Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic Asocio 0 32 9480936 9444614 2026-09-24T01:19:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480936 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=organizita grupo de personoj|apa=Asocio (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schild Anglerverein.JPG|eta|180px|{{centre|Emblemo de fiŝkaptista asocio}}]] '''Asocio''' (foje ankaŭ ''volontula'', ''idealisma'' aŭ ''memvola asocio'') estas grupo de homoj, kiuj kuniĝis por komuna celo (ekzemple praktikado de hobio aŭ plibonigo de la mondo). Ĝi havas propran nomon kaj fiksas siajn celojn en [[statuto]]. Kontraŭe al [[firmao]]j, asocioj kutime ne celas financan profiton. Tamen ekzistas ankaŭ asocioj kun financaj celoj. Se la asocio ne pagas salajrojn, repagon de elspezoj, aŭ eĉ iom vivtenaj monsumetojn, al ties aktivuloj, ĉar ili ne estas dungitoj kaj agas honorofice, tiu nomiĝas volontula asocio. En multaj landoj ekzistas leĝoj por reguligi la laboron de asocioj. == Esperanto-asocioj == {{Ĉefa|Esperanto-asocio}} == Internaciaj asocioj == * [[Internacia Organizo por Normigado]] (ISO) * [[Internacia Konsilio de Scienco]] ** [[Internacia Astronomia Unio]] (IAU) ** [[Internacia Matematika Unio]] ** [[Internacia Unio de Pura kaj Aplikata Ĥemio]] == Kulturaj aŭ edukaj instancoj == * [[Asocio Helmholtz]] * [[Asocio de Eŭropaj Universitatoj]] * [[Asocio de Akademioj de la Hispana Lingvo]] == Politikaj aŭ militaj instancoj == * [[Asocio de Armita Batalado]] == Sportaj asocioj == * [[Brita Olimpika Asocio]], [[Germana Olimpika Sporta Asocio]], [[Jamajka Olimpika Asocio]], [[Svislanda Olimpika Asocio]] kaj iuj kompareblaj asocioj, kvankam plej multaj el tiuj uzas la substantivon [[komitato]] en siaj nomoj * multaj asocioj de unuopaj sportaj disciplinoj, ekzemple [[Germana Futbal-Asocio]], [[Manpilkado-Asocio de Ganao]] aŭ [[Tanzania Amatora Manpilkado-Asocio]], [[Eŭropa Tenisa Asocio]] aŭ [[Virina Tenisa Asocio]], kvankam oni nun kutime lasas plenan liberecon laŭeble proksime traduki al Esperanto nacilingvajn nomojn kaj tial multaj tekstoj uzas la substantivon [[ligo]], [[federacio]] aŭ [[konfederacio]] en siaj nomoj == Internaciaj normigaj teknikaj asocioj/komitatoj/institutoj/forumoj == * [[CCITT]] * [[CELF]] * [[IEEE]] * [[ITU-TSS]] * [[PCI-SIG]] * [[SCSI Trade Association]] - merkata asocio de interfaco [[SCSI]] * [[Serial ATA Working Group]] * [[T13]] == Vidu ankaŭ == * [[Libero de asociiĝo]] * [[Ne-registara organizaĵo]] (NRO) * [[Unio de Internaciaj Asocioj]] == Komparu kun == * [[klubo]] * [[ligo]] * [[unio (unuiĝo)]] * [[societo]] * [[organizaĵo]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=asocio|ReVo=asoci}} * [http://www.admin.ch/ch/d/sr/210/index1.html#id-1-2-2 informilo pri la asocia juro en Svislando] ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20060214181534/http://www.associations.gouv.fr/ franca registara retejo subtene de kreoj de volontulaj asocioj] ({{fr}}) {{Unua}} [[Kategorio:Asocioj]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Privata juro]] [[Kategorio:Fiska juro]] mnb4dnwzqq19w6ob446galm0i4lj2dg Asirianoj 0 219 9480929 9471679 2026-09-24T01:12:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo={{PAĜNOMO}}}} [[Dosiero:Flag of the Assyrians.svg|eta|250ra|Flago de la asirianoj.]] [[Dosiero:Outside the Syriac Church in Mosul.jpg|250ra|eta|Asirianoj en asiria preĝejo de Mosulo komence de la 20-a jarcento.]] '''Asirianoj''' ('''ܣܘܪ̈ܝܐ''', ''Sūrāyē / Sūrōyē'' ) estas etno indiĝena de [[Mezopotamio]], historia regiono en [[Mezoriento]]. Kelkaj sin identigas kiel sirianoj, [[arameoj]], kaj [[ĥaldeoj]]. Parolantoj de la novaramea branĉo de [[Ŝemida lingvaro|ŝemidaj lingvoj]] same kiel la primaraj lingvoj en iliaj loĝlandoj, modernaj asirianoj estas siriaj kristanoj, kiuj postulas sian devenon de [[Asirio]], unu el la plej malnovaj civilizoj en la mondo, devenanta de 2500 a.K. en [[Antikva Mezopotamio]]<ref name="Skutsch2013">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=yXYKAgAAQBAJ&pg=PA149|titolo=Encyclopedia of the World's Minorities|aŭtoro=Carl Skutsch|jaro=2013|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-135-19388-1|paĝo=149}}</ref>. La tribaj regionoj, kiuj formas la asirian patrujon, estas partoj de la nuntempa norda [[Irako]] (ebenaĵo de Ninivo kaj [[gubernio Dahuk]]), sudorienta Turkio ([[Hakkâri|Hakkari]] kaj [[Tur Abdin]]), nordokcidenta Irano ([[Urmijo]]) kaj, pli ĵuse, nordorienta Sirio ([[gubernio Hasaka]])<ref name="Syrian Identity">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=4ROhAQAAQBAJ&pg=PT28|titolo=Syrian Identity in the Greco-Roman World|aŭtoro=Nathanael J. Andrade|dato=2013-07-25|ISBN=9781107244566|paĝo=28}}</ref>. La plimulto migris al aliaj regionoj de la mondo, inkluzive de [[Nordameriko]], [[Levantenio]] , [[Aŭstralio]], [[Eŭropo]], [[Rusio]] kaj [[Kaŭkazio]] dum la pasinta jarcento. Elmigrado deĉenigis eventojn kiel la [[Masakro de Dijarbakiro|Masakroj de Dijarbakiro]], la [[Asiria genocido|Asiria Genocido]] (samtempa kun la [[Armena genocido|Armena]] kaj [[Greka genocido|Greka]] genocidoj) dum la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]] de la [[Otomana Imperio]] kaj aliancitaj kurdaj triboj<ref>[[Herodotus]], ''[[Histories (Herodotus)|The Histories]]'', VII.63, [[s:History of Herodotus/Book 7]].</ref><ref>{{cite web |first=John |last=Joseph |title=Assyria and Syria: Synonyms? |url=http://www.jaas.org/edocs/v11n2/JohnJoseph.pdf |year=2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://www.webcitation.org/6HuPS7gNq?url=http://www.jaas.org/edocs/v11n2/JohnJoseph.pdf |arkivdato=2013-07-06 }}</ref>, la [[Masakro de Simelo]] en Irako en 1933, la [[Irana revolucio|Irana Revolucio]] de 1979 , arabaj naciismaj baazismaj politikoj en Irako kaj Sirio, la pliiĝo de [[Islama Ŝtato]] de Irako kaj la Levantenio kaj ĝia transpreno de la plejparto de la ebenaĵo de [[Ninivo]]<ref>{{Cite web|url=http://www.aina.org/news/20160721201009.htm|title=Falling for ISIS Propaganda About Christians|website=www.aina.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aina.org/articles/dtcitaic.htm|titolo=Documenting The Crisis In The Assyrian Iranian Community|aŭtoro=Eden Naby}}</ref>. Asirianoj estas ĉefe kristanaj, plejparte aliĝantaj al la orienta kaj okcidenta siriaj liturgiaj ritoj de kristanismo.  La eklezioj, kiuj konsistigas la orientan sirian riton, inkluzivas la [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldean Katolikan Eklezion]], [[Asiria Eklezio de la Oriento|Asirian Eklezion de la Oriento]] kaj la [[Antikva Eklezio de la Oriento|Antikvan Eklezion de la Oriento]]<ref>{{cite journal |first=Robert |last=Rollinger |title=The terms "Assyria" and "Syria" again |url=http://www.aina.org/articles/ttaasa.pdf | doi=10.1086/511103 |journal=[[Journal of Near Eastern Studies]]| volume=65| issue=4 |pages=284–287 |year=2006}}</ref>, dum la eklezioj de la okcidenta Siria rito estas la [[Siria Ortodoksa Eklezio]] kaj [[Siria katolika eklezio|Siria Katolika Eklezio]]. Ambaŭ ritoj uzas la klasikan [[Siria lingvo|sirian lingvon]] kiel sian liturgian lingvon<ref>{{cite news |title=Assyrian Christians 'Most Vulnerable Population' in Iraq |url=http://www.christianpost.com/article/20061205/23863.htm |work=The Christian Post |accessdate=2006-12-05 |archiveurl=https://archive.today/20121208143126/http://www.christianpost.com/article/20061205/23863.htm| archivedate=8-a de decembro 2012| url-status=live}}</ref><ref name="Assyrian Report on CWN">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.youtube.com/watch?v=zaNG6OF3pQE|titolo=Iraq's Christian community, fights for its survival|eldoninto=Christian World News}}</ref><ref>{{cite news |title=U.S. Gov't Watchdog Urges Protection for Iraq's Assyrian Christians |url=http://www.christianpost.com/article/20070314/26312_U.S._Gov't_Watchdog_Urges_Protection_for_Iraq's_Assyrian_Christians.htm |work=The Christian Post |accessdate=2007-12-31 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071211195624/http://www.christianpost.com/article/20070314/26312_U.S._Gov%27t_Watchdog_Urges_Protection_for_Iraq%27s_Assyrian_Christians.htm |arkivdato=2007-12-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071211195624/http://www.christianpost.com/article/20070314/26312_U.S._Gov%27t_Watchdog_Urges_Protection_for_Iraq%27s_Assyrian_Christians.htm |date=2007-12-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.christianpost.com/article/20070314/26312_U.S._Gov%27t_Watchdog_Urges_Protection_for_Iraq%27s_Assyrian_Christians.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071211195624/http://www.christianpost.com/article/20070314/26312_U.S._Gov%27t_Watchdog_Urges_Protection_for_Iraq%27s_Assyrian_Christians.htm |arkivdato=2007-12-11 }}</ref> . Plej lastatempe, post la [[Iraka milito|Iraka Milito]] de 2003 kaj la [[Siria enlanda milito]], komencitaj en 2011, delokigis grandan parton de la restanta asiria komunumo el sia patrujo kiel rezulto de etna kaj religia persekutado fare de islamaj ekstremistoj<ref>{{cite journal | author = Tekoglu R., Lemaire A. | year = 2000 | title = La bilingue royale louvito-phénicienne de Çineköy | url = | journal = Comptes Rendus des Séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres | volume = 2000 | issue = | pages = 960–1006 }}</ref>. El la miliono aŭ pli da irakanoj raportitaj de [[Unuiĝintaj Nacioj]], kiuj fuĝis de Irako post la okupado, preskaŭ 40% estis asirianoj, kvankam asirianoj okupis nur ĉirkaŭ 3% de la iraka demografio antaŭmilita<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aina.org/ata/20070218144107.htm|titolo=Inscription From 800 BC Shows the Origin of the Name 'Syria'|alirdato=2013-09-18|dato=2007-02-18|eldoninto=Aina.org}}</ref>. Pro la apero de la [[Islama Ŝtato]] kaj la transpreno de granda parto de la asiria patrujo fare de la terora grupo, alia grava ondo de asiria delokiĝo okazis. La Islama Ŝtato estis forpelita de la asiriaj vilaĝoj en la rivervalo [[Ĥabur]]<ref>Rudolf Macuch, ''Geschichte der spät- und neusyrischen Literatur'', New York: de Gruyter, 1976.</ref><ref>Tsereteli, ''Sovremennyj assirijskij jazyk'', Moscow: Nauka, 1964.</ref> kaj la regionoj ĉirkaŭ la urbo [[Hasaka]] en Sirio antaŭ 2015, kaj de la Niniva ebenaĵo en Irako antaŭ 2017. En norda Sirio, asiriaj grupoj partoprenis ambaŭ politike kaj armee en la kurda-dominata sed multetna [[Siriaj Demokratiaj Fortoj|Siriaj Demokrataj Fortoj]]<ref>''Festschrift Philologica Constantino Tsereteli Dicta'', ed. Silvio Zaorani (Turin, 1993), pp. 106–107</ref> kaj Aŭtonoma Administracio de Norda kaj Orienta Sirio<ref name="Richard Nelson Frye Syria and Assyria">{{cite journal |author=Frye, R. N. |date=October 1992 |title=Assyria and Syria: Synonyms |journal=[[Journal of Near Eastern Studies]] |volume=51 |issue=4 |pages=281–285 |doi=10.1086/373570 |url=http://www.jaas.org/edocs/v11n2/frye.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040731221115/http://www.jaas.org/edocs/v11n2/frye.pdf |archive-date=2004-07-31 |authorlink=Richard Nelson Frye |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040731221115/http://www.jaas.org/edocs/v11n2/frye.pdf |arkivdato=2004-07-31 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040731221115/http://www.jaas.org/edocs/v11n2/frye.pdf |date=2004-07-31 }} pp. 281–285</ref><ref name="Rollinger">{{cite journal |author=Rollinger, Robert |year=2006 |title=The terms "Assyria" and "Syria" again |journal=[[Journal of Near Eastern Studies]] |volume=65 |issue=4 |pages=283–287 |doi=10.1086/511103|url=http://www.aina.org/articles/ttaasa.pdf }}</ref>. == Historio == === Antaŭkristana historio === [[Dosiero:Sculpted reliefs depicting Ashurbanipal, the last great Assyrian king, hunting lions, gypsum hall relief from the North Palace of Nineveh (Irak), c. 645-635 BC, British Museum (16722368932).jpg|eta|250px |Parto de la reliefo ''Leono de Aŝurbanipal'', ĉ. 645–635 a.K.]] Asirio estas la patrujo de la asiria popolo; ĝi situas en la antikva [[Proksima Oriento]]. En prahistoriaj tempoj, la regiono, kiu estis konata kiel [[Asirio]] (kaj Subartu), estis hejmo de [[Neandertala homo|neandertaloj]] kiel la restaĵoj de tiuj, kiuj estis trovitaj ĉe la kaverno [[Shanidar|Ŝanidar]]. La plej fruaj Neolitikaj lokoj en Asirio apartenis al la kulturo Ĝarmo ĉ. 7100 a.K. kaj Tell Hasuna, la centro de la Hasuna kulturo, ĉ. 6000 a.K<ref>Georges Roux, ''Ancient Iraq'', p. 187</ref>. La historio de Asirio komenciĝas per la formado de la urbo [[Asuro|Asur]] eble jam en la 25-a jarcento a.K.  La asiria reĝlisto registras reĝojn devenantajn de la 25-a jarcento a.K. pluen, la plej frua estis Tudija, kiu estis samtempulo de [[Ibrium]] de [[Ebla]]. Tamen multaj el ĉi tiuj fruaj reĝoj estus lokaj regantoj, kaj de la fino de la 24-a jarcento a.K. ĝis la frua 22-a jarcento a.K., ili kutime estis subuloj de la [[Akada Imperio]]. Dum la frua bronzepoka periodo, [[Sargono]] unuigis ĉiujn indiĝenajn emidajn parolantajn homojn (inkluzive la asirianojn) kaj la sumeranojn de Mezopotamio sub la [[Akada Imperio]] (2335-2154 a.K.). La urboj [[Aŝuro]] kaj [[Ninivo]] (nuntempa [[Mosulo]]), kiu estis la plej malnova kaj plej granda urbo de la antikva [[Asirio|Asiria Imperio]],  kune kun kelkaj aliaj urboj kaj vilaĝoj, ekzistis jam en la 25-a jarcento a.K., kvankam ili aperas sumer-regataj administraj centroj nuntempe, anstataŭ sendependaj ŝtatoj. La sumeranoj fine absorbiĝis en la akadan (asiri-babilonan) loĝantaron. [[Dosiero:Xerxes I tomb Assyrian soldier circa 470 BCE.jpg|eta|maldekstre |altdekstre|<center>Asiria soldato de la aĥemenida armeo ĉ. 480 a.K, tombo de [[Kserkso la 1-a]], [[Naqsh-e Rustam]].</center>]] En la tradicioj de la [[Asiria Eklezio de la Oriento]], ili devenas de la nepo de [[Abraham]] (Dedan, filo de [[Jokŝan]]), prapatro de la antikvaj asirianoj. Tamen ne ekzistas historia bazo por la biblia aserto; estas neniu mencio en asiriaj registroj (kiuj datiĝas jam de la 25-a jarcento a.K.)<ref>Olmatead, ''History of the Persian Empire'', Chicago University Press, 1959, p.39</ref>. Aŝur-ubalit la 1-a renversis la [[Mitano|Mitanni]] ĉ. 1365 a.K., kaj la asirianoj profitis de ĉi tiu disvolviĝo prenante la regadon de la orienta parto de Mitania teritorio, kaj poste ankaŭ aneksante [[Hititoj|hititajn]], babilonajn, [[Amoridoj|amoridajn]] kaj [[Hurida lingvo|huridajn]] teritoriojn. La asiria popolo, post la falo de la [[Nov-Asiria Imperio]] en 609 a.K. estis sub la regado de la Novbabilona kaj poste la Persa imperio, kiu konsumis la tutan novbabilonan aŭ "ĥaldean" imperion en 539 a.K. Asirianoj iĝis frontliniaj soldatoj por la Persa Imperio sub [[Kserkso la 1-a (Persio)|Kserkso la 1-a]], ludante gravan rolon en la [[Batalo de Maratono]]<ref>"Artifacts show rivals Athens and Sparta", Yahoo News, December 5, 2006.</ref> sub [[Dario la 1-a]] en 490 a.K. [[Herodoto]], kies ''[[Historioj (Herodoto)|Historioj]]'' estas la ĉefa fonto de informo pri tiu batalo, faras neniun mencion pri asirianoj rilate al ĝi<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.ancient.eu/ashur/|titolo=Ashur|alirdato=29an de majo 2016}}</ref>. Malgraŭ la enfluo de fremdaj elementoj, la ĉeesto de asirianoj estas konfirmita per la kultado de la dio [[Aŝuro|Aŝur]]: referencoj al la nomo travivas ĝis la 3-a jarcento post Kristo. La [[grekoj]], [[partoj]] kaj [[romianoj]] havis sufiĉe malaltan nivelon de integriĝo kun la loka loĝantaro en [[Mezopotamio]], kio permesis al iliaj kulturoj pluvivi. La reĝlandoj Osroene, Adiabene, Hatra kaj Asur, kiuj estis sub parta rego, havis asirian identecon<ref>{{Cite web|url=http://www.parstimes.com/history/herodotus/persian_wars/erato.html|title=The Persian Wars by Herodotus: Book 6 - ERATO|website=www.parstimes.com}}</ref>. ==== Lingvo ==== Aperante en [[Sumero]] ĉ. 3500 a.K., kojnskribaĵo komenciĝis kiel sistemo de piktogramoj. Ĉirkaŭ 3000 a.K., la bildaj reprezentadoj pli simpliĝis kaj pli abstraktiĝis, ĉar la uzata nombro da uzantoj malgrandiĝis. La originala sumera skribo estis adaptita por la verkado de la [[Akada lingvo|akada]] (babilona kaj asira) kaj [[hitita lingvo]]<ref>[http://oi.uchicago.edu/pdf/oimp32.pdf ''Visible Language. Inventions of Writing in the Ancient Middle East and Beyond''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210826005847/https://oi.uchicago.edu//sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/oimp32.pdf |date=2021-08-26 }}, Oriental Institute Museum Publications, 32, Chicago: University of Chicago, p. 13, {{ISBN|978-1-885923-76-9}}</ref>. La Kültepe-tekstoj, kiuj estis skribitaj en la malnova asiria, konservas la plej fruajn konatajn spurojn de la hitita lingvo, kaj la plej fruan atestadon de iu ajn [[hindeŭropa lingvo]], datitajn al la 20-a jarcento a.K. Plej multe de la arkeologia evidenteco estas tipa de [[Anatolio]] anstataŭ de Asirio, sed la uzo de kojnskribo kaj dialekto estas la plej bona indiko de asiria ĉeesto. Ĝis nun pli ol 20 000 kojnskribaj tabeloj estis retrovitaj<ref>E. Bilgic and S Bayram, Ankara Kultepe Tabletleri II, Turk Tarih Kurumu Basimevi, 1995, {{ISBN|975-16-0246-7}}</ref><ref>K. R. Veenhof, Ankara Kultepe Tabletleri V, Turk Tarih Kurumu, 2010, {{ISBN|978-975-16-2235-8}}</ref>. Ekde 1700 antaŭ nia erao kaj pluen, la [[sumera lingvo]] estis konservita de la antikvaj babilonanoj kaj asirianoj nur kiel liturgia kaj klasika lingvo por religiaj, artaj kaj sciencaj celoj. La [[akada lingvo]], kun siaj ĉefaj dialektoj asiria kaj babilona, ​​iam la [[lingvafrankao]] de la [[Proksima Oriento]], komencis malkreski dum la novasiria imperio ĉirkaŭ la 8-a jarcento a.K., estante marĝenigita de la malnova aramea lingvo dum la regado de [[Tiglatpilezero la 3-a]]. Antaŭ la helena periodo, la lingvo plejparte limiĝis al fakuloj kaj pastroj laborantaj en temploj en Asirio kaj [[Babilonio]]<ref name="woods">{{Citaĵo el la reto|url=http://oi.uchicago.edu/pdf/OIS2.pdf|titolo=Woods C. 2006 "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian". In S. L. Sanders (ed) ''Margins of Writing, Origins of Culture'': 91–120 Chicago|alirdato=2019-10-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130429121058/http://oi.uchicago.edu/pdf/OIS2.pdf|arkivdato=2013-04-29}}</ref>. === Frua kristana periodo === [[Dosiero:Southwestern part of the Sasanian Empire.jpg|eta|altdekstre=1.35|Mapo de ''[[Asirio|Asōristān]]'' (226–637 p.K)]] Ekde la [[1-a jarcento a.K.]], Asirio estis la batalkampo de la longedaŭraj Romi-persaj militoj. Granda parto de la regiono estis la roma provinco de Asirio el 116 al 118 p.K. sekvante la konkerojn de [[Trajano]], sed post parta-inspirita asiria ribelo, la nova imperiestro [[Hadriano]] retiriĝis de la mallongdaŭra [[romia provinco]] de [[Asirio (romia provinco)|Asirio]] kaj ĝia najbara provincoj en 118 p.K. Post sukcesa kampanjo en 197–198, [[Aleksandro Severo|Severus]] konvertis la reĝlandon [[Osroeno]], centrita en [[Şanlıurfa|Edessa]], en lima romia provinco. Romia influo en la areo finiĝis sub [[Joviano]] en 363, kiu forlasis la regionon post finado de rapida packontrakto kun la [[Sasanida Imperio|sasanidoj]]. De la pli posta dua jarcento, la [[Romia senato|Romia Senato]] inkludis plurajn famajn asirianojn, inkluzive de Tiberio Klaŭda Pompejano kaj Avidio Kasio<ref name="Hadrian">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.britannica.com/biography/Hadrian|titolo=Hadrian|eldoninto=G.W. Bowersock}}</ref>. La asirianoj estis kristanigitaj en la unua ĝis tria jarcentoj en romia [[Sirio (romia provinco)|Sirio]] kaj romia Asirio. La loĝantaro de la sasanida provinco ''Asōristān'' estis miksitaj unu, kunmetita de Asirio, Sirianoj en la malproksima sudo kaj la okcidentaj dezertoj kaj persoj. La greka elemento en la urboj, ankoraŭ forta dum la [[Partoj|Parta Imperio]], ĉesis esti etne aparta en sasanidaj tempoj. La plimulto de la loĝantaro estis orient-arameaj parolantoj<ref>[[Ammianus Marcellinus]] The Later Roman Empire (354-378) ''A shameful peace concluded by Jovian'' 6.7 pg.303, Penguin Classics, Translated by [[Walter Hamilton (translator)|Walter Hamilton]] 1986</ref>. Kune kun la [[arameoj]], [[armenoj]], [[grekoj]] kaj [[nabateo]]j, la asirianoj estis inter la unuaj homoj, kiuj konvertiĝis al kristanismo kaj disvastigis orientan kristanismon al la [[Fora Oriento|Malproksima Oriento]] malgraŭ fariĝi, ekde la 8-a jarcento, minoritata religio en sia patrujo sekvante la islamanan konkeron de Persio<ref>Magie p. 674-5; Fergus Millar, ''The Roman Empire and its Neighbors'', London: Weidenfeld and Nicolson, 1967: p. 211.</ref>. En 410, la Koncilio de [[Seleŭkio-Ktesifono]], la ĉefurbo de la [[Sasanida Imperio]],  organizis la kristanojn ene de tiu imperio en kio iĝis konata kiel la [[Orienta eklezio|Orienta Eklezio]]. Ĝia estro estis deklarita esti la episkopo de Seleŭkio-Ktesifono, kiu en la dokumentoj de la konsilio estis referita kiel la Granda aŭ Grava Metropolito, kaj kiu baldaŭ poste estis nomita la [[Katolikoso|Katolikoso de la Oriento]]. Poste ankaŭ la titolo de Patriarko estis uzata. Diocezoj estis organizitaj en provincoj, ĉiu el kiuj estis sub la aŭtoritato de metropolito. Ses tiaj provincoj estis starigitaj en 410. [[Dosiero:Church of Saint John the Arab.jpg|eta|250px |Preĝejo de la [[6-a jarcento]], Sankta Johano la Arabo, en [[Hakkâri]], Turkio.]] Alia konsilio okazinta en 424 deklaris, ke la Katolikoso de la Oriento estas sendependa de "okcidentaj" ekleziaj aŭtoritatoj (tiuj de la [[Romia Imperio]])<ref name="Hadrian"/>. Baldaŭ poste kristanoj en la Romia Imperio estis dividitaj per sia sinteno rilate al la [[Koncilio de Efezo|Koncilio de Efeso]] (431), kiu kondamnis [[Nestorianismo]]n, kaj la [[Koncilio de Kalcedono|Koncilion de Kalcedonio]] (451), kiu kondamnis [[Monofizitismo]]n. Tiuj, kiuj ial rifuzis akcepti unu aŭ alian el ĉi tiuj konsilioj, estis nomataj [[Nestorianismo|nestorianoj]] aŭ monofizitoj, dum tiuj, kiuj akceptis ambaŭ konciliojn, okazigitajn sub la aŭspicioj de la romiaj imperiestroj, estis nomataj ''melkitoj'' (devenantaj de siria ''malkā'', reĝo). Ĉiuj tri grupoj ekzistis inter la siriaj kristanoj, la orientaj sirianoj nomiĝis nestorianoj kaj la okcidentaj sirianoj dividiĝis inter la monofizitoj (hodiaŭ la [[Siria Ortodoksa Eklezio]], ankaŭ konata kiel jakobitoj, laŭ [[Jakobo Baradai]]) kaj tiuj, kiuj akceptis ambaŭ konciliojn (ĉefe hodiaŭa [[Ortodoksismo|Ortodoksa eklezio]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.britannica.com/topic/Syriac-language|titolo=Syriac language|eldoninto=The Editors of Encyclopaedia Britannica}}</ref>, kiu adoptis la bizancan riton en la [[greka lingvo]], sed ankaŭ la [[Maronita eklezio|Maronita Eklezio]], kiu konservis sian okcidentan sirian riton kaj ne estis tiel proksime akordigita kun Konstantinopolo). Post la divido la orientaj kaj okcidentaj sirianoj disvolviĝis apartaj dialektoj. Kun la pliiĝo de siria kristanismo, orienta aramea lingvo ĝuis renesancon kiel klasika lingvo en la dua ĝis 8-a jarcentoj, kaj specoj de tiu formo de aramea (novarameaj lingvoj) estas ankoraŭ parolataj de kelkaj grupetoj de jakobaj kaj [[Nestorianismo|nestoriaj]] kristanoj en la [[Proksima Oriento]]<ref name="RP">{{Citaĵo el libro|titolo=Iraq|url=https://archive.org/details/iraq0000unse_f9x6|familia nomo=Etheredge|persona nomo=Laura|jaro=2011|eldoninto=[[Rosen Publishing]]|ISBN=9781615303045|paĝo=[https://archive.org/details/iraq0000unse_f9x6/page/72 72]}}</ref>. === Araba konkero === La asirianoj komence spertis kelkajn periodojn de religia kaj kultura libereco intermetitaj kun periodoj de severa religia kaj etna persekutado post la islama konkero de Persujo en la 7-a jarcento. Asirianoj kontribuis al islamaj civilizoj dum la [[Umajadoj|Umajadaj]] kaj [[Abasida Kaliflando|Abasidaj]] kaliflandoj tradukante verkojn de grekaj filozofoj al siria lingvo kaj poste al la araba. Ili ankaŭ elstaris je filozofio, scienco kaj teologio kaj la personaj kuracistoj de la abasidaj kalifoj ofte estis asirianoj<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7f9gS40A_3IC&pg=PA321|titolo=Hidden Treasures And Intercultural Encounters: Studies On East Syriac Christianity In China And Central Asia|familia nomo=Winkler|persona nomo=Dietmar|jaro=2009|eldoninto=LIT Verlag Münster|ISBN=9783643500458}}</ref>, kiel la longdaŭra dinastio Buĥtiŝu. Multaj erudiciuloj pri la Domo de Saĝo havis asiriaan kristanan fonon<ref name="JoubertRocher1995">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Y0QkhaK4kBUC&pg=PA501|titolo=Arabic literature to the end of the Umayyad period|alirdato=20an de januaro 2011|familia nomo=Beeston|persona nomo=Alfred Felix Landon|dato=1983|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-24015-4|paĝoj=501}}</ref>. Indiĝenaj asirianoj fariĝis duaklasaj civitanoj en pli granda araba islama ŝtato, kaj tiuj, kiuj rezistis arabigon kaj konvertiĝon al islamo, estis submetitaj al severa religia, etna kaj kultura diskriminacio, kaj certaj limigoj estis truditaj al ili. Asirianoj estis ekskluditaj de specifaj devoj kaj okupoj rezervitaj por islamanoj, ili ne ĝuis la samajn politikajn rajtojn kiel islamanoj, ilia vorto ne estis egala al tiu de islamano en juraj kaj civilaj aferoj<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=AdZfWpd4YrYC&pg=PR11|titolo=Assyrians, Kurds, and Ottomans: intercommunal relations on the periphery of the Ottoman Empire|familia nomo=Aboona|persona nomo=Hirmis|jaro=2008|ISBN=9781604975833}}</ref>, ĉar kristanoj estis submetataj al pago de speciala imposto, al ili estis malpermesite disvastigi sian religion aŭ konstrui novajn preĝejojn en islamaj landoj, sed oni ankaŭ atendis ke ili aliĝu al la samaj leĝoj pri posedaĵo, kontrakto kaj devo kiel la islamaj araboj<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=AdZfWpd4YrYC&pg=PA105|titolo=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|familia nomo=Aboona|persona nomo=Hirmis|aŭtoroligilo=Hirmis Aboona|jaro=2008|eldoninto=Cambria Press|ISBN=978-1-60497-583-3|paĝo=105}}</ref>. Ili ne povis serĉi konvertiĝon de islamano, ne-islama viro ne povis geedziĝi kun islama virino kaj la infano de tia geedziĝo estus konsiderita islama. Ili ne povis posedi islaman sklavon kaj devis porti malsamajn vestojn ol tiuj de islamanoj por esti distingeblaj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.assur.de/Themen/Stadtgeschichte_Engl/body_stadtgeschichte_engl.html|titolo=History of Ashur|alirdato=12-a de junio 2012|eldoninto=Assur.de}}</ref>. Aldone al la kroma imposto, ili ankaŭ estis postulataj pagi imposton pro la tereno kiu estis pli peza la imposto pro kristanoj. Tamen al ili estis certigita protekto, donita religia libereco kaj regi sin laŭ siaj propraj leĝoj<ref>{{Cite journal|last1=Contadini|first1=Anna|title=A Bestiary Tale: Text and Image of the Unicorn in the Kitāb naʿt al-hayawān (British Library, or. 2784)|journal=Muqarnas|date=2003|volume=20|pages=17–33|jstor=1523325|doi=10.1163/22118993-90000037|url=https://eprints.soas.ac.uk/434/1/UnicornMuqarnas2003.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201124004948/https://eprints.soas.ac.uk/434/1/UnicornMuqarnas2003.pdf |date=2020-11-24 }}</ref>. Ĉar ne-islama predikado estis puninda per morto sub [[Ŝario]], la asirianoj estis devigitaj prediki en [[Transoksiano]], [[Centra Azio|Mezazio]], [[Hindio]], [[Mongolio]] kaj [[Ĉinio]] kie ili establis multajn preĝejojn. La [[Asiria Eklezio de la Oriento|Eklezio de la Oriento]] estis konsiderita kiel unu el la plej gravaj kristanaj potenculoj en la mondo, kune kun latina kristanismo en Eŭropo kaj la [[Orientromia imperio]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7iAbUEaXnfEC&pg=PA87|titolo=The fire, the star and the cross: minority religions in medieval and early modern Iran|familia nomo=Khanbaghi|persona nomo=Aptin|jaro=2006|eldoninto=I.B.Tauris|ISBN=9781845110567}}</ref>. Ekde la 7-a jarcento post Kristo Mezopotamio konstante enfluis arabojn, kurdojn kaj aliajn iranajn popolojn,  kaj poste tjurkajn popolojn. Asirianoj estis ĉiam pli marĝenigitaj, persekutitaj, kaj iom post iom fariĝis malplimulto en sia propra patrujo. Konvertiĝo al Islamo rezulte de peza impostado, kiu ankaŭ rezultigis malpliigitan enspezon de iliaj regantoj. Kiel rezulto, la novaj konvertitoj migris al islamaj garnizonurboj proksimaj<ref>Rémi Brague, [https://web.archive.org/web/20130927015958/http://www.christiansofiraq.com/assyriancontributionstotheislamiccivilization.htm Assyrians Contributions To The Islamic Civilization].</ref>. Asirianoj restis regantaj en Alta Mezopotamio ĝis la 14-a jarcento  kaj la urbo [[Aŝuro]] estis ankoraŭ okupita de asirianoj dum la islama periodo ĝis la mezo de la 14-a jarcento kiam la islama turk-mongola reganto [[Timur]] faris religie motivitan masakron kontraŭ asirianoj. Poste ne estis notoj pri asirianoj restantaj en Aŝuro laŭ la arkeologia kaj numismata registro. De ĉi tiu punkto, la asiria loĝantaro draste reduktiĝis en sia patrujo<ref>Hyman and Walsh ''Philosophy in the Middle Ages'' Indianapolis, 1973, p. 204' Meri, Josef W. and Jere L. Bacharach, Editors, ''Medieval Islamic Civilization'' Vol.1, A-K, Index, 2006, p. 304.</ref>. Ekde la [[19-a jarcento]], post la pliiĝo de naciismo en [[Balkanio]], la otomanoj komencis rigardi asirianojn kaj aliajn kristanojn en sia orienta fronto kiel eblan minacon. La kurdaj emiroj klopodis plifirmigi sian potencon atakante asiriajn komunumojn, kiuj jam estis bone establitaj tie. Akademiuloj taksas, ke dekmiloj da asirianoj en la regiono [[Hakkâri|Hakkari]] estis murditaj en 1843 kiam Bedr Ĥan Beg , la emiro de Bohtan, invadis ilian regionon<ref>Clinton Bennett (2005). ''Muslims and Modernity: An Introduction to the Issues and Debates''. Continuum International Publishing Group. p. 162, 163. {{ISBN|0-8264-5481-X}}. Retrieved 2012-07-07</ref>. Post posta masakro en 1846, la otomanoj estis devigitaj de la okcidentaj potencoj interveni en la regionon, kaj la rezultinta konflikto detruis la kurdajn emirlandojn kaj reasertis la otomanan potencon en la areo. La asirianoj estis submetitaj al la [[Masakro de Dijarbakiro|masakroj de Dijarbakiro]] iom poste<ref>H. Patrick Glenn, ''Legal Traditions of the World''. Oxford University Press, 2007, p. 219.</ref>. Estante kulture, etne kaj lingve apartaj de siaj islamaj najbaroj en la [[Proksima Oriento]], la araboj, la persoj, kurdoj, turkoj, la asirianoj eltenis multe da malfacilaĵoj tra sia lastatempa historio kiel rezulto de religia kaj etna persekuto de ĉi tiuj grupoj<ref name="Joseph">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=79wj2hj4wKUC&pg=PA48|titolo=The Modern Assyrians of the Middle East: A History of Their Encounter with Western Christian Missions, Archaeologists, and Colonial Powers|aŭtoro=John Joseph|aŭtoroligilo=John Joseph (academic)|jaro=2000|eldoninto=[[Brill Publishers]]|ISBN=9789004116412|paĝoj=48, 49}}</ref>. === Mongola kaj turklingva regado === [[Dosiero:Syriac Christianity.svg|eta|altdekstre=1.35|Aramea lingvo kaj siria kristanismo en Mezoriento kaj Centrazioĝis la ampleksa masmurdado de [[Timur]]o en la 14-a jarcento]] Post la regado de la [[selĝukoj]] kaj la [[bujidoj]], la regiono sub la regado de la [[Mongola Imperio]] post la falo de Bagdado en 1258. La mongolaj ĥanoj simpatiis kun kristanoj kaj ne damaĝis ilin. La plej elstara inter ili estis probable [[Isa Kelemeĉi]], diplomato, astrologo kaj estro de la kristanaj aferoj en [[Dinastio Yuan|Juan Ĉinio]]. Li pasigis kelkan tempon en Persio sub la [[Ilĥanlando]]. La masakroj de Timur de la 14-a jarcento detruis la asirian popolon. La masakroj kaj forraboj de Timuro de ĉio kristana draste reduktis ĝian ekziston. Fine de la regado de Timur, la restanta asiria loĝantaro preskaŭ estis ekstermita en multaj lokoj. Direkte al la fino de la 13-a jarcento, [[Bar Hebraeus]], la konata asiria erudiciulo kaj hierarko, trovis "multe da trankvilo" en sia diocezo en Mezopotamio. La diocezo de Sirio, li skribis. La regiono poste estis regata de la Irane loĝantaj tjurklingvaj konfederacioj de [[ak-kojunlo]]j kaj [[kara-kojunlo]]j. Poste, ĉiuj asirianoj, same kiel kun la resto de la etnoj loĝantaj en la antaŭaj teritorioj de la ak-kojunloj, falis en safavidajn manojn ekde 1501. === Ekde la safavidoj ĝis otomana regado === [[Dosiero:Assyrianmareliasnestorianbishop.jpg|altdekstre|eta|maldekstra|Mar Elias (Elija), la nestoriana episkopo de vilaĝo ĉirkaŭ la lago [[Urmijo]] en 1831]] La otomanoj certigis sian regadon super Mezopotamio kaj Sirio en la unua duono de la 17-a jarcento post la Otomana-Safavida Milito (1623-39) kaj la rezultinta [[Traktato de Zuhab]]. Neislamanoj estis organizitaj en [[Milio (Otomana Imperio)|miliojn]]. Siriaj kristanoj tamen estis ofte konsiderataj unu milio kune kun armenoj ĝis la 19-a jarcento, kiam nestorianoj, siriaj ortodoksuloj kaj ĥaldeoj akiris tiun rajton ankaŭ<ref name=kennith255>[https://books.google.com/books?id=fHtSuvaVAAoC&pg=PA255 The Blackwell companion to Eastern Christianity], Kenneth Parry</ref>. La arameaj parolantaj mezopotamiaj kristanoj estis delonge dividitaj inter anoj de la [[Asiria Eklezio de la Oriento|Orienta Eklezio]], ofte nomataj "Nestorianoj", kaj anoj de la [[Siria Ortodoksa Eklezio]], ofte nomata jakobanoj. Ĉi-lastajn organizis Marutha de Tikrit (565–649) kiel 17 diocezoj sub "Metropolito de la Oriento", tenante la plej altan rangon en la Siria Ortodoksa Eklezio post tiu de la Siria Ortodoksa Patriarko de Antioĥio. La metropolito loĝis en [[Tikrit]] ĝis 1089, kiam li translokiĝis al la urbo [[Mosulo]] dum duona jarcento, antaŭ ol ekloĝi en la proksima monaĥejo de Mar Mattai (ankoraŭ apartenanta al la Siria Ortodoksa Eklezio) kaj tiel ne malproksime de la loĝejo de la Patriarkoj de la Orienta Eklezio. De 1533, la posedanto de la ofico estis konata kiel la ''Mapriano ''de Mosulo, por distingi lin de la Mapriano de la Patriarkejo de Tur Abdin.<ref>[https://gedsh.bethmardutho.org/Maphrian "Maphrian Catholicos [Syr. Orth.]" in ''Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage''</ref>. En 1552, grupo de episkopoj de la Orienta Eklezio de la nordaj regionoj de [[Dijarbakiro]] kaj [[Selmas]], kiuj estis malkontentaj pri rezervo de patriarka sinsekvo al membroj de ununura familio, eĉ se la elektita posteulo estis iom pli ol infano, elektita kiel rivala patriarko la abato de la Monaĥejo Rabban Hormizd, Yohannan Sulaqa. Ĉi tio tute ne estis la unua skismo en la Orienta Eklezio. Ekzemplo estas la provo anstataŭigi Timoteon la 1-a (779–823) per Efremo de Gandīsābur<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Lesser_Eastern_Churches/Chapter_4 Adrian Fortescue, ''The Lesser Eastern Churches'', chapter 4]</ref>. Laŭ tradicio, patriarko povus esti ordinita nur de iu kun ĉefepiskopa (metropolita) rango, rango al kiu nur membroj de tiu familio estis promociitaj. Pro tiu kialo, Sulaqa vojaĝis al Romo, kie, prezentita kiel la nova patriarko elektita, li eniris en komunion kun la katolika eklezio kaj estis ordinita de la papo kaj rekonita kiel patriarko. La titolo aŭ priskribo laŭ kiu li estis rekonita kiel patriarko estas diverse donita kiel "Patriarko de Mosulo en Orienta Sirio";  "Patriarko de la Eklezio de la Ĥaldeoj de Mosulo";  "Patriarko de la Ĥaldeoj"; "Patriarko de Mosulo"; aŭ "Patriarko de la orientaj asirianoj", ĉi tiu lasta estas la versio donita de Pietro Strozzi sur la dua lasta sennombra paĝo antaŭ paĝo 1 de lia ''De Dogmatibus Chaldaeorum'', el kiu angla traduko estas donita en la ''Malgrandaj Orientaj Eklezioj de'' Adrian Fortescue<ref>''Patriarcha de Mozal in Syria orientali'' ([https://archive.org/details/orienschristian04grgoog Anton Baumstark (editor), ''Oriens Christianus'', IV:1, Rome and Leipzig 2004, p. 277)]</ref>. Mar Ŝimun la 8-a Johannan Sulaka revenis al norda Mezopotamio en la sama jaro kaj riparis sian sidlokon en Dijarbakiro. Antaŭ ol esti malliberigita kvar monatojn kaj poste en januaro 1555 mortigita de la guberniestro de [[Amadija]] laŭ instigo de la rivala patriarko de Alkoŝ, la ''linio Alija'',  li ordinis du metropolitojn kaj tri aliajn episkopojn, tiel komencante nova eklezia hierarkio: la patriarka linio konata kiel la ''linio Ŝimun''. La areo de influo de ĉi tiu patriarkejo baldaŭ translokiĝis de Dijarbakiro de oriento, riparante la sidejon, post multaj ŝanĝoj, en la izolita vilaĝo Koĉanis<ref>''Chaldaeorum ecclesiae Musal Patriarcha'' ([http://digitale-sammlungen.ulb.uni-bonn.de/content/pageview/33998 Giuseppe Simone Assemani (editor), ''Bibliotheca Orientalis Clementino-Vaticana'' (Rome 1725), vol. 3, part 1, p. 661)]</ref>. La ''Ŝimun-linio'' poste devojiĝis de [[Katolika Eklezio|Romo]] kaj en 1662 adoptis kredan konfeson malkongruan kun tiu de Romo. Gvidado de tiuj, kiuj deziris komunion kun Romo, pasis al la ĉefepiskopo Jozefo la 1-a, rekonita unue de la turkaj civilaj aŭtoritatoj (1677) kaj poste de Romo mem (1681). Jarcenton kaj duono poste, en 1830, estreco de la katolikoj (la [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea katolika eklezio]]) estis donita al Johannan Hormizd, membro de la familio, kiu dum jarcentoj provizis la patriarkojn de la legitimisto "Elija-linio", kiu venkis la plej multajn el la sekvantoj de tiu linio<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Xp8rDwAAQBAJ&pg=PA36&dq=filoni+%22ordained+two%22|title=The Church in Iraq|first=Fernando|last=Filoni|date=July 3, 2017|publisher=CUA Press|via=Google Books|isbn=9780813229652}}</ref>. Tiel la patriarka linio de tiuj, kiuj en 1553 eniris komunion kun Romo, nun estas patriarkoj de la "tradiciisma" branĉo de la Orienta Eklezio, tiu, kiu en 1976 oficiale adoptis la nomon "[[Asiria Eklezio de la Oriento]]"<ref>{{Cite book|author1=Anthony O'Mahony|author2=Emma Loosley|title=Eastern Christianity in the Modern Middle East|url=https://books.google.com/books?id=XzOMAgAAQBAJ&pg=PA45|date=16-a de decembro 2009|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-19371-3|page=45}}</ref><ref>[https://archive.org/stream/dictionnairedeth11vacauoft#page/113/mode/1up "L'Église nestorienne'' in ''Dictionnaire de théologie catholique'' (Librairie Letourzey et Ané (1931), vol. XI, col. 228]</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=UhiWDwAAQBAJ&pg=PA248|titolo=The Church of the East: An Illustrated History of Assyrian Christianity|aŭtoro=Christoph Baumer|dato=5-a de septembro 2016|eldoninto=Bloomsbury Publishing|ISBN=978-1-83860-934-4|paĝo=248}}</ref>. En la 1840-aj jaroj multaj el la asirianoj loĝantaj en la montoj [[Hakkâri|Hakkari]] en la sudorienta angulo de la [[Otomana Imperio]] estis amase murditaj de la kurdaj emiroj de Hakkari kaj Bohtan<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=2u2hpp2f3G0C|titolo=De dogmatibus chaldaeorum disputatio ad Patrem ... Adam Camerae Patriarchalis Babylonis ...|aŭtoro=Pietro Strozzi|jaro=1617|eldoninto=ex typographia Bartholomaei Zannetti}}</ref>. Alia grava masakro de asirianoj (kaj de armenoj) en la Otomana Imperio okazis inter 1894 kaj 1897 de turkaj trupoj kaj iliaj kurdaj aliancanoj dum la regado de sultano [[Abd-ul-Hamid la 2-a|Abdul Hamid la 2-a]]. La motivoj por ĉi tiuj masakroj estis provo certigi [[tutislamismo]]n en la [[Otomana Imperio]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453–1923|familia nomo=Frazee|persona nomo=Charles A.|jaro=2006|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-02700-7|paĝo=56}}</ref>, rankoro pri la kompara riĉeco de la antikvaj indiĝenaj kristanaj komunumoj, kaj timo, ke ili provos apartiĝi de la ŝanceliĝanta Otomana Imperio. Asirianoj estis masakritaj en [[Dijarbakiro]], [[Hasankeyef]], [[Sivas]] kaj aliaj partoj de [[Anatolio]], de sultano [[Abd-ul-Hamid la 2-a|Abdul Hamid la 2-a]]. Ĉi tiuj atakoj kaŭzis la morton de pli ol miloj da asirianoj kaj la devigan "otomanigon" de la loĝantoj de 245 vilaĝoj. La turkaj trupoj prirabis la restaĵojn de la asiriaj setlejoj kaj ĉi tiuj poste estis ŝtelitaj kaj okupitaj de kurdoj. Senarmaj asiriaj virinoj kaj infanoj estis seksperfortitaj, torturitaj kaj murditaj<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=X6DM4szwUpEC|titolo=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|aŭtoro=Charles A. Frazee|dato=22-a de junio 2006|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-02700-7|paĝo=57}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=e-GEDwAAQBAJ&pg=PT194|titolo=The Syriac World|aŭtoro=Daniel King|dato=12-a de decembro 2018|eldoninto=Taylor & Francis|ISBN=978-1-317-48211-6|paĝo=194}}</ref><ref>[https://archive.org/details/historyofassyria0018mara/page/32/mode/2up Mar Aprem Mooken, ''The History of the Assyrian Church of the East'' (St. Ephrem Ecumenical Research Institute, 2000), p. 33]</ref>. ==== Unua Mondmilito kaj ties konsekvenco ==== [[Dosiero:Old Assyrian Flag.svg|eta|dekstra|Asiria flago, ĉ. 1920<ref name=ChaldOn>{{cite web |title=The Old Assyrian Flag |url=http://www.chaldeansonline.net/photo/oldflag.html |website=Chaldeans On Line |accessdate=21-a de junio 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060105110929/http://www.chaldeansonline.net/photo/oldflag.html |archivedate=5-a de januaro 2006|titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060105110929/http://www.chaldeansonline.net/photo/oldflag.html |arkivdato=2006-01-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060105110929/http://www.chaldeansonline.net/photo/oldflag.html |date=2006-01-05 }}</ref><ref name=AANF>{{cite web |author1=AANF |title=HISTORY |url=http://aanf.org/history.html |website=Assyrian American National Federation |accessdate=21-a de junio 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050207234713/http://aanf.org/history.html |archivedate=7an de februaro 2005 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050207234713/http://aanf.org/history.html |arkivdato=2005-02-07 }}</ref>]] [[Dosiero:Burning of Assyrians.jpg|eta|dekstra|La bruligado de korpoj de asiriaj virinoj]] La asirianoj suferspertis kelkajn religie kaj etne motivitajn masakrojn dum la 17-a, 18-a kaj 19-a jarcentoj, kulminante per la grandskalaj [[Hamidaj masakroj]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fredaprim.com/pdfs/2008/20080307a.pdf|titolo=Fred Aprim, "Assyria and Assyrians Since the 2003 US Occupation of Iraq"|alirdato=2019-10-12}}</ref> de senarmaj viroj, virinoj kaj infanoj de islamaj turkoj kaj kurdoj en la malfrua 19-a jarcento ĉe la manoj de la [[Otomana Imperio]] kaj ĝiaj rilataj (plejparte kurdaj kaj arabaj ) milicoj, kiuj daŭre reduktis nombrojn, precipe en sudorienta Turkio. La plej signifa lastatempa persekuto kontraŭ la asiria loĝantaro estis la asiria genocido okazinta dum la [[unua mondmilito]]. Oni kalkulis, ke inter 275 000 kaj 300 000 asirianoj estis buĉitaj de la armeoj de la Otomana Imperio kaj iliaj kurdaj aliancanoj, nombrante ĝis du trionoj de la tuta asiria loĝantaro<ref>Aboona, H (2008). Assyrians and Ottomans: intercommunal relations on the periphery of the Ottoman Empire. Cambria Press. pp. 218–219. {{ISBN|978-1-60497-583-3}}.</ref>. Ĉi tio kaŭzis grandskalan migradon de asiriaj homoj el Turkio en landojn kiel Sirio, Irano kaj Irako (kie ili devis suferi pliajn perfortajn atakojn mane de araboj kaj kurdoj), same kiel aliajn najbarajn landojn en kaj ĉirkaŭ la [[Proksima Oriento]] kiel [[Asirianoj en Armenio|Armenio]], [[Kartvelio]] kaj [[Rusio]]<ref>The Plight of Religious Minorities: Can Religious Pluralism Survive? - Page 51 by United States Congress</ref><ref>The Armenian Genocide: Wartime Radicalization Or Premeditated Continuum – Page 272 edited by Richard Hovannisian</ref><ref>Not Even My Name: A True Story – Page 131 by Thea Halo</ref><ref>The Political Dictionary of Modern Middle East by Agnes G. Korbani</ref>. Reage al la [[asiria genocido]] kaj logita de britaj kaj rusaj promesoj de sendependa nacio, la asirianoj gviditaj de Agha Petros kaj Malik Ĥoŝaba de la tribo Bit-Tjari, batalis kune kun la aliancanoj kontraŭ otomanaj trupoj en asiria sendependeca milito. Malgraŭ tio ke la asirianoj estas malpli nombraj kaj superitaj de la malamikoj, ili batalis sukcese, gajnante kelkajn venkojn super la turkoj kaj kurdoj. Ĉi tiu situacio daŭris ĝis iliaj rusaj aliancanoj forlasis la militon, kaj armena rezisto rompiĝis, lasante la asirianojn ĉirkaŭitaj, izolitaj kaj fortranĉitaj de provizaj linioj. La konsiderinda asiria ĉeesto en sudorienta Anatolio, kiu enhavis pli ol kvar jarmilojn, estis tiel reduktita al ne pli ol 15.000 antaŭ la fino de la [[Unua mondmilito]]. === Moderna historio === [[Dosiero:Assyrian refugees on wagon.jpg|eta|250px |maldekstre|Asiriaj rifuĝintoj en vagono survoje al tiame ĵuskonstruita urbo ĉe la rivero Ĥabur en Sirio]] La plimulto de asirianoj loĝantaj en la hodiaŭa moderna Turkio estis devigita fuĝi al Sirio aŭ Irako post la turka venko dum la [[Milito por Turka Sendependiĝo]]. En 1932, asirianoj rifuzis iĝi parto de la lastatempe formita ŝtato Irako kaj anstataŭe postulis sian agnoskon kiel nacio ene de nacio. La asiria gvidanto Ŝimun la 21-a Eŝai petis al la [[Ligo de Nacioj]] agnoski la rajton de la asirianoj regi la areon konatan kiel la "asiria triangulo" en norda Irako. Dum la franca mandata periodo, kelkaj asirianoj fuĝis de etnaj purigoj en Irako dum la masakro de Simelo, establis multajn vilaĝojn laŭ la rivero [[Ĥabur]] dum la 1930-aj jaroj<ref>Len Dieghton, ''Blood Sweat and Tears''</ref>. La Asiriaj Setlejoj estis fonditaj de la britoj en 1928, kun antikvaj asiriaj armeaj altranguloj kiel Rab-ŝakeh, Rab-talia kaj Tartan, revivigitaj por la unua fojo en jarmiloj por ĉi tiu forto. La asirianoj estis aprezitaj de la britaj regantoj pro siaj batalaj kvalitoj, lojaleco, braveco kaj disciplino, kaj kutimis helpi la britojn sufoki ribelojn inter la araboj kaj kurdoj. Dum la Dua Mondmilito, dek unu asiriaj firmaoj vidis agon en Palestino kaj pliaj kvar servis en Kipro. La Paraŝuta Kompanio estis ligita al la Reĝa Mara Komando kaj estis implikita en batalado en Albanio, Italio kaj Grekio. La Asiriaj Setlejoj ludis gravan rolon en subigado de la por-naziaj irakaj trupoj ĉe la batalo de Habbanija en 1941<ref>{{Citation|last=Zubaida|first=S|title=Contested nations: Iraq and the Assyrians|journal=Nations and Nationalism|date=July 2000|volume=6|issue=3|pages=363–382|doi=10.1111/j.1354-5078.2000.00363.x|url=http://www.aina.org/articles/contestednations.pdf|accessdate=23-a de septembro 2011}}</ref><ref name="peshitta1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.peshitta.org/initial/mareshai.html|titolo=Biography of His Holiness, The Assyrian Martyr, The Late Mar Eshai Shimun XXIII|alirdato=23-a de septembro 2011|verko=Committee of the 50th Anniversary of the Patriarchate of Mar Eshai Shimun XXIII|eldoninto=peshitta.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110927100353/http://www.peshitta.org/initial/mareshai.html|arkivdato=2011-09-27}}</ref>. Tamen, ĉi tiu kunlaboro kun la britoj estis rigardata kun suspekto de iuj gvidantoj de la nove formita [[Reĝlando Irako|Iraka reĝlando]]. La streĉiteco atingis sian pinton baldaŭ post la formala sendependecdeklaro kiam centoj da asiriaj civiluloj estis buĉitaj dum la Masakro de Simelo fare de la iraka armeo en aŭgusto 1933. La okazaĵoj kaŭzis la elpelon de Ŝimun la 21-a Eŝai la Katolikoso kaj Patriarko de la Asiria Eklezio de la Oriento al Usono kie loĝis ĝis lia morto en 1975<ref name="UNHCR1">{{cite web |url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,USCIS,,IRQ,,3f520de14,0.html |title=Refworld – Iraq: Information on treatment of Assyrian and Chaldean Christians |author=United Nations High Commissioner for Refugees |work=Refworld |accessdate=18-a de februaro 2015|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019062353/http://www.unhcr.org/refworld/country%2C%2CUSCIS%2C%2CIRQ%2C%2C3f520de14%2C0.html |archivedate=19-a de oktobro 2012|titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121019062353/http://www.unhcr.org/refworld/country%2C%2CUSCIS%2C%2CIRQ%2C%2C3f520de14%2C0.html |arkivdato=2012-10-19 }}</ref>. La periodo de la 1940-aj jaroj ĝis 1963 vidis periodon de ripozo por la asirianoj. La reĝimo de prezidanto [[Abd al-Karim Kasim]] precipe vidis la asirianojn akceptitajn en ĉefan socion. Multaj urbaj asirianoj iĝis sukcesaj komercistoj, aliaj estis bone reprezentitaj en politiko kaj militistaro, iliaj urboj kaj vilaĝoj prosperis neĝenataj, kaj asirianoj elstaris, kaj estis sufiĉe reprezentitaj en sportoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zowaa.org/|titolo=زوعا|alirdato=18-a de februaro 2015}}</ref>. La [[Baazo]] prenis la potencon en Irako kaj Sirio en 1963, enkondukante leĝojn celantajn subpremi la asirian nacian identecon per arabigaj politikoj. La donado de tradiciaj asiriaj nomoj estis malpermesita kaj asiriaj lernejoj, partioj, preĝejoj kaj literaturo estis subpremitaj. Asirianoj estis forte premataj identigi sin kiel ''irakaj / siriaj kristanoj''. Asirianoj ne estis agnoskitaj kiel etno de la registaroj kaj ili kreskigis dividojn inter asirianoj laŭ religiaj linioj (ekz. [[Asiria Eklezio de la Oriento|Asira Eklezio de la Oriento]] kontraŭ [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea Katolika Eklezio]] kontraŭ [[Siria Ortodoksa Eklezio]])<ref>[http://www.indict.org.uk/crimedetails.php?crime=Anfal The Anfal Offensives] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110928000000/https://web.archive.org/web/20110928232815/http://www.indict.org.uk/crimedetails.php?crime=Anfal |date=2011-09-28 }}, indict.org.uk</ref><ref>{{Cite book|authors=Certrez, Donabed, and Makko |title=The Assyrian Heritage: Threads of Continuity and Influence |pages=288–289|year=2012|publisher=Uppsala University|isbn=978-91-554-8303-6}}</ref>. En respondo al tia persekuto, la asirianoj de la movado ''Zowaa ''ene de la [[Asiria Demokratia Movado]] komencis armitan lukton kontraŭ la iraka registaro en 1982 sub la gvidado de Jonadam Kanna, kaj tiam interligis kun la Iraka-Kurdia Fronto en la fruaj 1990-aj jaroj. Jonadam Kanna precipe estis celo de la registaro de [[Saddam Hussein]] dum multaj jaroj. La kampanjo Anfal de 1986–1989 en Irako, kiu celis kurdan opozicion, rezultigis murdon de 2 000 asirianoj per siaj gaskampanjoj. Pli ol 31 urboj kaj vilaĝoj, 25 asiriaj monaĥejoj kaj preĝejoj estis detruitaj ĝis la tero. Pluraj asirianoj estis murditaj, aliaj estis deportitaj al grandaj urboj, kaj iliaj teroj kaj hejmoj tiam estis transprenitaj de araboj kaj kurdoj. ==== 21-a jarcento ==== [[Dosiero:Assyrian Genocide Memorial in Yerevan, Armenia.JPG|eta|altdekstre=0.75|Memorejo pri la [[Asiria genocido]] en [[Erevano]], [[Armenio]]]] Ekde la [[Iraka milito|Iraka Milito]] en 2003 [[socia agitado]] kaj kaoso rezultigis la senprovokan persekuton de asirianoj en Irako, plejparte de islamaj ekstremistoj (kaj ŝijaistoj kaj sunaistoj) kaj kurdaj naciistoj (ekz. dum la tumultoj de Dahuk de 2011 celitaj al asirianoj kaj [[jezidoj]]). En lokoj kiel Dora, kvartalo en sudokcidenta Bagdado, la plimulto de ĝia asiria loĝantaro aŭ fuĝis eksterlanden aŭ al norda Irako, aŭ estis murdita. Islama indigno pro la okupado de Usono de Irako, kaj okazaĵoj kiel ekzemple la bildstrioj de ''Jyllands-Posten'' Mohamedo kaj la konflikto de [[Benedikto la 16-a|Papo Benedikto la 16-a]] pri Islamo rezultigis islamanojn atakantajn asiriajn komunumojn. Ekde la komenco de la iraka milito, almenaŭ 46 preĝejoj kaj monaĥejoj estis bombitaj. En la lastaj jaroj la asirianoj en norda Irako kaj nordorienta Sirio fariĝis celo de ekstrema senprovoka [[islama terorismo]]. Rezulte, asirianoj prenis armilojn kune kun aliaj grupoj (kiel kurdoj, turkomanoj kaj [[armenoj]]) responde al senprovokaj atakoj de [[Alkaido]], la [[Islama Ŝtato]], Nusra Fronto kaj aliaj terorismaj islamaj fundamentismaj grupoj. En 2014 islamaj teroristoj de la Islama Ŝtato atakis asiriajn urbojn kaj vilaĝojn en la asiria patrujo de norda Irako, kune kun urboj kiel [[Mosulo]] kaj [[Kirkuk]] kiuj havas grandajn asiriajn loĝantarojn. Estis raportoj pri abomenaĵoj faritaj de teroristoj de la Islama Ŝtato poste, inkluzive; senkapigoj, krucumoj, infanmurdoj, seksperforto, devigaj konvertiĝoj, [[etna purigado]], forrabo, kaj ĉantaĝo en la formo de kontraŭleĝaj impostoj pagitaj al ne-islamanoj. Asirianoj en Irako respondis formante armitajn milicojn por defendi siajn teritoriojn<ref name="The Boston Globe">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2007/07/05/exodus_of_christians_hits_baghdad_district/|titolo=Exodus of Christians hits Baghdad district|alirdato=18-a de februaro 2015|verko=[[The Boston Globe]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924154643/http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2007/07/05/exodus_of_christians_hits_baghdad_district/|arkivdato=2015-09-24}}</ref>. Responde al la invado de la islama ŝtato al la asiria patrujo en 2014, multaj asiriaj organizoj ankaŭ formis siajn proprajn sendependajn bataltrupojn por kontraŭbatali la Islaman Ŝtaton kaj eble repreni siajn "praajn landojn". Ĉi tiuj inkluzivas la ebenaĵon de Ninivo<ref name="The Boston Globe"/>. Raporto de 2018 deklaris, ke kurdaj aŭtoritatoj en Sirio, kune kun oficialuloj de Dawronoye, fermis plurajn asiriajn lernejojn en Norda Sirio kaj eksigis sian administradon. Ĉi tio laŭdire okazis ĉar ĉi tiuj instruistoj malsukcesis registriĝi por licenco kaj malakcepti la novan instruplanon aprobitan de la Edukinstanco. Fermmetodoj intervalis de oficiala fermado de lernejoj ĝis armitaj viroj kiu eniris en la lernejojn kaj fermis ilin. Asiria edukisto nomata Isa Raŝid poste estis forte batita ekster sia hejmo pro malakcepto de la kurda programo pri memadministrado<ref name="aleteia">John Burger for Aletia. December 4, 2014 [http://www.aleteia.org/en/world/article/christians-in-iraq-forming-militia-to-defend-and-possibly-retake-ancestral-lands-5337839336161280 Christians in Iraq Forming Militia to Defend, and Possibly Retake, Ancestral Lands] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150401150800/http://www.aleteia.org/en/world/article/christians-in-iraq-forming-militia-to-defend-and-possibly-retake-ancestral-lands-5337839336161280 |date=2015-04-01 }}</ref><ref>Steven Nelson for ''US News and World Report''. Feb. 6, 2015 [https://www.usnews.com/news/articles/2015/02/06/iraqi-christians-form-anti-isis-militia-and-you-can-legally-fund-them Iraqi Assyrian Christians Form Anti-ISIS Militia, and You Can Legally Chip In]</ref>. La Asiria Politika Instituto asertis, ke asiria raportisto nomata Souleman Yusph estis arestita de kurdaj trupoj pro siaj raportoj pri la fermoj de lernejoj rilataj al Dawronoye en Sirio. Specife, li dividis multajn fotojn en Facebook detaligante la fermojn<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aina.org/news/20080107163014.htm|titolo=Church Bombings in Iraq Since 2004|alirdato=2008-11-16|eldoninto=Aina.org}}</ref>. == Demografio == [[Dosiero:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|eta|altdekstre=1.15|Mapo de Maunsell', brita etnografia mapo antaŭ la unua mondmilito, kiu montras la ''nestorianojn'', ''ĥaldeojn'' kaj ''jakobanojn'']] [[Dosiero:Map of Assyria Paris Peace Conference 1919.jpg|eta|altdekstre=1.15|la mapo de la Asiria Ĥaldea Delegitaro por sendependa Asirio, prezentita en la Konferenco de Parizo 1919]] === Patrujo === La asiria patrujo inkluzivas la pratempajn urbojn [[Ninivo]] ([[Mosulo]]), Nuhadra ([[Dahuk]]), Arrapha/Beth Garmai ([[Kirkuk]]), Al Qosh , Tesqopa kaj Arbela ([[Arbil]]) en Irako, [[Urmijo|Urmia]] en Irano, kaj [[Hakkâri|Hakkari]] (granda regiono, kiu konsistas el la modernaj urboj [[Yuksekova]], [[Hakkâri]], [[Çukurca]], [[Semdinli]] kaj [[Uludere]]), [[Şanlıurfa|Edessa]]/Urhoy ([[Şanlıurfa|Urfa]]), [[Harran]], Amida ([[Dijarbakiro]]) kaj [[Tur Abdin]] (Midyat kaj Kafro) en Turkio, inter aliaj<ref name=autogenerated18>{{Cite web|url=http://sor.cua.edu/SOCNews/2002/20021201EUPStmt.html|title=Statement on Assyrians/Syriacs in Turkey/Iraq|website=sor.cua.edu|access-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081120131038/http://sor.cua.edu/SOCNews/2002/20021201EUPStmt.html|archive-date=2008-11-20}}</ref>. Iuj urboj estas nuntempe sub kurda regado kaj aliaj ankoraŭ havas asirian ĉeeston, nome tiuj en Irako, ĉar la asiria loĝantaro en sudorienta Turkio (kiel tiuj en Hakkari) estis etne purigitaj dum la [[asiria genocido]] de la [[unua mondmilito]].  Tiuj, kiuj postvivis, fuĝis al netuŝitaj areoj de asiria setlejo en Norda Irako, kun aliaj ekloĝantaj en irakaj urboj sude. Kvankam multaj ankaŭ enmigris al najbaraj landoj en Kaŭkazio kaj Mezoriento kaj ĉirkaŭe kiel [[Asirianoj en Armenio|Armenio]], [[Sirio]], [[Kartvelio]], [[Norda Kaŭkazio|suda Rusio]], [[Libano]] kaj [[Jordanio]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=IXJ6CgAAQBAJ&pg=PA31&dq=assyrian+homeland|titolo=The West in the World|familia nomo=Sherman|dato=2013-09-13|eldoninto=McGraw-Hill Higher Education|ISBN=9781259157059|lingvo=en}}</ref>. En antikvaj tempoj, akadlingva Asirio ekzistis en kio nun estas [[Sirio]], [[Jordanio]], [[Israelo]] kaj [[Libano]], inter aliaj modernaj landoj, pro la koncentriĝo de la [[Nov-Asiria Imperio|Novasiria imperio]] en la regiono. Kvankam lastatempa loĝado de kristanaj asirianoj en [[Nusaybin|Nisabina]], [[Qamişli|Qamishli]], [[Hasaka]], Al-Qahtaniyah, Al-Darbasiyah, Al-Malikiyah, Amuda, Tel Tamer kaj kelkaj aliaj urbetoj en la [[gubernio Hasaka]] en Sirio, okazis en la fruaj 1930-aj jaroj, kiam ili fuĝis de Norda Irako post kiam ili estis celitaj kaj buĉitaj dum la masakro de Simelo.  La asirianoj en Sirio ne havis sirian civitanecon ĝis malfruaj 1940-aj jaroj<ref>Rowlands, J., "The Khabur Valley," Royal Central Asian Society Journal, 1947, pp. 144-149.</ref>. Konsiderindaj asiriaj loĝantaroj restas nur en Sirio, kie ĉirkaŭ 400 000 asirianoj loĝas, kaj en Irako, kie ĉirkaŭ 300 000 asirianoj loĝas. En Irano kaj Turkio restas nur malgrandaj loĝantaroj, kun nur 20.000 asiroj en Irano, kaj malgranda sed kreskanta asiria loĝantaro en Turkio, kie vivas 25.000 asirianoj, plejparte en la urboj kaj ne en la praaj setlejoj<ref name="United Nations High Commissioner for Refugees">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.refworld.org/docid/4cb826c3c.html|titolo=Iran: Last of the Assyrians|alirdato=2013-09-18|aŭtoro=United Nations High Commissioner for Refugees|dato=2010-10-13|eldoninto=Refworld}}</ref>. En Tur Abdin, tradicia centro de asiria kulturo, restas nur 2 500 asirianoj. Malpli ol 50.000 en la censo de 1960, sed pli ol 1.000 en 1992. Ĉi tiu akra malkresko ŝuldiĝas al intensa konflikto inter Turkio kaj [[Kurdistana Laborista Partio|PKK]] en la 1980-aj jaroj<ref name="ishtartv.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ishtartv.com/viewarticle,48856.html|titolo=مسؤول مسيحي : عدد المسيحيين في العراق تراجع الى ثلاثمائة الف|alirdato=18-a de februaro 2015}}</ref>. Tamen estas ĉirkaŭ 25.000 asirianoj en tuta Turkio, kun plej multaj loĝantaj en [[Istanbulo]]. Plej multaj asirianoj nuntempe loĝas en la Okcidento pro la jarcentoj de persekutado fare de la najbaraj islamanoj. Antaŭ la [[Islama Ŝtato]] de Irako kaj Levantenio, en raporto de 2013 de oficialulo de la Ĥaldea Siria Asiria Popola Konsilio, oni kalkulis, ke 300 000 asirianoj restis en Irako<ref name="Al-Monitor">{{Cite web |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/10/iraq-assyrians-ethnic-rights-ignored.html |title=Al-Monitor: Ethnic dimension of Iraqi Assyrians often ignored |access-date=2014-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017200046/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/10/iraq-assyrians-ethnic-rights-ignored.html |archive-date=2015-10-17 |url-status=dead |date=2014-10-10 }}</ref>. === Asiraj subgrupoj === Estas tri ĉefaj asiraj subgrupoj: orienta, okcidenta, ĥaldea. Ĉi tiuj subsekcioj nur parte interkovras lingve, historie, kulture kaj religie. * La orienta subgrupo loĝis historie en Hakkari en la norda [[Zagros-montaro]], la valoj Simele kaj Sapna en Nuhadra, kaj partoj de la ebenaĵoj de Ninivo kaj Urmia. Ili parolas nordorientajn novarameajn dialektojn kaj estas religie diversaj, aliĝante al la orientaj siriaj eklezioj, protestantismo,  judismo aŭ estas senreligiaj<ref name="Minahan 2002, p. 209">[[#Minahan|Minahan 2002]], p. 209</ref><ref>{{Cite book|last=Vander Werff|first=Lyle L. |title=Christian mission to Muslims: the record : Anglican and Reformed approaches in India and the Near East, 1800-1938|publisher=William Carey Library|year=1977|series=The William Carey Library series on Islamic studies|pages=[https://archive.org/details/christianmission0000vand/page/366 366]|isbn=978-0-87808-320-6|url=https://archive.org/details/christianmission0000vand|url-access=registration}}</ref>. * La ĥaldea subgrupo estas subgrupo de la orientaj asirianoj. La grupo ofte egalas kun la adeptoj de la [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea katolika eklezio]], tamen ne ĉiuj ĥaldeaj katolikoj identigas sin kiel ĥaldeoj.  Ili estas tradicie parolantoj de nordorientaj novarameaj dialektoj<ref>[https://www.reuters.com/article/us-religion-turkey-christians-factbox/factbox-christians-in-turkey-idUSTRE50L08O20090122?fbclid=IwAR01zNqi9SahltpLeuTMgNVqkm-JtNB3bU4SiDKG52Yr6YnCNAY-pK_hPUQ FACTBOX: Christians in Turkey]</ref>, tamen ekzistas kelkaj turklingvanoj. En Irako, ĥaldeaj katolikoj loĝas en la okcidentaj vilaĝoj de la ebenaĵo de Ninivo, Alqosh, Batnaya, Tel Keppe kaj Tesqopa, same kiel la valo Nahla kaj Akra. En Sirio ili loĝas en Halepo kaj la gubernio Hasaka. En Turkio, ili loĝas dise en [[Istanbulo]], [[Dijarbakiro]], [[Şırnak|Sirnak]] kaj [[Mardin]]<ref name='BBC'>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7271828.stm|titolo=Who are the Chaldean Christians?|alirdato=2010-03-26|dato=2008-03-13|verkaĵo=[[BBC News]]}}</ref>. * La okcidenta subgrupo, historie loĝata en Tur Abdin  kaj nun havas signifan ĉeeston en la gubernio Hasaka en Sirio. Ili ĉefe parolas la centran novramean lingvon. Plej multaj aliĝas al la okcident-siriaj eklezioj, sed kelkaj ankaŭ estas nereligiaj<ref>[https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/19112019 In northeast Syria, last Assyrians fear Turkish advance]</ref>. === Persekutado === [[Dosiero:Assyrian genocide map-pt.svg|eta|250ra|Mapo de la lokoj kie okazis la Asiria genocido.]] Pro ilia kristana identeco kaj etneco, la asirianoj estis persekutitaj ekde la alpreno de kristanismo. Dum la regado de [[Jazdegerdo la 1-a]], kristanoj en Irano estis rigarditaj kun suspekto kiel eblaj romiaj renversemuloj, rezultigante persekutojn dum samtempe antaŭenigante Nestorian Kristanismon kiel bufro inter la Eklezioj de Romo kaj Irano. Persekutoj kaj provoj trudi [[Zaratuŝtrismo]]n daŭris dum la regado de [[Jazdegerdo la 2-a]]<ref>[https://books.google.com/books?id=1u2oP2RihIgC&lpg=PA85&ots=kajqpsTjCe&dq=constantine%20christianity%20yazdegerd&pg=PA85#v=onepage&q=constantine%20christianity%20yazdegerd&f=false ''This History of the Medieval World''] by Susan Wise Bauer, pg. 85-87</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=2nWP0_6gkiYC&lpg=PA83&ots=lI-wd4D4Mk&dq=constantine%20christianity%20yazdegerd&pg=PA84#v=onepage&q=constantine%20christianity%20yazdegerd&f=false ''A Short World History of Christianity''] by Robert Bruce Mullin, pp. 82-85</ref>. Dum la epokoj de mongola regado sub [[Ĝingis-Ĥano]] kaj [[Timur]] okazis arbitra buĉado de dekmiloj da asirianoj kaj detruo de la asiria loĝantaro de nordokcidenta Irano kaj centra kaj norda Irano<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/409819/Nestorian |title=Nestorian (Christian sect) |encyclopedia=Britannica.com |accessdate=2013-09-18}}</ref>. Pli lastatempaj persekutoj ekde la 19-a jarcento inkluzivas la Masakrojn de Badr Ĥan, la [[Masakro de Dijarbakiro|Masakrojn de Dijarbakiro]] (1895), la [[Adana masakro|masakron de Adana]], la [[Asiria genocido|asirian genocidon]], la [[Masakro de Simelo|Masakron de Simele]] kaj la kampanjo al-Anfal . === Diasporo === [[Dosiero:Assyrian world population.png|eta|250ra| maldekstre |Asiria tutmonda loĝantaro]] Ekde la [[asiria genocido]], multaj asirianoj forlasis Mezorienton tute por pli sekura kaj komforta vivo en la landoj de la okcidenta mondo. Kiel rezulto de tio, la asiria loĝantaro en Mezoriento draste malpliiĝis. Ekde hodiaŭ estas pli multaj asirianoj en la diasporo ol en sia patrujo. La plej grandaj asiriaj diasporaj komunumoj troviĝas en Svedio (100,000), Germanio (100,000), Usono (80.000), kaj en Aŭstralio (46,000)<ref name="Demographics of Sweden">[http://www.eurfedling.org/Sweden.htm Demographics of Sweden] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190502175529/http://www.eurfedling.org/Sweden.htm |date=2019-05-02 }}, [[Swedish Language Council]] "Sweden has also one of the largest exile communities of Assyrian and Syriac Christians (also known as Chaldeans) with a population of around 100,000."</ref>. Laŭ etna procento, la plej grandaj asiriaj diasporaj komunumoj situas en [[Södertälje]] en [[Stokholmo|Stokholma Distrikto]], [[Svedio]], kaj en Fairfield City en [[Sidnejo]], [[Aŭstralio]], kie ili estas la ĉefa etno en la antaŭurboj Fairfield, Fairfield Heights, Prairiewood kaj Greenfield Park. Ekzistas ankaŭ konsiderinda asiria komunumo en [[Melburno]]<ref name="http://www.aina.org/brief.html">{{cite web |author1=Peter BetBasoo |title=Brief History of Assyrians |url=http://www.aina.org/brief.html |website=www.aina.org}}</ref>, Aŭstralio (Broadmeadows, Meadow Heights kaj Craigieburn) En Usono, asirianoj plejparte troviĝas en [[Ĉikago]] (Niles kaj Skokie), [[Detrojto]] (Sterling Heights, kaj West Bloomfield Township), [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]]<ref>[https://www.ssi.org.au/news/ssi-news-blog/938-the-facts-about-syrian-refugees-and-fairfield The facts about Syrian refugees and Fairfield] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180721073241/https://www.ssi.org.au/news/ssi-news-blog/938-the-facts-about-syrian-refugees-and-fairfield |date=2018-07-21 }} by SSI News Blog, 23 February 2017</ref><ref>[http://www.abc.net.au/news/2017-01-02/fairfield-struggles-to-cope-after-increase-in-refugee-arrivals/8145250 Fairfield struggles to cope after threefold increase in refugee arrivals] by Penny Timms from [[ABC News (Australia)|ABC News]], 3 January 2017</ref>, [[Modesto]] (Stanislaus County) kaj Turlock<ref name="Data Access and Dissemination Systems DADS 2">{{Cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_1YR_S0201&prodType=table|archive-url=https://archive.today/20200212055845/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_1YR_S0201&prodType=table|url-status=dead|archive-date=12-a de februaro 2020|title=American FactFinder – Results|authors=Data Access and Dissemination Systems (DADS)|accessdate=18-a de februaro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-04|arkivurl=https://archive.today/20200212213553/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_1YR_S0201&prodType=table|arkivdato=2020-02-12}} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20200212213553/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_1YR_S0201&prodType=table |date=2020-02-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_1YR_S0201&prodType=table |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://archive.today/20200212213553/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_1YR_S0201&prodType=table |arkivdato=2020-02-12 }}</ref>. Krome, malgrandaj asiriaj komunumoj troviĝas en [[San-Diego]], [[Sakramento]] kaj [[Fresno]] en Usono, [[Toronto]] en Kanado kaj ankaŭ en [[Londono]], Britio. En Germanio grandaj asiriaj komunumoj estas disigitaj tra [[Munkeno]], [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]], [[Stutgarto]], [[Berlino]] kaj [[Wiesbaden]]. En [[Parizo]], [[Francio]], la komunumo Sarcelles havas malgrandan asirian komunumon. Asirianoj en [[Nederlando]] ĉefe loĝas en la oriento de la lando, en la provinco [[Overiselo|Overijssel]]. En Rusio, grupetoj de asirianoj plejparte loĝas en [[Krasnodara regiono|Krasnodar]] kaj [[Moskvo]]<ref>{{cite news|url=http://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/news/fairfields-assyrian-resource-centre-has-secured-40000-to-fund-its-renovations/story-fngr8gwi-1226813905924|title=Fairfield's Assyrian Resource Centre has secured $40,000 to fund its renovations|newspaper=[[The Daily Telegraph (Sydney)|The Daily Telegraph]]|accessdate=January 31, 2014}}</ref><ref>Fairfield City Council 2003, State of the Community Report, Fairfield City Council, Wakeley.</ref><ref>Kinarah: Twentieth Anniversary of Assyrian Australian Association 1989, Assyrian Australian Association, Edensor Park.</ref>. Rimarkindas ke la asirianoj loĝantaj en Kalifornio kaj Rusio sentas sin ligitaj al Irano, dum tiuj en [[Ĉikago]] kaj [[Sidnejo]] estas ĉefe irakaj asirianoj. Pli lastatempe, siriaj asirianoj grandiĝas en Sidnejo post grandega alveno de novalvenintoj en 2016, al kiuj ricevis azilo sub la speciala humanitara helpo de la Federacia Registaro<ref name="Thrown to the Lions">[http://spectator.org/archives/2007/07/02/thrown-to-the-lions Thrown to the Lions] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130808000000/https://web.archive.org/web/20130808095832/http://spectator.org/archives/2007/07/02/thrown-to-the-lions|date=2013-08-08}}, [[Doug Bandow]], The America Spectator</ref> . La asirianoj en [[Detrojto]] estas ĉefe ĥaldeaj parolantoj, kiuj ankaŭ devenas de [[Irako]]. Asirianoj en tiaj eŭropaj landoj kiel Svedio kaj Germanio kutime estas turklingvaj aŭ okcident-asiriaj<ref>Deniz, F. 2000, ‘Maintenance and Transformation of Ethnic Identity: the Assyrian Case’, The Assyrian Australian Academic Journal</ref>. == Identeco kaj subsekcioj == [[Dosiero:FlagofAssyria.svg|eta|Asiria flago (adoptita en 1968)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/assyria.html|titolo=Assyria|alirdato=2008-11-16|eldoninto=Crwflags.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081012054550/http://www.crwflags.com/fotw/Flags/assyria.html|arkivdato=12an de oktobro 2008}}</ref>]] [[Dosiero:Flag of the Syriac-Aramaic People.svg|eta|Siria-aramea flago<ref>{{Cite web|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy%7Darama.html |title=Syriac-Aramaic People (Syria) |publisher=Crwflags.com |accessdate=2008-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011110172504/http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy%7Darama.html |archivedate=10an de novembro 2001 |url-status=live }}</ref>]] [[Dosiero:Chaldean flag.svg|eta|Ĥaldea flago publikigita en 1999)<ref>{{cite web |title=CHALDEAN FLAG ... from A to Z |url=http://chaldeanflag.com/flag.html |website=Chaldean Flag |accessdate=27an de marto 2020}}</ref>]] Asirianoj de la [[Proksima Oriento]] kaj diasporo uzas malsamajn esprimojn por mem-identigo bazitaj sur konfliktantaj kredoj pri la origino kaj identeco de siaj respektivaj komunumoj. En certaj lokoj de la asiria patrujo, identeco ene de komunumo dependas de la devenvilaĝo de persono aŭ kristana konfesio prefere ol ilia etna komuneco, ekzemple ĥaldeaj katolikoj preferas esti nomitaj ĥaldeoj anstataŭ asirianoj, aŭ siria ortodoksa kristano preferas esti nomata siria<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.friesian.com/notes/note-n.htm|titolo=Note on the Modern Assyrians, & Other Nationalistic Issues|verko=friesian.com}}</ref>. Dum la angla arkeologo, de la 19-a jarcento, Austen Henry Layard kredis, ke la siriaj kristanaj komunumoj devenas de la antikvaj asirianoj, vidpunkto, kiun ankaŭ kundividis William Ainger Wigram. Hodiaŭ asirianoj kaj aliaj malplimultaj etnoj en Mezoriento sentas premon identigi sin kiel "araboj", "turkoj" kaj "kurdoj"<ref name="VanDenBerg">Classical Syriac and the Syriac Churches: A Twentieth-Century History, Heleen Murre-van den Berg, p. 127</ref>. Krome, okcidentaj amaskomunikiloj ofte mencias neniun etnan identecon de la kristanaj homoj de la regiono kaj simple nomas ilin kristanoj, irakaj kristanoj, iranaj kristanoj, siriaj kristanoj kaj turkaj kristanoj, etikedo malakceptita de asirianoj<ref name="Cross 2005">{{Citaĵo el libro|titolo=The Oxford Dictionary of the Christian Church|url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0|familia nomo=Cross|persona nomo=Frank Leslie|jaro=2005|eldoninto=Oxford University Press|citaĵo=In the 19th cent. A. H. Layard, the excavator of Nineveh, first suggested that the local *Syriac Christian communities in the region were descended from the ancient Assyrians, and the idea was later popularized by W. A. Wigram, a member of the Abp. Of Canterbury’s Mission to the Church of the East (1895-1915).|ISBN=9780192802903|paĝo=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0/page/119 119]}}</ref>. === Memnomo === Malsupre estas terminoj ofte uzataj de asirianoj por memidentigi sin: * '''Asiriano''', nomita laŭ la antikva asiria popolo, estas rekomendata de sekvantoj de ĉiuj mezoriente situantaj orientaj kaj okcidentaj siriaj ritaj eklezioj kiel termino<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=aWkyAQAAQBAJ&pg=PA139|titolo=Hebrew Scripture in Patristic Biblical Theory: Canon, Language, Text|aŭtoro=Edmon Louis Gallagher|dato=23-a de marto 2012|eldoninto=BRILL|ISBN=978-90-04-22802-3|paĝoj=123, 124, 126, 127, 139}}</ref>. * '''Ĥaldeo''' estas termino, kiu dum jarcentoj indikis la [[Aramea lingvo|aramean lingvon]]<ref name="Catholic Encyclopaedia">[http://www.newadvent.org/cathen/05230a.htm "Eastern Churches"], ''[[Catholic Encyclopedia]]'', see "Eastern Syrians" and "Western Syrians" respectively. Modern terminology within the group is Western Assyrians and Eastern Assyrians respectively, while those who reject the Assyrian identity opt for Syriac or Aramean rather than Assyrian.</ref>. Ĝi estis tiel uzita de [[Hieronimo]], kaj estis ankoraŭ la normala terminologio en la 19-a jarcento. Nur en 1445 ĝi komencis esti uzata por signifi arameajn parolantojn, kiuj eniris en komunion kun la [[Katolika Eklezio|katolika eklezio]]. Ĉi tio okazis dum la [[Koncilio de Florenco]], kiu akceptis la konfeson de kredo, kiun Timoteo, metropolito de la arameaj parolantoj en Kipro faris en la aramea, kaj kiu dekretis, ke "neniu en la estonteco kuraĝos nomi [...] ĥaldedojn, nestorianoj". Antaŭe, kiam ankoraŭ ne estis katolikaj arameaj parolantoj de mezopotamia origino, la esprimo "ĥaldeo" estis uzita kun eksplicita referenco al ilia "nestoriana" religio<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ELwsAQAAMAAJ|titolo=A Hebrew and Chaldee Lexicon to the Old Testament: With an Introduction Giving a Short History of Hebrew Lexicography|aŭtoro=Julius Fürst|jaro=1867|eldoninto=Tauchnitz}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Wilhelm Gesenius|author2=Samuel Prideaux Tregelles|title=Gesenius's Hebrew and Chaldee Lexicon to the Old Testament Scriptures|url=https://books.google.com/books?id=dOsCrozzTikC|year=1859|publisher=Bagster}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=TO325lm3OOIC|titolo=A Compendious and Complete Hebrew and Chaldee Lexicon to the Old Testament, Chiefly Founded on the Works of Gesenius and Fürst ...|aŭtoro=Benjamin Davies|jaro=1876|eldoninto=A. Cohn}}</ref> . Tiel Jacques de Vitry skribis pri ili en 1220/1, ke "ili neis, ke Maria estas la Dipatrino kaj asertis, ke Kristo ekzistas en du personoj. Ili konsekris fermentitan panon kaj uzis la "ĥaldean" (sirian) lingvon". Ĝis la dua duono de la 19-a jarcento, la termino "ĥaldea" daŭris ĝenerale por oriente siriaj kristanoj, ĉu "nestoriana" aŭ katolika. * '''Siria lingvo''', nomita laŭ la [[siria lingvo]] kaj kiel koruptaĵo de "asiria" fare de la greka [[Seleŭkia Imperio|Seleŭkida Imperio]], povas esti trovita rekomendata de anoj de la [[Siria Ortodoksa Eklezio]] kaj de la [[Siria katolika eklezio|Siria Katolika Eklezio]]<ref>{{Cite book|last=Coakley|first=J. F.|url=https://gedsh.bethmardutho.org/entry/Chaldeans?fq=;fq-Browse:Browse;A;|title=Chaldeans|work=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|publisher=Gorgias Press|year=2011|isbn=978-1-59333-714-8|editor-last=Brock|editor-first=Sebastian P.|location=Piscataway, NJ|pages=93|editor-last2=Butts|editor-first2=Aaron M.|editor-last3=Kiraz|editor-first3=George A.|editor-last4=van Rompay|editor-first4=Lucas}}</ref>. * '''Aramea'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.peshitta.org/pdf/CoEHistory.pdf |titolo=Wilhelm Braun, Dietmar W. Winkler, ''The Church of the East: A Concise History'' (RoutledgeCurzon 2003), p. 83 |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201112013853/http://www.peshitta.org/pdf/CoEHistory.pdf |arkivdato=2020-11-12 }}</ref>, ankaŭ konatan kiel ''okcidenta asiriano'' aŭ ''siria-aramea'', nomita laŭ la praa aramea popolo, estas rekomendita fare de anoj de la [[Siria Ortodoksa Eklezio]] en Sirio kaj kelkaj anoj de [[Siria katolika eklezio]] en Israelo. Krome, tiuj identigantaj kiel Arameon akiris rekonon de la israela registaro. Rimarkinde, la arameoj estas aparta antikva etno, kiu vivis samtempe kun la asiria imperio en nuna Sirio, Libano, Palestino kaj Jordanio. Kelkaj asirianoj fervore kritikas la aramean mem-identecon rekomendatan de tiuj, kiuj apartenas al la [[Siria Ortodoksa Eklezio|Siria ortodoksa eklezio]]<ref>[https://www.papalencyclicals.net/Councils/ecum17.htm "Council of Basel-Ferrara-Florence, 1431-49 A.D.]</ref><ref>Braun-Winkler, p. 112</ref><ref>{{Cite book|author1=Michael Angold|author2=Frances Margaret Young|author3=K. Scott Bowie|title=The Cambridge History of Christianity: Volume 5, Eastern Christianity|url=https://books.google.com/books?id=1xUV-nMxNGsC|date=17-a de augusto 2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-81113-2|page=527}}</ref>, deklarante ke, ĉar ili originis de Tur-Abdin en sudorienta Turkio en Alta Mezopotamio, ili ne povas pretendi ligojn kun la antikva aramea tero, ĉar ĝi estis centrita en [[Levantenio]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.meforum.org/article/558|titolo=Iraqi Assyrians: Barometer of Pluralism|alirdato=18-a de februaro 2015|aŭtoro=Jonathan Eric Lewis|verko=Middle East Forum}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aina.org/releases/20070416140021.htm|titolo=Arab American Institute Still Deliberately Claiming Assyrians Are Arabs|alirdato=2008-11-16|eldoninto=Aina.org}}</ref>. == Kulturo == [[Dosiero:Young Assyrian child dressed in traditional clothes.jpg|eta|altdekstre|maldekstre|Asiria infano vestita per tradiciaj vestoj]] Asiria kulturo estas plejparte influita de kristanismo. Estas multaj asiriaj kutimoj, kiuj oftas en aliaj sudokcident-aziaj kulturoj. Ĉefaj festivaloj okazas dum religiaj festoj kiel [[Pasko]] kaj [[Kristnasko]]. Ekzistas ankaŭ laikaj ferioj kiel Ĥa b-Nisan (printempa ekvinokso). Homoj ofte salutas kaj adiaŭas parencojn per kiso sur ĉiu vango kaj dirante " ܫܠܡܐ ܥܠܝܟ " ''Ŝlama / Ŝlomo loĥ'' , kio signifas: "Paco estu al vi" en ''novaramea lingvo''. Aliaj estas salutataj per manpremo nur per la dekstra mano; laŭ mezorientaj kutimoj, la maldekstra mano rilatas al malbono. Simile, ŝuoj ne rajtas esti rigardataj supren, oni eble ne havas siajn piedojn turnitaj al iu ajn rekte, fajfado nokte supozeble vekas Malicspiritojn, ktp<ref>Chamberlain, AF. "Notes on Some Aspects of the Folk-Psychology of Night". ''American Journal of Psychology'', 1908 – JSTOR.</ref>. Gepatro ofte metas okulan juvelon sur sian bebon por malhelpi "malbonan okulon ĵetita sur ĝin".  Kraĉi sur iu ajn aŭ iliaj havaĵoj estas vidata kiel grava insulto<ref>{{cite web |last1=ASSYRIANS OF CHICAGO |title=The Assyrian Academic Society |url=http://www.aina.org/articles/chicago.pdf |website=www.aina.org}}</ref>. Asirianoj estas endogamaj<ref name="Awoyemi2014">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Nm1LCAAAQBAJ&pg=PT75|titolo=Pre-marital Counselling In a Multicultural Society|aŭtoro=Dr. Joseph Adebayo Awoyemi|dato=14-a de septembro 2014|ISBN=978-1-291-83577-9|paĝoj=75–}}</ref>, kio signifas, ke ili ĝenerale edziĝas ene de sia propra etno, kvankam geedzecoj ekster ili etno ne estas perceptataj kiel tabuo, krom se la fremdulo havas alian religian fonon, precipe islamon. Laŭlonge de la historio, rilatoj inter asirianoj kaj armenoj tendencis esti tre amikaj, ĉar ambaŭ grupoj praktikis kristanismon ekde antikvaj tempoj kaj suferis persekutojn sub islamaj regantoj<ref>The Ethnic Minorities of Armenia, Garnik Asatryan, Victoria Arakelova.</ref>. Tial amikiĝo kaj miksiĝo inter asirianoj kaj armenoj estas sufiĉe ofta, precipe en Irako, Irano, kaj same kiel en la diasporo kun apudaj armenaj kaj asiriaj komunumoj kie unu popolo subtenas la alian.<ref>{{Cite web|url=http://www.assyrianconference.com/ashur/002.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060502081740/http://www.assyrianconference.com/ashur/002.htm|url-status=dead|title=The Assyrian New Year|archivedate=May 2, 2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060502081740/http://www.assyrianconference.com/ashur/002.htm|arkivdato=2006-05-02}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060502081740/http://www.assyrianconference.com/ashur/002.htm |date=2006-05-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.assyrianconference.com/ashur/002.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060502081740/http://www.assyrianconference.com/ashur/002.htm |arkivdato=2006-05-02 }}</ref>. === Lingvo === [[Dosiero:Syriac Dialects EN.svg|250ra|eta|Mapo pri la situo de la siriaj dialektoj.]] La novarameaj lingvoj, kiuj estas en la ŝemida branĉo de la afrikazia lingva familio, finfine devenas de la malfrua malnova orienta aramea lingvo, la lingvafrankao en la posta fazo de la novasiria imperio, kiu delokigis la orientan ŝemidan asirian dialekton de la akada kaj sumera. La aramea estis la lingvo de komerco kaj komunikado kaj fariĝis la vulgara lingvo de Asirio en la klasika antikvo. Ekde la 1-a jarcento p.K., la akada estis formortinta, kvankam ĝia influo al nuntempaj orientaj novarameaj lingvoj parolitaj de asirianoj estas signifa kaj iu pruntita vortprovizo ankoraŭ pluvivas en ĉi tiuj lingvoj ĝis hodiaŭ<ref>Gansell, AR. FROM MESOPOTAMIA TO MODERN SYRIA: ETHNOARCHAEOLOGICAL PERSPECTIVES ON FEMALE ADORNMENT DURING RITES. Ancient Near Eastern Art in Context. 2007 – Brill Academic Publishers.</ref>. Ĉar asirianoj ne havas propran ŝtaton kaj loĝas dise tra la mondo, ili estas plurlingvaj<ref>{{Cite web|url=https://www.trtworld.com/magazine/assyrians-return-to-turkey-from-europe-to-save-their-culture-10131|title=Assyrians return to Turkey from Europe to save their culture|website=Assyrians return to Turkey from Europe to save their culture|language=tr-TR|access-date=2018-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200111212816/https://www.trtworld.com/magazine/assyrians-return-to-turkey-from-europe-to-save-their-culture-10131|archivedate=2020-01-11}}</ref>, parolante ambaŭ sian gepatran lingvon kaj lernas tiujn de la socioj, en kiuj ili loĝas. Dum multaj asirianoj fuĝis de sia tradicia patrujo lastatempe, granda nombro ankoraŭ loĝas en arabparolantaj landoj parolante la araban kune kun la novarameaj lingvoj<ref name="Avenery, Iddo 1988">Avenery, Iddo, ''The Aramaic Dialect of the Jews of Zakho''. The Israel academy of Science and Humanities 1988.</ref><ref>[[Geoffrey Khan|Khan, Geoffrey]] (1999). ''A Grammar of Neo-Aramaic: the dialect of the Jews of Arbel''. Leiden: EJ Brill.</ref><ref>[[Arthur John Maclean|Maclean, Arthur John]] (1895). ''Grammar of the dialects of vernacular Syriac: as spoken by the Eastern Syrians of Kurdistan, north-west Persia, and the Plain of Mosul: with notices of the vernacular of the Jews of Azerbaijan and of Zakhu near Mosul''. Cambridge University Press, London.</ref>  kaj ankaŭ estas parolata de multaj asirianoj en la diasporo. La plej ofte parolataj lingvoj de asirianoj en la diasporo estas la angla, la germana kaj la sveda<ref name="Akkadian words">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aina.org/articles/akkadianwords.pdf|titolo=Akkadian Words in Modern Assyrian|alirdato=12an de oktobro 2019}}</ref><ref name="Kaufman">Kaufman, Stephen A. (1974), The Akkadian influences on Aramaic. University of Chicago Press</ref>. Historie multaj asirianoj parolis ankaŭ turkan, armenan, azeran, kurdan kaj persan kaj malpli granda nombro da asirianoj, kiuj restas en Irano, Turkio (Istanbulo kaj Tur Abdin) kaj Armenio, ankoraŭ hodiaŭ. Multaj pruntvortoj el la menciitaj lingvoj ankaŭ ekzistas en la novarameaj lingvoj, kun la iranaj lingvoj kaj la turka la plej grandaj influoj entute. Laŭdire nur Turkio spertas loĝantaron de asirianoj en la kvar landoj konsistigantaj sian historian patrujon, plejparte konsistante el asiriaj rifuĝintoj el Sirio kaj pli malgranda nombro da asiroj revenantaj de la diasporo en Eŭropo<ref>{{Cite web|url=http://www.lightofword.org/aramaic/pdf/Introduction.pdf |title=Introduction: A Brief History of the Aramaic Language|accessdate=2008-11-16| archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202005322/http://www.lightofword.org/aramaic/pdf/Introduction.pdf| archivedate=2-a de decembro 2008| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal | author = Bae C | year = | title = Aramaic as a Lingua Franca During the Persian Empire (538–333 BCE) | url = | journal = Journal of Universal Language | volume = 2004 | issue = | pages = 1–20 }}</ref><ref name="imperial aramaic">[https://www.jstor.org/stable/2718444 Aramaic Documents of the Fifth Century B. C. by G. R. Driver]</ref>. ==== Skribo ==== [[Dosiero:Aramaic alphabet.jpg|maldekstre| 250px| thumb|Ekzemplo de [[aramea skribo]] uzata de la asirianoj.]] Asirianoj ĉefe uzas la sirian skribon, kiu estas skribita de dekstre maldekstren. Ĝi estas unu el la ŝemidaj [[abĝado]]j rekte descendantaj de la [[Aramea skribo|aramea alfabeto]] kaj kundividas similecojn kun la fenica, hebrea kaj araba alfabetoj. Ĝi havas 22 literojn reprezentantajn konsonantojn<ref>Pennacchietti, Fabrizio A. (1997). "On the etymology of the Neo-Aramaic particle qam/kim; in Hebrew", M. Bar-Aher (ed.): Gideon Goldenberg Festschrift, Massorot, Stud</ref> , el kiuj tri povas ankaŭ esti uzataj por indiki vokalojn. La vokalaj sonoj estas liverataj aŭ per la memoro de la leganto aŭ per laŭvolaj diakritaj signoj. Siria estas kursiva skribo, kie iuj, sed ne ĉiuj, literoj konektas ene de vorto. Ĝi estis uzata por skribi la sirian lingvon ekde la 1-a jarcento post Kristo<ref>[[Wolfhart Heinrichs|Heinrichs, Wolfhart]] (ed.) (1990). ''Studies in Neo-Aramaic''. Scholars Press: Atlanta, Georgia. {{ISBN|1-55540-430-8}}.</ref><ref>Tezel, Aziz (2003). ''Comparative Etymological Studies in the Western Neo-Syriac (Ṭūrōyo) Lexicon: with special reference to homonyms, related words and borrowings with cultural signification''. Uppsala Universitet. {{ISBN|91-554-5555-7}}.</ref>. La plej malnova kaj klasika formo de la alfabeto estas la ''ʾEsṭrangēlā-'' skribo. Kvankam ʾEsṭrangēlā ne plu estas uzata kiel la ĉefa formo por skribi la asirian lingvon, ĝi ricevis iom da reviviĝo ekde la 10-a jarcento, kaj ĝi estis aldonita al la Unikoda Normo en septembro 1999. La orientsiria dialekto estas kutime skribita en la ''Maḏnḥāyā-'' formo de la alfabeto<ref>{{cite encyclopedia | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/578972/Syriac-alphabet | title=Syriac alphabet | encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | accessdate=June 16, 2012}}</ref>, kiu ofte estas tradukita kiel "nuntempa", reflektanta ĝian uzon skribe modernan novaramean. La okcidenta siria dialekto estas kutime skribita en la ''serṭa'' formo de la alfabeto. Plej multaj literoj klare devenas de ʾEsṭrangēlā<ref>[[William Hatch|Hatch, William]] (1946). ''An album of dated Syriac manuscripts''. Boston: The American Academy of Arts and Sciences, reprinted in 2002 by Gorgias Press. p. 24. {{ISBN|1-931956-53-7}}.</ref> , sed estas simpligitaj fluaj linioj<ref>{{Cite web|last1=O'Brien|first1=Abbie|title=Australia's only Assyrian school is giving refugees a fresh start|url=https://www.sbs.com.au/news/australia-s-only-assyrian-school-is-giving-refugees-a-fresh-start|website=SBS News|accessdate=14-a de marto 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=The inside story of how 226 Assyrian Christians were freed from ISIS|url=http://www.catholicherald.co.uk/news/2016/12/06/the-inside-story-of-how-226-assyrian-christians-were-freed-from-isis/|accessdate=14-a de marto 2018|newspaper=Catholic Herald|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329085910/https://catholicherald.co.uk/news/2016/12/06/the-inside-story-of-how-226-assyrian-christians-were-freed-from-isis/|archive-date=29an de marto 2019|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190329085910/https://catholicherald.co.uk/news/2016/12/06/the-inside-story-of-how-226-assyrian-christians-were-freed-from-isis/|arkivdato=2019-03-29}} {{Citaĵo el la reto |url=https://catholicherald.co.uk/news/2016/12/06/the-inside-story-of-how-226-assyrian-christians-were-freed-from-isis/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190329085910/https://catholicherald.co.uk/news/2016/12/06/the-inside-story-of-how-226-assyrian-christians-were-freed-from-isis/ |arkivdato=2019-03-29 }}</ref> . Krome, pro praktikaj kialoj, asiriaj homoj ankaŭ uzas la latinan alfabeton, precipe en sociaj retoj de interreto<ref>[[Eberhard Nestle|Nestle, Eberhard]] (1888). ''Syrische Grammatik mit Litteratur, Chrestomathie und Glossar''. Berlin: H. Reuther's Verlagsbuchhandlung. [translated to English as ''Syriac grammar with bibliography, chrestomathy and glossary'', by R. S. Kennedy. London: Williams & Norgate 1889. p. 5].</ref>. === Religio === [[Dosiero:Patriarch Ignatius Aphrem II, seated.jpg|eta|[[Patriarko de Antioĥio]], Ignatius Aprem la 2-a.]] Asirianoj apartenas al diversaj kristanaj konfesioj kiel la [[Asiria Eklezio de la Oriento|Asira Eklezio de la Oriento]], kun ĉirkaŭ 400.000 membroj, la [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea Katolika Eklezio]], kun ĉirkaŭ 600.000 membroj, kaj la [[Siria Ortodoksa Eklezio]] ''(ʿIdto Suryoyto Triṣaṯ Šuḇḥo)'', kiu havas inter 1 miliono kaj 4 milionoj da membroj ĉirkaŭ la mondo (nur iuj el ili estas asirianoj), la [[Antikva Eklezio de la Oriento]] kun ĉirkaŭ 100.000 membroj<ref>{{Cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_622.html|title=Adherents.com|website=www.adherents.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160404181351/http://www.adherents.com/Na/Na_622.html|arkivdato=2016-04-04|accessdate=2020-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404181351/http://www.adherents.com/Na/Na_622.html|archivedate=2016-04-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adherents.com/Na/Na_622.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160404181351/http://www.adherents.com/Na/Na_622.html |arkivdato=2016-04-04 }}</ref>. Malgranda malplimulto de asirianoj akceptis la protestantan reformacion, tial estas ortodoksa reformo en la 20-a jarcento, eble pro britaj influoj, kaj nun estas organizita en la [[Asiria Evangelia Eklezio]], la [[Asiria Pentekosta Eklezio]] kaj aliaj protestantaj/reformaciaj ortodoksaj asiriaj grupoj. Dum asirianoj estas ĉefe kristanaj, eĥas malplimulto, precipe tiuj kreskigitaj en la okcidento, kiuj emas esti nereligiaj aŭ ateismaj<ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/Na/Na_41.html |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |accessdate=2013-09-18 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190318000829/http://www.adherents.com/Na/Na_41.html#303 |arkivdato=2019-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031001183203/http://adherents.com/Na/Na_41.html |archivedate=2003-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://adherents.com/Na/Na_41.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-05-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20031001183203/http://adherents.com/Na/Na_41.html |arkivdato=2003-10-01 }}</ref>. Multaj membroj de la sekvaj eklezioj konsideras sin asiriaj. Etnaj identecoj ofte estas profunde interplektitaj kun religio, heredaĵo de la otomana [[Milio (Otomana Imperio)|mili-sistemo]]. La grupo estas tradicie karakterizita kiel aliĝanta al diversaj eklezioj de siria kristanismo kaj parolanta novarameajn lingvojn. Ĝi estas subdividita en: * anoj de la [[Asiria Eklezio de la Oriento]] kaj [[Antikva Eklezio de la Oriento]] post la Orienta Siria Rito ankaŭ konata kiel ''[[Nestorianismo|Nestorianoj]]'' * anoj de la [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea Katolika Eklezio]] ankaŭ konata kiel ''Ĥaldeoj'' * anoj de la [[Siria Ortodoksa Eklezio]] ankaŭ konataj kiel ''jakobanoj'' * anoj de la [[Siria katolika eklezio|Siria Katolika Eklezio]] sekvantoj de la Okcidenta Siria Rito<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.seyfocenter.com/english/muslim-assyrians-who-are-they/|titolo=Muslim Assyrians? Who are they?|dato=2016-11-23}}</ref> Bapto kaj Unua Komunio estas festataj vaste, simile al [[Brit mila|Brit Milah]] aŭ [[Bar kaj Bat Micva|Bar Mitzvah]] en judaj komunumoj. Post morto, kunveno okazas tri tagojn post entombigo por festi la ĉieliron de la mortinto, kiel tiu de Jesuo; post sep tagoj alia kunveno memorigas la morton. Proksima familiano portas nur nigrajn vestaĵojn dum kvardek tagoj kaj noktoj, aŭ kelkfoje jare, kiel funebro<ref>{{Cite web|url=http://armenianweekly.com/2016/11/28/crypto-assyrians-who-are-they/|title=Crypto-Assyrians: Who are they?|last=Contributor|first=Guest|date=November 28, 2016|website=The Armenian Weekly}}</ref>. Dum la genocido estis kelkaj asirianoj, kiuj konvertiĝis al islamo. Ili loĝas en Turkio, kaj praktikas islamon sed tamen konservas sian identecon. Malgranda komunumoj de judaj asirianoj ekzistas ankaŭ<ref>{{Cite web|url=https://www.jokopost.com/thoughts/21609/|title=שואת אחינו האשוריים {{!}} הדרך המהירה שבין תרבות ישראל לתרבות אשור {{!}} יעקב מעוז|date=2019-07-18|website=JOKOPOST {{!}} עיתון המאמרים והבלוגים המוביל בישראל|language=he-IL|access-date=2019-07-22}}</ref>. === Muziko === [[Dosiero:Assyriankhigga.jpg|eta|250ra|Asirianoj dancas ĥigon laŭ ritmo de tradicia muziko.]] Asiria muziko estas kombinaĵo de tradicia popolmuziko kaj okcidentaj nuntempaj muzikĝenroj, nome popmuziko kaj malpeza roko, sed ankaŭ elektronika danca muziko. Instrumentoj tradicie uzataj de asirianoj inkluzivas la zurnon kaj davulon, sed disetendiĝis por inkluzivi gitarojn, pianojn, violonojn, sintezilojn (t.e. klavaroj kaj elektronikaj tamburoj ), kaj aliajn instrumentojn. Iuj konataj asiriaj kantistoj en modernaj tempoj estas [[Ashur Bet Sargis]], [[Sargon Gabriel]], [[Evin Agassi]], [[Janan Sawa]], [[Juliana Jendo]], kaj [[Linda George]]. Asiriaj artistoj, kiuj tradicie kantas en aliaj lingvoj, inkluzivas [[Melechesh]], [[Timz]] kaj [[Aril Brikha]]. Asiria-aŭstralia grupo Azadoota prezentas siajn kantojn en la asiria lingvo dum ĝi uzas okcidentan stilon de instrumentado. La unua internacia aramea muzika festivalo okazis en [[Libano]] en aŭgusto 2008 por asirianoj internacie. === Dancoj === Asirianoj havas multajn tradiciajn dancojn, kiuj estas prezentataj plejparte por specialaj okazoj kiel geedziĝoj. Asiria danco estas miksaĵo kaj de antikvaj indiĝenaj kaj ĝeneralaj proksimorientaj elementoj. Asiriaj popoldancoj ĉefe konsistas el cirklodancoj, kiuj estas farataj laŭ linio, kiuj povas esti rektaj, kurbaj aŭ ambaŭ. La plej ofta formo de asiria popoldanco estas ''[[ĥigo]]'', kiu estas rutine dancita kiam la novedzinoj estas bonvenigitaj en la nupto-bonvenigo. Plej multaj el la cirklodancoj permesas senliman nombron de partoprenantoj, escepte de la ''Sabra Danco'', kiu bezonas tri maksimume. Asiriaj dancoj varias de malforta al forta, depende de la humoro kaj takto de kanto<ref>{{Cite web|url=http://aua.net/News/releases/2006/NewYear2006.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111119121049/http://aua.net/News/releases/2006/NewYear2006.pdf|title=AUA Release March 26, 2006.|archivedate=19an de novembro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081120035722/http://aua.net/News/releases/2006/NewYear2006.pdf|arkivdato=2008-11-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081120035722/http://aua.net/News/releases/2006/NewYear2006.pdf |date=2008-11-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://aua.net/News/releases/2006/NewYear2006.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081120035722/http://aua.net/News/releases/2006/NewYear2006.pdf |arkivdato=2008-11-20 }}</ref>. === Festivaloj === [[Dosiero:Assyrianfolkdance.jpg|maldekstra|250ra| thumb|Asirianoj dancas en Usono]] Asiriaj festivaloj tendencas esti proksime rilataj al sia kristana kredo, el kiuj [[Pasko]] estas la plej elstara el la festoj. Membroj de la [[Asiria Eklezio de Oriento]], [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea katolika eklezio]] kaj [[Siria katolika eklezio]] sekvas la gregorian kalendaron kaj rezulte festas Paskon dimanĉe inter la 22a de marto kaj la 25a de aprilo inkluzive. Tamen membroj de la [[Siria Ortodoksa Eklezio]] kaj Antikva Eklezio de la Oriento festas Paskon dimanĉe inter la 4a de aprilo kaj la 8a de majo inkluzive en la gregoria kalendaro (la 22a de marto kaj la 25a de aprilo en la [[julia kalendaro]]). Dum la [[Karesmo]], asirianoj estas kuraĝigitaj fasti 50 tagojn sen viando kaj sen aliaj manĝaĵoj bestodevenaj<ref name=SycOrth>{{cite web |title=Three Day Fast of Nineveh |url=http://syrianorthodoxchurch.org/news/2011/02/10/three-day-fast-of-nineveh/ |publisher=syrianorthodoxchurch.org |accessdate=1an de februaro 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025123007/http://syrianorthodoxchurch.org/news/2011/02/10/three-day-fast-of-nineveh/ |archivedate=25an de oktobro 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121025123007/http://syrianorthodoxchurch.org/news/2011/02/10/three-day-fast-of-nineveh/ |arkivdato=2012-10-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121025123007/http://syrianorthodoxchurch.org/news/2011/02/10/three-day-fast-of-nineveh/ |date=2012-10-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://syrianorthodoxchurch.org/news/2011/02/10/three-day-fast-of-nineveh/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121025123007/http://syrianorthodoxchurch.org/news/2011/02/10/three-day-fast-of-nineveh/ |arkivdato=2012-10-25 }}</ref>. Asirianoj ankaŭ praktikas unikajn geedzecajn ceremoniojn. La ritoj faritaj dum geedziĝoj devenas de multaj malsamaj elementoj de la pasintaj 3 000 jaroj. Asiria geedziĝo tradicie daŭris semajnon. Hodiaŭ geedziĝoj en la asiria patrujo kutime daŭras 2-3 tagojn; en la asiria diasporo ili daŭras 1-2 tagojn. === Tradiciaj vestoj === Asiriaj vestaĵoj varias de vilaĝo al vilaĝo. Vesto estas kutime blua, ruĝa, verda, flava kaj purpura; ĉi tiuj koloroj ankaŭ estas uzataj kiel brodaĵo sur blanka vestaĵo. Ornamado estas luksa en asiraj kostumoj, kaj foje implikas juvelaĵojn. La konusaj ĉapeloj de tradicia asiria vesto malmulte ŝanĝiĝis dum jarmiloj de tiuj portataj en antikva Mezopotamio, kaj ĝis la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj la antikva mezopotamia tradicio de plektado aŭ plektado de haroj, barboj kaj lipharoj estis ankoraŭ kutima. === Kuirarto === [[Asiria kuirarto]] similas al aliaj sudokcident-aziaj kuirartoj kaj estas riĉa je grajnoj, viando, terpomo, fromaĝo, pano kaj tomatoj. Tipe rizo estas servata kun ĉiu manĝo, kun kuiraĵo verŝita sur ĝin. Teo estas populara trinkaĵo, kaj ekzistas pluraj pladoj el desertoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj. Alkoholaj trinkaĵoj kiel vino kaj tritika biero estas organike produktitaj kaj trinkitaj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Nov-Asiria Imperio]] * [[Asiria genocido]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.aina.org * http://www.furkono.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180808000143/http://furkono.com/ |date=2018-08-08 }} * http://www.miglus.com/Themen/Assur/assur.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141114220550/http://www.miglus.com/Themen/Assur/assur.html |date=2014-11-14 }} * http://assur.de/Themen/themen.html {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Asirianoj| ]] fwypi1skvl024mgsclmw77d0no6hoce Alfred Hitchcock 0 247 9480777 9466086 2026-09-23T12:44:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Alfred Hitchcock NYWTS.jpg | loko de naskiĝo = Leytonstone, [[Londono]], {{GBR}} | loko de morto = [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], [[Losanĝeleso]], [[Kalifornio]], {{Usono}} | priskribo = [[Britio|brita]] [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]] }} '''Alfred HITCHCOCK''' ({{prononco|ˈælfɹɛd hɪtʃkɒk}}, Esperante '''Alfredo HIĈKOK''', naskiĝis la {{daton|13|aŭgusto|1899}} en [[Londono]], mortis la {{daton|29|aprilo|1980}}<ref name="senses">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Mogg |unua=Ken |titolo=Alfred Hitchcock |url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/05/hitchcock.html |verko=Senses of Cinema |eldonisto=Sensesofcinema.com |alirdato=18 July 2010 |deadurl=yes |arkivo-url=https://web.archive.org/20100328022641/http://archive.sensesofcinema.com:80/contents/directors/05/hitchcock.html |arkivdato=2010-03-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100328022641/http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/05/hitchcock.html }}</ref> en [[Los-Anĝeleso]]) estis [[Britujo|brita]] [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]],<ref name="''[[Variety]]'' obituary">{{citaĵo el la reto||url=http://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |titolo=Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes |eldonisto=Variety|dato=7a de Majo 1980|citaĵo="Truffaut argues that the portly Englishman belonged “among such artists of anxiety as Kafka, Dostoyevsky and Poe."}}</ref> ofte kromnomita "La Majstro de Suspenso".<ref name="Moerbeek2006">{{citaĵo el libro||lasta=Moerbeek|unua=Kees|titolo=Alfred Hitchcock: The Master of Suspense|url=https://books.google.com/books?id=oTo3AAAACAAJ|jaro=2006|eldoninto=Simon & Schuster|ISBN=978-1-4169-0467-0}}</ref>. Li pioniris multajn elementojn de la [[Kino|kinaj ĝenroj]] [[Trilero|suspenso]] kaj [[psikologio|psikologia trilero]]. Li havis sukcesan karieron en la [[Britio|Brita kinarto]] kaj per [[Muta filmo|mutaj]] kaj per fruaj [[Sonkino|sonfilmoj]] kaj iĝis rekonata kiel plej bona reĝisoro de Anglio. Hitchcock poste translokiĝis en [[Holivudo]]n en 1939<ref name="Life">''[[Life (gazeto)|Life]]'', 19a de Junio 1939, p. 66: [https://books.google.com/books?id=b0kEAAAAMBAJ&pg=PA66 "Alfred Hitchcock: England's Best Director starts work in Hollywood"]. Alirita la 4an de Oktobro 2012</ref> kaj iĝis usona ŝtatano en 1955.<ref>[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0813.html "Alfred Hitchcock Dies; A Master of Suspense"]. New York Times. Alirita la 23an de Septembro 2014</ref> Laŭlonge de kariero de duono da jarcento, Hitchcock konstruis por si mem rekoneblan reĝisoran stilon.<ref name="Heritage02-28-07">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Lehman |unua=David |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml |titolo=Alfred Hitchcock's America |verko=American Heritage |dato=Aprilo–Majo 2007 |alirdato=21a de Julio 2010 |deadurl=yes |arkivo-url=https://web.archive.org/20091227101951/http://www.americanheritage.com:80/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml |arkivdato=2009-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091227101951/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/2/2007_2_28.shtml }}</ref> Liaj stilaj markoj estas la uzado de kameramovado kiu imitas la rigardon de persono,<ref>{{citaĵo el la reto||url = https://www.youtube.com/watch?v=8yO_Wrcoks4|titolo=Hitchcock: The Moving Observer|dato=9a de Septembro 2015|alirdato=28a de Septembro 2015|website = |eldonisto=|lasta=|unua=}}</ref> devigante la vidantojn engaĝiĝi en formo de [[Rigardismo]].<ref name="techniques">{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Bays |unua=Jeff |titolo=Film Techniques of Alfred Hitchcock |url=http://www.borgus.com/think/hitch.htm |eldonisto=Borgus.com |dato=Decembro 2007 |alirdato=13a de Julio 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191003004441/http://www.borgus.com/think/hitch.htm |arkivdato=2019-10-03 }}</ref> Aldone, li metis scenojn por pligrandigi anksion, timon, aŭ empation, kaj uzis plinovigajn formojn de filmeditado.<ref name="techniques" /> Liaj verkoj ofte aperigis fuĝantojn kun "blondulinaj" inaj roluloj.<ref name="whitington">{{citaĵo el la reto| |lasta=Whitington |unua=Paul |titolo=NOTORIOUS! (Hitchcock and his icy blondes) |url= http://www.independent.ie/entertainment/books/notorious-hitchcock-and-his-icy-blondes-1435652.html |verko=[[The Irish Independent]] |dato=18a de Julio 2009 |alirdato=13a de Julio 2010}}</ref><ref name="dowd">{{citaĵo el la reto| |lasta=Dowd |unua=Maureen |titolo=Spellbound by Blondes, Hot and Icy |verko=The New York Times |dato=1a de Decembro 2012 | url = http://www.nytimes.com/2012/12/02/opinion/sunday/dowd-spellbound-by-blondes-hot-and-icy.html|alirdato=13a de Novembro 2013}}</ref> Multaj el la filmoj de Hitchcock havas surprizajn finojn kaj trilerajn intrigojn kiuj montras priskribojn de murdo kaj alia violento. Multaj el la misterioj, tamen, estas uzataj kiel kaptiloj aŭ "[[makgufino]]j" kiu utilas al la temoj de filmoj kaj al psikologia ekzamenado de ties roluloj. La filmoj de Hitchcock ankaŭ ŝuldas multajn temojn el [[psikoanalizo]] kaj foje montras fortajn seksajn aludojn. Li iĝis tre videbla publika figuro pere de intervjuoj, filmaj reklamaĵoj, [[Kameo (kino)|kameaj aperoj]] en siaj propraj filmoj, kaj la dek jaroj en kiuj li gastigis la televidan programon ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''. Dekomence li en ĉiuj filmoj transprenis mem malgrandan rolon (konkrete [[gastrolo]]n): komence li tion faris pro la manko de statistoj, sed poste tio fariĝis lia persona signo. En 1978, kinkritikisto John Russell Taylor priskribis Hitchcock kiel "la plej universale rekonebla persono en la mondo", kaj "decidema mezklasa anglo kiu ĝuste rezultis arta genio."<ref name="Ebert"/> Hitchcock reĝisoris pli ol kvindek filmojn en kariero etenda dum ses jardekoj kaj estas ofte konsiderita kiel la plej granda brita filmisto.<ref>{{citaĵo el la reto| |titolo=The Directors' Top Ten Directors |url= http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |eldonisto=British Film Institute |alirdato=10a de Majo 2011|arkivo-url=https://web.archive.org/web/20110514093259/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|arkivdato=14a de Majo 2011 | deadurl= no}}</ref> Li atingis unuan rangon en enketo de 2007 de kinkritikistoj en la brita gazeto ''[[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]]'', kiu diris: "Sendube la plej granda filmisto aperinta el tiuj insuloj, Hitchcock faris pli ol ajna reĝisoro por formi la modernan kinon, kiu estus tute diferenca sen li. Lia kapablo estis rakontado, kruele kaŝante ŝlosilan informaron (kaj el siaj roluloj kaj el la vidantoj) kaj engaĝigante la emociojn de la aŭdantaro kiel neniu pli."<ref>{{citaĵo el novaĵo| |lasta=Avedon |unua=Richard |titolo=The top 21 British directors of all time |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/3664474/The-top-21-British-directors-of-all-time.html |verkaĵo=The Daily Telegraph |alirdato=8a de Julio 2009 |citaĵo=Unquestionably the greatest filmmaker to emerge from these islands, Hitchcock did more than any director to shape modern cinema, which would be utterly different without him. His flair was for narrative, cruelly withholding crucial information (from his characters and from the audience) and engaging the emotions of the audience like no one else. |datoj=14a de Aprilo 2007}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |1= |titolo=British Directors |url=http://www.rssfilmstudies.co.uk/british-directors |eldonisto=RSS Film studies |alirdato=11a de Junio 2008 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100217173705/http://www.rssfilmstudies.co.uk/british-directors |arkivdato=2010-02-17 }}</ref> Antaŭ 1980, estis longa polemiko pri la fakto ke Hitchcock estis [[Kavaliro|kavalirita]] pro sia kontribuo al kinarto, kaj la kinkritikisto Roger Ebert verkis: "Aliaj britaj reĝisoroj kiel Sir [[Carol Reed]] kaj Sir [[Charlie Chaplin]] estis estintaj kavaliritaj jarojn antaŭe, dum Hitchcock, universale konsiderata de kinfakuloj kiel unu el la plej grandaj filmistoj de ĉiuj tempoj, estis preterpasita", antaŭ li ricevis sian kavalirecon el la brita reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] en la Honorigoj de la Novjaro [[1980]].<ref name="Ebert">{{citaĵo el la reto||url=http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares |titolo=Hitchcock: he always did give us knightmares |eldonisto=Roger Ebert.com |dato=2a de Januaro 1980}}</ref> En 2002, la gazeto ''MovieMaker'' nomumis Hitchcock kiel plej influa kinfaristo el ĉiuj tempoj.<ref>{{citaĵo el la reto |1= |lasta=Wood |unua=Jennifer |titolo=The 25 Most Influential Directors of All Time |url=http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ |verko=MovieMaker |eldonisto=Moviemaker.com |dato=6a de Julio 2002 |alirdato=26a de Aprilo 2011 |arkivo-url=https://web.archive.org/web/20110608025225/http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ |arkivdato=2011-06-08 |deadurl=no |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110608025225/http://www.moviemaker.com/directing/article/the_25_most_influential_directors_of_all_time_3358/ }}</ref> Lia unua grava filmo estis ''The Lodger''. Ĝi temis pri familio suspektanta ke sia subluanto estas murdisto. Ĝi jam havis ĉiujn elementojn de tipa Hitchcock-filmo: krimon, hororon, kaj psikologian profundecon. Li estas la majstro de [[suspenso]], ofte baziĝanta sur t.n. [[makgufino]]j. == Biografio == === Ekvivo: 1899–1919 === ==== Infanaĝo kaj edukado ==== <!--[[Dosiero:William Hitchcock with boy and pony, c. 1900.jpg|eta|William Hitchcock, probable kun sia unua filo, William, ekster la familia vendejo en Londono, ĉirkaŭ 1900; la signalo supre diras "W.&nbsp;Hitchcock". Hitchcock uzis la ĉevalon por liveri varojn.]]--> Hitchcock naskiĝis la 13an de aŭgusto 1899 en etaĝo super la nutrovendejo de siaj gepatroj en 517 High Road, Leytonstone, en la ĉirkaŭoj de Orienta [[Londono]] (poste parto de [[Essex]]), kiel la plej juna el tri gefiloj: William Daniel (1890–1943), Ellen Kathleen ("Nellie") (1892–1979), kaj Alfred Joseph (1899-1980). Liaj gepatroj, Emma Jane Hitchcock, denaske Whelan (1863–1942), kaj William Edgar Hitchcock (1862–1914), estis ambaŭ [[Katolika Eklezio|romkatolikoj]], kun partaj radikoj en Irlando;{{sfn|Adair|2002|pp=11–12}}<ref>{{cite web |url=https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/ |title=St. Patrick's Day 2005: The Master of Suspense |work=Irish Echo |date=[[17-a de februaro]] [[2011]]|accessdate=14a de februaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023358/https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|archive-date=15a de februaro 2018|url-status=live}}</ref> William estis nutrovendisto same kio estis lia patro.<ref>{{harvnb|Taylor|1996|pp=21–22}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=14–15}}</ref> Estis granda [[etenda familio]], inklude onklo John Hitchcock kun sia kvin-dormoĉambra Viktoria domo en Campion Road, Putney, komplete kun servistino, kuiristo, ŝoforo kaj ĝardenisto. Ĉiusomere John luis ĉemaran domon por la familio en Cliftonville, [[Kent]]. Hitchcock diris, ke por la unua fojo li iĝis klas-konscia tie, notante diferencojn inter turistoj kaj lokanoj.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=6}}</ref> Priskribante sin mem kiel bonkonduta knabo — lia patro nomis lin sia "senmakula ŝafeto" — Hitchcock diris, ke li ne povas memori ĉu li havis eĉ unu ludkolegon.{{sfn|Truffaut|1983|p=25}} Unu el liaj favorataj historioj por intervjuistoj temis pri lia patro sendante lin al la loka policejo kun noto kiam li estis kvinjaraĝa; la policano rigardis la noton kaj enfermigis lin en ĉelo dum kelkaj minutoj, dirante, "Tio estas kion ni faras al malbonkndutaj knaboj." La esperto lasis lin, li diris, kun vivodaŭra timo al policanoj; en 1973 li diris al Tom Snyder, ke li "timegis pri ajno... rilata al la leĝo" kaj eĉ okaze se por ŝofori li devis akiri parkobileton.<ref>Por la policeja historio: {{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Taylor|1996|p=25}}; Cavett, Dick (8a de junio 1972). "Interview with Alfred Hitchcock", ''The Dick Cavett Show'', ABC, [https://www.youtube.com/watch?v=TYTx6N24tHk&t=6m52s 00:06:52] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20191225115833/https://www.youtube.com/watch?v=TYTx6N24tHk&t=6m52s] 25a de decembro 2019. For the Snyder interview: Snyder, Tom (1973). "Alfred Hitchcock interview", ''Tomorrow'', NBC, [https://www.youtube.com/watch?v=oHhe2zTkeRQ&t=1m55s 00:01:55] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200103162126/https://www.youtube.com/watch?v=oHhe2zTkeRQ&t=1m55s] 3a de januaro 2020.</ref> Kiam li estis ses-jaraĝa, la familio translokiĝis al Limehouse kaj luis du vendejojn en 130 kaj 175 Salmon Lane, kiujn ili administris por vendi [[fish and chips|fish-and-chips]] kaj fiŝoj respektive; ili loĝis super la unue menciita.<ref name=McG2003p13>{{harvnb|McGilligan|2003|p=13}}</ref> Ŝajne Hitchcock estis ses-jaraĝa kiam li venis por la unua fojo al lernejo, nome Howrah House Convent en Poplar, en kiu li eniris en 1907.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|pp=20, 23}}</ref> Laŭ la biografo Patrick McGilligan, li restis en Howrah House dum pli ol du jaroj. Li veis ankaŭ al konventa lernejo, nome Wode Street School "por filinoj de ĝentelmanoj kaj knabetoj", regita de la Fidelaj Kompanoj de Jesuo; por mallonge venis al bazlernejo apud sia hejmo; kaj estis dum mallonge, kiam li estis naŭ-jaraĝa, internulo en lernejo de [[Salesianoj de Don Bosco|Salesianoj]] en Battersea.<ref>{{harvnb|Taylor|1996|p=29}}; {{harvnb|McGilligan|2003|p=18}}</ref> [[Dosiero:Site of 517 High Road Leytonstone London E11 3EE (Birthplace of Alfred Hitchcock).jpg|eta|maldekstra|Benzinejo en 517 High Road, Leytonstone, kie Hitchcock naskiĝis; memora murpentraĵo en 527–533 (dekstre).<ref>{{cite news |last1=Glanvill |first1=Natalie |title=Mateusz Odrobny speaks of pride after working on Hitchcock mural |url=http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/ |work=East London and West Essex Guardian |date=28a de majo 2014|access-date=5a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063930/http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|archive-date=6a de januaro 2018|url-status=live}}</ref>]] La familio translokiĝis kiam li estis 11-jaraĝa, tiam al Stepney, kaj la 5an de oktobro 1910 Hitchcock estis sendita al la St Ignatius College en Stamford Hill, Tottenham (nune en la Londona "Borough of Haringey"), nome [[Jezuitoj|Jezuita]] "grammar school" kun bona reputacio por disciplinado.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=23}}</ref> La pastroj uzis akran gumkanon por frapi la knabojn, ĉiam je la fino de la tago, kaj tiel la knaboj devis resti tra la klasoj antaŭcidante la punon se ili sciis, ke ili estis lisitigitaj por tio. Li diris, ke estis tie kie li disvolvigis sian timsenton.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}; {{harvnb|Fallaci|1963}}</ref> La lerneja registro listigis la naskiĝjaron en 1900 anstataŭ 1899; Spoto diris, ke ŝajne li estis intence aligita kiel 10-jaraĝa, eble ĉar li estis unujare malantaŭ sia lernejigo.{{sfn|Spoto|1999|pp=23–24}} Kvankam la [[biografo]] Gene Adair informis, ke Hitchcock estis "averaĝa, aŭ iomete super-averaĝa, lernanto",{{sfn|Adair|2002|p=15}} Hitchcock diris, ke li estis "kutime inter la kvar aŭ kvin unuaj en la klaso";{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} fine de lia unua jaro, liaj laboroj en latina, angla, franca kaj religia edukado estis notitaj.<ref>{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}</ref> Lia favorita fako estis [[geografio]], kaj li interesiĝis en mapoj, kaj fervojaj kaj busaj horaroj; laŭ Taylor, li povis parkeri ĉiujn haltejojn de la [[Orient Express]].{{sfn|Taylor|1996|p=31}} Li diris al [[Peter Bogdanovich]]: "La Jezuitoj instruis al mi organizadon, kontrolemon kaj, iomgrade, analizon."{{sfn|Adair|2002|p=15}}<!--replace source--> ==== Henley's ==== Hitchcock diris al siaj gepatroj, ke li deziras iĝi inĝeniero,{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} kaj la 25an de julio 1913,<ref name=Spoto1999p23>{{harvnb|Spoto|1999|p=23}}</ref> li lasis St Ignatius kaj aliĝis al noktaj klasoj en la "London County Council School of Engineering and Navigation" en Poplar. En Hitchcock/Truffaut libro-longa intervjuo en 1962, li diris al [[François Truffaut]], ke li estis studinta "mekanikon, elektroteknikon, akustikon kaj navigadon".{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} Poste, la 12an de decembro 1914 lia patro, kiu estis suferanta pro [[Kronika obstrukca pneŭmonopatio|emfizemo]] kaj renmalsano, mortis en la aĝo de 52.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=25}}</ref> Por subteni sin mem kaj sian patrinon — liaj pli aĝaj fratoj estis lasante la hejmon en tiu epoko — Hitchcock ekhavis laborpostenon, por 15 [[ŝilingo]]j semajne (73 pundoj en 2017), kiel teknika oficisto en la "Henley Telegraph and Cable Company" en Blomfield Street apud la [[Muro de Londono]].<ref>{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=37}}</ref> Li pluigis siajn noktajn klasojn, tiam en artohistorio, pentrarto, ekonomiko, kaj politika scienco.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|p=37}}</ref> Lia pli aĝa frato regis la familiajn vendejojn, dum li kaj lia patrino plue loĝis en Salmon Lane.{{sfn|Ackroyd|2015|p=11}} [[Dosiero:NationaalArchief uboat155London.jpg|eta|dekstre|Milita momento en Londono. Hitchcock estis soldatigita, sed ne partoprenis en la milito.]] Hitchcock estis tro juna por enlistiĝi kiam eksplodis la [[Unua Mondmilito]] en julio 1914, kaj kiam li atingis la postulitan aĝon de 18 en 1917, li ricevis klasigon C3 ("libera pro grava organika malsano, kapabla por servoj en kazernoj hejme... nur taŭga por sedenta laboro").<ref>{{harvnb|Taylor|1996|pp=27–28}};<!--check page--> [https://hansard.parliament.uk/Commons/1918-06-20/debates/3ec12ba9-4d13-4c03-880a-226006f28d83/MilitaryService(MedicalGrading) "Military service (medical grading")] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20190224062439/https://hansard.parliament.uk/Commons/1918-06-20/debates/3ec12ba9-4d13-4c03-880a-226006f28d83/MilitaryService(MedicalGrading)] 24a de februaro 2019, ''Hansard'', vol. 107, 20a de junio 1918, 607–642.</ref> Li aliĝis al kadeta regimento de "Royal Engineers" kaj partoprenis en teoriaj kursetoj, semajnfina instruado, kaj ekzercado. John Russell Taylor verkis, ke en unu sesio de praktika ekzercado en [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]], Hitchcock devis vesti krurbendojn. Li neniam lernis kiel vindi ilin ĉirkaŭ siajn krurojn, kaj ili ripete forfalis al siaj maleoloj.{{sfn|Taylor|1996|p=28}} Post la milito, Hitchcock ekiris al [[kreiva verkado]]. En junio 1919 li iĝis fonda eldonisto kaj negocadministranto de "Henley's" interna publikaĵo, nome ''The Henley Telegraph'' (sespence la ekzemplero), per kio li publikigis kelkajn mallongajn historiojn.{{sfn|McGilligan|2003|p=30}} En lia unua historio, "Gas" (Junio 1919), publikigita en la unua numero, juna virino estas atakita de bando de viroj en Parizo, sed poste ĉio estas ŝia halucinado en la seĝo de dentisto.<ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=20}}; Hitchcock, Alfred (June 1919). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_Gas "Gas"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171222220201/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_Gas] 22a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> Tio estis sekvita de "The Woman's Part" (septembro 1919), kiu priskribas edzon kiu rigardas sian edzinon, an actor, perform on stage.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=19}}; Hitchcock, Alfred (septembro 1919). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_The_Woman%27s_Part "The Women's Part"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042537/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1919)_-_The_Woman%27s_Part] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''; {{harvnb|McGilligan|2003|p=34}}</ref> "Sordid" (februaro 1920) temas pri klopodo aĉeti glavon el antikvaĵisto, kun alia surpriza fino.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=20}}; Hitchcock, Alfred (Februaro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_Sordid "Sordid"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042506/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_Sordid] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> "And There Was No Rainbow" (septembro 1920) montras Bob surprizita ''in flagrante'' (dum fiago) kun la edzino de amiko.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=22}}; Hitchcock, Alfred (septembro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_And_There_Was_No_Rainbow "And There Was No Rainbow"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042508/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_And_There_Was_No_Rainbow] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> En "What's Who?" (decembro 1920), konfuzo regas kiam grupo de aktoroj imitas sin mem.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=23}}; Hitchcock, Alfred (decembro 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_What%27s_Who%3F "What's Who?"], ''Henley Telegraph''.</ref> "The History of Pea Eating" (La historio de piz-manĝado, decembro 1920) estas [[satiro]] pri la malfacilo manĝi [[pizo]]jn.<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=24}}; Hitchcock, Alfred (December 1920). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_The_History_of_Pea_Eating "The History of Pea Eating"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171003030654/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1920)_-_The_History_of_Pea_Eating] 3a de oktobro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> Lia fina peco, "Fedora" (marto 1921) priskribas nekonatan virinon: "malgranda, simpla, modesta, kaj silentema, kvankam ŝi atingas profundan atenton el ĉiuj flankoj".<ref>{{harvnb|Hitchcock|2014|p=26}}; {{harvnb|McGilligan|2003|pp=44–45}}; Hitchcock, Alfred (marto 1921). [https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1921)_-_Fedora "Fedora"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20171223042540/https://the.hitchcock.zone/wiki/Henley_Telegraph_(1921)_-_Fedora] 23a de decembro 2017, ''Henley Telegraph''.</ref> "Henley's" promociis lin al la reklama departemento, kie li verkis kopiojn kaj desegnis grafikojn por reklamaĵoj por elektra kablo. Li ŝajne amis tiun laborpostenon kaj estus restinta malfrue en tiu oficejo por kontroli la rezultojn; li diris al Truffaut, ke tio estis lia "unua ŝtupo al kino".{{sfn|Truffaut|1983|p=26}}{{sfn|Taylor|1996|p=21}} Li ĝuis rigardi filmojn, speciale de usona kino, kaj el la aĝo de 16 legis la negocajn artikolojn; li vidis filmojn de [[Charlie Chaplin]], [[D. W. Griffith]] kaj [[Buster Keaton]], kaj partikulare plaĉis al li la filmo de [[Fritz Lang]] nome ''[[Der müde Tod]]'' (1921).{{sfn|Truffaut|1983|p=26}} === Intermilita kariero: 1919–1939 === ==== Famous Players-Lasky ==== [[Dosiero:Number 13.jpg|eta|alt=An early 1920s image of Hitchcock while directing his film titled Number 13|Hitchcock (dekstre) dum la farado de ''[[Number 13 (filmo)|Number 13]]'' en Londono.]] Estante ankoraŭ en Henley's, li legis en gazeto, ke [[Famous Players-Lasky]], nome la produktora branĉo de [[Paramount Pictures]], estis malfermanta studion en Londono.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Ili estis planantaj filmi ''[[The Sorrows of Satan]]'' de [[Marie Corelli]], kaj tiukadre li produktis kelkajn desegnojn por la [[interteksto]]j kaj sendis sian laboron al la studio.{{sfn|Taylor|1996}} Ili dungis lin, kaj en 1919 li eklaboris por la studioj Islington en Poole Street, Hoxton, kiel intertekstisto.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Donald Spoto verkis, ke plek el la laboristaro estis usonanoj kun striktaj laborindikoj, sed la anglaj laboristoj estis kuraĝigitaj elturniĝi per si mem je io ajn, kio rezultis en la fakto ke Hitchcock akiris sperton kiel kunverkisto, arta reĝisoro kaj produktora administranto ĉe almenaŭ 18 mutfilmoj.{{sfn|Spoto|2008|p=3}} ''The Times'' skribis en februaro 1922 pri la "speciala arta tekstodepartemento sub superrigardo de Mr. A. J. Hitchcock" de la studio.<ref name=MillerBFI>{{cite web |last=Miller |first=Henry K. |url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/1422787/index.html |title=Always Tell Your Wife (1923) |publisher=British Film Institute Screenonline |accessdate=25a de aŭgusto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213454/http://www.screenonline.org.uk/film/id/1422787/index.html|archive-date=3a de marto 2016|url-status=live}}</ref> Lia tiama laboro konsistis en ''[[Number 13 (filmo)|Number 13]]'' (1922), konata ankaŭ kiel ''Mrs. Peabody'', nuligita pro financaj problemoj — kelkaj finigitaj scenoj estis perditaj{{sfn|Spoto|1992|p=3}}— kaj ''[[Always Tell Your Wife]]'' (1923), kiun kunfinigis li kaj [[Seymour Hicks]] post kiam Hicks estis rezignonta pri tiu.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}} Hicks verkis poste pri la helpo ricevita de "dika junulo kiu estis zorginta pri la havaĵejo... [n]eniu alia ol Alfred Hitchcock".{{sfn|Kerzoncuf|Barr|2015|p=45}}<!--check page--> ==== Gainsborough Pictures kaj laboro en Germanio ==== [[Dosiero:Hitchcock sculpture, London, 2007.jpg|eta|maldekstra|Skulptaĵo de Hitchcock en la loko de Gainsborough Pictures, Poole Street, Hoxton<ref>{{cite news |last1=Rose |first1=Steve |title=Where the lady vanished |url=https://www.theguardian.com/film/2001/jan/15/artsfeatures |work=The Guardian |date=15a de januaro 2001|access-date=30a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231051755/https://www.theguardian.com/film/2001/jan/15/artsfeatures|archive-date=31a de decembro 2017|url-status=live}}</ref>]] Kiam Paramount foriris el Londono en 1922, Hitchcock estis dungita kiel helporeĝisoro por nova firmao kiu funkcios en la sama loko fare de [[Michael Balcon]], poste konata kiel Gainsborough Pictures.{{sfn|Truffaut|1983|p=27}}{{sfn|Spoto|2008|pp=3–4}} Hitchcock laboris por ''[[Woman to Woman (filmo de 1923)|Woman to Woman]]'' (1923) kun la reĝisoro [[Graham Cutts]], desegnante la scenojn, verkante la scenaron kaj produktorante. Li diris: "Temis pri la unua filmo kiun mi reale havis en miaj manoj."{{sfn|Spoto|2008|pp=3–4}} La eldonisto kaj "scenaristino" de ''Woman to Woman'' estis [[Alma Reville]], lia estonta edzino. Li laboris ankaŭ kiel helpanto de Cutts por ''[[The White Shadow (filmo)|The White Shadow]]'' (1924), ''[[The Passionate Adventure]]'' (1924), ''[[The Blackguard]]'' (1925), kaj ''[[The Prude's Fall]]'' (1925).{{sfn|Truffaut|1983|p=30}} ''The Blackguard'' estis produktorita en la Babelsberg Studioj en Potsdam, kie Hitchcock rigardis parton de la farado de la filmo de [[F. W. Murnau]] nome ''[[Der letzte Mann]]'' (1924).<ref>{{harvnb|Gottlieb|2002|p=42}}; {{harvnb|Gottlieb|2003|pp=157–158}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Garncarz|2002}}</ref> Li estis impresita per la laboro de Murnau kaj poste uzis multajn el liaj teknikoj por la scendesegnado en siaj propraj produktaĵoj.{{sfn|Gottlieb|2002|pp=42–43}} Li ankaŭ lernis el aliaj eksterlandaj filmistoj kies verkojn li absorbis kiel unu el la plej fruaj membroj de la London Film Society, formita en 1925.<ref name="Kehr">Kehr, Dave (2011). [https://books.google.es/books?id=ZGgPCODtVZsC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false When Movies Mattered: Reviews from a Transformative Decade.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-42940-3. Arkivita el la originalo la 29an de junio 2016. Alirita la 20an de decembro 2015.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/454755/index.html|titolo=Film Society, The (1925–39)|alirdato=11a de decembro 2017|familia nomo=Miller|persona nomo=Henry K.|eldoninto=BFI Screenonline}}</ref> Somere de 1925, Balcon petis al Hitchcock reĝisori ''[[The Pleasure Garden (filmo de 1925)|The Pleasure Garden]]'' (1925), en kiu stelulis [[Virginia Valli]], kun-produktoraĵo de Gainsborough kaj la germana firmao Emelka en la studio Geiselgasteig apud Munkeno. Reville, tiam fianĉino de Hitchcock, estis helpo-reĝisor-eldonisto.{{sfn|Truffaut|1983|pp=31, 36}}{{sfn|Spoto|1992|p=3}}<!--explain about woman and water; Truffaut p. 34--> Kvankam la filmo estis ekonomie malsukcesa,{{sfn|McGilligan|2003|pp=68–71}} al Balcon plaĉis la laboro de Hitchcock; artikola titolo de ''Daily Express'' nomis lin la "Young man with a master mind" (junulo kun majstromenso).{{sfn|Truffaut|1983|p=39}} Balcon petis al Hitchcock reĝisori duan filmon en Munkeno, nome ''[[The Mountain Eagle]]'' (1926), bazita sur originala historio titolita ''Fear o' God''.<ref>{{cite web |url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-mountain-eagle-1926 |title=Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The Mountain Eagle (1926) |publisher=Brenton Film |accessdate=30a de aŭgusto 2019 |date=23a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219011242/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-mountain-eagle-1926|archive-date=19a de decembro 2019|url-status=live}}</ref> La filmo perdiĝis; Hitchcock nomis ĝin "tre malbonkvalita filmo".{{sfn|Truffaut|1983|p=39}}{{sfn|Spoto|1992|p=5}} La sorto de Hitchcock ŝanĝiĝis pro lia unua streĉ-filmo, nome ''[[The Lodger: A Story of the London Fog]]'' (1927), pri la ĉaso de seria murdisto kiu, vestanta nigran mantelon kaj portanta nigran mansakon, estas murdanta junajn blondulinojn en Londono, kaj nur dum mardoj.{{sfn|Truffaut|1983|p=45}} Domarmastrino suspektas, ke loĝanto ŝia estas la murdisto, sed tiu rezultas senkulpa. Por montri la impreson de aŭdata paŝado sur la supra planko, Hitchcock uzis vitran plankon tiel ke la publiko povis vidi la loĝanto paŝadi tien kaj reen en sia ĉambro super la domarmastrino.{{sfn|Truffaut|1983|p=47}} Hitchcock estis dezirinta ke la homo estu kulpa, aŭ almenaŭ ke la filmo finu ambigue, sed la stelulo estis Ivor Novello, tiama belstelulo, kaj la "stelulsistemo" trudis, ke Novello ne estu la [[malbonulo]]. Hitchcock diris al Truffaut: "Oni devis klare literumi per grandaj literoj: 'Li estas nekulpulo.'" (Li havos la saman problemon kelkajn jarojn poste ĉe [[Cary Grant]] en ''[[#Suspicion|Suspicion]]'' (1941).){{sfn|Truffaut|1983|p=43}} Publikigita en januaro 1927, ''The Lodger'' estis ekonomia kaj kritika sukceso en Britio.<ref>{{harvnb|Kapsis|1992|p=19}}</ref> Hitchcock diris al Truffaut, ke la filmo estis la unua lia influita de la [[Germana ekspresionismo|ekspresionismaj]] teknikoj kiujn li estis atestitaj en Germanio: "Vere, vi povus preskaŭ diri, ke ''The Lodger'' estis mia unua filmo."{{sfn|Truffaut|1983|p=44}}<!--<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=83}}</ref> in 2004 edition; is the date correct? --> Li faris sian unuan memaperon en la filmo nur ĉar figuranto estis necesa, kaj estis montrita sidiĝanta en gazetejo. Dua memapero, stara inter homamaso dum la kulpulo estis arestita, estas pridubata.<ref>{{cite web |url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-lodger-a-story-of-the-london-fog-1926 |title=Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The Lodger: A Story of the London Fog (1926) |publisher=Brenton Film |accessdate=30a de aŭgusto 2019 |date=23a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222033129/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-lodger-a-story-of-the-london-fog-1926|archive-date=22a de decembro 2019|url-status=live}}</ref>{{sfn|Truffaut|1983|p=49}} ==== Geedziĝo ==== [[Dosiero:Alma Reville.jpg|eta|dekstre|170ra|[[Alma Reville]], poste, en 1955.]] La 2an de decembro 1926, Hitchcock edziĝis al la angl-usona scenaristino [[Alma Reville]] (1899–1982) en la Bromptona Oratorio en Suda [[Kensington]].{{sfn|Spoto|1999|pp=92–93}} La paro iris por la [[mielmonato]] al Parizo, la [[Lago de Como]] kaj St. Moritz, antaŭ reveni al Londono kaj loĝis en luita etaĝo super la du etaĝoj de 153 Cromwell Road, Kensington.{{sfn|McGilligan|2003|pp=89–90}} Reville, kiu estis naskita nur kelkajn horojn post Hitchcock,{{sfn|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=15}} konvertiĝis el Protestantismo al Katolikismo, ŝajne pro insisto de la patrino de Hitchcock; ŝi estis baptita la 31an de majo 1927 kaj konfirmita en la [[Katedralo de Westminster]] fare de la kardinalo Francis Bourne la 5an de junio.<ref>{{harvnb|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=48}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=92–93}}</ref> En 1928, kiam ili eksciis, ke ŝi estas graveda, la familio Hitchcock aĉetis "Winter's Grace", nome [[Tudora arkitekturo|Tudora]] biendomo de 11 akreoj en Stroud Lane, Shamley Green, Surrey, kontraŭ 2,500 pundoj.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|p=115}}; {{harvnb|Hitchcock|Bouzereau|2003|p=55}}; {{cite news |last1=Clark |first1=Ross |title=Alfred Hitchcock: A long way from the Bates Motel |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/property/period-property/3360983/Alfred-Hitchcock-A-long-way-from-the-Bates-Motel.html |work=The Daily Telegraph |date=13a de aprilo 2008|access-date=5a de aprilo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227193225/http://www.telegraph.co.uk/finance/property/period-property/3360983/Alfred-Hitchcock-A-long-way-from-the-Bates-Motel.html|archive-date=27a de decembro 2017|url-status=live}}</ref> Ili filino (kaj nura filo), Patricia Alma Hitchcock, naskiĝis la 7an de julio tiun jaron.{{sfn|Hitchcock|Bouzereau|2003|pp=59–60}} Reville iĝis la plej proksima kunlaboranto de sia edzo; Charles Champlin verkis en 1982: "La produktado Hitchcock havis kvar manojn, kaj du el ili estis de Alma."<ref>{{cite news |last1=Champlin |first1=Charles|author-link=Charles Champlin |title=Alma Reville Hitchcock, The Unsung Partner |work=Los Angeles Times |date=29a de julio 1982}}</ref> Kiam Hitchcock akceptis la Premion "AFI Life Achievement" (Vivatingoj) en 1979, li diris, ke li estis dezirinta mencii "kvar personojn kiuj havigis al mi plej amon, aprezon kaj kuraĝigon kaj konstantan kunlaboradon. La unua el kvar estas filmeldonisto, la dua estas scenaristo, la tria estas la patrino de mia filino, Pat, kaj la kvara estas tiom fajna kuiristo kiom plenumis miraklojn en hejma kuirejo. Kaj iliaj nomoj estas Alma Reville."<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pb5VdGCQFOM&t=3m14s "Alfred Hitchcock Accepts the AFI Life Achievement Award in 1979"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200615235350/https://www.youtube.com/watch?v=pb5VdGCQFOM&t=3m14s] 15a de junio 2020, American Film Institute, 16a de aprilo 2009, 00:03:14.</ref> Reville verkis aŭ kunverkis por multaj el la filmoj de Hitchcock, kiel ''[[Shadow of a Doubt]]'', [[Suspicion (filmo de 1941)|''Suspicion'']] kaj [[The 39 Steps (filmo de 1935)|''The 39 Steps'']]. ==== Ekaj sonfilmoj ==== [[Dosiero:BlackmailUSWindowCardOndra.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=An advertisement for the film ''Blackmail'' Surrounding text describes the film as "A Romance of Scotland Yard" and "The Powerful Talking Picture"|Reklamafiŝo por ''[[Blackmail (filmo de 1929)|Blackmail]]'' (1929)]] Hitchcock eklaboris por sia deka filmo, ''[[Blackmail (filmo de 1929)|Blackmail]]'' (1929), kiam ties produktora kompanio, British International Pictures (BIP), konvertis siajn studiojn Elstree al [[sonkino]]. La filmo estis la unua Britia "[[Sonkino|sonfilmo]]"; tio sekvis la rapidan disvolvigon de sonfilmoj en Usono, el la uzado de mallongaj sonsegmentoj en ''[[The Jazz Singer]]'' (aŭtuno de 1927) ĝis la unua kompleta sonfilmo ''[[Lights of New York]]'' (somero de 1928).<ref name=Blackmail>{{cite web |title=Blackmail (1929) |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b |publisher=British Film Institute |accessdate=1a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231082847/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|archive-date=31a de decembro 2017|url-status=live}}; vidu ankaŭ {{harvnb|White|Buscombe|2003|p=94}}; {{harvnb|Allen|Ishii-Gonzalès|2004|p=xv}}</ref> ''Blackmail'' komencis la tradicion de Hitchcock uzi famajn lokojn kiel fono por intrigegaj sekvencoj, kiam la pinta sceno okazis sur la kupolo de la [[Brita Muzeo]].<ref name="Time Out"/> Temas ankaŭ pri unu el liaj plej longaj [[memapero]]j, kiu montras lin estanta ĝenita de knabeto dum li estis leganta libron en la [[Metroo de Londono]].{{sfn|Walker|2005|p=88}} En la serio de [[Public Broadcasting Service|PBS]] nome ''The Men Who Made The Movies'' (La homoj kiuj faris la filmojn), Hitchcock klarigis kiel li uzis fruan sonregistraĵojn kiel speciala elemento de la filmo, fokuse al la vorto "tranĉilo" en konversacio kun la virino suspektita kiel murdisto.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp=120–123}}; {{cite web |title=Alfred Hitchcock and David O. Selznick Collaborations |url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |publisher=Public Broadcasting System |date=10a de januaro 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |archivedate=19a de marto 2008 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |date=2008-03-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080319043811/http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/hitchcock_a.html |arkivdato=2008-03-19 }}</ref> Dum tiu periodo, Hitchcock reĝisoris segmentojn por revuteatraĵo de BIP, nome ''Elstree Calling'' (1930), kaj reĝisoris ankaŭ kurtan filmon, nome ''An Elastic Affair'' (1930), kiu estas unu el la perditaj filmoj.<ref name=Kerzoncuf2009>{{cite journal |last1=Kerzoncuf |first1=Alain |date=Februaro 2009 |title=Alfred Hitchcock and The Fighting Generation |journal=Senses of Cinema |issue=49 |url=http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |access-date=15a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405234711/http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |archive-date=5a de aprilo 2018 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180405234711/http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/hitchcock-fighting-generation/ |date=2018-04-05 }}</ref> En 1933 Hitchcock estis denove laborante, tiam por Michael Balcon en Gaumont-British. Lia unua filmo por la kompanio, ''[[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1934)|The Man Who Knew Too Much]]'' (1934), estis sukceso; lia dua, ''[[The 39 Steps (filmo de 1935)|The 39 Steps]]'' (1935), estis laŭdita en Britio kaj faris Hitchcock stelulon en Usono. Ĝi establis la kvintesencan anglan "Hitchcock blondulinon" ([[Madeleine Carroll]]) kiel modelo por lia sinsekvo de glaciaj, elegantaj ĉefaj sinjorioj. Scenaristo Robert Towne rimarkis, "Ne estas granda troigo diri ke ĉiuj tiutempaj eskapema distrado ekas per ''The 39 Steps''".<ref>Scragow, Michael (9a de julio 2012). [https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/rewatching-hitchcocks-the-39-steps "Rewatching Hitchcock's "The 39 Steps"".] The New Yorker. Arkivita el la originalo la 26an de oktobro 2017. Alirita la 25an de oktobro 2017.</ref> Tiu filmo estis unu el unuaj kiuj enkondukas la "[[MacGuffin]]" intrigaĵo, nome termino stampita de la angla scenaristo Angus MacPhail.<ref>{{cite book |last=McArthur |first=Colin |title=Whisky Galore! and the Maggie |year=2003 |publisher=I.B. Tauris |location=London |p=21}}</ref> [[Makgufino]] estas aĵo aŭ celo kiun la protagonisto estas persekutanta, nome io kio aliflanke ne havus rakontan valoron; en ''The 39 Steps'', la Makgufino estas ŝtelita aro de desegnoplanoj.<ref>{{harvnb|Truffaut|1983|pp=137–139}}</ref> [[Dosiero:Hitchcocks-Joan-Harrison-1937.jpg|eta|[[Alma Reville]], scenaristo Joan Harrison, Hitchcock, kaj filino Patricia Hitchcock, 24a de aŭgusto 1937.]] Hitchcock publikigis du spionajn streĉ-filmojn en 1936. ''[[Sabotage (filmo de 1936)|Sabotage]]'' estis iel bazita sur la romano de [[Joseph Conrad]] nome, ''[[The Secret Agent]]'' (1907), pri virino kiu malkovras, ke ŝia edzo estas teroristo, kaj ''[[Secret Agent (filmo de 1936)|Secret Agent]]'', bazita sur du historioj en ''[[Ashenden: Or the British Agent]]'' (1928) de [[W. Somerset Maugham]]. En 2017 la gazeto ''Time Out'' rangigis ''Sabotage'' kiel la 44a plej bonkvalita brita filmo iam produktita.<ref name="Time Out">[https://www.timeout.com/london/film/100-best-british-films#tab_panel_4]The 100 best British films, Time Out, alirita la 24an de oktobro 2017 arkivita en la 3a de aprilo 2019</ref> En tiu epoko, Hitchcock famiĝis pro trompoŝercoj kontraŭ geaktoraro kaj teamo. Tiuj anekdotoj gamis el simplaj kaj senkulopaj al frenezigaj kaj maniecaj. Por ekzemplo, li gastigis vespermanĝan feston kie li blukolorigis la tutan manĝaĵaron ĉar, kiel li plendis, ne estas sufiĉaj bluaj manĝaĵoj. Aliokaze li metigis ĉevalon en la vestoĉambro de sia amiko, la aktoro Sir Gerald du Maurier.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/films/2016/04/29/alfred-hitchcock-a-sadistic-prankster/ |title=Alfred Hitchcock: a sadistic prankster |last=Chilton |first=Martin |date=29a de aprilo 2016 |work=The Telegraph |accessdate=9a de januaro 2019 |issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110014406/https://www.telegraph.co.uk/films/2016/04/29/alfred-hitchcock-a-sadistic-prankster/|archive-date=10a de januaro 2019|url-status=live}}</ref> La venonta grava sukceso de Hitchcock estis ''[[The Lady Vanishes]]'' (1938), "unu el la plej grandaj trajnfilmoj el la ora epoko de la ĝenro", laŭ Philip French, en kiu Miss Froy ([[May Whitty]]), nome brita spiono maskita kiel guvernistino, malaperas dum trajnveturado tra la fikcia eŭropa lando Bandrika.<ref>{{cite news |first=Philip |last=French |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/jul/24/my-favourite-hitchcock-lady-vanishes |title=My favourite Hitchcock: The Lady Vanishes |newspaper=The Guardian |date=24a de julio 2012|access-date=10a de decembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209074800/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/jul/24/my-favourite-hitchcock-lady-vanishes|archive-date=9a de februaro 2017|url-status=live}}</ref> Pro tiu filmo Hitchcock ricevis la premion de la "New York Film Critics Circle" de 1938 al la Plej Bonkvalita Reĝisoro.<ref>{{cite web |title=The Lady Vanishes |work=Turner Classic Movies |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/80706/The-Lady-Vanishes/ |accessdate=24a de aŭgusto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711175302/http://www.tcm.com/tcmdb/title/80706/The-Lady-Vanishes/ |archive-date=11a de julio 2017 |url-status=live}}</ref> Benjamin Crisler, kinkritikisto de ''New York Times'', verkis en junio 1938: "Estas tri unikaj kaj valoraj institucioj kiujn la Britoj havas kaj ni en Usono ne havas: nome la [[Magna Carta]], la [[Tura ponto]] kaj Alfred Hitchcock, la plej granda reĝisoro de kinaj melodramoj en la mondo."<ref>{{cite news |last1=Crisler |first1=B. R. |title=Hitchcock: Master Melodramatist |url=https://www.nytimes.com/1938/06/12/archives/hitchcock-master-melodramatist.html |work=The New York Times |date=12a de junio 1938|access-date=11a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612224617/https://www.nytimes.com/1938/06/12/archives/hitchcock-master-melodramatist.html|archive-date=12a de junio 2018|url-status=live}}</ref> === Fruholivudaj jaroj: 1939–1945 === ==== Kontrakto kun Selznick ==== [[Dosiero:DavidSelznick.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[David O. Selznick]] ĉirkaŭ 1934.]] [[David O. Selznick]] subskribis kun Hitchcock sep-jaraĝan kontrakton starte en marto 1939, kaj la Hitchcock-oj translokiĝis al [[Holivudo]].<ref>{{harvnb|Leff|1999|p=35}}.</ref> Junie tiun jaron la gazeto ''Life'' nomis lin la "plej granda mastro de melodramo en la kinhistorio".<ref>[[Life (gazeto)|Life]] 19a de junio 1939 [https://books.google.com/books?id=b0kEAAAAMBAJ&pg=PA66 66] Alfred Hitchcock: England's Best Director starts work in Hollywood.</ref> La laboraranĝo kun Selznick estis malpli ol ideala. Selznick suferis pro konstantaj financaj problemoj, kaj Hitchcock estis ofte malfeliĉa pri la prikrea kontrolo fare de Selznick super siaj filmoj. En posta intervjuo, Hitchcock diris: "[Selznick] estis la Granda Produktoro.&nbsp;... Produktoro estis reĝo. La plej laŭdo kiun Sro. Selznick iam diris pri mi — kaj tio montras onin la kvanton de kontrolo — li diris, ke mi estas la 'nura reĝisoro' al kiu li fidus per filmo'."<ref>{{harvnb|Gottlieb|2003|p=206}}</ref> Samtempe, Selznick plendis pri la "goddamn jigsaw cutting" de Hitchcock, kio signifas, ke la produktoro devis sekvi la vidon de Hitchcock pri la finprodukto.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 251–252}}</ref> Selznick havigis al Hitchcock la plej grndajn studiojn anstataŭ produktori la filmojn de Hitchcock li mem. Selznick faris nur kelkajn filmojn ĉiujare, same kiel faris la kolega sendependa produktoro [[Samuel Goldwyn]], kaj tiel ne ĉiam havis projektojn por ke Hitchcock reĝisoru. Ankaŭ Goldwyn estis negocante kun Hitchcock eblan kontrakton, nur por konkurenci kontraŭ Selznick. Hitchcock estis tuj impresita de la superaj rimedoj de la usonaj studioj kompare kun la financaj limoj kiujn li ofte devis fronti en Britio.<ref>{{harvnb|Leff|1999|p=30}}</ref> [[Dosiero:Rebecca (1940) - Trailer.webm|eta|Film-anonco por ''Rebecca'' (1940).]] La filmo de Selznick nome ''[[Rebecca (filmo de 1940)|Rebecca]]'' (1940) estis la unua usona filmo de Hitchcock, filmita en holivuda versio de angla Kornvalo kaj bazita sur romano de angla romanisto [[Daphne du Maurier]]. La filmo, en kiu stelulis [[Laurence Olivier]] kaj [[Joan Fontaine]], temas pri naiva (kaj sennoma) virino kiu edziniĝas al vidva aristokrato. Ŝi iras loĝi en lia granda angla kampardomego, kaj luktas kontraŭ la restinta reputacio de lia eleganta kaj monduma unua edzino Rebecca, kiu estis mortinta dum misteraj cirkonstancoj. La filmo atingis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Filmo en la 13a okazo de la Oskar-premioj; la statupremio estis ricevita de Selznick, kiel la filmoproduktoro. Hitchcock estis nomumita por la Oskar-premio al la Plej Bonkvalita Reĝisoro, kiu estis lia unua el kvin tiaj nomumoj.<ref name=Rebecca>{{cite web |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941 |title=The 13th Academy Awards, 1941 |accessdate=30a de decembro 2017 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303110034/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/13th-winners.html|archive-date=3a de marto 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=84}}</ref> La dua usona filmo de Hitchcock estis la streĉ-filmo ''[[Foreign Correspondent (filmo)|Foreign Correspondent]]'' (1940), kun agado okazanta en Eŭropo, bazita sur la libro de Vincent Sheean nome ''Personal History'' (1935) kaj produktorita de Walter Wanger. Ĝi estis nomumita por la Plej Bonkvalita Filmo tiun jaron. Hitchcock sentis sin malkomforta loĝante kaj laborante en Holivudo dum lia lando estis sub milito; lia priokupiĝo rezultis en filmo kiu malferme subtenis la britan militklopodon.<ref>{{harvnb|Duncan|2003|p=90}}</ref> Filmita en la unua jaro de la [[Dua Mondmilito]], ĝi estis inspirita de la rapide ŝanĝantaj okazaĵoj en Eŭropo, kovritaj de usona ĵurnalisto ludita de Joel McCrea. Kvankam miksante filmaĵojn de eŭropaj scenoj kun scenoj filmitaj en Holivudaj instalaĵoj, la filmo evitis rektajn referencojn al [[Naziismo]], [[Nazia Germanio]], kaj Germanoj, por plenumi la cenzuron de la Holivuda [[Hays-kodo|Motion Picture Production Code]] de tiu tempo.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=244}}</ref> ==== Frumilitaj jaroj ==== En septembro 1940 la Hitchcock-oj aĉetis 0.81&nbsp;km² "Cornwall Ranch" (Kornvala Ranĉo) apud Scotts Valley, (Kalifornio), en la Montoj Santa Cruz.<ref>{{cite web |url=http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |title=Alfred Hitchcock Found Contentment in SV |first=Marion |last=Pokriots |publisher=Scotts Valley Historical Society |accessdate=31a de decembro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |archive-date=1a de januaro 2019 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |date=2019-01-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190101100444/http://history.scottsvalleychamber.com/history/history/hitchcock.htm |arkivdato=2019-01-01 }}</ref> Ilia unuaranga loĝejo estis angla-stila hejmo en [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], aĉetita en 1942.<ref name="Variety obituary"/> La filmoj de Hitchcock estis diversaj dum tiu periodo, game el amafera komedio ''[[Mr. & Mrs. Smith (filmo de 1941)|Mr. & Mrs. Smith]]'' (1941) ĝis la tristetosa [[nigra filmo]] ''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943). [[Dosiero:Cary Grant Joan Fontaine Suspicion.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|[[Cary Grant]] kaj [[Joan Fontaine]] en reklamfoto por ''[[Suspicion (filmo de 1941)|Suspicion]]'' (1941)]] ''[[Suspicion (filmo de 1941)|Suspicion]]'' (1941) estis la unua filmo de Hitchcock kiel produktoro kaj reĝisoro. La agado okazas en Anglio; Hitchcock uzis la nordan marbordon de [[Santa Cruz (Kalifornio)|Santa Cruz]] por la sekvenco de la angla marbordo. La filmo estis la unua de kvar projektoj por kiuj [[Cary Grant]] laboris kun Hitchcock, kaj ĝi estas unu el la raraj okazoj en kiuj Grant ludis por malicula rolo. Grant ludas la rolon de Johnnie Aysgarth, angla [[Fraŭdo|fraŭdulo]] kies agado starigas suspekton kaj anksion en lia juna angla edzino, Lina McLaidlaw ([[Joan Fontaine]]).{{sfn|Whitty|2016|pp=434–435}} En unu sceno Hitchcock metis lumon ene de glaso da lakto, eble venenigita, kiun Grant estis alportanta al sia edzino; la lumo certigas, ke la atento de la publiko venas al la [[glaso]]. La rolulo de Grant estas murdisto en la libro sur kiu la filmo estas bazita, nome ''Before the Fact'' (Antaŭ la fakto) fare de Francis Iles, sed la studio opiniis, ke la figuro de Grant estus senbriligita per tio. Hitchcock tiel organizis ambiguan filmofinon, kvankam, kiel li diris al François Truffaut, li estus preferinta finigi per la murdo de la edzino.{{sfn|Truffaut|1983|pp=142–143}} Hitchcock diris al [[Bryan Forbes]] en 1967: "Ili estis trairantaj la filmon en mia foresto kaj forigintaj ĉiujn scenojn kiuj povus indiki la eblon ke Cary Grant estas murdisto. Tiel ne estis jam filmo ekzistanta. Tio estis ridinda. Tamen, mi devis kompromiti la finon. Tio kion mi volis montri estas ke la edzino estis konscia ke ŝi estas murdota de sia edzo, kaj tiel ŝi verkis leteron al sia patrino diranta, ke ŝi ege amis lin, ke ŝi ne volas plu vivi, ke ŝi estas murdota sed la socio estu protektita. Ŝi poste tenas la mortigan glason da lakto, trinkas ĝin sed ŝi diras antaŭe, "Ĉu vi povas sendi tiun leteron al mia patrino?" Tiam ŝi drinkas la lakton kaj mortas. Tiel en la fina sceno estas feliĉa Cary Grant iranta al la leterujo por sendi la leteron.&nbsp;... Sed tio neniam estis permesita pro baza eraro en la aktorado."<ref name=HitchcockForbes>[https://web.archive.org/web/20080210051052/http://www.bfi.org.uk/features/interviews/hitchcock.html#actors "Alfred Hitchcock".] British Film Institute. Arkivita el la originalo la 10an de februaro 2008.</ref> Fontaine ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Aktorino pro sia ludado.<ref>{{cite news |last1=Luther |first1=Claudia |title=Joan Fontaine, actress who won Oscar for 'Suspicion,' dies at 96 |url=http://articles.latimes.com/2013/dec/15/entertainment/la-et-mn-joan-fontaine-actress-who-won-oscar-for-suspicion-dies-at-96-20131215 |work=Los Angeles Times |date=15a de decembro 2013|access-date=4a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327063921/http://articles.latimes.com/2013/dec/15/entertainment/la-et-mn-joan-fontaine-actress-who-won-oscar-for-suspicion-dies-at-96-20131215|archive-date=27a de marto 2015|url-status=live}}</ref> ''[[Saboteur (filmo)|Saboteur]]'' (1942) estas la unua el du filmoj kiujn Hitchcock faris por [[Universal Studios|Universal]] dum tiu jardeko. Hitchcock estis devigita fare de Universal Studios por uzado de la geaktoroj dungitaj de Universal nome [[Robert Cummings]] kaj [[Priscilla Lane]], liberulino kiu estis subskribinta unu-filman kontrakton kun Universal, ambaŭ konata pro sia laboro por komedioj kaj malpezaj dramoj.<ref>{{harvnb|Humphries|1994|p=71}}</ref> Rompante kun la holivudaj konvencioj de tiu epoko, Hitchcock faris etendan filmolokigon, speciale en Novjorko, kaj montris kontraŭstaron inter supozita sabotisto (Cummings) kaj fakte reala sabotisto ([[Norman Lloyd]]) sur la pinto de la [[Statuo de Libereco]]. Li ankaŭ reĝisoris ''Have You Heard?'' (1942), fotografia dramigo por la gazeto ''[[Life (gazeto)|Life]]'' pri la danĝeroj el onidiroj dum milito.<ref>"Have You Heard?": The Story of Wartime Rumors, 13a de julio 1942, ''[[Life (gazeto)|Life]]'' [https://books.google.com/books?id=3E0EAAAAMBAJ&lpg=PA21&pg=PA68 68]</ref> En 1943 li verkis misteran historion por la gazeto ''Look'', nome "The Murder of Monty Woolley" (La murdo de MW),{{sfn|Brunsdale|2010|p=442}} sekvenco de fotoj invitanta la leganton trovi ŝlosilojn por identigi la murdiston; Hitchcock dungis la aktorojn kiel ili mem, nome kiel Woolley, Doris Merrick, kaj ŝminkisto Guy Pearce. [[Dosiero:Shadow of a Doubt (1943) - Trailer.webm|eta|''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) streĉfilmo kun [[Joseph Cotten]] kaj [[Teresa Wright]]|dekstre]] ''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) estis la favorita filmo de Hitchcock kaj la dua el la dekomencaj filmoj por Universal. Charlotte "Charlie" Newton ([[Teresa Wright]]) suspektas, ke ŝia amata onklo Charlie Oakley ([[Joseph Cotten]]) estas seria murdisto. Hitchcock denove filmis etende surloke, tiam en la nordkalifornia urbo [[Santa Rosa (Kalifornio)|Santa Rosa]].<ref>{{cite news |last1=Leitch |first1=Thomas |title=Shadow of a Doubt |url=https://www.loc.gov/programs/static/national-film-preservation-board/documents/shadow_of_doubt.pdf |accessdate=31a de decembro 2017 |publisher=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215151517/http://www.loc.gov/programs/static/national-film-preservation-board/documents/shadow_of_doubt.pdf|archive-date=15a de februaro 2017|url-status=live}}</ref> Laborante por [[20th Century Fox]], Hitchcock alproksimiĝis al [[John Steinbeck]] kun ideo por filmo, kiu registrus la spertojn de la survivintoj de atako de germana U-militŝipo. Steinbeck eklaboris por la scenaro kiu estus estinte la filmo ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). Tamen, Steinbeck malkontentiĝis el la filmo kaj petis, ke lia nomo estu forigita el la listigoj. La ideo estis reverkita kiel mallonga historio fare de Harry Sylvester kaj publikigita en ''[[Collier's]]'' en 1943. La agadsekvencoj estis filmitaj en malgranda boato en akvujo de la studio. Tiu loko okazigis problemojn por la tradicia memaperigo de Hitchcock. Tio estis solvita per la bildo de Hitchcock aperanta en gazeto kiun William Bendix estas leganta en la boato, montrante la reĝisoron en antaŭ-malantaŭa reklamaĵo por maldikiga produkto "Reduco-Obesity Slayer".<ref name="Spoto1999p267">La filmo estis ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). Vidu {{harvnb|Spoto|1999|p=267}}, kaj Rhys, Morgan T. (20a de septembro 2012). "Every Alfred Hitchcock Cameo". YouTube, [https://www.youtube.com/watch?v=_YbaOkiMiRQ&t=1m53s 00:01:53] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20200527181053/https://www.youtube.com/watch?v=_YbaOkiMiRQ&t=1m53s] 27a de majo 2020.</ref> Li diris al Truffaut en 1962: {{Citaĵo|En tiu epoko, mi trairis penigan dieton, nome el tricent al ducent funtoj. Tial mi decidis senmortigi mian pezoperdon kaj samtempe fari mian memaperon pozante por fotoj de "antaŭ" kaj "malantaŭ".&nbsp;... Mi estis laŭvorte inundita de leteroj el dikuloj kiuj deziris scii kie kaj kiel ili povas akiri Reduco.{{sfn|Truffaut|1983|pp=158–159}}}} La tipa vespermanĝo de Hitchcock antaŭ la pezoperdo estis rostita kokaĵo, boligita ŝinko, terpomoj, pano, vegetaloj, kukumetoj, salato, deserto, unu botelo de vino kaj iome da brando. Por perdi pezon, li ĉesis trinki, trinkis nigran kafon por matenmanĝo kaj tagmanĝo, kaj manĝis bifstekon kaj salaton por vespermanĝo, sed tio estis malfacile eltenebla; Spoto verkis, ke lia pezo fluktuis konsiderinde dum la venontaj 40 jaroj. Fine de 1943, spite la pezoperdon, la "Occidental Insurance Company" de [[Los-Anĝeleso]] malakceptis fari al li vivasekuron.{{sfn|Spoto|1999|pp=266–267}} ==== Militepokaj nefikciaj filmoj ==== Hitchcock revenis en Brition por etenda vizito fine de 1943 kaj komenco de 1944. Estante tie li faris du kurtajn [[propagando|propagandajn]] filmojn, nome ''Bon Voyage'' (1944) kaj ''Aventure Malgache'' (1944), por la brita Ministerio de Informado. En junio kaj kulio 1945 Hitchcock servis kiel "treatment advisor" (konsilisto) por dokumenta filmo pri la [[Holokaŭsto]] kiu uzis filmerojn fare de [[Aliancanoj|Aliancaj Fortoj]] pri la liberigo de la [[Naziaj koncentrejoj]]. La filmo estis muntita en Londono kaj produktorita de Sidney Bernstein, por la Ministerio de Informado, kiu metis Hitchcock (lian amikon) en la stabanaro. Ĝi estis origine planita por esti montrita al la germanoj, sed la brita registaro konsideris ĝin tro traŭmatiga se publikigita al frapita postmilita populacio. Anstataŭe, ĝi estis transigita en 1952 el la filmoteko de la Brita Militoficejo al la Londona Imperia Militmuzeo kaj tie restis nepublikigita ĝis 1985, kiam eldonita versio estis elsendita kiel epizodo de la usona serio de [[PBS]] nome ''Frontline'', sub la titolo kiun la Imperia Militmuzeo estis haviginta: ''Memory of the Camps'' (Memoro de la koncentrejoj). La tutlonga versio de la filmo, nome ''German Concentration Camps Factual Survey'', estis restaŭrita en 2014 fare de fakuloj de la Imperia Militmuzeo.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pages=372–374}}</ref><ref name=Jeffries9Jan2015>{{cite news |last1=Jeffries |first1=Stuart |title=The Holocaust film that was too shocking to show |url=https://www.theguardian.com/film/2015/jan/09/holocaust-film-too-shocking-to-show-night-will-fall-alfred-hitchcock |work=The Guardian |date=9a de januaro 2015 |accessdate=24a de aŭgusto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110022047/https://www.theguardian.com/film/2015/jan/09/holocaust-film-too-shocking-to-show-night-will-fall-alfred-hitchcock|archive-date=10a de januaro 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Memory of the Camps: Frequently Asked Questions |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/camp/faqs.html |publisher=PBS |accessdate=6a de marto 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222140552/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/camp/faqs.html|archive-date=22a de februaro 2015|url-status=live}}</ref> === Postmilitaj Holivudaj jaroj: 1945–1953 === ==== Lastaj Selznick filmoj ==== [[Dosiero:Spellbound-1945.jpg|eta|maldekstra|[[Gregory Peck]] kaj [[Ingrid Bergman]] en ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]'' (1945)]] Hitchcock laboris denove por David Selznick kiam li reĝisoris ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]'' (1945), kiu esploras [[psikoanalizo]]n kaj aperigas sonĝosekvencon desegnita de [[Salvador Dalí]].<ref>{{cite web |last=Boyd |first=David |title=The Parted Eye: ''Spellbound'' and Psychoanalysis |url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |year=2000 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101224214107/http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |archivedate=24a de decembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101224214107/http://archive.sensesofcinema.com/contents/00/6/spellbound.html |arkivdato=2010-12-24 }}</ref> La sonĝosekvenco kiel ĝi aperas en la filmo estas dek minutojn pli mallongajn ol ĝi estis origine planita; Selznick eldonis ĝin por ke ĝi "funkciu" pli efektive.<ref>{{harvnb|Leff|1987|pp=164–165}}</ref> [[Gregory Peck]] ludis la rolon de amneziulo Dro. Anthony Edwardes sub la traktado de analizisto Dro. Peterson ([[Ingrid Bergman]]), kiu enamiĝas el li dum klopodas malfermi lian subpremitan pasintecon.{{sfn|Whitty|2016|pp=408–412}} Du rarperspektivaj scenoj estis realigitaj post konstruo de granda ligna mano (kiu aspektus aparteni al la rolulo kies vidpunkto la kamerao uzis) kaj ekster-grandaj aferoj: sitelgranda glaso de lakto kaj granda ligna pafilo. Por aldoni novecon kaj kortuŝon, la pinta pafado estis man-kolorita ruĝe en kelkaj kopioj de blank-nigra filmo. La origina muziko fare de [[Miklós Rózsa]] faras uzon de [[teremino]], kaj kelko el tio estis poste adaptita de la komponisto en la Pianokonĉerto Op. 31 de Rozsa (1967) por piano kaj orkestro.<ref>{{cite web |title=The Miklos Rozsa Society Website |url=http://www.miklosrozsa.info/mrs/works/aboutPianoConcerto.html |year=2017 |access-date=13a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324124603/http://www.miklosrozsa.info/mrs/works/aboutPianoConcerto.html |archive-date=24a de marto 2016 |url-status=live}}</ref> ''[[Notorious (filmo de 1946)|Notorious]]'' (1946) sekvis al ''[[Spellbound (filmo de 1945)|Spellbound]]''. Hitchcock diris al François Truffaut, ke Selznick estis vendinta lin, Ingrid Bergman, Cary Grant, kaj la scenaron de [[Ben Hecht]], al RKO Radio Pictures kiel tuto por 500,000 dolaroj (ekvivalento al $6,555,461 en 2019) pro la trokosto de la filmo de Selznick nome ''[[Duel in the Sun (filmo)|Duel in the Sun]]'' (1946). En ''Notorious'' stelulas Bergman kaj Grant, ambaŭ oftuloj de Hitchcock, kaj prezentas intrigon pri Naziistoj, [[uranio]] kaj Sudameriko. Lia antaŭscia uzado de uranio kiel intrigero kondukis al la fakto ke li estis por mallonge metita sub kontrolo de la [[Federal Bureau of Investigation|FBI]]. Laŭ McGilligan, en aŭ ĉirkaŭ marto 1945 Hitchcock kaj [[Ben Hecht]] konsultis kun [[Robert Andrews Millikan|Robert Millikan]] de la [[California Institute of Technology]] pri la disvolvigo de la uranibombo. Selznick plendis, ke la afero estis "sciencfikcio", nur por eviti la rilaton kun la novaĵoj pri la du atombomboj de [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝima kaj Nagasaki]] en Japanio en aŭgusto 1945.{{sfn|McGilligan|2003|pp=370–371}} ==== Transatlantic Pictures ==== [[Dosiero:Ropetrailer2.jpg|eta|Tipa sceno el ''[[Rope (filmo)|Rope]]'' (1948) kun [[James Stewart]] dorse al la kamerao|alt=A typical scene from ''[[Rope (film)|Rope]]'' showing [[James Stewart]]]] Hitchcock formis sendependa produktora kompanio, nome "Transatlantic Pictures", kun sia amiko Sidney Bernstein. Li faris du filmojn kun Transatlantic, unu el kiuj estis lia unua kolorfilmo. Per ''[[Rope]]'' (1948), Hitchcock eksperimentis per intrigego en limigita medio, kion li jam estis farinta antaŭe per ''[[Lifeboat (filmo de 1944)|Lifeboat]]'' (1944). La filmo ŝajnas esti filmita en unusola faro, sed ĝi estis fakte filmita en 10 faroj game el po 4-1⁄2 ĝis po 10 minutoj; 10-minuta longo de la filmo estis la plej ke tiamaj filmokamerao povis fari. Kelkaj transiroj inter filmeroj estis kaŝitaj metante malhelan objekton kiu kaŝu la tutan ekranon por momento. Hitchcock uzis tiujn ilojn por kaŝi la tranĉon, kaj komencis la venontan filmeron per la kamerao en la sama loko. La filmo prezentas [[James Stewart]] en la ĉefa rolo, kaj estis la unua el kvar filmoj kiujn Stewart faris kun Hitchcock. Ĝi estis inspirita de la kazo Leopold kaj Loeb de la 1920-aj jaroj. La filmo ne estis bone ricevita.{{sfn|Evans|2017}} ''[[Under Capricorn]]'' (1949), kun agado okazanta en la 19-a jarcento en Aŭstralio, uzas ankaŭ la mallongvivan teknikon de longaj filmeroj, sed je pli limigita etendo. Li denove uzis Technicolor en tiu produktoraĵo, poste revenis al blank-nigraj filmoj por kelkaj jaroj. Transatlantic Pictures iĝis neaktiva post tiuj du sensukcesaj filmoj.<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990">{{harvnb|Rebello|1990|loc=}}</ref> Hitchcock filmis ''[[Stage Fright (filmo de 1950)|Stage Fright]]'' (1950) en la studioj Elstree, Anglio, kie li estis laborinta dum sia kontrakto kun "British International Pictures" multajn jarojn antaŭe.<ref>{{harvnb|Warren|2001|pp=62, 72}}</ref> Li kunigis unu el la plej popularaj steluloj de [[Warner Bros.]] nome [[Jane Wyman]], kun la elmigrinta germana aktorino [[Marlene Dietrich]] kaj uzis kelkajn elstarajn britajn aktorojn, kiel [[Michael Wilding]], [[Richard Todd]] kaj Alastair Sim.<ref>{{harvnb|Harris|Lasky|2002|p=150}}</ref> Tiu estis la unua propra produktoraĵo de Hitchcock por Warner Bros., kiu estis distribuinta ''Rope'' kaj ''Under Capricorn'', ĉar "Transatlantic Pictures" estis suferanta financajn malfacilaĵojn.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 429, 774–775}}</ref> Lia filmo ''[[Strangers on a Train]]'' (1951) estis bazita sur la samnoma romano de [[Patricia Highsmith]]. Hitchcock kombinis multajn elementojn el siaj antaŭaj filmoj. Li alproksimiĝis al [[Dashiell Hammett]] por verki la dialogon, sed [[Raymond Chandler]] intervenis kaj okazis malkonsentoj kun la reĝisoro. En la filmo, renkontiĝas hazarde du homoj, el kiuj unu spekulacias pri senerara murdometodo; li sugestas, ke du personoj, kiuj deziras mortigi iun, povas ĉiu plenumi la murdon deziritan de la alia. La rolo de [[Farley Granger]] estis la senkulpa viktimo de la skemo, dum [[Robert Walker]], konita pro roloj de najbaroj, ludis la maliculon.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|pp=320, 322}}</ref> ''[[I Confess (filmo)|I Confess]]'' (1953) havas agadon okazante en [[Kebekurbo|Kebeko]] kun [[Montgomery Clift]] kiel katolika pastro.<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |title=Notes: ''I Confess'' (1953) |publisher=TCM |accessdate=15a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122032808/http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |archive-date=22a de novembro 2018 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181122032808/http://www.tcm.com/tcmdb/title/78777/I-Confess/notes.html |arkivdato=2018-11-22 }}</ref> === Pintaj jaroj: 1954–1964 === ==== ''Dial M for Murder'' kaj ''Rear Window'' ==== [[Dosiero:Rearwindow trailer 2.jpg|eta|maldekstra|alt= Still image from the film Read Window featuring Stewart and Kelly|[[James Stewart]] kaj [[Grace Kelly]] en ''[[Rear Window]]'' (1954)]] ''I Confess'' estis sekvita de tri tutkoloraj filmoj en kiuj stelulis [[Grace Kelly]]: nome ''[[Dial M for Murder]]'' (1954), ''[[Rear Window]]'' (1954), kaj ''[[To Catch a Thief]]'' (1955). En ''Dial M for Murder'', [[Ray Milland]] ludas la maliculon kiu klopodas murdi sian perfidintan edzinon (Kelly) por havi ŝian monon. Ŝi murdas la dungitan murdiston pro mem-defendo, kaj tial Milland manipulas la pruvon por montri ŝin kiel murdiston. Ŝia amanto, Mark Halliday (Robert Cummings), kaj la policinspektisto Hubbard (John Williams) savas ŝin el ekzekuto.<ref name="Leitch 2002. p. 78-80">{{harvnb|Leitch|2002|p=78}}</ref> Hitchcock eksperimentis per [[tri dimensioj|tridimensia]] kinarto por ''Dial M''.<ref>{{cite news |last1=French |first1=Philip |title=Dial M for Murder 3D – review |url=https://www.theguardian.com/film/2013/jul/28/dial-m-for-murder-3d-review |work=The Observer |date=28a de julio 2013|access-date=30a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722232944/https://www.theguardian.com/film/2013/jul/28/dial-m-for-murder-3d-review|archive-date=22a de julio 2016|url-status=live}}</ref> Hitchcock transiris al [[Paramount Pictures]] kaj filmis ''[[Rear Window]]'' (1954), en kiu stelulis James Stewart kaj Kelly denove, same kiel [[Thelma Ritter]] kaj [[Raymond Burr]]. La rolulo de Stewart estas fotisto (bazita sur [[Robert Capa]]) kiu devas portempe uzi rulseĝon. Pro enuo, li ekobservis siajn najbarojn trans la korto, poste konvinkiĝis, ke unu el ili (Raymond Burr) estis murderinta sian edzinon. Stewart finfine sukcesas konvinki sian polican kolegon (Wendell Corey) kaj sian fianĉinon (Kelly). Same kiel en ''Lifeboat'' kaj ''Rope'', la ĉefaj roluloj estas priskribitaj en limigitaj medioj, en tiu okazo la studiapartamento de Stewart. Hitchcock uzas detalajn bildojn de la vizaĝo de Stewart por montri la reagojn de lia rolulo, "el komika ''voyeurism'' (rigardemo) direktita al siaj najbaroj al sia neeltenebla teroro rigardante Kelly kaj Burr en la apartamento de la maliculo".<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=269}}</ref> ==== ''Alfred Hitchcock Presents'' ==== [[Dosiero:Alfred Hitchcock and family circa 1955.JPG|eta|Pat Hitchcock kun siaj filino Terry kaj edzo Joseph O'Connell, [[Alma Reville]], Mary Alma O'Connell, Alfred Hitchcock ''(laŭhorloĝe el supra maldekstro)'', ĉirkaŭ 1955–1956.]] El 1955 ĝis 1965, Hitchcock estis gastiganto de la televidserio ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''.<ref name="Alfred Hitchcock Presents">{{cite web |title=Alfred Hitchcock Presents |publisher=TV.COM |url=http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |archivedate=25a de januaro 2008 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |arkivdato=2008-01-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |date=2008-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080125154314/http://www.tv.com/alfred-hitchcock-presents/show/238/summary.html |arkivdato=2008-01-25 }}</ref> Per sia amuza elturnemo, nigra humoro kaj ikona figuro, la serio famigis Hitchcock. La titol-sekvenco de la programo montris minimuman karikaturo de lia profilo (li mem desegnis ĝin; ĝi estis komponita de nur naŭ desegnomovoj), kion poste plenigis lia reala silueto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=TV in the USA: A History of Icons, Idols, and Ideas|familia nomo=LoBrutto|persona nomo=Vincent|jaro=2018|eldoninto=Greenwood Publishing Group|ISBN=978-1-4408-2972-7|paĝo=6}}</ref> La seria muziktemo estis ''Funeral March of a Marionette'' de la franca komponisto [[Charles Gounod]] (1818–1893).<ref>{{cite web |title=Alfred Hitchcock (suspense anthology) |publisher=Media Management Group |url=http://www.classicthemes.com/50sTVThemes/themePages/alfredHitchcock.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221144330/http://www.classicthemes.com/50sTVThemes/themePages/alfredHitchcock.html |archivedate=21a de februaro 2008|url-status=dead |accessdate=7a de novembro 2008}}</ref> Liaj enkondukoj ĉiam inkludis ian specon de ironia humoro, kiel la priskribo de ĵusa mult-persona ekzekutado per unusola [[elektra seĝo]], dum du estas montrataj per signalo "Du seĝoj — ne atendu!" Li reĝisoris 18 epizodojn de la serio, kiu estis elsendita el 1955 ĝis 1965. Ĝi iĝis ''[[The Alfred Hitchcock Hour]]'' en 1962, kaj NBC elsendis la finan epizodon la 10an de majo 1965. En la 1980-aj jaroj, nova versio de ''Alfred Hitchcock Presents'' estis produktita por televido, kiu faris uzadon de la originaj enkondukoj en kolorigita formo.<ref name="Alfred Hitchcock Presents"/> ==== El ''To Catch a Thief'' ĝis ''Vertigo'' ==== En 1955 Hitchcock iĝis usona civitano.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p= 512}}</ref> Tiun saman jaron, estis publikigita lia tria filmo kun Grace Kelly nome ''[[To Catch a Thief]]'' (Kaptu ŝteliston); la agado okazas en la Franca ''Riviera'', kaj la filmo parigis Kelly kun Cary Grant. Grant ludas la rolon de retiriĝinta ŝtelisto John Robie, kiu iĝas la ĉefa suspektito pro lavango de ŝtelado en Riviera. Intrigema usona heredantino ludita de Kelly supozas lian veran identecon kaj klopodas allogi lin. "Spite la evidentan aĝ-diferencon inter Grant kaj Kelly kaj malpezan intrigon, la ingenian scenaron (kun duobla kompreno) kaj la bon-natura aktorado atingis ekonomian sukceson."<ref name="Leitch 2002. p. 366">{{harvnb|Leitch|2002|p=366}}</ref> Ĝi estis la lasta filmo de Hitchcock kun Kelly. Ŝi edziniĝis al la [[Rainier la 3-a (Monako)|Princo Rainiero]] de Monako en 1956, kaj tiel finis ŝia kinkariero. Hitchcock tiam refaris sian propran [[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1934)|filmon de 1934]] ''The Man Who Knew Too Much'' [[The Man Who Knew Too Much (filmo de 1956)|en 1956]]. Tiam, en la filmo stelulis James Stewart kaj [[Doris Day]], kiu kantis la temkanton "Que Sera, Sera" [keseRA seRA], kiu ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Originala Kanto kaj iĝis granda sukceso por ŝi. Ili ludas paron kies filo estas kidnapita por eviti, ke ili siavice evitu murdon. Kiel en la filmo de 1934, la pinta momento okazas en la [[Royal Albert Hall]], Londono.<ref>{{harvnb|Brown|1994|p=75}}</ref> ''[[The Wrong Man]]'' (1957), nome fina filmo de Hitchcock por Warner Bros., estas malaltnivela blank-nigra produktorado bazita sur real-viva okazo de miskomprenita identeco kiu aperis en la gazeto ''Life'' en 1953. Tiu estis la nura filmo de Hitchcock en kiu stelulis [[Henry Fonda]], ludante rolon de muzikisto de la Stork Club misrekonita kiel ŝtelisto de likvorvendejo, kiu estis arestita kaj procezita je ŝtelado dum lia edzino ([[Vera Miles]]) emocie forfalas. Hitchcock diris al Truffaut ke lia dumviva timego al la polico allogis lin al la temo kaj tio videblas en multaj scenoj.<ref name="Leitch 2002. p. 377">{{harvnb|Leitch|2002|p=377}}</ref> [[Dosiero:Vertigo 1958 trailer Kim Novak at Golden Gate Bridge Fort Point.jpg|eta|maldekstre|[[Kim Novak]] ĉe la [[Golden Gate Bridge|Ponto Ora Pordo]] en ''[[Vertigo (filmo)|Vertigo]]'' (1958). Sondenketo de 2012 fare de la [[British Film Institute]] rangigis ''Vertigo'' kiel la plej granda filmo iam farita.<ref name=Christie2012>{{cite news |last=Christie |first=Ian |title=The 50 Greatest Films of All Time |url=http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |work=Sight & Sound |date=Septembro 2012 |accessdate=29a de decembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |archive-date=1a de marto 2017 |url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181228142426/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |date=2018-12-28 }}; vidu ankaŭ {{cite news|title=Critics' top 100|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics|publisher=British Film Institute|year=2012|access-date=29a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics|archive-date=7a de februaro 2016|url-status=live}}</ref>]] En la venonta filmo de Hitchcock, nome ''[[Vertigo (filmo)|Vertigo]]'' (1958) denove stelulis James Stewart, tiam kun [[Kim Novak]] kaj [[Barbara Bel Geddes]]. Li estis dezirinta Vera Miles por ludi la protagoniston, sed ŝi estis graveda. Li diris al [[Oriana Fallaci]]: "Mi estis proponante al ŝi grandan rolon, la oportunon iĝi bela sofistika blondulino, nome reala aktorino. Ni estus elspezante amason da dolaroj en tio, kaj ŝi havis la malbonan guston gravediĝi. Mi malamas gravedajn virinojn, ĉar poste ili havas filojn."{{sfn|Fallaci|1963}} En la filmo, James Stewart ludas la rolon de Scottie, iama policesploristo kiu suferas pro [[akrofobio]], kiu disvolvigas obsedon al virino kiun li dungis kiel helpanto (Kim Novak). La obsedo de Scottie kondukas al tragedio, kaj tiam Hitchcock ne elektis feliĉan finon. Kelkaj kritikistoj, kiel Donald Spoto kaj [[Roger Ebert]], interkonsentas, ke ''Vertigo'' estas la plej persona kaj promesplena filmo, kiu temas pri [[Pigmaliono|pigmalionecaj]] obsedoj de homo kiu "kreas" virinon en tiu kiun li deziras. ''Vertigo'' esploras pli klare kaj je pli granda etendo lian intereson en la rilato inter sekso kaj morto pli ol en ajna alia verko en lia filmaro.<ref>{{harvnb|Kehr|2011|p=259}}</ref> ''Vertigo'' enhavas kameraan teknikon disvolvigitan de Irmin Roberts, ofte referencata kiel Vertigo-tekniko, kiu estis kopiita multajn fojojn fare de filmistoj. La filmo premieris en la [[Donostia Internacia Filmfestivalo]], en kiu Hitchcock ricevis Arĝentan Konkon.<ref>{{cite web |title=Donostia Zinemaldia Festival de San Sebastian International Film Festival |url=http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |accessdate=23a de aŭgusto 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |archivedate=6a de marto 2008 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |arkivdato=2008-03-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |date=2008-03-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080306044915/http://www.sansebastianfestival.com/2007/es3/portada.php |arkivdato=2008-03-06 }}</ref> ''Vertigo'' estas konsiderata klasikaĵo, sed ĝi havis kelkajn negativajn recenzojn kaj ne grandan vendon de enirbiletoj tiam, kaj ĝi estis la lasta kunlaborado inter Stewart kaj Hitchcock.<ref name="Leitch 2002. p. 376-77">{{harvnb|Leitch|2002|p=376}}</ref> En la sondenketo de 2002 de ''[[Sight & Sound]]'', ĝi estis rangigita ĝuste malantaŭ ''[[Citizen Kane]]'' (1941); dek jarojn poste, en la sama gazeto, kritikistoj elektis ĝin kiel la plej bonkvalita filmo iam farita.<ref name=Christie2012/> ==== ''North by Northwest'' kaj ''Psycho'' ==== Hitchcock sekvigis ''Vertigo'' per tri pliaj sukcesaj filmoj, kiuj estas agnoskita kiel liaj plej bonkvalitaj: ''[[North by Northwest]]'' (1959), ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' (1960) kaj ''[[The Birds (filmo)|The Birds]]'' (1963). En ''North by Northwest'', Cary Grant portretas Roger Thornhill, estro de reklamkompanio de Madison Avenue kiu estas misrekonita kiel registara sekreta agento. Li estas arde persekutata tra Usono fare de malamikaj agentoj, kiel (ŝajne) Eve Kendall ([[Eva Marie Saint]]). Thornhill dekomence kredas, ke Kendall estas helpante lin, poste ke ŝi estas malamika agento; li finfine eksciis, ke ŝi laboras sekrete por la CIA. Dum siaj premieraj du semajnoj en Radio City Music Hall, la filmo enspezis 404,056 dolarojn (ekvivalente al 3,543,793 dolaroj de 2019), markante rekordon en la biletvendado de tiu kinejo en eksterferiaj tagoj.<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |title=Box Office: For the Books |date=31a de aŭgusto 1959 |work=[[Time (gazeto)|Time]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |date=2012-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,864921,00.html |arkivdato=2012-05-30 }}</ref> La gazeto ''[[Time (gazeto)|Time]]'' nomis la filmon "smoothly troweled and thoroughly entertaining" (milde konstruita kaj tute distriga).<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |title=Cinema: The New Pictures |date=17a de aŭgusto 1959 |work=[[Time (gazeto)|Time]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |date=2012-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-28 |arkivurl=https://archive.today/20120530114820/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937893,00.html |arkivdato=2012-05-30 }} {{Cite news |title=Hitchcock Takes Suspenseful Cook's Tour: ''North by Northwest'' Opens at Music Hall |url=https://movies.nytimes.com/movie/review?res=9404E7D91631EE3BBC4F53DFBE668382649EDE |date=7a de aŭgusto 1959 |work=The New York Times |first=A.H. |last=Weiler |access-date=21a de aŭgusto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929123524/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9404E7D91631EE3BBC4F53DFBE668382649EDE |archive-date=29a de septembro 2013 |url-status=live }}</ref> [[Dosiero:Leytonstone tube station - Hitchcock Gallery- Psycho (1960) (geograph 4081885).jpg|eta|altdekstre|alt= Mosaic image from the film Psycho at Leytonstone tube station|Mozaiko pri ''Psycho'' en Hitchcock Gallery de metrohaltejo Leytonstone.]] ''[[Psycho (filmo de 1960)|Psycho]]'' (1960) estas plej verŝajne la plej bone konata filmo de Hitchcock.<ref name="Leitch 2002. p. 260">{{harvnb|Leitch|2002|p=260}}</ref> Bazita sur la romano de [[Robert Bloch]] samnome ''Psycho'' (1959), kiu estis inspirita de la kazo de Ed Gein,<ref>{{harvnb|Rebello|1990|pp=7–14}}</ref> la filmo estis produktita per limigita buĝeto de 800,000 dolaroj (ekvivalente al 6,913,836 dolaroj de 2019) kaj filmita en blank-nigra en malmultekosta studio kun aktoraroj el ''[[Alfred Hitchcock Presents]]''.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=261}}</ref> La senprecedenca violento de la sceno en la duŝejo, de la frua morto de la heroino, kaj la murdoj de senkulpuloj fare de freneza murdisto iĝis la markiloj de nova horor-filma ĝenro.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|p=262}}</ref> Al la publiko plaĉis la filmo, kaj oni devis fari vicegojn ekster la kinejoj kaj oni devis atendi por la venonta seanco. Ĝi rompis la rekordojn de biletvendado en Britio, Francio, Sudameriko, Usono kaj Kanado kaj estis pli modera sukceso en Aŭstralio dum mallonga periodo.<ref name="Leigh 1995">{{harvnb|Leigh|Nickens|1995|loc=}}</ref> La filmo estis la plej enspeziga el la kariero de Hitchcock; li persone enspezis pli ol 15 milionoj da dolaroj (ekvivalente al 129.63 milionoj da dolaroj en 2019). Li sekve interŝanĝis siajn rajtojn de ''Psycho'' kaj de sia TV antologio kontraŭ 150,000 [[akcio]]j de [[MCA Inc.|MCA]], kio faris lin la tria plej granda kunposedanto kaj sia propra estro en Universal, en teorio almenaŭ, kvankam tio ne haltigis ilin el interferadi lin.<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990"/> Post la unua filmo, ''Psycho'' iĝis usona serio de horor-filmo: ''Psycho II'', ''Psycho III'', ''Bates Motel'', ''Psycho IV: The Beginning'', kaj tutkolora [[Psycho (filmo de 1998)|refilmo en 1998]] de la originalo.{{sfn|Verevis|2006|p=22}} ==== Intervjuo fare de Truffaut ==== La 13an de aŭgusto 1962, nome la 63a naskiĝtago de Hitchcock, la franca reĝisoro [[François Truffaut]] komencis 50-horan intervjuon de Hitchcock, filmita dum ok tagoj en Universal Studios, dum kiuj Hitchcock akceptis respondi 500 demandojn. Necesis kvar jaroj por transskribi la sonbendojn kaj organizi la bildojn; ĝi estis publikigita kiel libro en 1967, kiun Truffaut kromnomis "Hitchbook" (vortoludo kun la vortoj ''Hitchcock'' kaj ''book'' (libro)). La sonbendoj estis uzitaj kiel la bazo de dokumenta filmo en 2015.{{sfn|Truffaut|1983|p=12}}<ref>{{cite news |last1=Jeffries |first1=Stuart |title='Actors are cattle': when Hitchcock met Truffaut |url=https://www.theguardian.com/film/2015/may/12/when-hitchcock-met-truffaut-hitchcock-truffaut-documentary-cannes |work=The Guardian |date=12a de majo 2015|access-date=16a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131315/https://www.theguardian.com/film/2015/may/12/when-hitchcock-met-truffaut-hitchcock-truffaut-documentary-cannes|archive-date=17a de januaro 2018|url-status=live}}</ref> Truffaut planis la intervjuon ĉar estis klare al li ke Hitchcock ne estis simple la amas-merkata distristo kiun la usona amaskomunikilaro faris el li. Estis evidenta el liaj filmoj, Truffaut verkis, ke Hitchcock estis "haviginta pli da sciaro al la potencialo de sia arto ol ajna el siaj kolegoj". Li komparis la intervjuon al la konsulto de "Edipo' al la oraklo".{{sfn|Truffaut|1983|pp=11–12}} ==== ''The Birds'' ==== [[Dosiero:The Birds trailer (1963).webm|eta|maldekstra|Film-anonco por ''[[The Birds]]'' (1963), en kiu Hitchcock disputas la bonfaron de la homaro al "niaj plumhavaj amikoj".]] La kinfakulo Peter William Evans verkis ke ''[[The Birds]]'' (1963) kaj ''[[Marnie]]'' (1964) estas konsiderataj kiel "nedisputataj majstroverkoj".{{sfn|Evans|2017}} Hitchcock estis intencita filmi ''Marnie'' unue, kaj en marto 1962 oni anoncis, ke [[Grace Kelly]], Princino Grace de Monako ekde 1956, eliros el la retiro por steluli en ĝi.<ref>{{cite news |last1=Alden |first1=Robert |title=Princess Grace Will Star in Hitchcock Movie |url=https://www.nytimes.com/1962/03/20/archives/princess-grace-will-star-in-hitchcock-movie-she-accepts-her-first.html |work=The New York Times |date=20a de marto 1962|access-date=11a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612213711/https://www.nytimes.com/1962/03/20/archives/princess-grace-will-star-in-hitchcock-movie-she-accepts-her-first.html|archive-date=12a de junio 2018|url-status=live}}</ref> Kiam Kelly petis al Hitchcock prokrasti ''Marnie'' ĝis 1963 aŭ 1964, li rekrutis Ed McBain alinome Evan Hunter, aŭtoro de ''The Blackboard Jungle'' (1954), por disvolvigi scenaron bazita sur novelo de [[Daphne du Maurier]] nome "The Birds" (La birdoj, 1952), kiun Hitchcock estis republikigita en sia ''My Favorites in Suspense'' (1959). Li dungis [[Tippi Hedren]] por ke ŝi ludu la ĉefrolon.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp=611–613}}; {{harvnb|MacDonald|2012|p=36}}</ref> Ĝi estis ŝia unua rolo; ŝi estis manekeno en Novjorko kiam Hitchcock vidis ŝin, en oktobro 1961, en NBC televidreklamaĵo por Sego (diettrinkaĵo):{{sfn|Moral|2013|p=15}} "Mi dungis ŝin ĉar ŝi estas klasika belaĵo. Filmoj jam ne havas ilin plue. Grace Kelly estis la lasta." Li insistis, sen klarigo, ke ŝia unua nomo estu skribita inter citiloj: 'Tippi'.<ref>Thomas McDonald (''The New York Times'', 1a de aprilo 1962): "Starring in the film are Rod Taylor, Suzanne Pleshette, Jessica Tandy and 'Tippi' Hedren. Hitchcock signed Miss Hedren, a New York model, to a contract after having seen her in a television commercial. He insisted that she enclose her first name in single quotation marks, but would not explain why." {{cite news |last1=McDonald |first1=Thomas |title=Watching 'Birds': Happy Hitchcock Films Terror-Ridden Tale |url=http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html |work=The New York Times |date=1a de aprilo 1962|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204193415/http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html|archive-date=4a de decembro 2013|url-status=live}}</ref><ref name=McDonald1April1962>{{cite news |last1=McDonald |first1=Thomas |title=Watching 'Birds': Happy Hitchcock Films Terror-Ridden Tale |url=http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html |work=The New York Times |date=1a de aprilo 1962|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204193415/http://partners.nytimes.com/library/film/040162hitch-birds-making.html|archive-date=4a de decembro 2013|url-status=live}}</ref>{{sfn|Spoto|2008|p=245}} En ''The Birds'', Melanie Daniels, juna altklasulino, renkontiĝas kun advokato Mitch Brenner ([[Rod Taylor]]) en birdovendejo; [[Jessica Tandy]] ludas la rolon de lia posedema patrino. Hedren vizitas lin en Bodega Bay, [[Kalifornio]] (kie ''The Birds'' estis fakte filmita)<ref name=McDonald1April1962/> portanta paron de [[ambirdoj]] kiel donaco. Subite tajdoj da birdoj ekariĝas, rigardas, kaj atakas. La demando: "Kion la birdoj volas?" estas lasita senresponda.{{sfn|Rothman|2014|p=203}} Hitchcock faris la filmon per ekipaĵo el la Revue Studio, kiu faris ''Alfred Hitchcock Presents''. Li diris, ke temas pri lia plej teknike defia filmo, uzante kombinon de trejnitaj kaj mekanikaj birdoj antaŭ fono de naturaj birdoj. Ĉiu filmero estis skizita de antaŭe.<ref name=McDonald1April1962/> Televida filmo de [[HBO]]/[[BBC]], nome ''The Girl'' (2012), montris la spertojn de Hedren dum la filmado; ŝi diris, ke Hitchcock estis obseda pri ŝi kaj sekse persekutis ŝin. Laŭ informoj li izoligis ŝin el la cetero de la ekipo, sekvis ŝin, susuris al ŝi maldecaĵojn kaj analizis ŝian manskribmanieron, kaj havis platformon konstruitan el sia privata oficejo rekte al ŝia vehiklo.<ref>{{harvnb|Spoto|1999|pp=451–452, 455–457, 467–468, 472–473}}; {{harvnb|Spoto|2008|pp=250–251, 264}}</ref><ref name=Goldman5October2012>{{cite news |last=Goldman |first=Andrew |title=The Revenge of Alfred Hitchcock's Muse |url=https://www.nytimes.com/2012/10/07/magazine/the-revenge-of-tippi-hedren-alfred-hitchcocks-muse.html |newspaper=The New York Times |date=5a de oktobro 2012|access-date=5a de februaro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623181500/http://www.nytimes.com/2012/10/07/magazine/the-revenge-of-tippi-hedren-alfred-hitchcocks-muse.html|archive-date=23a de junio 2017|url-status=live}}</ref> Diane Baker, ŝia kunstelulino en ''Marnie'', diris: "Nenio povus esti pli horora por mi ol alveni al tiu filmejo kaj vidi ŝin estanta traktita tiel kiel ŝi estis."{{sfn|Spoto|2008|p=265}} Filmante la atakan scenon en la atiko — kio postulis unu semajnon — ŝi estis metita en kaĝoĉambro dum du homoj uzante ĝiskubutajn protektajn gantojn lanĉis al ŝi vivajn birdojn. Ĉirkaŭ la fino de la semajno, por eviti, ke la birdoj forflugu el ŝi tro frue, unu gambo el ĉiu birdo estis ligita per nilona fadeno al elastaj bendoj kudritaj ene de ŝiaj vestoj. Ŝi elrompiĝis kiam birdo vundis ŝin ĉe ŝia okulo, kaj la filmado estis haltigita pro doktoraj ordonoj.{{sfn|Spoto|1999|pp=457–459}} ==== ''Marnie'' ==== [[Dosiero:Marnie (1964) trailer.webm|eta|Film-anonco por ''[[Marnie]]'' (1964)]] En junio 1962, Grace Kelly anoncis, ke ŝi estis decidinta ne aperi en ''[[Marnie]]'' (1964). Hedren estis subskribinta ekskluzivan sepjaran, kontrakton por ĉiusemajnaj 500 dolaroj kun Hitchcock en oktobro 1961,<ref>{{harvnb|Taylor|1996|p=270}}; {{Harvnb|Moral|2013|p=16}}</ref> kaj li decidis aktorigi ŝin en la ĉefa rolo opozicie al [[Sean Connery]]. En 2016, priskribante la ludadon de Hedren kiel "unu el la plej grandaj en la kinhistorio", Richard Brody nomis la filmon "historio de seksa violento" okazigita al la rolulo ludita de Hedren: "La filmo estas, se diri simple, malsana, kaj tio ĉar Hitchcock estis malsana. Li suferis sian tutan vivon pro furia seksa deziro, suferis pro la manko de ties kontentigo, suferis pro la malkapablo transformi fantazion en realon, kaj poste sekvis per tio farante ĝin virtuale, pere de sia arto."<ref name=Brody17Aug2016>{{cite news |last1=Brody |first1=Richard|author-link=Richard Brody |title="Marnie" Is the Cure for Hitchcock Mania |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/marnie-is-the-cure-for-hitchcock-mania |work=The New Yorker |date=17a de aŭgusto 2016|access-date=2a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072926/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/marnie-is-the-cure-for-hitchcock-mania|archive-date=[[3-a de januaro]] [[2018]]|url-status=live}} {{Cite news |last1=Brody |first1=Richard|author-link=Richard Brody |title=Tippi Hedren's Silence |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/tippi-hedrens-silence |work=The New Yorker |year=2012|access-date=5a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105180346/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/tippi-hedrens-silence|archive-date=5a de januaro 2018|url-status=live}}</ref> Kinrecenzo de 1964 en ''New York Times'' nomis tiun filmon de Hitchcock "la plej seniluziiga filmo en jaroj", citante la mankon de sperteco de Hedren kaj de Connery, amatoran scenaron kaj "glaringly fake cardboard backdrops" (evidente falsaj poŝtkartaj fonoj).<ref>{{cite news |last1=Archer |first1=Eugene |title=Hitchcock's 'Marnie,' With Tippi Hedren and Sean Connery |url=http://partners.nytimes.com/library/film/072364hitch-marnie-review.html |work=The New York Times |date=23a de julio 1964|access-date=3a de januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511180850/http://partners.nytimes.com/library/film/072364hitch-marnie-review.html|archive-date=11a de majo 2017|url-status=live}}</ref> En la filmo, Marnie Edgar (Hedren) ŝtelas 10,000 dolarojn (ekvivalente al 82,436 dolaroj de 2019) el sia dungisto kaj eskapas. Ŝi kandidatiĝas por laborposteno en la kompanio de Mark Rutland (Connery) en Filadelfio kaj ŝtelas ankaŭ el tie. Pli frue ŝi aperis suferanta panikatakon dum [[ŝtormo]] kaj timante la [[ruĝa]]n koloron. Mark sekvas ŝin kaj ĉantaĝas por ke ŝi edziniĝu al li. Ŝi klarigas, ke ŝi ne volas esti tuŝita, sed dum la "mielmonato", Mark perfortas ŝin. Marnie kaj Mark malkovras, ke la patrino de Marnie estis estinta ĉiesulino kiam Marnie estis infano, kaj ke, kiam la patrino estis luktinta kontraŭ kliento dum ŝtormo — la patrino kredis, ke la kliento estis klopodinta molesti Marnie — Marnie estis mortiginta la klienton por savi sian patrinon. Kuracita el siaj timoj kiam ŝi memoris tion kio okazis, ŝi decidas resti kun Mark.<ref name=Brody17Aug2016/><ref name=Cleaver13Aug2012>{{cite news |last1=Cleaver |first1=Emily |title=My favourite Hitchcock: Marnie |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/aug/13/my-favourite-hitchcock-marnie |work=The Guardian |date=13a de aŭgusto 2012|access-date=27a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122740/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/aug/13/my-favourite-hitchcock-marnie|archive-date=27a de decembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Pat Nixon Alfred Hitchcock 1411-15A.jpg|eta|La Hitchcock-oj kun Unua Damo [[Pat Nixon]] kaj ŝia unua filino Julie Nixon Eisenhower en 1969.]] Hitchcock diris al Robert Burks, kinfotisto, ke la kamerao devis esti metita tiom proksime eble al Hedren kiam li filmu ŝian vizaĝon.{{sfn|Spoto|1999|p=471}} Evan Hunter, la scenaristo de ''The Birds'' kiu estis verkinta ankaŭ ''Marnie'', klarigis al Hitchcock, ke se Mark estas amanta Marnie, li devus konsoli ŝin, ne perforti ŝin. Hitchcock ŝajne respondis: "Evan, kiam li trudu tion en ŝin, mi volas tiun kameraon rekten al ŝia vizaĝo!"<ref>{{harvnb|Moral|2013|p=[https://books.google.com/books?id=2WFCQednbTMC&pg=PA37 37]}}, citante Evan Hunter (1997). ''Me and Hitch''.</ref> Kiam Hunter liveris du versiojn de la scenaro, el kiuj unu sen la perforta sceno, Hitchcock anstataŭis lin per Jay Presson Allen.{{sfn|Moral|2013|pp=38–39}} === Lastaj jaroj: 1966–1980 === ==== Finaj filmoj ==== Malboniĝinta sanstato malpliigis la produktadon de Hitchcock dum la lastaj du jardekoj de lia vivo. Biografiisto Stephen Rebello asertis, ke Universal "trudis" du filmojn al li, nome ''[[Torn Curtain]]'' (1966) kaj ''[[Topaz]]'' (1969).<ref name="Leigh 1995"/><ref name="Stephen Rebello 1990"/> Ambaŭ estis spionaj streĉfilmoj kun temoj rilataj al la [[Malvarma Milito]]. ''Torn Curtain'' (Rompita kurteno), kun [[Paul Newman]] kaj [[Julie Andrews]], akcelis la tristan finon de la 12-jara kunlaborado inter Hitchcock kaj la komponisto Bernard Herrmann.<ref>{{harvnb|Smith|2002|pp=272–274}}; {{cite news |last=Stephens |first=Andrew |title=The sound of Hitchcock: How Bernard Herrmann's music brought his films to life |url=http://www.smh.com.au/entertainment/the-sound-of-hitchcock-how-bernard-herrmanns-music-brought-his-films-to-life-20160104-glys29.html |work=The Sydney Morning Herald |date=9a de januaro 2016|access-date=20a de decembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319215055/http://www.smh.com.au/entertainment/the-sound-of-hitchcock-how-bernard-herrmanns-music-brought-his-films-to-life-20160104-glys29.html|archive-date=19a de marto 2017|url-status=live}}</ref> Hitchcock malkontentis pro la muziko de Herrmann kaj anstataŭis lin per John Addison, Jay Livingston kaj Ray Evans.{{sfn|Smith|2002|pp=273–274}} ''[[Topaz]]'' (1967), bazita sur romano de [[Leon Uris]], havas agadon parte okazanta en Kubo. Ambaŭ filmoj ricevis miksajn recenzojn.<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/topaz/ |title=Topaz |website=Rotten Tomatoes |accessdate=15a de decembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129083946/https://www.rottentomatoes.com/m/topaz/|archive-date=29a de novembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Alfred Hitchcock, San Francisco, Summer 1975.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=Image of Hitchcock seated during the filming of Family Plot| Hitchcock labore por ''[[Family Plot]]'', San Francisco, somero de 1975.]] Hitchcock revenis al Britio por fari sian antaŭlastan filmon, nome ''[[Frenzy]]'' (1972), bazita sur la novelo ''Goodbye Piccadilly, Farewell Leicester Square'' (1966). Post du spion-filmoj, la intrigo markis revenon al la ĝenro de murdo-streĉfilmo. Richard Blaney (Jon Finch), nestabila kelnero kun historio de eksplodema kolero, iĝas la unua suspektito en la esplorado pri la murdoj "Necktie" (kolumoj), kiuj estas fakte fifaritaj de lia amiko Bob Rusk (Barry Foster). Tiam, Hitchcock faras la viktimon kaj la maliculon proksimuloj, anstataŭ malproksimuloj kiel en ''Strangers on a Train''.<ref>{{harvnb|Leitch|2002|pp=114–115}}</ref> En ''Frenzy'', Hitchcock permesis nudecon por la unua fojo. Du scenoj montris nudajn virinojn, unu el kiu estis perfortita kaj strangolita;{{sfn|Evans|2017}} Spoto nomis tiun lastan "unu el la plej malakcepteblaj ekzemploj de detala murdo en la kinhistorio". Ambaŭ aktorinoj, nome Barbara Leigh-Hunt kaj Anna Massey, malakceptis fari la scenojn, kaj tiel oni devis uzi manekenojn anstataŭe.{{sfn|Spoto|1999|pp=513–514}} Biografiistoj notis, ke Hitchcock ĉiam puŝis la limojn de la kincenzuro, ofte frenezigante [[Joseph Breen]], la longdaŭra estro de la Holivuda [[Motion Picture Production Code]]. Multaj fojojn Hitchcock eniris en subtilajn nuancojn de maldecaĵoj malpermesitaj de la cenzuro ĝis la mezo de la 1960-aj jaroj. Tamen McGilligan verkis, ke Breen kaj aliaj ofte konstatis, ke Hitchcock estis trudante tiajn aferojn kaj estis fakte amuzitaj, same kiel alarmitaj pro la "inescapable inferences" de Hitchcock.<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p=249}}</ref> ''[[Family Plot]]'' (1976) estis la lasta filmo de Hitchcock. Ĝi rakontas la fuĝojn de "Madam" Blanche Tyler, ludita de Barbara Harris, fraŭdema spiritisto, kaj de ŝia taksiista amanto [[Bruce Dern]], kiuj vivtenas sin el siaj trompopovoj. Kvankam ''Family Plot'' estis bazita sur la novelo de Victor Canning nome ''The Rainbird Pattern'' (1972), la tono de la libro estas pli sinistra. Scenaristo Ernest Lehman dekomence verkis la filmon kun pli akra tono sed li estis devigita al pli hela, pli komika tono fare de Hitchcock. ==== Kavalireco kaj morto ==== Ĉirkaŭ la fino de sia vivo, Hitchcock estis laboranta por la scenaro de spion-streĉfilmo, ''The Short Night'' (La mallonga nokto), kunlabore kun James Costigan, Ernest Lehman kaj David Freeman. Spite dekomencan laboron, ĝi neniam estis filmita. La sanstato de Hitchcock estis malpliiĝinta kaj estis priokupita pro sia edzino, kiu estis suferanta koratakon. Tiu scenaro estis finfine publikigita en la libro de Freeman nome ''The Last Days of Alfred Hitchcock'' (1999).<ref>{{harvnb|McGilligan|2003|pp= 731–734}}; {{harvnb|Freeman|1999}}</ref> Estante malakceptinta la [[Ordeno de la Brita Imperio|Ordenon de la Brita Imperio]] en 1962,<ref>{{cite news |title=Queen's honours: People who have turned them down named |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495 |publisher=BBC News |date=5a de aŭgusto 2015|access-date=21a de julio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126094501/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16736495|archive-date=26a de novembro 2016|url-status=live}}</ref> Hitchcock estis nomumita por la ''[[Ordeno de la Brita Imperio|Knight Commander of the Most Excellent Order of the British Empire]]'' (KBE) en la Honoroj de Novjaro de [[1980]].<ref name=Todd30April1980>McCarthy, Todd (30a de aprilo 1980). [https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ "Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes at Bel-Air Home".] Variety. Arkivita el la originalo la 13an de decembro 2017. Alirita la 29an de aŭgusto 2020.</ref><ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/48041/supplement/6 "No. 48041".] [[The London Gazette]] (Supplement). 28a de decembro 1979. p. 6.</ref> Li estis tro malsano por veturi al Londono — li havis korpaŝadan mezurilon kaj estis ricevanta injektojn de kortizono por sia artrito — kaj tiel la 3an de januaro 1980 la brita konsulo prezentiĝis al li kun la dokumentoj en la Universal Studios. Demandita de ĵurnalisto post la ceremonio kial li estis atendigante la reĝinon tiom longe, Hitchcock humoris, "Mi supozas, ke estis afero de senzorgemo." Cary Grant, Janet Leigh, kaj aliaj partoprenis en posta tagmanĝo.<ref name="Spoto 1999 553">{{harvnb|Spoto|1999|p=553}}</ref><ref name=Ebert2Jan1980>{{cite web |first=Roger |last=Ebert|author-link=Roger Ebert |url=http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares |title=Hitchcock: he always did give us knightmares |work=Chicago Sun-Times |date=2a de januaro 1980|access-date=12a de decembro 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085259/http://www.rogerebert.com/interviews/hitchcock-he-always-did-give-us-knightmares|archive-date=22a de decembro 2015|url-status=live}}</ref> Lia lasta publika apero okazis en la 16a de marto 1980, kiam li prezentis la ricevanton de la premio de la American Film Institute.<ref name="Spoto 1999 553"/> Li mortis pro renmalsano la venontan monaton, la 29an de aprilo, en sia domo de [[Bel Air (Los-Anĝeleso)|Bel Air]], Los Anĝeleso.<ref name="Variety obituary"/><ref>{{harvnb|McGilligan|2003|p= 745}}</ref> Donald Spoto, unu el biografiistoj de Hitchcock, skribis, ke Hitchcock estis malakceptinta vidi pastron,<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1983/03/06/books/and-suddenly-evil-erupts.html |title=NY Times – 'And Suddenly Evil Erupts' biography review 1996 |access-date=16a de julio 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716081110/https://www.nytimes.com/1983/03/06/books/and-suddenly-evil-erupts.html |archive-date=16a de julio 2019 |url-status=live}}</ref> sed laŭ la jezuita pastro Mark Henninger, li kaj alia pastro, Tom Sullivan, okazigis meson en la hejmo de la kinartisto, kaj Sullivan aŭdis lian [[konfeso]]n.<ref>{{cite news |first=Mark |last=Henninger |work=The Wall Street Journal |title=Alfred Hitchcock's Surprise Ending |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323401904578159573738040636 |date=6a de decembro 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130207190149/http://online.wsj.com/article/SB10001424127887323401904578159573738040636.html |archivedate=7a de februaro 2013|url-status=live}}</ref> Hitchcock estis survivita de siaj edzino kaj filino. Lia funebro okazis en la katolika preĝejo de la Bona Paŝtisto en [[Beverly Hills]] la 30an de aprilo, post kio lia korpo estis kremaciita. Liaj restaĵoj estis disigitaj en la Pacifikan Oceanon la 10an de majo 1980.<ref name="obit">{{cite news |last=Flint |first=Peter B. |title=Alfred Hitchcock Dies; A Master of Suspense |url=https://www.nytimes.com/1980/04/30/archives/alfred-hitchcock-dies-a-master-of-suspense-alfred-hitchcock-master.html |date=30a de aprilo 1980 |work=The New York Times|access-date=25a de julio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725214925/https://www.nytimes.com/1980/04/30/archives/alfred-hitchcock-dies-a-master-of-suspense-alfred-hitchcock-master.html|archive-date=25a de julio 2018|url-status=live}}</ref> == Listo de filmoj == [[Dosiero:200px-Topaz movieposter.jpg|eta|dekstre|200ra|Afiŝo de la filmo ''[[Topaz]]''.]]Aldone ol esti la reĝisoro, Alfred Hitchcock faris [[Gastrolo|gastrolajn]] [[Kameo (kino)|kameojn]] en 40 el siaj 54 filmoj. En la filmoj en kiuj li aperis, li estas aperita por mallonga momento en neparolanta parto kiel ekstraĵo, ekzemple enirante en buson, transirante antaŭ konstruaĵo, starante ĉe angulo, aŭ eĉ aperanta en gazeta foto (kiel vidite en la filmo ''Lifeboat'', kiu alie ne disponigis alian ŝancon por li aperi).{{Div col|cols = 2}} * ''[[The Lodger: a Story of the London Fog]]'' (Britio, 1926) * ''[[Blackmail]]'' (Britio, 1929) * ''[[Number Seventeen]]'' (Britio, 1932) * ''[[The Man Who Knew Too Much]]'' (Britio, 1934) * ''[[The Thirty-Nine Steps]]'' (Britio, 1935) * ''[[Sabotage]]'' (Britio, 1936) * ''[[The Lady Vanishes]]'' (Britio, 1938) * ''[[Rebecca]]'' (Usono, 1940) * ''[[Suspicion]]'' (Usono, 1941) * ''[[Shadow of a Doubt]]'' (Usono, 1943) * ''[[Lifeboat]]'' (Usono, 1943) * ''[[Spellbound]]'' (Usono, 1945) * ''[[Rope]]'' (Usono, 1948) * ''[[Stage Fright]]'' (Usono, 1950) * ''[[Strangers on a Train]]'' (Usono, 1951) * ''[[Dial “M” for Murder]]'' (Usono, 1954) * ''[[Rear Window]]'' (Usono, 1954) * ''[[The Trouble with Harry]]'' (Usono, 1956) * ''[[Vertigo]]'' (Usono, 1958) * ''[[North by Northwest]]'' (Usono, 1959) * ''[[Psycho (1960-a filmo)|Psycho]]'' (Usono, 1960) * ''[[The Birds]]'' (Usono, 1963) * ''[[Marnie]]'' (Usono, 1964) * ''[[Torn Curtain]]'' (Usono, 1966) * ''[[Topaz]]'' (Usono, 1969) * ''[[Frenzy]]'' (Britio, 1972) * ''[[Family Plot]]'' (Usono, 1976) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Ackroyd, Peter (2015). ''Alfred Hitchcock''. Random House. ISBN 978-0-7011-6993-0. * Adair, Gene (2002). ''Alfred Hitchcock: Filming Our Fears''. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511967-1. * Brown, Royal S. (1994). ''Overtones and Undertones: Reading Film Music''. University of California Press. ISBN 978-0-520-91477-3. * Brunsdale, Mitzi M. (2010). ''Icons of Mystery and Crime Detection: From Sleuths to Superheroes''. ABC-CLIO. * Duncan, Paul (2003). ''Alfred Hitchcock: Architect of Anxiety, 1899–1980''. Taschen. ISBN 978-3-8228-1591-5. * Evans, Peter William (2004). [https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31239 "Hitchcock, Alfred Joseph".] ''Oxford Dictionary of National Biography.'' doi:10.1093/ref:odnb/31239. Arkivita el la originalo la 1an de januaro 2018. Alirita la 31an de decembro 2017. * Fallaci, Oriana (1963). [http://scrapsfromtheloft.com/2016/06/14/fallaci-hitchcock-interview/ "Mr. Chastity". The Egotists: Sixteen Surprising Interviews.] Chicago: Henry Regnery. pp.&nbsp;239–256. * Garncarz, Joseph (2002). "German Hitchcock". En Gottlieb, Sidney; Brookhouse, Christopher (eds.). Framing Hitchcock: Selected Essays from the Hitchcock Annual. Detroit: Wayne State University Press. pp.&nbsp;59–81. * Gottlieb, Sydney (2002). "Early Hitchcock: The German Influence". En Gottlieb, Sidney; Brookhouse, Christopher (eld.). Framing Hitchcock: Selected Essays from the Hitchcock Annual. Detroit: Wayne State University Press. pp.&nbsp;35–58. * Gottlieb, Sidney (2003). ''Alfred Hitchcock: Interviews''. University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-562-2. * Harris, Robert A.; Lasky, Michael S. (2002) [1976]. ''The Complete Films of Alfred Hitchcock''. Secaucus, N.J: Citadel Press. * Hitchcock, Alfred (2014). Gottlieb, Sidney (eld.). Hitchcock on Hitchcock, Volume 2: Selected Writings and Interviews. Oakland: University of California Press. ISBN 978-0-520-96039-8. * Hitchcock, Patricia; Bouzereau, Laurent (2003). ''Alma Hitchcock: The Woman Behind the Man''. New York: Berkley Books. ISBN 978-0-425-19005-0. * Humphries, Patrick (1994). ''The Films of Alfred Hitchcock'' (represa eld.). Crescent Books. ISBN 978-0-517-10292-3. * Kapsis, Robert E. (1992). Hitchcock: The Making of a Reputation (illustrated ed.). University of Chicago Press. * Kehr, Dave (2011). [https://books.google.es/books?id=ZGgPCODtVZsC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''When Movies Mattered: Reviews from a Transformative Decade''.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-42940-3. Arkivita el la originalo la 29an de junio 2016. Alirita la 29an de aŭgusto 2020. * Kerzoncuf, Alain; Barr, Charles (2015). Hitchcock Lost and Found: The Forgotten Films. Lexington: University Press of Kentucky. * Leff, Leonard J. (1987). ''Hitchcock and Selznick''. University of California Press. ISBN 978-0-520-21781-2. * Leff, Leonard (1999). ''The Rich and Strange Collaboration of Alfred Hitchcock and David O. Selznick in Hollywood''. University of California Press. ISBN 978-0-520-21781-2. * Leigh, Janet; Nickens, Christopher (1995). [https://archive.org/details/psychobehindscen00leig ''Psycho: Behind the Scenes of the Classic Thriller''.] Harmony Press. ISBN 978-0-517-70112-6. * Leitch, Thomas: ''The Encyclopedia of Alfred Hitchcock'' (ISBN 978-0-8160-4387-3). Checkmark Books, 2002. * McGilligan, Patrick (2003). [https://archive.org/details/alfredhitchcockl00mcgi ''Alfred Hitchcock: A Life in Darkness and Light''.] New York: Regan Books. ISBN 978-0-06-039322-9. * Moral, Tony Lee (2013). ''Hitchcock and the Making of Marnie''. Lanham: Scarecrow Press. * Rebello, Stephen (1990). ''Alfred Hitchcock and the Making of Psycho''. Berkeley: Soft Skull Press. ISBN 978-0-7145-2915-8. * Rothman, William (2014). ''Must We Kill the Thing We Love?: Emersonian Perfectionism and the Films of Alfred Hitchcock''. New York: Columbia University Press. * Spoto, Donald (1999) [1983]. [https://archive.org/details/darksideofgenius00spot_0 ''The Dark Side of Genius: The Life of Alfred Hitchcock''.] New York: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80932-3. * Taylor, John Russell (1996) [1978]. ''Hitch: The Life and Times of Alfred Hitchcock''. New York: Da Capo Press. * Truffaut, François (1983) [1967]. ''Hitchcock/Truffaut'' (Reviziita eld.). New York: Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-52601-6. * Verevis, Constantine (2006). [https://archive.org/details/afterhitchcockin00boyd "For Ever Hitchcock: Psycho and Its Remakes".] En Boyd, David; Palmer, R. Barton (eld.). ''After Hitchcock: Influence, Imitation, and Intertextuality''. Austin: University of Texas Press. pp.&nbsp;15–30. * Walker, Michael (2005). ''Hitchcock's motifs''. Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-773-9. * Whitty, Stephen (2016). ''The Alfred Hitchcock Encyclopedia''. Lanham and London: Rowman & Littlefield. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[François Truffaut]] * [[Krimfikcio]] * [[Krimfilmo]] * [[Makgufino]] * Streĉfilmo == Eksteraj ligiloj == * [http://hitchcock.tv hitchcock.tv] * {{IMDb nomo|id=0000033}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/alfred-hitchcock.html Artikoloj pri Alfred Hitchcock kaj liaj filmoj] {{eo}} == Tradukfonto == {{Trad|en|Alfred Hitchcock|974728681}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Hitchcock, Alfred}} [[Kategorio:Alfred Hitchcock| ]] [[Kategorio:Britaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Anglaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]] 1lyck2ao3zy7k2s60q2q0vte6dolk2z Bakterioj 0 459 9480971 9306445 2026-09-24T04:58:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480971 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bakterioj |koloro = {{Taksonomio/koloro|bakterio}} |troveblo de fosilioj = [[Arĥaiko]] aŭ pli frua - nuntempe |dosiero = Bacteria collage.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |domajno = '''Bacteria''' |specioj de subdivizio = Filumoj |subdivizio2 = [[Acidobacteria]]<br /> [[Actinobacteria]]<br /> [[Aquificae]]<br /> [[Bacteroidetes (phylum)|Bacteroidetes]]<br /> [[Chlamydiae]]<br /> [[Chlorobi]]<br /> [[Chloroflexi]]<br /> [[Chrysiogenetes]]<br /> [[Cyanobacteria]]<br /> [[Deferribacteraceae|Deferribacteres]]<br /> [[Deinococcus-Thermus]]<br /> [[Dictyoglomi]]<br /> [[Fibrobacteres]]<br /> [[Firmicutes]]<br /> [[Fusobacteria]]<br /> [[Gemmatimonadetes]]<br /> [[Nitrospirae]]<br /> [[Planctomycetes]]<br /> [[Proteobacteria]]<br /> [[Spirochaete]]s<br /> [[Thermodesulfobacteria]]<br /> [[Thermomicrobia]]<br /> [[Thermotogae]]<br /> [[Verrucomicrobia]] }} En [[biologio]] '''bakterioj''' ({{En}} ''Bacteria'') estas [[prokariotoj|prokariotaj]] [[mikroorganismo]]j. Kiel ĉiuj [[prokariotoj]] ili estas unuĉelaj mikroboj kaj ne havas [[ĉelkerno]]jn. Karakteriza eco de la bakteria ĉelo-konstruo estas manko de membrane ĉirkaŭitaj [[organeto]]j tiuj kiel ĉelkerno aŭ mitokondrio kiujn enhavas aliajn [[organismo]]jn. == Priskribo == [[Dosiero:Relative scale unlabeled.svg|eta|maldekstre|Grandeco de: {{Priskribo|Red|Eŭkariotoj}} {{Priskribo|Yellow|Prokariotoj (inkluzive bakterioj)}} {{Priskribo|Lime|Virusoj}} {{Priskribo|Blue|Proteinoj}} {{Priskribo|Magenta|Malgrandaj molekuloj}} {{Priskribo|Cyan|Atomoj}}]] [[Dosiero:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|alternative=Escherichia coli ĉeloj pligrandigitaj 25.000-oble|eta|''[[Escherichia coli]]'' ĉeloj pligrandigitaj 25.000-oble]] Bakterioj povas havi nombrajn formojn, game el sferoj al bastonetoj kaj spiraloj. Bakterioj estis inter la unuaj vivoformoj kiuj aperis sur la [[Tero]], kaj ili estas troveblaj en plej el ties [[habitato]]j. Bakterioj povas vivi en [[grundo]], [[akvo]], [[Termofonto|acidaj varmofontoj]], [[radioaktiva rubo]],<ref>Fredrickson JK, Zachara JM, Balkwill DL, Kennedy D, Li SM, Kostandarithes HM, Daly MJ, Romine MF, Brockman FJ (Julio 2004). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC444790/ "Geomicrobiology of high-level nuclear waste-contaminated vadose sediments at the Hanford site, Washington state".] Applied and Environmental Microbiology. 70 (7): 4230–41. doi:10.1128/AEM.70.7.4230-4241.2004. PMC 444790. PMID 15240306. Alirita la 19an de majo 2020.</ref> kaj en la profundo de la [[biosfero]] de la [[terkrusto]]. Bakterioj vivas ankaŭ en [[Simbiozo|simbiozaj]] kaj [[Parazitismo|parazitaj]] rilatoj kun plantoj kaj animaloj. Plej bakterioj ne estis ankoraŭ karakterizitaj, kaj nur ĉirkaŭ 27 procento de la bakteriaj [[filumo]] havas speciojn kiuj povas esti [[Kultivado|disvolvigitaj]] en laboratorio.<ref>Dudek NK, Sun CL, Burstein D (2017). [https://escholarship.org/content/qt1w91s3vq/qt1w91s3vq.pdf?t=pghuwe "Novel Microbial Diversity and Functional Potential in the Marine Mammal Oral Microbiome" (PDF).] Current Biology. 27 (24): 3752–3762. doi:10.1016/j.cub.2017.10.040. PMID 29153320. Alirita la 19an de majo 2020.</ref> La studo de bakterio estas konata kiel [[bakteriologio]], nome branĉo de [[mikrobiologio]]. Bakteriaj ĉeloj havas kelkajn mikrometrojn de longeco. Inter la plej malgrandaj estas membroj de la [[genro]] ''[[Mycoplasma]]'', kiuj estas nur 0.3 mikrometroj, tiel granda kiel la plej grandaj [[viruso]]j. La inventinto de la [[mikroskopo]], [[Antoni van Leeuwenhoek]] eltrovis la bakteriojn en la [[17-a jarcento]], tamen ili estis plejparte ignorataj ĝis la malfrua [[19-a jarcento]], kiam sciencistoj kiel [[Louis Pasteur]] eltrovis, ke bakterioj estas la kaŭzo de multaj malsanoj. Bakterioj tamen ne nur kaŭzas malsanojn. Ili ankaŭ kaŭzas multajn bonajn aferojn. Ekzemple, ni ne povus digesti nian manĝaĵon sen la helpo de bakterioj. Preskaŭ ĉiu [[Vivo|animala vivo]] estas dependa el bakterioj por sia survivado ĉar nur bakterioj kaj kelkaj [[arĥeoj]] posedas la genojn kaj enzimojn necesajn por sintezigi la [[Vitamino B12|vitaminon B<sub>12</sub>]], konatan ankaŭ kiel [[kobalamino]], kaj havigas ĝin tra la tuta manĝoĉeno. La Vitamino B<sub>12</sub> estas akvo-solvebla [[vitamino]] kiu estas necesa por la [[metabolo]] de ĉiu [[ĉelo]] de la [[homa korpo]]. Ĝi estas kunfaktoro por la sintezo de [[DNA]], kaj por la metabolo kaj de grasaj acidoj kaj de [[aminoacido]]j. Ĝi estas partikulare grava por la normala funkciado de la [[nerva sistemo]] pro sia rolo en la sintezo de mjelino.<ref name="Fang">{{cite journal | vauthors = Fang H, Kang J, Zhang D | title = 12: a review and future perspectives | journal = Microbial Cell Factories | volume = 16 | issue = 1 | pages = 15 | date = January 2017 | pmid = 28137297 | pmc = 5282855 | doi = 10.1186/s12934-017-0631-y | issn=1475-2859}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Moore SJ, Warren MJ | title = The anaerobic biosynthesis of vitamin B12 | journal = Biochemical Society Transactions | volume = 40 | issue = 3 | pages = 581–6 | date = June 2012 | pmid = 22616870 | doi = 10.1042/BST20120066 }}</ref><ref>{{Cite book|last1=Graham|first1=Ross M.|last2=Deery|first2=Evelyne|last3=Warren|first3=Martin J.|editor1-last=Warren|editor1-first=Martin J.|editor2-last=Smith|editor2-first=Alison G.|editor2-link=Alison Gail Smith | name-list-format = vanc |title=Tetrapyrroles Birth, Life and Death|date=2009|publisher=Springer-Verlag|location=New York, NY|isbn=978-0-387-78518-9|page=286|chapter=18: Vitamin B<sub>12</sub>: Biosynthesis of the Corrin Ring|doi=10.1007/978-0-387-78518-9_18}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Miller A, Korem M, Almog R, Galboiz Y | title = Vitamin B12, demyelination, remyelination and repair in multiple sclerosis | journal = Journal of the Neurological Sciences | volume = 233 | issue = 1–2 | pages = 93–7 | date = June 2005 | pmid = 15896807 | doi = 10.1016/j.jns.2005.03.009 }}</ref> Inter la tipoj de bakterioj estas [[bacilo]]j. Estas tipe 40 milionoj da bakteriaj [[ĉelo]]j en unu gramo de tero kaj milionoj da bakteriaj ĉeloj en mililitro de [[nesala akvo]]. Estas proksimume 5×10<sup>30</sup> bakterioj sur la Tero,<ref name=pmid9618454>{{cite journal | vauthors = Whitman WB, Coleman DC, Wiebe WJ | title = Prokaryotes: the unseen majority | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 12 | pages = 6578–83 | date = Junio 1998 | pmid = 9618454 | pmc = 33863 | doi = 10.1073/pnas.95.12.6578 | bibcode = 1998PNAS...95.6578W }}</ref> formante [[Biomaso (ekologio)|biomason]] kiu superas tiun de ĉiuj plantoj kaj animaloj.<ref>C.Michael Hogan. 2010. [http://www.eoearth.org/article/Bacteria?topic=49480 ''Bacteria''. Encyclopedia of Earth. eds. Sidney Draggan and C.J.Cleveland, National Council for Science and the Environment, Washington, DC] En webarchive [https://web.archive.org/web/20110511132823/http://www.eoearth.org/article/Bacteria?topic=49480] 11a de majo 2011.</ref> Bakterioj estas vitalaj en multaj stadioj de la [[manĝociklo]] per reciklado de nutrantoj kiel per la [[Nitrogena fiksado|fiksado de nitrogeno]] el la [[Atmosfero (tero)|atmosfero]]. La nutrociklo inkludas la [[malkomponiĝado]]n de [[Kadavro|mortintaj korpoj]]; bakterioj estas responsaj pri la putriĝa stadio en tiu procezo.<ref>{{cite book | vauthors = Forbes SL | veditors = Tibbett M, Carter DO | title = Soil Analysis in Forensic Taphonomy|publisher=CRC Press |year=2008 |pages=203–223 |chapter=Decomposition Chemistry in a Burial Environment |isbn=978-1-4200-6991-4}}</ref> En la biologiaj komunumoj ĉirkaŭ [[Hidroterma fonto|hidrotermaj fontoj]] kaj malvarmaj fontoj, [[Ekstremofilo|ekstremofilaj]] bakterioj havigas la nutraĵojn necesajn por elteni vivon konvertante dissolvitajn komponantojn, tiel kiel la [[hidrogena sulfido]] kaj la [[metano]], en energio. Ĉe homoj kaj ĉe plej animaloj la plej granda nombro de bakterioj estas en la [[intesto|intesta mikrobiotaro]], kaj granda nombro ankaŭ en la [[haŭto]].<ref>{{cite journal | vauthors = Sears CL | title = A dynamic partnership: celebrating our gut flora | journal = Anaerobe | volume = 11 | issue = 5 | pages = 247–51 | date = Oktobro 2005 | pmid = 16701579 | doi = 10.1016/j.anaerobe.2005.05.001 }}</ref> La plej ampleksa majoritato de bakterioj en la korpo iĝas sendamaĝa pro la protektaj efikoj de la [[imuna sistemo]], kvankam multaj estas rekte [[profito|profitaj]], partikulare tiuj de la intesta mikrobiotaro. Tamen, kelkaj specioj de bakterioj estas [[Bakteria infekto|patogenaj]] kaj okazigas [[Infekto|infektajn malsanojn]], kiel [[ĥolero]], [[sifiliso]], [[antrakso]], [[lepro]], kaj [[bubona pesto]]. La plej oftaj mortigaj bakteriaj malsanoj estas [[spira sistemo|spirsistemaj infektoj]]. Nur [[tuberkulozo]] mortigas ĉirkaŭ 2 milionojn da personoj jare, ĉefe en [[sub-Sahara Afriko]].<ref>{{Cite web|url = http://www.who.int/healthinfo/bodgbd2002revised/en/index.html|title = 2002 WHO mortality data|accessdate = 20a de januaro 2007|url-status = live|archiveurl = https://web.archive.org/web/20131023060502/http://www.who.int/healthinfo/bodgbd2002revised/en/index.html|archivedate = 23a de oktobro 2013|df = dmy-all}}</ref> [[Antibiotiko]]j estas uzataj por trakti [[Infekto|bakteriajn infektojn]] kaj estas uzataj ankaŭ en farmado (agrikulturo kaj brutobredado), kio faras la [[Kontraŭantibiotika rezisto|kontraŭantibiotikan rezistadon]] pliiĝanta problemo. En industrio, bakterioj estas gravaj ekzemple en [[akvopurigejo]]j kaj en la solvado de [[naftoverŝo]]j, la produktado de [[fromaĝo]] kaj [[jogurto]] pere de [[fermentado]], la rekupero de oro, [[paladio]], kupro kaj aliaj metaloj en sektoroj de minado, metalurgio kaj reciklado,<ref>{{cite news|title=Metal-Mining Bacteria Are Green Chemists|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100901191137.htm|newspaper=Science Daily|date=2a de septembro 2010|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170831041203/https://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100901191137.htm|archivedate=31a de aŭgusto 2017|df=dmy-all}}</ref> same kiel en [[bioteknologio]], kaj fabrikado de antibiotikoj kaj aliaj kemiaĵoj.<ref>{{cite journal | vauthors = Ishige T, Honda K, Shimizu S | title = Whole organism biocatalysis | journal = Current Opinion in Chemical Biology | volume = 9 | issue = 2 | pages = 174–80 | date = Aprilo 2005 | pmid = 15811802 | doi = 10.1016/j.cbpa.2005.02.001 }}</ref> [[Dosiero:Aerial image of Grand Prismatic Spring (view from the south).jpg|eta|maldekstra|Arĥeoj ne estas bakterioj. Arĥeoj estis dekomence trovitaj en tre ekstremaj medioj, kiel ĉe vulkanaj [[termofonto]]j. En la bildo montriĝas la Granda Prisma Termofonto de la [[Nacia Parko Yellowstone]].]] Iam konsideritaj [[plantoj]] konstituantaj la klason ''Schizomycetes'' ("fisifungoj"), bakterioj estas nuntempe klasitaj kiel [[prokariotoj]]. Malkiel ĉeloj de animaloj kaj de aliaj [[eŭkariotoj]], bakteriaj ĉeloj ne havas [[ĉelkerno]]n kaj rare havas [[Ĉelmembrano|membran-ligitajn]] [[organeto]]jn. Kvankam la termino ''bakterio'' tradicie inkludis ĉiujn prokariotojn (antaŭ la jaro [[1977]] sciencistoj kredis, ke ĉiuj prokariotoj estas bakterioj), la [[Taksonomio|scienca klasigo]] ŝanĝis post la malkovro en la [[1990-aj jaroj]] ke prokariotoj konsistas el du tre diferencaj grupoj de organismoj kiuj [[evolucio|evoluis]] el [[Plej ĵusa komuna praulo|komuna praulo]]. Tiuj [[Domanio|evoluciaj domanioj]] estas nomataj ''Bacteria'' kaj ''[[Archaea]]''.<ref name="Woese">{{cite journal | vauthors = Woese CR, Kandler O, Wheelis ML | title = Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 87 | issue = 12 | pages = 4576–79 | date = June 1990 | pmid = 2112744 | pmc = 54159 | doi = 10.1073/pnas.87.12.4576 | bibcode = 1990PNAS...87.4576W }}</ref> == Etimologio == La vorto ''bakterio'' estas devena de la nov-[[latina]] ''{{lang|la|bacterium}}'', kiu siavice estas [[latinigo]] de la [[Greka lingvo|greka]] {{lang|el|βακτήριον}} (''bakterion''),<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=bakth/rion βακτήριον.] [[Henry Liddell|Liddell, Henry George]]; [[Robert Scott (filologo)|Scott, Robert]]; [[A Greek–English Lexicon]] en Perseus Project. Alirita la 19an de majo 2020.</ref> nome diminutivo de [[wikt:βακτηρία|βακτηρία]] (''bakteria''), signife "bastoneto, kano",<ref>[https://languages.oup.com/#dws-m_en_gb-m-en_gb-msdict-00002%E2%80%93034344 βακτηρία] en [[Henry Liddell|Liddell, Henry George]] kaj [[Robert Scott (filologo)|Scott, Robert]]. Alirita la 19an de majo 2020.</ref> ĉar la unuaj malkovritaj bakterioj estis [[bacilo|bastonformaj]].<ref>[http://oxforddictionaries.com/view/entry/m_en_gb0055310#dws-m_en_gb-m-en_gb-msdict-00002%E2%80%93034344 bacterium] En webarchive [https://web.archive.org/web/20110127131124/http://oxforddictionaries.com/view/entry/m_en_gb0055310] 27a de januaro 2011, el ''Oxford Dictionaries''.</ref><ref>Harper, Douglas. [https://www.etymonline.com/word/bacteria "bacteria".] Online Etymology Dictionary. Alirita la 19an de majo 2020.</ref> == Historio de la bakteriologio == [[Dosiero:Anthonie van Leeuwenhoek (1632-1723). Natuurkundige te Delft Rijksmuseum SK-A-957.jpeg|eta|240ra|dekstra|[[Anton van Leeuwenhoek]], la unua persono kiu observis bakterion pere de [[mikroskopo]].]] La ekzistado de [[mikroorganismo]]j estis supozita fine de la [[Mezepoko]]. En la ''medicina kanono'' (Al-qanun fi al-tibb, 1020), Abū Alī ibn Sīnā ([[Aviceno]]) proponis, ke la korpaj sekrecioj estis poluitaj per ''multaj infektaj strangaj korpoj'' antaŭ persono malsaniĝas, sed li ne identigis tiujn korpojn kiel la unua kaŭzo de la [[malsano]]j. Kiam la [[nigra pesto]] (bubona pesto) alvenis ĝis [[al-Andalus]] en la 14-a jarcento, Ibn Ĥatima kaj [[Ibn al-Ĥatib]] verkis, ke la infektaj malsanoj estis okazigitaj per kontaĝaj entoj kiuj eniras en la homa korpo.<ref>Ibrahim B. Syed, (2002). [http://www.ishim.net/ishimj/2/01.pdf "Islamic Medicine: 1000 years ahead of its times"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120305185655/http://www.ishim.net/ishimj/2/01.pdf |date=2012-03-05 }}, ''Journal of the Islamic Medical Association'' '''2''', pp. 2-9.</ref><ref> Ober WB, Aloush N (1982). «The plague at Granada, 1348-1349: Ibn Al-Khatib and ideas of contagion». ''Bulletin of the New York Academy of Medicine'' 58 (4): 418-24. PMID 7052179. </ref> Tiuj ideoj pri la kontaĝo kiel kaŭzo de kelkaj malsanoj iĝis tre populara dum la [[Renesanco]], ĉefe tra la verkoj de [[Girolamo Fracastoro]].<ref> Beretta M (2003). «The revival of Lucretian atomism and contagious diseases during the renaissance». ''Medicina nei secoli'' 15 (2): 129-54. PMID 15309812. </ref> La unuajn bakteriojn observis la nederlandano [[Anton van Leeuwenhoek]] en 1676 uzante [[mikroskopo]]n de simpla lenso desegnita de li mem.<ref> Porter JR (1976). «Antony van Leeuwenhoek: Tercentenary of his discovery of bacteria». ''Bacteriological reviews'' 40 (2): 260-9. PMID 786250. Konsultita la 19an de aŭgusto 2007. </ref> Dekomence li nomis ilin ''animalkuloj'' kaj publikigis siajn observojn en serio de leterojn kiujn li sendis al la [[Royal Society]] de Londono.<ref> van Leeuwenhoek A (1684). «An abstract of a letter from Mr. Anthony Leevvenhoek at Delft, dated Sep. 17, 1683, Containing Some Microscopical Observations, about Animals in the Scurf of the Teeth, the Substance Call'd Worms in the Nose, the Cuticula Consisting of Scales». ''Philosophical Transactions'' (1683–1775) 14: 568-74. Konsultita la 19an de aŭgusto 2007. (neatingebla ligilo en Internet Archive). </ref><ref> van Leeuwenhoek A (1700). «Part of a Letter from Mr Antony van Leeuwenhoek, concerning the Worms in Sheeps Livers, Gnats, and Animalcula in the Excrements of Frogs». ''Philosophical Transactions'' (1683–1775) 22: 509-18. Arkivita el originalo la 5an de januaro 2010. Konsultita la 19an de aŭgusto 2007. </ref><ref> van Leeuwenhoek A (1702). «Part of a Letter from Mr Antony van Leeuwenhoek, F. R. S. concerning Green Weeds Growing in Water, and Some Animalcula Found about Them». ''Philosophical Transactions'' (1683–1775) 23: 1304-11. Arkivita el originalo la 18an de januaro 2010. Konsultita la 19an de aŭgusto 2007 </ref> Marc von Plenciz (1705-1786) asertis, ke la kontaĝaj malsanoj estas okazigitaj de malgrandaj organismoj malkovritaj de Leeuwenhoek. La nomon ''bakterio'' oni enkondukis poste, en 1828, fare de [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], derivita de la [[greka lingvo|greklingva vorto]] βακτήριον ''bakterion'', kiu signifas ''bastoneto''.<ref>[https://www.etymonline.com/word/bacteria «Etymology of the word "bacteria"».] ''Online Etymology dictionary''. Konsultita la 23an de novembro 2006. </ref> En 1835 [[Agostino Bassi]], povis pruvi eksperimente, ke la malsano de la [[silkoraŭpo]] estas de mikroba deveno, poste li deduktis, ke multaj malsanoj kiel [[tifo]], la [[sifiliso]] kaj [[ĥolero]] havus similan devenon. En la klasigoj de la 1850-aj jaroj oni metis la bakteriojn kun la nomo ''Schizomycetes'' ene de la regno [[vegetalo|planta]] kaj en 1875 oni grupigis ilin kun la bluverdaj algoj en ''Schizophyta''.<ref>Jan Sapp 2006, [http://www.im.microbios.org/0903/0903163.pdf Two faces of the prokaryote concept] {{Wayback|url=http://www.im.microbios.org/0903/0903163.pdf |date=20080509095848 }} International Microbiology, Canada, 9:163-172</ref> [[Dosiero:Cholerabaracke-HH-1892.gif|eta|maldekstra|300ra|Malsanuloj de [[ĥolero]].]] [[Louis Pasteur]] pruvis en 1859 ke la procezoj de [[fermentado]] estas okazigitaj per la kresko de mikroorganismoj, kaj ke tiu kresko ne dependis de [[spontanea generado]], kiel oni supozis ĝis tiam. (Nek gistoj, nek [[ŝimo]]j, nek [[fungo]]j, organismoj normale asocia al tiuj fermentoprocezoj, estas bakterioj). Pasteur, same kiel liaj samtempulo kaj kolego [[Robert Koch]], estis unu de la unuaj defendantoj de la ''[[mikroba teorio pri malsanoj]]''.<ref>[https://biotech.law.lsu.edu/cphl/history/articles/pasteur.htm#paperII «Pasteur's Papers on the Germ Theory».] ''LSU Law Center's Medical and Public Health Law Site'', Historic Public Health Articles. Konsultita la 23an de novembro 2006. </ref> Robert Koch estis pioniro en la medicina [[mikrobiologio]], laborante ĉe diversaj infektaj malsanoj, kiel [[ĥolero]], [[antrakso]] kaj [[tuberkulozo]]. Koch sukcesis pruvi la ''mikroban teorion pri malsanoj'' post siaj esploroj pri tuberkulozo, kaj prie li ricevis la [[Nobel-premio]]n en Fiziologio kaj Medicino, en 1905.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1905/summary/ «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905».] Nobelprize.org. Konsultita la 22an de novembro 2006. </ref> Li establis tion kion oni nomis ekde tiam "postulatoj de Koch", pere de kiuj oni normigis serion de kriterioj eksperimentaj por pruvi ĉu organismo estas aŭ ne estas la kaŭzanto de determinita [[malsano]]. Tiujn postulatojn oni plue uzas ankoraŭ nuntempe.<ref> O'Brien S, Goedert J (1996). «HIV causes AIDS: Koch's postulates fulfilled». Curr Opin Immunol 8 (5): 613-18. PMID 8902385. </ref> Kvankam fine de la 19-a jarcento jam oni sciis, ke la bakterioj estas kaŭzo de multaj malsanoj, ne ekzistis [[Antisepso|kontraŭbakteriaj]] traktadoj por batali kontraŭ ili.<ref> Thurston A (2000). «Of blood, inflammation and gunshot wounds: the history of the control of sepsis». Aust N Z J Surg 70 (12): 855-61. PMID 11167573. </ref> En 1882 [[Paul Ehrlich]], pioniro en la uzado de tinkturoj kaj kolorigiloj por detekti kaj identigi bakteriojn, malkovris la kolorigadon de la bacilo de Koch (kolorigo de Ziehl Neelsen) kiun baldaŭ poste oni perfektigis fare de Ziehl kaj Neelsen sendepende.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/ehrlich/biographical/ «Biography of Paul Ehrlich».] Nobelprize.org. Konsultita la 26an de novembro 2006. </ref> En 1884 oni malkovris la [[Gram-kolorigo|kolorigon de Gram]]. Ehrlich ricevis la Nobel-premion en 1908 pro siaj laboroj en la fako de la [[imunologio]] kaj en 1910 li disvolvis la unuan [[antibiotiko]]n pere de [[kolorigilo]]j kapablaj tinkturi kaj elekte mortigi la [[spiroketo]]jn de la specio ''Treponema pallidum'', nome la bakterio okaziganta de la [[sifiliso]].<ref> Schwartz R (2004). «Paul Ehrlich's magic bullets». N Engl J Med 350 (11): 1079-80. PMID 15014180. </ref> Granda antaŭeniro en la studo de la bakterioj estis la malkovro farita de [[Carl Woese]] en 1977, ke la [[Archaea|arĥeoj]] prezentas evoluan linion diference disde la bakterioj.<ref> Woese C, Fox G (1977). «Phylogenetic structure of the prokaryotic domain: the primary kingdoms». Proc Natl Acad Sci U S A 74 (11): 5088-90. PMID 270744. </ref> Tiu nova [[Filogenetiko|filogenetika]] [[taksonomio]] baziĝis en la sekvencigo de la [[RRNA|ribosoma RNA]] 16S kaj dividis la prokariotojn en du evoluaj grupoj diferencaj, nome en sistemo de tri [[domanio]]j: nome ''Arquea'', ''Bacteria'' kaj ''Eukarya''.<ref name=Woese/> == Deveno kaj evoluo de bakterioj == [[Dosiero:Phylogenetic Tree of Life-es.png|eta|320x320px|Filogenetika arbo de la vivo. La bakterioj montriĝas maldekstre.]] La [[organismo|vivaj estaĵoj]] dividiĝas aktuale en tri [[domanio|domanioj]]: bakterioj ('''Bacteria'''), arĥeoj (''[[Archaea]]'') kaj eŭkariotoj (''[[Eukarya]]''). En la domanioj ''Archaea'' kaj ''Bacteria'' oni inkludas la [[prokarioto|prokariotajn]] organismojn, tio estas, tiuj kies ĉeloj ne havas [[ĉelkerno]]n diferencitan, dum en la domanio ''[[Eukarya]]'' oni inkludas la vivoformojn plej konatajn kaj kompleksajn ([[protisto]]j, [[animalia|animaloj]], [[fungi|fungoj]] kaj [[plantae|plantoj]]). La termino «bakterio» aplikiĝis tradicie al ĉiuj prokariotaj mikroorganismoj. Sed la molekula filogenetiko sukcesis pruvi, ke la prokariotaj mikroorganismoj dividiĝas en du [[Domanio|domanioj]], origine nomitaj ''Eubacteria'' kaj ''Archaebacteria'', kaj nuntempe alinomitaj kiel ''Bacteria'' kaj ''[[Archaea]]'',<ref> Woese C, Kandler O, Wheelis M (1990). [https://www.pnas.org/doi/abs/10.1073/pnas.87.12.4576 «Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya».] Proc Natl Acad Sci U S A 87 (12): 4576-9. PMID 2112744. Arkivita el originalo la 27an de junio 2008. Konsultita la 6an de aprilo 2007. </ref> kiuj evoluis sendepende el praulo komuna. Tiuj du domanioj, kun la domanio ''[[Eukarya]]'', konstituas la bazon de la sistemo de tri domanioj, kiu aktuale estas la sistemo de klasigo plej amplekse uzita en bakteriologio.<ref name="Gupta"> Gupta R (2000). «The natural evolutionary relationships among prokaryotes.». Crit Rev Microbiol 26 (2): 111-31. PMID 10890353. </ref> La termino ''Monera'', aktuale neuzata, en la antikva klasigo de la [[Regno (biologio)|kvin regnoj]] signifis same kiel [[prokarioto]], kaj tial ĝi plue estas uzata en multaj man- kaj lernolibroj. La prauloj de la modernaj prokariotoj estis la [[Abiogenezo|unuaj organismoj]] (la plej fruaj ĉeloj) kiuj disvolviĝis sur la tero, antaŭ pli ol 4 350 milionoj da jaroj. Dum ĉirkaŭ 3 000 milionoj da pliaj jaroj, ĉiuj organismoj plue estis mikroskopaj, estante probable bakterioj kaj arĥeoj la hegemoniaj vivoformoj.<ref>Schopf J (1994). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/picrender.fcgi?artid=44277&blobtype=pdf «Disparate rates, differing fates: tempo and mode of evolution changed from the Precambrian to the Phanerozoic».] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Proc Natl Acad Sci U S A 91 (15): 6735-42. PMID 8041691.</ref><ref> DeLong E, Pace N (2001). «Environmental diversity of bacteria and archaea». Syst Biol 50 (4): 470-78. PMID 12116647. </ref> Kvankam ekzistas bakteriaj [[fosilio]]j, por ekzemplo la [[stromatolito]]j, ĉar ili ne konservas sian karakterizan morfologion, ili ne povas esti uzataj por studi la historion de la bakteria evolucio, aŭ la devenon de aparta bakteria specio. Sed la genetikaj sekvencoj ja estas uzeblaj por rekonstrui la [[filogenetiko]]n de la vivularo, kaj tiuj studoj sugestis, ke arĥeoj kaj eŭkariotoj estas pli rilataj inter si ol kun la bakterioj.<ref>Brown J, Doolittle W (1997). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=9409149 «Archaea and the prokaryote-to-eukaryote transition».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190627011407/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC232621/?tool=pubmed |date=2019-06-27 }} Microbiol Mol Biol Rev 61 (4): 456-502. PMID 9409149.</ref> [[Dosiero:Timeline of life.png|maldekstre|eta|330ra|Kladogramo kiu montras la laŭtempan diverĝon inter la ĉefaj filumoj de bakterioj, arĥeoj kaj eŭkariotoj.<ref name="bmc"/><ref name="oxford"/>]] Oni sugestis, ke la lasta universala komuna praulo de bakterioj kaj arĥeoj estas termofilulo kiu vivis antaŭ 4 350 milionoj da jaroj dum la Hada eono. La duvojiĝo inter arĥeoj kaj bakterioj okazis meze de la Hada periodo, dum la eŭkariotoj estas pli ĵusaj kaj aperis komence de la Paleoproterozoiko. La plimulto de la bakteriaj filumoj originiĝis dum la Arkaiko. La termofilaj bakterioj kaj la malgrandegaj bakterioj apartiĝis de la cetero de la bakterioj fine de la Hada periodo kaj komence de la Arkaiko. La grandaj kladoj bakteriaj ''Gracilicutes'' kaj ''Terrabacteria'' originiĝis meze de la Arkaiko.<ref name="nature">Qiyun Zhu, Uyen Mai, Rob Knight. (2019). [https://www.nature.com/articles/s41467-019-13443-4 Phylogenomics of 10,575 genomes reveals evolutionary proximity between domains Bacteria and Archaea]. Nature.</ref><ref name="bmc">Battistuzzi F, Feijao A, Hedges S. [https://bmcevolbiol.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2148-4-44 A genomic timescale of prokaryote evolution: insights into the origin of methanogenesis, phototrophy, and the colonization of land]. BMC.</ref><ref name="oxford">Fabia U. Battistuzzi & S. Blair Hedges 2008. [http://mbe.oxfordjournals.org/content/26/2/335.long A Major Clade of Prokaryotes with Ancient Adaptations to Life on Land]. Oxford Academic.</ref> Aktuale oni diskutas ĉu la unuaj prokariotoj estis bakterioj aŭ arĥeoj. Kelkaj esploristoj pensas, ke ''Bacteria'' estas la domanio plej antikva kun ''Archaea'' kaj ''Eukarya'' derivitaj el tiu,<ref name=Gupta /> dum aliaj konsideras, ke la plej antikva domanio estas ''Archaea''.<ref name="Wang"> Wang M, Yafremava LS, Caetano-Anollés D, Mittenthal JE, Caetano-Anollés G (2007). [www.genome.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17908824 «Reductive evolution of architectural repertoires in proteomes and the birth of the tripartite world».] Genome Res. 17 (11): 1572-85. PMID 17908824. doi:10.1101/gr.6454307. </ref><ref> Di Giulio M (2003). [[iarchive:sim_journal-of-molecular-evolution_2003-12_57_6/page/720/mode/2up|«The universal ancestor and the ancestor of bacteria were hyperthermophiles».]] J Mol Evol 57 (6): 721-30. PMID 14745541. </ref><ref>Battistuzzi F, Feijao A, Hedges S. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=15535883 «A genomic timescale of prokaryote evolution: insights into the origin of methanogenesis, phototrophy, and the colonization of land.».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091002013115/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC533871/?tool=pubmed |date=2009-10-02 }} BMC Evol Biol 4: 44. PMID 15535883.</ref> Male, aliaj sciencistoj asertas, ke kaj ''Archaea'' kaj ''Eukarya'' estas relative ĵusaj (de antaŭ ĉirkaŭ 900 milionoj da jaroj)<ref name="smith2006a">Cavalier-Smith T (2006). «Cell evolution and Earth history: stasis and revolution». Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 361 (1470): 969-1006. PMID 16754610.</ref><ref name="smith2006b">Thomas Cavalier-Smith (2006), [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1586193 Rooting the tree of life by transition analyses] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200529030605/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1586193/ |date=2020-05-29 }}, Biol Direct. 1: 19. doi: 10.1186/1745-6150.</ref> kaj ke ili evoluis el [[Gram-pozitivaj bakterioj|Gram-pozitiva bakterio]] (probable aktinobakterio), kiu pere de anstataŭo de la bakteria ĉelmuro de peptidoglikano por alia de glukoproteino rezultus en organismo "Neomura".<ref name=Cavalier-Smith2002b> T. Cavalier-Smith (2002). [https://www.microbiologyresearch.org/content/journal/ijsem/10.1099/00207713-52-2-297;jsessionid=XaIS1CY1aO2vzOA_sto6_bFDwfOJlD_-0KfKCtJw.mbslive-10-240-10-172 «The phagotrophic origin of eukaryotes and phylogenetic classification of Protozoa».] International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 52: 297-354. </ref><ref name="Cavalier-Smith2002"> Cavalier-Smith T (2002). «The neomuran origin of archaebacteria, the negibacterial root of the universal tree and bacterial megaclassification.». Int J Syst Evol Microbiol 52 (Pt 1): 7-76. PMID 11837318. </ref> La bakterioj ludis rolon ankaŭ en la dua granda evolucia diverĝo, nome tiu kiu apartigis ''Archaea'' disde ''Eukarya''. Oni konsideras, ke la [[mitokondrio]]j de la eŭkariotoj devenas de la [[endosimbiozo]] de alfa proteobakterio.<ref>Poole A, Penny D (2007). [web.archive.org/web/http://www.bio.pku.edu.cn/Exchange/bio/download/Lecture%203%20--%20Poole%20&%20Penny%2007.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120113132951/http://www.bio.pku.edu.cn/Exchange/bio/download/Lecture%203%20--%20Poole%20%26%20Penny%2007.pdf|date=2012-01-13}} «Evaluating hypotheses for the origin of eukaryotes».] ''Bioessays'' 29 (1): 74-84. PMID 17187354.</ref><ref name="Dyall"> Dyall S, Brown M, Johnson P (2004). «Ancient invasions: from endosymbionts to organelles». ''Science'' 304 (5668): 253-7. PMID 15073369. </ref> Tiukadre, la praulo de la eŭkariotoj, kiu eble estis rilata kun la arĥeoj (nome la organismo ''Neomura''), englutis proteobakterio kiu, evitante digeston, disvolviĝis en la citoplasmo kaj rezultis en [[mitokondrio]]j. Tiuj troveblas en ĉiuj eŭkariotoj, kvankam foje en tre malgrandaj formoj, kiel ĉe [[protisto]]j nemitokondriaj. Poste kaj sendepende, dua endosimbiozo fare de iu eŭkariota mitokondria kun cianobakterio kondukis al la formado de la [[kloroplasto]]j de [[algo]]j kaj [[Vegetalo|plantoj]]. Oni konas eĉ kelkajn grupojn de algoj kiuj klare originiĝis de postaj okazaĵoj de endosimbiozo fare de eŭkariotoj [[heterotrofo|heterotrofaj]] kiuj, englutinte eŭkariotajn algojn, iĝis [[plastido]]j de dua generacio.<ref> Lang B, Gray M, Burger G. «Mitochondrial genome evolution and the origin of eukaryotes». Annu Rev Genet 33: 351-97. PMID 10690412. </ref><ref> McFadden G (1999). «Endosymbiosis and evolution of the plant cell». Curr Opin Plant Biol 2 (6): 513-9. PMID 10607659. </ref> == Kelkaj bakterioj == * ''[[Agrobacterium tumefaciens]]'' * ''[[Bacillus megaterium]]'' * ''[[Bartonella henselae]]'' * ''[[Clostridium acetobutylicum]]'' * ''[[Coxiella burnetii]]'' * ''[[Desulforudis audaxviator]]'' * ''[[Escherichia coli]]'' * ''[[Lactobacillus bulgaricus]]'' * ''[[Staphylococcus aureus]]'' * ''[[Streptococcus salivarius]]'' * ''[[Vibrio cholerae]]'' * ''[[Vibrio fischeri]]'' * ''[[Xylella fastidiosa]]'' === Enterobakteriacoj === [[Enterobakteriacoj|UEnterobakteriacoj]] - science [[latine]] ''Enterobacteriaceae'' - estas granda familio de [[Gram-negativaj bakterioj|Gram-negativaj]] bakterioj. Ĝi unue estis proponita fare de la germana bakteriologo Otto Rahn en 1936, kaj nun inkludas pli ol 30 genrojn kaj pli ol 100 speciojn. Ĝia klasifiko super la nivelo de familio daŭre estas temo de debato, sed unu klasifiko lokas ĝin en la ordo enterobakterialoj (''enterobacterales '') de la klaso [[Gamo (litero)|gama]]proteobakterioj (''gammaproteobacteria'') en la filumo pseŭdomonadotoj (''pseudomonadota''). En 2016, la priskribo kaj membroj de ĉi tiu familio estis korektitaj surbaze de komparaj genomaj analizoj fare de la niĝeria kuracisto Mobolaji Adeolu, biokemiisto en la [[Universitato McMaster]] de [[Hamiltono (Ontario)|Hamilton]], Ontario, Kanado,<!-- vidu i.a. https://twitter.com/drmadeolu, https://www.researchgate.net/profile/Mobolaji-Adeolu --> kaj aliaj. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Bacteria shape.png|Bakterioj povas esti de tre diversaj formoj: bastonoj, sferoj, faskoj, spiraloj, komoj Dosiero:Phylogenetic_tree.svg|Filogenetika arbo de la arĥeoj, bakterioj kaj eŭkariotoj Dosiero:Citrobacter freundii.jpg|Bakterioj ''Cytrobacter freundii'' sub elektrona mikroskopo Dosiero:Bacillus subtilis Gram.jpg|Baciloj Dosiero:Bakterien Sporen.png|Baciloj Dosiero:Bacillus anthracis hiss.jpg|''Bacillus anthracis'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Kategorio:Bakterio|ReVo=bakter}} * [[Kampilobakteriozo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://tolweb.org/tree?group=Eubacteria&contgroup=Life_on_Earth] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141021015145/http://tolweb.org/tree?group=Eubacteria&contgroup=Life_on_Earth |date=2014-10-21 }} Arbo de Vivo * [http://www.dsmz.de/bactnom/bactname.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929083605/http://www.dsmz.de/bactnom/bactname.htm |date=2007-09-29 }} Bakteria Nomenklaturo de DSMZ * [http://jb.asm.org/cgi/content/full/180/18/4765?view=full&pmid=9733676] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080914121802/http://jb.asm.org/cgi/content/full/180/18/4765?view=full&pmid=9733676 |date=2008-09-14 }} ''Impact of Culture-Independent Studies on the Emerging Phylogenetic View of Bacterial Diversity'', Journal of Bacteriology * [http://www.rowland.harvard.edu/labs/bacteria/index_movies.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151105182817/http://www.rowland.harvard.edu/labs/bacteria/index_movies.html |date=2015-11-05 }} Filmetoj {{Tradukita | lingvo =pl | artikolo =Bakterie | revizio =45464796 }} {{Tradukita | lingvo =en | artikolo =Bacteria | revizio =713211626 }} * {{Tradukita|lingvo= es|artikolo=Bacteria|revizio=158064627}} {{Havenda artikolo|Bakterioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bakterioj| ]] n1kep38o680zm0e6fa0r9poebpqsz4z Interreto 0 1857 9481087 9472212 2026-09-24T11:25:35Z Sj1mor 12103 9481087 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{IPStako}} [[Dosiero:WorldWideWebAroundWikipedia.png|eta|dekstra|300px|Mapo de la [[TTT]] ĉirkaŭ [[Vikipedio]].]]La '''interreto''' aŭ '''Interreto''' (nomita unue anglalingve: '''''Internet''''') estas tutmonda alirebla sistemo de [[komputila reto|komputilaj retoj]], kiu transsendas [[datumo]]jn laŭ [[IP|Interreta Protokolo]] kaj multaj aliaj [[protokolo]]j. Ĝi konsistas el miloj da pli malgrandaj [[komerco|komercaj]], organizaciaj, [[akademio|akademiaj]], [[registaro|registaraj]], kaj personaj komputilaj retoj. Ĝi portas diversajn informojn kaj servojn, kiel [[retpoŝto]]n, [[babilejo|retbabilon]], kaj la interligitajn retpaĝojn kaj aliajn dosierojn de la [[TTT|Tut-Tera Teksaĵo]]. Pli ĝenerale, '''interreto''' (minuskle) estas iu aro de interkonektitaj komputiloj. == Historio de interreto == [[Dosiero:Internet map 1024.jpg|eta|maldekstra|Bildo de multaj vojoj tra parto de interreto.]] La radiko de interreto estiĝis en la jaro [[1969]] kun la starigado de la [[ARPANET]], projekto de akademiaj studentoj sub la patroneco de la [[DARPA]], fako de la [[Usona Departemento de Defendo]]. Iu frua studo kiu aldoniĝis al ARPANET inkluzivis laboron por malcentralizaj retoj, teorion pri atendovicoj kaj pakaĵa ŝanĝado. Tamen, ARPANET mem ne kunfunkciis glate kun aliaj komputilaj retoj kiuj ne uzis ĝian propran protokolon. Ĉi tiu problemo inspiris plian disvolvadon de multtavola protokolo uzebla trans multaj specoj de retoj. Je la [[1-a de januaro]] [[1983]], la centra retprotokolo de ARPANET ŝanĝiĝis de [[NCP]] al [[TCP/IP]], kio markas la komencon de la Interreto, kiel ni nun ĝin konas. Alia grava klopodo en la disvolvado de la Interreto estis la konstruado de universitata ĉefreto (la [[NSFNet]]) en [[1986]] fare de la [[Nacia Scienca Fondaĵo (Usono)|Nacia Scienca Fondaĵo]]. Gravaj apartaj retoj kiuj estis sukcese akomoditaj en la Interreton inkluzivas la [[Usenet]]-on kaj la [[Bitnet]]-on. La reto ekhavis publikan fasadon en la [[1990-aj jaroj]]. En 1989, [[Tim Berners-Lee]] eklaboris pri [[HTTP]], [[HTML]] kaj la unuaj pluraj retpaĝoj ĉe [[CERN]] en [[Svislando]]. En aŭgusto [[1991]], li publikigis sian projekton [[Tut-Tera Teksaĵo]]. Kelkaj akademiaj kaj registaraj institucioj kontribuis paĝojn, sed la vasta publiko ankoraŭ ne vidis ilin. En [[1993]], la unua versio de la retumilo ''[[Mosaic]]'' estis eldonita, kaj ekde frua [[1994]], la intereso de la publiko kreskis. En [[1996]] la vorto "Interreto" iĝis ofta termino, sed ĝi rilatis preskaŭ tute al la TTT. Dume, tra la tuta jardeko, la Interreto sukcese sorbis la plej grandan parton el la antaŭe ekzistantaj komputilaj retoj, kvankam iuj retoj kiel [[FidoNet]] ankoraŭ apartas. Ĉi tiun kreskon oni ofte atribuis al la manko de centra administrado kiu permesas organan kreskon de la reto. Ankaŭ, la neproprieteco de la Interreto kuraĝigas kunfunkcieblon <!-- angla: "interoperability"? --> kaj malebligas al unuopaj firmaoj tro regi la reton. == Interreta protokolaro == [[Dosiero:First Internet Demonstration, 1977.jpg|thumb|dekstre|Unua Interreta protokolaro, ligante [[ARPANET]], PRNET kaj SATNET, la 22an de Novembro, 1977.]] Aparte de la kompleksegaj fizikaj konektaĵoj kiuj konsistigas sian substrukturon, la interreto kunteniĝas per protokoloj, kiuj priskribas kiel interŝanĝi [[datumo]]jn per la reto. Malsame de pli malnovaj komunikadaj sistemoj, la [[IP|Interreta protokolaro]] estis intence desegnita esti indiferenta pri la suba fizika medio. Kiu ajn komunikada reto, perdrata aŭ sendrata, kiu kapablas porti ambaŭsencajn ciferecajn datumojn, povas porti Interretajn signalojn. Tiel, Interretaj pakaĵoj fluas tra perdrataj retoj kiel kupra drato, [[samaksa kablo]] kaj [[Optika fibro|fibrooptika]] [[Optika kablo|kablo]]; kaj tra sendrataj retoj kiel "[[Wi-fi]]". <!--Ĉu estas pli bona vorto ol "Wi-fi"?--> Kune, ĉi-tiuj retoj, kiuj uzas la samajn altnivelajn protokolojn, formas la Interreton. La interretaj protokoloj devenas de diskutadoj en la ''Internet Engineering Task Force'' ([[IETF]], esperante: Task-komitato pri Interreta Inĝenierarto) kaj ĝiaj [[laborgrupo]]j kiuj estas malfermaj al publika partopreno kaj kontrolo. Ĉi tiuj komitatoj produktas dosierojn kiuj dokumentoj estas nomitaj "Petoj por Komentoj". Kelkaj el tiuj ĉi dokumentoj estas levitaj al la nivelo de "Interreta Normo" fare de la Interreta Arkitektura Komitato ([[IAB]] aŭ ''Internet Architecture Board'' anglalingve). Iuj el la plej uzataj protokoloj en la protokolaro de la Interreto estas IP, TCP, UDP, DNS, PPP, SLIP, ICMP, POP3, IMAP, SMTP, HTTP, HTTPS, SSH, Telnet, FTP, LDAP, SSL, kaj TLS. Iuj el la popularaj servoj en la Interreto kiuj uzas tiujn protokolojn estas retpoŝto, mesaĝ-forumoj (newsgroups) de Usenet, dosier-interŝanĝo ("file sharing"), Tuja mesaĝilo ("Instant Messenger"), la Tut-Tera-Teksaĵo, Gopher, "session access", WAIS, finger, IRC, MUDs, kaj MUSHs. El tiuj, retpoŝto kaj la Tut-Tera-Teksaĵo estas evidente la plej multe uzataj, kaj multaj aliaj servoj sin bazas sur tiuj, ekzemple poŝtlistoj kaj [[blogo]]j. La interreto ebligas la provizadon de realtempaj servoj, kiaj retradio kaj "webcasts" kiujn one povas ricevi ie ajn en la mondo. Iuj aliaj popularaj servoj de la Interreto ne tiel kreiĝis, sed estis originale bazitaj sur komerce privataj (proprietaj) sistemoj. Tiuj inkluzivas je IRC, ICQ, AIM, kaj Gnutella. Jam ekzistas multaj analizoj pri la Interreto kaj ties strukturo. Ekzemple, oni konstatis ke la vojrega strukturo ("routing structure"), IP, de la Interreto kaj la hipertekstaj ligiloj de la Tut-Tera-Teksaĵo estas ekzemploj de senskalaj retoj ("scalefree"). Laŭ maniero simila al tio kiel Interretaj provizantoj interkonektas per Interretaj interŝanĝnodoj, ankaŭ esplor-retoj emas interkonekti en grandaj subretoj kiaj: * GEANT * Internet2 * GLORIAD Tiuj siavice konstruiĝas sur relative pli malgrandaj retoj. Vidu ankaŭ la liston de akademiaj komputilaj ret-organizaĵoj. En grafikaĵoj pri interretoj, la Interreton ofte signas nub-simbolo, en kiun, kaj el kiu, retaj komunikaĵoj povas iri. == Fizike == La interreto konsistas el retoj kun diversaj administramaniero, kiuj estas kunmetataj. Inter ili estas precipe * provizantoretoj, al kiuj la komputiloj de klientoj estas konektita * firmaoretoj (Intraretoj), kiuj interkonektas firmaokomputilojn * universitataj kaj sciencaj retoj [[Dosiero:Erdfunkstelle Usingen 2005.jpg|eta|maldekstra|Parabolantenoj de la Germana alŝuta stacio en [[Uzingo]] norde de [[Frankfurto ĉe Majno]]. [[satelito|Satelitkomunikado]] helpis la interretan disvastigadon.]] Fizike, la interreto konsistas ĉefe el [[glasfibrokablo]]j ĉe la konektoj de la supre nomitaj retoj kaj en la [[ĉefretoj]] de grandegaj retoj. Glasfibrokabloj ebligas grandegan transmetkapaciton kaj estis instalita kaj lande kaj mare. Ankaŭ [[anteno|anten-]] kaj [[satelito|satelitkomunikado]] faras parte de ĝi, sed nur malmulte. Je la lasta parto, ĉe la domkonektejo, la datumaro ofte estas transportata tra kuprolineoj de [[telefono|telefon-]], [[televido|televidkabloj]] kaj plimultiĝante ankaŭ per antenoj, [[sendrata reto]] aŭ [[UMTS]]. Civilaj homoj atingas la interreton kun malgranda transmetrapido per [[Modemo]], [[ISDN]] aŭ kun granda transmetrapido per [[DSL]], [[Modemo|kabla modemo]], aŭ [[UMTS]] de iu [[peranto de retkonekto]]. Firmaoj aŭ ŝtataj organizoj ofte estas konektata per lukontrakta lineo konsistante el kupro aŭ glasfibroj. Teknikoj uzataj estas t.e. [[Nesinkrona Transmetada Reĝimo]] (angle ATM), [[Sinkrona Cifereca Hierarkio]] (angle Synchronous optical networking) aŭ – plioftiĝante – [[Eterreto]], kiuj estas aplikata kun ĉia rapideco. == Energikonsumo == La elektra konsumo rilate al la uzo de interreto kreskegis en la lastaj jaroj kaj daŭre faros tion en la sekvaj jaroj laŭ seriozaj taksadoj. En la jaro 2003 oni uzis en Germanujo ĉirkaŭ 6,8 miliardojn da [[kilovathoro]]j; taksadoj por la jaro 2010 mencias energibezonon de la interreto de ĉirkaŭ 31,3 miliardoj da kilovathoroj, nur en Germanujo. Tio rilatas kaj al la finaj iloj en hejmoj kaj entreprenoj kaj la necesa energio por pretigi la rilatan infrastrukturon de interreto ĉe servilejoj. Ne eniris tiun taksadon servilejoj ekster Germanujo.<ref>[http://winfuture.de/news,7539.html ''Internet Grund für hohen Stromverbrauch'', WinFuture.de, Benedikt Ziegenfuss, 27-an de januaro 2003]</ref> En privata hejmo, la uzo de interreto prezentas grandan parton de la elektra konsumo. Por la jaro 2005 oni supozas tutmondan energikonsumon de 123 miliardoj da kilovathoroj nur por funkciigi la infrastrukturon de interreto. Ne enkalkuliĝis la iloj de finaj konsumantoj.<ref>[http://www.wdr.de/themen/computer/schiebwoche/2007/index_08.jhtml?rubrikenstyle=computer ''Schadet Surfen dem Klima?'', WDR.de, Jörg Schieb, 19-an de februaro 2007]</ref> Pro la konstanta pligrandiĝo de interreto, ankaŭ en evoluantaj landoj oni supozas, ke la uzo daŭre kreskos. En 2007 ĉirkaŭ 0,8 procentoj de la tutmonde produktita elektro estis uzata por la interreto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.com.com/U.S.+servers+slurp+more+power+than+Mississippi/2100-1010_3-6159583.html |titolo=''U.S. servers slurp more power than Mississippi'', c{{!}}net news.com, Stephen Shankland, 14-an de februaro 2007 |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://archive.is/20120529003351/http://news.com.com/U.S.+servers+slurp+more+power+than+Mississippi/2100-1010_3-6159583.html |arkivdato=2012-05-29 }}</ref> == Retpoŝto == :''Vidu la ĉefartikolon: '''[[Retpoŝto]]''''' Retpoŝto estas servo en [[komputilo|komputilaj]] retoj, kiu ebligas sendi kaj ricevi [[Retletero|leterojn]] (mesaĝojn). Nuntempe la plejparton de la retpoŝtaĵoj oni sendas trans la Interreto per protokoloj de la tipoj [[SMTP]], [[POP3]] kaj [[IMAP]]. Ĉar Esperanto uzas ĉapelitajn literojn kaj multa retpoŝta [[programaro]] traktis tekston nur en formato [[ASCII]] aŭ ISO-8859-1 (Latin-1), [[surogata skribosistemo]] ankoraŭ iam necesas por skribi Esperantan tekston retpoŝte. En Esperanto, oni povas uzi la formojn de adjektivo ("'''reta'''") aŭ adverbo ("'''rete'''") mallongigante la vorton "(per/de) retpoŝto". Kelkaj fruaj retpoŝtaj sistemoj postulis, ke kaj la sendanto kaj la ricevonto estu ene de interreto samtempe, same kiel por [[Tujmesaĝilo]]. Nuntempaj retpoŝtaj sistemoj estas bazitaj sur modelo de stokado kaj sendado. Tiele [[servilo]]j ricevas, akceptas, resendas, liveras, kaj stokadas mesaĝojn. Nek la uzantoj nek ties [[komputilo]]j estas postulitaj esti en reto samtempe; ili bezonas esti konektitaj nur dum mallonge, tipe por eniri en la servilo, nur tiom longe kiom necesas por sendi aŭ ricevi mesaĝojn. Historie, la termino ''elektronika poŝto'' estis uzata ĝenerale por ajn elektronika dokumento transmitita. Por ekzemplo, kelkaj verkistoj en la komenco de la [[1970-aj jaroj]] uzis tiun terminon por aludi al transmitado de dokumentoj pere de [[faksilo]]j.<ref>Ron Brown, Fax invades the mail market, [http://books.google.com/books?id=Ry64sjvOmLkC&pg=PA218 New Scientist]{{404|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vol. 56, No. 817 (Oct., 26, 1972), pages 218–221.</ref><ref>Herbert P. Luckett, What's News: Electronic-mail delivery gets started, [http://books.google.com/books?id=cKSqa8u3EIoC&pg=PA85 Popular Science], Vol. 202, No. 3 (Marto 1973); paĝo 85</ref> Kiel rezulto, malfacilas trovi la unuan citaĵon por la uzado de tiu termino kun la pli specifa signifo kiun ĝi havas nuntempe. == Tut-Tera Teksaĵo == {{Ĉefartikolo|TTT}} [[Dosiero:First_Web_Server.jpg|eta|Tiu komputilo ''[[NeXT Computer]]'' estis uzita de [[Tim Berners-Lee]] ĉe [[CERN]] kaj iĝis la unua [[TTT-servilo]] en la mondo.]] La Tut-Tera Teksaĵo (TTT) estas unu el la multaj partoj de la Interreto, kaj post [[retpoŝto]] la due plej uzata parto. Ĝi estas sistemo de hipertekstaj dosieroj (aŭ paĝoj) interligitaj per la protokolo [[HTTP]]. Plej multaj TTT-paĝoj estas verkitaj en la hiperteksta [[Marklingvo|markolingvo]] [[HTML]] aŭ ĝia nova versio [[XHTML]]. Iuj paĝoj kaj servoj uzas iun formon de [[XML]] aŭ [[SGML]]. Ankaŭ alispecaj dokumentoj, kiel [[plata teksto]], [[Portebla dokumentformo|PDF]], [[Microsoft Word|Word]]-dokumentoj k.s. povas esti alligitaj hipertekste en TTT. TTT-dokumentoj povas ankaŭ esti uzataj kiel alirmaniero al aliaj partoj de la Interreto, kiel ekzemple [[retpoŝto]] kaj [[FTP]]. La Tut-Tera Teksaĵo estis lanĉita en marto [[1989]] kiel loka projekto de [[Tim Berners-Lee]] ĉe [[CERN]] en [[Ĝenevo]] en [[1991]]. Ĝi estis planita kiel "universal linked information system" (universale ligita informosistemo).<ref>Berners-Lee, Tim. [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html "Information Management: A Proposal".] w3.org. The World Wide Web Consortium. Alirira la 12an de Februaro 2022.</ref> Li planis tion kiel sistemo por informadmnistrado uzanta kelkajn konceptojn kaj teknologiojn, el kiuj la plej fundamentaj estis la konektojn kiuj ekzistas inter informado.<ref>{{Cite journal |last1=Berners-Lee |first1=T. |last2=Cailliau |first2=R. |last3=Groff |first3=J.-F. |last4=Pollermann |first4=B. |date=1992 |title=World-Wide Web: The Information Universe |url=https://www.w3.org/History/1992/ENRAP/Article_9202.ps |journal=Electron. Netw. Res. Appl. Policy |volume=2 |pages=52–58 |doi=10.1108/eb047254 |language=en| issn=1066-2243}}</ref><ref name="AHT">{{cite news |last=Quittner |first=Joshua |date=[[29-a de marto]] [[1999]] |title=Network Designer Tim Berners-Lee |work=Time Magazine |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990627,00.html |url-status=dead |url-access=subscription |access-date=[[17-a de majo]] [[2010]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |archive-date=[[15-a de augusto]] [[2007]] |quote=He wove the World Wide Web and created a mass medium for the 21st century. The World Wide Web is Berners-Lee's alone. He designed it. He set it loose it on the world. And he more than anyone else has fought to keep it an open, non-proprietary and free. }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |date=2007-08-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071016213128/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |arkivdato=2007-10-16 }}</ref><ref>{{cite book |last=McPherson |first=Stephanie Sammartino |url=https://archive.org/details/timbernerslee0000mcph |title=Tim Berners-Lee: Inventor of the World Wide Web |publisher=Twenty-First Century Books |year=2009 |isbn=978-0-8225-7273-2 |url-access=registration}}</ref> La unua propono estis verkita en 1989,<ref name="TBL Web Proposal" >Berners-Lee, Tim. [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html "Information Management: A Proposal".] w3.org. The World Wide Web Consortium. Alirita la 12an de Februaro 2022.</ref> kaj laborsistemo estis plibonigita je la fino de 1990 inkludanta Tut-Ter-Teksaĵan [[serĉilo]]n kaj HTTP [[servilo]]n.<ref>W3 (1991) [https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1991/08/art-6484.txt Re: Qualifiers on Hypertext links]</ref> <!-- ==Interreta kulturo== --> == Konektado al interreto == [[Dosiero:Internet users by country world map.PNG|eta|maldekstra|300px|Kvanto da uzantoj de interreto laŭ landoj (datumoj plejparte de la jaroj [[2002]], [[2003]]; por malmultaj landoj de la jaroj [[2001]], [[2004]].]] La ebleco por la loĝantaro de iu [[ŝtato]] konektadi al interreto multe dependas de la grado de la [[ekonomio|ekonomia evoluo]] de tiu ŝtato. La publikaj lokoj por uzado de Interreto povas esti [[biblioteko]]j kaj [[Retkafejo|interretaj kafejoj]], kie [[komputilo]]j kun konekto al Interreto estas disponeblaj. Estas ankaŭ punktoj por aliro al Interreto en multaj publikaj lokoj, kiel ekzemplo ĉe atendejoj de flughavenoj, hoteloj, kafejoj kaj trinkejoj, foje nur por mallongdaŭra uzado. Oni uzas variajn terminojn por tiaj interretejoj, kiel "kiosko de Interreto", "terminalo de publika aliro" kaj "publikaj ret-telefonoj". Multaj hoteloj disponigas lastatempe terminalojn de publika uzado, kiuj ĝenerale estas dependaj de pagopostuloj por neklientoj, dum ili havigas ŝlosilojn kaj pasvortojn por vifia alireblo al klientoj. Tiuj terminaloj estas tre vizitataj kaj uzataj de klientoj ĉefe por urĝaj aferoj, ekzemple por rezervoj de enirbiletoj, bankaj operacioj, retaj pagoj ktp. Siaflanke [[Wi-Fi]] havigas sendratan aliron al la informoretoj, kaj tial, oni povas aliri al la propra Interreto. Tiuj servoj povas esti senpagaj por ĉiuj, nur por klientoj, aŭ de pago. Alirpunkto ne nepre estas limigita al preciza loko, tial tuta universitata kampuso aŭ parko, aŭ eĉ tuta urbo povas funkcii kiel alirejo al interreto.<ref> Walter Willinger, Ramesh Govindan, Sugih Jamin, Vern Paxson, kaj Scott Shenker (2002). [https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.012583099 «Scaling phenomena in the Internet.»] En ''Proceedings of the National Academy of Sciences'', 99, supl. 1, 2573-2580. </ref><ref> Jesdanun, Anick (16a de aprilo 2007). [https://www.seattletimes.com/ «Internet Makeover? Some argue it's time».] Seattletimes.nwsource.com. Konsultita la 8an de aŭgusto 2011. </ref> ==Reta kunsido== [[Reta kunsido]] aŭ interreta kunveno estas kiel "virtualaj" renkontiĝoj inter partoprenantoj, organizitaj kaj efektivigitaj per la Interreto kaj kiuj efektive povas esti lokitaj en tre malsamaj lokoj. Kaze de [[retkunsido]]j, la labortablo de la moderiganto prenas la lokon de la reala kunsida tablo. Kontraste al la retkunsido, en kiu pluraj partoprenantoj kune havas dialogon, reta seminario (en: webinar) koncentriĝas sur la rolo de la preleganto (en principo "unu-al-multaj"). Retaj seminarioj estas ĉefe uzataj por interreta trejnado aŭ aliaj situacioj en kiuj parolanto prezentas informojn al granda nombro da partoprenantoj sen konstanta konsultado. == Socia efiko == [[Dosiero:InternetPenetrationWorldMap.svg|eta|300ra|dekstre|Uzantoj de Interreto en 2016 kiel procento de la landa populacio.]] Interreto faras fortan efikon sur la [[laboro|labora mondo]], la [[ripozo|distrado]] kaj la [[sciaro]] je tutmonda nivelo. Pere de la reto, milionoj da personoj havas facilan kaj tujtujan aliron al enorma kvanto etenda kaj diversa de [[informo|informaro]] el la reto. Tiu nova [[amaskomunikilo]] sukcesis rompi la fizikajn barierojn inter malproksimaj regionoj, kvankam, tamen, la lingvo plue estas grava malfacilaĵo. Kvankam dekomence ĝi naskiĝis kiel unuflanka komunikilo celita al la [[amaskomunikilo|homamasoj]], ĝia evoluo en la nomita [[Reto 2.0]] ([[Web 2.0]]) ebligis la partoprenon de la nunaj elsendantoj-ricevantoj, kreante tial variajn kaj grandajn publikajn areojn kiel renkontiĝejoj en la cifereca spaco. Kompare kun la tradiciaj [[enciklopedio]]j kaj [[biblioteko]]j, interreto ebligis tujan kaj ekstreman decentralizadon de la informaro kaj de la datumoj. Kelkaj kompanioj kaj individuoj adoptis la uzadon de la ''[[Blogo|retblogoj]]'', kiujn oni uzas grandparte kiel ĝisdatigeblaj ĵurnaloj, jam en dekadenco post la alveno de la [[Socia reto (sociologio)|sociaj retoj]]. La aŭtomatigo de la datumbazoj kaj la eblo konverti ajnan komputilon en terminalo por aliri al ili, kondukis kiel konsekvenco la [[Cifereco|ciferecigon]] de diversaj demarŝoj, bankoperacioj kaj ajnatipaj konsultoj, kio ŝparas administraciajn kostojn kaj tempon de la uzanto. Kelkaj komercaj organizaĵoj kuraĝigas sian laboristaron aligi siajn areojn de specializado en siaj laborejoj, cele al espero por impresigi la vizitantojn per fakula sciaro kaj libera informado.<ref>[http://www.eumed.net/cursecon/ EUMED Habla sobre bibliotecas y enciclopedias virtuales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240424161500/https://www.eumed.net/cursecon/ |date=2024-04-24 }} (Konsultita la 14an de aŭgusto 2012)</ref> Tio ebligis ankaŭ la kreadon de projektoj de utmonda kunlaborado en la kreado de [[libera programaro]] kaj de [[malferma kodo]] (FOSS), por ekzemplo: la [[Free Software Foundation]] per siaj iloj [[GNU]] kaj [[GNU General Public License|permesilo por libera enhavo]], la kerno de operacia sistemo [[Linux]], la [[Mozilla-Fondaĵo]] kun sia reta navigilo [[Firefox]] kaj ĝia posta servilo [[Thunderbird]], la ofimatika aparataro [[Apache OpenOffice]] kaj la propra [[Fondaĵo Vikimedio]].<ref>[http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm Información sobre el Internet y la sociedad.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120508065139/http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm |date=2012-05-08 }} {{Wayback|url=http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm|date=20120508065139}} Consultado el 14 de agosto de 2012.</ref><ref>[http://owww.revista.unam.mx/vol.5/num8/art49/art49.htm/ Noticias de UNAM.]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 14an de aŭgusto 2012.</ref> Interreto etendiĝis tutmonde, tamen malegale. Ĝi floris grandparte ĉe la hejmoj kaj entreprenoj de riĉaj landoj, dumm ĉe malriĉaj landoj kaj sektoroj oni disponas de malalta penetrado kaj averaĝa rapideco de Interreto. La malegaleco de alirado al tiu nova teknologio estas konata kiel "cifreca fendo", kio rezultas en pli malgrandaj oportunoj por aliri al sciaro, komunikado kaj transmitado de kulturo. Tamen laŭlonge de la jardekoj oni observas konstantan kreskon kaj en penetrado kaj en rapideco de Interreto, kaj en la volumeno de stokitaj datumoj kaj en la totala larĝo de bendo uzata en la interŝanĝo de informaro tage, kio pliboniĝas laŭgrade en ĉiuj landoj. === Filantropio === La [[Volontulo|reta volontularo]] estas la formo de volontularo kiu funkcias pere de Interreto. Tiu maniero por malproksima volontulado pliigas la kapablon de la organizoj por disvolvigo samtempe kun la havigo de spaco por ke multaj hmoj partoprenu en la disvolvigo, kio alimaniere ne eblus.<ref> Unuiĝintaj Nacioj (2011). State of the World’s Volunteerism Report 2011. Unuiĝintaj Nacioj. ISBN 9211012465.</ref> Unu de la ŝlosilaj aspektoj de la reta volontularo estas ĝia kapablo por plena inkludo. Ĉar la reta volontularo postulas nek kostojn nek vojaĝojn, ajna persono el ajna mondoregiono povas kunlabori por la paco kaj la disvolvigo.<ref>[https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html Desde el servicio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627151329/https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html |date=2015-06-27 }} {{Wayback|url=https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html|date=20150627151329}}. Bulteno de la servo reta volontularo. Majo, 2010.</ref> === Distrado === Multaj uzantoj uzas Interreton por elŝuti [[muziko]]n, filmojn kaj aliajn distrajn, informajn aŭ ambaŭ samtempe verkojn. Estas fontoj kiuj postulas pagojn por ricevi uzrajton, aliaj postulas registradon aŭ akceptadon de uzado de propraj datumoj, dum aliaj estas senpagaj kaj senpostulaj, uzante servilojn centralizitajn kaj distribuitajn, nome la teknologiojn de [[samtavola komunikado]]. Aliaj uzantoj aliras al la reto por atingi novaĵojn aŭ aliajn informerojn el tradiciaj publikigaĵoj, same atingeblaj papere, kiel la tradiciaj [[gazeto]]j, aŭ el nur ciferecaj publikigaĵoj, same kiel por atingi la staton kaj prognozon de la [[vetero]], staton de ŝoseoj ktp. La tuja mesaĝeblo aŭ [[babilejo]] kaj la [[elektronika poŝto]] estas kelkaj de la servoj kies uzado estas plej etendita. Tre ofte la liverantoj de tiuj servoj proponas al siaj aliĝintoj aldonajn servojn kiel la kreadon de spacoj kaj publikaj profiloj kie la interretnavigantoj havas eblon alŝuti en la reto [[foto]]jn kaj personajn komentojn. Estas tutnivela debataro aktuala ĉu tiaj komuniksistemoj helpas aŭ malhelpas la kontaktojn de persono al persono inter homoj.<ref name="¿Las redes sociales aislan o comunican?"> DVDCano. [https://web.archive.org/web/20141006102730/http://lagateradigital.com/blog/2013/08/27/las-redes-sociales-aislan-o-comunican/ «¿Las redes sociales aislan o comunican?».] Arkivita el originalo la 6an de oktobro 2014. Konsultita la 30an de septembro 2014. </ref> En pli ĵusaj tempoj prosperis sociaj portoj kiel [[YouTube]], [[Twitter]], [[Facebook]] kaj [[TikTok]], inter aliaj, kie la uzantoj povas havi aliron al enorma vario de filmetoj pri praktike ajna temo, inklude al multaj centoj da esperantaĵoj. La [[pornografio]] okupas grandan parton de la trafiko en Interreto, estante ofte polemika aspekto de la reto pro la moralaj konsideroj kiujn ĝi povas okazigi, kaj speciale la kondiĉoj de homa ekspluatado kaj eĉ sklaveco kiuj ekzistas en kelkaj malmoralaj sektoroj de tiu agado. Aliflanke ĝi havigas foje gravan fonton de [[reklamado]] por aliaj retejoj aŭ kompanioj. Multaj registaroj malsukcesa klopodis kaj eĉ baraktis por restrikti la uzadon de ambaŭ industrioj en Interreto. [[Dosiero:Minecraft.png|eta|300ra|dekstra|''[[Minecraft]]'' estas fama ludo disponebla en [[Esperanto]], kiu havas aktivan esperantistan komunumon.]] Simila praktiko povas okazi en multaj sistemoj por [[vetludado]] (preskaŭ ĉiam kontraŭ pago), kio por uzantoj povas komenci kiel distrado, sed povas iĝi sistemo kiu ruinigas individuojn ĝis [[bankroto]], dum iĝas enspezilon por nemoralaj entreprenoj. Delonge startis praktiko por ludi per [[videoludo]]j. Kaj lastatempe la sistemo por multludantaro konstituas same grandan parton de la distrado en Interreto. [[Interreta defio]] (angle ''Internet Challenge'') estas fenomeno en la interreto, kiu konsistas el mem-reproduktantaj agadoj, ofte en formo de defioj, kiujn individuoj aŭ grupoj plenumas, filmas, kaj dissendas per sociaj retejoj. Tiuj defioj kutime implikas specifan taskon, kiu povas esti amuza, fizika, socia, aŭ eĉ riska, kaj ili instigas aliajn partopreni per imitado. La fenomeno fariĝis populara kun la kresko de platformoj kiel [[YouTube]], [[TikTok]], kaj [[Instagram]], kie uzantoj povas facile alŝuti kaj disdividi filmetojn. === Efiko en la cerbo === En 2008 la usona teknologo nome Nicholas Carr publikigis artikolon en kiu li asertis, ke Interreto estis damaĝanta la homan kapablon koncentriĝi kaj kritike pensi, kaj eĉ asertis, ke la Interreto ŝanĝos la strukturon de la [[cerbo]] kaj la manieron pensi ĉe la personoj. Fakuloj de diversaj kampoj ekde tiam ekrealigis studojn kaj elpensarojn pri la rilato inter la Reto kaj la kognaj kapabloj. Kelkaj koincidis kun Carr, sed aliaj kiel Clive Thompson malakceptis tiujn argumentojn, asertante, ke ĉiam, kiam aperas nova teknologio, okazas simila debato. Tiuj «teknooptimistoj» asertas, ke la Reto ne nur enpovigas la cerban lertecon, sed ke krome ebligas lerni pli kaj pli rapide, definitive, kio faras la personojn pli inteligentaj.<ref>[https://lab.cccb.org/ca/univers-internet-mes-superficials-o-mes-llestos/ «Internet, més superficials o més llestos?».] CCCB LAB (en ca-ES). 29a de decembro 2013. Konsultita la 24an de decembro 2019. </ref> === Efiko en la socio === Estas intensa debato pri la efiko de Interreto en la [[socio]]. Unuflanke estas tiuj kiuj pensas, ke Interreto, favorante la interŝanĝon de informado, favoras same la disvolvigon de la civitana partopreno kaj de la [[Demokratio|demokratiigo]]. Tio estus la celo de la Agendo de Libereco de Interreto (en angla ''The Internet Freedom Agenda'') de la [[Usona Departemento de Ŝtato|Departemento de Ŝtato]] de Usono.<ref>[https://www.aspi.org.au/publications/special-report-compelled-to-control-conflicting-visions-of-the-future-of-cyberspace2/SR58_control_cyberspace.pdf Compelled to control. Conflicting visions of the future of cyberspace]. Dave Clemente. Special Report. Australian Strategic Policy Institute. Oktobro de 2013</ref> Tiun kredon apogas la nomitaj [[utopio|kiberutopiuloj]], kiuj opinias, ke Interreto estas per si mem [[libereco|liberiga]].<ref>[https://www.theguardian.com/books/2011/jan/09/net-delusion-morozov-review The Net Delusion: How Not to Liberate the World by Evgeny Morozov – review]. The Guardian. Tom Chatfield. 9 de Januaro 2011</ref> Aliflanke, aliaj kiel por ekzemplo Evgenij Morozov, pensas, ke Interreto faciligas la [[Amasa gvatado|amasan gvatadon]], la [[politika subpremado|politikan subpremadon]] kaj la ekspansion de propagando [[Naciismo|naciisma]] kaj [[Ekstremismo|ekstremisma]].<ref> Morozov, Evgeny (Januaro 2011). [https://web.archive.org/web/20110913073036/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/01/02/freedomgov?page=0,1 «Freedom.gov».] ''Foreign Policy'' (en angla). Arkivita el la originalo la 13an de septembro 2011. Konsultita la 23an de septembro 2011. </ref> === Informofonto === [[Dosiero:Msc 2008-Saturday, 09.00 - 11.00 Uhr-Moerk001 Sa.jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Gazetkonferenco]] tuj atingas la informitaron pere de la retaj dissendiloj.]] En 2009, studo farita en Usono indikis, ke ĉirkaŭ 56 % de 3 030 usonaj plenkreskuloj intervjuitaj per reta sondenketo montris, ke en okazo de nepra elekto de unusola informofonto, elektos Interreton, dum nur ĉirkaŭ 21 % preferos televidon kaj gazetaro kaj radio estos la elekto de nur ĉirkaŭ 10 % de la enketitoj. Tiu studo metis la ciferecajn rimedojn en privilegian pozicion rilate al la serĉado de informado, kio montras pliiĝon de la fidindeco en tiaj rimedoj.<ref>[http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 «Internet es la fuente de información más popular: estudio.»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090805103807/http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 |date=2009-08-05 }} {{Wayback|url=http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 |date=20090805103807 }} [[Reuters]] (17-6-2009). Konsultita la 19an de junio 2009.</ref><ref>''[http://www.zogby.com/news/ReadNews.cfm?ID=1710 Corrected Version, News Sources Top All Other Outlets.»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250414014954/https://zogby.com/news/ReadNews.cfm?ID=1710 |date=2025-04-14 }} Zogby International (15-6-2009). Konsultita la 19an de junio 2009.''</ref> Kompreneble la evoluo de [[politiko]] kaj sociaj aferoj en Usono mem dum du jardekoj povis ŝanĝi la rezultojn de tiu enketo, dum eĉ eksterlande la ciferoj povas multe varii depende de la politikaj, ekonomiaj, kaj sociaj kondiĉoj de la diversaj landoj, kaj eĉ de regionoj. === Laboro === Je la apero de la [[Larĝbenda|grandrapida konektado]] disponebla al la publiko, Interreto estis tute ŝanĝinta la manieron labori de kelkaj personoj, profesioj kaj sektoroj, ĉar ili nun povas fari tion el siaj respektivaj hejmoj. Interreto ebligis, ke tiuj personoj disponu de plej granda fleksebleco laŭ horaroj kaj laborloko, kontraŭ la tradicia labortago, kiu kutime okupas la matenon kaj parton de la vespero, por kio la dungitoj devas translokiĝi foje pene al la laborloko. Kompreneble tio postulas interkonsenton kun la koncernaj entreprenistoj, dungantoj, institucioj ktp. Tiukadre sperta kontisto el unu lando povas eĉ revizii la kontolibrojn de difinita kompanio el alia lando, pere de servilo eĉ el tria lando, bontenita demalproksime fare de fakuloj el kvara lando. La [[Kronvirusa malsano de 2019]] devigis milionojn da laboristoj de la tuta mondo ĉefe dum la jaro [[2020]] foresti de siaj kutimaj laborlokoj, kaj multaj miloj el ili esploris interkonsente kun siaj dungintoj, aŭ eĉ sendepende por aŭtonomaj laboristoj, la eblojn fari saman aŭ similan laboron el siaj hejmoj. Tiu sistemo, nomita "dedistanca laboro" aŭ "[[hejmlaboro]]", iĝis kutimo, kio malfermis novajn sistemojn labori. Interreto kaj ĉefe la [[blogo]]j havigis al laboristoj [[forumo]]n en kiu esprimi siajn opiniojn pri siaj laboroj, ĉefoj kaj kolegoj, kreante amasan kvanton de informado kaj de datumoj pri la laboro kiu estas kolektita ekzemple fare de la kolegio de advokatoj de [[Harvard]]. Interreto promociis la fenomenon de la [[tutmondiĝo]] kaj kun la nomita demateriigo de la ekonomio, ĝi rezultis en la nasko de la nomita Nova Ekonomio, karakterizita per la uzado de la reto en ĉiuj procezoj de pliigo de valoro de la entrepreno. === Reklamado === [[Dosiero:No-spam.svg|150px|eta|dekstre|150ra|Afiŝo kontraŭ-[[spamo]].]] Interreto iĝis la rimedo plej facile mezurebla kaj de plej alta kresko en la historio, krom rimedo per kiu multaj personoj konektas laŭ preskaŭ tuja maniero. Aktuale ekzistas multaj entreprenoj, kiuj enspezas monon el la [[reklamado]] farita en Interreto. Krome, estas multaj avantaĝoj kiujn la interagada reklamado havigas kaj por la uzanto kaj por la anoncantoj. Lastatempe, la diversaj [[entrepreno]]j kaj elsendantoj per Interreto profitas la akceptojn fare de la uzantoj por la informoj, fotoj, filmoj, muziko, ktp. Tiel la uzantoj ricevas, nepetinte ĝin, reklamadon, kiu siavice profitas de la preferoj montritaj de la uzantoj por sendi precize personigitan reklamadon, kiu povas esti utila por la elsendintoj. Tio rezultas en konsekvencoj, kiel nedezirata altrudado, persona spionado, enorma montrafiko ktp. Parto de tiu trudata reklamado estas farita pere de la sistemo nomita [[spamo]]. === Cenzuro === Estas ege malfacile, se ne maleble, establi kontrolon centralizitan kaj tutmondan (universalan) de Interreto. Kelkaj registaroj, de landoj kiaj [[Irano]], [[Sauda Arabio]], [[Nord-Koreio]] kaj [[Ĉinio]], limigas la eblojn ke uzantoj de ties landoj povas aliri al difinitaj enhavoj de Interreto, ĉefe politikaj kaj religiaj, konsideritaj kontraŭaj al ties kriterioj. La [[cenzuro]]n oni faras foje pere de ''filtroj'' kontrolitaj de la registaro, apogitaj sur leĝoj aŭ kulturaj tialoj, eĉ punante la propagadon de tiuj enhavoj. Tamen multaj uzantoj de Interreto povas ŝteleviti tiujn filtrojn, ĉar la plimulto de la enhavo de Interreto estas disponebla en la tuta mondo, senprobleme pri kie oni estas, kondiĉe ke oni havas la lertecon, kapablon kaj necesajn teknikajn rimedojn.<ref>[http://www.elprofesionaldelainformacion.com/.../censura_en_internet.html ¿Censura en Internet?]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Dosiero:Topology of the Chinese firewall.svg|thumb|maldekstre|200ra|Ĉinlingva kaj anglalingva simpligita topologio de la ĉina [[fajroŝirmilo]].]] Alia eblo, kiel ĉe la kazo de la cenzuro de Interreto en Ĉinio, estas ke tiun tipon de politikaj decidoj oni kombinas kun la memcenzuro de la propraj entreprenoj liverantaj de servoj de Interreto, nome la entreprenoj egalaj al telefonaj entreprenoj (havigantaj de servoj de Interreto), por tiel alĝustigi al la postuloj de la registaro de la ricevanta lando.<ref>[https://www.hrw.org/reports/2006/china0806/3.htm «II. How Censorship Works in China: A Brief Overview».] ''[[Human Rights Watch]]''. Konsultita la 20an de februaro 2008. </ref> Sed tamen, kelkaj serĉiloj kiel [[Google]] faris la decidon minaci la registaron de Ĉinio per la retiro de siaj servoj en tiu lando, se oni ne abolas la cenzuron en Interreto. Tamen poste ili asertis, ke ili ne plenumos tiun decidon.<ref>[https://www.elpais.com/articulo/tecnologia/Google/amenaza/cerrar/buscador/China/elpeputec/20100113elpeputec_1/Tes «II.Google amenaza con cerrar su buscador en China».] [[El País]]. Konsultita la 13an de januaro 2010. </ref> Por eviti ajnan tipon de cenzuro aŭ trudado en la uzado de Interreto, oni disvolvis multajn teknologiojn kaj ilojn. Inter ili menciindas unuflanke la teknikojn kaj [[kriptologio|kriptografiajn ilojn]] kaj aliflanke la teknologiojn enkadritajn en la nomita [[Darknet]] (malhela reto). La Darknet estas kolekto de retoj kaj teknologiojn kiuj celas la atingon de totala anonimeco de la komunikantoj, Kreante tiel zonon de totala libereco. Kvankam aktuale oni ne konsideras kutime, ke oni atingu totalan anonimecon, sed ja oni atingas gravan plibonigon en la privateco de la uzantoj. Tiu tipo de retoj estis uzita intense, por ekzemplo, en la okazaĵoj de la [[Araba Printempo]] kaj en la tuta maŝinaro de [[WikiLeaks]] por la publikigo de sekreta aŭ diskreta informaro. La teknologioj de la Darknet estas perfektiĝantaj kaj pliboniĝantaj ĉe siaj servoj.<ref>{{cite web|url=http://www.periodismociudadano.com/.../10-formas-de-censura-de-internet|title=10 formas de censura de Internet en regímenes sin libertades|accessdate=31a de marto 2016|date=|publisher=Periodismo Ciudadano}}</ref> Por lukti kontraŭ la cenzuro en Interreto, [[Raportistoj sen limoj|RSF]] decidis deblokigi naŭ informajn retejojn cenzuritajn en dek unu landoj, tio estas, ebligis aliron al ili el la teritorioj en kiuj ili estis malpermesitaj: Grani.ru, blokita en [[Rusio]]; Fregananews, cenzurita en [[Kazaĥio]], [[Uzbekio]] kaj [[Turkmenio]]; ''The Tíbet Post'' kaj ''Mingjing News'', malpermesitaj en Ĉinio; Dan Lam Bao, blokita en [[Vietnamio]]; Hablemos Press, cenzurita en [[Kubo]]; Gooya News, blokita en [[Irano]]; ''Gulf Center for Human Rights'', cenzurita en [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] kaj en Sauda Arabio, kaj ''Bahrain Mirror'', malpermesita en [[Barejno]] kaj en Sauda Arabio. == Esperanto kaj interreto == [[Dosiero:1992-02 uea retadreso.jpg|eta|Notoj de Pasquale Zapelli kiel aliri la UEA-retpoŝton, februare 1992]] La unua Esperanto-asocio kun retadreso estis supozeble [[UEA]], kiu komence eksperimentis kaj ekde aprilo 1992 pagis al universitato de Roterdamo por spaco kaj adreso: uea@wammers.erc.eur.nl. Komence oficisto Pasquale Zapelli kontrolis unufoje ĉiusemajne, kaj maksimume du mesaĝoj venis. Nur en la Jarlibro de 1995, UEA unuafoje tiel diskonigis sian tiaman retadreson, uea@inter.nl.net. Ekde sia formiĝo en 1999, la organizo [[E@I]] (origine "Esperanto@Interreto") estas la plej aktiva esperanto-organizo en la interreto. === Uzado de Interreto por konstati la uzadon de esperantaj vortoj === [[Sten Johansson]] en sia eseo ''Uzi interreton kiel tekstaron por lingvaj esploroj'' [2005]<ref>''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], 2015. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 221-241 </ref> klarigas kiel li uzis interretajn rimedojn, ĉefe [[serĉilo]]jn kaj la disponeblon de la [[Tekstaro de Esperanto]] (versioj kaj de antaŭ kaj de malantaŭ 1940) por studi kiuj vortoj, kombinoj kaj gramatikaj formoj estas uzataj, kaj laŭ kiu ofteco. La eseisto komparas la rezultojn de serĉiloj en 2002 kaj 2004. Antaŭ ĉio la aŭtoro avertas pri dek limigoj kiuj relativigas la trovitajn rezultojn, inter kiuj neceso trovi verajn esperantlingvajn tekstojn, nombro de [[retejo]]j anstataŭ veraj aperintaj vortoj, konsisto de interretanoj kiel aparta homgrupo, malatento pri sencoj, malatentindaj kvantoj de mencioj neindaj, konfuzoj pri supersignitaj literoj. Krom precizaj ekzemploj, li dediĉas partan atenton al klasikaj diskutoj. Ekzemple pri la nomitaj [[mal-vorto]]j, li konkludas ke inter "venkintaj" kazoj estus ''humida'' kontraŭ malseketa, ''stulta'' kontraŭ malsaĝa kaj ĉefa malsprita, ''kvereli'' kontraŭ malpaci, ''strikta'' kontraŭ malvasta, dum inter nesukcesintaj estus ''povra'' super kiu ankoraŭ hegemonias malriĉa aŭ eĉ kompatinda, ''leĝera'' super kiu ankoraŭ hegemonias malpeza, ''frida'' super kiu ankoraŭ hegemonias malvarma, aŭ ''olda'' super kiu ankoraŭ hegemonias maljuna kaj malnova. Pri la polemiko inter [[Landnomoj en Esperanto|landnomo]]j, la komparo inter diversaj epokoj konfirmas la venkon de [[landonomo]]j kun [[finaĵo]] ''-io'' super finaĵo ''-ujo'' (ĉiam en la interreta etoso kaj ne nepre en aliaj), la partikularan venkon de [[Barato]] super [[Hindio]], kaj la retenon de la finaĵo -ujo ĉe [[Esperantujo]] kaj ĉe antikvaj landoj kiaj [[Egiptujo]] antaŭ [[Egipto]] por la nuna ŝtato, aŭ [[Ĉinujo]] antaŭ [[Ĉinio]]. Pri la litero [[ĥo]] la komparoj faritaj en 2004 konstatas, ke ĝi pluhegemonias nur en kelkaj vortoj kiaj [[Ĥarkovo]], [[monaĥejo]], [[ĥimero]] aŭ [[jaĥto]] kontraŭ la respektivaj korespondoj kun litero [[ko]], dum tiuj klare venkas en [[kirurgo]], [[kameleono]], mekanika, [[kemio]], arkaika, [[anarkio]], [[tekniko]] kaj ĉefe [[arkitekturo]] kun 90 %; same ankaŭ en la Tekstaro hegemoniis monaĥejo kaj ĥaoso, dum ankaŭ tekniko. Pri la elekto inter kiel kaj kiom por indiki gradon, oni konstatas ke ĉe "adjektivoj kaj adverboj mezureblaj oni pli ofte uzas ''tiom''. Ĉe la vortoj ''multe'' kaj ''malmulte'' oni eĉ preferas ''tiom''. Ĉe nemezureblaj ecoj kiel ''bela'', ''bona'' kaj ''feliĉa'' oni plej ofte preferas esprimi gradon per ''tiel''."<ref>Paĝo 235.</ref> El la falsaj korelativoj formitaj el radiko ali- oni konstatas ke nur estas iomete uzata ''alies'', kiu relative malkreskas. Oni konstatas malgrandan uzon de vorto ''gepatro'' en singularo, de finaĵo -ika anstataŭ -a ĉefe ĉe ekzotika aŭ erotika kaj nedisputeble ĉe mekanika, de finaĵo -acio anstataŭ -o ĉefe en civilizacio aŭ konversacio, sed ne en inaŭguro. Oni konfirmas ankaŭ la finan venkon de modernaj vortoj kiaj ''[[komputilo]]'', ''[[aidoso]]'', ''[[retpoŝto]]'', ''[[poŝtelefono]]'', ''hamburgero'', ''fritoj'', ''kolao'' aŭ [[ĝinzo]]. == Samtempa uzo de interreto kaj televido == Intertempe pli kaj pli da [[eŭropo|eŭropanoj]] uzas [[televido]]n kaj interreton samtempe. Esploro de la komenco de 2010 de ''EIAA Mediascope Studie'' evidentigis, ke jam 70&nbsp;procentoj de televidspektantoj samtempe uzas interreton. 75&nbsp;procentoj de [[britoj]] kaj [[danoj]], 73&nbsp;procentoj de [[germanoj]] kaj 71&nbsp;procentoj de [[belgo]]j uzas almenaŭ unufoje semajne ambaŭ. La pridemandado montris ankaŭ, ke ĉiu dua persono post kontakto kun televida [[reklamo]], poste serĉas informojn rilatajn en interreto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wuv.de/nachrichten/media_marktforschung/parallele_nutzung_von_tv_und_internet_in_europa_weit_verbreitet |titolo=wuv.de |alirdato=2010-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101123042156/http://www.wuv.de/nachrichten/media_marktforschung/parallele_nutzung_von_tv_und_internet_in_europa_weit_verbreitet |arkivdato=2010-11-23 }}</ref> Multaj homoj uzas samtempe televidon kaj interreton, ankaŭ se temas pri ne atentopostula afero en almenaŭ unu el la du komunikiloj. Ekzemple, oni povas aŭskulti muzikon per unu rimedo, dum oni laboras aŭ oni atentas per la alia. Por vikipediistoj, tiu kutimo povas helpi la kreadon aŭ plibonigon de artikoloj, se temas pri ne speciala atentopostula traduko kaj nur pri aŭtomataj taskoj. Tial oni povas kunlabori en [[Vikipedio]], dum oni ŝtelrigardas filmon, aŭskultas muzikon, flanke vidas sporton ktp. == Kritiko == En sia verko "This is for Everyone" Tim Berners-Lee li diskutas tendencojn kiuj minacas la socian kontrakton de la malfermita reto: datummonopoliojn de grandaj teknologiaj kompanioj, la gvatadan kapitalismon, la atentoekonomio kiu nutrante polarizon kaj AI-teknologion kiu pli rapide evoluas ol ni scias regi ĝin. Li montras ankaŭ kiel niaj ciferecaj vivoj en Interreto povas esti re-inĝenieritaj por la bono de homa prospero anstataŭ profito aŭ por potenco<ref>(en) ''[https://www.goodreads.com/book/show/222376492-this-is-for-everyone This Is for Everyone: The Unfinished Story of the World Wide Web]'', Goodreads</ref>. La [[Teorio de la mortinta interreto]] ({{En}}: ''Dead Internet Theory'') estas dekomence [[konspira teorio]], kiu asertas, ke plej multaj interagoj en la interreto, precipe en [[Socia retejo|sociaj retoj]], estas farataj de robotoj anstataŭ de realaj homoj. Poste la teorio pli ofte estis menciita sen referenco al konspiraj teorioj, simple por kritiki la kreskantan aperon de malaltkvalitaj enhavoj, kreitaj de [[Artefarita intelekto|artefaritaj intelektoj]]. == Literaturo == (en) [[Tim Berners-Lee]], ''This is for Everyone,The Unfinished Story of the World Wide Web'', 2025, eld. Farrar, Straus and Giroux, 400 paĝoj, <nowiki>ISBN 9780374612467</nowiki> == Vidu ankaŭ == <!-- Bonvolu gardu tiun liston alfabete organizata. --> {{Div col|cols = 3}} * [[Baŭncero]] * [[Blogo]] * [[DOCSIS]] * [[Dosiero-Transiga Protokolo]] * [[Hejma enkursigilo]] * [[HFC-reto]] * [[ICANN]] * [[Interreta memeo]] * [[Interreto de aĵoj]] * [[IP-adreso]] * [[IRC]] * [[Leĝo de Poe]] * [[Modemo]] * [[Novaĵgrupo]] * [[Pertelefonlinea konekto]] * [[Reta serio]] * [[Retkomunumo]] * [[Retkulturo]] * [[Semantika Reto]] * [[Servilo]] * [[Wi-Fi]] * [[Zoom (videokomunikilo)]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== === En Esperanto === * Yves Nevelsteen, ''Komputeko, prikomputila terminokolekto'', Espero por E@i, Partizanske, Slovakio, 2008 === Alilingve === * Abbate, Janet (1999). [https://archive.org/details/inventinginterne00abba ''Inventing the Internet''.] Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 978-0-262-01172-3. * Castells, Manuel: ''La galaxia Internet – Reflexiones sobre Internet, empresa y sociedad''. Barcelona (Plaza & Janés), 2001. * Feenberg, A.: ''The Internet as network, world, co-construction, and mode of governance''. The Information Society, 2019. * Matthias Röhr: ''Der lange Weg zum Internet. Computer als Kommunikationsmedien zwischen Gegenkultur und Industriepolitik in den 1970er/1980er Jahren'', transcript, Bielefeld 2021, ISBN 978-3-8376-5930-6 == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2011/10/interreto-liberiga-au-dependiga.html "Interreto: Liberiga aŭ dependiga?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064241/http://kontakto.tejo.org/2011/10/interreto-liberiga-au-dependiga.html |date=2019-01-29 }}, Kontakto, n-ro 244, 2011 La sekvaj eksteraj ligiloj ligas al listoj, kiuj donas ampleksan superrigardon pri la plejmulto de esperantlingvaj retejoj en la hodiaŭa interreto. * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/27/listo-de-kopirajtitaj-esperantlingvaj-retejoj/ listo de kopirajtitaj esperantlingvaj retejoj] * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/15/indekso-de-blogoj-esperantlingvaj/ indekso de blogoj esperantlingvaj] * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/03/listo-kun-retregionoj-de-la-formo-httpesp-kaj-httpeo-kaj-http-eo/ listo kun retregionoj de la formo http://*esp*.* kaj http://*eo.*.* kaj http://*.eo*.*] {{Projektoj |commons=Internet |commonscat=Internet |wikinewscat=Interreto |ReVo=ret#ret.inter0o |q=Interreto |s=Kategorio:Interreto }} {{Havenda artikolo|Interreto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Interreto| ]] 168eoemfrj83y4ytzv6p7dezjrubuan Krokodili 0 2410 9480842 9480389 2026-09-23T18:07:37Z PurplePieman 65169 Denove, bonvolu kontroli per vortaro 9480842 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} [[Dosiero:Ne krokodilu.jpg|eta|Signo "Ne krokodilu" en [[Kastelo Greziljono]]]] [[Dosiero:10 steloj plastaj ambaŭflanke 01.JPG|eta|250px|10-[[Stelo (monunuo)|Stela]] plasta monero. En la antaŭparto de la monero aperas [[krokodilo]] pro tio, ke tiu ĉi monero estas la plej uzata en la drinkejo, do post iom da drinkado oni "ekkrokodilas".]] '''''Krokodili''''' (la verba formo de "[[krokodilo]]") estas [[Esperanta idiotismo]] kun la signifo "en [[Esperanto|Esperanta]] medio paroli alian lingvon, kiu estas la [[denaska lingvo]] de iuj ĉeestantoj".<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://forward.com/culture/11460/crocodiling-in-esperanto-on-the-streets-of-hanoi-00361/ | titolo = Crocodiling in Esperanto On the Streets of Hanoi | alirdato = 2015-11-30 | familia nomo = Schor | persona nomo = Esther | dato = 2007-08-22 | verko = [[The Forward]]| eldoninto = The Forward Association | lingvo = en | citaĵo = Krokodili — “to crocodile” — means to speak one’s native language at an Esperanto gathering.}}</ref> Kelkfoje oni uzas la vorton pli ĝenerale, kun la signifo "en Esperanta medio paroli ajnan lingvon krom [[Esperanto]]". Krokodiladon oni kutime konsideras evitinda inter [[esperantisto]]j. Oni volas eviti ĝin por pli bone ekzerci Esperanton, por kapabli bone uzi ĝin, kiam oni vere bezonas tion, parolante kun alilandanoj kaj, pli ĝenerale, kun alilingvanoj. Alie, la homoj, kiuj nur malofte povas vojaĝi eksterlanden, preskaŭ neniam havus la eblon ekzerci sian Esperanton. Dum internaciaj [[Esperanto-renkontiĝo]]j, krokodilado povas kaŭzi nekomprenon, kaj tial estas eĉ malpli akceptata ol en kunvenoj de samlandanoj. Aldone, krokodilado povas kaŭzi malbonan impreson al vizitantaj [[ĵurnalisto]]j aŭ aliaj eksteruloj ĉe la aranĝoj, ĉar ili povus pensi, ke per Esperanto oni ne povas bone esprimi sin. Ĉiuj ĉi tiuj kialoj kune igas la krokodiladon malakceptata inter esperantistoj, tiel ke ili ofte instigas homojn paroli Esperanton, eĉ se tio ne absolute necesas pro rekte komunikaj kialoj. Tamen fojfoja krokodilado kun komencantoj por klarigi [[gramatiko|gramatikajn]] detalojn estas pli akceptata, kvankam multaj preferas alparoli komencantojn per simpla, malrapida Esperanto, por ke tiuj baldaŭ plibonigu sian lingvoscion kaj kiom eble plej frue ekhavu memfidon, ke ili jam kapablas kompreni kaj paroli Esperanton. Paroli en fremda lingvo ("[[aligatori]]") por plibonigi sian regon de tiu fremda lingvo en [[Esperanto-aranĝo]] estas iom pli akceptata konduto, speciale, se tion faras sperta esperantisto, kiu jam kapablas libere paroli Esperanton kaj do ne bezonas eluzi ĉian eblon paroli en Esperanto por plibonigi sian lingvonivelon. == Etimologio == [[Dosiero:NileCrocodile.jpg|eta|[[Nilkrokodilo]]j]] Pri la etimologio de la esprimo ''krokodili'' oni ne certas. Tamen ekzistas pluraj klarigaj teorioj: Onidire [[krokodilo]]j ploras manĝante viktimojn. Analoge, krokodilanto plendas pri la fato de Esperanto, sed mem kontraŭefikas ĝin. Sur la kovrilo de [[Travivaĵoj de Ro. Ŝo.]] aperas krokodilo kaj urso sinprenante la manojn. Ambaŭ portas steletojn. Pri ĝi [[La Brita Esperantisto]] (N. 109, Jan. 1914 pĝ 18) diras iom mistere "la komedie-tragedia bildo sur la kovrilo kvazaŭ antaŭinklinas la legonton al dumtempa flankenmeto de la teraj zorgoj, al iometa dislaso de la ridoreteniloj!" Eble tio signifas ke jam tiutempe esperantistoj konis iun "tragikomedian" aludon al krokodiloj. [[Dosiero:1914 Travivaĵoj de Ro Ŝo 1.jpg|eta|Kovrilo de [[Travivaĵoj de Ro. Ŝo.]]]] Oni diras ke la uzon de "[[krokodilo]]" por slange indiki neesperantiston enkondukis la italdevena Ferrari, taksiisto en [[Parizo]] dum la [[1930-aj jaroj]]. "Kion volas tiuj krokodiloj?" li kutime apostrofis la neesperantistojn, kiuj brue envenis la kafejon kie li estis babilanta en Esperanto kun samideanoj. Ankoraŭ nun kelkfoje "krokodilo" sinonimas al neesperantisto. Tamen, pli ofte ĝi signifas "Esperanto-parolanto, kiu en Esperanto-medio parolas nacilingve".<!-- <ref group="noto">Por nelonge nomi neesperantistojn, homojn fremdajn al Esperanto-movado kaj Esperanto-kulturo, oni malofte uzas pruntitajn vortojn ''[[gaĝo]]'' (el la cigana) kaj ''[[gojo]]'' (el la jida).</ref> --> Iom alimaniere raportas la originon de la enkonduko de "krokodilo" en p.185 de sia verko ''[[Lingvaj babilaĵoj|Lingvaj Babilaĵoj]]'' [[André Cherpillod|Andreo Ĉerpiljodo]], raportante el la buŝo de [[Roger Bernard (esperantisto)|Roĝero Bernardo]], kiu mem spertis surloke tiujn momentojn kun Ferari'. === Krokodili dum Cseh-metoda kurso de Esperanto === Alia klarigo de "krokodili" devenas el la [[Cseh-metodo]] de instruado. Kiam [[Andreo Cseh|Andreo CSEH]] instruis, li ĉiam kunportis lignajn bestojn. Dum liaj kursoj neniu rajtis paroli sian gepatran lingvon, krom se tiu havis la krokodilon en la mano. == La fenomeno de fanatikaj kontraŭ-krokodilistoj == [[Dosiero:DALL·E_2022-07-20_19.26.54_-_a_crocodile_looking_through_a_window_behind_a_man,_black_and_white.png|eta|Bildo de Ludwik Zamenhof ignorante krokodilon kreita per la [[artefarita neŭra reto]] [[DALL-E]] 2.]] Ekzistas en la [[Esperanto-movado]] ankaŭ la fenomeno de fanatikaj kontraŭ-krokodilistoj. Temas pri personoj, kiuj fervore kaj fanatike atakas ĉiun, kaj precipe komencantojn, kiuj dum Esperanto-renkontiĝoj elbuŝigas neesperantlingvan vorton per la akretona frazeto: "Ne krokodilu!". Tiu ĉi fenomeno ne malofte komplete senkuraĝigas komencantojn, kiuj poste neniam plu partoprenas Esperanto-renkontiĝojn. La bona intenco, ke oni instigu la homojn praktiki sian Esperanton kaj plibonigi sian lingvokonon, per tia konduto tiam turniĝas al forbarilo por novaj lernantoj kun la tute kontraŭa efiko. == Aliaj reptiliecaj verboj== Laŭ ''krokodili'', kelkaj esperantistoj kreis vortojn laŭ la nomoj de aliaj reptilioj por priskribi la uzadon de unu lingvo en la medio de alia. Tamen, tiuj esprimoj ne estas tiel konataj kaj uzataj kiel ''krokodili''. === ''Aligatori'' kaj ''kajmani'' === ==== ''Aligatori'' ==== [[Dosiero:Alligator.jpg|eta|Aligatoro]] ''Aligatori'' signifas "en Esperanta medio paroli alian lingvon ol [[Esperanto]]n, kiu estas gepatra lingvo de nur parto de la ĉeestantaro". Oni diras '''''ali'''gatori'', ĉar ([[Mnemoniko|mnemonike]]) unu homo parolas la lingvon de la '''ali'''a. Tamen, la preciza difino de ''aligatori'' povas iomete varii. Pli malofte, ĝi priskribas kiam oni uzas lingvon, kiu estas nek sia denaska lingvo nek Esperanto. Homon, kiu aligatoras, oni kelkfoje nomas [[aligatoro]]. ==== ''Kajmani'' ==== [[Dosiero:Spectacled_Caiman.JPG|eta|Kajmano]] ''Kajmani'' signifas "en Esperanta medio paroli alian lingvon ol [[Esperanto]]n, kiu estas gepatra lingvo de neniu el la ĉeestantoj". Oni diras '''''kaj'''mani'', ĉar ([[Mnemoniko|mnemonike]]) '''kaj''' unu homo '''kaj''' la alia parolas fremdan lingvon. Tamen, la preciza difino de ''kajmani'' povas iomete varii. Pli malofte, ĝi priskribas kiam oni uzas lingvon, kiun neniu en la rondo povas kompreni. Homon, kiu kajmanas, oni kelkfoje nomas [[kajmano]]. ==== Akcepto de aligatorado kaj kajmanado ==== En la plej multaj situacioj, aligatorado kaj kajmanado estas same malakceptataj inter [[esperantisto]]j kiel krokodilado. Tamen, dum kelkaj internaciaj [[Esperanto-renkontiĝo]]j, oni organizas apartan programeron nomatan [[aligatorejo]], dum kiu oni nur rajtas aligatori kaj kajmani, por ke oni praktiku sian scipovon de [[Fremda lingvo|fremdaj lingvoj]]. Ankaŭ ekster tiaj aligatorejoj, aligatorado kaj kajmanado por plibonigi sian scipovon de fremdlingvo estas pli akceptata trajto, ol krokodilado. En la [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]], kutime estas organizata "ekspresa kurso" pri la lingvo de la kongreslando. Kvankam oni tie uzas ankaŭ ne-esperantan lingvon, tio ne estas rigardata kiel aligatorado aŭ kajmanado, ĉar la lingvo de la instruado restas Esperanto. === ''Reptiliumi'' === ''Reptiliumi'' estas esprimo kun la signifo "krokodili, aligatori, aŭ kajmani", do "en Esperanta medio paroli ajnan [[Etna lingvo|etnan lingvon]] krom Esperanto". Ĝi tamen estas tre malofta, kaj anstataŭe, oni ĝenerale diras simple ''krokodili''. === ''Gaviali'' === [[Dosiero:Gavialis gangeticus.jpg|eta|Gavialo]] ''Gaviali'' signifas "paroli Esperanton, kiam alia lingvo pli taŭgus" aŭ "uzi Esperanton por ke ĉeestantaj ne-esperantistoj ne komprenu nin". Unuvorte, ĝi signifas ''malkrokodili''. Inter esperantistoj, gaviali (en la unua signifo) estas kutime pli akceptata ol krokodili, ĉar per ĝi oni praktikas sian scipovon de Esperanto, por ke oni poste povu uzi ĝin, kiam oni vere bezonas ĝin, parolante kun eksterlandanoj. Gaviali en la dua signifo ofte okazas, kiam malmultaj esperantistoj renkontiĝas ekster Esperanto-aranĝo, kaj estas kune kun ne-esperantistoj. Se ili volas komuniki ion sen esti komprenataj de la ne-esperantistoj, ili povas uzi Esperanton. Tion oni nomas "gaviali" (en la dua signifo de la vorto). Tiun agon ne-esperantistoj povas konsideri ĝena. Homon, kiu gavialas, oni kelkfoje nomas [[gavialo]]. === ''Lacerti'' === [[Dosiero:Lacerta agilis 1 (Marek Szczepanek).jpg|eta|Lacerto]] ''Lacerti'' plej ofte signifas "en Esperanta medio paroli alian [[planlingvo]]n ol [[Esperanto]]n". Pli malofta signifo estas "en Esperanta medio, inter parolantoj kun similaj denaskaj lingvoj, uzi sian [[gepatra lingvo|gepatran lingvon]]". Ekzemple kiam hispana [[esperantisto]] parolas la [[hispana lingvo|hispanan]] al brazila esperantisto, kaj nur estas komprenata pro la simileco inter la hispana kaj la [[portugala lingvo|portugala]]. Lacerti (en la pli kutima, unua, signifo) estas multe malpli kutima fenomeno ol la aliaj reptiliumadoj. Pro tio ne ekzistas tiom fortaj sintenoj kontraŭ ĝi kiel kontraŭ la aliaj reptiliumadoj. Multaj esperantistoj tamen ĝenerale malaprobas aliajn projektojn por [[internacia helplingvo]], kaj tial ankaŭ koleriĝus aŭdi ilin en Esperanta aranĝo. Tamen la planlingvo [[Tokipono]], kiu ne celas esti internacia helplingvo, estas populara inter esperantistoj (instruata en apartaj kursoj ekzemple jam en [[2003]] dum la [[Internacia Seminario|IS]]). La fakto, ke ĝi ne estas konkurenco al Esperanto, faciligas ĝian vojon al "akceptata lacertado". Homon, kiu lacertas, oni kelkfoje nomas [[lacerto]].[[Dosiero:Sitelen sitelen new glyphs August 2021.jpg|eta|Kelkaj oficialaj signoj por neologismoj en la tokipona skribisitemo ''sitelen sitelen'', kun ''kokosila'' en la mezo.]] === ''En [[Tokipono]] ekzistas la slanga vorto "kokosila"''<!-- noto: ne majuskligu la vorton "kokosila". En Tokipono vortoj ĉiam tenas la saman usklecon, do "Kokosila" ne estus la sama vorto. --> === En [[Tokipono]] ekzistas la slanga vorto ''kokosila'', kiu havas la signifon "en tokipona medio paroli alian lingvon ol Tokiponon".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1t-pjAgZDyKPXcCRnEdATFQOxGbQFMjZm-8EvXiQd2Po/edit#gid=2058271048|titolo=nimi ale pona|alirdato=2021-02-02|familia nomo=Moniz|persona nomo=C. Ryan|dato=2021-12-14|lingvo=eo|citaĵo=kokosila — krokodili; paroli netokipone en situacio, kie Tokipono estus pli taŭga}}</ref> Ĝi estas rekta tokiponigo de la esperanta vorto "krokodilas". La vorto ekestis, kiam [[Sonja Lang]], kreinto de Tokipono kaj esperantisto, spontanee uzis ĝin en tokipona babilejo en aprilo de 2020. Ĉirkaŭ unu jaron poste Lang trovis en granda enketa esploro pri uzado de tokipono, ke ĉirkaŭ 50% de tokiponaj parolantoj uzus la vorton por diri "paroli alian lingvon en nur-tokipona medio".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://tokipona.org/nimi_pi_pu_ala.txt|titolo=nimi_pi_pu_ala.txt|alirdato=2021-02-02|lasta=Lang|unua=Sonja|aŭtoroligilo=Sonja Lang|dato=2021-05-02|lingvo=en}}</ref> Pro tio ŝi nomis la vorton ''kokosila'' grava parto de Tokipono en sia verko [[Toki Pona Dictionary]], kune kun 15 aliaj ofte uzataj neoficialaj vortoj.<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Toki Pona Dictionary|lasta=Lang|unua=Sonja|aŭtoroligilo=Sonja Lang|dato=2021-07-18|lingvo=en|isbn=9780978292362|paĝoj=22}}</ref> Pli nova enketo kadre de ''lipu Linku'' en 2025 montris ke 19% el respondantoj uzus la vorton.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://github.com/lipu-linku/ijo/blob/main/survey/2025/README.md|titolo=2025 Word Survey results|dato=2025-09-20|aŭtoro=kala Asi|verko=lipu Linku}}</ref> Jam multe pli frue estis en Tokipono por simila celo uzata la frazo ''toki akesi'', t.e. "paroli reptilie". {{Commonscat|Ne krokodilu!}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aligatorejo]] * [[Lingva disciplino]] [[Kategorio:Reptiliumado]] m0izqn9qe2expbk26l8wz604judujzm Aŭtonoma Regiono Tibeto 0 4141 9480966 9420349 2026-09-24T04:19:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480966 wikitext text/x-wiki {{Neneŭtrala}} {{PorA|la filmo Sep jaroj en Tibeto|Sep jaroj en Tibeto}} {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo =བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས། |transskribo =Poi Ranggyong Jong |eonomo =Tibeto |eonomo alternative = |priskribo de blazono= |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = China Tibet.svg|275px |oficiala lingvo =[[tibeta lingvo|la tibeta]], [[ĉina lingvo|la ĉina]] |lingvoj = [[tibeta lingvo|la tibeta]], [[ĉina lingvo|la ĉina]] |ĉefurbo = [[Lasao]] |religio = [[tibeta budhismo]] |km2 = 1228400 |akvo = |loĝantoj = [[tibetanoj]] |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-sufikso=<ref>{{cite web |url = http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-05/04/c_13858686.htm |title = Tibet's population tops 3 million; 90% are Tibetans |publisher = News.xinhuanet.com |date = 4 May 2011 |accessdate = 11 October 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110513202105/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-05/04/c_13858686.htm |archivedate = 2011-05-13}}</ref><ref>{{cite web |author = 张军棉 |url = http://www.china.org.cn/top10/2011-06/10/content_22757346.htm |title = Top 10 least populous Chinese regions |publisher = China.org.cn |date = 10 June 2011 |accessdate = 11 October 2011}}</ref> |loĝantaro-jaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = {{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}} |vivlongeco = |valuto = |valuta kodo = |horzono = +8 |ttt = |landkodo = CN-54 |tel = |politika sistemo = |ŝtatestro = |ĉefministro = |nacia tago = |sendependeco = |de kiu = |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = |kesteroj= {{informkesto geografiaĵo|regiono |subŝablono=jes |kategorio=Regiono |lando = Ĉinio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = CN-XZ |mapo1 lokumilo = Tibeto |kodo = CN-XZ |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} }}<!--fino de la ekstera informkesto--> '''Tibeto'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Tibeto_kd Tibeto] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> ({{lang-zh|西藏|p=Xīzàng}}, {{lang-bo|Bod}}) estas [[Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio|aŭtonoma regiono]] de [[Ĉinio]] situanta en [[Azio]] norde de [[Himalajo]]. Ĝia ĉefurbo estas [[Lasao]]. Tibeto iam estis sendependa reĝlando, sed nun, laŭ la ĉinia registaro kaj aliancanoj, ĝi estas parto de [[Ĉinio]]. La ĉefurbo estas [[Lasao]]. Alia grava urbo estas [[Ĉamdo]]. La "aŭtonoma regiono Tibeto" ''(Xizang)'' etendiĝas sur 1,2 milionoj da kvadratkilometroj kaj enhavas 3,6 milionojn da loĝantoj en 2020. La plejmulta etno estas [[tibetano]]j, kies lingvo estas la [[Tibeta lingvo|tibeta]]. La regiono apudas [[Ŝinĝango]]n kaj havas limojn kun [[Barato]], [[Nepalo]], [[Butano]] kaj [[Birmo]]. Tibeto situas en la sudokcidenta limregiono, sudokcidento de la Ĉinghaja-Tibeta [[Altebenaĵo]]. Ĝi najbaras al [[Barato]], [[Birmo]], [[Butano (lando)|Butano]], [[Sikimo]] kaj [[Nepalo]] en la sudo kaj okcidento. Ĝia regionlimo estas longa 4 mil km kaj areo pli ol 1,22 milionoj da kvadrataj kilometroj, t.e. 12.8% de tiu de la tuta lando. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Tibeto}} Post kiam [[Padmasambhava]] venkis la bon-[[pastro]]jn kaj iniciatis [[lamaismo]]n, Tibeto estis [[teokratio]]. Ĝi restis ekster [[koloniismo]] kaj [[okcidenta civilizo]]. En la [[1940]]-aj jaroj, ne ekzistis minejoj kaj la nuraj aŭtomobiloj apartenis al [[Dalai-Lamao]]. En [[1950]], la [[Ĉinio|Ĉina Popola Respubliko]] eniris perforte Tibeton kaj aneksis ĝin al sia teritorio. Tibeto fariĝis aŭtonoma regiono, oficiale regata de [[Dalai-Lamao]] kaj de [[Panĉen-lamao]]. La centra ĉina registaro de tiam zorgas pri milita defendo, eksterlandaj rilatoj, financoj kaj edukado de Tibeto. La politiko de Ĉinio koncerne Tibeton severiĝis en [[1958]], kiam la tibetaj aŭtonomistoj oponiĝis al la centra registaro. En 1959 Dalai-lamao rifuĝis en Barato kun 100 000 fideluloj, kaj tie estigis ekzilan registaron. Rezistantoj (''khampa''), rifuĝintaj en la nepalaj montaroj kaj subtenitaj de Barato, milite batalis kontraŭ Ĉinio. En Tibeto Panĉen-lamao gvidis la registaron ĝis li estis elpelita en [[1965]]. En marto 2008, [[Protesto en Lasao|okazis protestoj]] en Lasao kiuj estis vigle kontraŭbatalinta fare de ĉina popola armeo: oni parolas pri ĉirkaŭ 100 viktimoj inter la tibetanoj. La fondinto de la [[tibetologio]] estis la [[hungara]] [[lingvisto]] [[Sándor Kőrösi Csoma]] (1784-1842). == Geografio kaj natura stato == === Naturaj riĉfontoj === ==== Minaĵoj ==== En Tibeto oni trovis entute pli ol 90 specojn de minaĵoj kaj konstatis la rezervokvanton de 26 el ili. La rezervokvanto de 11 specoj estas inter la unuaj 5 lokoj de la lando. ==== Fueloj ==== Tibeto estas abunda je [[akvoenergio]], [[tervarmo]], suna kaj [[Ventoenergio|venta energioj]]. Laŭ statistiko la jara akvoenergio estas ĉ. 200 milionoj da [[kW]], t.e. 30 % de tiu de la tuta [[Ĉinio]]. La tersurfaca akva rezervokvanto estas 354,8 miliardoj da [[Kubmetro|kubmetroj]], kiuj konsistigas 13,5 % de tiu de Ĉinio. La akva rezervokvanto de [[glaĉero]]j estas 330 miliardoj da kubmetroj. La ekspluatebla akvoenergio estas 56,59 milionoj da kW kaj konsistigas 15 % de tiu de la tuta lando. La tervarma rezervokvanto de Tibeto okupas la unuan lokon de Ĉinio. La [[termofonto]] Yangbajan proksime de Lhaso estas la plej granda alttemperatura vapora fonto kaj ankaŭ unu el la plej grandaj utiligataj termofontoj de la mondo. ==== Vegetaloj ==== Tibeto estas granda regno de [[vegetalo]]j. Tie estas unu el la plej grandaj forstumejoj de nia lando. En Tibeto kun kompleto da primitivaj [[arbaro]]j, kreskas 5 mil specoj de altklasaj vegetaloj. Tie la arbaroj egalas al 2.08 miliardoj da kubmetroj da [[ligno]]. La arbaroj kovras 9.84% dae la tero. Tie kreskas pli ol 1 mil specoj de sovaĝaj vegetaloj taŭgaj por farmacio, el kiuj 400 estas ofte uzataj. ==== Animaloj ==== En Tibeto vivas 142 specoj de [[mamulo]]j, 473 specoj de [[birdo]]j, 49 specoj de [[rampulo]]j, 44 specoj de [[amfibio]]j, 64 specoj de [[fiŝo]]j kaj 2300 specoj de [[insekto]]j. La [[pantolopo]]j (Pantholops hodgsoni), sovaĝaj gruntbovoj, [[kiango]]j kaj [[ovio]]j estas raraj bestoj protektataj de la ŝtato. Ili vivas ekskluzive sur la Ĉinghaja-Tibeta Altebenaĵo. La [[blanklipa cervo]], unu el la raraj bestoj de la mondo, vivas ekskluzive en Ĉinio. La tieaj nigrokolaj [[gruo]]j kaj [[krosoptilo]]j (Crossoptilon crossoptilon) estas unuaklasaj protektataj de la ŝtato. ==== Turismo ==== La Tibeta Aŭtonoma Regiono ekspluatas siajn originalajn turismajn naturajn kaj artefaritajn fontojn. Nun ĝi havas 4 turismajn lokojn: [[Lasao]], okcidenta Tibeto, sudokcidenta Tibeto kaj suda Tibeto. En la fino de [[1994]] en Tibeto funkciis 30 diversaj turismaj servoj, 50 [[hotelo]]j, el kiuj 7 estas stelaj, pli ol 400 turismaj aŭtoj, 3 mil oficistoj de turismaj servoj . ==== Medioprotektado ==== La aero en Tibeto estas maldensa kompare kun tiu en aliaj lokoj de Ĉinio, sunlumoj estas sufiĉaj kaj temperaturo malalta, pluvo malofta. Ĉiu kubmetro da aero havas nur 150-170 g. da [[oksigeno]], egale nur al 62-65.4% de tiu sur [[ebenaĵo]]. En Tibeto la industria poluo estas apenaŭa. Tie neniam okazis grava media polucio, nek falis acida pluvo. La loko alprenis taŭgan kontraŭrimedon kontraŭ ĉia ajn poluo. Ĝi praktikas la sistemon de prijuĝo de la media polucio al ĉiuj konstruotaj projektoj eble poluantaj la medion, kaj faras projekcion de la ĉefa konstruo kaj rimedon kontraŭ la ebla poluo samtempe, tiel ke ankaŭ la antaŭaj poluaj fontoj estis nuligitaj. 80% de la fumoj estigitaj en bruligo estis nuligitaj. La urba konstruo estas farata laŭ racia projekcio kaj oni donas sufiĉan atenton al arbarizado. En [[Lasao]] la verdaĵoj kovras 17.6% de la areo kaj la pokapa verdaĵ-kvanto estas 12 kvadrataj metroj. En la [[1990-aj jaroj]] la teknikaj kaj esploraj departementoj faris enketadon pri la industria polua fonto, sovaĝaj animaloj kaj vegetaloj. En Lasao, Xigaze kaj Qabdo funkcias kontrola stacio de la medioj. Laŭ observado la medio nun en Tibeto estas bona. La atmosfero kaj akvo ne estas poluitaj kaj la media radio estas sub normala normo kaj estas neniu radia polucio malutila al la homoj. '''''Inundoj kaj terglitoj en la aŭtonoma provinco Xi-Zang''''' Pro la altigita temperaturo ankaŭ sur la tre alta regiono kie troviĝas Tibeto ŝanĝiĝas la naturo, aparte rilate akvon. Pro la temperatur-altigo la daura frosto en kelkaj regionoj de la Himalajo perdiĝas; pro tio moviĝas la grundo, ŝtonaroj kaj rokoj, kiuj antaue estis kvazau gluitaj de la t.n. permafrosto. Simile okazas pli ofte kaj forte inundoj, kiuj detruas domojn kaj mortigas homojn. Aliaj kaŭzoj estas la urbaniziĝo (parte pro politikaj kaŭzoj) kaj pli frue (antau 20-30 jaroj) la forhakado de la montara arbaro. Pri tiu Chr. Lavarenne kaj mi verkis artikolon jam 1996<ref>(eo + en) [[Scienco kaj tekniko|Tutmondaj Scienco kaj Tekniko]], 1996/3, paĝoj 30 - 34</ref> == Loĝantoj kaj nacioj == * Loĝantoj: 3 milionoj (fine de 2011) * Loĝantara kresko: 2 % (fine de 2011) === Nacioj === La tibetnacianoj nombras 3 milionojn, kiuj konsistigas 90.4% de la regiona loĝantaro. Tie vivas 66 mil [[hanoj]], kiuj konsistigas nur 2.8% de la tuta loĝantaro. Krome, tie vivas ankaŭ 18 mil loĝantoj de aliaj nacimalplimultoj, kiuj konsistigas nur 0.8% de la tuta loĝantaro. En Tibeto vivas ankaŭ [[menbaoj]], [[lobaoj]], [[hujoj]] k.a. === Urboj, kuntiritaj areoj === * [[Lasao]] (prefektujnivela ĉefurbo) * [[Ĉamdo]] (prefektujnivela) * [[Nagĉu]] (prefektujnivela) * [[Njinĉi]] (prefektujnivela) * [[Ŝigace]] (prefektujnivela) * [[Darchen]] (vilaĝo) == Ekonomio == * Enlanda totala produktovaloro: 9.118 miliardoj da [[juano]]j (fine de [[1998]]) * Pokapa produktovaloro: 3 716 juanoj (fine de 1998) * Financa enspezo: 364 milionoj da juanoj (en 1998) * Industria produktovaloro: 1.283 miliardoj da juanoj (en 1998) * Agrikultura produktovaloro: 2.243 miliardoj da juanoj (en 1998) Ĉefaj industrioj estas la [[mineralo|minerala]], [[agrikulturo|agrikultura]], brutobreda, naci-metiarta, forstuma kaj [[turismo|turisma]]. === Ekstera komerco === En [[1998]] la importa kaj eksporta valoro estis 120 milionoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]]. Danke al la favoraj politikoj ellaboritaj de la ŝtato speciale por Tibeto, la tibetanoj aktive disvolvas eksporton de sianaciaj metiartaĵoj kaj brutaj produktaĵoj. Tie nun rapide disvolviĝas ne nur ŝtataj eksterakomercaj entreprenoj, sed ankaŭ landlimaj merkatoj. Nun Tibeto estas nia fenestro al la Suda Azio. === Fremda investo === Ĝis [[1998]] la regiona registaro jam aprobis 74 entreprenojn investitajn de eksterlandanoj. === Internacia helpo === La Disvolva Programo de [[UN]] subvenciis al Tibeto 4 milionojn da usonaj dolaroj ekde [[1981]] por Tervarma Elektrejo Yangbajan. Estas jam transdonita al uzado la sinteza agrikultura projekto, konstruita helpe de la Monda Nutraĵa Programo de UN por batalo kontraŭ trosekeco kaj plibonigo de la irigaciaj kondiĉoj en la 4 gubernioj en la valo de rivero Lasao. La Infana Fonduso de UN donis 3.215 milionojn da usonaj dolaroj por konstrui sanprotektan stacion de virinoj kaj infanoj en Tibeto. En 1995 la Disvolva Programo de UN decidis doni 828 mil usonajn dolarojn al Tibeto por naturaj parkoj en la gubernioj Nyanang, Dingri, Dinggye kaj Jilong. === Telekomuniko === Telefonio: 59166 familioj havas telefonon Radio kaj TV-stacioj: En [[2000]] funkcias en Tibeto 2 radio-stacioj kaj 2 TV-stacioj === Trafiko === La ŝosea reto kun Lasao kiel la centro ligas multajn lokojn de Tibeto. En la tuta regiono estas 15 trunkaj ŝoseoj, 315 branĉaj kun totala longeco de 22 mil km. La ŝoseoj kunligas Tibeton kun [[Siĉuano]], [[Ĉinghajo]], [[Ŝinĝango]], [[Junano]] kaj Nepalo. De Lasao oni povas flugi rekte al [[Pekino]], [[Ĉengduo]], [[Ŝanhajo]], [[Kantono]], [[Ĉongĉingo]] kaj [[Katmanduo]]. Oni ekkonstruis la fervojamn linion [[Ĉinghaja-Tibeta fervojo]] en 2001. === Projektoj bezonantaj fremdan investon === La tibeta registaro deziras, ke alilandaj entreprenistoj investu la fuelan, transportan, konstruan, tekstilan, malpezindustrian, maŝinfabrikan, komercan, manĝaĵan, brutobredan, prilaboran kaj turisman aferojn en Tibeto, kaj precipe la longtempan, mezlongtempan kaj profitodonan sintezan ekspluaton. Ili povas funkciigi entreprenojn sendepende, kunlabore kun la ĉinaj flankoj kaj fari teknikan kunlaboron kun [[Ĉinio]]. La registaro aprobas ankaŭ ĉiujn individuojn kaj privatajn entreprenojn, kiuj kunlaboras kun eksterlandanoj en la komercado kaj faras landliman komercon. == Folkloro == En Okcidenta kulturo, en Tibeto estas paradiza urbo [[Ŝangrilao]]. En ĝiaj montoj loĝas, laŭ lokaj tradicioj kaj kelkaj atestantoj/esploristoj, ia hom- aŭ simi-eca "neĝomonstro" [[Jetio]], kiu eble estas [[restaĵa homeculo]]. La [[Tibeta medicino]] (Tibeta: ''bod sman'') estas sistemo de resanigo disvolvita en Tibeto kaj kiu plejparte disvastiĝis en la landoj kaj regionoj de la tibeta altebenaĵo. Pri ĝia deveno estas diversaj legendoj. ==En Esperanto== [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 4an ĉapitron "Fabelo el Tibeto" al tiu lando; ŝi komentas pri ties etendo kaj rakontas amuzan fabelon pri pakto inter reĝo kaj [[muso]].<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 39-43.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.tibet-info.net/www/index.php Helpo al Tibeto rilate homrajtoj (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090224172053/http://www.tibet-info.net/www/index.php |date=2009-02-24 }} * [http://www.tibet.com/ Ekzilita registaro de Tibeto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090927004056/http://www.tibet.com/ |date=2009-09-27 }} ''(angle)'' {{projektoj|ReVo=tibet}} {{Provincoj de Ĉinio}} {{-}} {{Unua}} [[Kategorio:Tibeto| ]] [[Kategorio:Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio]] 9gmlk1ow20etgb3zi5yb4n4eu8pmnh5 Tuluzo 0 4197 9481001 9478820 2026-09-24T08:47:55Z Sj1mor 12103 9481001 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |tipo = urbo |statuso=Urbo |lando=[[Francio]] |nomo= Tuluzo |flago= |blazono=Blason de Toulouse.png |devizo= |bildo={{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Montage_Toulouse_2.jpg | dosiero2 = Montage_Toulouse_3.jpg | dosiero3 = Toulouse montage.jpg | dosiero4 = Patchwork Toulouse.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} |bildo-larĝeco = 300px |bildo-priskribo=Panorama bildo de Tuluzo |patrono= |mapo= |mapo2= |longitudo=01/26/31/E |latitudo=43/36/16/N |regiono-ISO=FR-31 |Mapo en angulo= |situo sur mapo2=Tuluzo |situo de2=Situa mapo de Tuluzo |tipo1=reliefo |zomo=10 |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Okcitanio (franca regiono)]] <small>([[ĉefurbo]]</small>) |departemento=[[Haute-Garonne]] <small>([[prefektejo]])</small> |arondismento=Toulouse <small>([[ĉefurbo]])</small> |kantono=Ĉefurbo de 15 kantonoj |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-ro Jean-Luc Moudenc |partio=[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |estro ekde=[[2014]]-[[2020]] |interkom= |ĝemel= |pk=31000, 31100, 31200, 31300, 31400, 31500 |alto=De 115 al 263 m |areo=118.30 |loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |jaro={{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝantaro_denseco=auto |tel= |aŭto= |kodo=31555 |laŭ=[[INSEE]] |horzono=UTC +1 (+2 somere) }} '''Tuluzo''' ([[Franca lingvo|franclingve]] '''''Toulouse''''', [[Okcitana lingvo|okcitanlingve]] '''''Tolosa''''') estas la kvare plej granda [[Listo de urboj de Francio|urbo de Francio]], post [[Parizo]], [[Marsejlo]] kaj [[Liono]]. Ĝi estas la [[prefektejo]] de la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Haute-Garonne|Alta Garono]], sed ankaŭ la ĉefurbo de la tuta [[Francaj regionoj|regiono]] [[Sudo-Pireneoj]]. La loĝantojn de Tuluzo oni kutime nomas ''Toulousaines'' (inoj) kaj ''Toulousains'' (ne nur inoj) en la [[franca lingvo]] kaj, respektive, ''Tolosenca'' kaj ''Tolosenc'' en la okcitana. Tuluzo estis la ĉefurbo de la [[Visigotoj|visigota reĝlando]] dum pli malpli cent jaroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lurioaddl.com/Pages/ToulouseCapitale.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140731032459/http://www.lurioaddl.com/Pages/ToulouseCapitale.aspx |arkivdato=2014-07-31 }}</ref> kaj historia ĉefurbo de [[Langvedoko]]<ref>[http://books.google.fr/books?id=FĝCAAAAcAAJ&pg=PA241&dq=Toulouse+Capitale+du+Languedoc&hl=fr&sa=X&ei=8hCuUPO_I4jChAeS-YGYCw&ved=0CEsQ6AEwCTgK#v=onepage&q=Toulouse%20Capitale%20du%20Languedoc&f=false «Dictionnaire universel, géographique, statistique, historique et politique… Par Louis Marie Prudhomme, page 241»]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kaj hodiaŭ ĝi estas la ĉefloko de la prefektejo Alta Garono kaj la sidejo de la [[Urba komunumo de Metropola Tuluzo]]<ref>[http://www.toulouse-metropole.fr/]</ref>. Kun {{formatnum:447340}} loĝantoj je la 1-a de januaro 2011<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://insee.fr/fr/insee_regions/midi-pyrenees/themes/dossiers_etudes/dos_etudes_mp/pop_legales_2013/mp.pdf |titolo=Insee-Midi-Pyrénées Populations légales de Midi-Pyrénées au {{eksp|er}} janvier 2011, publiées en décembre 2013. |alirdato=2014-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140105054627/http://insee.fr/fr/insee_regions/midi-pyrenees/themes/dossiers_etudes/dos_etudes_mp/pop_legales_2013/mp.pdf |arkivdato=2014-01-05 }}</ref>, ĝi estas la kvare plej loĝata urbo de Francio. Ankaŭ la urba areo de Tuluzo, kiu arigis 1 250 251 loĝantojn en 2011, estas la kvare plej granda en la lando. Kun {{formatnum:892115}} loĝantoj, la loĝantaro estas la sesa post tiu de [[Lille|Lilo]] kaj [[Nico]] kaj antaŭ tiu de [[Bordozo]]. Tuluzo estas urbo, kiu sekvas la ĝeneralajn tipajn arkitekturajn trajtojn de la sudo de Francio kaj konata kiel la «rozkolora urbo» pro la koloro de la loka tradicia konstrumaterialo, la [[briko]] el [[terakoto]]. La disvolviĝo de la kulturo de la [[violo de Tuluzo]] en la 19-a jarcento igis ĝin la emblemo de la urbo kaj donis al ĝi kromnomon «urbo de violoj». Ĝi estas iom malpli ofte nomata ankaŭ ''cité Mondine'' (la ''Ciutat Mondina'' okcitane), reference al la dinastio de la grafoj de la urbo, kelkfoje nomataj Raymond<ref>[http://pedagogie.ac-toulouse.fr/occitan/trobadors/troblexic.html Lexique des troubadours] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090620051414/http://pedagogie.ac-toulouse.fr/occitan/trobadors/troblexic.html |date=2009-06-20 }} Consulté le 16/01/2008</ref>. Ligante Tuluzon kun [[Sète]], la [[Sudfranca Kanalo|Sud-franca Kanalo]] estas en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko]] ekde 1996. La [[Baziliko Saint Sernin|Baziliko Sankta Saturnino]], la plej granda romana kirko de Eŭropo ankaŭ troviĝas en ĉi listo ekde 1998 ene de la titolo [[Jakoba Vojo|pilgrimvojoj de Jakobo de Kompostelo]]. Sidejo de [[Airbus]], Tuluzo estas la eŭropa ĉefurbo de la kosmonaŭtika industrio. Ĝi havas pli ol 100 000 studantojn<ref name="effectifsetudiants2014">[http://www.enseignementsup-recherche.gouv.fr/cid77561/atlas-regional-les-effectifs-d-etudiants-en-2012-2013-edition-2014.html Atlas régional : les effectifs d'étudiants - édition 2014]</ref> kaj, laŭ ''L'Express'' ĝi estas la plej dinamika urbo en [[Francio]] en 2009<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.lexpress.fr/region/palmares-des-villes-la-revanche-de-la-province_896459.html|site=[[L'Express]]||titolo= Palmarès des villes les plus dynamiques : la revanche de la province|dato={{dato|11|junio|2010}}|lingvo=fr}}</ref>. La reta versio de la magazino ''Challenges'' renovigis tiun titolon en 2012<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.challenges.fr/economie/20120705.CHA8603/les-villes-les-plus-dynamiques-de-france.html|eldoninto=[[Challenges]]|titolo=Les villes les plus dynamiques de France|dato={{dato|5|julio|2012}}|lingvo=fr|alirdato=2014-05-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150923224304/http://www.challenges.fr/economie/20120705.CHA8603/les-villes-les-plus-dynamiques-de-france.html|arkivdato=2015-09-23}}</ref>. La emblema sporto de Tuluzo estas la [[rugbeo 15]], kaj ties klubo naciskale havas la plej altajn medalojn. La [[kasuleto]] kaj la [[kolbaso de Tuluzo|kolbaso]] estas la emblemaj specialaĵoj de la tuluza kuirarto. == Nomo == [[Dosiero:Drachme “à la tête négroïde” frappé par les Tolosates.jpg|eta|Drakmo “al la nigra kapo” farita de la tuluzatoj. Dato: inter la 2-a a.K kaj 1-a p.K.]] La nomo ''Tolosa'' aperis en la malnovaj skribaĵoj sed ne antaŭ ol la 2-a jarcento, (Τώλοσσα en la greka lingvo de [[Posejdono el Apameo]], Tolosa en latino de [[Cicerono]], [[Julio Cezaro|Cezaro]], [[Plinio la Maljuna|Plinio]] etc.)<ref>''Le Nom de Toulouse'' de Pierre Moret, 1996, Université Toulouse le Mirail - Toulouse II {{p.|11}}</ref>. Ĝin oni ligas kun la [[tektosaĝaj volkoj]]<ref>''Histoire de Toulouse'', 1974, Éditions Privat, {{ISBN|978-2-7089-4709-2}}, {{p.|11}}</ref>. La origino de la nomo Tuluzo ankoraŭ hodiaŭ estas necerta sed plej probable ligita al la gaŭla loĝejo de la tuluzatoj. La tuluzatoj estis branĉo de la keltoj tektosaĝaj volkoj kiu ekloĝis tie en la 3-a jarcento aŭ estis asimiliĝo kompleksa de indiĝenaj popoloj. La enigma ligo kondukas nin al plurnombraj hipotezoj kiuj kelkfoje malakceptas ĝian keltan devenon. Certaj lingvistoj konsideras ĝin [[Iberoj|ibera]]<ref>[[Albert Dauzat]] kaj [[Charles Rostaing]], ''Dictionnaire étymologique des noms de lieŭ en France'', 2-a eldono, Librairie Guénégaud 1978.</ref>. Tiu ĉi hipotezo ricevas ofte grandan subtenon ĉar la regiono kie ĝi troviĝas estas markita de keltibera influo kiu okupis la sudon de la Pireneoj. La esploristoj pensis ke la nomo ''Tolosa'' povas deveni el ''* Tolso'' kiu signifas «torda, tordita ». La substrato de la [[eŭska lingvo|praeŭska]], nehindeŭropa lingvo lasas plurajn spurojn en loknomoj sur vasta teritorio de la sudo de la lando pli identigebla sur la masivo pirinea aŭ en la regionoj de gaskonio okcidente de la rivero Garono. La latina nomo de la urbo ''Tolosa'' estas ankaŭ la nomo en la [[okcitana lingvo]] por la urbo Tuluzo, kiu sin trovas en la nuntempa devizo ''Per Tolosa totjorn mai''. Ĝi iĝis ''Tholose'' unue en la franca, poste ĝi transformiĝis en ''Toulouse'', plejverŝajne sub la influo de la okcitana prononco, je la fino de la [[17-a jarcento]]. == Vigla urbo == La urbo jam frue industriiĝis danke al la Borso de Bazaklo ĉe la Garono, kaj ĝi iĝis naskiĝloko de multaj aviadil-fabrikantoj kiel Latécoère, Sud-Aviado, la kompanio Airbus fondita en 1970 en Blagnac, Tuluzo, estas eŭropa teknologio kiu inkluzivas multajn altteknikajn industriojn en la sektoroj kosmonaŭtika, elektronika, komputika, kemia, farmacia, servaj kaj aliaj kiel Météopole. Ĝi ankaŭ havas multajn esplorcentrojn, kiel la Laboratorio de Analizo kaj Konstruado de Sistemoj, la Nacia Centro por Spacaj Esploroj, Agrobiopolo kaj ankaŭ ĝi fokusiĝas sur esploroj rilataj al homaj kaj veterinaraj medicino. Ĝi estas ankaŭ grava universitata urbo, kies universitato estis fondita jam en la Mezepoko (en 1229, unu el la plej malnovaj en Francio kune kun tiuj de Parizo kaj Montpeliero), kiu gastigas 100.000 studentojn. [[Jean Jaurès]] estis docento ĉe la Fakultato de Literaturo, [[Paul Sabatier]], Nobel-premiito pri kemio en 1912 estis dekano de la Fakultato de Sciencoj kaj [[Vincent Auriol]], prezidento de la Franca Respubliko estis laŭreato de la Fakultato de Juro. La urbo havas prestiĝajn kulturajn instituciojn kiel ekzemple la fama Teatro de la Kapitola Teatro pro ĝia tradicio je opero kaj belkanto. La urbo ankaŭ havas plurajn aliajn teatrojn. Aliaj lastatempe konstruitaj instalaĵoj kiel la kongresejo Pierre Baudis, la biblioteko José Cabanis, la Zenito, la urbo de la Areo de la Spaco, la muzeo de la Plantĝardenoj, la kazino-teatro ankaŭ apartenas al tiuj centroj kiuj riĉigas kaj vigligas ĝian urbon. == Geografio == === Situo === [[Dosiero:Topographie de toulouse.jpg|eta|Topografio de Tuluzo]] [[Dosiero:Map Toulouse.jpg|eta|Situo de Tuluzo]] Tuluzo situas en la Sudo (Midi) de [[Francio]], norde en la departemento [[Haute-Garonne|Alta Garono]], sur la komunika akso inter la [[Mediteraneo]] kaj la [[Atlantiko]]. Ĝi situas sur ''kubuto'' de la rivero [[Garono]] kiu, venanta el la [[Pireneoj]], orientiĝas nordoriente antaŭ la direkt-ŝanĝiĝo en Tuluzo de kie ĝi iras nordokcidente ĝis la Atlantiko. Suden, kiam la vetero estas agrabla, la pireneaj montoĉenoj estas videblaj. Estas sur tiu kubuto de la Garono, natura nodo por la komercaj komunikiloj, kie la unuaj homoj ekloĝis en la praa epoko de Tuluzo<ref>Philippe Wolff, ''Histoire de Toulouse'', 2{{eksp|e}} édition, 1961, édition Édouard Privat</ref>. Ĝi estas survoje de grandaj eŭropaj vojoj, kiel la grandaj aksoj Oriento Okcidento Romo-Lisbono, Nordo Sudo E9 Parizo-Barcelono aŭ la estonta vojo diagonala Zaragozo-Liono. Geografio ĝi situas je 122 kilometroj de [[Aneto|pic d'Aneto]] kulmina pinto de la [[Pireneoj]], fonto de la Garono en la [[masivo de Maladeto]] (Hispanio), 144 kilometroj de la Mediteraneo al [[Gruissan]] en la departemento [[Aude]] oriente kaj 233 kilometroj de la Atlantiko al [[Capbreton]] en [[Landes]] okcidente. La dekstra parto de Tuluzo troviĝas sur nemergebla teraso sur kiu la romia urbeto establiĝis. Estas tie ankaŭ kie la komerca urbo estis formata. Aliflanke de la rivero Garono, troviĝas la maldekstra bordo kun malnova setlejo [[Saint-Cyprien (Toulouse)|Saint-Cyprien]], dum longa tempo malriĉa kvartalo ĉar konstruita ekster la muregoj de la urbo kaj en neregebla zono : situanta je kelkaj metroj malalte ĉe la dekstra bordo, la kvartalo Sant Çubran (nun Saint-Cyprien) ofte suferas gravajn inundojn. Tiel, en [[1875]], la kvartalo Saint-Cyprien estis inundita kaj pluraj pontoj estis detruitaj<ref>''Histoire de Toulouse'', {{p.|22}}</ref>. La [[Sudfranca Kanalo]], verko de [[Pierre-Paul Riquet]], kiu reprenis artefaritan kurbon de la Garono al la Mediteraneo trakuras la urbon kaj la regionon ĉe la dekstra flanko. === Klimato === Laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen|Köppen-klasifiko]], la klimato de Tuluzo kongruas kun la karakterizaĵoj de la malseka subtropika klimato (mildaj temperaturoj dum la tuta jaro, atingante {{GdC|22}} averaĝe ĝis la somero kun abunda pluvado). Krome, tie estas mezvarma [[oceana klimato]], kun [[mediteranea klimato|mediteranea]] kaj kontinenta influo, karakterizita per sekaj someroj kaj varma suna aŭtuno, milda vintro kaj printempo markita per fortaj pluvoj kaj fulmotondroj, kiel ekzemplo, la hajlfalo en majo 2008 kaj 2009. Regantaj ventoj estas, laŭ la ordo de graveco, la okcidenta vento (ĝenerale alportante malsekecon el la [[Atlantiko]]), la suda vento (el la sudoriento) kaj la vento norda, malpli ofta kaj kutime malvarma kaj seka. La ''[[vent d'autan]]'' estas ankaŭ nomata "la vento kiu frenezigas " aŭ "diabla vento", pro la influo sur la homa kaj besta kondutoj (ĉagreniĝo, korritma malordo, ktp.) kio okazas pro la alta aer-ionigo alportita de ĝi. Kelkfoje la vento povas esti tre potenca kiel tiu de la 4-a de majo 1916, kiam ĝi renversis la trajnon Tuluzo-Revel. Tuluzo spertis mezumon de 34 varmaj tagoj kaj 33 tagoj malvarmaj jare. La averaĝa jara temperaturo estas {{GdC|13,4}}. La plej varma temperaturo iam registrita en Tuluzo estas 44° en aŭgusto 1923 kiu ankaŭ estis registrita en Saint Simon (areo sude de Tuluzo) kaj en la flughaveno Francazal. Ĝi estis la franca rekordo ĝis 2003. La plej malvarmaj temperaturoj estas {{GdC|−19.2}} registritaj la 15-an de februaro 1956. La plej pluvaj tagoj atingis 82,7&nbsp;mm en 7 julio 1977 laŭ fonto de Météo - Francio. La plej humida jaro estis 1993 entute 914,9&nbsp;mm kaj la plej seka estis 1967 kun 377,8&nbsp;mm. Tuluzo ĝuas sunbrilon kiu ja superas 2000 horojn jare (jara averaĝa 1981-2010 ). == Loĝantaro == La loĝantaro de la urbo estis 440.204 je la 1-a de januaro 2009, kun 1.218.166 da loĝantoj en la metropola areo (france: aire urbaine), en marto 1999 en tiu areo loĝis 964,797, kio estis rekorda kresko je +1.87 % jare inter 1999 kaj 2009. Tuluzo estas la kvara plej granda urbo en Francio post Parizo, Marsejlo kaj Liono, kaj la kvara plej granda metropola areo post [[Parizo]], [[Liono]] kaj [[Marsejlo]]. La kosmonaŭtika kaj alt-teknikaj industrioj estas la malbremsantoj por tiu senhalta kresko de la loĝantaro je 1,49 % jare en la metropola areo en la 1990aj jaroj (kompare kun 0,37 % de [[metropola Francio]]), kaj rekorda 1.87 % jare en la 2000-aj jaroj (0.68 % por metropola Francio), kiu estas la plej alta demografia kresko de iu franca metropola areo pli granda ol 500.000 loĝantoj, pro kio la tuluza metropola areo superis la arean metropolon de Lilo kiel la kvara plej granda metropola areo de Francio en 2009. Oni kalkulas ke estas ĉirkaŭ 2.500 judaj familioj en Tuluzo. Islama asocio kalkulis 35.000 islamanojn en la urbo. Aliaj grandaj grupoj estas la [[hispanoj]], afrikanoj, latinamerikanoj kaj [[armenoj]]. === La hispana komunumo === [[Dosiero:Pont des Catalans nuit.JPG|eta|La [[Ponto de la katalunoj]] dumnokte.]] La geografia proksimeco de Tuluzo al Hispanio kaj la malnovaj historiaj rilatoj inter la Tuluza graflando kaj la Aragona reĝlando, igis ke la hispanoj havu konstantan ĉeeston en ĉi tiu urbo. Fakte, ĝi reprezentas unu el la plej gravajn komunumojn de la urbo kun ĉirkaŭ 20 aŭ 25 mil anoj. Nur sufiĉas viziti kelkajn popularajn pulbazarojn de la urbo (Cristal, Saint-Aubin, Saint-Cyprien, Saint-Sernin…) kie la kastilia lingvo estas parolata de pluraj homoj. Tuluzo altiris la atenton de hispanoj pro laboraj kialoj ekde la 1920-aj jaroj ĝis la 1930-aj, kaj ili ekloĝis en tiamaj aĉ-kondiĉaj kaj fifamaj kvartaloj kiel tiu de Saint-Cyprien, kiuj poste iĝis la ĉefa setlejo por la respublikanaj ekzilitoj dum la tridekaj jaroj. Tamen, la pure hispanaj (tio estas, tiuj kiuj naskiĝis en Hispanio) hodiaŭ estas malmultenombraj, ĉirkaŭ 2 386 laŭ la censo de 2006, t.e. 6,3 % el ĉiuj eksterlandanoj de la urbo. == Historio == === Frua historio === [[Dosiero:Amphitheatre-Toulouse 2.JPG|eta|altdekstre|[[Vomitorium]] en la Romia Amfiteatro de Tuluzo]] La Garona Valo estis fokuso por komerco inter [[Pireneoj]], [[Mediteraneo]] kaj [[Atlantiko]] ekde minimume la [[Ferepoko]]. La historia nomo de la urbo, ''Tolosa'' (τώλοσσα, kaj de ĝiaj loĝantoj, la ''Tolosates'', unue registrita en la dua jarcento a.K.), ĝi havas nekonatan signifon kaj originon, eventuale el la [[akvitana lingvo|akvitana]] aŭ [[ibera lingvo|ibera]] lingvoj, sed ankaŭ ĝi estas ligita al la nomo de la [[gaŭloj|gaŭlaj]] [[tektosaĝaj volkoj]]. Tuluzo eniras la historian periodon en la 2-a jarcento a.K., kiam ĝi iĝis romia armea bazo. Post la konkero de [[Gaŭlio]], evoluis kiel romia urbo de [[Gallia Narbonensis]]. En la 5-a jarcento, Tuluzo falis antaŭ la [[visigotoj|visigota reĝlando]] kaj iĝis unu el ĝiaj plej gravaj urboj, en la frua 6-a jarcento eĉ funkciante kiel ĝia ĉefurbo, antaŭ ol ĝi falis antaŭ la [[frankoj]] sub [[Klodvigo la 1-a]] en 507 ([[Batalo de Vouillé]]). De tiu tempo, Tuluzo estis la ĉefurbo de [[Akvitanio]] ene de la franka sfero. En 721, la duko [[Odo la Granda]] de Akvitanio venkis la invadan [[Umajada kalifujo|umajadan islaman armeon]] dum la [[Batalo de Tuluzo]]. La venko de Odo estis malgranda malhelpo por la islama vastiĝo en la kristana Eŭropo, kaj islamanoj finfine okupis grandan teritorion inkluzive de [[Poitiers]]. [[Karolo Martelo]], jardekon poste, gajnis la faman [[Batalo de Tours]], ankaŭ nomita, Batalo de Poitiers. La franka konkero de [[Septimanio]] sekvis en la jaro 750, kaj duonsendependa [[Distrikto de Tuluzo]] aperis ene de la [[Karolida Imperio|karolida]] sub-regno de Akvitanio ekde la malfrua [[8-a jarcento]]. === Distrikto de Tuluzo === [[Dosiero:Raymond IV of Toulouse.jpg|eta|maldekstre|[[Rajmondo la 4-a, grafo de Tuluzo]] estis gvidanto de la [[Tria Krucmilito]]]]. Dum la [[karolida renesanco]], Tuluzo elstariĝis kaj estis la ĉefurbo de la samnoma Graflando. En la 12-a jarcento, konsuloj transprenis la administradon de la urbo kaj venis malfacilaj jaroj. Krome, estis epoko el religia konfuzo. En Tuluzo, la kataroj provis starigi komunumon, sed ili estis malvenkitaj de la soldatoj de Simon de Montfort. La posta enmarŝo de la [[Inkvizicio]] kondukis al periodo de religia fervoro dum kiu estis fondita la dominikana monaĥejo de la jakobenoj. Sub la rego de Rajmondo la 2-a kaj de tuluzaj nobeluloj, la urbaj limoj etendiĝis trans la murojn en la nordo kaj same longe en la sudon. En la [[Traktato de Parizo (1229)|Paco de Parizo]] de 1229, Tuluzo estis formale submetita al la [[krono de Francio]]. La sola heredantino de la distrikto, Johana, estis engaĝita al [[Alfonso (Potevo)|Alfonso, grafo de Poitiers]], pli juna frato de [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]]. La geedziĝo iĝis laŭleĝa en 1241, sed ĝi restis seninfana, tiel, ke post la morto de Johana la distrikto apartenis al la krono de Francio kiel heredo. Ankaŭ en 1229, la [[Universitato de Tuluzo]] estis establita post la pariza modelo, celita kiel rimedo por disigi la herezan movadon. Diversaj monaĥaj ordenoj, kiel la parokanaro de la ordeno de ''predikantaj fratoj'', estis komencitaj. Paralele, longa periodo de inkvizicio komenciĝis ene de la Tuluzaj muroj. La timo pro subpremo devigis la dignulojn al ekzilo, aŭ transformi sin. La inkvizicio daŭris preskaŭ 400 jarojn, kies ĉefurbo estis Tuluzo. Grafo Rajmondo la 7-a estis juĝita pro herezo kaj mortis en 1249 sen heredanto. === Ene de la Regno de Francio === [[Dosiero:Plan de la villi de Tholose 1631 Melchior Tavernier.JPG|eta|240ra|dekstre|Mapo de Tuluzo en la jaro 1631]] [[Dosiero:Capitole de Toulouse.jpg|eta|240ra|Kapitolo de Tuluzo.]] En 1271, Tuluzo integriĝis en la Francia reĝlando kaj deklaris ĝin "reĝan urbon". Per tiu laŭdo, ĝi komencis transformiĝi en intelektan kaj artan centron. Sed la 14-a jarcento devis marki malhaŭson en la riĉaĵoj de la urbo. Unue venis ekaperoj de pesto, poste la Centjara Milito. Malsatego kaj inundoj lasis siajn akrajn spurojn en la urbo. Malgraŭ forta enmigrado, foriris ĉirkaŭ 10,000 loĝantoj en 70 jaroj. Tuluzo nur havis 22,000 homojn en 1405. En 1323 la [[Konsistorio de Gai Saber]] estis establita en Tuluzo por konservi la lirikan arton de la trobadoroj. Tuluzo iĝis la centro de [[Okcitana literaturo|okcitana literatura kulturo]] dum la venontaj cent jaroj. La Konsistorio havis sian lastan aktivaĵon en 1484. Ne estis ĝis la [[15-a jarcento]] kiam Tuluzo komencis ĝui "oran epokon". Danke al la statuso je administra centro, la urbo kreskis kaj iĝis pli riĉa, partoprenante la komercon de Bordozo kun Anglio, same kiel cerealoj kaj tekstiloj. Parlamento estis starigita en ĝi fare de [[Karolo la 7-a]] kaj la komercistoj de la urbo daŭre pliriĉiĝis. Ilia ekonomia bonfarto estis plejparte bazita sur fabrik-bazita blua tinkturfarbo konata kiel [[paŝtelo]], kiun ili eksportis ĉie en Eŭropo. Tiuj paŝtelkomercistoj konstruis grandiozajn domegojn kaj la arkitekturo kaj beletro prosperis en Tuluzo kiel neniam antaŭe. La bubelo fine eksplodis en la duono de la 16-a jarcento. Alia blua tinkturfarbo alvenis de [[Ameriko]], konata kiel [[indiga]]. Ĝi forviŝis la paŝtelkomercon kaj ĝi plonĝis. Religia konflikto eksplodis inter la [[katolikoj]] kaj la [[kalvinismo|kalvinistoj]]. Dum la sama epoko, konstruaĵoj estis detruitaj per fajro kaj ekzistis ankoraŭ pli da ekaperoj de [[malsatego]] kaj [[pesto]]. En 1761, tuluza komercisto, [[Joan Calàs]], estis imputita je murdado de sia propra filo por malhelpi lian katolikiĝon. Calas estis mortigita unu jaron poste. La persekuto en Tuluzo de protestantoj kiel ekzemple, Calas, estis vaste kondamnita kaj religia maltoleremo iom post iom malaperis. Dum la cetero de la 18-a jarcento, la urbo estis malrapide modernigita. Tio inkludis periodon de urba rekonstruado, kiu iĝis pli serioza en 1750. Nova projekto inkludis la konstruaĵon de la Reĝa Ĝardeno. La Granda Rondo ankaŭ datrilatas al tiu periodo, kune kun la [[Kanalo de Brienne]] kaj la Quai Dillon. === En la Franca respubliko === [[Dosiero:Lafayette Boulevard, Toulouse, France-LCCN2001698717.jpg|eta|maldekstre|Granda Kafejo de la Komedio en Lafayette, 1905]] La [[Batalo de Tuluzo (1814)]] estis unu el la lastaj bataloj de la [[Napoleonaj Militoj]], kvar tagojn post la kapitulaco de Napoleono kaj la Franca Imperio al la nacioj de la [[Sesa Koalicio]]. Tuluzo, la regiona ĉefurbo, pruvis esti forte defendita de la Marŝalo [[Jean-de-Dieu Soult|Soult]]. En 1856, la stacio {{stacidomo|Toulouse-Matabiau}} estis malfermita, lanĉante novan epokon en transportado. Aliaj transport-plibonigoj inkludis la pliigon de stratoj por formi pli vastajn bulvardojn. Iom post iom, Tuluzo aperis kiel moderna franca urbo. Dum la fruaj jardekoj de la 20ajarcenta historio, Tuluzo atestis la amasan alvenon de enmigrintoj el norda Francio, Italio kaj Hispanio. Novaj industrioj alvenis en la urbo, inkluzive de aviadilproduktado kaj kemiaj fabrikoj. La franca aerpoŝtoservo estis starigita ĉi tie ankaŭ, dum en la [[Dua Mondmilito]], Tuluzo ludis decidan rolon en la rezista movado. En la [[1960-aj jaroj]], nova ondo de enmigrintoj alvenis en la urbo, en tiu epoko el Alĝerio. Novaj hejmoj estis konstruitaj kaj la limoj de la urbo ankoraŭ estis plivastigitaj. La industri-interesoj de Tuluzo ampleksiĝis por inkludi kosmoesploron kaj elektronikon, kaj hodiaŭ, ĝi estas la kvara plej granda urbo de Francio. == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|eta|La Kapitolo de Tuluzo kaj ties samnoma placo kun la [[okcitana kruco]] dizajnita de [[Raymond Moretti]]]] [[Dosiero:Alexandre Falguière - Pèire Godolin -Toulouse.jpg|eta|La fontano dediĉita al la okcitanlingva poeto [[Pèire Godolin]]]] === Urba komunumo de Metropola Tuluzo === La Urba komunumo de Metropola Tuluzo estis kreita en 2001 por pli bone kunordigi la transporton, infrastrukturon kaj ekonomiajn politikojn inter la ĉefurbo Tuluzo kaj ĝiaj tujaj sendependaj antaŭurboj. Ĝi sukcedas antaŭan distrikton kiu estis kreita en 1992 kun malpli da potenco ol la nuna konsilio. Ĝi kunigas la urbon Tuluzo kaj 24 sendependajn komunumojn, kovrante areon de 380 km2, kie loĝas 583,229 homoj (laŭ la censo de 1999), 67% el ili loĝas en la ĉefurbo Tuluzo mem. En februaro 2004, la tuta loĝantaro de la urba komunumo estis 651,209 loĝantoj, 65.5% el ili loĝas en Tuluzo. Pro lokaj politikaj disputoj, la Urba komunumo nur gastigas 61% de la loĝantaro de la metropola areo, la aliaj sendependaj antaŭurboj rifuzis aliĝi. Ekde 2009, la urba komunumo fariĝis urbo (en la franca: communauté urbaine). ==== Administraj dividoj ==== * [[Kantono Toulouse-4]] === Loka politiko === Unu el la plej gravaj politikaj figuroj en Tuluzo estis [[Dominique Baudis]], la urbestro de Tuluzo inter 1983 kaj 2001, membro de la centrisma partio UDF. Unue konata kiel ĵurnalisto fama pro lia priraportado de la milito en Libano, 36 jarojn aĝa Dominique Baudis sukcedis sian patron [[Pierre Baudis]] en 1983 kiel urbestro de Tuluzo. Pierre Baudis estis urbestro de 1971 ĝis 1983. La ''dinastio Baudis'' transformis Tuluzlon en centro-dekstran fortikaĵon, ĉar la urbo estis historie maldekstrema ekde la 19-a jarcento. Dominique Baudis ankaŭ estas konata kiel verkisto kiu verkis historiajn romanojn pri la antikvaj grafoj de Tuluzo, la Krucmilitoj kaj la Albigensismo. Dum lia epoko kiel urbestro, la ekonomio kaj la loĝantaro de Tuluzo spertis fortan kreskon kaj prosperon. Li provis fortigi la internacian rolon de Tuluzo, same kiel revivigi la kulturan heredon de la urbo. La okcitana kruco, flago de Langvedoko kaj simbolo de la grafoj de Tuluzo, estis elektita kiel la nova flago de la urbo, anstataŭante la tradician blazonon de Tuluzo (kiu inkluzivis la lifloron de la franca monarkio). Multaj kulturaj institucioj estis kreitaj, por altiri eksterlandajn elmigrantojn kaj substreki la pasinton de la urbo. Ekzemple, monumentoj el la epoko de la grafoj de Tuluzo estis reestigitaj, la simfonia koncertejo de la urbo estis plibeligita, ĉefteatro estis konstruita, Muzeo de Moderna Arto estis fondita, la Fondaĵo Bemberg (eŭropaj pentraĵoj kaj bronzoj de la Renesanco ĝis la 20-a jarcento) estis establita, grandega pop-muzik-koncertejo (Zénith, la plej granda en Francio ekster Parizo) estis konstruita, la spacmuzeo kaj instru-parko Cité de l'Espace estis fondita, ktp. Trakti kreskon, grava loĝigo kaj transportad-projektoj estis lanĉitaj. Eble Baudis estas plej fame konata estas pro la Tuluza Metroo: linio A de la metroo estis malfermita en 1993, kaj Baudis sukcesis entrepreni la konstruon de plia linio, t.e. la Linio B (kiu malfermiĝis en 2007), malgraŭ forta loka opozicio pro la antaŭplanitaj kostoj. La kreado de sistemo de subteraj aŭtaj parkumadstrukturoj en la urbocentro estis akre kritikita de la Verda Partio. Malgraŭ ĉi tiuj amasaj entreprenadoj, la ekonomio de la urbo estis tiel forta, ke Dominique Baudis sciigis en 1999, ke la urbo finis repagi sian ŝuldon, igante ĝin la nura granda urbo en Francio kiu iam atingis solventecon. En Eŭropo, tipa pokapa urba ŝuldo el urboj kiaj Tuluzo estas proksimume 1,200 eŭroj. Atinga solventeco estis multjara celo por Baudis, kiu diris ke li malaperigos la urban ŝuldon kaj lia elposteniĝo. [[Dosiero:Jean-Luc_Moudenc_-_Moudenc%27s_rallye,_Toulouse_town_election,_2008_-_1344.jpg|eta|maldekstra|200ra|Jean-Luc Moudenc, nuna urbestro de Tuluzo]] La loka opozicio, aliflanke, kritikis tiun atingon, dirante ke la tasko de registaroj estas ne prizorgi la nul-deficiton, sed certigi la bonfarton de civitanoj, tra sociaj avantaĝoj, enhavante programojn por tiuj kiuj pli bezonas ĝin. En 2000, Dominique Baudis estis ĉe la pinto de sia populareco, kun aprobo de 85% el la loĝantaro. Li tiam anoncis ke li ne planas kandidatiĝi por la kvara (6-jara) oficperiodo en 2001. Li klarigis ke kun 3 oficperiodoj li estis la plej long-servanta urbestro de Tuluzo ekde la Franca Revolucio; li sentis ke ŝanĝo estus bona por la urbo, kaj ke la nombro da oficperiodoj devus esti limigita. Li subtenis Philippe Douste-Blazy, tiam UDF-urbestro de Lourdes kiel sian posteulon. Baudis poste estis nomumita prezidanto de la CSA (Conseil supérieur de l'audiovisuel). Philippe Douste-Blazy mallarĝe venkis en la voĉdonado (2001). Douste-Blazy devis alfronti revigligitan politikan opozicion, same kiel la dramecan eksplodon de la fabrikejo AZF en 2001. En marto 2004, li membriĝis en la nacia registaro, kaj lasis Tuluzon en la manoj de la vicurbestro Jean-Luc Moudenc, elektita urbestro fare de la magistrato. En marto 2008, Moudenc estis venkita de la kandidato de la Socialista Partio, Pierre Cohen. En la venontaj elektoj en 2014 Moudenc venkis Cohen en revanĉo por rekonkeri la taskon kun pli ol 52% de la voĉoj. == Kultura heredaĵo == La kultura vivo en Tuluzo estas tre vigla kaj tre bunta. La okcitana substrato, akademie (floraj ludoj, forta tradicio je pentrarto kaj lokaj arkitektoj) kaj universitate ĉiam vigla aldoniĝis specifa kultura situacio: en la 19-a jarcento la politika loka situacio malfermis la elitajn ejojn (operejoj, konferencejoj, muzeoj, sportejoj) al ĉiuj sociaj grupoj tuluzaj. La malproksimo de Parizo kaj ĝia miksita kulturo kondukis al la kreado de loka kulturo (eldonistoj, verkistoj, kantistoj...) tre bone identigeblaj kaj transdonitaj pere de amatoraj praktikoj riĉigitaj de diversaj tipoj de [[enmigrado]] (hispana dum la [[Hispana Enlanda Milito|enlanda milito]], nigruloj en la 1960aj jaroj, magrebaj en la 1970aj jaroj kaj ankaŭ danke al la diverseco kaj juneco de la studenta loĝantaro: tiu ĉi kreado de miksita kultura identeco estas la marko de nova movado alternativa (ekde la 1980aj [[Claude Sicre]], pli ĵuse [[Motivé-e-s]]). === Muzeoj === [[Dosiero:Augustins - Grand cloître et clocher des Augustins de Toulouse.jpg|eta|dekstra|La klostro kaj sonorilturo de la muzeo de la aŭgustenanoj.]] [[Dosiero:Augustins - Vierge à l'Enfant dite Notre-Dame de Grasse RA 788.jpg|eta|Pietato Nia Damo de Grasse (muzeo de la aŭgustenanoj).]] La multenombraj muzeoj de la urbo reprezentas gravan historian heredaĵon. La [[muzeo Sankta Rajmondo]] situanta proksime de la [[Baziliko Sankta Sernino]] estis kreita en [[1892]]. Ĝi estis dediĉita al la arto kaj la [[arkeologio]] de la [[Antikveco]]. La [[muzeo de Malnova Tuluzo]] estas privata muzeo kiu montras objektojn aŭ malnovajn dokumentojn de la urbo. La [[muzeo Paul-Dupuy]] montras kolekton de objektoj kun rilatoj al la artoj grafikaj kaj dekoraciaj el la Mezepoko ĝis 1939. La [[muzeo Georges-Labit]] montras ekzotikajn objektojn kolektitajn de la aventuranto Georges Labit. Le [[Muzeo de la Aŭgustenanoj]] estas la muzeo de belartoj de Tuluzo kreita en 1795. Temas pri la plej malnova muzeo de la urbo kaj ankaŭ de Francio por la centra muzeo de Parizo<ref>''la Haute-Garonne'' encyclopédie illustrée, page 292, {{ISBN|978-2-7089-5811-1}}</ref>. Ĝi arigas kolekton de [[pentraĵo]]j de malnovaj epokoj, kolekton de italaj pentristoj kaj alian de flandraj kaj nederlandaj tapiŝoj. Ĝi ankaŭ posedas kolekton de [[skulptaĵo]]j. La [[Hôtel d'Assézat]] gastigas ankaŭ la ''[[fondaĵo Bemberg]]'' kiu arigas kolekton de libroj, tapiŝoj kaj skulptaĵoj. La muzeo de moderna arto kaj nuntempa ĉe [[Les Abattoirs|Abattoirs]], kreita en [[2000]], okupas la konstruaĵojn de la iama abatejo de la urbo. Tuluzo posedas aliajn muzeojn kiel la Muzeo de mediciniloj de la hospitaloj de Tuluzo, la Departementa muzeo de la Rezistado kaj Deportado, la Suda centro de la Arkitekturo kaj de la Urbo, la Municipa centro de la afiŝado, la poŝtkarto kaj grafikarto. Le [[Muzeo de Tuluzo|muzeo de la natura historio]] post renovigo kaj remalfermo en oktobro 2007. Fine, oni devas mencii ankaŭ la teman parkon [[Cité de l'espace]]. La [[Muzeo Georges-Labit]] situanta en la strato de Japanio numero 17, konstruita en 1893 kun ekzotika japana kaj mediteranea ĝardeno proponas montron de aziaj artaĵoj ([[Barato]], [[Kamboĝo]], [[Tajlando]], [[Indonezio]], [[Nepalo]], [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]]) kaj antikvaĵoj [[Egiptujo|egiptaj]]. ''[[Les Abattoirs]]'' (en esperanto "La buĉejoj") estas ekspoziciejo pri moderna kaj nuntempa arto. === Teatro === [[Dosiero:Ancienne école de Médecine de Toulouse.jpg|maldekstra|eta|[[Teatro Sorano]]]] Ekde [[1736]], la urbo Tuluzo havas sian propran teatran trupon kiu nun havas fortan tradicion. Ĝia sidejo troviĝas en la sama konstruaĵo de la urbodomo. Hodiaŭ ĝi estas ekskluzive konsakrita al la liriko kaj baleto, administrita de aŭtonoma municipa konsilantaro ekde [[1994]], la [[Teatro de la Kapitolo de Tuluzo|teatro de la Kapitolo]] estas baleta grupo el 35 dancistoj plentempe dungitaj kaj miksita ĥoro el 45 kantistoj. Tuluzo vidis la amasan aperon de surstrataj teatraj trupoj kiel [[Royal de luxe]] kaj de movado de artistoj ligitaj al la urba sceno. Sed la ĉefa teatro precipe konsakrita al la [[teatro|dramarto]] estas la [[Teatro de la Cité TNT]] kiu estas grava konstruaĵo malfermita en [[1998]] konstruita de la arkitekto [[Alain Sarfati]]. Ĝi posedas [[amfiteatro]]n por 898 sidantoj, malgrandan teatrejon por 250 homoj kaj studion por 74 homoj. Ĝi akceptas 100.000 spektantojn ĉiujare<ref>''Ib.'', {{p.|374}}</ref>. Du aliaj teatroj estas speciale menciindaj: la teatro de la Digo kaj la [[teatro Garono]]. La unua montras regionajn teatraĵojn dum la dua estas teatro kiu serĉas la originalan kreadon. Pluraj aliaj teatroj kiel la Urbo-teatro, la teatro Daniel-Sorano, la teatro Pavé, la Grenier-Teatro gastigas plurajn teatraĵojn ĉiujare. === Muziko === [[Dosiero:Capitole Entrée du théatre.jpg|eta|250ra|Enirejo de la teatro de la Kapitolo]] La himno de Tuluzo estas [[La Tolosenca|La Tuluza]] de la komponisto [[Louis Deffès]]. La operaĵoj kaj baletoj estas proponitaj al la [[Teatro de la Kapitolo]], kiu mastrumas la baletkompanion konsistanta el 35 dancistoj plentempaj kaj miksitan ĥoron el 45 kantistoj. La [[Nacia orkestro de la Kapitolo]] akiris reputacion internacian en la mondo de la [[klasika muziko]], trovanta sin en la unuaj rangoj de la nacia sceno de la orkestrestro [[Michel Plasson]], kaj sub la gvido de la nuna estraro de [[Tugan Sokhiev]]. En la 17-a kaj 19-a jarcentoj, grandaj voĉoj kiaj [[Pierre de Jélyotte]] kaj [[Victor Capoul]] formiĝis en Tuluzo<ref>Hervé Martin et Alain Zambeaŭ, ''La Haute-Garonne'', [[éditions Privat]], coll. Encyclopédie illustrée, octobre 2002, {{ISBN|978-2-7089-5811-1}}, {{p.|425}}</ref>. Aliaj steluloj kiaj [[Mady Mesplé]], [[Tony Poncet]], [[Jean-Philippe Lafont]] aŭ [[Pierre Nougaro]]. La 13-an de februaro 2008, okaze de la 15-a datreveno de la ''[[venkoj de la klasika muziko]]'' (la plej granda jara koncerto pri klasika muziko en Francio) okazis en la [[Halle aux Grains]] de Tuluzo. Dum la ceremonio, la Nacia orkestro de la Kapitolo estis longe laŭdita pro ĝia tutmonda renomo. La Nacia Orkestro de la Kapitolo estas la franca orkestro kiu donis pli da koncertoj dum la jaro 2007 ol ĉiuj aliaj orkestroj. Same renoma, la [[Ĉambra orkestro de Tuluzo]], fondita de [[Louis Auriacombe]], estas nuntempe gvidata de la violonisto [[Gilles Colliard]]. Ĝiaj pluraj iniciatoj estas la karakterizaĵo de ĉi ensemblo, kiu havas varian kaj buntan repertuaron el la [[baroka muziko]] ĝis la [[moderna muziko]]. Ĝi prezentiĝas en diversaj lokoj de la urbo, sed precipe en la aŭditorio de la [[Preĝejo sankta Petro de la Kuirejoj]], en la kapelo Sankta Ana, en la kinejo [[Utopia (kinejo)|Utopia]] de [[Tournefeuille]], ktp. Pluraj artistoj kaj muzikgrupok tuluzaj gajnis internacian reputacion ĉe pluraj muzikaj stiloj kiel ekzemple [[Claude Nougaro]], [[Art Mengo]], [[Diabologum]], [[Gold (grupo)|Gold]], [[Images (grupo)|Images]], [[Jean-Pierre Mader]], [[Pauline Ester]], [[Les Malpolis]], [[Zebda]] kaj [[Cats on Trees]]. La [[repo]] ankaŭ estas reprezentita de artistoj kaj grupoj kiaj [[Dadoo]], [[Fabulous Trobadors]], [[KDD]] kaj aliaj 200 repistoj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://toulouseprendlepouvoir.skyrock.com/ |titolo=Blog de Toulouse prend le pouvoir |alirdato=2014-07-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140813141045/http://toulouseprendlepouvoir.skyrock.com/ |arkivdato=2014-08-13 }}</ref>{{,}}<ref>[http://www.tolozazik.com/ TolozaZik site de rap toulousain & de la Région Midi-Pyrénées]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> la [[skao]] kun [[Spook & The Guay]], [[Beautés Vulgaires]], [[rokmuziko]] kaj metalmuziko kun [[Psykup]], [[Sidilarsen]], [[Punish Yourself]] aŭ [[The Dodoz]] kaj la elektronika muziko kun [[musique électronique]] [[Mondkopf]], [[Electrosexual]] kaj la DĴ [[Laurent Wolf]]. === Amaskomunikiloj === Tuluzo estas la hejmo de pluraj lokaj televidkanaloj. [[France 3 Sud]] havas sian sidejon en Tuluzo kaj ĝiaj studioj situas en Cépière. Ĝi proponas ĉiutage la regionan aktualecon kaj ankaŭ televidprogramon en la [[okcitana lingvo]], ''Viure al Païs''. [[M6]] havis lokan oficejon ĉe la avenuo [[Jean Jaurès]] kiu jam fermiĝis kaj [[Télé Toulouse]] estas la loka televidkanalo de la urbo, kies ejoj situas en la [[Mediateko José-Cabanis]], en [[Marengo (Tuluzo)|Marengo]] (origine ĝi troviĝis en Compans-Caffarelli)<ref>Hervé Martin et Alain Zambeaŭ, ''La Haute-Garonne'', p. 405</ref>. Fine, aliaj televidaĵoj estas elsendataj el Tuluzo, kiel ekzemple TV Bruits kiu arigas asociajn televidkanalojn kaj OC-TV kiu diskonigas interretan televidon. Krom multaj naciaj radiostacioj, la urbo estas kovrita de multenombraj stacioj<ref>[http://septdeniersweb.free.fr/pratique/radio_sur_la_fm.htm#radio Liste de fréquences de radios à Toulouse]</ref> lokaj: [[Sud Radio (Francio)|Sud Radio]] (101.4) gvidita de la grupo Start, [[France Bleu Toulouse]] (90.5), [[Canal Sud]] (92.2), [[FMR (radio)|FMR]], [[Toulouse FM]] (92.6), [[Skyrock]] (100.0), [[NRJ (France)|NRJ]] (100.4), [[Fun Radio]] (105.9)<ref>[http://www.funradio.fr/region/toulouse.html Blog de Fun Radio Toulouse]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[RTL]] (103.9), [[Radio Monte-Carlo|RMC]] (104.3), [[Europe 1]] (106.3), Radio Plus, [[Radio-Radio]] (106.8), [[Booster FM]], Radio Campus (94.0), Radio Mon Païs kaj [[Radio Occitània]]. La gazetaro estas reprezentita plimulte de la ĉiutaga regionaj magazinoj, kiel ekzemple ''[[La Dépêche du Midi]]''. Ĉe interreto ekzistas ankaŭ pluraj informiloj tuluzaj: Toulouseblog, Toulouse7.com et ToulouseInfos. === La okcitana lingvo === [[Dosiero:Flag of Occitania.svg|eta|dekstra|Okcitana flago.]] Tuluzo, dua urbo de [[Okcitanio]] kie ĝi estas la nacia lingvo. La singulareco de la urbo konsistas el tio ke ĝi situas ĉe la limo inter la dialektoj [[langvedoka]] kaj [[gaskona]]. Laŭ la legendo, la gaskona estis parolata ĉe la maldekstra flanko de la rivero [[Garono]] (kvartalo Saint-Cyprien) kaj la langvedoka en la urbocentro. La langvedoka vario de Tuluzo, la « tuluza » (''tolosan'' en okcitana), estas sud-langvedoka variaĵo<ref>[http://www.couleur-lauragais.fr/pages/journaŭ/2006/cl%2087/reportage.html La langue occitane et le Lauragais]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Consulté le 17/01/2008</ref>. La urbo donis plurajn ilustrajn verkistojn kaj poetojn en la [[okcitana]], kiel [[Pèire Godolin]]. En [[1323]], estis kreitaj la [[Akademio de Floraj Ludoj|Floraj Ludoj]], la plej malnova poem-konkurso ankoraŭ celebrata, ĉiujare premiante aŭtoron en okcitana lingvo per orkolora violo. Kadre de la konkurso, Guilhem Molinier skribis ''Las Leys d'Amor'' (La Leĝoj de Amo)<ref>[http://www.ims-paris.org/05Abstracts/Brown.html ''Les Leys d’amors de Toulouse, dépaysement de la poésie courtoise'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Consulté le 17/01/2008</ref>, lingvaj dekretoj kiuj rekomendas la tuluzan variaĵon kiel preferindan norman lingvon el inter la diversaj okcitanaj teritorioj (krom [[Provenco]] kaj [[Gaskonio]]). [[Dosiero:Rue Pharaon (Toulouse) - Plaque.jpg|eta|maldekstra|Dulingva stratŝildo france/okcitane en la urbocentro de Tuluzo.]] Longtempe malpermesita la instruado en la Nacia Eduksistemo, la okcitana ĉesis esti regule parolata sur la stratoj jam en la 1920aj jaroj sed restis en kelkaj periferiaj popularaj kvartaloj (Lalande kaj Saint-Cyprien) kie oni povis ĝin aŭskulti ĝis la 1960aj jaroj. La [[franca lingvo]] penetris en la altajn klasojn de la urbo fine de la [[Mezepoko]] kaj la anstataŭo de la lingvo (almenaŭ en la registroj) de la elito ekokazis inter [[1500]] kaj [[1530]]. La franca parolita en Tuluzo ankoraŭ havas okcitanismojn, kiu percepteblas en la prononcado, la [[sintakso]] aŭ ĉe la vortprovizo <ref>[http://occitanet.free.fr/tolosan/lexique.htm Vocabulaire toulousain de survie]</ref>. Tio klarigas, ekzemple, ke, parolante pri verkisto strikte en franca lingvo, [[Pierre Gamarra]], oni diris ke li estis “okcitana verkisto en la franca.” La 16-an de decembro 2006, estis inaŭgurita la ejon [[Domo de Okcitanio|Ostal d'Occitània]] (Domo de Okcitanio), kiu celas esti la fenestro de la okcitana en Tuluzo. Tiu ĉi ejo, konstruaĵo el la 15-a jarcento, renovigita de la lokaj publikaj instancoj, gastigas kvindekon da asocioj kiuj rilatas al la lingvo<ref>[http://www.ostaldoccitania.net/ Convergéncia Occitana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110106193621/http://ostaldoccitania.net/ |date=2011-01-06 }} Consulté le 17/01/2008</ref>{{,}}<ref>[http://www.toulouse.fr/fr-32/actualite-206/on-parle-281/rsquo-occitania-1731.html L’Ostal d’Occitània ouvre ses portes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210323130824/https://www.toulouse.fr/fr-32/actualite-206/on-parle-281/rsquo-occitania-1731.html |date=2021-03-23 }} Site officiel de la mairie de Toulouse, Consulté le 17/01/2008</ref>. Ekde oktobro 2009, la nomoj de la metrostacioj estis tradukitaj en la okcitanan. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Façade de la cathédrale Saint-Étienne de Toulouse.jpg|eta|[[Katedralo de Tuluzo]]]] La [[Kapitolo de Tuluzo]] enhavas la Urbdomon de Tuluzo, Operon, kaj la Kapitol-Turon (el la 16-a jarcento). Ĝi situas sur la loko de la nuna Kapitolo. La ''Cité de l'espace'' (Spac-areo) estas amuzparko pri kosmoesploro. La Mediateko José Cabanis estas vizitinda biblioteko. La Ĝardeno de la Plantoj estas botanika ĝardeno kiun multaj vizitas precipe dum sunaj tagoj. La plej signifa palaca domo en Tuluzo estas la [[Hôtel d'Assézat]]. La Bazaklo estas vadejo trans la Garono, konstruita en la malfrua 12-a jarcento kaj ankaŭ uzata por hidroelektraj aferoj. La rivero estas transirita de la Nova Ponto, konstruita en la 16-a jarcento, kaj de la [[Ponto de la katalunoj]], konstruita komence de la 20-a jarcento. === Religiaj konstruaĵoj === La katedralo de Tuluzo estas la sidejo de la Romkatolika Ĉefdiocezo de Tuluzo. La [[Baziliko Sankta Sernino]], parto de la [[Jakoba vojo]] estis inkluzivita kiel monda heredaĵo de Unesko. Ĝi estas la plej granda romanika kirko en Eŭropo. Ĝi enhavas tion, kio estas ĝenerale konsiderata la plej bela tuborgeno en Francio. La Baziliko Daurade, konstruita inter la 18-a kaj 19-a jarcentoj, estis fondita kiel templo al la romia dio Apolono, antaŭ konvertiĝo al kristanismo en 410 p.K. La Kirko de la jakobenoj en Tuluzo estas la tombo de Sankta [[Tomaso de Akvino]]. La [[Preĝejo Sankta Petro de la Kuirejoj]] estas situanta en la strato de la Bulo, apud la [[Placo Sankta Patro (Tuluzo)|placo Sankta Petro]] en Tuluzo; temas pri la plej malnova [[kirko]] de la sud-okcidento de [[Francio]]. === Aliaj === * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Japana Ĝardeno]] == Edukado == [[Dosiero:Hôtel de Bernuy Façade.jpg|eta|altdekstre=0.8|[[Lycée Pierre-de-Fermat]] en Tuluzo.]] Toulouse dependas de la [[Akademio de Tuluzo|samnoma akademio]], unu el la plej granda de Francio. Olivier Dugrip estas la rektoro de la Akademio de Tuluzo ekde la 6-a de februaro 2008. === Lernejoj === ''Infanĝardenoj kaj bazlernejoj:'' Por la unua ŝtupo en la edukado, Tuluzo havas 104 publikajn infanĝardenojn kaj 22 privatajn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.enfant-toulouse.com/scolaire/ecolesmaternellestoulouse.php |titolo=Listo de infanĝardenoj tuluzaj |alirdato=2014-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110823213829/http://www.enfant-toulouse.com/scolaire/ecolesmaternellestoulouse.php |arkivdato=2011-08-23 }}</ref>, 93 publikaj bazlernejoj kaj 22 privataj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.enfant-toulouse.com/scolaire/ecolesprimairestoulouse.php |titolo=Listo de bazlernejoj tuluzaj |alirdato=2014-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110311020548/http://www.enfant-toulouse.com/scolaire/ecolesprimairestoulouse.php |arkivdato=2011-03-11 }}</ref>. ''Mezlerneja edukado:'' Por la mezlerneja ŝtupo, Tuluzo havas 24 publikajn koleĝojn kaj 12 privatajn. La urbo posedas 12 publikajn liceojn inter kiuj la plej konataj estas la [[Lycée Pierre-de-Fermat]], la Liceo Ozenne kaj la Liceo Déodat-de-Séverac, kaj 13 privatajn liceojn inter kiuj elstaras la Ensemble Scolaire Saint-Joseph kaj Le Caousou. ''Supera edukado:'' En la lerneja jaro 2008-2009, la aglomerado de Tuluzo havis 92 820 studentojn. Tradicie ĝi estas la tria studenta urbo de Francio post Parizo kaj Liono, Tuluzo iĝis la kvara universitata urbo ekde 2007<ref>[http://media.enseignementsup-recherche.gouv.fr/file/Atlas_2008-2009/70/4/tableaŭ_regionaŭ_Atlas_08-09_secret_148704.xls Atlas 2008-2009 de l'éducation nationale]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Consulté le 16/06/2011</ref>. La universitato de Tuluzo estis fondita en [[1229]] post la kataraj okazintaĵoj. Ĝi spertis gravan disvolviĝon ekde la fondiĝo danke al la renomaj kursoj de juro. La tri aliaj universitatoj kreitaj post ĉi lasta estas la [[Universitato Tuluzo 1 Kapitolo]], la [[Universitato Tuluzo II-Le Mirail]] kaj la [[Universitato Paul-Sabatier]]. Ĉi lasta estas la plej granda universitato de Tuluzo, kun 28056 studentoj. Al ĉi tiuj tri aldoniĝas la Nacia politeknika instituto de Tuluzo kiu havas universitatan statuson. La urbo Tuluzo kalkulas je pluraj ejoj kiuj ofertas preparajn lecionojn por la grandaj lernejoj, el kiuj kelkaj estas tre famaj. La [[Lycée Pierre-de-Fermat]] zorgas pri la sciencoj, ekonomiko kaj literaturaj fakoj. Oni trovas ankaŭ lecionojn pri sciencaj aferoj en la Liceo Belvido, la ekonomikaj kaj komercaj en la Liceo Ozenne kaj la literaturaj kaj sociaj sciencoj en la Liceo Saint-Sernin. En la privata flanko troviĝas la Katolika instituto de Tuluzo kiu estas supera lernejo konsistanta el pluraj fakultatoj (juro, filozofio, teologio, ktp.) kaj superaj lernejoj profesiaj aŭ por inĝenierado kiaj [[lernejo de ĵurnalismo de Tuluzo]] kaj la lernejo de inĝenieroj de Purpan. Tuluzo ankaŭ havas plurajn grandajn lernejojn fakiĝintajn pri [[aeronaŭtiko]] [[École nationale de l'aviation civile|ENAC]], [[Institut polytechnique des sciences avancées|IPSA]] kaj SUPAERO. == Kuirarto == [[Dosiero:CACHOU Lajaunie Toulouse.jpg|eta|maldekstra|Cachou Lajaunie de Tuluzo.]] [[Dosiero:Violette de Toulouse.jpeg|maldekstra|eta|Violo de Tuluzo.]] En la koro mem de la sudokcidento, Tuluzo okupas gravan strategian lokon proksime de [[Gaskonio]]. La restoracioj de la urbo servas plurajn specialaĵojn baze de [[anaso]] (grasa prefere). Dum laplado plej konata sendube estas la [[cassoulet]], el [[kolbaso de Tuluzo]] kaj blankaj fazeoloj. Ĝi estas la centro de praa kverelo inter tri urboj: [[Castelnaudary]], [[Karkasuno]] kaj Tuluzo. Sed la legendo situigas la kasuleton en la urbo Castelnaudary, dum la [[centjara milito]] (1337-1453) dum sieĝado de Castelnaudary fare de la angloj. La ''[[Cachou Lajaunie]]'' estis inventita en 1880 de Léon Lajaunie, apotekisto de la urbo. Pluraj restoracioj tuluzaj gajnis stelojn en la jardekoj 1970-1980 kiel Dominique Toulousy, Pierre Roudgé kaj Lucien Vanel. Grandaj ĉefkuiristoj kiaj [[Michel Sarran]], Patrick Donnay kaj Yannick Delpech partoprenas en la tuluza kuirarta vivo kaj en la sud-okcidento ĝenerale<ref>Fernand Cousteaŭ et Michel Valdiguié, ''Toulouse, hier aujourd'hui, demain'', {{p.|94}}</ref>. La urbo Tuluzo produktas sian propran [[vino]]n. Ĝi estas posedanto de vitejo, ĉe Domaine de Candie, situanta en la okcidento tuluza, kie oni produktas la [[blanka vino|blankan vinon]], [[rozkolora vino|rozkoloran vinon]] kaj [[ruĝa vino|ruĝan vinon]], kelkaj el ili estas malnovigitaj en kverkaj [[vinbarelo]]j. Ĉi vino estas komercigita en ''Comté Tolosan'' (aŭ « comté de Toulouse »). La [[Violo de Tuluzo|violo]] estas alia simbolo forte ligita al la urbo. Pluraj sukeritaj specialaĵoj montras ĝin (violpetaloj, likvoraj bombonoj, ktp.), ĉiuj ĉi troveblaj en certaj dolĉaĵvendejoj en la urbocentro. == Transporto == [[Dosiero:Toulouse Reseau Lignes ABCE.svg|eta|230ra|Mapo kiu montras la publikan transporton en Tuluzo]] [[Dosiero:VAL208 Viaduc Rocade Ligne A du métro de Toulouse.JPG|eta|Parto de la metroreto kiu estas subĉiele de la Linio A inter la stacioj [[Balma – Gramont (metroo de Tuluzo)|Balma-Gramont]] kaj [[Argoulets]].]] La loĝado estas aparte vasta kaj fragmentita inter diversaj loĝareoj, komercaj zonoj kaj centro el renomaj laborejoj, la veturilo estas la ĉefa transportilo en tiuj lokoj (64 % el la moviĝoj)<ref>Fonto: Enketo farita</ref>. La tuto de la metroreto kaj la busaro povas transporti ĝis 412.000 pasaĝeroj en kelkaj tagoj de la semajno (la 10-an de dec. 2010)<ref>[http://www.ladepeche.fr/article/2010/10/25/934969-Penurie-d-essence-systeme-D-pour-les-Toulousains.html Pénurie d'essence : système D pour les Toulousains - Toulouse : LaDépêche.fr]</ref>. === Busoj === La urba reto de busoj, nomata [[Tisséo]], havis 83 busliniojn la 19-an de marto 2012 kiu ne nur funkciis en la urbo sed ligis ĝin kun la periferiaj loĝlokoj. === Metroo === La tuluza metropola loĝareo havas je sia dispono [[Metroo de Tuluzo|metroreton]] kiu funkcias aŭtomate, sen ŝoforo, konsistanta el du linioj, t.e. la linio A kaj linio B. La antaŭaj rekordoj pri uzado de la metroo tage estis 212.000 en la linio A kaj 200.000 en la linio B (16 okt 2009) sed tio malaltiĝas. === Fervojo === Tuluzo nuntempe havas kvar grandajn fervojajn liniojn kiuj estas la Linio {{stacidomo|Bordeaux-Saint-Jean}} al [[Sète (stacidomo)|Sète-Ville]], la Linio de [[Les Aubrais (stacidomo)|Aubrais-Orléans]] al {{stacidomo|Montauban-Ville-Bourbon}} venanta el [[Parizo]] tra [[Limoĝo]], la linio Tuluzo - {{stacidomo|Bayonne}} (kaj ĝia etendiĝo Linio {{stacidomo|Portet-Saint-Simon}} al {{stacidomo|Puigcerdà}}) kaj la Linio {{stacidomo|Saint-Agne}} al {{stacidomo|Auch}}. La trajnstacidomo {{stacidomo|Toulouse-Matabiau}}, ĉefa stacidomo, situas en la kvartalo samnoma tre proksime de la urbocentro. Aliaj duarangaj stacidomoj troviĝas en la urbo, prizorgataj nur de TER Okcitanio. La urbo ankoraŭ ne havas [[altrapida linio|altrapidan linion]]. Dum la linio de Bordozo al Seto estas ekipita por la cirkulado de la [[TGV]], per kiu atingeblos Tuluzon je 5 horoj kaj duono el la [[Gare Montparnasse|stacidomo Parizo-Montparnaso]], tra la [[LGV Atlantique|linio Parizo-Montparnaso al Monts]], sep el la stacidomo {{stacidomo|Lille-Europe}} kaj kvar el la stacidomo {{stacidomo|Lyon-Part-Dieu}}. Du projektoj en Tuluzo por konstruado de altrapidaj linioj estas farataj: la [[LGV Bordozo - Tuluzo]] kaj [[Linio Tuluzo- Narbono]]. La abonkarto ''Pastel''<ref>[http://www.ladepeche.fr/article/2009/02/25/564369-Carte-Pastel-un-pass-unique-pour-le-train-l-autocar-et-le-metro.html Carte Pastel, un pass unique pour le train, l'autocar et le métro]</ref> permesas al la pasaĝero havi en unu fojo la eblon uzi la publikajn transportilojn de TER, Tisséo kaj de la Ĝenerala Konsilio. == Sano == [[Dosiero:Chapelle de l'hôpital Saint-Joseph de la Grave.jpg|eta|Kapelo Sankta Jozefo en la hospitalo La Grave.]] Ekde la 12-a jarcento Tuluzo posedas plurajn hospitalojn kaj "domojn de Dio", kiel ĉiuj la mezepokaj ejoj similaj gastigas la malriĉulojn, la preterpasantojn kaj la pilgrimantojn. Kelkaj volis vidis specialan gastejon por la [[Jakoba vojo|pilgrimantoj al Jakobo Kompostela]] sed tiu hipotezo ne estas konfirmita de la historiaj esploroj. La arkeologiaj eltrovoj evidentigis la ekziston de pluraj tomboj en kiuj oni trovis kelkajn simbolojn sed tio ne indikas rekte ke temas pri pilgrimantoj. En [[1505]], ĉiuj ĉi ejoj estas ligitaj al la hospitalo Sankta Jakobo kiu iĝis la ''[[Hôtel-Dieu Saint-Jacques|Hôtel-Dieu]]''. La [[hospitalo de La Grave]] restas sendependa ĉe la maldekstra bordo de la Garono por prizorgado de [[Pesto|penst-malsanuloj]]. La hospitalistoj de la [[ordeno de Johanitoj]] instalis prioraton kaj fondis en ĝiaj dependaĵoj: la vilaĝon Goutz lernejo pri kirurgio. En la 19-a jarcento, medicinistoj kiaj [[Dominique-Jean Larrey|Dominique Larrey]] kaj [[Jean-Étienne Esquirol]] laboris en la tuluzaj hospitaloj. Nuntempe Tuluzo havas la sekvajn hospitalojn: * [[Purpan]] * La hospital-ĉeno [[Rangueil]]/Larrey * [[Infanhospitalo]] * La hospitalo Paule de Viguier (ginekologio), * La [[hospitalo de La Grave]]/Casselardit, * La Sal-fontano en [[Salies-du-Salat]]. == Sporto == La [[Stadiono Municipa de Tuluzo]], aŭ franclingve ''Stadium Municipal de Toulouse'', estas la plej granda stadiono en la urbo Tuluzo: ĝi povas gastigi multajn spektantojn dum futbalaj aŭ rugbeaj maĉoj. La stadiono estis konstruita en 1937 kaj 1938, kaj uziĝis en la [[Futbala Mondpokalo 1938]]. Post renovigoj en 1949 kaj 1997 ĝi ankaŭ gastigis matĉojn de la [[Futbala Mondpokalo 1998]], kaj post plia renovigo de 2015 estas unu el dek eventejoj de la [[Eŭropa Futbala Ĉampionado 2016]]. == Gravuloj == Iel rilatas al Tuluzo la jenaj personoj: ;naskiĝintoj: * [[Jean-Jacques Castex]] * [[Jean-Paul Dubois]] * [[Jean-Jacques Castex]] * [[Claude Nougaro]] * [[Laurent Terzieff]] ;loĝantoj == Partneraj urboj == Tuluzo flegas partnerajn rilatojn al jenaj urboj: * {{Flago|Israelo}} [[Telavivo|Tel Aviv-Jaffa]] ([[Israelo]]) (ekde 1962) * {{Flago|Usono}} [[Atlanta]] ([[Usono]]) (ekde 1975) * {{Flago|Ukrainio}} [[Kievo]] ([[Ukrainio]]) (ekde 1975) * {{Flago|Italio}} [[Bologna]] ([[Italio]]) (ekde 1981) * {{Flago|Ĉinio}} [[Chongqing]] ([[Ĉinio]]) (ekde 1981) * {{Flago|Hispanio}} [[Elche]] ([[Hispanio]]) (ekde 1981) Krome ekzistas kunlaboraj rilatoj kun: * {{Flago|Ĉado}} [[N’Djamena]] ([[Ĉado]]) (1980) * {{Flago|Hispanio}} [[Zaragozo]] ([[Hispanio]]) (2000) * {{Flago|Germanio}} [[Düsseldorf]] ([[Germanio]]) (2003) * {{Flago|Pollando}} [[Bydgoszcz]] ([[Pollando]]) (2006) * {{Flago|Vjetnamio}} [[Hanojo]] ([[Vjetnamio]]) == Esperanto == [[Dosiero:Allée du Docteur Lejzer Ludwik Zamenhof in Toulouse 01.jpg|eta|dekstre|200ra|La strato Zamenhof]] Tuluzo havas grandan historion kun Esperanto. En la plej bonaj jaroj de Esperanto ne malpli ol 4 malsamaj esperanto-kluboj ekzistis. Sed pro la malfamiĝo de Esperanto, kaj la volo centrigi ĉion, la kluboj iĝis unu unika klubo: [[Esperanto-Kultur-Centro]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto-midipyrenees.org/dossiers/dossier.php?val=2_centre+culturel+esperanto+toulouse |titolo=Esperanto-Kultur-Centro |alirdato=2012-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121010010113/http://www.esperanto-midipyrenees.org/dossiers/dossier.php?val=2_centre+culturel+esperanto+toulouse |arkivdato=2012-10-10 }}</ref>. Tiu Kultur-Centro estas tre aktiva kaj dungas ses volontulojn (tri el ili estas dungitaj partnere kun [[E@I]] kaj [[Bjalistoka Esperanto-Societo|BES]]). La klubo enhavas kelkajn elstarajn esperantistojn, notinde [[Michael Boris Mandirola|Michael-Boris Mandirola]], eksestrarano de TEJO, [[JoMo]], fama esperantista kantisto kaj muzikisto, sed ankaŭ [[Marion Quenut]], kasisto de la asocio kaj grava aktivulo en la asocio, kaj [[Christophe Chazarein]], esperanto-instruisto. Ne membro de la asocio, sed ofte kunlaboras kun ĝi, [[Flo Martorell]] loĝas ankaŭ en la Tuluza regiono. Li kreis la muzikeldonejon [[Vinilkosmo]], la plej grava el la tuta esperantujo. Interalie, [[Esperanto-Kultur-Centro|EKC]] okazigis: malkovrajn tagojn de Esperanto, kursojn (jarajn kaj kondesajn), [[Zamenhofa Tago|Zamenhofajn Tagojn]] (tiu de 2019 ekzemple), [[SEMEO]] (la Semajno de Esperanto), kaj multaj aliaj eventoj. Estas gastigantoj de [[Pasporta Servo]] tie. Okaze de la [[eŭropaj balotoj]], [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ricevis 197 voĉdonojn (0,21 % de voĉoj) en 2004, kaj 64 voĉdonojn (0,06 % de voĉoj) en 2009. En 2010, la renkontiĝo de la [[Junulara Esperantista Franca Organizo]] [[FESTO (esperanto-aranĝo)|FESTO]] okazis en apuda vilaĝo. En la urbo troviĝas ankaŭ [[Zamenhof-Esperanto-Objekto|ZEO]]: la strato Zamenhof. Pluraj el la membroj estas ankaŭ okcitanistoj. Ni notu la fortajn ligojn inter la defendantoj de la regiona lingvo kaj de la internacia. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols=3}} * [[Blagnac (metroo de Tuluzo)]] * [[Metroo de Tuluzo]] ** [[Capitole (metroo de Tuluzo)]] * [[Tramtransporto en Tuluzo]] * [[Téléo]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Komunumoj de Haute-Garonne]] * [[Urba komunumo de Metropola Tuluzo]] * [[138 Tolosa]] * [[Empalot (stacidomo)]] * [[Gallieni-Cancéropôle (stacidomo)]] * [[Lacourtensourt (stacidomo)]] * [[Lalande-Église (stacidomo)]] * [[Lardenne (stacidomo)]] * [[Le Toec (stacidomo)]] * [[Les Ramassiers (stacidomo)]] * [[Montaudran (stacidomo)]] * [[Route-de-Launaguet (stacidomo)]] * [[Saint-Agne (stacidomo)]] * [[Saint-Cyprien-Arènes (stacidomo)]] * [[Saint-Martin-du-Touch (stacidomo)]] * [[Toulouse-Matabiau (stacidomo)]] * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tuluz}} * [http://www.toulouse.fr/ oficiala urbodoma TTT-ejo] (france, angle kaj kastilie) * [https://youtube.com/watch?v=oNVxMtNhZ84&feature=youtu.be EKC, Esperanto tra Tuluzo]. La gevolontuloj de EKC Tuluzo prezentas siajn asocion kaj urbon. La filmeto estis farita kadre de la 2ª Virtuala Kongreso de Esperanto 2021 organizita de la Universala Esperanto-Asocio (UEA). Ĝi ankaŭ estis prezentita dum la Internacia Junulara Kongreso (IJK) 2021 de TEJO. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tuluzo| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Haute-Garonne]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] 1916c0l40ztqw6aw3wg79b3nxajsigm Valo 0 4507 9480828 9262587 2026-09-23T16:12:28Z DidCORN 34571 Portalo 9480828 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Salta-VallesCalchaquies-P3140151.JPG|eta|[[Kalĉakiaj Valoj]], [[Argentino]]]] [[Dosiero:Glacier park1.jpg|eta|U-forma valo en [[Glacier National Park]], [[Montano]]]] '''Valo''' estas [[malaltaĵo]] (malaltiĝo) en [[tereno]] kompare de ĝia [[ĉirkaŭaĵo]], kutime ĉirkaŭata de [[monto]]j kaj [[monteto]]j. Ekzemple [[ebenaĵo|ebenaĵ(et)o]] inter [[monto]]j. Ekzistas valoj de diversaj tipoj: ''[[V-valo]]'', fosita de [[rivero]]; ''U-valo'', fosita de [[glaciaro]]. ''Pendanta valo'' estas flanka valo, kiu pli alte kuŝas ol alia, ĉefa valo, kiu fositis de pli forta fluo - ĉu akva, ĉu glacia. Kiam valo troviĝas sub akvo sed ĉirkaŭatas de supermaraĵo, ĝi nomiĝas "[[fjordo]]". Solidaj planedoj kaj lunoj ankaŭ havas surfacajn propraĵojn kiel valoj, malgraŭ ke akvo ne fluas sur liaj surfacoj kaj oni ne scias pri [[Tektoniko|tektonika]] aktiveco. Ĉi tiuj valoj kutime estas fendaj valoj, aŭ ili apartenas al du kategorioj da valoj, kiuj laŭ la kondiĉoj ĉe la tero malhavas longe pro la [[Aluvio|aluvia]] surfaco drivanta per la [[Vento|ventoj]] kaj [[Pluvo|pluvoj]]: # Ĉeno de [[Alfrapa kratero|alfrapaj krateroj]] (krateroj formitaj de [[Meteorŝtono|meteorita]] frapo sur solida la surfaco); # Lafrivero aŭ post la kuntiriĝo de malvarmetigita lafrivero ==Tipoj== '''V-valo''' aŭ '''V-forma valo''' estas [[valo]] kiu troviĝas ofte en [[mezmontaro]] kaj [[altmontaro]]. Ofte la valofundo estas mallarĝa, tiel ke la valo povas esti nomata ''mallarĝvalo''. V-valoj ekestas ĉe forta [[erozio|profunda erozio]] kaj samtempe okazanta denudacio ĉe la valaj deklivoj. '''U-valo''' aŭ '''U-forma valo'''. Glaciaj valoj formiĝis antaŭ dekoj da miloj da jaroj (probable dum la [[Glaciepoko]]) per la grandega kaj vasta forto de [[Glaĉero|glaĉeroj]]. Multaj glaciejaj valoj troveblas en [[Mezeŭropo]], en la landoj de [[Alpoj]]. == Homa habitato kaj lulilo de civilizoj == Iuj el la unuaj homaj nenomadaj kompleksaj socioj originis kaj situis ĉe rivervaloj. En [[prahistorio]], la riveroj estis uzataj kiel fonto de [[dolĉa akvo]] kaj manĝaĵo ([[Fiŝkaptado|fiŝoj]] kaj [[Ĉasado|ĉasaĵoj]]), kaj ankaŭ kiel loko por lavi kaj uzi kiel [[Kloako (kanalo)|kloako]]. La proksimeco de akvo moderigis temperaturajn ekstremojn kaj provizis dependan fonton por [[irigacio]], stimulante la disvolviĝon de [[agrikulturo]]. Ĉe la fino de rivero, la [[riverdelto]], kaŭze de senĉesa [[Aluvia serio|aluvio]] estas multe pli da fekunda grundo por agrikulturumi kaj tiel vivteni, regule provizi la nutraĵabezono de la loĝantaro kaj eĉ amasigi plio por komerci. bonkvalitaj grundoj ankaŭ okazas ĉe la bordoj de riveroj. Plej multaj el la unuaj [[Civilizo|civilizoj]] disvolviĝis el ĉi tiuj riveraj valaj komunumoj ĉe la grandaj riveroj kiel tiu de [[Nilo]], [[Tigriso]]-[[Eŭfrato]] ([[Mezopotamio]]), [[Induso]], [[Gango]], [[Jangzio]], [[Flava Rivero]], [[Misisipo (rivero)|Misisipo]], kaj verŝajne [[Amazono (rivero)|Amazono]]. Situado de [[Setlejo|setlejoj]] ene de valoj estas influita per multaj faktoroj inkluzive de la bezono eviti [[Inundo|inundon]] kaj [[travadejo]], kiel la plej konvena loko por riveraj transirejoj de bordo al bordo. ==Famaj valoj== Konataj valoj inkludas la jenajn: * [[Amazonio]] (Sudameriko) * [[Bekaa]] (Libano) * [[Bramaputro]] ([[Hinda subkontinento]]) * [[Death Valley]] (Usono) * [[Glendalough]] (Irlando) * [[Gudbrandsdalen]] (Norvegio) * [[Neandertal]] (Germanio), Vd en [[Neandertala homo]] * [[Depresio Afar]] (Etiopio) ĝis 155 m sub [[marnivelo]], Vd en [[Orientafrika Rifto]] kaj [[Granda Rifto]] * [[Valo Aran]] (Hispanio) * [[Muminvalo]], kie laŭdire loĝas [[Mumintroloj]] == Proverbo == Ekzistas nur unu [[proverbo]] pri valo (sed 15 pri [[monto]]) en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|titolo=Lernu|alirdato=2008-12-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|arkivdato=2011-12-25}}</ref>: * {{Citaĵo | teksto = ''Se neĝas sur la monto, estas malvarme en la valo''. }} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Geografio}} {{projektoj|q=Valo|ReVo=val}} * [[Klafto]] * [[Valfundlinio]] * [[Montaro]] * [[Kanjono]] * [[Ravino]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Valoj| ]] [[Kategorio:Geografia terminologio]] [[Kategorio:Geologio]] qs9scmbjb9gsk90ype1gr5rk0umr6ry 9481012 9480828 2026-09-24T08:59:33Z DidCORN 34571 Vidu ankaŭ 9481012 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Salta-VallesCalchaquies-P3140151.JPG|eta|[[Kalĉakiaj Valoj]], [[Argentino]]]] [[Dosiero:Glacier park1.jpg|eta|U-forma valo en [[Glacier National Park]], [[Montano]]]] '''Valo''' estas [[malaltaĵo]] (malaltiĝo) en [[tereno]] kompare de ĝia [[ĉirkaŭaĵo]], kutime ĉirkaŭata de [[monto]]j kaj [[monteto]]j. Ekzemple [[ebenaĵo|ebenaĵ(et)o]] inter [[monto]]j. Ekzistas valoj de diversaj tipoj: ''[[V-valo]]'', fosita de [[rivero]]; ''U-valo'', fosita de [[glaciaro]]. ''Pendanta valo'' estas flanka valo, kiu pli alte kuŝas ol alia, ĉefa valo, kiu fositis de pli forta fluo - ĉu akva, ĉu glacia. Kiam valo troviĝas sub akvo sed ĉirkaŭatas de supermaraĵo, ĝi nomiĝas "[[fjordo]]". Solidaj planedoj kaj lunoj ankaŭ havas surfacajn propraĵojn kiel valoj, malgraŭ ke akvo ne fluas sur liaj surfacoj kaj oni ne scias pri [[Tektoniko|tektonika]] aktiveco. Ĉi tiuj valoj kutime estas fendaj valoj, aŭ ili apartenas al du kategorioj da valoj, kiuj laŭ la kondiĉoj ĉe la tero malhavas longe pro la [[Aluvio|aluvia]] surfaco drivanta per la [[Vento|ventoj]] kaj [[Pluvo|pluvoj]]: # Ĉeno de [[Alfrapa kratero|alfrapaj krateroj]] (krateroj formitaj de [[Meteorŝtono|meteorita]] frapo sur solida la surfaco); # Lafrivero aŭ post la kuntiriĝo de malvarmetigita lafrivero ==Tipoj== '''V-valo''' aŭ '''V-forma valo''' estas [[valo]] kiu troviĝas ofte en [[mezmontaro]] kaj [[altmontaro]]. Ofte la valofundo estas mallarĝa, tiel ke la valo povas esti nomata ''mallarĝvalo''. V-valoj ekestas ĉe forta [[erozio|profunda erozio]] kaj samtempe okazanta denudacio ĉe la valaj deklivoj. '''U-valo''' aŭ '''U-forma valo'''. Glaciaj valoj formiĝis antaŭ dekoj da miloj da jaroj (probable dum la [[Glaciepoko]]) per la grandega kaj vasta forto de [[Glaĉero|glaĉeroj]]. Multaj glaciejaj valoj troveblas en [[Mezeŭropo]], en la landoj de [[Alpoj]]. == Homa habitato kaj lulilo de civilizoj == Iuj el la unuaj homaj nenomadaj kompleksaj socioj originis kaj situis ĉe rivervaloj. En [[prahistorio]], la riveroj estis uzataj kiel fonto de [[dolĉa akvo]] kaj manĝaĵo ([[Fiŝkaptado|fiŝoj]] kaj [[Ĉasado|ĉasaĵoj]]), kaj ankaŭ kiel loko por lavi kaj uzi kiel [[Kloako (kanalo)|kloako]]. La proksimeco de akvo moderigis temperaturajn ekstremojn kaj provizis dependan fonton por [[irigacio]], stimulante la disvolviĝon de [[agrikulturo]]. Ĉe la fino de rivero, la [[riverdelto]], kaŭze de senĉesa [[Aluvia serio|aluvio]] estas multe pli da fekunda grundo por agrikulturumi kaj tiel vivteni, regule provizi la nutraĵabezono de la loĝantaro kaj eĉ amasigi plio por komerci. bonkvalitaj grundoj ankaŭ okazas ĉe la bordoj de riveroj. Plej multaj el la unuaj [[Civilizo|civilizoj]] disvolviĝis el ĉi tiuj riveraj valaj komunumoj ĉe la grandaj riveroj kiel tiu de [[Nilo]], [[Tigriso]]-[[Eŭfrato]] ([[Mezopotamio]]), [[Induso]], [[Gango]], [[Jangzio]], [[Flava Rivero]], [[Misisipo (rivero)|Misisipo]], kaj verŝajne [[Amazono (rivero)|Amazono]]. Situado de [[Setlejo|setlejoj]] ene de valoj estas influita per multaj faktoroj inkluzive de la bezono eviti [[Inundo|inundon]] kaj [[travadejo]], kiel la plej konvena loko por riveraj transirejoj de bordo al bordo. ==Famaj valoj== Konataj valoj inkludas la jenajn: * [[Amazonio]] (Sudameriko) * [[Bekaa]] (Libano) * [[Bramaputro]] ([[Hinda subkontinento]]) * [[Death Valley]] (Usono) * [[Glendalough]] (Irlando) * [[Gudbrandsdalen]] (Norvegio) * [[Neandertal]] (Germanio), Vd en [[Neandertala homo]] * [[Depresio Afar]] (Etiopio) ĝis 155 m sub [[marnivelo]], Vd en [[Orientafrika Rifto]] kaj [[Granda Rifto]] * [[Valo Aran]] (Hispanio) * [[Muminvalo]], kie laŭdire loĝas [[Mumintroloj]] == Proverbo == Ekzistas nur unu [[proverbo]] pri valo (sed 15 pri [[monto]]) en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|titolo=Lernu|alirdato=2008-12-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|arkivdato=2011-12-25}}</ref>: * {{Citaĵo | teksto = ''Se neĝas sur la monto, estas malvarme en la valo''. }} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Geografio}} {{projektoj|q=Valo|ReVo=val}} * [[Depresio]] * [[Klafto]] * [[Valfundlinio]] * [[Montaro]] * [[Kanjono]] * [[Ravino]] * [[Rifto]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Valoj| ]] [[Kategorio:Geografia terminologio]] [[Kategorio:Geologio]] l33p28mpzsk4o5b4czb9gqrtz0n4vz8 9481013 9481012 2026-09-24T09:03:14Z DidCORN 34571 9481013 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Salta-VallesCalchaquies-P3140151.JPG|eta|[[Kalĉakiaj Valoj]], [[Argentino]]]] [[Dosiero:Glacier park1.jpg|eta|U-forma valo en [[Glaĉera Nacia Parko de Usono]], [[Montano]]]] '''Valo''' estas [[malaltaĵo]] (malaltiĝo) en [[tereno]] kompare de ĝia [[ĉirkaŭaĵo]], kutime ĉirkaŭata de [[monto]]j kaj [[monteto]]j. Ekzemple [[ebenaĵo|ebenaĵ(et)o]] inter [[monto]]j. Ekzistas valoj de diversaj tipoj: ''[[V-valo]]'', fosita de [[rivero]]; ''U-valo'', fosita de [[glaciaro]]. ''Pendanta valo'' estas flanka valo, kiu pli alte kuŝas ol alia, ĉefa valo, kiu fositis de pli forta fluo - ĉu akva, ĉu glacia. Kiam valo troviĝas sub akvo sed ĉirkaŭatas de supermaraĵo, ĝi nomiĝas "[[fjordo]]". Solidaj planedoj kaj lunoj ankaŭ havas surfacajn propraĵojn kiel valoj, malgraŭ ke akvo ne fluas sur liaj surfacoj kaj oni ne scias pri [[Tektoniko|tektonika]] aktiveco. Ĉi tiuj valoj kutime estas fendaj valoj, aŭ ili apartenas al du kategorioj da valoj, kiuj laŭ la kondiĉoj ĉe la tero malhavas longe pro la [[Aluvio|aluvia]] surfaco drivanta per la [[Vento|ventoj]] kaj [[Pluvo|pluvoj]]: # Ĉeno de [[Alfrapa kratero|alfrapaj krateroj]] (krateroj formitaj de [[Meteorŝtono|meteorita]] frapo sur solida la surfaco); # Lafrivero aŭ post la kuntiriĝo de malvarmetigita lafrivero ==Tipoj== '''V-valo''' aŭ '''V-forma valo''' estas [[valo]] kiu troviĝas ofte en [[mezmontaro]] kaj [[altmontaro]]. Ofte la valofundo estas mallarĝa, tiel ke la valo povas esti nomata ''mallarĝvalo''. V-valoj ekestas ĉe forta [[erozio|profunda erozio]] kaj samtempe okazanta denudacio ĉe la valaj deklivoj. '''U-valo''' aŭ '''U-forma valo'''. Glaciaj valoj formiĝis antaŭ dekoj da miloj da jaroj (probable dum la [[Glaciepoko]]) per la grandega kaj vasta forto de [[Glaĉero|glaĉeroj]]. Multaj glaciejaj valoj troveblas en [[Mezeŭropo]], en la landoj de [[Alpoj]]. == Homa habitato kaj lulilo de civilizoj == Iuj el la unuaj homaj nenomadaj kompleksaj socioj originis kaj situis ĉe rivervaloj. En [[prahistorio]], la riveroj estis uzataj kiel fonto de [[dolĉa akvo]] kaj manĝaĵo ([[Fiŝkaptado|fiŝoj]] kaj [[Ĉasado|ĉasaĵoj]]), kaj ankaŭ kiel loko por lavi kaj uzi kiel [[Kloako (kanalo)|kloako]]. La proksimeco de akvo moderigis temperaturajn ekstremojn kaj provizis dependan fonton por [[irigacio]], stimulante la disvolviĝon de [[agrikulturo]]. Ĉe la fino de rivero, la [[riverdelto]], kaŭze de senĉesa [[Aluvia serio|aluvio]] estas multe pli da fekunda grundo por agrikulturumi kaj tiel vivteni, regule provizi la nutraĵabezono de la loĝantaro kaj eĉ amasigi plio por komerci. bonkvalitaj grundoj ankaŭ okazas ĉe la bordoj de riveroj. Plej multaj el la unuaj [[Civilizo|civilizoj]] disvolviĝis el ĉi tiuj riveraj valaj komunumoj ĉe la grandaj riveroj kiel tiu de [[Nilo]], [[Tigriso]]-[[Eŭfrato]] ([[Mezopotamio]]), [[Induso]], [[Gango]], [[Jangzio]], [[Flava Rivero]], [[Misisipo (rivero)|Misisipo]], kaj verŝajne [[Amazono (rivero)|Amazono]]. Situado de [[Setlejo|setlejoj]] ene de valoj estas influita per multaj faktoroj inkluzive de la bezono eviti [[Inundo|inundon]] kaj [[travadejo]], kiel la plej konvena loko por riveraj transirejoj de bordo al bordo. ==Famaj valoj== Konataj valoj inkludas la jenajn: * [[Amazonio]] (Sudameriko) * [[Bekaa]] (Libano) * [[Bramaputro]] ([[Hinda subkontinento]]) * [[Death Valley]] (Usono) * [[Glendalough]] (Irlando) * [[Gudbrandsdalen]] (Norvegio) * [[Neandertal]] (Germanio), Vd en [[Neandertala homo]] * [[Depresio Afar]] (Etiopio) ĝis 155 m sub [[marnivelo]], Vd en [[Orientafrika Rifto]] kaj [[Granda Rifto]] * [[Valo Aran]] (Hispanio) * [[Muminvalo]], kie laŭdire loĝas [[Mumintroloj]] == Proverbo == Ekzistas nur unu [[proverbo]] pri valo (sed 15 pri [[monto]]) en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|titolo=Lernu|alirdato=2008-12-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|arkivdato=2011-12-25}}</ref>: * {{Citaĵo | teksto = ''Se neĝas sur la monto, estas malvarme en la valo''. }} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Geografio}} {{projektoj|q=Valo|ReVo=val}} * [[Depresio]] * [[Klafto]] * [[Valfundlinio]] * [[Montaro]] * [[Kanjono]] * [[Ravino]] * [[Rifto]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Valoj| ]] [[Kategorio:Geografia terminologio]] [[Kategorio:Geologio]] a6uh42vypmjsrputnadougwrpyctn4a 23-a de septembro 0 5031 9480955 9464335 2026-09-24T03:25:08Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9480955 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{Septembro}} La '''23-a de septembro''' estas la 266-a tago de la jaro (la 267-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 99 tagoj restas. Je la 23-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * Ĉiujare en tiu ĉi tempo estas (sur la norda [[hemisfero]] la aŭtuna) [[ekvinokso]] * [[1122]]: [[Konkordato de Worms]] finis [[investitura polemiko|investituran polemikon]] inter la [[papo]] kaj [[imperiestro]] * [[1253]]: [[Přemysl Otakar la 2-a]] iĝis nova reganto de [[Bohemio]] * [[1386]]: [[Mircea la 1-a (Valaĥio)|Mircea la 1-a]] iĝis vojevodo de [[Valaĥio]] * [[1459]]: [[Militoj de rozoj]]: [[Jorkoj]] venkis [[Lankastroj]]n en la batalo de Blore Heath ([[Anglio]]) * [[1617]]: [[Stanisław Żółkiewski]] subskribis polan-[[Otomana Imperio|turkan]] traktaton surbaze de kiu [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] cedis siajn influojn en [[Moldavio]] kaj sindevigis kontraŭstari al [[kozakoj]] * [[1669]]: Germana imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] fondis jezuitan akademion (nuna [[Zagreba Universitato]]) * [[1771]]: Taĉmento de la rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] venkis trupon de [[Bara Konfederacio]] en batalo de Stołowicze (proksime al [[Baranaviĉi]]) — la ribeluloj forlasis [[Litovio]]n transirante al [[Orienta Prusio]] * [[1803]]: [[Barato]]: [[Brita Orienthinda Kompanio]] venkis [[Maratha Imperio|Marathan Imperion]] en la dua milito * [[1806]]: [[Ekspedicio de Lewis kaj Clark]] finiĝis - la unua, kiu tra la [[Ameriko|amerika]] kontinento atingis [[Pacifiko]]n * [[1816]]: [[Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego|Ĉefa Lernejo de Vilaĝa Mastrumado]] fondita kiel pola [[agronomio|Agronomia]] Instituto * [[1821]]: Greka armeo konkeris [[Tripolο (Grekio)|Tripolοn]] en [[Peloponezo]] kaj masakris 32 mil [[turkoj]]n kaj [[judoj]]n * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: en [[Płock]] okazis lasta kunsido de la pola nacia registaro kaj [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] de [[Pola Reĝlando]] * [[1846]]: Germana astronomo [[Johann Gottfried Galle]] malkovris planedon [[Neptuno (planedo)|Neptuno]] * [[1862]]: [[Otto von Bismarck]] iĝis ĉefministro de Reĝlando Prusio * [[1868]]: [[Porto-Riko]] proklamis sendependecon de [[Hispanio]] * [[1880]]: [[Jules Ferry]] iĝis ĉefministro de Francio * [[1889]]: En [[Japanio]] fondiĝis fabriko de [[ludilo]]j [[Nintendo]] * [[1893]]: Komercistoj el vilaĝo Trpanj estis unuaj en la Regno de [[Dalmatio]], kiuj decidis uzi nur la [[kroata]]n lingvon en sia [[komerco]] * [[1895]]: En Francio fondiĝis [[marksismo|marksisma]] [[sindikato]] [[Confédération Générale du Travail|Konfederacio Ĝenerala de la Laboro]] * [[1908]]: [[Kanado]]: [[Universitato de Alberto]] fondiĝis * [[1916]]: En [[Vilno]] finiĝis unua [[belorusa]] kurso por [[instruisto]]j * [[1918]]: [[Rusia enlanda milito]]: en [[Ufa]] estis establita la kontraŭbolŝevika Tutrusia Provizora Registaro * [[1919]]: [[Pogromo]] de [[judoj]] en [[Fastiv]] komenciĝis, organizita de [[Blanka Armeo]] * [[1922]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] rajtigis registaron al konstruo de [[marhaveno]] en [[Gdynia]] * [[1927]]: Premiero de la usona filmo [[Sunrise|''Sunleviĝo'']] * [[1931]]: [[Meksiko]] aliĝis al [[Ligo de Nacioj]] * [[1932]]: [[Sauda Arabio|Saudarabia Reĝlando]] fondiĝis * [[1938]]: En [[Ĉeĥoslovakio]] estis anoncita tutlanda [[mobilizo]] * [[1939]]: [[Soveta invado en Pollandon|soveti-pola milito]]: pola [[generalo]] W. Przeździecki kun sia armeo evakuiĝis al najbara [[Litovio]]; [[Wehrmacht]] transdonis [[Drohobiĉ]] al la Ruĝa Armeo; pola majoro [[Henryk Dobrzański|H. Dobrzański]] formis en [[Sanktakruca Provinco|Sanktakrucio]] unuan [[partizano|partizanan]] taĉmenton; al [[Koncentrejo Ravensbrück]] alvenis unua transporto de [[Asocio de Poloj en Germanio|polinoj]] * [[1940]]: [[Franca Hindoĉinio]]: japanaj trupoj nesciantaj pri interkonsento en [[Hajfongo]] atakis 3 francajn gardejojn - gravaj perdoj ambaŭflanke; nokte de la 23-a/24-a de septembro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Berlino]]n; [[Nord-Afrika kampanjo]]: komenco de sensukcesa 3-taga [[Aliancanoj|aliancana]] provo konkeri havenon en [[Dakaro]], kontrolatan de franca [[reĝimo de Vichy]] * [[1941]]: [[Germana okupado de Pollando]]: unuaj [[ekzekuto]]j per [[gaso]] komenciĝis en [[koncentrejo]] [[Auŝvico]]; [[Balta Maro]]: germanaj [[militŝipo]]j direktiĝis al [[Alando]] por malebligi al la soveta Balta Ŝiparo trairon al malferma maro * [[1942]]: [[batalo ĉe Stalingrado]]: sovetaj soldatoj konkeris la [[Domo de Pavlov|Domon de Pavlov]]; [[Madagaskaro]]: la brita 22-a Infanteria Bataliono<!-- Q107427406--> sen batalo eniris al [[Tananarivo]], anoncita [[malferma urbo]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: dutaga likvido de [[geto]] en [[Vilno]] komenciĝis; [[Itala Socia Respubliko]] estas fondita de [[Benito Mussolini]] * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: [[Wehrmacht]] kaj polico pafmortigis en [[Varsovio]] 500 polojn; Ruĝa Armeo transiris la hungaran [[landlimo]]n ĉe [[Battonya]] * [[1945]]: Usonanoj deportis de [[Munkeno]] [[Lída Baarová]], kiu estis arestita dum la fuĝo - alveninte al [[Prago]] ŝi tuj estas translokigita al la malliberejo Pankrác * [[1949]]: La usona prezidanto [[Harry S. Truman]] informis, ke lia lando posedas pruvojn ke [[Sovetunio]] dum la lastaj semajnoj faris testoprovon de [[atombombo]] (ĝi okazis la 29-an de aŭgusto) * [[1950]]: [[Usona Kongreso]] voĉdonis leĝon pri kontraŭusona agado - komenco de [[makartiismo]] * [[1962]]: [[Hungario]]: rokgrupo [[Omega (rokgrupo)|Omega]] fondiĝis * [[1965]]: en [[Berlino]] ekkonstruiĝis Nova Nacia Galerio laŭ planoj de [[Ludwig Mies van der Rohe]]; unua hungara [[aluminio|aluminia]] buso estis finkonstruita en la fabriko [[Ikarus]] en [[Székesfehérvár]]; dua [[Barat-Pakistana Milito de 1965|Barat-Pakistana Milito]] pri [[Kaŝmiro]] finita - [[armistico]] helpe de [[UN]] * [[1973]]: Post alveno de [[ekzilo]] [[Juan Domingo Perón]] denove iĝis prezidanto de Argentino * [[1976]]: [[Varsovio]]: [[Komitato por Defendo de Laboristoj]] estas fondita kiel reago al [[reprezalio]]j en [[Radom]] kaj [[Ursus (administra parto de Varsovio)|Ursus]] * [[1980]]: En [[Pittsburgh (Pensilvanio)]] okazis lasta koncerto de [[Bob Marley]] * [[1980]]: En [[Pola Popola Respubliko]] oni arestis [[Leszek Moczulski]], gvidanton de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] * [[1982]]: [[Amine Gemayel]] igis prezidento de Libano * [[1983]]: [[Sankta-Kito kaj Neviso]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1985]]: Malfermo de [[Muzeo Picasso (Parizo)|Muzeo Picasso]] en [[Parizo]] * [[1992]]: [[Litovio]] proklamis tagon pri la [[genocido]] de [[judoj]] * [[1997]]: En [[Slovakio]] kreiĝis [[Nacia parko Muránska planina]] * [[1998]]: [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Sekureca Konsilio]] adoptis rezolucion, kiu alvokas [[Jugoslavio]]n ĉesi militagojn en [[Kosovo]] * [[2000]]: Malkovro de la lunoj de [[Saturno (planedo)|Saturno]]: [[Siarnako (luno)|Siarnako]] kaj [[Tarvo (luno)|Tarvo]] * [[2001]]: [[Barato]]: en subŝtato [[Keralo]] finiĝis daŭrantaj kun paŭzoj de la 25-a de julio faloj de [[ruĝo|ruĝa]] [[pluvo]], kiu enhavis nekonatajn por la [[scienco]] vivajn [[ĉelo (biologio)|ĉelojn]] * [[2002]]: [[Belgio]] leĝigis [[eŭtanazio]]n. Unua versio de senpaga [[TTT-legilo]] [[Mozilla Firefox]] estis eldonita de [[Mozilla-Fondaĵo]] * [[2004]]: Pli ol 3000 homoj mortis en [[Haitio]] post kiam [[Uragano Jeanne]] amase inundis kaj kaŭzis [[koto|kotajn]] [[terglito]]jn * [[2006]]: [[Toomas Hendrik Ilves]] iĝis prezidento de Estonio * [[2012]]: En [[Belorusio]] okazis parlamenta baloto * [[2013]]: Egipta [[Islama Frataro]] ricevis juran malpermeson de agado kaj ĝia havaĵo estis konfiskita * [[2014]]: [[Milito kontraŭ la Islama Ŝtato]] komenciĝis - [[bombaviadilo]]j de [[Usono]], [[Barejno]], [[Jordanio]], [[Kataro]], [[Sauda Arabio]] kaj [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] komencis bombi objektojn de la [[Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio|Islama Ŝtato]] sur teritorio de [[Sirio]] * [[2017]]: En [[Varsovio]] oni inaŭguris [[monumento]]n al generalo [[Stanisław Sosabowski|S. Sosabowski]] * [[2020]]: [[Aljaksandr Lukaŝenka]] ĵuris kiel prezidento de [[Belorusio]] * [[2020]]: [[Pollando]]: Biomed-Lublin Produktejo de [[Sero]]j kaj [[Vakcino]]j finis unuan etapon de la produktado, surbaze de [[sangoplasmo]], de pli ol 3 mil [[dozo|dozujoj]] kontraŭ [[COVID-19]] == Naskiĝoj == * [[-63]]: [[Aŭgusto Cezaro]], unua imperiestro de [[Romia imperio]] (m. [[43]]) * [[1158]]: [[Ĝofredo la 2-a (Bretonio)]], filo de [[Henriko la 2-a (Anglio)]] (m. [[1186]]) * [[1215]]: [[Kublajĥano]], imperiestro de Mongolio (m. [[1294]]) * [[1392]]: [[Filippo Maria Visconti]], lasta reganto de [[Milano]] (m. [[1447]]) * [[1434]]: [[Jolando de Francio]], princino de Francio (m. [[1478]]) * [[1533]]: [[Stefano Batory]], reganto de [[Transilvanio]], pola reĝo (m. [[1586]]) * [[1596]]: [[Joan Blaeu]], nederlanda [[kartografiisto]] (m. [[1673]]) *[[1656]]: [[Wilhelm Hieronymus Brückner]], germana juristo kaj profesoro * [[1713]]: [[Fernando la 6-a (Hispanio)|Fernando la 6-a]], reĝo de Hispanio (m. [[1759]]) * [[1740]]: [[Go-Sakuramachi]], imperiestrino de Japanio (m. [[1813]]) * [[1754]]: [[Johann Joachim Bellermann]], germana [[orientalisto]] kaj pedagogo (m. [[1842]]) * [[1771]]: [[Kokaku]], imperiestro de Japanio (m. [[1840]]) * [[1778]]: [[Mariano Moreno]], argentina politikisto, diplomato, batalanto pri [[sendependeco]] (m. [[1811]]) * [[1791]]: [[Theodor Körner]], germana poeto kaj dramverkisto (m. [[1813]]) * [[1791]]: [[Johann Franz Encke]], germana astronomo (m. [[1865]]) * [[1795]]: [[Wenceslas Bojer]], aŭstra botanikisto, vojaĝanto (m. [[1856]]) * [[1802]]: [[Louis Metz]], germana dratisto kaj politikisto (m. [[1882]]) * [[1829]]: [[Friedrich Dittes]], germana pedagogo (m. [[1896]]) * [[1829]]: [[Hermann Müller (botanikisto)|Hermann Müller]], germana botanikisto kaj pedagogo (m. [[1883]]) * [[1861]]: [[Robert Bosch]], germana inventisto, inĝeniero, industriisto kaj filantropo, fondinto de [[Robert Bosch GmbH]] (m. [[1942]]) * [[1865]]: [[Emma Orczy]], angla verkistino (m. [[1947]]) * [[1871]]: [[František Kupka]], ĉeĥa pentristo kaj grafikisto (m. [[1957]]) * [[1874]]: [[Ernst Streeruwitz]], aŭstra politikisto kaj industriisto (m. [[1952]]) * [[1874]]: [[Lilli Baitz]], aŭstra artmetiistino kaj pupfaristino (m. [[1942]]) * [[1888]]: [[János Sándor (kuracisto)|János Sándor]], rumania hungara kuracisto (m. [[1976]]) * [[1895]]: [[Béla Nagy (fotisto)|Béla Nagy]], rumania hungara fotisto (m. [[1969]]) * [[1896]]: [[Josef Gerö]], aŭstra juristo, politikisto kaj sportfunkciulo (m. [[1954]]) * [[1898]]: [[Alfred Margul-Sperber]], rumana verkisto germanlingva (m. [[1967]]) * [[1901]]: [[Jaroslav Seifert]], ĉeĥa Nobelpremiita poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto (m. [[1986]]) * [[1903]]: [[Ferenc Fülöp]], hungara popoldancisto (m. [[1986]]) * [[1909]]: [[Erzsébet Erdei]], rumania hungara pentristino (m. [[2001]]) * [[1909]]: [[Arthur Weisbrodt]], germana optikisto kaj komunista rezistanto (m. [[1944]]) * [[1911]]: [[Béla Nagy (teatrestro)|Béla Nagy]], hungara presisto, teatrestro (m. nekonata) * [[1913]]: [[Ernst Schnabel]], germana verkisto, pioniro de porradia dokumentado (m. [[1986]]) * [[1915]]: [[Zoltán Kaszab]], hungara entomologo kaj biologo (m. [[1986]]) * [[1920]]: [[Ovadia Josef]], israela [[Ĥaredoj|ĥareda]] [[rabeno]] (m. [[2013]]) * [[1920]]: [[Mickey Rooney]], usona aktoro (m. [[2014]]) * [[1924]]: [[Péter M(átyás) Sebők]], rumania hungara agronomo (m. [[2003]]) * [[1926]]: [[John Coltrane]], usona ĵaz-saksofonisto (m. [[1967]]) * [[1927]]: [[László Balázs]], rumania hungara lingvisto, universitata docento (m [[1990]]) * [[1930]]: [[Ray Charles]], usona ritmenblusa muzikisto (m. [[2004]]) * [[1931]]: [[Zoltán Uray]], rumania hungara biologo kaj [[radiologo]] * [[1933]]: [[István Orbán (inĝeniero)|István Orbán]], rumania hungara inĝeniero, tradukisto (m. [[1988]]) * [[1935]]: [[Dénes Székely]], rumania hungara koreografo (m. [[2011]]) <!--* [[1938]]: [[Jean-Claude Mézières]], franca desegnisto de komiksoj (m. [[2022]]) -- teksto ankoraŭ ne ekzistas --> * [[1938]]: [[Romy Schneider]], aŭstra aktorino (m. [[1982]]) * [[1942]]: [[András Bárczi]], rumania hungara pentristo, instruisto * [[1943]]: [[Julio Iglesias]], hispana kantisto * [[1944]]: [[László Mirk]], rumania hungara instruisto, ĵurnalisto * [[1946]]: [[Franz Fischler]], aŭstra politikisto, membro de [[Eŭropa Komisiono]] *[[1946]]: [[Peter Gruber]], aŭstra reĝisoro kaj aktoro * [[1949]]: [[Bruce Springsteen]], usona kantisto, kantverkisto kaj gitaristo * [[1968]]: [[Gian Franco Saba]], ĉefepiskopo de [[Sassari]] * [[1968]]: [[Wendelin Werner]], franca matematikisto, laŭreato de [[Medalo Fields]] * [[1973]]: [[Yorgos Lanthimos]], greka filmreĝisoro * [[1977]]: [[Piero Esteriore]], svisa muzikisto kaj kantisto * [[1985]]: [[Damien Jouillerot]], franca aktoro == Mortoj == * [[79]]: [[Lino (papo)|Lino]], papo, sanktulo, komence konsiderata la [[Sankta Petro|unua papo]] * [[788]]: [[Aelfwald la 1-a (Northumbria)|Aelfwald la 1-a]], reĝo de [[Northumbria]] (n. nekonata) * [[965]]: [[Al-Mutanabi]], araba poeto kaj vojaĝisto (n. [[915]]) * [[1230]]: [[Alfonso la 9-a]], [[reĝo de Leono]] (n. [[1171]]) * [[1241]]: [[Snorri Sturluson]], islanda historiisto, poeto, kaj politikisto (n. [[1178]]) * [[1461]]: [[Karlo de Viano]], titola reĝo de la [[Reĝlando de Navaro]] (n. [[1421]]) * [[1448]]: [[Adolfo la 2-a (Kleve-Mark)|Adolfo la 2-a]], [[duklando Kleve|duko de Kleve]] (n. [[1773]]) * [[1508]]: [[Beatrico de Aragono]], hungara reĝino (n. [[1457]]) * [[1700]]: [[Nicolaus Adam Strungk]], germana komponisto (n. [[1640]]) * [[1738]]: [[Herman Boerhaave]], nederlanda kuracisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1668]]) * [[1794]]: [[Heinrich Julius Bruns]], germana pedagogo kaj lernejestro (n. [[1746]]) * [[1812]]: [[József Rájnis]], hungara poeto, tradukisto, pedagogo (n. [[1741]]) * [[1835]]: [[Vincenzo Bellini]], itala operkomponisto (n. [[1801]]) * [[1836]]: [[Maria Malibran]], franca operkantistino (n. [[1808]]) * [[1850]]: [[José Gervasio Artigas]], urugvaja [[nacia heroo]], politikisto (n. [[1764]]) * [[1870]]: [[Prosper Mérimée]], franca verkisto, dramaturgo, historiisto, arkeologo (n. [[1803]]) * [[1882]]: [[Friedrich Wöhler]], germana kemiisto (n. [[1800]]) * [[1896]]: [[Ivar Aasen]], norvega lingvisto kaj poeto, kreinto de novnorvega lingvo [[nynorsk]] (n. [[1813]]) * [[1920]]: [[Inessa Armand]], rusia komunistino (n. [[1874]]) * [[1923]]: [[Ferenc Sperker]], hungara agrikulturisto (n. [[1857]]) *[[1927]]: [[Karl Konrad Polheim]], aŭstra germanisto * [[1929]]: [[Richard Adolf Zsigmondy]], aŭstra-hungara-germana Nobelpremiita kemiisto (n. [[1865]]) * [[1936]]: [[Meir Dizengoff]], komercisto, unua urbestro de Tel-Avivo (n. [[1861]]) * [[1939]]: [[Sigmund Freud]], aŭstria [[neŭrologio|neŭropsikiatro]], kreinto de [[psikoanalizo]] (n. [[1856]]) * [[1939]]: [[Janusz Budzanowski]], pola [[skolto]], [[defendo de Grodno|defendinto de Grodno]] (n. [[1923]]) * [[1955]]: [[Francisco Gavidia]], salvadora poeto, ĵurnalisto, aŭtoro de [[Salvadoro (planlingvo)|planlingvo Salvadoro]] (n. [[1863]]) * [[1959]]: [[Juliusz Kriss]], pola esperantisto, kiu organizis [[studenta Esperanto-movado|studentan Esperanto-movadon]] en [[Krakovo]], kunlaboranto de "[[Pola Esperantisto]]", "Esperantista Voĉo", "[[La Revuo]]" (n. [[1891]]) * [[1960]]: [[Árpád László]], hungara komponisto (n. [[1864]]) * [[1966]]: [[Gábor Incze (pastro)|Gábor Incze]], hungara pastro, teologo, eklezia verkisto kaj historiisto (n. [[1898]]) * [[1968]]: [[Pio el Pietrelcina]], itala katolika pastro, sanktulo (n. [[1887]]) * [[1969]]: [[Jozefo Alfus]], pola librotenisto, partoprenanto de [[UK 1912]], kasisto de [[UK 1931]], eldoninto de la [[dramo]] ''[[Dibuk]]'', prezidanto de la Asocio de Esperantistoj en Pollando, estrarano de [[Pola Esperanto-Asocio]] (n. [[1892]]) * [[1970]]: [[Bourvil]], franca aktoro kaj kantisto (n. [[1917]]) * [[1973]]: [[Pablo Neruda]], ĉilia poeto Nobelpremiita (n. [[1904]]) * [[1980]]: [[Johann Madersbacher]], aŭstra teologo kaj katolika dekano (n. [[1908]]) * [[1982]]: [[Imre Dobozy]], hungara verkisto, scenaristo kaj ĵurnalisto (n. [[1917]]) * [[1983]]: [[Ferenc Kósa-Huba]], rumania hungara skulptisto (n. [[1910]]) * [[1988]]: [[Tibor Sekelj]], jugoslava [[mondcivitano]], verkisto, ĵurnalisto, poligloto, esploristo de Sudameriko, Azio kaj Afriko, kunfondinto de [[Internacia Geografia Asocio]], [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj|Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]], [[Internacia Instituto por Oficialigo de Esperanto|Instituto por Oficialigo de Esperanto]] kaj [[Esperantlingva Verkista Asocio]], [[honora membro de UEA]], akademiano (n. [[1912]]) * [[2004]]: [[André Hazes]], nederlanda kantisto (n. [[1951]]) * [[2006]]: [[Aladár Pege]], hungara kontrabasisto, komponisto (n. [[1939]]) * [[2015]]: [[Lajos Sike]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1938]]) * [[2017]]: [[Hubert Feichtlbauer]], aŭstra ĵurnalisto kaj publicisto (n. [[1932]]) * [[2019]]: [[Al Alvarez]], angla poeto kaj literaturkritikisto (n. [[1929]]) * [[2020]]: [[Juliette Gréco]], franca kantistino kaj aktorino, partoprenantino de [[franca rezistado]] (n. [[1927]]) * [[2020]]: [[Iván Verebély]], hungara aktoro, [[komikisto]], [[voĉoaktoro]] (n. [[1937]]) * [[2022]]: [[Louise Fletcher]], usona aktorino (n. [[1934]]) * [[2025]]: [[Claudia Cardinale]], itala aktorino (n. [[1938]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * Laŭ [[Okcidenta astrologio]] la unua tago sub la [[Zodiako|zodiaka signo]] [[Pesilo (konstelacio)|Pesilo]]: ♎ (ĝis la [[23-a de oktobro]]) * [[Tago de rikolto]] - [[etno|etna]] [[Anno Domini|antaŭkrista]] [[Slava mitologio|slava festo]] dum [[aŭtuna ekvinokso]] * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Elizabeto (patrino de Johano la Baptisto)|Elizabeto]] kaj [[Zeĥarja (patro de Johano la Baptisto)|Zeĥarja]], gepatroj de [[Johano la Baptisto]]; [[Lino (papo)|Lino]], papo; [[Tekla de Ikonio]] ([[Malgrand-Azio]]); [[Adomnán]], irlanda [[abato]], [[benediktanoj|benediktano]], sanktulo; [[Pio el Pietrelcina]], itala [[presbitero]], [[kapucenoj|kapuceno]], [[stigmato|stigmatizito]], miraklofaranto * [[Nacia tago]] en [[Sauda Arabio]] * Festo de polaj [[mutobskuruloj]] * Memortago pri la [[holokaŭsto]] en [[Litovio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''23-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; {{projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. [[Kategorio:23-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|23]] [[Kategorio:23-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0923]] 1u1bbore02b5d0f0l17rpxxs274wmh0 Münster (Vestfalio) 0 6962 9481122 9291065 2026-09-24T11:49:21Z Sj1mor 12103 9481122 wikitext text/x-wiki {{informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Muenster COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:North rhine w MS.svg |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Monastero]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 60 |areo = 302.96 |poŝtkodo = 48143–48167 |tel_antaŭkodo = 0251<br /><small> 02501 (Hiltrup, Amelsbüren)<br />02506 (Wolbeck, Angelmodde)<br />02533 (Nienberge)<br />02534 (Roxel)<br />02536 (Albachten)</small> |aŭtokodo = MS |oficiala_kodo = 05515000 |adreso-komunumestraro = Klemensstraße 10<br />48143 Münster |retpaĝaro = [https://www.muenster.de/ www.muenster.de] |komunumestro = Tilman Fuchs<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.wahlergebnisse.nrw/kommunalwahlen/2025/aktuell/b515000kw2500.shtml |titolo=Kommunalwahlen 2025 – Endgültiges Ergebnis für: Krfr. Stadt Münster |alirdato=2025-11-30 |verko=Ministerium des Innern des Landes Nordrhein-Westfalen |lingvo=de}}</ref> |komunumestro-partio = Grüne }} '''Münster''' (esperantlingve: ''Monastero'') estas [[eksterdistrikta urbo]] en [[Germanio]] en la okcidenta parto de [[Vestfalio]]. Münster estis – kune kun [[Osnabrück]] – la urbo de la tiel nomata [[Vestfalia Paco]] de [[1648]]. Per tiu pacokontrakto finiĝis la [[tridekjara milito]]. Ĉirkaŭ la urbo etendiĝas la [[Monastera lando]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la urbo Monastero havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05515000}}}} loĝantojn. == Historio == [[Dosiero:MuensterHistorischesRathaus80.JPG|eta|maldekstra|200ra]] Unua mencio de loĝloko en la centro de la nuntempa urbo Monastero datiĝas el la jaro 729, nome la malnov-[[saksoj|saksa]] setlejo ''Mimigernaford''. En la jaro 793 p. K. fondis la misiisto [[Ludgero]] (Liudger) tie, ĉe transirejo trans la rivereton Aa, iun monaĥejon, latine nomitan ''monasterium''. Ĉirkaŭ tiu ekestis dum la postaj jarcentoj la urbo, kiun oni nomis Münster, laŭ tiu „''monasterium''“. La misiisto konstruigis tie ankaŭ preĝejon, kiun oni poste alikonstruis al la nuna katedralo. Dum la mezepoko la urbo Münster apartenis al la [[Hanso]], komerca ligo de nordgermanaj urboj. Dum la reformacia tempo la loĝantoj unue akceptis la protestantan kredon, sed poste disvastiĝis tie radikala rebaptista sekto, kiu en 1534 transprenis la potencon en la urbo, sub la regado de la Nederlandano [[Jan van Leiden]], kiu poste sin nomis „reĝo de Monastero“. En 1535 la [[princepiskopejo Monastero|princepiskopo de Monastero]], Franz von [[Waldeck]], konkeris la urbon post longa sieĝo. La tri estroj de la Monasteraj rebaptistoj estis publike torturataj kaj mortigataj. Iliajn kadavrojn oni elpendigis en la tri feraj korboj, kiuj ankoraŭ nun pendas ĉe la turo de la Lamberta preĝejo. Dum la 18a jarcento la urbo Monastero profitis el la kapablo de la arkitekto [[Johann Conrad von Schlaun]], kiu konstruigis barokajn ekleziojn kaj profanajn palacojn, ekzemple la kastelon kaj la Clemens-preĝejon. Dum la Dua Mondmilito la urbo Monastero perdis pli ol 90 procentojn el siaj antikvaj posedaĵoj. La civitanoj klopodis rekonstrui ilin, kelkajn perfekte, kiel ekzemple la urbodomon kaj la apudan vin-domon, kiu estis dum la mezepoko la urba pesilejo. == Vidindaĵoj == * [[Landa Arĥivo de Nordrejn-Vestfalio, Sekcio Vestfalio]] ==Servoj== * [[Universitato de Monastero]] * [[Latva gimnazio en Münster]] == Esperanto == [[Dosiero:1907studentaj-eistoj-monastero.jpg|eta|maldekstra|Prezidantaro de Junulara Esperanto-Klubo, Münster 1907]] Laŭ unuaj informoj, kiujn oni havas, fondiĝis en Monastero je la 22-a de oktobro 1907 Junulara Esperanto-klubo. La gazeto ''Münstersche Zeitung'' de la 19-a de oktobro 1917 informas, ke la loka Esperanto-societo invitis je la 22a de la aktuala monato la Rejnland-Vestfalajn Esperantistojn al la 10-jara jubileo de la unua lernejana Esperanto-grupo en Monastero. Tio ankoraŭ ne estis la komenco de la nuna grupo. La fondo de „Esperanto-Societo Münster“ estis je la 21-a de februaro 1911. En 1916 la adreso estis ''Burgstraße'' 6. Otto Marquard estis prezidanto de 1919 ĝis 1921. Pri la tempo post 1922 oni apenaŭ havas pliajn informojn, kaj dum la regado de la nacisocialista reĝimo estis malpermesita en Germanio havi Esperanto-asocion. Nur post la jaro 1945 ree kuniĝis Esperantistoj en Münster (Monastero). Dimanĉe, la 21-an de junio 1948 okazis en Münster en la eklezia domo ''Collegium Marianum'' informkunveno pri la temo „Kial kaj kiel lerni Esperanton“. La salono estis plena kaj la italdevena preleganto Matriciani parolis entuziasmige. La anoncita kurso trovis multajn interesatojn. La esperantistoj renkontiĝis sur blanka parko-benko en la kastel-ĝardeno. Estis Hermann Schlechter, Otto Schmid kaj Karl Ridder. Ili sciis ja teorie la lingvon, sed ne kuraĝis paroli ĝin. Estis novulo inter ili: [[Willi Brandenburg]]. Li decidis „fari ion“. Li vizitis kelkajn el la interesatoj, kies adresojn li estis eltrovinta. Tiujn homojn oni invitis al kurso, kiu okazis en studenta hejmo. Hermann Schlechter, Otto Schmid, Karl Ridder kaj Willi Brandenburg instruis alterne. Fine restis nur Willi Brandenburg, kiu estis plej persista. Pasis la jaro 1948, kaj jam en 1949 kelkaj kursanoj riskis ĉeesti la [[Germana Esperanto-Kongreso|Germanan Esperanto-Kongreson]] en la urbo [[Göttingen]]. Kelkaj pli­perfektiĝintaj kursanoj ankaŭ partoprenis [[UK 1951|en 1951 la UEA-kongreson]] en [[Munkeno]]. En Monastero oni fondis en 1948 fervojistan fakgrupon, en la kadro de la Fervojista Sociala Organizo (''Bahn-Sozialwerk''), kiu ekde tiam ĝis nun ekzistas kaj estas loka grupo de Germana Esperanta Fervojista Asocio (GEFA). La fervojistoj lernis la lingvon en apartaj kursoj kaj fiksis rubandon kun la surskribo „Esperanto parolata“ sur la manikon de sia fervojista uniformo. La gazeto ''Westfälische Nachrichten'' de la 13-a de novembro 1950 raportis pri aranĝo de ''Esperanto-Ortsgruppe Münster'', dum kiu rektoro Bartsch predikis en Esperanto en la kapelo de la hospitalo de Sankta Francisko. Plie d-ro Holtmann ([[Beckum]]), estrarano de Germana Esperanto-Asocio, prelegis en la aŭlo de la gimnazio ''Ludgerianum'' pri la signifo de Esperanto por la tut-Eŭropa movado. La [[3-an de novembro]] [[1960]] [[Uwe-Joachim Moritz]] kune kun [[Willi Brandenburg]], Joachim Schrapp kaj kelkaj aliaj fondis la "Studentan Esperanto-Klubon en la [[universitato de Münster]]". Ekde tiam Esperanto ankaŭ ĝermis en la universitato. En 1962 la fervojista grupo organizis en Münster Germanan Fervojistan Esperanto-Kongreson kun gastoj el 20 najbaraj landoj. Inter la [[27-a de decembro]] [[1966]] kaj la [[3-a de januaro]] [[1967]] la 10-a [[Internacia Seminario]] de [[Germana Esperanto-Junularo]] okazis en Monastero kaj pritraktis la temon "La mondkoncepto de la modernaj natursciencoj". En [[1974]] [[Ulrich Brandenburg]], [[Guido Brandenburg]] kaj [[Helmut Klünder]] organizis la [[IJK 1974|30-an]] [[IJK|Internacian Junularan Kongreson de TEJO]] kun 250 partoprenantoj. El tiu impeto rezultis nova statuto de la 25-a de novembro de 1975 por nova aktiva "Universitata Esperanto-grupo de Münster". Post pluraj jaroj de daŭra alfluo de novaj esperantistoj la du Monasteraj Esperanto-grupoj komune fondis la kupolan Esperanto-Societon Monastera r.a. je la 6-a de februaro 1981. En la listo de la 39 fondantoj troviĝas pluraj intertempe konataj Esperantistoj. Esperanto-Societo Monastera estas ĝis hodiaŭ agnos­kata loka grupo de Germana Esperanto-Asocio. Dum dudek jaroj prezidis ĝin [[Rudolf Fischer]], sekvis lin lia edzino Hedwig Fischer en tiu posteno ĝis nun. En marto 1981 anoj de la Monastera Esperanto-Societo fondis la subtenan societon „Bona Espero“, kiu ĝis junio 2013 dum pli ol 30 jaroj subtenis la infan-bienon [[Bona Espero]] en [[Brazilo]]. La [[7-an de junio]] [[1981]] „Esperanto-Jugend Münster“ iĝis agnoskita loka grupo de Germana Esperanto-Junularo. En 1982 aperis la unua turisma faldfolio pri Monastero, en 1985 dua kun pli bela ekstero. Okazis regulaj lingvokursoj en kaj ekster la [[Universitato de Monastero]], en 1982 la unua en la urba popolaltlernejo. Samjare Esperanto-Societo Monas­tera gastigis la 60-an [[Germanan Esperanto-Kongreso|Germanan Esperanto-Kongreson]]. Ĉefa organiz­anto estis [[Willi Brandenburg]]. „Vestfalia Aŭtuno“ je 1985-11-01/03, same organizita de li, arigis 74 partoprenantojn, inter ili 21 el ekster­lando. Kiam Esperanto iĝis cent jarojn aĝa, Esperanto-Societo Monastera havis pli ol 80 membrojn kaj estis unu el la plej grandaj lokaj grupoj de Germana Esperanto-Asocio. La lasta granda evento en la centjara historio de la Esperanto-vivo en Monastero estis la Internacia Fervojista Kongreso en 1992 kun pli ol 200 parto­prenantoj. Ekde 2001 Esperanto aperas regule en la oficiala lekciaro de la universitato kun kursoj kaj seminarioj. Inter la iamaj kaj nunaj Esperantistoj de Münster estas multaj kun gvidaj funkcioj en la Germana Esperanto-movado, ekzemple la eksprezidantoj de Germana Esperanto-Junularo [[Uwe-Joachim Moritz]], [[Ulrich Brandenburg]], [[Helmut Klünder]], [[Guido Brandenburg]], [[Dagmar Schütte]], [[Ulrich Görtz]], [[Nicola Buskotte]] kaj [[Gunnar R. Fischer|Gunnar Fischer]]. Kun Helmut Klünder kaj Rudolf Fischer Esperanto-Societo de Münster ankaŭ disponigis al [[Germana Esperanto-Asocio]] du prezidantojn. La anoj de la Monastera Esperanto-Societo kunvenas ĝis nun regule, kune kun la membroj de la loka grupo de la Germana Fervojista Esperanto-Asocio (GEFA) en la fervoja konstruejo Berliner Platz 29, en ĉambro luita de la Fondaĵo ''Bahn-Sozialwerk'' (Germana Fervoja Sociala Organizo).<ref>informoj pri la historio de la loka Esperanto-movado ĝis la jaro 2007 el broŝuro pri Esperanto-renkontiĝo de oktobro 2007 en [[Nordwalde]], kun permeso de [[Rudolf Fischer]]</ref> En junio 2011 la [[Germana Esperanto-Kongreso]] duafoje okazis en Münster (retejon vidu sube), kune kun kongreso de la najbarlanda asocio [[Esperanto Nederland]], post kiam en 1982 jam unuafoje la germana kongreso gastis en la urbo. == Partneraj urboj == [[Dosiero:MuensterSkulpturPartnerstaedte.jpg|260px|eta|{{centre|Fundamento de skulptaĵo kun la direktoj kaj distancoj de la partneraj urboj}}]] Post la fino de la Dua Mondmilito la urbo Münster interkonsentis pri entute naŭ urbopartnerecoj. Unue la urboj Münster kaj [[York]] dum la jaro 1958 signis sian amikecon. La ligo inter ambaŭ urboj fontas de la kristana sanktulo ''Liudger'', kiu fondis monaĥejon [[latine]] ''monasterium'', la origino de la vorto Münster) en Vestfalio, ĉirkaŭ kliu poste kreskis la germania urbo, kaj kiu antaŭe edukiĝis en la katedrala lernejo de York. Dekomence lernejaj klasoj, asocioj, grupoj kaj unuopuloj flegis la amikajn kontaktojn, kaj ekde 1996 ankaŭ la universitatoj de ambaŭ urboj estas partnere ligitaj. Dum la jaro 1960 sekvis dua urbopartnereco kun la francia urbo [[Orléans]]. La historiaj urbokernoj de ambaŭ urboj same amplekse detruiĝis dum la Dua Mondmilito kaj poste detale rekonstruiĝis. Sed krome ambaŭ urboj estas simbolaj en historiaj militoj: la sukcesa sieĝo de Orléans fare de [[Jeanne d’Arc]] dum la jaro 1429 estis decida momento en la [[Centjara Milito]] inter Francio kaj Britio dum la 15-a jarcento, kaj la [[Vestfalia Paco]] de Münster kaj [[Osnabrück]] dum la jaro [[1648]] la fino de la [[Tridekjara Milito]], kiu skuis tutan Mezeŭropon. {| align="left" ! colspan="2" | urbopartnerecoj: |- |[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px|border]]||[[York]] en [[Britio]], ekde 1958 |- |[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px|border]]||[[Orléans]] en [[Francio]], ekde 1960<ref>{{cite web|title=''Les villes amies'' (La amikaj urboj)|url=http://www.orleans-metropole.fr/115/les-villes-amies.htm|website=orleans-metropole.fr|publisher=Orléans|language=fr|access-date=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803090451/http://www.orleans-metropole.fr/115/les-villes-amies.htm|archivedate=2020-08-03}}</ref> |- |[[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|20px|border]]||[[Kristiansand]] en [[Norvegio]], ekde 1967 |- |[[Dosiero:Flago-de-Tunizio.svg|20px|border]]||[[Monastir (Tunizio)|Monastir]] en [[Tunizio]], ekde 1969 |- |[[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|20px|border]]||[[Rishon Le Zion]] en [[Israelo]], ekde 1981 |- |[[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px|border]]||[[Fresno]] en [[Usono]], ekde 1986 |- |[[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20px|border]]||[[Rjazan]] en [[Rusio]], ekde 1989 |- |[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px|border]]||[[Mühlhausen]] en [[Turingio]], [[Germanio]], ekde 1990 |- |[[Dosiero:Flago-de-Polio.svg|20px|border]]||[[Lublin]] en [[Pollando]], ekde 1991 |- |[[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20px|border]]||[[Enschede]] en [[Nederlando]], ekde 2020 |- ! colspan="2" | urboamikecoj: |- |[[Dosiero:Flago-de-Polio.svg|20px|border]]||[[Braniewo]] en [[Pollando]] (ĝis 1945 germane ''Braunsberg''), ekde 1954 |- |[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px|border]]||[[Beaugency]] en [[Francio]], ekde 1974 |} {{-l}} == Trafiko == Monastero per individua motora trafiko konektiĝas al la [[germanaj aŭtovojoj]] {{vojo|GER|A|1}} kaj {{vojo|GER|A|43}}, ankaŭ per la malpli vastaj federaciaj vojoj {{vojo|GER|FV|51}} kaj {{vojo|GER|FV|54}}, kaj kompreneble ankaŭ havas plurajn fervojajn stacidomojn. Krome la urbo ankaŭ estas parto de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) ==Homoj rilataj al Monastero== *[[Alexander Michelis]], pentristo *[[Josef Heise]], skulptisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://www.esperanto.de/de/muenster/uni/muenster.html Esperanto en Münster] * [http://www.stadtpanoramen.de/muenster/muenster.html StadtPanoramen Münster] – Panoramaj bildoj de Münster * [http://www.muensterland-tourismus.de turisma informejo reta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061103155311/http://www.muensterland-tourismus.de/ |date=2006-11-03 }} {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Nordrejn-Vestfalio}} [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Hansourboj]] [[Kategorio:Monastero| ]] [[Kategorio:Monastera Lando]] [[Kategorio:Vestfalio]] 7r83qrbm2x47tm3fd2hmybui3lr0htc Xavy 0 6997 9480934 212967 2026-09-24T01:13:51Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Uzanto:XaDem]] 9480934 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Uzanto:XaDem]] jb52zqvb8jup000hxn3gui7ri066d2s Ofertado 0 11139 9480838 6997714 2026-09-23T17:53:16Z ~2026-51262-41 263870 /* */ 9480838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ofertado''' (alia uzata termino '''proponado''') en [[ekonomiko]] estas la maksimuma kvanto da iu [[varo]], kiun individuo ('''individua ofertado''') aŭ individuaro ('''merkata ofertado''') deziras vendi, konsiderante ke la prezo estas fiksita. La ofertado estas intenco ''[[ex ante]]''. La teorio de [[mendado kaj ofertado]] montras, kiel kvantoj kaj prezoj estas determinataj de la [[merkato]]. {{Unua}} [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Ekonomiko]] {{Ĝermo|ekonomiko}} 4dyrw2q8mn9irjfkaw10kadntx2l0af Ernest Drezen 0 11441 9480900 9358986 2026-09-23T21:17:12Z Arbarulo 135469 pli rekta informo 9480900 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo | nomo =Ernest Karloviĉ Drezen aŭ Ernests-Vilhelms Drezinjŝ | priskribo = Elstara sovetia esperantisto, ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio|SEU]] | loko de morto = | verkis = [[Ernest Drezen#Verkoj|Jen liaj originalaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | esperantistiĝis en = [[1910]] }} {{projektoj |s=Aŭtoro:Ernest Drezen }} '''Ernest (Karloviĉ) DREZEN''' (naskiĝis kiel '''Ernests-Vilhelms Drezinjŝ''' la {{daton|14|novembro|1892}} en [[Liepāja]]-Libau ([[Latvio]]), mortpafita en [[1937]] dum la Stalina "[[Granda Purigo]]") - [[latvo]], [[Rusio|rusiano]], [[Sovetunio|sovetia]] ŝtata kaj socia aganto, sciencisto. Inĝeniero, elstara fakulo pri scienc-teknika terminologio, [[interlingvistiko]] kaj [[esperantologio]]. Ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], ĉefa figuro de la antaŭmilita sovetia [[Esperanto-movado]]. Membro de la [[Lingva Komitato]] (minimume 1929) <ref>http://historio.ru/homode.php</ref>. == Vivo== Drezen lernis en reallernejo en [[Kronŝtadt]] kaj en teĥnologia instituto en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]], kie li aktive agadis en studenta esperantista Grupo. En [[1915]]-[[1917|17]] li estis standardisto de rusa armeo kaj en [[1918]]-[[1921|21]] li okupis diversajn postenojn en [[Ruĝa Armeo]]. Li membriĝis en [[1918]] en la komunista partio. En [[1921]]-[[1924|24]] li laboris en Centra Plenumkomitato de Sovetoj. Ekde [[1924]] li laboris en scienca kampo pri racia labororganizo kaj pri [[Lingvoscienco|lingvistiko]]. En [[1926]]-[[1930|30]] li estis direktoro de la instituto de komunikado (poŝto, telegrafo, telefono, radio), poste vicdirektoro de trusto "Orgenergo", speciala redaktoro de la eldonejo pri administra teĥniko, profesoro de Moskva universitato kaj de aliaj teĥnikaj altlernejoj, estrarano de Sovetia societo por kulturaj rilatoj kun eksterlando (VOKS) k.a. ==Esperanta agado== Drezen esperantistiĝis en [[1910]]. Drezen estis prezidanto de Peterburga Societo "[[Espero (asocio)|Espero]]" [[1917]]-19, unu el iniciatintoj de [[Esperanta Sekcio de la Tria Komunista Internacio|ESKI]] en [[1919]]. Dum la 3-a Tutruslanda Esperantista Kongreso en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] en [[1921]] li estis elektita Ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio|SEU]] tiam fondita. De tiam li estis senŝanĝa gvidanto. Laŭ Kuznecov (antaŭparolo al ''Historio de la Mondolingvo''), Drezen konstruis SEUn kiel centralisman organizon kun rigida disciplino kaj militema ideologio, pli simila al la komunista partio ol al lingva, kultura unuiĝo. Komence en [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], en [[1932]] konfliktis kun [[Eŭgeno Lanti]], kaj fondis [[Internacio de Proleta Esperantistaro|IPE]] (Internacio de Proleta Esperantistaro). Drezen estis arestita la {{daton|17|4|1937}}. Surbaze de falsaj akuzoj pri kreo kaj gvidado de kontraŭsovetia terorista organizaĵo de esperantistoj, pri efektivigo de sabot-terorista agado enkadre de ĝi kaj pri spionado por [[Nazia Germanio]], li estis kondamnita al mortpuno kaj pafekzekutita la {{daton|27|10|1937}}. Li estis rehonorigita postmorte, "pro absoluta manko de krimkonsisto", la {{daton|11|5|1957}}. Ekde [[1929]] en [[Lingva Komitato]] kaj [[Akademio de Esperanto|akademia]] korespondanto por la [[rusa lingvo]]. ==Drezen kaj terminologio== Drezen permesis la kreadon (en 1936) de tutmonda spertulo-grupo pri terminologio (nun [[ISO/TC 37]]) kadre de internacia normiga organizaĵo (tiam ISA, nun [[Internacia Organizaĵo por Normigado|ISO]]). Efektive, li gvidis tradukon al la rusa de la germanlingva disertacio de [[Eugen Wüster]] (aperis en 1931), la baza verko (aperis en 1934) kiu naskis [[terminologio]]n. Danke al tiu traduko, la sovetia membro de ISA interesiĝis pri la disertacio kaj proponis kreadon de tutmonda normiga grupo pri la temo. ==Verkoj== Aŭtoro de diversaj gravaj verkoj pri [[Esperanto]]: * ''Elementoj de Lingvoscienco, de historio kaj teorio de lingvo internacia''. Studlibro por rondetoj kaj rondetgvidantoj. 1929. **Parto 1-a: La lingvo kaj artefariteco en la lingvo, 40 pĝ. **Parto 2-a: Evoluo de I'ideo pri lingvo internacia. 42 pĝ. **Parto 3-a: Disvastigo, utiligo kaj vojoj de plua formigo de lingvo internacia. 49 pĝ. {{citaĵo|La 3 libroj estas bone ekipitaj. Ili servu por propagando enlanda, pro tio ili estas verkitaj en rusa lingvo.| [[Aŭstria Esperantisto]] n.69 (okt 1930)}} *Unika kaj plej kompleta ''[[Historio de la Mondolingvo]]'', priskribanta ĉiujn konatajn projektojn de lingvo universala ([[1931]]); *''[[Analiza Historio de Esperanto-Movado]]'' ([[1931]]); *''[[Skizoj pri Teorio de Esperanto]]'' ([[1931]]); *''Problemo de Internacia Lingvo'' (1932); *''[[Zamenhof (Drezen)|Zamenhof - bioideologia studo]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], [[1929]]; *''[[La Vojoj de Formiĝo kaj Disvastiĝo de la Lingvo Internacia]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], [[1929]] ''{{Citaĵo el libro|titolo=Pri problemo de internaciigo de science-teknika terminaro. Historio, nuna stato kaj perspektivoj|familia nomo=Drezen|persona nomo=Ernest K.|aliaj=[[Aleksandr Samojlenko]] (tradukisto)|dato=1937/1983|loko=Amsterdam/Saarbrücken|eldoninto=Ekrelo/Artur E. Iltis}} Lingve kontrolis la novelon ''[[Submarinistoj, La. Novikov-Priboj|La Submarinistoj]]''. ==En fikcio== Drezen estas ĉefrolulo de la premiita romano ''[[Mi stelojn jungis al revado]]'' de [[Miĥail Bronŝtejn]].<ref>Lins, Ulrich. 2026. "Kia homo estis Simeono Podkaminer?". ''Esperanto'' 416(10): 206.</ref> ===Recenzoj=== Pri ''Problemo de Internacia Lingvo'' {{citaĵo|La ĉefa temo de ĉi tiu broŝuro estas iom “akademia,” kaj do povos interesi precipe la legantojn kiuj volas teoriumi pri la estonta evoluo de Esperanto; ekzemple, pri la demando, ĉu ĝi estos la fina internacia idiomo -kaj ankaŭ la [[demando]], ĉu iam la tuta mondo parolos nur unu solan, vere universalan lingvon. Ŝajne la aŭtoro opinias, ke “post starigo de la diktaturo de la proletaro” la naciaj lingvoj pli kaj pli proksimiĝos unu al alia, per interŝanĝo de siaj elementoj kaj per la adopto, pli grandskale ol nun, de komuna vortaro; ke poste, tio tiel influos Esperanton, ke ĝi fariĝos tre malsimila al la nuna formo ; kaj ke fine, per helpo de tiu evoluinta Esperanto, stariĝos vere mondvasta lingvo, kies efektiva formo estas nun tute malcerta. Pli aktualaj estas la diroj de Drezen pri eble baldaŭaj, kaj eĉ nun iagrade efektivaj, modifoj en Esperanto; ne nur per enkondukado de necesaj [[neologismo]]j, precipe teknikaj, en kiu [[procedo]] (laŭ lia opinio) grandparte helpos la tiel-nomataj proletaj adeptoj — ĉar ili ege bezonas ampleksan teknikan [[vortaro]]n por metiaj interrilatoj—, sed ankaŭ per pli vasta utiligado de la [[kapablo]]j de la lingvo pri kunmetado de [[radiko]]j, el kio rezultos multiĝado de novaj kaj trafaj formoj. Tiun tendencon jam montras eĉ la nuntempa [[proleta literaturo|“proleta” literaturo]], kiu, laŭ Drezen, pli kaj pli diferenciĝas de la literaturo “burĝa.” Je certa grado li pravas pri tio, sed ŝajnas al la nuna recenzanto, ke li troigas la diferencon, kaj ke ĉiuokaze ne estas aŭ estos eble, tiel nete dividi nian literaturon laŭ la du nomitaj [[klaso]]j. La “burĝaj” verkistoj ankaŭ eksperimentas (ĉu ne kelkaj el ili eĉ troe ?) en novaj [[formo]]j kaj esprimoj, kaj entute—bone aŭ malbone —ili ne estas tiel “tradiciaj” kaj konservemaj, kiel pretendas Drezen. Se oni povas rigardi la broŝuron kiel ekzemplon de nuna [[proleta literaturo|“proleta” literaturo]], certe ĝi prezentas nenion timindan ! Plejparte ĝi estas verkita en sufiĉe bona (mi ne diras tre bona) lingvaĵo; kaj se io estas ĝenerale kritikinda, tio estas, ke la aŭtoro uzas superfluon da “latinecaj” radikoj (tendenco ofte rimarkebla ĉe ruslingvaj Esperantistoj), kiuj certe ne plifaciligas la lingvon al la malpli instruita sekcio de la proletaro. (Ĉu Drezen eble volas, ke estiĝu kvazaŭ ia “proleta” elito, kies lingvaĵo estos nekomprenebla por la amaso ?) Al mi, la plej kritikinda vorto en la broŝuro estas la ofte uzata kaj ĝena formo ''deper'', signifanta jen ''de'', jen ''pere de'', kaj nenion alian trafanta. Tian kunmeton de [[radiko]]j ni ne bezonas, ĉar ĝi estas nek logika, nek utila. Ankaŭ, la aŭtoro evitu pezajn esprimojn kiel “grupiĝis ... ĉirkaŭ la, konstruita sur la eŭropeinternaciaj vortar-elementoj, lingvo Esperanto ... ”. Ŝed entute mi certe rekomendas la [[broŝuro]]n al seriozaj studantoj de la lingva demando, kaj de la nuna aŭ estonta roloj de Esperanto sub iu ajn formo.| VERDANO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ---- Pri '''Pri problemo de internaciigo de science-teknika terminaro''' {{citaĵo|Interesa pritrakto de la evoluo de sciencaj, matematikaj kaj teknikaj simboloj kaj [[termino]]j en la diversaj lingvoj de la mondo kaj la provoj jam faritaj kaj eventuale farotaj por normigi kaj internaciigi ilin. Oni montras, sed ne troigas, la gravecon de Esperanto por tiu celo. La originalo estas prezentita al la [[Komisiono por Teknika Terminologio]] ĉe [[Sovetunia Akademio de Sciencoj]] kaj al la [[Konferenco de la Internacia Asocio de Normig-asocioj]] ([[ISA]]). Bedaŭrinde la Esperanto estas iom peza kaj ne sen eraroj, pro tro laŭvorta tradukado el la rusa originalo.|D. R. DUNCAN. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 384, Aprilo (1937)}} ==Notoj== {{referencoj}} ==Vidu ankaŭ== *[[Infoterm]] *[[Eugen Wüster]] *[[Internacia Organizaĵo por Normigado]] *[[ISO/TC 37]] *[[Terminologia Esperanto-Centro]] *[[Terminologio]] *[[Terminologia Forumo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} *[http://esperanto-ondo.ru/H-drezen.htm En batalo por SEU], Ernest Drezen, [[La Ondo de Esperanto]], 199? *[http://historio.ru/homode.php Homo de kontrastoj en kruela epoko], [[Nikolaj Stepanov]], [[Esperanto]] (UEA), Nov.1992 * [http://historio.ru/tri.php Tri renkontiĝoj kun N.K.V.D], artikolo de NikSt kun biografiaj sciigoj, el „[[Sennaciulo]]“. Majo 1992. * [http://historio.ru/ernestdr.php Ernest Drezen kiel historiisto de la Esperanto-movado] Antaŭparolo de [[Nikolaj Stepanov]] al „E. Drezen: Historiaj studoj“. - Jekaterinburg: Sezonoj, 1992. * [http://www.enxarxa.com/esperanto/LINS%20Drezen%20Lanti%20kaj%20la%20Nova%20Epoko.pdf Drezen, Lanti kaj La Nova Epoko], artikolo de [[Ulrich Lins]] en "[[Sennacieca Revuo]]", 1987. * {{Retarkivo|2008|http://www.esperanto.nu/eLibrejo/ "Zamenhof" de Drezen legebla en pdf formato}} * [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=3757 Za vseobŝĉim jazykom] lingvistika libro de Drezen en la rusa en la katalogo de [[UEA]]. {{EdE|D}} {{Vojaĝo2}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Drezen, Ernest}} [[Kategorio:Laborista Esperanto-movado]] [[Kategorio:Latvaj esperantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Historiistoj pri Esperanto]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:ISO]] [[Kategorio:Terminologio]] [[Kategorio:Viktimoj de Stalinismo]] [[Kategorio:Murditaj esperantistoj]] [[Kategorio:Proleta literaturo]] 2ekebixea879mho8z7mapjyw5xiy5pj 9480901 9480900 2026-09-23T21:17:54Z Arbarulo 135469 9480901 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo | nomo =Ernest Karloviĉ Drezen aŭ Ernests-Vilhelms Drezinjŝ | priskribo = Elstara sovetia esperantisto, ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio|SEU]] | loko de morto = | verkis = [[Ernest Drezen#Verkoj|Jen liaj originalaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | esperantistiĝis en = [[1910]] }} {{projektoj |s=Aŭtoro:Ernest Drezen }} '''Ernest (Karloviĉ) DREZEN''' (naskiĝis kiel '''Ernests-Vilhelms Drezinjŝ''' la {{daton|14|novembro|1892}} en [[Liepāja]]-Libau ([[Latvio]]), mortpafita en [[1937]] dum la Stalina "[[Granda Purigo]]") - [[latvo]], [[Rusio|rusiano]], [[Sovetunio|sovetia]] ŝtata kaj socia aganto, sciencisto. Inĝeniero, elstara fakulo pri scienc-teknika terminologio, [[interlingvistiko]] kaj [[esperantologio]]. Ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], ĉefa figuro de la antaŭmilita sovetia [[Esperanto-movado]]. Membro de la [[Lingva Komitato]] (minimume 1929) <ref>http://historio.ru/homode.php</ref>. == Vivo== Drezen lernis en reallernejo en [[Kronŝtadt]] kaj en teĥnologia instituto en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]], kie li aktive agadis en studenta esperantista Grupo. En [[1915]]-[[1917|17]] li estis standardisto de rusa armeo kaj en [[1918]]-[[1921|21]] li okupis diversajn postenojn en [[Ruĝa Armeo]]. Li membriĝis en [[1918]] en la komunista partio. En [[1921]]-[[1924|24]] li laboris en Centra Plenumkomitato de Sovetoj. Ekde [[1924]] li laboris en scienca kampo pri racia labororganizo kaj pri [[Lingvoscienco|lingvistiko]]. En [[1926]]-[[1930|30]] li estis direktoro de la instituto de komunikado (poŝto, telegrafo, telefono, radio), poste vicdirektoro de trusto "Orgenergo", speciala redaktoro de la eldonejo pri administra teĥniko, profesoro de Moskva universitato kaj de aliaj teĥnikaj altlernejoj, estrarano de Sovetia societo por kulturaj rilatoj kun eksterlando (VOKS) k.a. ==Esperanta agado== Drezen esperantistiĝis en [[1910]]. Drezen estis prezidanto de Peterburga Societo "[[Espero (asocio)|Espero]]" [[1917]]-19, unu el iniciatintoj de [[Esperanta Sekcio de la Tria Komunista Internacio|ESKI]] en [[1919]]. Dum la 3-a Tutruslanda Esperantista Kongreso en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] en [[1921]] li estis elektita Ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio|SEU]] tiam fondita. De tiam li estis senŝanĝa gvidanto. Laŭ Kuznecov (antaŭparolo al ''Historio de la Mondolingvo''), Drezen konstruis SEUn kiel centralisman organizon kun rigida disciplino kaj militema ideologio, pli simila al la komunista partio ol al lingva, kultura unuiĝo. Komence en [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], en [[1932]] konfliktis kun [[Eŭgeno Lanti]], kaj fondis [[Internacio de Proleta Esperantistaro|IPE]] (Internacio de Proleta Esperantistaro). Drezen estis arestita la {{daton|17|4|1937}}. Surbaze de falsaj akuzoj pri kreo kaj gvidado de kontraŭsovetia terorista organizaĵo de esperantistoj, pri efektivigo de sabot-terorista agado enkadre de ĝi kaj pri spionado por [[Nazia Germanio]], li estis kondamnita al mortpuno kaj pafekzekutita la {{daton|27|10|1937}}. Li estis rehonorigita postmorte, "pro absoluta manko de krimkonsisto", la {{daton|11|5|1957}}. Ekde [[1929]] en [[Lingva Komitato]] kaj [[Akademio de Esperanto|akademia]] korespondanto por la [[rusa lingvo]]. ==Drezen kaj terminologio== Drezen permesis la kreadon (en 1936) de tutmonda spertulo-grupo pri terminologio (nun [[ISO/TC 37]]) kadre de internacia normiga organizaĵo (tiam ISA, nun [[Internacia Organizaĵo por Normigado|ISO]]). Efektive, li gvidis tradukon al la rusa de la germanlingva disertacio de [[Eugen Wüster]] (aperis en 1931), la baza verko (aperis en 1934) kiu naskis [[terminologio]]n. Danke al tiu traduko, la sovetia membro de ISA interesiĝis pri la disertacio kaj proponis kreadon de tutmonda normiga grupo pri la temo. ==Verkoj== Aŭtoro de diversaj gravaj verkoj pri [[Esperanto]]: * ''Elementoj de Lingvoscienco, de historio kaj teorio de lingvo internacia''. Studlibro por rondetoj kaj rondetgvidantoj. 1929. **Parto 1-a: La lingvo kaj artefariteco en la lingvo, 40 pĝ. **Parto 2-a: Evoluo de I'ideo pri lingvo internacia. 42 pĝ. **Parto 3-a: Disvastigo, utiligo kaj vojoj de plua formigo de lingvo internacia. 49 pĝ. {{citaĵo|La 3 libroj estas bone ekipitaj. Ili servu por propagando enlanda, pro tio ili estas verkitaj en rusa lingvo.| [[Aŭstria Esperantisto]] n.69 (okt 1930)}} *Unika kaj plej kompleta ''[[Historio de la Mondolingvo]]'', priskribanta ĉiujn konatajn projektojn de lingvo universala ([[1931]]); *''[[Analiza Historio de Esperanto-Movado]]'' ([[1931]]); *''[[Skizoj pri Teorio de Esperanto]]'' ([[1931]]); *''Problemo de Internacia Lingvo'' (1932); *''[[Zamenhof (Drezen)|Zamenhof - bioideologia studo]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], [[1929]]; *''[[La Vojoj de Formiĝo kaj Disvastiĝo de la Lingvo Internacia]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], [[1929]] ''{{Citaĵo el libro|titolo=Pri problemo de internaciigo de science-teknika terminaro. Historio, nuna stato kaj perspektivoj|familia nomo=Drezen|persona nomo=Ernest K.|aliaj=[[Aleksandr Samojlenko]] (tradukisto)|dato=1937/1983|loko=Amsterdam/Saarbrücken|eldoninto=Ekrelo/Artur E. Iltis}} Lingve kontrolis la novelon ''[[Submarinistoj, La. Novikov-Priboj|La Submarinistoj]]''. ==En fikcio== Drezen estas ĉefrolulo de la premiita romano ''[[Mi stelojn jungis al revado]]'' de [[Miĥail Bronŝtejn]].<ref>Lins, Ulrich. 2026. "Kia homo estis Simeono Podkaminer?". ''Esperanto'' 416(10): 206.</ref> ==Recenzoj== Pri ''Problemo de Internacia Lingvo'' {{citaĵo|La ĉefa temo de ĉi tiu broŝuro estas iom “akademia,” kaj do povos interesi precipe la legantojn kiuj volas teoriumi pri la estonta evoluo de Esperanto; ekzemple, pri la demando, ĉu ĝi estos la fina internacia idiomo -kaj ankaŭ la [[demando]], ĉu iam la tuta mondo parolos nur unu solan, vere universalan lingvon. Ŝajne la aŭtoro opinias, ke “post starigo de la diktaturo de la proletaro” la naciaj lingvoj pli kaj pli proksimiĝos unu al alia, per interŝanĝo de siaj elementoj kaj per la adopto, pli grandskale ol nun, de komuna vortaro; ke poste, tio tiel influos Esperanton, ke ĝi fariĝos tre malsimila al la nuna formo ; kaj ke fine, per helpo de tiu evoluinta Esperanto, stariĝos vere mondvasta lingvo, kies efektiva formo estas nun tute malcerta. Pli aktualaj estas la diroj de Drezen pri eble baldaŭaj, kaj eĉ nun iagrade efektivaj, modifoj en Esperanto; ne nur per enkondukado de necesaj [[neologismo]]j, precipe teknikaj, en kiu [[procedo]] (laŭ lia opinio) grandparte helpos la tiel-nomataj proletaj adeptoj — ĉar ili ege bezonas ampleksan teknikan [[vortaro]]n por metiaj interrilatoj—, sed ankaŭ per pli vasta utiligado de la [[kapablo]]j de la lingvo pri kunmetado de [[radiko]]j, el kio rezultos multiĝado de novaj kaj trafaj formoj. Tiun tendencon jam montras eĉ la nuntempa [[proleta literaturo|“proleta” literaturo]], kiu, laŭ Drezen, pli kaj pli diferenciĝas de la literaturo “burĝa.” Je certa grado li pravas pri tio, sed ŝajnas al la nuna recenzanto, ke li troigas la diferencon, kaj ke ĉiuokaze ne estas aŭ estos eble, tiel nete dividi nian literaturon laŭ la du nomitaj [[klaso]]j. La “burĝaj” verkistoj ankaŭ eksperimentas (ĉu ne kelkaj el ili eĉ troe ?) en novaj [[formo]]j kaj esprimoj, kaj entute—bone aŭ malbone —ili ne estas tiel “tradiciaj” kaj konservemaj, kiel pretendas Drezen. Se oni povas rigardi la broŝuron kiel ekzemplon de nuna [[proleta literaturo|“proleta” literaturo]], certe ĝi prezentas nenion timindan ! Plejparte ĝi estas verkita en sufiĉe bona (mi ne diras tre bona) lingvaĵo; kaj se io estas ĝenerale kritikinda, tio estas, ke la aŭtoro uzas superfluon da “latinecaj” radikoj (tendenco ofte rimarkebla ĉe ruslingvaj Esperantistoj), kiuj certe ne plifaciligas la lingvon al la malpli instruita sekcio de la proletaro. (Ĉu Drezen eble volas, ke estiĝu kvazaŭ ia “proleta” elito, kies lingvaĵo estos nekomprenebla por la amaso ?) Al mi, la plej kritikinda vorto en la broŝuro estas la ofte uzata kaj ĝena formo ''deper'', signifanta jen ''de'', jen ''pere de'', kaj nenion alian trafanta. Tian kunmeton de [[radiko]]j ni ne bezonas, ĉar ĝi estas nek logika, nek utila. Ankaŭ, la aŭtoro evitu pezajn esprimojn kiel “grupiĝis ... ĉirkaŭ la, konstruita sur la eŭropeinternaciaj vortar-elementoj, lingvo Esperanto ... ”. Ŝed entute mi certe rekomendas la [[broŝuro]]n al seriozaj studantoj de la lingva demando, kaj de la nuna aŭ estonta roloj de Esperanto sub iu ajn formo.| VERDANO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ---- Pri '''Pri problemo de internaciigo de science-teknika terminaro''' {{citaĵo|Interesa pritrakto de la evoluo de sciencaj, matematikaj kaj teknikaj simboloj kaj [[termino]]j en la diversaj lingvoj de la mondo kaj la provoj jam faritaj kaj eventuale farotaj por normigi kaj internaciigi ilin. Oni montras, sed ne troigas, la gravecon de Esperanto por tiu celo. La originalo estas prezentita al la [[Komisiono por Teknika Terminologio]] ĉe [[Sovetunia Akademio de Sciencoj]] kaj al la [[Konferenco de la Internacia Asocio de Normig-asocioj]] ([[ISA]]). Bedaŭrinde la Esperanto estas iom peza kaj ne sen eraroj, pro tro laŭvorta tradukado el la rusa originalo.|D. R. DUNCAN. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 384, Aprilo (1937)}} ==Notoj== {{referencoj}} ==Vidu ankaŭ== *[[Infoterm]] *[[Eugen Wüster]] *[[Internacia Organizaĵo por Normigado]] *[[ISO/TC 37]] *[[Terminologia Esperanto-Centro]] *[[Terminologio]] *[[Terminologia Forumo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} *[http://esperanto-ondo.ru/H-drezen.htm En batalo por SEU], Ernest Drezen, [[La Ondo de Esperanto]], 199? *[http://historio.ru/homode.php Homo de kontrastoj en kruela epoko], [[Nikolaj Stepanov]], [[Esperanto]] (UEA), Nov.1992 * [http://historio.ru/tri.php Tri renkontiĝoj kun N.K.V.D], artikolo de NikSt kun biografiaj sciigoj, el „[[Sennaciulo]]“. Majo 1992. * [http://historio.ru/ernestdr.php Ernest Drezen kiel historiisto de la Esperanto-movado] Antaŭparolo de [[Nikolaj Stepanov]] al „E. Drezen: Historiaj studoj“. - Jekaterinburg: Sezonoj, 1992. * [http://www.enxarxa.com/esperanto/LINS%20Drezen%20Lanti%20kaj%20la%20Nova%20Epoko.pdf Drezen, Lanti kaj La Nova Epoko], artikolo de [[Ulrich Lins]] en "[[Sennacieca Revuo]]", 1987. * {{Retarkivo|2008|http://www.esperanto.nu/eLibrejo/ "Zamenhof" de Drezen legebla en pdf formato}} * [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=3757 Za vseobŝĉim jazykom] lingvistika libro de Drezen en la rusa en la katalogo de [[UEA]]. {{EdE|D}} {{Vojaĝo2}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Drezen, Ernest}} [[Kategorio:Laborista Esperanto-movado]] [[Kategorio:Latvaj esperantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Historiistoj pri Esperanto]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:ISO]] [[Kategorio:Terminologio]] [[Kategorio:Viktimoj de Stalinismo]] [[Kategorio:Murditaj esperantistoj]] [[Kategorio:Proleta literaturo]] ggsqs6z2om9oizlpyxubdnd2l4hujuo 9480902 9480901 2026-09-23T21:19:25Z Arbarulo 135469 9480902 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo | nomo =Ernest Karloviĉ Drezen aŭ Ernests-Vilhelms Drezinjŝ | priskribo = Elstara sovetia esperantisto, ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio|SEU]] | loko de morto = | verkis = [[Ernest Drezen#Verkoj|Jen liaj originalaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | esperantistiĝis en = [[1910]] }} {{projektoj |s=Aŭtoro:Ernest Drezen }} '''Ernest (Karloviĉ) DREZEN''' (naskiĝis kiel '''Ernests-Vilhelms Drezinjŝ''' la {{daton|14|novembro|1892}} en [[Liepāja]]-Libau ([[Latvio]]), mortpafita en [[1937]] dum la Stalina "[[Granda Purigo]]") - [[latvo]], [[Rusio|rusiano]], [[Sovetunio|sovetia]] ŝtata kaj socia aganto, sciencisto. Inĝeniero, elstara fakulo pri scienc-teknika terminologio, [[interlingvistiko]] kaj [[esperantologio]]. Ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], ĉefa figuro de la antaŭmilita sovetia [[Esperanto-movado]]. Membro de la [[Lingva Komitato]] (minimume 1929) <ref>http://historio.ru/homode.php</ref>. == Vivo== Drezen lernis en reallernejo en [[Kronŝtadt]] kaj en teĥnologia instituto en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]], kie li aktive agadis en studenta esperantista Grupo. En [[1915]]-[[1917|17]] li estis standardisto de rusa armeo kaj en [[1918]]-[[1921|21]] li okupis diversajn postenojn en [[Ruĝa Armeo]]. Li membriĝis en [[1918]] en la komunista partio. En [[1921]]-[[1924|24]] li laboris en Centra Plenumkomitato de Sovetoj. Ekde [[1924]] li laboris en scienca kampo pri racia labororganizo kaj pri [[Lingvoscienco|lingvistiko]]. En [[1926]]-[[1930|30]] li estis direktoro de la instituto de komunikado (poŝto, telegrafo, telefono, radio), poste vicdirektoro de trusto "Orgenergo", speciala redaktoro de la eldonejo pri administra teĥniko, profesoro de Moskva universitato kaj de aliaj teĥnikaj altlernejoj, estrarano de Sovetia societo por kulturaj rilatoj kun eksterlando (VOKS) k.a. ==Esperanta agado== Drezen esperantistiĝis en [[1910]]. Drezen estis prezidanto de Peterburga Societo "[[Espero (asocio)|Espero]]" [[1917]]-19, unu el iniciatintoj de [[Esperanta Sekcio de la Tria Komunista Internacio|ESKI]] en [[1919]]. Dum la 3-a Tutruslanda Esperantista Kongreso en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] en [[1921]] li estis elektita Ĝenerala sekretario de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio|SEU]] tiam fondita. De tiam li estis senŝanĝa gvidanto. Laŭ Kuznecov (antaŭparolo al ''Historio de la Mondolingvo''), Drezen konstruis SEUn kiel centralisman organizon kun rigida disciplino kaj militema ideologio, pli simila al la komunista partio ol al lingva, kultura unuiĝo. Komence en [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], en [[1932]] konfliktis kun [[Eŭgeno Lanti]], kaj fondis [[Internacio de Proleta Esperantistaro|IPE]] (Internacio de Proleta Esperantistaro). Drezen estis arestita la {{daton|17|4|1937}}. Surbaze de falsaj akuzoj pri kreo kaj gvidado de kontraŭsovetia terorista organizaĵo de esperantistoj, pri efektivigo de sabot-terorista agado enkadre de ĝi kaj pri spionado por [[Nazia Germanio]], li estis kondamnita al mortpuno kaj pafekzekutita la {{daton|27|10|1937}}. Li estis rehonorigita postmorte, "pro absoluta manko de krimkonsisto", la {{daton|11|5|1957}}. Ekde [[1929]] en [[Lingva Komitato]] kaj [[Akademio de Esperanto|akademia]] korespondanto por la [[rusa lingvo]]. ==Drezen kaj terminologio== Drezen permesis la kreadon (en 1936) de tutmonda spertulo-grupo pri terminologio (nun [[ISO/TC 37]]) kadre de internacia normiga organizaĵo (tiam ISA, nun [[Internacia Organizaĵo por Normigado|ISO]]). Efektive, li gvidis tradukon al la rusa de la germanlingva disertacio de [[Eugen Wüster]] (aperis en 1931), la baza verko (aperis en 1934) kiu naskis [[terminologio]]n. Danke al tiu traduko, la sovetia membro de ISA interesiĝis pri la disertacio kaj proponis kreadon de tutmonda normiga grupo pri la temo. ==Verkoj== Aŭtoro de diversaj gravaj verkoj pri [[Esperanto]]: * ''Elementoj de Lingvoscienco, de historio kaj teorio de lingvo internacia''. Studlibro por rondetoj kaj rondetgvidantoj. 1929. **Parto 1-a: La lingvo kaj artefariteco en la lingvo, 40 pĝ. **Parto 2-a: Evoluo de I'ideo pri lingvo internacia. 42 pĝ. **Parto 3-a: Disvastigo, utiligo kaj vojoj de plua formigo de lingvo internacia. 49 pĝ. {{citaĵo|La 3 libroj estas bone ekipitaj. Ili servu por propagando enlanda, pro tio ili estas verkitaj en rusa lingvo.| [[Aŭstria Esperantisto]] n.69 (okt 1930)}} *Unika kaj plej kompleta ''[[Historio de la Mondolingvo]]'', priskribanta ĉiujn konatajn projektojn de lingvo universala ([[1931]]); *''[[Analiza Historio de Esperanto-Movado]]'' ([[1931]]); *''[[Skizoj pri Teorio de Esperanto]]'' ([[1931]]); *''Problemo de Internacia Lingvo'' (1932); *''[[Zamenhof (Drezen)|Zamenhof - bioideologia studo]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], [[1929]]; *''[[La Vojoj de Formiĝo kaj Disvastiĝo de la Lingvo Internacia]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], [[1929]] ''{{Citaĵo el libro|titolo=Pri problemo de internaciigo de science-teknika terminaro. Historio, nuna stato kaj perspektivoj|familia nomo=Drezen|persona nomo=Ernest K.|aliaj=[[Aleksandr Samojlenko]] (tradukisto)|dato=1937/1983|loko=Amsterdam/Saarbrücken|eldoninto=Ekrelo/Artur E. Iltis}} Lingve kontrolis la novelon ''[[Submarinistoj, La. Novikov-Priboj|La Submarinistoj]]''. ==En fikcio== Drezen estas ĉefrolulo de la premiita romano ''[[Mi stelojn jungis al revado]]'' de [[Mikaelo Bronŝtejn]].<ref>Lins, Ulrich. 2026. "Kia homo estis Simeono Podkaminer?". ''Esperanto'' 416(10): 206.</ref> ==Recenzoj== Pri ''Problemo de Internacia Lingvo'' {{citaĵo|La ĉefa temo de ĉi tiu broŝuro estas iom “akademia,” kaj do povos interesi precipe la legantojn kiuj volas teoriumi pri la estonta evoluo de Esperanto; ekzemple, pri la demando, ĉu ĝi estos la fina internacia idiomo -kaj ankaŭ la [[demando]], ĉu iam la tuta mondo parolos nur unu solan, vere universalan lingvon. Ŝajne la aŭtoro opinias, ke “post starigo de la diktaturo de la proletaro” la naciaj lingvoj pli kaj pli proksimiĝos unu al alia, per interŝanĝo de siaj elementoj kaj per la adopto, pli grandskale ol nun, de komuna vortaro; ke poste, tio tiel influos Esperanton, ke ĝi fariĝos tre malsimila al la nuna formo ; kaj ke fine, per helpo de tiu evoluinta Esperanto, stariĝos vere mondvasta lingvo, kies efektiva formo estas nun tute malcerta. Pli aktualaj estas la diroj de Drezen pri eble baldaŭaj, kaj eĉ nun iagrade efektivaj, modifoj en Esperanto; ne nur per enkondukado de necesaj [[neologismo]]j, precipe teknikaj, en kiu [[procedo]] (laŭ lia opinio) grandparte helpos la tiel-nomataj proletaj adeptoj — ĉar ili ege bezonas ampleksan teknikan [[vortaro]]n por metiaj interrilatoj—, sed ankaŭ per pli vasta utiligado de la [[kapablo]]j de la lingvo pri kunmetado de [[radiko]]j, el kio rezultos multiĝado de novaj kaj trafaj formoj. Tiun tendencon jam montras eĉ la nuntempa [[proleta literaturo|“proleta” literaturo]], kiu, laŭ Drezen, pli kaj pli diferenciĝas de la literaturo “burĝa.” Je certa grado li pravas pri tio, sed ŝajnas al la nuna recenzanto, ke li troigas la diferencon, kaj ke ĉiuokaze ne estas aŭ estos eble, tiel nete dividi nian literaturon laŭ la du nomitaj [[klaso]]j. La “burĝaj” verkistoj ankaŭ eksperimentas (ĉu ne kelkaj el ili eĉ troe ?) en novaj [[formo]]j kaj esprimoj, kaj entute—bone aŭ malbone —ili ne estas tiel “tradiciaj” kaj konservemaj, kiel pretendas Drezen. Se oni povas rigardi la broŝuron kiel ekzemplon de nuna [[proleta literaturo|“proleta” literaturo]], certe ĝi prezentas nenion timindan ! Plejparte ĝi estas verkita en sufiĉe bona (mi ne diras tre bona) lingvaĵo; kaj se io estas ĝenerale kritikinda, tio estas, ke la aŭtoro uzas superfluon da “latinecaj” radikoj (tendenco ofte rimarkebla ĉe ruslingvaj Esperantistoj), kiuj certe ne plifaciligas la lingvon al la malpli instruita sekcio de la proletaro. (Ĉu Drezen eble volas, ke estiĝu kvazaŭ ia “proleta” elito, kies lingvaĵo estos nekomprenebla por la amaso ?) Al mi, la plej kritikinda vorto en la broŝuro estas la ofte uzata kaj ĝena formo ''deper'', signifanta jen ''de'', jen ''pere de'', kaj nenion alian trafanta. Tian kunmeton de [[radiko]]j ni ne bezonas, ĉar ĝi estas nek logika, nek utila. Ankaŭ, la aŭtoro evitu pezajn esprimojn kiel “grupiĝis ... ĉirkaŭ la, konstruita sur la eŭropeinternaciaj vortar-elementoj, lingvo Esperanto ... ”. Ŝed entute mi certe rekomendas la [[broŝuro]]n al seriozaj studantoj de la lingva demando, kaj de la nuna aŭ estonta roloj de Esperanto sub iu ajn formo.| VERDANO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ---- Pri '''Pri problemo de internaciigo de science-teknika terminaro''' {{citaĵo|Interesa pritrakto de la evoluo de sciencaj, matematikaj kaj teknikaj simboloj kaj [[termino]]j en la diversaj lingvoj de la mondo kaj la provoj jam faritaj kaj eventuale farotaj por normigi kaj internaciigi ilin. Oni montras, sed ne troigas, la gravecon de Esperanto por tiu celo. La originalo estas prezentita al la [[Komisiono por Teknika Terminologio]] ĉe [[Sovetunia Akademio de Sciencoj]] kaj al la [[Konferenco de la Internacia Asocio de Normig-asocioj]] ([[ISA]]). Bedaŭrinde la Esperanto estas iom peza kaj ne sen eraroj, pro tro laŭvorta tradukado el la rusa originalo.|D. R. DUNCAN. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 384, Aprilo (1937)}} ==Notoj== {{referencoj}} ==Vidu ankaŭ== *[[Infoterm]] *[[Eugen Wüster]] *[[Internacia Organizaĵo por Normigado]] *[[ISO/TC 37]] *[[Terminologia Esperanto-Centro]] *[[Terminologio]] *[[Terminologia Forumo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} *[http://esperanto-ondo.ru/H-drezen.htm En batalo por SEU], Ernest Drezen, [[La Ondo de Esperanto]], 199? *[http://historio.ru/homode.php Homo de kontrastoj en kruela epoko], [[Nikolaj Stepanov]], [[Esperanto]] (UEA), Nov.1992 * [http://historio.ru/tri.php Tri renkontiĝoj kun N.K.V.D], artikolo de NikSt kun biografiaj sciigoj, el „[[Sennaciulo]]“. Majo 1992. * [http://historio.ru/ernestdr.php Ernest Drezen kiel historiisto de la Esperanto-movado] Antaŭparolo de [[Nikolaj Stepanov]] al „E. Drezen: Historiaj studoj“. - Jekaterinburg: Sezonoj, 1992. * [http://www.enxarxa.com/esperanto/LINS%20Drezen%20Lanti%20kaj%20la%20Nova%20Epoko.pdf Drezen, Lanti kaj La Nova Epoko], artikolo de [[Ulrich Lins]] en "[[Sennacieca Revuo]]", 1987. * {{Retarkivo|2008|http://www.esperanto.nu/eLibrejo/ "Zamenhof" de Drezen legebla en pdf formato}} * [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=3757 Za vseobŝĉim jazykom] lingvistika libro de Drezen en la rusa en la katalogo de [[UEA]]. {{EdE|D}} {{Vojaĝo2}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Drezen, Ernest}} [[Kategorio:Laborista Esperanto-movado]] [[Kategorio:Latvaj esperantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Historiistoj pri Esperanto]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:ISO]] [[Kategorio:Terminologio]] [[Kategorio:Viktimoj de Stalinismo]] [[Kategorio:Murditaj esperantistoj]] [[Kategorio:Proleta literaturo]] sjus5g5sa5vbg4d49m7v0vivhvc2zwq Armenoj 0 15203 9480922 9471676 2026-09-23T23:51:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo={{PAĜNOMO}}}} [[Dosiero:Armenian_collage.png|eta|300ra|Famaj armenoj]] '''Armenoj''' ({{lang-hy|Հայեր|t=''hajer''}}) estas antikvadevena popolo, parolanta la [[armena lingvo|armenan lingvon]] (kiu apartenas al la hindeŭropa lingva grupo). La popolo formiĝis proksimume en la [[5-a jarcento a.K.]] sur la [[teritorio]] de la armena altebenaĵo el la triboj, kiuj estas konsiderataj kiel posteuloj de [[Urarto]]. Laŭ la tradicio, la fondinto de la armena popolo estis [[Hajko (Armenio)|Hajko]]. Hodiaŭ en la mondo vivas ĉirkaŭ 8-10 milionoj da armenoj. En [[Armenio]] loĝas ĉirkaŭ 3 milionoj da armenoj. La plej grandaj [[Armena diasporo|diasporaj]] komunumoj loĝas en [[Armenoj en Rusio|Rusio]] (ĉ. 1,2 milionoj), [[Usono]] (ĉ. miliono), [[Francio]] (ĉ. 800 mil), [[Armenoj en Libano|Libano]], [[Sirio]], [[Armenoj en Irano|Irano]], [[Brazilo]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Ukrainio]], [[Barato]].[[Dosiero:Mkrtum Hovnatanian. Hayk Nahapet.jpeg|eta|Laŭ la armenaj legendoj, [[Hajko (Armenio)|Hajko]] estis la patriarko de la armena nacio.]]Kristanismo ekdisvastiĝis en Armenio tuj post la morto de [[Jesuo Kristo]], laŭtradicie pro la klopodoj de du el liaj apostoloj, [[Judaso Tadeo]] kaj [[apostolo Bartolomeo|Bartolomeo]]. En la frua [[4-a jarcento]], la [[arsakida Dinastio|Arsakida Armenio]] iĝis la unua nacio kiu adoptis kristanismon kiel {{N|ŝtata religio}}. La plimulto de armenoj estas anoj de la [[Armena Apostola Eklezio]], ne-[[Kalcedona difino|kalcedona]] eklezio. Ili parolas du malsamajn, sed reciproke kompreneblajn, dialektojn de sia propra lingvo: [[Orient-armena lingvo|orienta armena]] (parolata plejparte en Armenio, Irano kaj la eksaj sovetaj respublikoj) kaj [[Okcident-armena lingvo|okcidenta armena]] (ĉefe parolata de la diasporo). == Etimologio == [[Dosiero:Hayk defeats Bel - Guiliano Zasso.jpg|eta|dekstra|Hajko venkas Bel per lia sago]] Historie, la nomo ''Armeno'' internacie nomumas ĉi tiun anatolian popolon. Ĝi estis unuafoje uzata de la najbaraj landoj de la antikva [[Armenio]]. Tradicie oni diras ke tiu nomo deriviĝas de Armenak aŭ de Aram (la pranepo de [[Hajko (Armenio)|Hajko]], alia heroo-gvidanto kiu, laŭ armena [[tradicio]], estas la antaŭulo de ĉiuj armenoj. Tamen, la armenoj nomas sin mem Haj (Հայ; plurale: Հայեր, Hajer). La vorto estis tradicie ligita al la nomo de la legenda fondinto de la armena popolo, Hajko, kiu ankaŭ estas tre populara nomo inter armenoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ezilon.com/about-armenia.htm|titolo=Haik and Hayastan|alirdato=2007-03-04}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.statoids.com/uam.html|titolo=Armenia Provinces|alirdato=2007-03-04}}</ref>. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Armenio}} === Prahistoria origino === [[Dosiero:Urartu743.png|eta|220ra|maldekstra|Reĝlando [[Urarto]] dum la epoko de [[Sarduri la 2-a]] en la jaro [[743 a.K.]]]] Historia Armenio situas en alta plataĵo ĉirkaŭante la biblian monton [[Ararato]], sur kiun, laŭ la jud-kristana historio, la [[arkeo de Noa]] venis por ripozi post la [[tutmonda diluvo]] (Genezo 8:4). Eĉ se nuntempe la monto Ararato ne plu politike apartenas al la armenoj, ĝi daŭre restas kiel armena simbolo. En la [[Bronzepoko]], pluraj ŝtatoj prosperis en la areo de [[Granda Armenio]], inkluzive de la [[hititoj]] (je la pinto de ilia potenco), Mitanni (Sud-okcidenta historia Armenio), kaj Hajasa-Azzi (1600-1200 a.K.). Baldaŭ post [[Hajasa-Azzi]] venis la reĝlando Nairi (1400-1000 a.K.) kaj la reĝlando [[Urarto]] (1000-600 a.K.), kiuj sinsekve establis la suverenecon ĉe la armena plataĵo. Ĉiuj el tiuj menciitaj nacioj kaj triboj partoprenis en la etnoformado de la armena popolo<ref>Vahan Kurkjian, "History of Armenia", Michigan, 1968, [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/home.html]; Armenian Soviet Encyclopedia, v. 12, Yerevan 1987; Artak Movsisyan, "Sacred Highland: Armenia in the spiritual conception of the Near East", Yerevan, 2000; Martiros Kavoukjian, "The Genesis of Armenian People", Montreal, 1982</ref>. [[Erevano]], la moderna [[ĉefurbo]] de [[Armenio]], estis fondita en [[782 a.K.]] fare de la [[reĝo]] [[Argiŝto la 1-a]]. En [[1984]], estis supozita de Thomas Gamkrelidze kaj Vyacheslav V. Ivanov ke la [[hindeŭropa pralingvo]] naskiĝis en la [[Armena Altebenaĵo]]<ref>[[Thomas Gamkrelidze]] and [[Vyacheslav V. Ivanov]] , ''The Early History of Indo-European Languages'', March 1990, P. 110</ref>. === Antikvo === [[Dosiero:Hay pers.jpg|eta|dekstra|En la frua 5-a jarcento a.K reliefaĵo pri armena tributo. Ĉi tiu reliefaĵo troviĝas en la orientaj ŝtuparoj de [[Apadano]] en [[Persepolo]].]] La unua ŝtato kiu estis nomita ''Armenio'' fare de najbaraj homoj ([[Hekateo el Mileto]] kaj [[Behistun-surskribo]]) estis establita en la frua [[6-a jarcento a.K.]] sub la [[Orontidoj]]<ref name=Orontid_Dynasty>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.talkingstreet.com/Orontid_Dynasty |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220331081357/http://www.talkingstreet.com/Orontid_Dynasty |arkivdato=2022-03-31 }}</ref>. Ĉe ĝia pinto (95-65 a.K.), la ŝtato etendiĝis de [[Kaŭkazio]] ĝis kio nun estas centra [[Turkio]], [[Libano]], kaj pli norda [[Irano]]. La imperia regado de [[Tigranes la Granda]]<ref name=Orontid_Dynasty/> estis la tempo kiam armenoj konkeris areojn kie loĝis aliaj popoloj. Poste dum mallonga tempo ĝi iĝis parto de la [[Romia Imperio]] (AD 114-118). La [[Arsakida Dinastio|arsakida Armena Reĝlando]] estis la unua ŝtato en la mondo kiu adoptis [[kristanismo]]n kiel oficialan religion<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.zenit.org/article-624?l=spanish |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120111072526/http://www.zenit.org/article-624?l=spanish |arkivdato=2012-01-11 }}</ref> (ĝi antaŭe praktikis helenan paganismon<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenia.com.uy/historia/historia.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150509073734/http://www.armenia.com.uy/historia/historia.htm |arkivdato=2015-05-09 }}</ref> — la antikvan grekan religion<ref>''"The conversion of Armenia to Christianity was probably the most crucial step in its history. It turned Armenia sharply away from its Iranian past and stamped it for centuries with an intrinsic character as clear to the native population as to those outside its borders, who identified Armenia almost at once as the first state to adopt Christianity"''. (Nina Garsoïan in ''Armenian People from Ancient to Modern Times'', ed. R.G. Hovannisian, Palgrave Macmillan, 1997, Volume 1, p.81).</ref>) en la fruaj jaroj de la [[4-a jarcento]], verŝajne en la [[jaro]] [[301]]. Tio enkondukis novan epokon en la historio de la armenoj. Poste por plifortigi la nacian armenan identecon, [[Mesrop Maŝtoc]] inventis la [[Armena alfabeto|armenan alfabeton]]. Tiu okazaĵo markis la Armenan Orepokon, dum kiu multaj eksterlandaj libroj kaj manuskriptoj estis tradukitaj en la armenan fare de disĉiploj kaj lernantoj de Mesrop. Armenio perdis la suverenecon en [[428]] de la bizancaj kaj persaj imperioj. === Mezepoko === [[Dosiero:Map Crusader states 1135-eo.svg|200ra|eta|Armena reĝlando en Kilikio ĉe Mediteraneo]] En 885 la armenoj reestabliĝis kiel suverena etno sub la gvidado de [[Aŝoto la 1-a de Armenio|Aŝoto la 1-a]] de la [[Bagratida dinastio]]. Konsiderinda parto de la armena nobelaro kaj kamparana klaso fuĝis de la bizanca okupo de la Bagratida Armenio en [[1045]], kaj de la posta invado en la regionon fare de la tjurkaj [[selĝukoj]] en [[1064]]<ref>http://www.biblioteca-tercer-milenio.com/sala-de-lectura/Bizancio-Vasiliev/6/11-turcos.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ili ekloĝis en [[Kilikio]], anatolia regiono kie la armenoj jam estis establitaj kiel malplimulto ekde romiaj tempoj<ref>http://imperiobizantino.wordpress.com/2007/08/17/los-comnenos-y-el-reino-armenio-de-cilicia-final/</ref>. En [[1080]], ili fondis sendependan armenan princlandon, tiam la [[Armena reĝlando en Kilikio]], kiu iĝis la fokuso de armena naciismo. La armenoj disvolvigis proksimajn sociajn, kulturajn, armeajn, kaj religiajn kontaktojn kun krucmilitaj ŝtatoj, sed poste estis venkitaj de la [[mamlukoj]], kiuj invadis la landon kaj enkarcerigis en [[Egiptujo]] ties lastan reĝon<ref>http://hispanismo.org/castilla/185-leon-v-de-armenia-y-i-de-madrid.html</ref>. En la [[16-a jarcento]], Orienta Armenio estis konkerita de la turk-persa [[safavidoj|Safavida Imperio]]<ref>http://www.zonu.com/detail6/2010-01-05-11617/El-Imperio-Safavida-o-Dinastia-Safawi-1501-1722.html</ref>, dum Okcidenta Armenio falis sub la regadon de [[Otomana Imperio]]. En la [[1820-aj jaroj]], partoj de historia Armenio sub persa kontrolo centrita en [[Erevano]] kaj [[Sevan]] estis aneksitaj al la [[Rusa Imperio]], sed Okcidenta Armenio restis en la [[Otomana Imperio]]. Dum tiuj tumultaj tempoj, la armenoj dependis de la nacia eklezio por konservi kaj protekti sian unikan identecon<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenia.com.uy/iglesia/iglesia.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080120161857/http://www.armenia.com.uy/iglesia/iglesia.htm |arkivdato=2008-01-20 }}</ref>. === Moderna historio === [[Dosiero:Armenians 1915 escaping from a railroad train.png|eta|200ra|maldekstra|Transportado de armenoj dum la genocido]] La [[etna purigado]] kontraŭ la armenoj dum la lastaj jaroj de la [[Otomana Imperio]] estas vaste konsiderita kiel genocido<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.genocidioarmenio.org/genocidioarmenio.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051223135814/http://www.genocidioarmenio.org/genocidioarmenio.asp |arkivdato=2005-12-23 }}</ref>, taksata je 1.5 milionoj da viktimoj<ref>http://www.diarioya.es/content/turqu%C3%ADa-se-niega-a-pedir-perd%C3%B3n-por-el-genocidio-armenio</ref>, kun persekutado en la jaroj [[1894]] ĝis [[1896]] kulminante per la okazintaĵoj de la [[Armena genocido]] en [[1915]] kaj [[1916]]. Dum la [[Unua Mondmilito]], la turkoj akuzis la (kristanajn) armenojn kiel aliancitojn de la [[Rusa Imperio]] kaj utiligis tion kiel pretekston por trakti la tutan armenan popolon kiel malamiko ene de la Otomana Imperio. De tiu tempo ĝis la nuntempo, la turkaj registaroj konstante neas la fakton ke tio estis genocido<ref>http://www.avizora.com/publicaciones/historia_del_mundo/textos/genocidio_armenio_0010.htm</ref>, argumentante ke la armenoj mortis pro enlanda milito aŭ ke tiuj armenaj mortigoj estis pravigitaj pro ilia individua aŭ kolektiva subteno de la malamikoj de la Otomana Imperio. La agnoskado kaj kondamnado de la armena genocido far diversaj landoj ofte provokis diplomatiajn konfliktojn kun Turkio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.eventeo.net/web/index.php/e%C5%ADropo/politiko/1856-svedio-agnoskas-la-armenan-genocidon |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160305121430/http://eventeo.net/web/index.php/e%c5%adropo/politiko/1856-svedio-agnoskas-la-armenan-genocidon |arkivdato=2016-03-05 }}</ref><ref>http://www.elpais.com/articulo/internacional/genocidio/armenio/abre/crisis/Turquia/EE/UU/elpepuint/20100304elpepuint_16/Tes</ref> Ĉirkaŭ la jaro 2015 Turkio ŝajne iomete mildigis la situacion rilate al la armenoj en la lando kaj permesis la agnoskon de armenaj prauloj aŭ konsiston.<ref>Andrés Mourenza, ''La vida armenia fluye otra vez en Turquía'' (La armena vivo fluyas alian fojon en Turkio), [[El País]], Madrido, 23a de aprilo 2015, paĝo 7. Sama teksto kiel ''La identidad armenia renace en las calles de Turquía'' (La armena identeco renaskiĝas sur la stratoj de Turkio), [[El País]], Madrido, 23a de aprilo 2015, [http://internacional.elpais.com/internacional/2015/04/22/actualidad/1429720508_956291.html] Konsultita la [[23an de aprilo]] 2015.</ref> [[Dosiero:Coat of Arms of the First Republic of Armenia.png|eta|200ra|dekstra|Blazonŝildo de Armena Demokratia Respubliko en 1918]] Sekvante la disrompon de la [[Rusa Imperio]] en la kurado de la [[Unua Mondmilito]] por mallonga periodo, de [[1918]] ĝis [[1920]], Armenio estis memstara respubliko, nomata [[Armena Demokratia Respubliko]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/es/Democratic_Republic_of_Armenia |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101227022220/http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/es/Democratic_Republic_of_Armenia |arkivdato=2010-12-27 }}</ref>. Malfrue en 1920, la komunistoj invadis Armenion kune kun la [[Ruĝa Armeo]], kaj en [[1922]], Armenio iĝis parto de la [[Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko]], poste formante la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|Armenan Sovetan Socialisman Respublikon]]<ref>http://www.esacademic.com/dic.nsf/eswiki/320216</ref> (de [[1936]] ĝis la 21-a de septembro, [[1991]]). En 1991, Armenio deklaris sendependecon de [[Sovetunio]] kaj establis la duan Armenian Respublikon. En la [[1990-aj jaroj]], la armenoj en Armenio travivis plurajn konfliktojn ĉefe pro la fakta sendependeco de [[Montara Karabaĥo]] (''Vidu'' [[Milito en Montara Karabaĥo]]). La milito ĉesis en [[1994]] sed la landlimoj kun Turkio kaj [[Azerbajĝano]] restas fermitaj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elcorreo.com/alava/20091011/mundo/turquia-armenia-sellan-20091011.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151027084750/http://www.elcorreo.com/alava/20091011/mundo/turquia-armenia-sellan-20091011.html |arkivdato=2015-10-27 }}</ref>, kio malhelpas la landan ekonomion. Interalie, la diasporaj armenoj ĉiujare organizas teletonon<ref>http://www.uzood.com/video/40548/Hayastan-Hamahaykakan-Himnadram--Qochari{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, per kiu ili helpas vilaĝojn kaj de Armenio kaj Montara Karabaĥo, por riparado de stratoj, hospitaloj, lernejoj kaj konstruado de akvoputoj. == Geografia distribuado == === Armenio kaj Montara Karabaĥo === [[Dosiero:LocationArmenia.svg|eta|300ra|dekstra|Armenio sur mapo]] Armenoj loĝis en la [[Armena Altebenaĵo]] dum pli ol kvar mil jaroj, ekde la tempo kiam Hajko, la legenda patriarko kaj fondinto de la armena nacio, kondukis ilin al venko kontraŭ Bel de Babelo. Hodiaŭ, kun loĝantaro de 3.5 milionoj, ili konsistigas la plimulton ne nur en Armenio, sed ankaŭ en la pridisputata regiono [[Montara Karabaĥo]]. Armenoj en la diasporo neformale nomas ilin ''Hajastantsis'' (Հայաստանցի), kio signifas "tiuj kiuj estas de Armenio" (kies prapatroj ne estis devigitaj fuĝi pro la genocido en 1915). Ili, same kiel la armenoj de [[Irano]], [[Kartvelio]] kaj [[Rusio]] (inter aliaj landoj) parolas la orientan dialekton de la [[armena lingvo]]. La lando mem estas laika kiel rezulto de soveta regado, sed la plimulto de la civitanoj apartenas al la [[Armena Apostola Eklezio]]. === Diasporo === {{Ĉefartikolo|Armena diasporo}} [[Dosiero:ArmenianDiaspora.png|eta|250ra|Armena diasporo "Spjur Haj".]] [[Dosiero:Vic the Armenian Ceramist by David Shankbone.jpg|eta|250ra|dekstra|Armena ceramikisto en la [[armena kvartalo en Jerusalemo]]]] Malgrandaj armenaj komerco-komunumoj ekzistis ekster Armenio dum jarcentoj. Ekzemple, dum jarmilo ekzistis armena komunumo en [[Sankta Lando]], kaj unu el la kvar kvartaloj de la malnova urbo [[Jerusalemo]] estis nomita kiel Armena Kvartalo. Ekzistas ankaŭ restaĵoj de antaŭe popolriĉaj komunumoj en [[Hindio]], [[Mjanmaro]], Suda Orientazio, [[Pollando]], [[Hungario]], [[Rumanio]], [[Serbio]], [[Etiopio]], [[Sudano]] kaj [[Egiptujo]]. Tamen, la plejmulto de la armenoj disiĝis ĝenerale tra la mondo kiel rekta konsekvenco de la genocido de 1915, konsistigante la armenan diasporon. Armenaj komunumoj en kaj ĉirkaŭ la kartvela ĉefurbo [[Tbiliso]], en [[Sirio]] kaj en [[Irano]] ekzistis ekde Antikvo. Ene de la diaspora armena komunumo, ekzistas neoficiala klasifiko de la malsamaj specoj de armenoj. Ekzemple, la armenoj kiuj originas de Irano<ref>http://countrystudies.us/iran/45.htm</ref> estas nomataj Parskahaj (Պարսկահայ), dum la armenoj de Libano<ref>http://www.armenianweekly.com/.../armenians-of-lebanon-volume-published-by-haigazian-and-naasr</ref> estas kutime nomataj Lipananahaj (Լիբանանահայ). La armenoj de la diasporo plimulte estas la parolantoj de la [[okcident-armena lingvo|okcident-armena dialekto]] de la [[armena lingvo]]. Tiu dialekto havas konsiderindajn diferencojn de la [[orient-armena lingvo|orient-armena dialekto]], sed parolantoj de ĉiu el ambaŭ variantoj povas kutime kompreni unu la alian. La orient-armena en la diasporo estas unuavice parolata en Irano, Rusio kaj iamaj sovetiaj ŝtatoj kiel ekzemple [[Ukrainio]] kaj [[Kartvelio]] (kie ili formas plimulton en la regiono [[Ĝavaĥko]]). En diversspecaj komunumoj (kiel ekzemple en [[Kanado]] kaj [[Usono]]<ref>http://www.armenianlife.com/</ref>) kie multaj malsamaj specoj de armenoj vivas kune, ekzistas tendenco por la malsamaj grupoj kune renkontiĝi. En [[Latinameriko]], la plej granda armena komunumo troviĝas en Argentino<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armeniosonline.com.ar/librito/librito_argentina.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120204060106/http://www.armeniosonline.com.ar/librito/librito_argentina.htm |arkivdato=2012-02-04}}</ref>, kun plo ol 300,000 armenoj. Aliaj gravaj komunumoj troviĝas en [[Urugvajo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenia.com.uy/comunidad/instituciones.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111008210157/http://www.armenia.com.uy/comunidad/instituciones.htm |arkivdato=2011-10-08 }}</ref>, [[Brazilo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenia.brasil.nom.br/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110808194627/http://www.armenia.brasil.nom.br/ |arkivdato=2011-08-08 }}</ref>, [[Ĉilio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armeniachile.cl/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100505224449/http://www.armeniachile.cl/ |arkivdato=2010-05-05 }}</ref> kaj [[Venezuelo]]<ref>http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:GLZH8bUQ8nEJ:www.ian.cc/notas/noticias_ian.php%3Fid%3D1606+armenios+de+venezuela&cd=5&hl=es&ct=clnk&gl=es</ref>. Ĉi tiuj armenoj estas plimulte la posteuloj de la fuĝintoj de la armena genocido. Ili havas siajn organizojn, lernejojn, preĝejojn kaj influon en la politiko por diskonigi informojn pri la genocido kaj postuli ties agnoskon de la naciaj registaroj. [[Armenoj en Pollando]] estas unu el naŭ laŭleĝe agnoskitaj naciaj minoritatoj en [[Pollando]], estanta parto de Armena diasporo, loĝanta dise en la tuta lando, asimiligita kun plurjarcenta tradicio de setliĝo sur la teritorioj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]. Plimulto de armenoj setliĝintaj en Pollando okupiĝis pri [[komerco]] kun Azio kaj rapide ĝin dominis. Aliaj laboris kiel ormetiistoj, ofte produktante grandiozajn objektojn. Aliaj evoluigis produktadon de [[dio]]j. Plimulto de polaj armenoj estis bone edukita. Danke al siaj komercaj kontaktoj kun [[Azio|Oriento]] ili scipovis paroli [[orientalistiko|orientajn lingvojn]], kion ofte profitis polaj reĝoj kaj polaj senjoroj – plimulto de oficialaj misioj al [[Turkio]] aŭ [[Persio]] estis priservata de armenoj. Riĉaj armenaj komercistoj kelkiam pruntedonis monon al ĉiam suferantaj pro manko de mono polaj reĝoj. Oni ofte emfazas unuavican rolon de armenoj en orientalismigo de la pola [[nobelo|nobela]] kulturo. Ĝuste armenoj kunkreis sarmatismon, venigante al Pollando interalie nedisigeblan atributon de sarmato – kontuŝan veston, popularan armenan [[sabro]]n aŭ plurajn ekzotajn spicaĵojn kaj ornamaĵojn. [[Armenoj en Krimeo|Armenoj]] loĝas en [[Krimeo]] ekde la Mezepoko. La unua ondo de armena enmigrado en ĉi tiun areon komenciĝis meze de la 10-a jarcento kaj, dum tempo, kiam politikaj, ekonomiaj kaj sociaj kondiĉoj en Armenio mem ne pliboniĝis, novaj ondoj sekvis ilin. Hodiaŭ inter 10 kaj 20 mil armenoj loĝas en la duoninsulo. Pri tiu diasporo agadas [[Birthright Armenia]]. == Religio == {{Ĉefartikolo|Armena Apostola Eklezio|Katolika Armena Eklezio|Armena Evangelia Eklezio|Bahaismo en Armenio}} [[Dosiero:Garni Temple, Armenia, Armenia.jpg|eta|dekstra|[[Templo de Garni]], pagana templo de la 1-a jarcento en Armenio.]] Antaŭ [[kristanismo]], la armenoj estis praktikantoj de politeisma [[religio]] kun miksaĵoj de iranaj elementoj<ref>The Cambridge Ancient History. vol. 12, p. 486. London: Cambridge University Press, 2005.</ref>. Eĉ post la adoptado de kristanismo multaj armenoj konservis ne-kristanajn kredojn. Multaj el la armenaj dioj havis multajn similaĵojn al la gedioj kaj de la [[grekoj]] kaj de la [[persoj]], pro la proksimeco de ambaŭ kulturoj. Inter la plej konataj tiamepokaj gedioj troviĝas [[Anahit]] (diino), [[Aramazdo]] kaj [[Vahagn]] (analogulo de [[Heraklo]]). {{Ĉefartikolo|Armena mitologio}} En [[301]], [[Armenio]] adoptis kristanismon kiel ŝtatan religion, kaj ĝi fariĝis la unua nacio kiu faris tion<ref>http://livingviajes.com/conoce-armenia-el-primer-pais-cristiano-del-mundo/</ref>. Ĝi establis eklezion kiu daŭre ekzistas sendepende de la [[katolikismo|katolika]] kaj [[ortodoksa Eklezio|orient-ortodoksa]] eklezioj, naskiĝante tiel en la jaro [[451]] kiel rezulto de neĉeesto pro batalado de la armenoj kontraŭ la persoj kaj posta malakcepto de la decidoj de la [[Koncilio de Kalcedono]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://ec.aciprensa.com/c/concilcalcedon.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100701200100/http://ec.aciprensa.com/c/concilcalcedon.htm |arkivdato=2010-07-01 }}</ref>. Hodiaŭ tiu eklezio estas konata kiel la [[Armena Apostola Eklezio]]<ref>http://www.armenianchurch.net/</ref>, kiu estas en komunio kun orientaj eklezioj, sed ĝi ne estu konfuzita kun la [[Ortodoksa Eklezio]]. Dum sekvintaj invadoj, politikaj malfacilaĵoj kaj nestabilaĵoj de la nobeldomoj, [[Dosiero:Tiridates III of Armenia-Baptism.jpg|eta|maldekstra|200ra|Baptado de [[Tiridates la 3-a de Armenio|Tiridates III]].]]Armenio dependis de sia eklezio por konservi kaj protekti la identecon. La origina loko de la armena Katolikosato estas [[Eĉmiadzin]]. Tamen, la sinsekvaj renversiĝoj, kiuj karakterizis la politikajn scenojn de Armenio, igis la politikan rajtigon moviĝi al pli sekuraj lokoj. La eklezia sidejo meze moviĝis ankaŭ al malsamaj lokoj kune kun la politika aŭtoritato. Tial, ĝi poste moviĝis al Kilikio kiel [[Armena Patriarkato de Sizo]]<ref>http://www.armenianchurch.org/</ref>. La armena popolo estis dum longa tempo, kristana "insulo" en plejparte islama regiono. Tie estas, aliflanke, malgranda malplimulto de etnaj armenaj islamanoj, konataj kiel [[hamŝenizoj]]; dum la historio de la [[judoj]] en Armenio datas de pli ol 2000 jaroj. La [[Armena reĝlando en Kilikio]] havis proksimajn rilatojn kun la eŭropaj krucmilitaj ŝtatoj. Poste, la malbona situacio en la regiono plugvidis la episkopojn de Armenio por elekti Katolikoson en Eĉmiadzin, la origina sidloko de la Katolikosato. En [[1441]], la nova Katolikoso estis elektita en Eĉmiadzin, ''Kirakos Virapetsi'', dum Krikor Moussapegiants konservis sian titolon kiel Katolikoso de Kilikio. Tial, ekde 1441, ekzistas du katolikosatoj en la Armena Eklezio kun egalaj rajtoj kaj privilegioj, kaj kun siaj respektivaj jurisdikcioj. La honora supereco de la Katolikosato de Eĉmiadzin ĉiam estis rekonita de la Katolikosato de Kilikio. [[Dosiero:Al Quds Patriarch.jpg|250ra|eta|Kunveno de armenaj katolikaj episkopoj en Jerusalemo, ĉirkaŭ 1880]] Dum la [[Armena Apostola Eklezio]] restas la plej eminenta eklezio en la armena komunumo ĝenerale en la mondo, la armenoj (precipe en la diasporo) ankaŭ membras en aliaj kristanaj eklezioj. Tiuj inkludas la [[Katolika Armena Eklezio|Katolikan Armenan Eklezion]]<ref>http://www.armeniancatholic.org</ref> (kiu sekvas la saman liturgion sed rekonas la katolikan papon), la [[Armena Misia Eklezio|Armenan Misian Eklezion]], kiu komenciĝis kiel reformado en la ĉefa eklezio sed poste apartiĝis, kaj la [[Armena Frateco-Eklezio|Armenan Frateco-Eklezion]], kiuj naskiĝis en la sino de la [[Armena Evangelia Eklezio]]<ref>http://www.aeuna.org/</ref>. Ekzistas ankaŭ multaj armenoj kiuj estas membroj de ĉiuspecaj protestantaj konfesioj. Aliaj armenoj konvertiĝis al nekristanaj religioj kiel ekzemple [[budhismo]], [[islamo]] aŭ [[bahaismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bahai.org/worldwide-community/national-communities/armenia |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110725035442/http://www.bahai.org/worldwide-community/national-communities/armenia |arkivdato=2011-07-25 }}</ref>. Dum la paso de la jarcentoj, multaj armenoj kolektive apartenis al aliaj kredoj aŭ kristanaj movadoj, inkluzive de la ''[[Paŭlanoj]]''<ref>http://www.medievalchurch.org.uk/h_paul.php</ref> kiu estas formo de gnostikisma movado kaj manikea kristanismo. Paŭlanoj serĉis la restaŭradon de la pura kristanismo de [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]] kaj ĉirkaŭ la [[jaro]] [[660]] fondis la unuan parokaron en Kibossa, Armenio. Alia ekzemplo estas la [[Tondrakianoj]]<ref>http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/37*.html</ref>, kiuj prosperis en mezepoka Armenio inter la frua [[9-a jarcento]] kaj [[11-a jarcento]]. Tondrakianoj rekomendis la aboligadon de la armena eklezio, neis la senmortecon de la [[animo]], ne kredis je [[resurekto]], pledis por ke kamparanoj havu la samajn rajtojn posedi propraĵojn, kaj egalecon inter viroj kaj virinoj. == Kulturo == === Lingvo kaj literaturo === {{Ĉefartikolo|Armena lingvo|Armena literaturo}} La [[armena lingvo]] estas sub-branĉo de la [[hindeŭropa lingvaro]]<ref>http://armenianlanguage.org/origins/origins.html</ref>, kun proksimume 8 milionoj da parolantoj <ref>http://squidom.com/HowTosEducation/The_Armenian_Language_History_Resources/related_links{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, unu el la plej malgrandaj pluvivantaj sub-branĉoj, komparebla al la [[albana]] aŭ la iom pli vaste parolata [[greka]], kun kiu ĝi povus esti ligita (vidu [[grek-armena lingvo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.talkingstreet.com/Greco-Armenian_language |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220331081422/http://www.talkingstreet.com/Greco-Armenian_language |arkivdato=2022-03-31 }}</ref>). Kvin milionoj da orient-armenlingvanoj loĝas en [[Kaŭkazio]], [[Rusio]], kaj [[Irano]], kaj ĉirkaŭ du ĝis tri milionoj da armenoj en la cetero de la [[armena diasporo]] parolas la okcidentan armenan. Laŭ Censo-ciferoj de [[Usono]], ekzistas 300,000 usonanoj kiuj parolas la armenan hejme. Ĝi estas fakte la dudeka plej ofte parolata lingvo en [[Usono]], havante iomete pli malmultajn parolantojn ol la [[haitia lingvo]], kaj iomete pli ol la [[navaha lingvo]]. Informoj pri la armena literaturo venas de la jaro [[400]], kiam [[Mesrop Maŝtoc]] inventis la [[armena alfabeto|armenan alfabeton]]<ref>http://www.esacademic.com/dic.nsf/eswiki/63048</ref>. Tiu tempodaŭro ofte estas rigardata kiel la ora epoko de [[armena literaturo]]. Frua armena literaturo estis kreita de la "patro de armena historio", [[Moseo de Ĥoreno]], kiu verkis "La Historio de Armenio". La libro kovras la tempon de la formado de la armena popolo ĝis la [[5-a jarcento]] La [[19-a jarcento]] spertis bonegan literaturan movadon kiu naskis modernan armenan literaturon. Tiu tempodaŭro, dum kiu la armena kulturo prosperis, estas konata kiel la reviviĝ-periodo (Zartonki-sherkan). La vekiĝperiodo de predikistoj-verkintoj de [[Bizancio]] kaj [[Tbiliso]], preskaŭ identa al tiu de la romantikuloj de [[Eŭropo]], kiuj estis interesintaj pri stimulado de la armena naciismo. La plej granda parto el ili adoptis la orientan aŭ okcidentan varianton de la armena lingvo laŭ celata publiko, kaj preferis ilin anstataŭ la klasika armena ([[grabaro]]) kiu ne plu estis parolata. Tiu periodo finiĝis post la [[Hamidaj masakroj]], kiam la armenoj travivis afliktajn tempojn, pluraj dekmiloj estis mortigitaj en la [[Otomana Imperio]]. Pro la okazintaĵoj de la armena historio de la [[1920-aj jaroj]] kaj de la Genocido aperis pli aŭdacaj verkistoj kiel [[Parujr Sevak]], [[Gevork Emin]], [[Silva Kaputikjan]] kaj [[Hovhannes Ŝirazo]] kiuj komencis novan epokon en la literaturo. === Arkitekturo === {{Ĉefartikolo|Armena arkitekturo}} [[Dosiero:Armenia Haghbat.jpg|250ra|eta|Monaĥejo Haghpat, konstruita sub la bagratida regado.]] La unuaj armenaj preĝejoj estis konstruitaj sub la ordonoj de [[Sankta Gregorio la Iluminanto]], kaj ofte ili estis konstruitaj sur spuroj de paganaj temploj, kaj imititante kelkajn aspektojn de armena antaŭ-kristana arkitekturo. Klasika kaj mezepoka armena arkitekturo estas dividita en kvar apartajn periodojn. La unuaj armenaj preĝejoj estis konstruitaj inter la 4-a kaj 7-a jarcentoj, ekde kiam Armenio konvertiĝis al [[kristanismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenia.com.uy/cultura/arquitectura/arquitectura.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100217183721/http://www.armenia.com.uy/cultura/arquitectura/arquitectura.htm |arkivdato=2010-02-17 }}</ref>, kaj ĝis la [[araba konkero de Armenio]]. La fruaj preĝejoj estis plejparte simplaj [[baziliko]]j, sed kelkaj kun flankaj [[absido]]j. Antaŭ la [[5-a jarcento]] la tipa konus-kupolo en la centro fariĝis vaste uzata. Antaŭ la [[7-a jarcento]], preĝejoj planataj kun centraj kupoloj estis konstruitaj kaj ĉiam kun pli komplikaj sistemoj. Ekzemplo de tia konstruado estas la [[sankta Ripsime (preĝejo)|preĝejo Sankta Ripsime]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.deviajes.es/rutas/ARMENIA_2.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100328014417/http://www.deviajes.es/rutas/ARMENIA_2.html |arkivdato=2010-03-28 }}</ref>. [[Dosiero:Haghbad-kk-sur-03-m.jpg|eta|maldekstra|Ĥaĉkaro de [[Monaĥejo Haghpat|Haghpat]].]]Antaŭ la tempo de la araba invado, formiĝis la klasika armena arkitekturo. De la 9-a ĝis la [[11-a jarcento]], la armena arkitekturo renaskiĝis sub la patroneco de la [[bagratida dinastio]]<ref>http://teocraciaecumenica.blogspot.com/2006_06_01_archive.html</ref> kun granda koncentriĝo de konstruaĵoj en la areo de [[lago Van]]<ref>http://www.enciclopediaespana.com/Lago_Van.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, tio inkludis kaj tradiciajn stilojn kaj novajn inventojn. En tiu tempo aperis la ĉizitaj ŝtonoj konataj kiel [[ĥaĉkaro]] (ŝtonkruco)<ref>http://www.khachkar.am/en/</ref>. Multaj novaj urboj kaj preĝejoj estis konstruitaj dum tiu tempo, inkluzive de nova ĉefurbo ĉe Van kaj nova katedralo en la insulo Aĥtamar. La [[katedralo de Anio]]<ref>http://journals.worldnomads.com/gododesinquieto/photo/11937/333851/Turkey/locations/browse?utm_campaign=wn_footer&utm_medium=footer&utm_source=worldnomads</ref> ankaŭ estis kompletigita dum regado de tiu dinastio. En ĉi tiu glora periodo de la armena arkitekturo ankaŭ estis konstruitaj la [[monaĥejo Haghpat|Haghpat]] kaj [[Hariĉavank]]. Tiu periodo finiĝis per la invado de la [[selĝukoj]]. Hodiaŭ, multaj armenaj konstruaĵoj restas en [[Turkio]] (plimulto detruita kaj abandonita), [[Irano]], [[Azerbajĝano]] (en [[Naĥiĉevano]] estis tute detruita la [[mezepoka tombejo de Julfo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.soyarmenio.com.ar/2010/12/imagenes-satelitales-muestran-que.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120303083424/http://www.soyarmenio.com.ar/2010/12/imagenes-satelitales-muestran-que.html |arkivdato=2012-03-03 }}</ref>) kaj [[Kartvelio]]. Ĉar multaj konfliktoj kaj militoj inter diversaj imperioj de la regiono uzis la Armenan Altebenaĵon kiel batalkampon, malmultaj urboj konservas arkitekturan stilon de antaŭ la [[20-a jarcento]], sed ankoraŭ restas multaj preĝejoj kaj monaĥejoj dise en Armenio kiuj iom post iom estas rekonstruataj kaj fariĝas unu el la ĉefaj turismaj allogaĵoj de la lando. Ankaŭ pluraj el tiuj kristanaj antikvaj temploj estas enlistigitaj kiel [[monda heredaĵo de UNESKO]]. === Sporto === {{Ĉefartikolo|Sporto de Armenio}} [[Dosiero:Armenian children.jpg|dekstra|eta|230ra|Armenaj infanoj ludas ŝakon]] De antaŭlonge en Armenio estis ludataj multaj sportoj, inter kiuj troviĝas [[piedpilko]], [[ŝako]], [[boksado]], [[manpilko]], [[hokeo]], [[sambo]], [[luktarto]], [[halterlevo]] kaj [[flugpilko]]. Ekde la sendependiĝo, la armena registaro aktive rekonstruis la sportprogramon de la lando. Dum sovetia reĝimo, armenaj atletoj famiĝis gajnante amason da medaloj dum la [[Olimpikaj Ludoj]]. La unua armeno, gajninta medalon en moderna olimpika historio estis Hrant Ŝahinjan, kiu gajnis po du medalojn el oro kaj arĝento je [[gimnastiko]] ĉe la [[Somera Olimpiko 1952]] en [[Helsinko]]. En piedpilko, plej sukcesa armena teamo estis [[Yerevan's FC Ararat]], kiu gajnis la plej multajn el la Sovetiaj Ĉampionecoj en la [[1970-aj jaroj]] kaj ankaŭ venkis profesiajn klubojn kiel [[FC Bayern München]] en la [[Eŭropokalo]]. La armenoj ankaŭ estas sukcesaj en ŝako, kio estas la plej populara menso-sporto en Armenio. Pluraj plej eminentaj ŝakludantoj en la mondo estas armenoj kiel ekzemple [[Tigran Petrosjan]], [[Levon Aronjan]] kaj [[Garri Kasparov]] (duonarmeno — per patrino). Armenoj ankaŭ estis sukcesaj en halterlevo kaj luktado, gajnante medalojn en ĉiu sporto ĉe la Olimpikaj Ludoj. Armenoj de la diasporo kaj tiuj de Armenio kune organizas kaj partoprenas "armenajn olimpikajn ludojn" konatajn kiel "Tut-armenaj ludoj" (Համահայկական խաղեր). Ili okazas ĉiun kvaran jaron kaj en [[2003]] okazis unuafoje en [[Erevano]], [[Armenio]]. En ili partoprenas armenoj kiel individuaj aŭ teamaj ludantoj. === Muziko kaj danco === {{Ĉefartikolo|Armena muziko|Armena danco}} [[Dosiero:Djivan Gasparyan 2009.jpg|eta|230ra|dekstra|Gasparjan en 2009]] [[Dosiero:ESC 2008 - Armenia - Sirusho, 1st semifinal.jpg|eta|dekstra|230ra|[[Siruŝo]] en Belgrado ([[Eŭrovido-Kantokonkurso 2008|2008]])]] [[Dosiero:Charles aznavour.jpg|eta|dekstra|230ra|Ŝanur Varenagh Aznavurjan aŭ "Charles Aznavour".]] La armena muziko estas miksaĵo de tipa popola muziko, plejbone reprezentita de la konata duduk-muziko de [[Ĝivan Gasparjan]]<ref>http://www.gasparyanjivan.com/</ref>, same kiel popmuziko, kaj ampleksa kristana muziko. Instrumentoj kiel [[duduko]]<ref>http://duduk.com/Arm-music-ins/Duduk/Duduk-Info/index.html</ref>, [[dhol]]<ref>http://www.duduk.com/Arm-music-ins/Dhol/info.html</ref>, [[zurna]]<ref>http://www.duduk.com/Arm-music-ins/Zurna/Info-Zurna/index.html</ref> kaj [[kanun]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.traditionalcrossroads.com/cd/4336.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090819160442/http://www.traditionalcrossroads.com/cd/4336.php |arkivdato=2009-08-19 }}</ref> estas ofte trovataj en armena popola muziko. Artistoj kiel ekzemple [[Sajat-Nova]] estas famaj pro ilia influo en la evoluo de armena popola muziko. Unu el la plej antikvaj specoj de armena muziko estas la armena kanto kiu estas la plej ofta speco de religia muziko en la lando. Multaj el tiuj kantoj estas origine antikvaj, kiuj etendiĝas ĝis la antaŭ-kristanaj tempoj, dum aliaj estas relative modernaj, inkluzive de pluraj kunmetitaj fare de sankta Mesrop Maŝtoc, la inventinto de la armena alfabeto, tradukinto de la biblio kaj komponinto de pluraj kristanaj himnoj. Sub la sovetia reĝimo, la komponisto de armena klasika muziko, [[Aram Ĥaĉaturjan]]<ref>http://www.epdlp.com/compclasico.php?id=1039</ref> iĝis internacie konata pro sia muziko, komponita por diversaj baletoj kaj la Sabra Danco por la baleto Gajaneh. La [[Armena genocido]] kaŭzis ĝeneralan elmigradon kiu kondukis al ekloĝado de armenoj en diversaj landoj tra la mondo. La armenoj konservis siajn tradiciojn kaj kelkaj diasporanoj famiĝis per muziko. En la post-genocida armena komunumo de Usono, la tiel nomita armenstila danc-muziko "kef", uzis armenajn kaj sudokcident-aziajn instrumentojn (ofte elektrajn) kaj kelkajn okcidentajn instrumentojn. Tiu stilo konservis la popolkantojn kaj dancojn de la okcident-armena kulturo, kaj multaj artistoj ankaŭ ludis la nuntempajn popularajn kantojn de Turkio kaj aliaj sudokcident-aziaj landoj de kiuj la armenoj elmigris. Richard Hagopjan eble estas la plej fama artisto de la tradicia "kef" stilo kaj la Muzikbando Vosbikjan<ref>http://www.youtube.com/user/Vosbikian</ref> estis rimarkinda en la [[1940-aj]] kaj [[1950-aj]] jaroj. Ĝi evoluigis sian propran stilon de "kefmuziko" grave influitan de la populara usona [[American Big Band Jazz]]. Poste, la elmigrintoj de la armena diasporo el [[Mezoriento]] estis impresitaj de la eŭrop-kontinenta (aparte franca) [[pop-muziko]], la armena pop-muziko-ĝenro kreskis kaj famiĝis en la [[1960-aj]] kaj [[1970-aj]] jaroj kun artistoj kiel ekzemple [[Adiss Harmandjan]] kaj [[Harout Pamboukjian]] rezultanta el la armena diasporo kaj Armenio. Ankaŭ kun artistoj kiel ekzemple [[Siruŝo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sirusho.am/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190528174028/https://sirusho.am/ |arkivdato=2019-05-28 }}</ref>, prezentanta pop-muzikon kombinitan kun armena popola muziko, tre fama kaj en Armenio kaj inter armenoj de la diasporo. Aliaj armenaj diasporanoj kiuj famiĝis ĉe klasikaj aŭ internaciaj muziko-cirkloj estas la mondrenoma franc-armena kantisto kaj komponisto [[Charles Aznavour]]<ref>http://es.armnews.com/view/tag/Charles%20Aznavour/Charles-Aznavour{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, pianisto [[Ŝahan Arzruni]]<ref>http://www.answers.com/topic/sahan-arzruni</ref>, eminentaj opero-sopranoj kiel ekzemple [[Hasmik Papjan]] kaj pli ĵuse [[Isabel Bajrakdarjan]] kaj [[Anna Kasjan]]. Kelkaj armenoj kantas ne-armenajn melodiojn kiel ekzemple la metalrokgrupo [[System of a Down]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.systemofadown.com/main.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091006142325/http://www.systemofadown.com//main.html |arkivdato=2009-10-06 }}</ref> (kiu tamen ofte integras tradiciajn armenajn muzikilojn kaj ritmojn en la kantoj) aŭ la stelulino [[Cher (kantistino)|Cher]]<ref>http://www.khabararmani.com/files/0000785.htm{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la armena diasporo, armenaj revoluciaj kantoj estas popularaj inter la junularo. Tiuj kantoj apogas armenan patriotismon kaj temas ĝenerale pri armena historio kaj popolaj herooj. === Tapiŝ-teksado === [[Dosiero:Van Armenian Weavers.jpeg|250ra|dekstra|eta|Armeninoj teksante tapiŝojn en Van, jaro 1907, Okcidenta Armenio, nuna Turkio.]] Tapiŝ-teksado estas historie grava tradicia profesio por la plejparto de armenaj virinoj, inkluzive de multaj armenaj familioj. Ankaŭ ekzistis viraj karabaĥaj tapiŝteksistoj. La plej malnova konservita armena [[tapiŝo]] de la regiono, konata kiel "Artsakh" farita dum [[Mezepoko]], apartenas al la vilaĝo Banants (proksime de Gandzak) kaj je datoj de la frua [[13-a jarcento]]. La unua fojo kiam aperis armena vorto por tapiŝo, ''gorg'', estis uzita en historiaj fontoj en armena surskribo de [[1242]]-[[1243]] sur la muro de la preĝejo [[Kaptavan]] en [[Montara Karabaĥo]]. Arthistoriisto Hravard Hakobjan notas ke la Arcaĥ-tapiŝoj "okupas specialan lokon en la historio de la armena tapiŝokreado". Ordinaraj temoj kaj gvidlinioj trovitaj sur armenaj tapiŝoj estis la bildigo de [[drako]]j kaj [[aglo]]j. Ili estis diversspecaj laŭ stilo, riĉaj je koloro kaj ornamaj ĉeftemoj, kaj estis eĉ apartigitaj laŭ kategorioj dependantaj de kiu speco de [[bestoj]] estis prezentitaj sur ili, kiel ekzemple ''artsvagorgs'' (aglo-tapiŝoj), ''vishapagorgs'' (drako-tapiŝoj) kaj ''otsagorgs'' ([[serpento]]-tapiŝoj). La tapiŝo menciita en la Kaptavan-surskriboj estas kunmetita de tri arkoj, kovrita de vegetaĵa ornamo, kaj similas al la prilumitaj manuskriptoj produktitaj en Montara Karabaĥo. La arto de tapiŝo-teksado estis krome intime ligita al la kreado de kurtenoj kiel konstatite en trairejo de Kirakos Gandzaketsi, armena historiisto de la [[13-a jarcento]] en Karabaĥo, kiu laŭdis Arzu-Khatun, la edzinon de regiona princo Vaĥtang Ĥaĉenaci, kaj ŝiajn filinojn pro ilia kompetenteco kaj kapablo je teksado. Armenaj tapiŝoj ankaŭ estis famaj de fremduloj kiuj vojaĝis al Karabaĥo; la araba geografiisto kaj historiisto Al-Masudi notis ke, inter aliaj artaĵoj, li neniam vidis tiajn tapiŝojn aliloke en sia vivo. === Kuirarto === {{Ĉefartikolo|Armena kuirarto}} [[Dosiero:KibehwithYoghutSoup.jpg|200ra|eta|La fama jogurta supo (''Spaso'') el [[Armenio]] kun [[kibeho]].]] Armenoj ĝuas multajn malsamajn indiĝenajn kaj fremdajn manĝaĵojn. La plej populara manĝaĵo estas [[ĥorovaco]], armen-stila barbekuo, kiu estas fama tutmonde. [[Lavaŝo]] estas ege populara armena envolvebla pano, kaj armena baklavo estas speciala regalo. Aliaj famaj armenaj manĝaĵoj inkludas [[kebabo]]n (rostita viando en kanapeto kun legomoj), t'pov dolman (ŝafidaĵo, aŭ bov-viando kaj rizo enpakitaj en vinberfolioj), kaghambi dolman (pikita viando kaj rizo enpakitaj en [[brasiko]]), amarajin dolman (senŝeligitaj [[tomato]]j, [[melongeno]]j kaj verdaj piproj farĉitaj kun pikita viando miksita kaj rizo), kaj pilafo, bongusta rizplado. Ankaŭ, Ghapama, rizplado, kaj multaj malsamaj salatoj estas popularaj en la armena kuirarto. Fruktoj ludas grandan rolon en la armena dieto. [[Abrikoto]]j apartenantaj al tiu areo havas unikan guston, [[persiko]] estas indiĝena armena frukto kaj estas ege populara; krome ankaŭ estas oftaj la [[vinbero]]j, [[figo]]j, [[granato]]j, kaj [[melono]]j. == Vidu ankaŭ == * [[Armena kvartalo en Jerusalemo]] * [[Armenoj en Egiptio]] * [[Armenoj en Francio]] * [[Armenoj en Irako]] * [[Armenoj en Irano]] * [[Armenoj en Kanado]] * [[Armenoj en Kartvelio]] * [[Armenoj en Libano]] * [[Armenoj en Sirio]] * [[Armenoj en Turkio]] * [[Armenoj en Usono]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo Kaŭkazio}} * [[Armena alfabeto]] * [[Armena diasporo]] ** [[Armenoj en Grekio]] * [[Armena genocido]] * [[Armena lingvo]] * [[Armenaj studoj]] * [[Historio de Armenio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.agbu.org/agbunews/display.asp?A_ID=75 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041023093105/http://agbu.org/agbunews/display.asp?A_ID=75 |date=2004-10-23 }} <!-- _AGBU_ Aktualaĵo --> * http://www.usc.edu/schools/sppd/news/exhibits/armenian {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080220063800/http://www.usc.edu/schools/sppd/news/exhibits/armenian/ |date=2008-02-20 }} <!-- Sankta Transformo: Armena (Eklezioj, Kirkoj, Preĝejoj) en _Los_ (Anĝeloj, Anĝelinoj) --> * http://www.nationmaster.com/country/am/People <!-- _Nationmaster_._com_ paĝo sur (Armenio, Vikipediista diskuto:Rob Hooft) --> * [http://www.armenica.org Armenica.org - Historio de Armenio] {{-}} {{Projektoj|n=Kategorio:Armenoj|q=Armenoj|ReVo=armen}} {{Elstara}} {{ADLS|2011|12}} <!-- kaj ankaŭ de semajno 13 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Armenoj| ]] [[Kategorio:Suda Kaŭkazio]] [[Kategorio:Etnoj]] [[Kategorio:Armena alfabeto]] 77l75mg84fgvptgezbtidwfvbeux0lc Berlina muro 0 16421 9481017 9404116 2026-09-24T09:12:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481017 wikitext text/x-wiki [[File:Berlin 1989, Fall of the wall, cropped banner.jpg|775px]] {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-BE |tipo1 = reliefo |zomo = 13 }} [[File:Kp115-berlina-muro.opus|thumb|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la berlina muro. Tiu estas parto de la serieto pri la moderna historio de Germanio.]][[Dosiero:Berlinermauer.jpg|300ra|eta|La berlina muro ĉe Bethaniendamm, [[1986]]]] La '''berlina [[muro]]''' aŭ simple '''''la muro'''''<ref>La ''muro'' signifas la berlinan muron, la esprimo por indiki la tutan limon inter okcidenta kaj orienta Eŭropoj inter [[1947]] kaj [[1989]] estas la ''[[fera kurteno]]''.</ref>, nomita ankaŭ "[[faŝismo|kontraŭfaŝisma]] [[remparo]]" en [[propagando|propaganda]] lingvo de la iama [[Germana Demokratia Respubliko]], estis parto de la interngermana [[landlimo|limo]], kiu dividis de la [[13-a de aŭgusto]] [[1961]] ĝis la [[9-a de novembro]] [[1989]] [[Okcidenta Berlino|okcidentan Berlinon]] de la [[Orienta Berlino|orienta parto de la urbo]] kaj de la ĉirkaŭa tereno de la [[Germana Demokratia Respubliko|GDR]]. Ĝi estis unu el la plej famaj [[simbolo]]j de la [[malvarma milito]] kaj de la disdivido de [[Germanio]]. Pli ol simpla muro, la berlina muro estis fakte tuta defendokonstruaĵo kun du muroj, ena malplena strio, rondirvojo, gardturoj kaj alarmsistemoj. Dum la provo transiri la severe garditan limon al okcidenta Berlino multaj homoj estis mortigitaj. La preciza nombro de viktimoj estas pridisputita kaj ne certa; la nombroj anoncataj varias inter 86 kaj 238 mortintoj. La malplifortiĝo de [[Sovetunio]] kaj la politiko de liberigo gvidita de [[Miĥail Gorbaĉov]] ebligis al la orientgermanoj faligi la [[9-a de novembro|9-an de novembro]] [[1989]] la '''''muron de la honto''''' per impulso kiu surprizis la tutan "liberan mondon". Tiu evento estis la eko de la germana reunuiĝo. Kvankam preskaŭ tute detruita, la muro restas memorloko al kiu pluraj muzeoj estas dediĉitaj. La cikatroj, kiun ĝi lasis en la urba organizo de la nova germana ĉefurbo ankoraŭ ne estas neniigitaj. La berlina muro daŭre ludas gravan rolon en la germana fikcio, eĉ okcidenta, kiel atestas multaj libroj kaj filmoj. == Historio == === Antaŭaj eventoj === [[Dosiero:Karte berliner mauer de.jpg|eta|300ra|Linio de la [[okcidenta Berlino|okcidentberlina]] (flava) kaj [[orienta Berlino|orientberlina]] (nigra) urbolimoj kaj limtransirejoj en la jaro [[1989]]]] Post la fino de la [[dua mondmilito]] en [[1945]] [[Germanio]] estis laŭ decido de la konferenco de [[Jalta]] dividita en kvar okupadzonoj, kiuj estis kontrolataj kaj [[administracio|administrataj]] de [[Usono]], [[Sovetunio]], [[Britio]] kaj [[Francio]]. [[Berlino]], ĉefurbo de la [[nazia Germanio|tria regno]] troviĝas ene de la sovetia okupadzono, sed la urbo estas disdividita je kvar sektoroj inter la aliancanoj. La sovetia sektoro estas 406&nbsp;km² granda, t.e. 45,6% de la urba areo<ref name="dumont">[http://www.herodote.net/dossiers/synthese.php?ID=64 ''Le Mur de Berlin dans l'Histoire'' (la berlina muro en historio),Gérard-François Dumont (Universitato de Paris-Sorbonne)]</ref>. La pozicio kaj la graveco de Berlino igis ĝin ĉefan rolulon en la [[malvarma milito]] inter okcidento kaj oriento, kiu ekis tuj post la fino de la milito, la [[8-an de majo]] [[1945]]. Berlino iĝis la centra loko en la batalo de la [[sekreta servo|sekretaj servoj]] kaj orientaj kaj okcidentaj. La kunlaborado inter la kvar okupaj potencoj de Germanio ĉesis en [[1948]], kiam [[Sovetunio]] suspendis sian partoprenon al la konsilio de aliancana kontrolo kaj de la interaliancana komandado, la [[19-an de marto]] [[1948]]<ref name="Thalmann">Rita Thalmann, artikolo ''Histoire de l'Allemagne, la République Démocratique Allemande'' (historio de Germanio, la GDR), Encyclopaedia Universalis, DVD, [[2007]]</ref>. La sovetianoj tiam klopodis ĝeni la komunikadon de la okcidentanoj kun okcidenta Berlino, certe por devigi ilin forlasi la eksan ĉefurbon. La [[24-an de junio]] [[1948]] [[Josif Stalin]] starigis la [[blokado de Berlino|blokadon de Berlino]]. Ĉiaj surteraj kaj surriveraj vojoj inter [[okcidenta Berlino]] kaj okcidenta Germanio estis baritaj. Tiu evento estis la unua krizego inter [[Sovetunio]] kaj la okcidentanoj. Danke al grandega aerponto organizita sub protektado de [[Usono]], Berlino supervivas la blokadon<ref>André Fontaine, artikolo « Guerre froide » (malvarma milito), ''Encyclopaedia Universalis'', DVD, [[2007]].</ref>. La [[23-an de majo]] [[1949]] la tri okcidentaj zonoj de Germanio iĝis la [[Federacia Respubliko Germanio]] kaj la [[7-an de oktobro]] de la sama jaro en la sovetia okupadzono fondiĝis la [[Germana Demokratia Respubliko]]. Formale Berlino havis statuton nemilitistan (pri germana militistaro), kio tamen signifis malmulton praktike. Okcidenta Berlino similis laŭstatute al la aliaj federaciaj landoj. Orienta Berlino estis [[kontrakto|kontraŭkontrakte]] nomita ''ĉefurbo de la GDR''. La [[27-an de novembro]] [[1958]], [[Sovetunio]] provis denovan perfortigon per la "[[ultimato de Ĥruŝĉov]]", kiu postulis la foriron de la okcidentaj trupoj dum la sekvaj ses monatoj por igi Berlinon "libera urbo" senmilitista. La okcidentaj aliancanoj rifuzis<ref>Anne-Marie Le Gloannec, ''Un mur à Berlin'' (muro en Berlino), paĝo 47 kaj sekvaj.</ref>. Jam somere [[1945]] estis markitaj disdividaj linioj inter la okupadzonoj. Ie estis starigitaj [[bariero]]j kaj blankflavaj lignaj fostoj; arboj ricevis kolormarkojn. Necesis posedi permeson por transiri zonlimon. Laŭorde de la soveta militistaradministracio en Germanio, en la soveta zono estiĝis limpolico, kiu unue agadis la [[1-an de decembro]] [[1946]]. Por vojaĝoj inter la soveta zono kaj la okcidentaj zonoj oni devis nun peti ''interzonan pasporton''. Unuaj limkonstruaĵoj estis konstruitaj en la soveta parto, pikdratobstakloj ĉefe en arbaraj zonoj kaj vojbariloj ĉe translimaj stratoj kaj vojoj. [[Dosiero:Berlin satellite image with Berlin wall.jpg|eta|maldekstra|300ra|Situo de la berlina muro sur [[satelito|satelita]] bildo]] Ekde la estiĝo de GDR loĝantoj pli kaj pli elmigris al la federacia respubliko. Ekde [[1952]] la interngermana limo estis sekurigita far GDR per bariloj, gvardado kaj alarmiloj. Estis starigita 5 kilometrojn larĝa barzono, kiujn oni rajtis eniri nur kun eksterordinara permesilo. La 500 metroj antaŭ la limo konsistis protektzono, el kiuj la 10 lastaj metroj estis kontrolstrio. Malfermita restis tamen la sektorlimo inter okcidenta kaj orienta Berlino, kiu estis apenaŭ kontrolebla kaj ŝajnis eskapejeto. Inter [[1949]] kaj [[1961]] ĉirkaŭ 2,6 milionoj da homoj forlasis GDR-on kaj orientan Berlinon, inter ili 47.433 dum la du unuaj semajnoj de aŭgusto [[1961]]. Ankaŭ al multaj [[pollando|poloj]] kaj [[ĉeĥio|ĉeĥoj]] okcidenta Berlino estis pordego al la Okcidento. Ĉar temis ofte pri junaj edukitaj homoj, tiu elmigrado minacis la ekonomian potencon de GDR kaj fine la eston mem de la ŝtato. Aldone ĉirkaŭ 50.000 orientberlinanoj laboris kiel tiel nomataj ''translimuloj'' en okcidenta Berlino, sed loĝis je finance avantaĝaj kondiĉoj en orienta Berlino aŭ en la ĉirkaŭo. La [[4-an de aŭgusto]] 1961 dekreto de la orientberlina [[magistrato]] postulis registradon de la translimuloj kaj pagon de lukostoj kaj aldonoj kostoj per [[germana marko|okcidentaj markoj]]. Jam antaŭ la murkonstruo la germana popolpolico kontrolis intense en la orienta zono la alokcidentajn stratojn kaj veturilojn por trovi tiel nomataj ''respublikfuĝantoj'' kaj ''kontrabandistoj''. Multaj okcidentberlinanoj kaj en okcidenta Berlino laborantaj orientberlinanoj aĉetis per avantaĝe [[nigra merkato|nigramerkate]]<ref>La tiama kurzo estis ĉirkaŭ 1:4.</ref> ŝanĝitaj GDR-markoj bazajn nutraĵojn kaj varojn kompare malplimultekostajn en orienta Berlino. La planifita ekonomisistemo de la orienta parto estis tiel aldone malfortigita. La muro celis helpi la estron de la orienta parto haltigi definitive la fuĝadon al la okcidento. Plua disiĝo de Oriento kaj Okcidento montriĝis politike, tiel ekzemple la malvarma milito plifortiĝis per militistaj minacaĵoj, estiĝis [[diplomatio|diplomata]] militeto kaj la Okcidento reagis per [[embargo]] de alta teknologio ([[COCOM]]). La limo estis ne plu nura landlimo inter partoj de Germanio, sed ankaŭ limo inter la [[Konsilio de Reciproka Ekonomia Helpo]] (KREH) kaj la [[Eŭropa Komunumo]] (EK), inter [[NATO]] kaj [[Varsovia Kontrakto]], do inter du malsamaj politikideologaj, ekonomiaj kaj kulturaj potencoj, kiuj oficiale alfrontis sin en la [[malvarma milito]]. === Murkonstruo === [[Dosiero:Berlin Wall 1961-11-20.jpg|eta|240ra|Orientgermanaj konstrulaboristoj konstruas la muron ([[20-an de novembro]] [[1961]])]] [[Dosiero:Winken ueber die Berliner Mauer.jpg|eta|240ra|Maljunulino mansvingas el la okcidenta sektoro post trihora atendo al konatoj en la orienta sektoro ([[1961]])]] La konstruplano de la berlina muro estis [[ŝtata sekreto]] de la GDR-registaro. La muro estis konstruita laŭ ordono de la [[SED]]-estraro sub gardo kaj protekto de popolpolicanoj kaj soldatoj de la nacia popolarmeo, far konstrulaboristoj - kontraŭe al tio, kion diris la estrarestro [[Walter Ulbricht]], kiu respondis dum internacia komunikkonferenco en orienta Berlino la [[15-an de junio]] [[1961]] al la okcidentgermana ĵurnalistino [[Annamarie Doherr]]: :''"Mi komprenas vian demandon tiel, ke ekzistas en okcidenta Germanio homoj, kiuj deziras, ke ni instigu konstrulaboristojn de la ĉefurbo de la GDR por starigi muron. Mi ne scias, ke tia intenco ekzistas, ĉar la konstrulaboristoj de la ĉefurbo estas ĉefe okupata pri loĝejkonstruado kaj ilia laborforto estas tute uzata. Neniu intencas starigi muron!"'' Ulbricht estis tiel la unua, kiu uzis la vorton ''muro'' en tiu kunteksto - du monatojn antaŭ ol ĝi estiĝis. Kvankam la okcidentaliancanoj sciis per perantoj pri la plano de "drastaj decidaĵoj" pri la ŝloso de okcidenta Berlino, ili montris surprizon pri la ekzakta momento kaj grandeco de la barilo. Ĉar siaj alirrajtoj al okcidenta Berlino ne estis limigitaj, ili ne ekagis milite. Ankaŭ la ''federacia servo pri novaĵoj'' (''BND'') ricevis tiajn informojn jam meze de julio. Post la renkontiĝo de Ulbricht kaj [[Nikita Ĥruŝĉov]] en [[Moskvo]] de la [[3-a de aŭgusto|3-a]] ĝis la [[5-a de aŭgusto]], legeblis en la semajna ''BND''-raporto de la [[9-a de aŭgusto]]: :''Ekzistaj mesaĝoj montras, ke<!-- Sic --> la [[Pankow]]-a reĝimo klopodas ricevi konsenton de Moskvo pri la ekstarigo de specife efikaj barmetodoj - inkluzive fermo de la berlina sektorlimo kaj interrompo de la S-trajna (enurba trajno) kaj U-trajna ( Metro) trafikoj en Berlino. [...] Necesas atendi, ĉu kaj ĝis kie Ulbricht [...] sukcesis en Moskvo [...] trovi konsenton pri tiaj postuloj.'' En publikigita klarigo de la ŝtatoj partoprenantaj la kontrakton de Varsovio oni proponis, ke ''"ĉe la okcidentberlina limo oni haltigu la elfosagadon kontraŭ la landoj de la socialisma kampo kaj starigu efikan gardon kaj kontrolon ĉirkaŭ la regiono de okcidenta Berlino ."'' La [[11-an de aŭgusto]] la popolĉambro de la GDR akceptis la rezultojn de la moskva konsilo kaj rajtigis la konsilion de ministroj al ĉiaj korespondaj agadoj. La konsilio de ministroj de la GDR decidis la [[12-an de aŭgusto]] uzon de ''"armitaj organoj"'' por okupi la limon al okcidenta Berlino kaj por starigi limbarilojn. Sabaton, la [[12-an de aŭgusto]] alvenis al ''BND'' jena informo el orienta Berlino: ''"La [[11-an de aŭgusto]] [[1961]] okazis konferenco de la partisekretarioj de partiligitaj eldonejoj kaj aliaj partiaj oficistoj ĉe la ZK ( centra komitato) de la [[SED]] ( socialista unuiĝa partio) ]. Interalie oni klarigis: [...] La situo de la daŭre pligrandiĝanta rifuĝantfluo necesigas forŝloson de la orienta sektoro de Berlino kaj de la ''SBZ'' dum la sekvaj tagoj - preciza tago ne estis indikita - kaj ne nur, kiel antaŭplanita post 14 tagoj."'' Dum la nokto de la [[12-a de aŭgusto|12-a]] al la [[13-a de aŭgusto]] [[1961]] la nacia popolarmeo, 5.000 anoj de la germana limpolico (antaŭanto de la limtrupoj), 5.000 anoj de la popolpolico kaj 4.500 anoj de la batalgrupoj fermis la stratojn kaj relojn al okcidenta Berlino. Sovetaj trupoj estis pretaj batali kaj ĉeestis ĉe la aliancanaj limtransirejoj. Ĉiuj ankoraŭ ekzistaj trafikligoj inter la du partoj de Berlino estis interrompitaj. Tio validis por la U-trajno ([[metroo]]) kaj la S-trajno (rapida [[tramo]]). Nur la trajnoj, kiuj trairis orientberlinan regionon en tuneloj ne estis koncernitaj. Ekde la 13-a vespere la trajnoj senhalte transpasis la nunajn fantomstaciojn. Nur la linioj, kiuj trafis la stacion Friedrichstrasse havis haltejon por atingi la tie instalitan limtransirejon. [[Erich Honecker]], kiel tiama ZK-sekretario pri sekurecproblemoj respondecis pri la tuta plano kaj realigo de la murkonstruo politike en la nomo de la SED-estraro. Ĝis septembro [[1961]] nur el inter la sekurigaj fortoj, 85 viroj transiris al okcidenta Berlino, aldone sukcesis 216 el 400 homoj fuĝi. Neforgesitaj estas bildoj de fuĝantoj malsuprenirante laŭ littukoj el limdomoj kaj la pikddraton transsaltanta juna limpolicano [[Conrad Schumann]] sur la strato Bernauer. <!-- --> === Reagoj === [[Dosiero:mauerbrandenburgertor87.jpg|eta|240ra|[[Brandenburga pordego]], [[1987]], vidita el okcidento]] Samtage la [[kanceliero]] [[Konrad Adenauer]] perradie postulis trankvilon de la popolo kaj parolis pri ne detale nomitaj kunaj reagoj kun la aliancanoj. Nur du semajnojn post la murkonstruo li vizitis okcidentan Berlinon. Nur la tiama urbestro [[Willy Brandt]] energie protestis, sed fine senrezulte kontraŭ la enmurado de okcidenta Berlino kaj la ŝajne definitiva disdivido de la urbo. La [[16-an de aŭgusto]] okazis protestdemonstracio de Willy Brandt kaj de 300.000 okcidentberlinanoj antaŭ la urbodomo en [[Schöneberg]]. La reagoj de la okcidentaj [[aliancanoj]] al la murkonstruo estis malrapidege: 20 horoj necesis por ke militistoj aperu ĉe la limo. 40 horoj necesis ĝis estis sendita mesaĝo al la sovetia komandanto de Berlino. Kaj eĉ 72 horoj necesis por ke [[diplomatio|diplomataj]] protestoj de la aliancanoj alvenu en [[Moskvo]]n. Ree aperis rumoroj, ke la sovetianoj asertintus al la okcidentaj aliancanoj, ke ili ne tuŝus ties rajtojn pri okcidenta Berlino. Fakte, pro la sperto de la [[berlina blokado]] la statuto de okcidenta Berlino estis ĉiam endanĝerita laŭ la okcidentaliancanoj, la murkonstruo estis nur aĵa manifesto de la ''"[[status quo]]"'', kiu litere estis tiel [[cemento|cementita]]. Sovetunio ŝajne rezignis pri sia, ankoraŭ dum [[1958]] per la [[Nikita Ĥruŝĉov|Ĥruŝĉov]]-[[ultimato]] formulita, postulo sw malarmeigita, "libera" okcidenta Berlino. Internaciaj reagoj en [[1961]]: * ''Ne tre bela solvo, sed miloble pli bona ol milito.'', [[John F. Kennedy]], [[Usono|usona]] [[prezidento]]. * ''La orientgermanoj haltigas la fuĝantfluon kaj enterigas sin malantaŭ ankoraŭ pli densa fera kurteno. Ekzistas nenia kontraŭleĝa en tio.'', [[Harold Macmillan]], [[britio|brita]] [[ĉefministro]]. La usona prezidento John F. Kennedy ja firme subtenis la "liberan urbon" Berlino. Li sendis aldonan bataltrupojn de 1.500 homoj al okcidenta Berlino. La [[19-an de aŭgusto]] [[1961]] la generalo [[Lucius D. Clay]] kaj la usona vicprezidento [[Lyndon B. Johnson]] alvenis al okcidenta Berlino. La tensio inter la okcidentaj aliancanoj kaj la sovetianoj pligrandiĝis ĝis kiam la [[27-an de oktobro]] [[1961]] ĉe [[Checkpoint Charlie]] limgardistoj de la GDR postulas kontrolon de aliancanaj militistoj, kiu volas iri al la orienta sektoro. Tio estis kontraŭe al la rajto de libera cirkulado de la okupadtrupoj. Dum tri tagoj<ref name="berlin.de">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.berlin.de/mauer/geschichte/index.fr.html |titolo=La konstruado de la muro |alirdato=2007-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929142139/http://www.berlin.de/mauer/geschichte/index.fr.html |arkivdato=2007-09-29 }}</ref> 10 usonaj tankoj kaj 10 sovetiaj tankoj staris ambaŭflanke de la limo ĉe [[Checkpoint Charlie]]. Ili fine retiriĝis, ĉar neniu el la partio volis pligrandigi la malvarman militon kaj riski nuklean militon. Oni restarigis la liberan cirkuladon ĉe la limtransirejo [[Checkpoint Charlie]]. <!-- --> === Disigita lando === [[Dosiero:Kennedy in Berlin.jpg|eta|240ra|maldekstra|[[John F. Kennedy]] kaj [[Konrad Adenauer]] ĉe [[Checkpoint Charlie]], berlina muro, [[26-an de junio]] [[1963]]]] [[Dosiero:Berlin entering.jpg|eta|240ra|maldekstra|Limŝildo ĉe la ''Glienicker Brücke'', [[1985]]]] [[Dosiero:Berliner Mauer mit Panzersperren (Liesenstraße-Gartenstraße 1980).jpg|eta|240ra|maldekstra|Orientsektora enirejo de la S-trajno, Liesenstraße/Gartenstraße, [[1980]]]] Ekde la [[1-a de junio]] [[1952]] la loĝantoj de okcidenta Berlino ne plu rajtis libere eniri la Germanan Demokratian Respublikon. Tiu enfermo iĝas pli efika pro la fermo de la transirejoj: 69 transirejoj el la 81 ekzistantaj estis fermitaj la [[13-an de aŭgusto]]. La [[Brandenburga Pordego]] fermiĝis la [[14-an de aŭgusto|14-an]] kaj kvar aliaj la [[23-an de aŭgusto|23-an]]. Fine de [[1961]] restis nur 7 transirejoj inter la oriento kaj la okcidento de Berlino. La [[Potsdamer Platz]] estis duonigita. La historia centro de la urbo iĝis iom post iom granda malpleno sur la mapo, konsistanta el ''No man's land'' (nenies lando) inter la disiga muro oriente kaj nekonstruita tereno okcidente<ref name="berlin.de2">http://www.berlin.de/mauer/orte/potsdamer_leipziger_platz/index.fr.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929150539/http://www.berlin.de/mauer/orte/potsdamer_leipziger_platz/index.fr.php |date=2007-09-29 }} Potsdamer Platz kaj Leipziger Platz</ref>. Ekonomiaj kaj sociaj efikoj aperis tuj: 63.000 orientberlinanoj perdis sian laboron en okcidenta Berlino kaj 10.000 okcidentberlinanoj sian enorientberlinan<ref name="dumont"/>. Ekde sia konstruo la berlina muro iĝis simbolo de la [[malvarma milito]] kaj de la disiĝo de la mondo al du tendaroj. La [[26-an de junio]] [[1963]], [[John F. Kennedy]] eldiris historian paroladon en Berlino. Li deklaris ''"ich bin ein Berliner"'' (''mi estas berlinano''), kio signifas, ke ĉiu loĝanto de la ''libera mondo'' estas solidareca al la okcidentberlinanoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ena.lu/europe/1957-1968-succes-crises/john-kennedy-ich-bin-berliner-berlin-1963.htm |titolo=Parolado de John F. Kennedy sur la ''Rudoplh Wilde Platz'' |alirdato=2007-10-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080209130728/http://www.ena.lu/europe/1957-1968-succes-crises/john-kennedy-ich-bin-berliner-berlin-1963.htm |arkivdato=2008-02-09 }}</ref>. La konstruo de la muro montris la orientan blokon tre negativa kaj simbolis ties ekonomian malvenkon rilate al la okcidenta bloko. ''"La sovetia bloko nun similas al vasta malliberejo, en kiun la estraranoj devas malliberigi siajn civitanojn, kiuj havas nur unu ideon: fuĝi! La muro estas malvenkkonfeso kaj humiligo al la tuta orienta Eŭropo.''"<ref name="soulet">Jean-François Soulet, ''La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen''(la germana demando kaj la neniiĝo de la sovetia orienteŭropa imperio), Cahiers d'histoire immédiate, n°15, 1999, pp. 259-274</ref> La muro partoprenas do al plimalboniĝo de la bildo pri la [[komunismo|komunisma]] mondo. La [[17-an de decembro]] [[1963]] post longaj diskutoj, estis subskribita la unua akordo pri regulado de vizitoj de okcidentberlinanoj ĉe familianoj loĝantaj en la orienta parto de la urbo. Ĝi ebligis al 1,2 miliono da berlinanoj viziti sian parencon en orienta Berlino, sed nur inter la [[19-a de decembro]] [[1963]] kaj la [[5-a de januaro]] [[1964]]. Aliaj akordoj sekvis en la jaroj [[1964]], [[1965]] kaj [[1966]].<ref name="berlin.de"/> Post la kvarpartia akordo de [[1971]] la nombro de transirejoj inter la orienta kaj okcidentaj urbopartoj pligrandiĝis ĝis 10. La politiko de [[Willy Brandt]] kaj [[Erich Honecker]], komence de la [[1970-aj jaroj]], proksimigis la du germanajn respublikojn kaj iom plifaciligis la transiron inter la du landoj. La GDR pli facile disdonis vojaĝpermesojn aleksterlandajn, ĉefe al ''neproduktuloj'' kiel emerituloj, kaj permesis mallongajn vizitojn de okcidentgermanoj al ĉelimaj regionoj. Kiel prezo de pli granda cirkullibereco la GDR postulis rekonon de sia stato kiel suverena ŝtato kaj la [[ekstradicio]]n de siaj alokcidente fuĝintaj ŝtatanoj. Tiajn postulojn, kontraŭajn al la [[germana konstitucio|konstitucio]], okcidenta Germanio daŭre rifuzis. Por multaj germanoj la starigo de la muro estis fakte disŝiro kaj humiliĝo, kiuj emfazis la rankoron de disiĝo. Neatendita sekvo de la murkonstruo estis estiĝo en la koroj de germanoj de ideo pri reunuiĝo.<ref name="soulet"/> La du urbopartoj malsame evoluis. [[Orienta Berlino]], ĉefurbo de la GDR, ricevis prestiĝajn konstruaĵojn ĉirkaŭ [[Alexanderplatz]] kaj Marx-Engels-Platz. La [[Berlin-Mitte|centro de Berlino (''Mitte'')]] situanta en la orienta parto, perdis sian viglecon. Konstruaĵoj ne plu estis prizorgataj, ĉefe la belegaj konstruaĵoj sur la insulo de muzeoj, inkluzive la grava [[Pergamo-muzeo]].<ref name="dumont"/> Daŭrigante evoluigon de la socialisma ekonomio, la reĝimo inaŭguris en [[1967]] en la industria zono de [[Oberschöneweide]], la unuan industrian kombinaĵon de la GDR, la ''"Kombinat VEB Kabelwerke Oberspree (KWO)"'' por [[kablo]]j. En 1970 ekis konstruado de 11 ĝis 25-etaĝaj domoj en la strato de Leipzig, kiuj transformaĉis la urban spacon.<ref name="berlin.de"/> La GDR-[[propagando]] daŭre nomis la muron kaj ĉiajn siajn limkonstruaĵojn ''"kontraŭfaŝisman remparon"'' protektante la [[Germana Demokratia Respubliko|Germanan Demokratian Respublikon]] kontraŭ ''"elmigro, kerniĝo, spionado, sabotado, kontrabando, forvendo kaj agreso el okcidento"''. Reale ĉiaj ĉi sistemoj estis starigitaj ĉefe kontraŭ la propraj ŝtatanoj. [[Okcidenta Berlino]] iĝis rapide [[montrofenestro]] de la okcidento. La monreformo haltigis la mankon kaj la rekonstrulaboroj antaŭeniris multe rapide ol en la orienta parto. [[Potsdamer Platz]] restis memorloko. Panorama platformo ebligis vidon trans la muron, kaj iĝis celo de vizitantoj ĉefe inter la jaroj [[1970]] kaj [[1980]].<ref name="berlin.de2"/> Tamen la dispartigo malfortigis la ekonomion de la okcidenta sektoro. Fakte la industrio devis eksporti produktaĵojn el GDR. Por eviti industrian spionadon altteknikaj industrioj nur malofte instaliĝis en okcidenta Berlino.<ref>Henri Ménudier, article ''Berlin'', Encyclopaedia Universalis, DVD, 2007</ref> Aparta eco de la okcidenta parto ekde [[1967]] iĝis la [[studento|studenta]] SDS = socialista germana asocio. La urbo estis kaj estas tradicie [[universitata urbo]] kaj la kulturo vivo estas tre vigla kaj vasta (fondiĝis Libera universitato FU). Okazis en [[1968]] manifestacioj kontraŭ Usono (precipe la [[Vjetnama milito]]) kaj [[novfaŝismo]] en germanio) === Falo de la muro === {{Ĉefartikolo|Falo de la Berlina Muro}} [[Dosiero:Berlin-wall.jpg|eta|240ra|Detaloj de la muro, [[1989]]]] [[Dosiero:BerlinWall.jpg|eta|240ra|Detruita parto de la muro ĉe la [[Brandenburga pordego]], soldato gardas la restojn, novembro [[1989]]]] La muro falis dum la nokto de ĵaŭdo, la [[9-a de novembro]], al vendredo, la [[10-a de novembro]] post pli ol 28-jara ekzisto. Ĉefaj kialoj estis la manifestacioj, la postulo pri vojaĝlibereco kaj la daŭra ''"respublikfuĝo"'' de multaj loĝantoj tra orienteŭropaj ĉefurboj al okcidenta Germanio. En [[1989]] la situa geopolitika ŝanĝiĝis. [[Sovetio]] anoncis senvenkan foriron el [[Afganio]]. [[Lech Walesa]] iĝis [[ĉefministro]] de [[Pollando]]. [[Hungario]] malfermas la [[fera kurteno|feran kurtenon]]. Iuj observantoj opiniis, ke ankaŭ germanoj infektiĝos pri libereco, kiel ekzemple generalo [[Vernon Walters]], [[usono|usona]] ambasadoro en okcidenta Germanio de [[1989]] ĝis [[1991]].<ref name="walters">Liaj memoraĵoj pri tiu epoko legeblas interrete ĉe [http://www.diploweb.com/p5walt3.htm diploweb.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070817173211/http://www.diploweb.com/p5walt3.htm |date=2007-08-17 }}</ref> Pretekstante feriojn en [[Hungario]], kie la landlimoj estis malfermitaj ekde la [[11-a de septembro]], orientgermanoj forlasis la landon centope kaj milope. 25.000 civitanoj tiel alvenis en okcidenta Germanio tra [[Hungario]] kaj [[Aŭstrio]] dum tri semajnoj. En [[Prago]] kaj [[Varsovio]] dekoj da miloj da orientgermanoj sieĝis la ambasadorejon de [[Okcidenta Germanio]].<ref>7.000 orientgermanoj sukcesis atingi okcidentan Germanion post rifuĝo en la ambasadejoj de la du ĉefurboj: [http://www.menara.ma/infos/includes/detail.asp?article_id=6232&lmodule=usa La falo de la berlina muro, disfalo de simbolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080403103557/http://www.menara.ma/infos/includes/detail.asp?article_id=6232&lmodule=usa |date=2008-04-03 }}</ref> En orienta Germanio protestoj grandiĝis. En [[Protestantismo|protestantaj]] [[preĝejo]]j, kiel tiu de Sankta Nikolao en [[Leipzig]], homoj preĝadis por [[paco]]. Tio estis la ĝermo de la [[lundo|lundaj]] [[manifestacio]]j ekde septembro.<ref>29-a Konferenco de la internacia socio pri sociologio de la religioj, julio 2007, Leipzig, Germanio</ref> 20.000 manifestaciantoj paŝis laŭ la stratoj de [[Leipzig]] la [[2-an de oktobro]] [[1989]]. [[Miĥail Gorbaĉov]], veninte al orienta Berlino por festi la kvardekan datrevenon de la estiĝo de la Germana Demokratia Respubliko, indikis al la registaranoj, ke nepre ne estu uzata armea subpremado.<ref>Philippe Moreau Defarges, les relations internationales (internaciaj rilatoj), T 2: les questions mondiales (mondaj aferoj), [[Le Seuil (eldonejo)|Le Seuil]], [[2004]], p. 37</ref> Malgraŭ provo far renoviguloj de la komunista partio la manifestacioj daŭrigis: unu miliono da manifestaciantoj en orienta Berlino la [[4-an de novembro]], centoj da miloj en aliaj grandaj urboj de GDR.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.menara.ma/infos/includes/detail.asp?article_id=6232&lmodule=usa |titolo=La falo de la berlina muro, disfalo de simbolo |alirdato=2007-10-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080403103557/http://www.menara.ma/infos/includes/detail.asp?article_id=6232&lmodule=usa |arkivdato=2008-04-03 }}</ref> La [[6-an de novembro]] publikigita plano de nova vojaĝleĝo estis kritikegita kaj la ĉeĥa registaro diplomate pli kaj pli protestis kontraŭ la elmigrado de GDR-anoj tra sia lando, la SED-estraro decidis la [[7-an de novembro]], pli rapide starigi regularon por permanentaj vojaĝoj. Tia ellaborita malneto, kiu enhavis aldonan parton pri vizitvojaĝoj estis aprobita la [[9-an de novembro]] de la politika buroo kaj transsendata al ministrokonsilio (registaro). Poste estis kreita laŭ la malneto, propono al la konsilio, kiu estis akceptita la saman tagon antaŭ 18:00 laŭ rapida procedo, sed devis esti publikigita de la ŝtata novaĵagentejo ADN nur la sekvan matenon, la 10-an de novembro je la 4-a matene. Tamen protestis la justicministerio la 9-an de novembro. Paralele al la rapida procedo la propono al la ministrokonsilio estis traktita la 9-an de novembro de la centra komitato(CK) kaj iom modifita. La manskribe modifitan ekzempleron de la ministrokonsilio transdonis Egon Krenz al [[Günter Schabowski]], SED-estrarano, kiu ne ĉeestis la antaŭajn diskutojn en la politika buroo kaj la centra komitato, antaŭ ol tiu iris al la gazetara konferenco pri rezultoj de la CK-sesio. Tiu gazetara konferenco kun Günter Schabowski<ref>Ĉeestis kun Günter Schabowski ĉe la podio jenaj anoj de la centra komitato de [[SED]]: Helga Labs, Gerhard Beil kaj Manfred Banaschak</ref> en la internacia gazetara centro, en la ''Ost-Berliner Mohrenstraße 38'', kiu estis dissendita rekte kaj vidita de multaj homoj estis la startilo de la murmalfermo. Je 18:53 la korespondanto de la [[italio|itala]] agentejo Ansa, Riccardo Ehrman, starigis demandon pri la vojaĝleĝo. La demando, laŭ protokolo de la gazetara konferenco estis: ''"Vi parolis pri eraroj. Ĉu vi ne opinias, ke estis granda eraro, tia vojaĝleĝmalneto, kiun vi prezentis antaŭ kelkaj tagoj?"''<ref>Germane: „Sie haben von Fehlern gesprochen. Glauben Sie nicht, dass es war ein großer Fehler, diesen Reisegesetzentwurf, das Sie haben jetzt vorgestellt vor wenigen Tagen?“</ref> Tiun demandon Schabowski respondis tre komplike kaj vaste. Fine li diris: ''"Kaj tial ni decidis, adopti hodiaŭ regulon, kiu ebligos ĉiun GDR-civitanon elvojaĝi tra limtransirejoj el GDR."''<ref>Germane: „Und deshalb haben wir uns dazu entschlossen, heute eine Regelung zu treffen, die es jedem Bürger der DDR möglich macht, über Grenzübergangspunkte der DDR auszureisen.“</ref> Al demando de alia ĵurnalisto: ''"Ekde kiam tio ĉi ekvalidos? Ĉu tuj?"'' Schabowski respondis, je 18:57, legante la de Krenz transdonitan paperon: <blockquote> <!--Kun Schabowski ĉe la podio troviĝas anoj de la centra komitato de [[SED]] Helga Labs, Gerhard Beil kaj Manfred Banaschak. Schabowski legas decidprojekton de la ministrokonsilio, kiun oni metas antaŭ li.--> ''"Privataj vojaĝoj aleksterlandaj povos esti petataj sen iaj kondiĉoj - vojaĝmotivoj kaj familirilatoj. Permesoj estos donitaj rapide. La koncernaj departementoj, pasportejo kaj registarejoj de la popolpolico en GDR estas ordonataj, tuj starigi vizojn por permanentaj vojaĝoj aleksterlandajn, sen necesa plenumigo de la ankoraŭ nun validaj kondiĉoj. Permanentaj vojaĝoj povas okazi ĉe ĉiuj landlimtransirejo inter orienta kaj okcidenta Germanioj..."''</blockquote> Schabowki rapide legis la al li transdonitan dekretmalneton por la ministrokonsilio. Al la rea demando de ĵurnalisto: <blockquote>''"Kiam tio ekvalidos?"''</blockquote> Schabowski respondis: <blockquote>''"Laŭ mia scio ... tio estas tuj, sen prokrasto."''</blockquote> Post duobla demando de ĵurnalisto: <blockquote>''"Ĉu tio validas ankaŭ por okcidenta Berlino?"''</blockquote> Schabowski fine trovis la bonan paragrafon: <blockquote>La permanenta elvojaĝo povos okazi tra ĉiu landlimtransirejoj de orienta al okcidenta Germanio, kaj al okcidenta Berlino.</blockquote> <ref>Hans-Hermann Hertle: ''Chronik des Mauerfalls''(kroniko de la murfalo)</ref><ref>[http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/chronik/Chronical/Detail/day/9/month/November/year/1989 Chronik der Mauer: 9. November 1989]</ref> <ref>Hans-Hermann Hertle, Katrin Elsner, ''Mein 9. November'' (mia naŭa novembro), éd. Nicolai, Berlin, 1999</ref> Pro la elsendo, tuj disvastigata de okcidentgermanaj kaj okcidentberlinaj radioj kaj televidoj, ke la muro estas "malfermata", pluraj miloj da orientberlinanoj iris al la transirejoj kaj postulis tujan malfermon. Tiam nek la limtrupoj, nek la pasportkontroloficistoj de la ministerio pri ŝtatsekureco ricevintis ian informon. Sen precizaj informoj kaj sub premo de la amasoj, je 23:30 la limtransirejo en la ''Bornholmer Straße'' estis malfermita por GDR-anoj; tiel ordonis la oficiro de la pasportkontrolo, ĉefleŭtenanto Harald Jäger. Aliaj limmalfermoj okazis dum la sekvaj horoj kaj en Berlino, kaj laŭ la interna landimo de Germanio. Jam malfruvespere multaj spektis televide la malfermon de la limo kaj ekiris tuj. Matene de la 10-a de novembro amaso transiris la limon, ĉar multaj dormis dum la noktomeza malfermo. GDR-anoj estis entuziasme bonvenigita de la okcidentberlina loĝantaro. La plej multaj [[trinkejo]]j proksime al la muro ofertis senpagan [[biero]]n kaj sur la ''[[Kurfürstendamm]]'' okazis granda kunveno kun hupantaj aŭtoj kaj fremdaj homoj, kiuj ĉirkaŭbrakumis unu la alian. Kiam eksciis pri la malfermo de la berlina muro la [[Bundestag]]-anoj en [[Bonn]] vespere, preskaŭ ĉiu ekkantis la germanan nacian [[himno]]n. La falo de la muro estis eksterordinara evento de la monda historio kaj estis festata interalie dum [[kristnasko]] [[1989]] per [[koncerto]] de [[Leonard Bernstein]]. === Evoluo post la falo === [[Dosiero:BrandenburgerTorDezember1989.jpg|eta|maldekstra|240ra|Orient- kaj okcidentgermanoj atendas la malfermon de la muro ĉe la [[Brandenburga pordego]], decembro [[1989]]]] [[Dosiero:KohlModrowMomperBrandenburgerTor.jpg|eta|maldekstra|240ra|La GDR-ministrokonsiliestro [[Hans Modrow]], la kanceliero [[Helmut Kohl]], la urbestro de okcidenta Berlino [[Walter Momper]] kaj fone malantaŭ Kohl kaj Momper la urbestro de orienta Berlino [[Erhard Krack]] dum la malfermo de la Brandenburga pordego la [[22-an de decembro]] [[1989]]]] Post la 9-a de novembre la muro estis komence same gardata, oni pliofte malpermesis nekontrolatajn limtransirojn. Ŝajnas, ke tiam ekzistis ankoraŭ en GDR la ideo, ke la limo daŭre ekzistu iamaniere. Dum la unuaj semajnoj kelkaj trupoj eĉ provis ripari la truojn de la muro. Jam por la semajnfino post la 9-a de novembro, GDR anoncis neatendite malfermon de aliaj limtransirejoj, inter kiuj kelkaj tre simbolaj, kiel ''[[Potsdamer Platz]]'', ''[[Glienicker Brücke]]'' kaj ''[[Bernauer Straße]]''. Ĉe tiuj transirejoj kuniĝis homamasoj atendantaj la malfermon kaj aplaŭdante ĉiun forprenitan betonpecon. Kvankam temas nur pri konstruo de novaj transirejoj, multaj fotoj kaj filmoj de tiuj eventoj nomas ilin erare ''disŝiro de la muro''. Okcidentgermanoj kaj -berlinanoj unue rajtis eniri GDR-on senvize la [[24-an de decembro]] [[1989]] je 0:00; ĝis tiam validis ankoraŭ la malnovaj reguloj kun deviga vizo kaj minimuma ŝanĝo de markoj. Dum la semajnoj inter la [[9-a de novembro]] kaj la [[23-a de decembro]] GDR-anoj ĝuis do iel "pli grandan vojaĝliberecon" ol okcidentgermanoj. Oni malpli kaj malpli kontrolis la muron, kaj toleris transiron tra ĉiam pli grandaj truoj en la muro. Samtempe ĉe la transirejoj oni kontrolis nur de tempo al tempo la trafikfluon. Ĝis la [[30-a de junio]] [[1990]] kontinue malfermiĝis aliaj limtransirejoj, la plej fama inter ili ĉe la [[Brandenburga pordego]] jam la [[22-an de decembro]] [[1989]]. La [[1-an de julio]] [[1990]] ĉesis la gardo de la muro kaj de ĉiuj limkontroloj. Jam la [[13-an de junio]] [[1990]] ekis la oficiala malkonstruo ĉe la ''Bernauer Straße''. Neoficiale ĝi ekis ĉe la ''Bornholmer Straße'', pro fervojlaboroj. Partoprenis entute 300 GDR-landlimsoldatoj, kaj post la [[3-a de oktobro]] [[1990]], 600 okcidentgermanaj armeanoj. Ekipaĵo konsistis el 175 [[kamiono]]j, 65 [[gruo]]j, 55 [[ŝovelmaŝino]]j kaj 13 [[buldozo]]j. La malkonstruo de la enurba muro finiĝis oficiale la [[30-an de novembro]] [[1990]]. Restis ses partoj, konservitaj kiel memoraĵoj. La cetero de la muro, ĉefe ĉe la berlin-brandenburga limo malaperis ĝis novembro [[1991]]. Kelkaj murpartoj troviĝas nuntempe en diversaj lokoj en la mondo. Tiel la [[usono|usona]] sekreta servo [[CIA]] konservis por sia nova konstruaĵo en [[Langley]], [[Virginio (ŝtato)|Virginio]], kelkajn arte ornamitajn murpartojn. Alia parto de la muro estis videbla en la [[domo de historio]] en [[Bonn]]. Sur la ''Königinstraße'' ĉe la angla ĝardeno en [[Munkeno]] troviĝas alia parto. == Laŭlimaj instalaĵoj == === Detaloj de la muro === [[Dosiero:Mauer axb02.jpg|eta|240ra|Finkonstruo de la muro, ''Bernauer Straße'' [[1980]]]] La 43,1 kilometrojn longa muro (longeco ene de Berlino) estas aldonaĵo al la longa landlimo inter la orienta kaj la okcidenta Germanioj. Ĝi estis parto de la okcidenta limo de la landoj de la [[Varsovia Kontrakto]], videbla konstruaĵo de la [[fera kurteno]]. La muro distranĉis 193 stratojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.allemand.ac-versailles.fr/spip.php?article14 |titolo=''Ouverture et chute du Mur de Berlin'' (malfermo kaj falo de la berlina muro), Delphine Bour, Académie de Versailles |alirdato=2007-10-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110811144856/http://www.allemand.ac-versailles.fr/spip.php?article14 |arkivdato=2011-08-11 }}</ref>. Kiel la cetero de la landlimo inter la du Germanioj, la berlina muro estis ekipita de sistemo tre kompleta de [[pikdrato]]j, [[fosaĵo]]j, tankokaptiloj, rondvojoj kaj gvatturoj. Komence de la [[1980-aj jaroj]], laboris ĉe la landlimo 1000 gardhundoj. La sistemo perfektiĝis pli kaj pli. La domoj proksime al la muro estis iom post iom malplenigitaj de loĝantoj kaj muritaj. Tio daŭrigis ĝis la [[28-an de januaro]] [[1985]], kiam estis detruita la preĝejo de la repacigo ĉe la ''Bernauer Straße''. Malpleno klara disdividas tiam iom dense loĝatan kaj malhelan Berlinon en du partojn. Je la fina stato, kiu laŭloke ne estis atingita antaŭ la fino de la [[1980-aj jaroj]], la laŭlimaj instalaĵoj <ref>Vidu ankaŭ [http://www.youtube.com/watch?v=BHpAJYAOYI0 dokumentan animeon pri la instalaĵoj]</ref> konsistis el: * fona betonmuro du aŭ tri metrojn alta, * aŭtomata grundkontakta alarmo, * kontaktbarilo el metala lado, pli alta ol homo, kun pikdrato kaj dratoj signalantaj kontakton, * ĝis la malfermo de la landlimo en [[1989]], ekzistis ankaŭ je certaj partoj pistoj por hundoj (libere kurantaj ĉe longa ŝnuro), defendfosaĵoj kontraŭ veturiloj kaj kontraŭtankdefendiloj („[[Ĉeĥa erinaco|ŝtal-erinacoj]]“, reloj kunigitaj kruce), * rondvojo (lumigita nokte) por atingi la gvatejojn kaj por la trafiko de militistaj trupoj, * gvatturoj (entute 302 en [[1989]]), ekipitaj de serĉlumegoj, * kontrolvojoj aŭ "mortovojoj", ĉiam freŝe rastitaj por detekti spurojn, sur kiujn la soldatoj ne rajtis iri, * aldonaj ladbariloj (parte pli grandaj ol homo) tra kiuj videblis nur oblikve, * la muro aŭ lima remparo kontraŭ okcidenta Berlino 3,6 metrojn alta, * antaŭ la muro ankoraŭ kelkaj metroj da teritorio sub kontrolo de la GDR. La larĝeco de tiuj instalaĵoj dependis de la denseco de la domoj ĉe la landlimo kaj variis inter ĉirkaŭ 30 kaj 500 metroj. Ne estis konstruitaj minkampoj kaj aŭtomataj pafiloj ne ekzistis ĉe la muro en Berlino, kontraŭe al la ena interna germana landlimo (sed tion oni ĝenerale ne sciis en GDR). [[Dosiero:Structure of Berlin Wall-eo.svg|eta|Struktura de la Berlina Muro (≈1980).]] La detalo de tiuj instalaĵoj, nomitaj interne "agadzono", estis sub militista sekreto kaj do malbone konata de civitanoj de la GDR. La TV kaj ĵurnaloj en okcidenta germanio vaste kaj detale raportis pri ĉia incidento je la landlimo. Ĉiu orientgermano estis informita pri la danĝero trapasi la limon. La ĉelandlimaj soldatoj devis prisilenti tiajn aferojn. La etoso estis tiel, ke neniu sciis, ĉu la najbaro estis aŭ ne spiono de la ŝtata polico, kaj la plimultaj do silentis. Tiu, kiu interesiĝis tro pri la ĉelandlimaj instalaĵoj riskis almenaŭ arestiĝon kaj identeckontrolon. Sed povis sekvi ankaŭ kondamno al malliberejo pro plano de fuĝo. Por aliri la zonon proksime de la muro en la orienta parto de Berlino, necesis speciala permesilo. En 2007 [[Deutsche Welle]] prezentis dokumentan [[animeo]]n, kiu detale montras la unuopajn instalaĵojn kaj klarigas ilian funkciadon ([http://www.youtube.com/watch?v=BHpAJYAOYI0 spektebla kun esperanto subtekstoj]). === Akvaj limoj === [[Dosiero:Memorial Mur Berlin.JPG|eta|maldekstra|240ra|Parto de la berlina muro, ĉe la Pacmemorejo en [[Caen]], [[Francio]]]] La ekstera limo de okcidenta Berlino trairis ĉe multaj lokoj riverojn aŭ lagojn. La landlimo estis markata danke al linio de blankaj buoj kun surskribaĵo ''"Sektorengrenze"'' (sektorlimo). Boatoj kaj ŝipoj navigaciantaj en okcidenta Berlino devis respekti la sektorlimojn indikatajn per la buoj. Boatoj de la GDR-limtrupoj navigaciis foje laŭ la limo. Ĉelimaj fortikaĵoj de la GDR troviĝis ĉiam sur la bordo, tial kelkaj lagoj de la [[Havel]] estis preskaŭ enmuritaj. La plej granda malrekta vojo troviĝis ĉe la ''Jungfern''-lago, kie la muro troviĝis ĉirkaŭ 2 km for de la landlimo. Foje la limstrio trairis malnovajn akvujojn, kiuj do iĝis neuzeblaj al la loĝantoj, kiel ekzemple ĉe la okcidenta bordo de la lago ''Groß-Glienicke'' kaj sur la suda bordo de la lago ''Griebnitz''. Sur riveroj de la interna landlimo, la limo troviĝis ĉiam aŭ sur la okcidenta aŭ sur la orienta bordo, tial ne troviĝis markaĵo surkave. La fortikaĵoj troviĝis ĉiam sur la orienta bordo, sed la riveroj apartenantaj al orienta Berlino estis daŭre gardataj. Sur kanaloj kaj kunfluantaj riveroj la situoj foje estis malfacile kompreneblaj. Multaj naĝantoj kaj boatoj okcidentberlinaj tiel troviĝis erare sur orientberlina teritorio kaj estis alpafitaj, kelkaj el ili mortigitaj. Je kelkaj lokoj sur la [[Spree]]-rivero, ekzistis subakvaj bariloj kontraŭ naĝantoj. Fuĝantoj ne facile sciis, kiam ili atingis la okcidentan sektoron kaj riskis mortpafon eĉ post transiro de la muro. === Transirejoj === Ekzistis 25 transirejoj por transiri la muron: 13 surstrataj, 4 fervojaj kaj 8 surakvaj. En Berlino okazis ĉirkaŭ 60% de ĉiuj tansiroj inter okcidenta kaj orienta Germanioj. La transirejoj estis tre sekurigitaj GDR-flanke. Tiuj, kiuj deziris transiri estis severe, plurfoje kontrolitaj far dogananoj, elmigrad- kaj enmigradservoj, sed la formalaĵoj disvolviĝis korekte. Veturiloj estis detale traserĉataj (malfermo de la valizujo, motorujo, kontrolo de la seĝoj, perspegula kontrolo de la malsupro). Tiaj formalaĵoj permesis nur malgrandan trafikon. Tamen evidentiĝis poste, ke ekzistis sekretaj pasejoj sub la muro, uzitaj foje, subtervojoj elfositaj de sekretaj servoj de la GDR aŭ de fuĝhelpantoj. Okcidentflanke oni trapasis policejon kaj doganejon, sed simplaj personoj kutime ne estis kontrolitaj. Nur por simpla transiro oni statistike petis informojn pri la celloko kaj okaze estis farita pli detala kontrolo. Vartrafiko al eksterlando estis dogane kontrolita, al GDR nur statistike. Policanoj okcidentgermanaj kaj aliancanaj patroloj raportis pri suspektaj agadoj por eviti alvenon de orientaj espionoj. La aliancanoj instalis kontrolejojn por oficialaj personoj ĉe ''Checkpoint Bravo'' (''Dreilinden'') kaj ''[[Checkpoint Charlie]]'' (''Friedrichstrasse''), sed tio tute ne influis la trafikon de vojaĝantoj kaj vizitantoj. == Viktimoj de la muro == === Nombro de viktimoj nekonata === [[Dosiero:Berlin Wall victims monument.jpg|eta|240ra|Monumento al viktimoj de la muro proksime al [[checkpoint Charlie]]]] La ekzakta nombro de viktimoj ne estas konata: GDR sekretis ofte pri novaj viktimoj. Laŭ esploroj de la berlina laboristaro ''"Grupo de la 13-a de aŭgusto"'', 1.135 personoj estis tie mortigitaj. La [[prokuroro]] de Berlino nombris 270, ĉe kiuj videblas perforta agado de la GDR. La ''Zentrale Ermittlungsgruppe für Regierungs- und Vereinigungskriminalität'' (centra grupo de esploroj pri la krimoj de la registaro kaj de la reunuiĝo) nombris nur 421 mortintojn pro armeanoj de la GDR. Aliaj fontoj indikas 125 mortintojn en Berlino.<ref name="fertey">Vincent Fertey, Les permis de tuer de la Stasi mis au grand jour, ''[[Le Figaro]]'', 12-08-2007, [http://www.lefigaro.fr/international/20070812.WWW000000096_les_permis_de_tuer_de_la_stasi_mis_au_grand_jour.html La mortigpermesiloj de la Stasi rivelitaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929145021/http://www.lefigaro.fr/international/20070812.WWW000000096_les_permis_de_tuer_de_la_stasi_mis_au_grand_jour.html |date=2007-09-29 }}</ref>. La unua mortinta viktimo estis Ida Siekmann, kiu mortis elsaltinte el fenestro sur la ''Bernauer Straße'', la [[22-an de aŭgusto]] [[1961]]. Unuaj mortigaj kugloj estas pafitaj de la vojpolico la [[24-an de aŭgusto]] [[1961]] al [[Günter Litfin]]<ref name="figuière">Céline Figuière, ''A Berlin, le «permis de tuer» de la Stasi plombe la commémoration du Mur'', Le Temps, 14 août 2007 </ref> (24-jara) ĉe la stacidomo ''Friedrichstraße'', dek unu tagojn post la fermo de la landlimo. La [[17-an de aŭgusto]] Peter Fechter (22-jara) perdas sian sangon sur la "mortopisto". En [[1966]] du infanoj, 10 kaj 13-jaraj estas mortpafitaj de entute 40 kugloj. Chris Gueffroy estas la lasta viktimo de mortigaj kugloj la [[6-an de februaro]] [[1989]].<ref name="figuière"/> La lasta mortinta ĉe la limo estis Winfried Freudenberg, kiam la [[8-an de marto]] [[1989]], li mortfalis provante fuĝi per [[balono]]. Oni taksas ĝis 75.000 la nombro de viroj kaj virinoj kondamnitaj ĝis dujara mallibereco pro ''respublika dizerto''. La kondamno superis kutime kvin jarojn se la fuĝemulo difektis liminstalaĵojn, portis armilon, estis soldato aŭ detenis sekretojn. Inter la viktimoj de la muro estis ankaŭ kelkaj soldatoj. La plej fama kazo estas sendube tiu de la soldato Reinhold Huhn, mortigita per transkondukanto.<ref>Somere [[1962]], estis elfosita tunelo de fuĝinto loĝanta en okcidenta Berlino kaj dezirante venigi sian familion. La fuĝo sukcesis, sed la transkondukanto mortpafis 20-jaran junan suboficiron, Reinhold Huhn, kiu provis malhelpi la evakuadon. [http://www.berlin.de/mauer/gedenkstaetten/peter_fechter/index.fr.php?objekt=1 Fonto: Berlin.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929150521/http://www.berlin.de/mauer/gedenkstaetten/peter_fechter/index.fr.php?objekt=1 |date=2007-09-29 }}</ref> === Memorejoj === [[Dosiero:Gedenkstätte Berliner Mauer.jpg|eta|240ra|Memorejo]] Por memori la viktimojn de la berlina muro ekzistas tre diversaj monumentoj. Malgrandaj krucoj aŭ aliaj memoraĵoj ĉefe pri mortpafitaj fuĝintoj estas ofte private starigitaj kaj troviĝas ĉe la iama murlinio. Sed ekzistas ankaŭ kelkaj grandaj publikaj memorejoj. ==== Murmuzeo ĉe Checkpoint Charlie ==== La murmuzeo en domo ĉe [[Checkpoint Charlie]] estis malfermita en [[1963]] ĉe la tiama limo de la [[historiisto]] [[Rainer Hildebrandt]]. Ĝi estas unu el la plej vizitataj muzeoj en Berlino. En la muzeo videblas la sekurigsistemo ĉe la berlina muro kaj dosieroj pri sukcesaj fuĝoj kaj ties iloj kiel [[balono]]j, [[aŭto]]j, [[telfero]]j kaj malgranda submara ŝipo. La nuna estrino de la muzeo estas la vidvino de la fondinto, [[Alexandra Hildebrandt]]. ==== Memorejo ĉe la ''Bernauer Straße'' ==== Ekde la fino de la 1990-aj jaroj ekzistas ĉe la ''Bernauer Straße'' inter la iamaj kvartaloj ''Wedding'' kaj ''[[Berlin-Mitte]]'' memorejo pri la berlina muro kaj la ''Kapelle der Versöhnung' (kapelo de repacigo) '. La memorejo konsistas el nova konstruita murparto ĉe la iama loko. Ekzistas dokumentejo ekde la [[9-a de novembro]] [[1999]] kaj ekde [[2003]] turo, el kies supero bone videblas la murkonstruaĵo de la memorejo. Estas organizataj tie seminarioj kaj aliaj okazaĵoj. ==== Historia mejlo de la berlina muro ==== La ''historia mejlo de la berlina muro'' estas kvarlingva permanenta ekspozicio, kiu konsistas el 21 informtabuloj, kiuj troviĝas laŭ la ena linio de la iama muro. Ili surhavas fotojn kaj tekstojn pri eventoj kie okazas en la koncernaj lokoj, ekzemple sukcesaj aŭ malsukcesaj fuĝoj . En [[2006]] tiu historia mejlo estis plilongigita ekster la urbo mem pri aldonaj informtabuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gruen-berlin.de/projekte/BerlinerMauerweg.php |titolo=''Berliner Mauerweg'' ĉe la ttt-ejo de Grün Berlin Park und Garten GmbH |alirdato=2007-10-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081224190547/http://www.gruen-berlin.de/projekte/BerlinerMauerweg.php |arkivdato=2008-12-24 }}</ref> === Procesoj de la respondeculoj === [[Dosiero:Berlin Wall Trabant grafitti.jpg|eta|240ra|maldekstra|Murbildo de veturilo [[Trabant]] trairante la berlinan muron]] Serio de procesoj por scii, kiu havis la juran respondecon pri pafordono al fuĝantoj, finiĝis nur printempe [[2004]]. Inter la akuzitoj troviĝis interalie la prezidinto de la ŝtata konsilio [[Erich Honecker]], ties posteulo [[Egon Krenz]], la membroj de la nacia defendokonsilio [[Erich Mielke]], Willi Stoph, Heinz Keßler, Fritz Streletz kaj Hans Albrecht, la SED-estro por la distrikto Suhl kaj kelkaj generaloj, kiel ekzemple Klaus-Dieter Baumgarten, komandanta la limtrupojn inter [[1979]] kaj [[1990]]. Ekestis vigla diskuto en Germanio, ĉar multaj akuzitoj diris, ke iliaj tiamaj agadoj ne estis kontraŭleĝaj al la orientgermana leĝo kaj akuzis tribunalojn praktiki "justicon de venkintoj".<ref name="lemonde">LeMonde.fr, ''Découverte d'un document polémique sur le Mur de Berlin'' (malkovro de polemika dokumento pri la berlina muro), 12.08.07</ref> La pafontoj devenis ĉefe de la nacia popola armeo aŭ de la limtrupoj. Inter la akuzitaj, 35 estis malkondamnitaj, 44 kondamnitaj je elprovo kaj 11 je mallibereco: inter ili Albrecht, Streletz, Keßler kaj Baumgarten (al inter 4 kaj 6,5 jaroj). La lasta komunista estro de GDR, [[Egon Krenz]], estis kondamnita en [[1997]] al 6,5-jara mallibereco pro la morto de kvar personoj laŭ la berlina muro dum la [[1980-aj jaroj]].<ref name="lemonde"/> En aŭgusto [[2004]] la tribunalo de Berlino kondamnis du eksanojn de la politika buroo al provo. La lasta proceso de la murpafintoj finiĝis per kondamno la [[9-an de novembro]] [[2004]], 15 jarojn ekzakte post la falo de la berlina muro. == La murstrio nuntempe == [[Dosiero:Berlin mauerrest niederkirchner str.jpg|eta|240ra|Murresto ĉe la ''Niederkirchnerstraße'']] === Utiligo === La iama limstrio estas nuntempe ankoraŭ facile rekonebla multloke. Tiel ekzistas grandaj nekonstruitaj areoj, ekzemple ĉe la ''Bernauer Straße'' kaj laŭ la ''Kommandantenstraße'', ''Alten Jakobstraße'', ''Stallschreiberstraße'', ''Alexandrinenstraße'' kaj ''Sebastianstraße''. La larĝa strio inter la du eksaj murlinioj estis nuntempe nomita ''murstrio''. En la ĉie dense konstruita berlina urbo la strio estis rapide vendita kaj konstruita. Sed ĝi estas diverse utiligita, tiel ekzemple en la kvartalo [[Prenzlauer Berg]], kie parto de la iama murstrio iĝis parko, la tiel nomata ''murparko''. La parto ĉe la orienta [[Teltowkanalo]] iĝis parto de la aŭtovojo A113 de la berlina urboringo al [[Schönefeld]]. Disputo pri la redono de la murterenoj tamen ankoraŭ ne finiĝis. La posedintoj de terenoj antaŭ konstruo de la muro estis eksposedigitaj kaj la loĝantoj transsetlitaj. La demando pri redono kaj kompenso de la koncernatoj ne eniris la unuiĝkontrakton subskribitan la [[31-an de aŭgusto]] [[1990]]. Nur la ''"leĝo pri vendo de mur- kaj limterenoj al la iamaj posedintoj (murterenleĝo)"'' de la [[15-a de julio]] [[1996]] indikis, ke eksposedigitoj rericevas sian havaĵon nur, se li pagas 25 % de la nuna valoro kaj ke la federacio ne bezonas ĝin por gravaj propraj publikaj celoj aŭ deziras vendi ĝin al aliuloj pro publika intereso. Tiukaze ĝi kompensas per 75 procenta valoro de la tereno.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mauerfotos.de/index.php4?TEMPLATE=mauerinfos_de |titolo=Malgranda historio de la berlina muro |alirdato=2007-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070313160819/http://www.mauerfotos.de/index.php4?TEMPLATE=mauerinfos_de |arkivdato=2007-03-13 }}</ref> === La berlina murpado === Laŭ la murstrio ĉirkaŭ la tuta okcidenta parto de Berlino iras la [[berlina murpado]]. Tiu pado por [[biciklo|biciklantoj]] kaj piedirantoj ĉirkaŭ la 160&nbsp;km longa vojo de la iama limfortikaĵoj estas plejparte bone konstruita kaj ekde [[2005]] ĉie bone indikita. Krom kelkaj malgrandaj partoj la tuta vojo estas [[asfalto|asfaltita]]. La pado iras ĉefe laŭ ankaŭ ekzistaj iama doganpadoj, eksaj trupvojoj aŭ novinstalitaj padoj en la limstrio, aliloke sur publikaj trafikvojoj paralelaj al la ekslimo. === Restoj de la muro === [[Dosiero:Grenzturm-hdf.jpg|eta|240ra|Limgardturo en Nieder Neuendorf]] Nuntempo eblas nenie, eĉ tie, kie estas konservitaj restoj de la muro, imagi la abrupteco de la disdivido. Ofte en la kunkreskiĝanta urbo eĉ ne plu videblas la eksa limo. La plej fama resto de la muro staras ĉe la ''Mühlenstraße'', ĉe la rivero [[Spree]] inter la orienta stacidomo kaj la ''Oberbaumbrücke''. Ĝi ne estis parto de la ekstera muro, sed de la tiel nomata ''internalanda muro'', kiu fermis la limstrion al orienta Berlino. En [[1990]] ĝi estis transformita de internaciaj artistoj al ''[[East Side Gallery]]'' (orientflanka galerio), kaj protektita kiel memoraĵo en [[1991]]. Ne ekzistis ekstera muro je tiu loko; la limo troviĝis laŭ transa flanko de la Spree. Alia resto de la "vera" muro troviĝas ĉe la ''Niederkirchnerstraße'' en la berlina kvartalo ''centro'', ĉe la berlina domo de deputitoj. Ankaŭ ĝi estis protektita kiel memoraĵo en [[1990]]. Kontraŭe la limkonstruaĵoj en la murmemorejo ''Bernauer Straße'' ne estas originalaj, sed rekonstruitaj. El la iamaj 302 limgardturoj staras nuntempe ankoraŭ kvin: * ĉe ''Schlesischer Busch'' en [[Treptow]], proksime de la ''Puschkinallee''. Ĝi staras en parto de la murstrio transformita al parko proksime al la [[Lohmühleninsel]] kaj servas kiel ''muzeo de malpermesita arto''. * sur la ''Kieler Straße'' en la kvartalo ''[[Berlin-Mitte]]'' (centro) de Berlino. La turo estas memoraĵprotektita, sed nuntempe jam triflanke ĉirkaŭita de novaj konstruaĵoj. * la nura el la malplidikaj observadturoj sur la ''Stresemannstraße'', proksime de [[Potsdamer Platz]]. Ĝi tamen estis, pro konstrulaboroj flankenpuŝita je kelkaj metroj kaj ne plu staras je sia originala loko. * iom sude de ''Nieder-Neuendorf'', kvartalo de [[Hennigsdorf]]. Ĉi tie troviĝas nuntempe ''permanenta ekspozicio pri la historio de la limkonstruaĵoj inter ambaŭ germanaj ŝtatoj''. * ĉe [[Hohen Neuendorf]]. La turo troviĝas en la nun denove arbarigita regiono de la limstrio. Kiel la ĉirkaŭa regiono ĝi estas utiligita de la ''Deutsche Waldjugend''. En la [[1990-aj jaroj]] ekestis en la berlina politiko diskuto pri diversaj ideoj por vidigi kaj marki la iaman murvojon. Proponita estis ekzemple duobla vico de kvadrataj [[pavimo]]ŝtonoj enmetota en la vojon, enmetota [[bronzo|bronza]] bendo kaj markado de ambaŭ muroj (la ekstera kaj la inlanda muroj) per diverskoloraj strioj. Ĉiuj tri variantoj estis montrita ĉe la domo de deputitoj sur mallonga vojo. Kiel rezulto de tiu diskuto, pluraj partoj, ĉefe en la urbocentro, sur entute 8&nbsp;km estis markitaj per duobla vico de pavimŝtonoj. === Fotogalerio === <gallery> Dosiero:Mauerreste_ am_Abgeordnetenhaus.jpg|Konservita parto de la berlina muro ĉe la deputitejo Dosiero:Berliner_mauer_kennzeichnung.jpg|Indiko de la eksa muro ĉe la Lohmühlenbrücke Dosiero:Berlin Wall Watch-Tower Typ BT-11 2 apel.JPG|Gardturo de tipo BT-11 en la iama mortostrio Dosiero:Berlin A113 Ausfahrt Stubenrauchstraße.jpg|La novkonstruita aŭtovojo [[A113]] sekvas sur longaj partoj la iaman situon de la muro en la sudo de Berlino Dosiero:VacantFieldatBerlinWall.JPG|Novalo en la centro de Berlino, iama murejo Dosiero:Mauerstück am Potsdamer Platz.png|Resto de la muro ĉe [[Potsdamer Platz]]. Ĉi tie ekfalis la muro en [[1989]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Michael Cramer, ''Bikeline-Radtourenbuch: Berliner Mauer-Radweg'', 1:20.000, Esterbauer- Verlag, ISBN 3-85000-074-5 * Peter Feist: ''Die Berliner Mauer''. Der historische Ort. Bd 38. Kai Homilius, Berlin 2004 (4. Aufl.). ISBN 3-931121-37-2 ([http://www.kai-berlin.de/vp/1.38/ Leseprobe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060625070709/http://www.kai-berlin.de/vp/1.38/ |date=2006-06-25 }}) * Thomas Flemming, Hagen Koch: ''Die Berliner Mauer. Geschichte eines politischen Bauwerks''. Bebra, Berlin 2001. ISBN 3-930863-88-X * Gerhard Haase-Hindenberg: ''Der Mann, der die Mauer öffnete. Warum Oberstleutnant Harald Jäger den Befehl verweigerte und damit Weltgeschichte schrieb''. Heyne, München 2007. ISBN 978-3-453-12713-5 * Hertle, Jarausch, Kleßmann (Hrsg.): ''Mauerbau und Mauerfall''. Berlin 2002. ISBN 3-86153-264-6 * Andreas Hoffmann, Matthias Hoffmann: ''Die Mauer – Touren entlang der ehemaligen Grenze''. Nicolai, Berlin 2003. ISBN 3-87584-968-X * Axel Klausmeier, Leo Schmidt: ''Mauerreste – Mauerspuren''. Westkreuz, Berlin/Bonn 2004. ISBN 3-929592-50-9 * Klaus Liedtke (Hrsg.): ''Vier Tage im November. Mit Beiträgen von Walter Momper und Helfried Schreiter.'' Stern-Buch. Verlag Gruner + Jahr, Hamburg 1989 (mit einer persönlichen Betrachtung des Regierenden Bürgermeisters von Berlin Walter Momper unter dem Titel ''Diese Nacht war nicht zum Schlafen da'', einer Fotochronik vom 9. bis 12. November 1989, einem Beitrag des Schriftstellers, DDR-Oppositionellen und Publizisten Helfried Schreiter unter dem Titel ''Der lange Marsch in die November-Revolution'', einer Fotochronik ''Wie es dazu kam'', einer Zeittafel ''Opposition in der DDR: Die Chronik der Ereignisse'' und einem Fotonachweis). ISBN 3-570-00876-2 * Joachim Mitdank: ''Berlin zwischen Ost und West. Erinnerungen eines Diplomaten''. Edition Zeitgeschichte. Bd 14. Kai Homilius, Berlin 2004. ISBN 3-89706-880-X ([http://www.kai-berlin.de/vp/8.14/ Leseprobe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060625070723/http://www.kai-berlin.de/vp/8.14/ |date=2006-06-25 }}) * Jürgen Rühle, Gunter Holzweißig: ''13. August 1961 – Die Mauer von Berlin''. Edition Deutschland Archiv. Köln 1988 (3.Aufl.). ISBN 3-8046-0315-7 * Thomas Scholze, Falk Blask: ''Halt! Grenzgebiet! Leben im Schatten der Mauer''. Berlin 1992. ISBN 3-86163-030-3 * Hans-Hermann Hertle: ''Chronik des Mauerfalls. Die dramatischen Ereignisse um den 9. November 1989''. Ch. Links, Berlin 1996, 2006 (10.Aufl.). ISBN 3-86153-113-5 * Peter Brinkmann: ''Schlagzeilenjagd.'' Bastei-Lübbe, Bergisch Gladbach 1993. ISBN 3-404-60358-3 == Vidu ankaŭ == * [[Demokratiigo]] * [[Falo de la Berlina Muro]] * [[Lundaj manifestacioj (Leipzig)]] * [[Brandenburga pordego]] * [[Germania reunuiĝo]] * [[Malvarma milito]] * [[Paralelo 38]] * [[Ich bin ein Berliner]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.youtube.com/watch?v=BHpAJYAOYI0 Deutsche Welle: dokumenta animeo pri la muro (germane, kun esperantaj subtitoloj)] * [http://www.chronikdermauer.de/ Kroniko de la muro] * [http://www.websauger.eu Berlin Wall Fotos an More (In German)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090217015356/http://websauger.eu/ |date=2009-02-17 }} * [http://www.videojug.com/film/berlin-newsflash-31st-august-1961/ Filmeto de Universal-International News de la 31-a de aŭgusto 1961] * [http://www.berlin.de/mauer/ Ttt-ejo pri la muro de la berlina Senato] * [http://www.berliner-mauer.de/ Literaturkolekto pri la berlina muro] * [http://www.berlinermaueronline.de Berlina muro interrete] * [http://www.berliner-mauer-dokumentationszentrum.de Dokumentarcentro pri la berlina muro, Bernauer Straße] * [http://www.staff.uni-marburg.de/~nail/mauer.htm Murimpresoj de 1962 ĝis 1989] * [http://www.mauer-museum.com/ Murmuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090218223733/http://mauer-museum.com/ |date=2009-02-18 }} * [http://august1961.de Da schlug’s 13 - interreta versio de propaganda broŝuro eldonita en 1961 de la SED-estraro pri la konstruo de la berlina muro la 13-an de aŭgusto 1961] * [http://epoche-3.de/flucht.php Fuĝo kaj fuĝprovoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060527110410/http://epoche-3.de/flucht.php |date=2006-05-27 }} * [http://www.grenzstempel.de Klarigoj pri bariloj, fotoj kaj planoj de la limtransirejoj] * [http://passkontrolle.thomschke.org/start.html Pasportkontrolo de la GDR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070423195536/http://passkontrolle.thomschke.org/start.html |date=2007-04-23 }} * [http://www.mauerfotos.de Granda arkivo de murfotoj el la jaroj 1984 ĝis 1989 kun aldonaj informoj] * [http://www.radeln-in-brandenburg.de/brandenburgnavigator/tour_detail.jsp?_id=_182 Plano de la muro / berlina murvojo] {{malvarma milito}} {{elstara}} {{ADLS|2007|46}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino]] [[Kategorio:Muroj]] bvss1vv6guvtwk0499op4cq3whmjnb3 Blanka cikonio 0 17326 9481134 9459749 2026-09-24T11:58:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481134 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blanka cikonio |dosiero = Аисты на гнезде (Ciconia ciconia).jpg |dosiero2=Stork (Palic, Serbia).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px | priskribo de dosiero=[[Dosiero:Klapperstorch.ogg|eta|Alvoko]] | priskribo de dosiero2= |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |regno2 = besto |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Cikonioformaj birdoj]] ''Ciconiiformes'' |familio = [[Cikoniedoj]] ''Ciconiidae'' |genro = [[Cikonio]] ''Ciconia'' |statuso = LC |dunomo = ''Ciconia ciconia'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |mapo de vivoteritorioj = WhiteStorkMap.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]]; proksimumaj teritorioj kaj migrovojoj;<br> verde: reproduktaj teritorioj; blue: vintrejoj. ruĝe: migrovojoj. |vikispecio = Ciconia ciconia |komunejo = Ciconia ciconia }} La '''Blanka cikonio''' (''Ciconia ciconia'') estas tre granda kaj konata birdospecio de la familio [[Cikoniedoj]] de [[Eŭropo]] kaj [[Afriko]] (vintre). Temas pri disvastigita sed malkreskinta specio kiu vivas en la mezvarmaj regionoj de Eŭropo kaj elmigras al Afriko vintre. == Priskribo == Ties [[plumaro]] estas precipe blanka, kun nigra en flugiloj. Plenkreskuloj havas longajn ruĝajn krurojn kaj longajn pintecajn ruĝajn bekojn, kaj averaĝe estas 100–115&nbsp;cm longaj el bekopinto al vostofino, kun enverguro de 155–215&nbsp;cm. Ambaŭ [[subspecio]]j, kiuj diferencas iome laŭgrande, reproduktiĝas en Eŭropo (norde ĝis [[Finnlando]]), nordokcidenta Afriko, sudokcidenta Azio (oriente al suda [[Kazaĥio]]), kaj suda Afriko. La Blanka cikonio estas long-distanca [[birdomigrado|migranto]], kiu vintras en Afriko el tropika subsahara Afriko tiom sude kiom ĝis [[Suda Afriko]], aŭ en la [[Hinda subkontinento]]. Dum migrado inter Eŭropo kaj Afriko, ĝi evitas trapasi la [[Mediteranea Maro|Mediteranean Maron]] kaj devojiĝas tra [[Levantenio]] oriente aŭ tra la [[Ĝibraltara Markolo]] okcidente, ĉar la [[termiko]]j el kiuj ĝi dependas ne formiĝas super akvo. Tiu ĉi specio estas [[Predado|predanto]], kaj manĝas ampleksan gamon de animala predo, inklude insektojn, fiŝojn, amfibiojn, reptiliojn, malgrandajn mamulojn, kaj malgrandajn birdojn. Ili prenas plej manĝon surgrunde, inter malalta vegetaĵaro, kaj el neprofunda akvo. Ĝi estas [[monogama]] reproduktulo, sed ne formas parojn porvivajn. Ambaŭ membroj de la paro konstruas grandan neston el bastonetoj, kiu povas esti uzata dum kelkaj jaroj. Ĉiujare la ino povas demeti kutime 4 [[ovo]]jn, kiuj estos [[kovado|kovataj]] dum 33–34 tagoj. Ambaŭ gepatroj siavice kovas la ovojn kaj ambaŭ manĝigas la idojn. [[Elnestiĝo]] okazas 58–64 tagojn post eloviĝo, kaj gepatra nutrado pluas dum pliaj 7–20 tagoj. La Blanka cikonio estis kategoriita kiel ''[[Malplej Zorgiga]]'' fare de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Ĝi profitis el homa agado dum la [[Mezepoko]] dum oni faris arbarklarigadon, sed la ŝanĝoj en farmometodoj kaj industriigo estis tialo de ties malpliiĝo kaj malapero el partoj de Eŭropo en la 19a kaj komenco de la [[20a jarcento]]j. Programoj por konservado kaj [[reenmeto]] tra Eŭropo rezultis en fakto ke la Blanka cikonio plureproduktiĝas en [[Nederlando]], [[Belgio]], [[Svisio]] kaj [[Svedio]]. Ĝi havas kelkajn naturajn predantojn, sed povas esti gastiganto de kelkaj tipoj de parazitoj; la plumaro estas hejmo de [[Mallophaga]] kaj de plum-akaroj, dum la grandaj nestoj povas enhavi diversajn gamojn de mezostigmataj [[akaro]]j. Tiu rimarkinda birdo estas bazo de multaj legendoj tra sia teritorio, el kiuj la plej konata estas la historio de beboj alportataj de cikonioj. [[Dosiero:Ciconia ciconia.jpg|eta|250ra]] == Taksonomio kaj evoluo == [[Dosiero:Ciconia ciconia2.jpg|eta|dekstre|250ra|Du plenkreskuloj en Germanio]] La Blanka cikonio estis unu el multaj birdospecioj origine priskribitaj de [[Karolo Lineo]] en sia majstroverko de [[1758]] nome ''[[Systema Naturae]]'',<ref>{{cite book | last= Linnaeus | first =Carl | authorlink=Carolus Linnaeus | title=Systema Naturae per Regna Tria Naturae, Secundum Classes, Ordines, Genera, Species, cum Characteribus, Differentiis, Synonymis, Locis. Tomus I. Editio decima, reformata | publisher= (Laurentii Salvii)|location=[[Stokholmo|Holmiae]] | language = Latin | year=1758| page= 142| url=http://www.archive.org/stream/carolilinnaeisy00gesegoog#page/n151/mode/1up}}</ref> kie ĝi ricevis la dunoman nomon de ''Ardea ciconia''. Ĝi estis reklasita al (kaj elektita kiel [[tipa specio]] de) la nova [[genro]] ''[[Ciconia]]'' fare de franca [[zoologo]] [[Mathurin Jacques Brisson]] en [[1760]].<ref name= Brisson1>{{Citaĵo el libro|titolo=Ornithologie ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, espéces & leurs variétés|familia nomo=Brisson|persona nomo=Mathurin Jacques|jaro=1760|volumo=1|loko=Parizo, Francio|eldoninto=C. J. B. Bauche|paĝo=48|lingvo=Franca}}</ref><ref name="boles05">{{Cite journal|last=Boles|first=Walter E.|year=2005|title=A Review of the Australian Fossil Storks of the Genus ''Ciconia'' (Aves : Ciconiidae), with the description of a new species|journal=Records of the Australian Museum|volume=57|issue=2|pages=165–78|issn=0067-197|url=http://australianmuseum.net.au/Uploads/Journals/18014/1440_complete.pdf|accessdate=26a Januaro 2011}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120930000409/http://australianmuseum.net.au/Uploads/Journals/18014/1440_complete.pdf |date=2012-09-30 }}</ref> Kaj la genra kaj la specia nomoj, ''cǐcōnia'', estas la [[latina]] vorto por "cikonio",<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=An Elementary Latin Dictionary|aŭtoro=Lewis, Charlton Thomas; Kingery, Hugh Macmaster|jaro=1918|loko=New York, New York|eldoninto=American Book Company|ISBN=0-19-910205-8|paĝo=126}}</ref> de kie devenas la nomo en Esperanto kaj de tiu ĉi tipa specio kaj de la tuta genro, jam origine registrita en klasikaj verkoj de [[Horacio]] kaj de [[Ovidio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|jaro=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=[https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1/page/103 103]}}</ref> Estas du [[subspecio]]j: * ''C. c. ciconia'', la [[subspecio#Nomiga subspecio|nomiga subspecio]] priskribita de Linnaeus en 1758, reproduktiĝas el Eŭropo al nordokcidenta Afriko kaj plej okcidenta Azio, kaj en suda Afriko, kaj vintras ĉefe en Afriko sude de la [[Sahara Dezerto]],<ref name=hbw>Elliott 1992, pp. 460–61.</ref> kaj kelkaj birdoj vintras en Barato,<ref name="HBIP1">{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of the Birds of India and Pakistan, Volume 1|familia nomo=Ali|persona nomo=Salim|kunaŭtoroj=Ripley, S. Dillon|jaro=2001|eldono=2 (paperback)|loko=India|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-565934-1|paĝoj=99–101}}</ref> dum aliaj restas en suda Hispanio. * ''C. c. asiatica'', priskribita de la rusia naturalisto [[Nikolaj Severcov]] en 1873, reproduktiĝas en [[Turkestano]] kaj vintras el Irano al Barato. Ĝi estas iome pli granda ol la nomiga subspecio.<ref name="hbw"/><ref name="RasmussenBSA2">{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of South Asia: The Ripley Guide|familia nomo=Rasmussen|persona nomo=Pamela C.|kunaŭtoroj=Anderton, John C.|jaro=2005|volumo=2|eldoninto=Washington: Smithsonian Institution and Barcelona: Lynx edicions|ISBN=84-87334-66-0|paĝo=63}}</ref> La cikonia familio enhavas ses genrojn en tri larĝaj grupoj: la mikterioj kaj anastomoj (''[[Mycteria]]'' kaj ''[[Anastomus]]''), la grandaj cikonioj (''[[Ephippiorhynchus]]'', ''[[Jabiru]]'' kaj ''[[Leptoptilos]]''), kaj la "tipaj" cikonioj, ''[[Ciconia]]''. La tipaj cikonioj estas la Blanka cikonio kaj ses aliaj [[vivanta taksono|vivantaj]] specioj,<ref name=HBW437>Elliott 1992, p. 437.</ref> kiuj estas karakteraj pro rekta pinteca beko kaj ĉefe nigrablanka plumaro.<ref name = kahl>{{cite journal | last= Kahl | first= M. Philip | year= 1987| title= An Overview of the Storks of the World | journal= Colonial Waterbirds | volume= 10 | issue = 2 | pages= 131–34 | url = | doi =10.2307/1521251 | issn = 0738-6028}}</ref> Ties plej proksima parenco estas la pli granda, nigrabeka [[orienta cikonio]] (''Ciconia boyciana'') de [[Orienta Azio]], kiu estis iam klasita kiel subspecio de la Blanka cikonio,<ref name="hbw"/> kaj la [[Magvaria cikonio]] (''C.&nbsp;maguari'') de Sudameriko. Tre proksima evolua rilataro ene de ''Ciconia'' estas sugestita de kondutaj similaĵoj kaj, bioĥemie, pere de analizoj kaj de gensekvencoj de mitokondria [[citokromo b|citokromo ''b'']] kaj de [[DNA|DNA-DNA hibridado]].<ref name="Slikas1997">{{Cite journal|last=Slikas|first=Beth|year=1997|title=Phylogeny of the Avian Family Ciconiidae (Storks) Based on Cytochrome ''b'' Sequences and DNA–DNA Hybridization Distances|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=8|issue=3|pages=275–300|issn=1055-7903|doi=10.1006/mpev.1997.0431|pmid=9417889}}</ref> === Fosilia registro === [[Dosiero:Ciconia alba 119.jpg|maldekstra|eta|Skeleto]] Oni malkovris fosilion de ''Ciconia'' reprezente kaj la foran kaj la malforan pintojn de dekstra [[humero]] en kuŝejoj de la [[Mioceno]] de la [[insulo Rusinga]], [[Lago Viktorio]], [[Kenjo]].<ref name=Dykes2008/> La 24–6 milionjaraĝa fosilio povus esti originita de ĉu Blanka cikonio aŭ de [[Nigra cikonio]] (''C.&nbsp;nigra''), kiuj estas specioj de ĉirkaŭ sama grando kun tre similaj ostostrukturoj. La kuŝejoj de meza [[Mioceno]] de la [[insulo Maboko]] alportis pliajn restojn.<ref name=Dykes2008>{{Cite journal|year=2008|title=New Records of Fossil 'Waterbirds' from the Miocene of Kenya|journal=American Museum Novitates|issue=3610|issn=0003-0082|id={{hdl|2246/5906}}|author=Dykes, Gareth J.; Alexander, Cyril Walker}}</ref> == Aspekto == [[Dosiero:Ciconia ciconia - 01.jpg|eta|maldekstre|250ra|Dumfluge en Germanio. Blankaj cikonioj flugas havante siajn kolojn foretende.|maldekstra|alt=White bird with black flight feathers, long legs and a long neck soars against a hazy blue sky.]] La Blanka cikonio estas blanka kun mezo da nigro en la flugiloj. Ĝi havas ruĝajn longan bekon kaj krurojn. Stare kaj ĉefe dumfluge ĝi diferenciĝas de la [[Nigra cikonio]] pro tio, ke la nigra havas nigrajn preskaŭ la tuton de la flugiloj, kapon kaj longan kolon. La Blanka cikonio estas granda birdo. Ĝi havas longon de 100–115&nbsp;cm,<ref>Pro konvencio, longo estas mezurata el bekopinto al vostopinto de mortinta birdo (aŭ haŭto) kuŝe surdorse.</ref><ref>{{cite book |title=Handbook of the Birds of Europe, the Middle East and North Africa: Birds of the Western Palearctic, Volume 1, Ostrich to Ducks |publisher=Oxford University Press |year=1977 |isbn=0-19-857358-8 |editors=Cramp, Stanley |page=3}}</ref> kaj stare alton de 100–125&nbsp;cm. La enverguro estas de 155–215&nbsp;cm kaj ties pezo estas 2.3–4.4&nbsp;kg.<ref>Mead, C. kaj Ogilvie, M. (2007) The Atlas of Bird Migrations: Tracing the Great Journeys of the Worlds Birds</ref> Kiel ĉe ĉiuj cikonioj, ankaŭ tiu ĉi havas longajn krurojn -la [[tarso]] estas de 20 al 25&nbsp;cm longa-, longan kolon kaj longan, rektan pintecan [[beko]]n -iom pli longa ĉe maskloj kun 15 al 17&nbsp;cm dum 14 al 17&nbsp;cm ĉe inoj-.<ref name=HBW437/> La suba makzelo estas pli anguleca ĉe la maskloj kaj pli rekteca ĉe la inoj. Ambaŭ seksoj estas identaj laŭ aspekto, escepte ke maskloj estas pli grandaj ol inoj averaĝe.<ref name="hbw"/> La [[plumaro]] estas ĉefe blanka kun nigraj [[flugoplumo]]j kaj flugil[[kovrilo]]j; la nigra koloro estas kaŭzata de pigmenta [[melanino]].<ref name= grande>{{cite journal | last= Grande | first= Juan Manuel | coauthors= Negro, Juan José; María Torres, José | year= 2004| title= The evolution of bird plumage colouration; a role for feather-degrading bacteria? | journal= Ardeola | volume= 51 | issue = 2 | pages= 375–383 | url =http://www.georgealozano.com/papers/Grande2004The.pdf |format =PDF | accessdate=[[2-a de aprilo]] [[2011]]| doi = }}</ref> La brustoplumoj estas longaj kaj hirtaj formante kolumon kiu estas uzata en kelkaj pariĝadaj ceremonioj memmontradaj.<ref name=BWP335>Cramp 1977, p. 335.</ref> La [[iriso]]j estas brunecaj al grizaj, kaj la haŭtaĵo de [[ĉirkaŭokulo]] estas nigra. Plenkreskulo havas brilruĝajn bekojn kaj krurojn,<ref name="hbw"/> kies koloro devenas el [[karotenoido]] en la dieto. En partoj de Hispanio, studoj montris, ke tiu pigmento estas bazata sur [[astaksantino]] atingita el enmetita specio de [[Kankro (besto)|kankro]] nome [[Luiziana kankro]], ''[[Procambarus clarkii]]'', kaj la brilruĝa bekokoloro montriĝas eĉ en idoj, kontraste kun la pli senkoloraj bekoj de junuloj de Blanka cikonio aliloke.<ref>{{Cite journal| journal= Comparative Biochemistry and Physiology Part B |volume=126|issue=3 |year=2000| pages= 347–52|title=Astaxanthin is the Major Carotenoid in Tissues of White Storks (''Ciconia ciconia'') Feeding on Introduced Crayfish (''Procambarus clarkii'' )|author=Negro, Juan José; Garrido-Fernandez, Juan | doi=10.1016/S0305-0491(00)00180-2 }}</ref> Kiel ĉe aliaj cikonioj, la flugiloj estas longaj kaj larĝaj kaj permesas la birdojn ŝvebi.<ref name=HBW438>Elliott 1992, p. 438.</ref> Dum flugilfrapado por [[birdoflugo|flugo]] ties flugilfrapoj estas malrapidaj kaj regulaj. Ĝi flugas havante sian kolon foretende antaŭen kaj siajn longajn krurojn ankaŭ foretende preter la fino de sia mallonga vosto. Ĝi piediras per malrapida kaj majesta irmaniero havante sian kolon etende. Kontraste, ĝi ofte ĝibigas sian kapon inter siajn ŝultrojn dumripoze.<ref name=BWP328/><!-- cites previous three sentences --> La [[Mudo#Birdoj|mudo]] ne estis ankoraŭ sufiĉe studita, sed ŝajne okazas tra la tutan jaron, kaj la unuarangaj flugoplumoj estas anstataŭataj dum la [[reprodukta sezono]].<ref name=BWP335/> [[Dosiero:Ciconia ciconia -Vogelpark Avifauna, The Netherlands -juvenile-8a.jpg|eta|dekstra|altdekstre|alt=Head, neck and upper body of a white stork with a long beak with is reddish at the base fading to black at the tip|Aĝa junulo ĉe [[Vogelpark Avifauna]], [[Nederlando]]. Bekoj iĝas ruĝaj komence el la bazo.]] Post eloviĝo la junulo de Blanka cikonio estas parte kovrata de mallonga, disa, blankeca [[lanugo]]. Tiu frua lanugo estas anstataŭata post ĉirkaŭ unu semajno per pli densa ŝirmo de laneca blanka lanugo. Post la tria semajno, la junulo akiras nigrajn skapulojn kaj [[flugoplumo]]jn. Post eloviĝo la ido havas rozkolorecajn krurojn, kiuj iĝas grizecnigraj dum aĝas. Ties beko estas nigra kun bruneca pinto.<ref name=BWP335/> ĉe [[elnestiĝo]], la junula plumaro estas simila al tiu de plenkreskulo, kvankam ties nigraj plumoj estas ofte nuancaj al bruna, kaj ties beko kaj kruroj estas pli senkolorece brunecruĝaj aŭ oranĝaj. La beko estas tipe oranĝa aŭ ruĝa kun pli malhela pinto.<ref name=BWP328>Cramp 1977, p. 328.</ref> La beko akiras la plenkreskulan ruĝan koloron la venontan someron, kvankam la nigraj pintoj restas ĉe kelkaj individuoj, dum ĉe aliaj (ekzemple en Hispanio) la beko ruĝiĝas antaŭe pro efiko de dieto ([[Luiziana kankro]]). Junaj cikonioj akiras plenkreskan plumaron ĉe ties dua somero.<ref name=storch11>Van den Bossche 2002, p. 11.</ref><!-- also cites the bit about young bill being orange or red with black tip --> === Similaj specioj === Ene de la teritorio de la Blanka cikonio, ĝi estas tre distinga vidata surgrunde aŭ ĉeneste, sed vidata de malproksime dumfluge, ĝi povas esti konfuzata kun kelkaj aliaj similaj subflugilaj bildoj, kiaj tiuj de la [[Ibisa mikterio]] (''Mycteria ibis''), [[Blanka pelikano]] (''Pelecanus onocrotalus''), kaj de la [[Kadavrogrifo]] (''Neophron percnopterus'').<ref name=BWP328/> La Ibisa mikterio estas identigata pro sia nigra vosto kaj pli longa, iome kurba, flava beko. La Blanka cikonio tendencas ankaŭ esti pli granda ol la Ibisa mikterio.<ref name=SABirds/> La Blanka pelikano havas mallongajn krurojn kiuj ne etendas preter ties vosto, kaj ĝi flugas havante kolon kuntirite, kun la kapo ĉe ties fortika korpo, kio havigas al ĝi diferencan flugokonturon.<ref>Cramp 1977, p. 228.</ref> Pelikanoj ankaŭ kondutas diference, ŝvebe ordege, en sinkroniaj aroj pli ol kiel senorganizaj grupoj de individuoj kiel faras la Blanka cikonio.<ref>Svensson kaj Grant 1999, p. 26.</ref> La Kadavrogrifo estas multe pli malgranda, kun longa kojnforma vosto, pli mallongaj kruroj kaj malgranda flavecnuanca kapo post mallonga kolo.<ref>Svensson kaj Grant 1999, p. 74.</ref> La [[Ordinara gruo]], kiu povas ankaŭ aspekti blankanigra antaŭ forta lumo, montras pli longajn krurojn kaj pli longan kolon dumfluge.<ref>Svensson kaj Grant 1999, p. 34.</ref> Vidata de malproksime kaj sub forta lumo, la subflugiloj de la [[Nigra cikonio]] (''Ciconia nigra'') povas aspekti palaj kaj okazigi konfuzon kun la Blanka cikonio. <gallery> Dosiero:Yellow-billed Stork Mycteria ibis in Tanzania 4631 cropped Nevit.jpg|alt=Photo de tantale ibis|[[Ibisa mikterio]] dumfluge. Dosiero:Djoudj - Pelican (2).JPG|alt=Photo de pélicans|[[Blanka pelikano|Blankaj pelikanoj]] dumfluge. Dosiero:Neophron percnopterus -flight-8b.jpg|alt=Photo de vautour|[[Kadavrogrifo]] dumfluge. Dosiero:Hula 179a.jpg|alt=Photo de grue cendrée|[[Ordinara gruo]] dumfluge. </gallery> === Aliaj karakterizaĵoj === [[Dosiero:Ooievaar in het Zwin.jpg|eta|dekstre]] * Longeco: 95–115&nbsp;cm (averaĝe 110&nbsp;cm) * Enverguro: 185–215&nbsp;cm * Pezo: 2,5-4,5&nbsp;kg (mezkvante 3,3&nbsp;kg) * Ovoj: normale 3-5 sed ankaŭ nur 2 aŭ ĝis 6 (meznombre 4) * [[Kovado]]: 32-34 tagoj * Kovadotempo: marto (en [[Hispanio]]), aprilo ĝis junio en meza Eŭropo * Vivlongeco: ĉ. 10-12 jaroj (rekordo 26 jaroj) == Disvastiĝo kaj habitatoj == [[Dosiero:Stork 1000798.JPG|maldekstre|eta|250ra|Aro manĝante en Turkio. La Blankaj cikonioj evitas areojn kun alta herbaro aŭ arbustaro.|alt=Several black and white birds with long red legs and long red beaks walk in a green grassy area.]] Antaŭe la Blanka cikonio vivis preskaŭ en tuta [[Eŭropo]] sen [[Skandinavio]] kaj en partoj de [[Azio]]. Hodiaŭ la disvastiĝo de la Blanka cikonio estas iomete pli malgranda, ekzemple en [[Francio]] ne plu estas multaj blankaj cikonioj. Estas du grandaj populacioj, la sudokcidenta: [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Maroko]], [[Alĝerio]] (3498 paroj en jaro 2000), kaj la orienta (limoj ĉirkaŭ [[Hungario]], [[Slovenio]], [[Kroatio]], [[Serbio]] -kie oni facile povas vidi ilin nesti sur vojrandaj elektrodratfostoj kaj sur domoj-, [[Germanio]], [[Estonio]], [[Volgo]], [[Danubo]] kaj okcidenta [[Turkio]]). La [[nomiga raso]] de la Blanka cikonio havas ampleksan sed disan someran teritorion tra Eŭropo, ĉefe en la [[Iberia Duoninsulo]] kaj Nordafriko okcidente, kaj multe de orienta kaj centra Eŭropo, kun 25 % el la tutmonda populacio koncentre en Pollando,<ref>{{Cite journal|last=Chernetsov|year=2006|title=Sex-Related Natal Dispersal of White Storks (''Ciconia ciconia'') in Poland: How Far and Where to?|journal=The Auk|volume=123|issue=4|pages=1103–09|url=http://www.zin.ru/rybachy/chernetsov-pdf/PDF21a.pdf | format=PDF | doi = 10.1642/0004-8038(2006)123[1103:SNDOWS]2.0.CO;2|issn=0004-8038|first1=Nikita|last2=Chromik|first2=Wiesław|last3=Dolata|first3=Pawel T.|last4=Profus|first4=Piotr|last5=Tryjanowski|first5=Piotr }}</ref> same kiel ĉe partoj de okcidenta Azio. La populacio ''asiatica'' de ĉirkaŭ 1450 birdoj estas limigita al la regiono de [[Centra Azio]] inter [[Aralo]] kaj [[Ŝinĝango]] en nordokcidenta [[Ĉinio]].<ref name=storch10>Van den Bossche 2002, p. 10.</ref><ref>{{Cite journal|volume=4 |url=http://www.archive.org/stream/strayfeathersjou41876hume#page/99/mode/1up|year=1876| title=A contribution to the ornithology of eastern Turkestan| author= Scully, John| journal=Stray Feathers|pages=41–205}}</ref> La populacio de Ŝinĝango eble iĝis [[formortinta]] ĉirkaŭ [[1980]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Abstract Volume. 23rd International Ornithological Congress, Beijing, August 11–17, 2002|aŭtoro=Ma, Ming; Dai, Cai|jaro=2002|ĉapitro=The fate of the White Stork (''Ciconia ciconia asiatica'') in Xinjiang, China|paĝo=352}}</ref> [[birdomigrado|Migrovojoj]] etendas la teritoriojn de tiu specioj en multaj partoj de Afriko kaj Barato. Kelkaj populacioj uzas la orientan migrovojon, kiu pasas tra [[Israelo]] en orientan kaj centran Afrikon.<ref name=Berthold>{{Cite journal|title=Detection of a New Important Staging and Wintering Area of the White Stork ''Ciconia ciconia'' by Satellite Tracking|author=Berthold, Peter; Van Den Bossche, Willem; Fiedler, Wolfgang; Kaatz, Christoph; Kaatz, Michael; Leshem, Yossi; Nowak, Eugeniusz; Querner, Ulrich|journal=Ibis|volume=143|issue=4|pages=450–55|year=2001|doi=10.1111/j.1474-919X.2001.tb04946.x|url=http://www.tau.ac.il/lifesci/departments/zoology/members/leshem/documents/19.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110628184948/http://www.tau.ac.il/lifesci/departments/zoology/members/leshem/documents/19.pdf|arkivdato=2011-06-28}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tau.ac.il/lifesci/departments/zoology/members/leshem/documents/19.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110628184948/http://www.tau.ac.il/lifesci/departments/zoology/members/leshem/documents/19.pdf |arkivdato=2011-06-28 }}</ref><ref name=shamounbaranes03>{{Cite journal|url=http://www.tau.ac.il/lifesci/zoology/members/yom-tov/articles/The_effect_of_wind.pdf |format=PDF |author=Shamoun-Baranes, Judy; Baharad, Anat; Alpert, Pinhas; Berthold, Peter; Yom-Tov, Yoram; Dvir, Yoav; Leshem, Yossi |title=The Effect of Wind, Season and Latitude on the Migration Speed of White Storks ''Ciconia ciconia'', Along the Eastern Migration Route |journal=Journal of Avian Biology|volume=34|pages=97–104|year=2003|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03079.x}}</ref> Oni konis kelkajn registrojn de reproduktado el Suda Afriko ekde 1933 en [[Calitzdorp]], kaj oni scias, ke ĉirkaŭ 10 birdoj reproduktiĝis ekde la [[1990-aj jaroj]] ĉe [[Bredasdorp]].<ref name=RSA>{{Citaĵo el libro|url=http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/083.pdf|titolo=The Atlas of Southern African Birds. Volume 1. Non-passerines|aŭtoro=Allan, David G.|jaro=1997|ĉapitro=White Stork|eldoninto=BirdLife South Africa|ISBN=0-620-20729-9|paĝoj=82–83|redaktinto=Harrison, J.A.; Allan, D.G.; Underhill, L.G.; Herremans, M.; Tree, A.J. Parker, V.; Brown, C.J. (eds)}}</ref> Malgranda populacio de Blankaj cikonioj vintrumas en Barato kaj supozeble devenas ĉefe el populacio de ''C.&nbsp;c.&nbsp;asiatica''<ref name="RasmussenBSA2"/> ĉar aroj de ĝis 200 birdoj estis observataj dum printempa migrado komence de la [[1900-aj jaroj]] tra la [[valo Kuram]].<ref>{{Cite journal|author=Whitehead, Charles Hughes Tempest |year=1911| title= On the Birds of Kohat and the Kurram Valley. Northern India. Part 3|pages=954–80|volume=20|issue=4| journal=Journal of the Bombay Natural History Society}}</ref> Tamen, birdoj [[birdoringado|ringitaj]] en Germanio estis rekuperataj en okcidenta ([[Bikaner]]) kaj suda ([[distrikto Tirunelveli|Tirunelveli]]) Barato.<ref name="HBIP1"/><ref>{{Cite journal|author= Prater, Stanley Henry |authorlink=Stanley Henry Prater|year= 1931| title= The Migration of the White Stork ''Ciconia ciconia'' |journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=35 |issue=2|page=459}}</ref> Oni registris maltipan specimenon kun ruĝa ĉirkaŭokula haŭtaĵo, nome karaktero de la Orienta blanka cikonio<ref>{{Cite journal|author= Jadeja, Vijayraj; Vyas, Raju; Parasharya, B.M. |year=1998| title= Record of ''Ciconia ciconia asiaticus'' from Indian Territory| journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=95 |issue=1|page=113}}</ref> kaj necesas plua studo de la barata populacio.<ref name="RasmussenBSA2"/> Norde de la reprodukta teritorio, ĝi estas pasomigranto aŭ [[Vaganteco (biologio)|vaganto]] en [[Finnlando]], [[Granda Britio]], [[Islando]], [[Irlando]], [[Norvegio]], kaj [[Svedio]], kaj okcidente ĝis [[Acoroj]] kaj [[Madejro]]. En ĵusaj jaroj, ties teritorio etendis al okcidenta [[Rusio]].<ref name=BWP>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic Concise Edition (2 volumes)|familia nomo=Snow|persona nomo=David|jaro=1998|loko=Oxford, UK|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-850188-9|paĝoj=141–43|redaktinto=Perrins, Christopher M}}</ref><ref name=sixthcensus>{{Cite book|author=Thomsen, Kai-Michael; Hötker, Hermann|year=2006|chapter=The Sixth International White Stork Census: 2004–2005|title=Waterbirds Around the World|editors=Boere G.C., Galbraith C.A., Stroud D.A. (eds)|publisher=The Stationery Office|place=Edinburgh, UK|pages=493–95|url=http://www.jncc.gov.uk/PDF/pub07_waterbirds_part4.3.18.pdf|isbn=978-0-11-497333-9}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110304124606/http://www.jncc.gov.uk/PDF/pub07_waterbirds_part4.3.18.pdf |date=2011-03-04 }}</ref> [[Dosiero:Stork in love.jpg|eta|alt=Photo de 2 cigognes|Du kopulaciantaj gecikonioj en [[Nederlando]].]] La preferataj manĝohabitatoj de la Blanka cikonio estas herbejaj prerioj, farmaj kaj neprofundaj humidejoj. Ĝi evitas areojn kun alta herbaro aŭ arbustaro.<ref name=Johst>{{Cite journal|author=Johst, Karin; Brandl, Rolan; Pfeifer, Robert |year= 2001| title=Foraging in a Patchy and Dynamic Landscape: Human Land Use and the White Stork| journal = Ecological Applications| volume= 11|pages= 60–69| doi=10.1890/1051-0761(2001)011[0060:FIAPAD]2.0.CO;2|issn=1051-0761}}</ref> En la areo de [[Ĉernobilo]] de norda [[Ukrainio]], la populacioj de Blanka cikonio malpliiĝis post la [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo|nuklea akcidento de 1986]] tie ĉar la farma tereno estis [[Sukcesio (ekologio)|sukcedata]] de alta herbara arbustaro.<ref>{{Cite journal|author=Samusenko, Irina|year=2004|title=Some Aspects of White Stork ''Ciconia ciconia'' Population Dynamics in the Region of Chernobyl's Accident|journal=Bird Census News|volume=13|issue=2000|pages=157–60|url=http://www.ebcc.info/wpimages/other/18-SamusenkaH.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110627090520/http://www.ebcc.info/wpimages/other/18-SamusenkaH.pdf|arkivdato=2011-06-27}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110627090520/http://www.ebcc.info/wpimages/other/18-SamusenkaH.pdf |date=2011-06-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ebcc.info/wpimages/other/18-SamusenkaH.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110627090520/http://www.ebcc.info/wpimages/other/18-SamusenkaH.pdf |arkivdato=2011-06-27 }}</ref> En partoj de [[Pollando]], malriĉa natura manĝohabitato devigis tiujn birdojn serĉi manĝon ĉe [[Rubodeponejo|rubejoj]] ekde 1999.<ref>{{Cite journal|journal= European Journal of Wildlife Research | volume = 56| issue= 1| pages= 83–87 |doi= 10.1007/s10344-009-0313-0| title= White Storks, ''Ciconia ciconia'', Forage on Rubbish Dumps in Poland—a Novel Behaviour in Population | author= Kruszyk, Robert, Ciach, Michał | year=2010}}</ref> Oni registris, ke la Blanka cikonio manĝas en rubejoj ankaŭ en Meza Oriento, Hispanio, Nordafriko, kaj Suda Afriko.<ref>{{Cite journal|journal=Waterbirds|title=Foraging of White Storks ''Ciconia ciconia'' on Rubbish Dumps on Non-breeding Grounds|author= Ciach, Michał; Kruszyk, Robert|volume=33|issue=1|pages=101–04|year=2010|doi=10.1675/063.033.0112}}</ref> La Blanka cikonio reproduktiĝas en pli grandaj nombroj en areoj kun malfermaj herbejoj, ĉefe ĉe herbejaj areoj kiuj estas malsekaj aŭ laŭperiode inundataj, kaj malpli en areoj kun pli alta vegetaĵarkovro kiaj [[arbaro]]j aŭ [[arbustaro]]j.<ref name="Carrascal1993">{{Cite journal|author=Carrascal, Luis María; Bautista, Luis Miguel; Lázaro, Encarnación|year=1993|title=Geographical Variation in the Density of the White Stork ''Ciconia ciconia'' in Spain: Influence of Habitat Structure and Climate|journal=Biological Conservation|volume=65|issue=1|pages=83–87|issn=0006-3207|doi=10.1016/0006-3207(93)90200-K}}</ref> Oni trovis tiun specion reproduktantan ĝis ĉe 2,000 m de altitudo en [[Armenio]]. Ili uzas savanon, stepojn, herbejojn, humidejojn kaj farmoterenojn en vintrejaj areoj de Afriko, sed evitas tropikajn arbarojn.<ref name=RSA/> La Blanka cikonio tre probable estis helpata de homa agado dum la [[Mezepoko]] kiam arbaroj estis klarigataj kaj novaj paŝtejoj kaj farmoj estis kreataj, kaj ili troviĝis ĉe multe de Eŭropo, kun reproduktado tiom norde kiom ĝis [[Svedio]]. La Blanka cikonio estas rara vizitanto ĉe la [[Brita Insularo]], ĉar ĉirkaŭ 20 birdoj estas vidataj en Britio ĉiun jaron, sed ne estas registroj de nestumado.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wildlifeextra.com/go/news/white-stork-dorset.html#cr |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131112053834/http://www.wildlifeextra.com/go/news/white-stork-dorset.html#cr |arkivdato=2013-11-12 }}</ref> Paro nestumis pinte de la [[katedralo]] de Sankta [[Egidio]] en [[Edinburgo]], [[Skotio]], en [[1416]].<ref>{{Cite book| page=80 |url=http://www.archive.org/stream/cu31924005489558#page/n88/mode/1up |title=Early Annals of Ornithology|author=Gurney, John Henry|year=1921|publisher=H F & G Witherby| place=London}}</ref> Populacia malpliiĝo komencis en la [[19-a jarcento]] pro [[industriiĝo]] kaj ŝanĝoj en agrikulturaj metodoj. La Blanka cikonio ne plu nestumas en multaj landoj, kaj la nunaj bastionoj de la okcidenta populacio estas en Hispanio, Ukrainio, kaj Pollando. En la [[Iberia Duoninsulo]], populacioj koncentriĝas en la sudokcidento, kaj ankaŭ tie malpliiĝis pro la agrikulturaj praktikoj,<ref name="Carrascal1993"/> (ĉefe pro [[pesticido]]j) kaj malzorgo; tamen ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]] kaj eble danke al televida agado populariga fare de [[Félix Rodríguez de la Fuente]] komencis efektiva protektado kaj dum la [[1980-aj jaroj]] rekuperado. Studo publikita en 2005 trovis, ke la regiono [[Podhale]] de altaj teroj de suda Pollando vidis progreson de Blankaj cikonioj, kiuj unuafoje reproduktiĝis tie en 1931 kaj ekde tiam nestumis je progrese pli altaj lokoj, atingante 890 m super [[marnivelo]] en 1999. Fakuloj proponis, ke tio eble rilatas al la [[Tutmonda varmiĝo|klimata varmiĝo]], kaj al influo de aliaj animaloj kaj plantoj je pli altaj lokoj.<ref name="Tryjanowski2005">{{Cite journal|last=Tryjanowski|first=Piotr|coauthors=Sparks, Tim H.; Profus, Piotr|year=2005|title=Uphill Shifts in the Distribution of the White Stork ''Ciconia ciconia'' in Southern Poland: the Importance of Nest Quality|journal=Diversity and Distributions|volume=11|issue=3|pages=219–23|issn=1366-9516|doi=10.1111/j.1366-9516.2005.00140.x}}</ref><!-- cites both previous --> La Blankaj cikonioj kiuj alvenas al la provinco Poznań en okcidenta Pollando printempe por reproduktiĝi faris tion ĉirkaŭ 10 tagojn pli antaŭe en la lastaj dudek jaroj de la [[20a jarcento]] ol ĉe la fino de la 19a jarcento.<ref>{{Cite journal|last=Ptaszyk|year=2003|title=Changes in the Timing and Pattern of Arrival of the White Stork (''Ciconia ciconia'') in Western Poland|journal=Journal für Ornithologie|volume=144|issue=3|pages=323–29|doi=10.1046/j.1439-0361.2003.03011.x|first1=J.|last2=Kosicki|first2=J.|last3=Sparks|first3=T. H.|last4=Tryjanowski|first4=P.}}</ref> === Migrado === [[Dosiero:Whitestorkflock.jpg|eta|maldekstre|350ra|Aro dum migrado super Israelo. Migrantaj Blankaj cikonioj uzas la levilon de aeraj [[termiko]]j por plimalgrandigi la penon de longdistanca flugado.|alt=A blue sky with many tiny silhouettes of distant flying birds]] La Blanka cikonio estas [[Palearktiso|palearktisa]] [[migrobirdo]], kiu vintre migras al sudo. Migraj vojoj ne estas draste fiksita, sed tradiciigitaj. Estas du migraj vojoj, unu okcidenta tra [[Hispanio]] ([[Ĝibraltara Markolo]]) kaj unu tra orienta [[Grekio]] kaj [[Egiptio]] ([[Nilo|Nilvalo]]). Ambaŭ estas pli longaj ol 12 000 kmj. Tiu granda birdo kiu posedas larĝajn flugilojn kapablas flugi per senmova korpo kaj flugiloj malfermitaj sur varmaj termikoj, kiuj formiĝas super varmigita tero; poste ili profitas okazon por trapasi la markolojn ĉu de Ĝibraltaro ĉu de Bosforo grupe po centoj kune kun rabobirdoj. Sistema priserĉado pri migrado ekis kun [[Germanoj|germana]] ornitologo [[Johannes Thienemann]] kiu komencis ringajn studojn en 1906 ĉe la Birdobservejo Rossitten, en la [[Kurona duoninsulo]] kiu estis tiam [[Orienta Prusio]] kaj nun parto de Rusio. Kvankam ne multaj cikonioj pasis tra Rossitten mem, la observejo kunordigis la grandskalan ringadon de la specio tra tuta Germanio kaj aliloke en Eŭropo. Inter 1906 kaj la [[dua mondmilito]] oni ringigis ĉirkaŭ 100,000 cikoniojn, ĉefe junuloj, kun ĉirkaŭ 2,000 longdistancaj rekuperoj de birdoj portantaj la ringojn de Rossitten registritajn inter 1908 kaj 1954.<ref>{{cite journal |author= Sproll, Alexandra; Fiedler, Wolfgang |year= 2001 |title= Digging in old Data: Migration and Causes of Death in White Storks (''Ciconia ciconia'') according to Ringing Recovery Data of the Vogelwarte Rossitten (Eastern Prussia) before the Second World War |journal= Euring Newsletter |volume= 3 |issue= |pages= |url= http://www.euring.org/about_euring/newsletter3/sproll.htm |publisher= European Union for Bird Ringing |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2012-08-02 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20110722022620/http://www.euring.org/about_euring/newsletter3/sproll.htm |arkivdato= 2011-07-22 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722022620/http://www.euring.org/about_euring/newsletter3/sproll.htm |date=2011-07-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.euring.org/about_euring/newsletter3/sproll.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110722022620/http://www.euring.org/about_euring/newsletter3/sproll.htm |arkivdato=2011-07-22 }}</ref> Oni uzas lastatempe teknikojn pli modernajn kiel komplementaj sistemoj, kiaj la [[Sistemo Argos|sistemon Argos]]. Kiel ĉe la kazo de [[Max (cikonio)|Max la cikonio]], sekvita de la [[Muzeo de Natura Historio de Friburgo]] ekde ties nasko en 1999 kaj ankoraŭ vivanta en 2012, kiu havas tiele la rekordon de longvivdaŭron de animalo havanta tiun sistemon. Estas tradicia hispana diraĵo kiu asertas, ke cikonioj revenas ĉirkaŭ la 20an de februaro el Afriko; tamen ekde antaŭ jardekoj ili revenas ne tiam sed pli antaŭe ĉian fojon. Nuntempe kvankam ili formigras aŭguste, multaj revenas eĉ ĉirkaŭ la fino de decembro por rapide okupi neston. Aliaj vojaĝas suden je la fino de aŭgusto, sed, aŭ ne trapasas la maron aŭ revenas rapide sen vintri en Afriko kaj ĉirkaŭ oktobro aŭ novembro jam estas hejme. La kialoj estas: facileco trovi manĝon en Hispanio (rubejoj kaj irigacia terkulturado), ebla [[klimata ŝanĝo]] kaj neagrabla ricevo ĉe afrikaj medioj. ==== Migrovojoj ==== La Blankaj cikonioj flugas suden el ties someraj reproduktejoj de Eŭropo en aŭgusto kaj septembro, kaj direktiĝas al Afriko.<ref name=Johst/> Tie ili pasas vintron en [[savano]]j el [[Kenjo]] kaj [[Ugando]] suden al [[Kabprovinco]] de [[Sudafriko]].<ref name=BWP331>Cramp 1977, p. 331.</ref> En tiuj areoj ili koncentriĝas en grandaj aroj kiuj povas superi milon da individuoj.<ref name=BWP328/> Kelkaj disiĝas orienten al okcidenta [[Sudano]] kaj [[Ĉado]], kaj povas atingi [[Niĝerio]]n.<ref name=Berthold/> Printempe, la birdoj revenas norde; ili estis registritaj el Sudano kaj [[Egiptio]] el februaro al aprilo.<ref name="Reed69">{{Cite journal|last=Reed|year=1969|title=The Migration of the White Stork in Egypt and Adjacent Areas|journal=The Condor|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0146-p0154.pdf|format=PDF|volume=71|issue=2|pages=146–54|doi=10.2307/1366076|first1=C. A.|last2=Lovejoy|first2=T. E.|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110720095039/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0146-p0154.pdf|archivedate=2011-07-20|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720095039/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0146-p0154.pdf|arkivdato=2011-07-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720095039/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0146-p0154.pdf |date=2011-07-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0146-p0154.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720095039/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0146-p0154.pdf |arkivdato=2011-07-20 }}</ref> Ili revenas en Eŭropon ĉirkaŭ fine de marto kaj aprile,<ref name=Johst/> post averaĝa veturado de 49 tagoj. Kompare la aŭtuna veturado estas kompletata en ĉirkaŭ 26 tagoj. Favoraj [[vento]]j (vostovento) kaj malabundo de manĝo kaj akvo survoje (birdoj flugas pli rapide super regionoj kiuj ne havigas resursojn) pliigas la averaĝan rapidon.<ref name=shamounbaranes03/> [[Dosiero:2017-03-11 Migratory storks resting in Rahat.jpg|eta|La orienta vojo: ripozo en [[Negev]]. (Printempo de 2017)]] Por eviti longan martrapason super Mediteraneo, la birdoj el centra Eŭropo ĉu sekvas orientan migrovojon trapasinte la [[Bosforo]]n al [[Turkio]] <ref>Vidu ankaŭ : [[Sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj]]</ref>, trapasante [[Levantenio]]n, kaj poste trapasante la [[Saharo]]n laŭlonge de la valo de la rivero [[Nilo]] suden, aŭ laŭ okcidenta vojo tra Hispanio kaj super la [[Ĝibraltara Markolo]]<ref>{{Cite journal| doi=10.1111/j.1474-919X.1998.tb04539.x| journal=Ibis| volume=140| pages=41–52| year=1998| title=Routes of Migrating Soaring Birds| last=Leshem| first=Yossi| coauthors=Yom-Tov, Yoram| url=http://www.tau.ac.il/lifesci/departments/zoology/members/leshem/documents/17.pdf| format=PDF| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2012-08-02| arkivurl=https://web.archive.org/web/20101122091350/http://www.tau.ac.il/lifesci/departments/zoology/members/leshem/documents/17.pdf| arkivdato=2010-11-22}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tau.ac.il/lifesci/departments/zoology/members/leshem/documents/17.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101122091350/http://www.tau.ac.il/lifesci/departments/zoology/members/leshem/documents/17.pdf |arkivdato=2010-11-22 }}</ref> (35,000 birdoj). Tiuj migrovojoj maksimumas helpon el termikoj kaj tiele oni enspezas energion.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Exploring Biomechanics, Animals in Motion|url=https://archive.org/details/exploringbiomech00alex|familia nomo=Alexander|persona nomo=R. McNeill|jaro=1992|loko=New York, New York|eldoninto=''[[Scientific American|Scientific American Library]]''|ISBN=0-7167-5035-X}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Flight Behaviour of White Storks ''Ciconia ciconia'' on their Migration over Southern Israel|author=Liechti, Felix; Ehrich, Dorothee; Bruderer, Bruno|year=1996|journal=Ardea|volume=84|pages=3–13|url=http://infonet.vogelwarte.ch/upload/00544921.pdf|format=PDF|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110707004906/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/00544921.pdf|archivedate=2011-07-07|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120305102134/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/00544921.pdf|arkivdato=2012-03-05}} {{Citaĵo el la reto |url=http://infonet.vogelwarte.ch/upload/00544921.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110707004906/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/00544921.pdf |arkivdato=2011-07-07 }}</ref> La orienta migrovojo estas la plej grava kun 530,000 Blankaj cikonioj uzantaj ĝin ĉiujare, kio faras tiun ĉi specion la dua plej komuna migranto tie (post la [[Vespobuteo]]). Aroj de migrantaj [[rabobirdo]]j, de Blankaj cikonioj kaj de [[Blanka pelikano]] povas longi 200&nbsp;km.<ref name= newton74>Newton 2010, pp. 74–75.</ref> La orienta migrovojo estas duoble pli longa ol la okcidenta, sed cikonioj uzas saman tempon por atingi la vintrejojn ambaŭflanke.<ref name= newton144>Newton 2010, p. 144.</ref> Junuloj de Blanka cikonio startas por sia unua sudena migrado laŭ heredata direkto sed, sed se ili disvojiĝas pro veterkondiĉoj, ili malkapablas reveni al ĝusta vojo kaj povas rezulti en nova vintreja loko. Plenkreskuloj povas reveni al ĝusta vojo post fortaj ventoj kaj reĝustigi sian direkton por finveni al sia normala vintrejo, ĉar ili konas la lokojn. Pro la sama tialo, ĉiuj printempaj migrantoj, eĉ tiuj el disaj vintrejoj, povas trovi sian reenan vojon al tradiciaj reproduktejoj.<ref name= newton229>Newton 2010, p. 229.</ref> Eksperimento kun junuloj breditaj en kaptiveco en [[Kaliningrado]] kaj liberigitaj en foresto de naturaj cikonioj kiuj povus montri al ili la vojon rivelis, ke ili ŝajne havas instinkton por flugi suden, kvankam la diso en direkto estis granda.<ref name="Chernetsov2004">{{Cite journal|year=2004|title=Migratory Orientation of First-year White Storks (''Ciconia ciconia''): Inherited Information and Social Interactions|journal=Journal of Experimental Biology|volume=207|issue=6|pages=937–43|issn=0022-0949|doi=10.1242/jeb.00853|author=Chernetsov, Nikita; Berthold, Peter; Querner, Ulrich}}</ref> ==== Energetiko ==== [[Dosiero:Leylek Surusu.JPG|eta|maldekstre|250ra|Ŝvebanta cikoniaro]] La Blankaj cikonioj dependas el la levilo de aeraj [[termiko]]j por ŝvebi kaj glisi la longajn distancojn de siaj jaraj migradoj ekzemple inter Eŭropo kaj subsahara [[Afriko]]. Por multaj, la plej mallonga vojo estas super la [[Mediteranea Maro]]; tamen, ĉar la aeraj termikoj ne formiĝas super akvo, ili ĝenerale flugas super tero por eviti la transmediteraneajn flugojn kiuj postulus longajn energiajn flugilfrapadojn.<ref>{{Cite journal|journal=British Birds |volume= 95| year=2002| pages=372–76| title=Satellite-tracked Lesser Spotted Eagle Avoids Crossing Water at the Gulf of Suez |author=Meyburg, Bernd-U.; Matthes, Joachim; Meyburg, Christiane|url=http://www.dr-meyburg.de/pdfs/a_sp100p/a_sp122.pdf|format=PDF}}</ref> Oni ĉirkaŭkalkulas ke flugilfrapado metabolas 23 fojojn pli da korpograso ol la ŝvebada flugmaniero.<ref>{{Cite journal|doi=10.2307/3677260|author=Spaar, Reto; Bruderer, Bruno|year=1996|title=Soaring Migration of Steppe Eagles ''Aquila nipalensis'' in Southern Israel: Flight Behaviour under Various Wind and Thermal Conditions|journal=Journal of Avian Biology|volume=27|issue=4|pages=289–301|url=http://infonet.vogelwarte.ch/upload/81156449.pdf|format=PDF|jstor=3677260|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110707005030/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/81156449.pdf|archivedate=2011-07-07|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120305102218/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/81156449.pdf|arkivdato=2012-03-05}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707005030/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/81156449.pdf |date=2011-07-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://infonet.vogelwarte.ch/upload/81156449.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120305102218/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/81156449.pdf |arkivdato=2012-03-05 }}</ref> Por trovi la ascendajn aerfluojn, la cikonioj formas grandajn arojn, ekzemple de 500 individuoj flugantaj super 500 metroj larĝe; kiam cikonio trovas aerkolonon, la grupo ĉesas flugi por ascendi spirale je ties sekvo. Tiele, la aroj supreniras spirale sur levanta varma aero ĝis ili atingas la pinton, ĝis 1200–1500 m supergrunde (kvankam estas unu registro de okcidenta Sudano observata ĉe altitudo de 3300 m.<ref name="Reed69"/> Tiu flugometodo estas ĉiukaze dependan de la varmo havigita de la suno, kio malpermesas la cikoniojn flugi dumnokte. Dumfluge la Blanka cikonio povas atingi 45&nbsp;km/h. Ĉiukaze eventuale oni entreprenas longajn flugojn super akvo. Junulo de Blanka cikonio [[Birdoringado|ringita]] ĉe nesto en [[Danio]] aperis poste en [[Anglio]], kie ĝi pasis kelkajn tagojn antaŭ moviĝi. Ĝi estis poste vidata flugante super [[Sankta Maria (Scilly)]], kaj alvenis en malbonaj kondiĉoj en [[Madejro]] tri tagojn poste. Tiu insulo estas 500&nbsp;km el Afriko, kaj duoble el la eŭropa kontinenta tero.<ref name= Cocker>{{Citaĵo el libro|titolo=Birds Britannica|url=https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock|familia nomo=Cocker|persona nomo=Mark|kunaŭtoroj=Mabey, Richard|jaro=2005|loko=Londono|eldoninto=Chatto & Windus|ISBN=0-7011-6907-9|paĝo=[https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock/page/58 58]}}</ref> Migrado tra [[Mezoriento]] povas esti malhelpata de ''[[ĥamsino]]'', nome vento kiuj alportas ventecajn nubecajn tagojn maltaŭgajn por flugado. En tiuj situacioj, la cikoniaroj sidas for de la kontraŭa vetero surgrunde, stanre kaj fronte la venton.<ref name="Reed69"/> == Kutimaro == [[Dosiero:Luisenpark cikonio kaj knabino.JPG|eta|250ra|<center>Blanka cikonio kaj knabino (fakte la filino de la esperantistoj Birgit kaj Thomas Prien) en la [[Luiza Parko Mannheim|Luiza Parko]] [[Mannheim]] ([[Germanio]]).]] Cikonioj marŝas malrapidege kaj majeste serĉante manĝon kaj flugas havante la kolon etende. La Blanka cikonio estas gregema birdo; oni registris arojn de miloj da individuoj ĉe migrovojoj kaj vintrareoj en Afriko. Nereproduktantaj birdoj ariĝas en grupoj de 40 aŭ 50 dum la [[reprodukta sezono]].<ref name=BWP328/> La pli malgranda malhelplumara [[Abdima cikonio]] troviĝas ofte kun aroj de Blankaj cikonioj en [[suda Afriko]].<ref name=SABirdssinc>{{cite book |title=The larger illustrated guide to birds of southern Africa| publisher=Struik |first1=Ian |last1=Sinclair |first2=Phil |last2=Hockey | first3=Norman|last3=Arlott| year=2005|isbn=1-77007-243-8|location=Cape Town, RSA |page=34}}</ref> Reproduktaj paroj de Blankaj cikonioj povus ariĝi en malgrandaj grupoj por ĉasi, kaj oni registris kolonian nestumadon en kelkaj areoj.<ref name=BWP332>Cramp 1977, p. 332.</ref> Tamen, grupoj inter kolonioj de Blanka cikonio ege varias laŭ grando kaj la socia strukturo estas izole difinita; junaj reproduktuloj estas ofte limigitaj al periferiaj nestoj, dum pli maljunaj cikonioj atingas pli altan reproduktan sukceson ĉar okupas plej bonkvalitajn nestojn en la centroj de la reproduktaj kolonioj.<ref name="Vergara2006">{{Cite journal|last=Vergara|first=Pablo|coauthors=Aguirre, José I.|year=2006|title=Age and Breeding Success related to Nest Position in a White Stork ''Ciconia ciconia'' Colony|journal=Acta Oecologica|volume=30|issue=3|pages=414–18|issn=1146-609X|doi=10.1016/j.actao.2006.05.008|url=http://www.ucm.es/info/zoo/bcv/pdf/2006_ActaOecol_30_414.pdf |format=PDF}}</ref> Socia strukturo kaj arorilato estas eltenita danke al [[altruismo|altruismaj]] kutimoj kiaj [[Memaranĝado|plumaranĝado]]. La Blankaj cikonioj montras tiun kutimon nur ĉe la nestoloko. Staraj birdoj plumaranĝas la kapojn de sidantaj birdoj, foje tiuj estas gepatroj aranĝante junulojn, kaj foje junuloj plumaranĝadas sin unu la alian.<ref name="Harrison65">{{Cite journal|last=Harrison|first=Colin James Oliver |year=1965|title=Allopreening as Agonistic Behaviour|journal=Behaviour|volume=24|issue=3–4|pages=161–209|jstor=4533105|doi=10.1163/156853965X00011}}</ref> Malkiel plej cikonioj, ili neniam faras etendeflugilajn sintenojn, kvankam oni scias, ke ili subenigas siajn flugilojn (apartante ilin el siaj korpoj kun la unuarangaj [[flugoplumo]]j indikante suben) kiam ties plumaro estas malseka.<ref>{{cite journal |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n04/p0715-p0722.pdf |format=PDF |journal=The Auk |volume=88 |issue=4 |pages=715–22 |title=Spread-wing Postures and their Possible Functions in Ciconiidae |first=M. Philip |last=Kahl |jstor=4086376 |year=1984 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20110614170035/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n04/p0715-p0722.pdf |archivedate=2011-06-14 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110614170035/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n04/p0715-p0722.pdf |arkivdato=2011-06-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614170035/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n04/p0715-p0722.pdf |date=2011-06-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n04/p0715-p0722.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110614170035/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n04/p0715-p0722.pdf |arkivdato=2011-06-14 }}</ref> La feko de la Blanka cikonio, enhavante kaj fekaĵojn kaj pisaĵojn, estas foje direktata al siaj propraj kruroj, kio blankigas ilin.<ref name=SABirds>{{cite book |title=Southern African Birds: a Photographic Guide | publisher=Struik |first1=Ian |last1=Sinclair |first2=Ian |last2=Davidson |year=2006 |isbn=1-77007-244-6 |location=Cape Town, RSA |page=34}}</ref> La rezulta elvaporiĝo havigas freŝecon kaj temperaturan [[urohidrozo]]n.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Sibley Guide to Bird Life and Behaviour|aŭtoro=Elphick, Chris; Dunning, John B., Jr; Sibley, David (eds)|loko=Londono|eldoninto=Christopher Helm|ISBN=0-7136-6250-6|paĝo=575}}</ref> Birdoj kiuj estas [[birdoringado|ringataj]] povas foje esti suferantaj pro akumulado de fekaĵoj ĉirkaŭ la ringo kio kondukas al premo kaj krurovundo.<ref>{{Cite journal|author= Herholdt, J.J. |year=1987| title=Recovery of a Ring-maimed White Stork| journal=Safring News |volume=16|page= 82}}</ref> Oni notis ankaŭ, ke la Blanka cikonio uzas ilon nome prenante [[musko]]n per beko por alporti akvon en la buŝojn de siaj idoj.<ref>{{Cite journal|url=http://biology.mcgill.ca/faculty/lefebvre/articles/Lefebvre_et_al_2002.pdf|format=PDF|title=Tools and Brains in Birds |author=Lefebvre, Louis; Nicolakakis, Nektaria; Boire, Dennis| journal=Behaviour|volume=139 |year=2002|pages=939–73|accessdate=[[16-a de februaro]] [[2011]]| doi = 10.1163/156853902320387918|issue=7}}</ref> [[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|altdekstre|maldekstre|eta|Plenkreskulo ĉe la [[Nacia Parko Orienta Cavo]], Kenjo. La plej subaj partoj de ties kruroj estas blankecaj pro kovrado per fekaĵoj — ekzemplo de [[termoregulado]] pro [[urohidrozo]].]] Multaj okazaĵoj montras grandan fidelecon de la paro, sinoferon al la savo de la idoj (eĉ en [[1556]] en urbo [[Delft]] oni vidis cikonion, kiam la domo sur kiu sidis ĝia nesto elbrulis, prefere lasi sin mortbruli ol lasi siajn idojn). Ankaŭ kun homoj cikoniojn, kies flugilpintojn oni tondis, oni vidis malsovaĝiĝi (kaptiveco) kaj ege fideli, ludi kun infanoj observante la regulojn, reveni regule po fojon ĉiujare "danki" al homo kiu flegis ĝin, ktp. === Komunikado === Cikonioj ne kantas, ili ne havas voĉajn kordojn, anstataŭe ili bruege klakadas per beko farante sonon priskribitan kiel de malproksima pafado aŭ de kuireja pistado (en Hispanio por tradicia ''[[gazpaĉo]]''), kiam plenkreskuloj renkontas ĉe la nesto. Tiu sono estas atingita per rapida fermo kaj malfermo de la beko, tiele ke ĉiu fermo produktas ĉiun sonon. Tiu fraposono estas amplifikita en la [[gorĝa sako]], kiu funkcias kiel [[resonilo]]. Tiu bekofrapado estas uzata en vario de socia interagado, kaj ĝenerale plilaŭtigas dum daŭrado, kaj adoptas distingajn ritmojn depende de la situacio — ekzemple, pli malrapide dum kopulacio kaj pli mallonge se elsendite kiel [[Alarmosignalo|alarma alvoko]]. Ĉefe klakadas tiu kiu ricevas la alvenontan kaj tiu lasta post la alveno. Samtempe ili tordas draste la kolon ĝis kiam la kapo tuŝas la dorson. Nur en tiaj okazoj ili klakas, diference de aliaj birdoj kiuj kantas dumfluge kiel [[gruo]]j. [[Dosiero:Ciconia ciconia - Courtship display.jpg|alt=Photo d'une cigogne|eta|Ceremonio kaŭre.]] La ununura voĉa sono kiun plenkreskuloj produktas estas milda apenaŭ aŭdebla fajfo; tamen junuloj povas produkti akrajn fajfojn, variajn pepadajn sonojn, kaj katecajn miaŭojn uzatajn por manĝopeto. Kiel ĉe plenkreskuloj, ankaŭ junuloj bekofrapadas.<ref name=BWP334>Cramp 1977, p. 334.</ref> Tiu specio povas ankaŭ komuniki kun aliaj kaj voki helpon, kaj ekzemple cikonio kiu akiris malamon al alia revenis kun trupo de aliaj kaj ĉiuj mortigis la "kulpulon". La ''supren-suben'' memmontrado estas uzata por nombraj interagadoj kun aliaj membroj de tiu specio. Tiu memmontrado estas uzata kiel salutado inter birdoj, post kopulacio, kaj ankaŭ kiel minaco. Reproduktantaj paroj estas [[Teritorio (animalo)|teritoriemaj]] somere, kaj uzas tiun memmontradon, same kiel kaŭrado antaŭen havante malfermajn vostojn kaj etendajn flugilojn.<ref name=BWP333>Cramp 1977, p. 333.</ref> Se tiu sinteno ne sufiĉas, maskloj luktas, foje perforte ĝis sango kaj tio povans i dum tagoj. [[Dosiero:Klappern des weissstorches.jpg|eta|773x773px|centre|Bekofrapada ceremonio.]] === Manĝado === [[Dosiero:Ciconia ciconia(Gollibolli)3.JPG|eta|maldekstra|alt=Photo d'une cigogne|Blanka cikonio kun ronĝulo ĉe beko.]] La Blanka cikonio manĝas en malfermaj kampoj, apud riveretoj aŭ malsekaj areoj esence malgrandajn [[bestoj]]n ([[rano]]jn, [[lacerto]]jn, [[ronĝuloj]]n, [[insekto]]jn eĉ [[serpento]]jn). En terkulturaj regionoj oni protektas cikoniojn, ĉar ili manĝas tiom damaĝajn bestojn kiel [[muso]]j aŭ [[akrido]]j. La Blankaj cikonioj konsumas ampleksan varion de animalaj predoj. Ili preferas manĝi en herbejoj kiuj estu je malpli da 5&nbsp;km el siaj nestoj kaj ĉe lokoj kie la vegetaĵaro estas pli mallonga por ke ties predo estas pli atingebla.<ref name=Johst/> Ties dieto varias laŭ la sezono, loko kaj predo disponeblo. Komunaj manĝeroj estas [[insekto]]j de la ordoj de [[koleoptero]]j kaj [[ortopteroj]] (ĉefe [[skarabo]]j, [[akrido]]j, [[lokusto]]j kaj [[grilo]]j) respektive 49,5 % kaj 43,7 % de insektoj laŭ studo trijara farite en Hispanio el [[Vomaĵo (ornitologio)|vomaĵoj]], el kiuj insektoj reprezentis 99,3 % de la totalaj predoj, tervermoj, [[reptilioj]], [[amfibioj]]n, ĉefe ranospeciojn kiaj la ''Pelophylax'' kl. ''esculentus'' kaj la ''[[Rana temporaria]]'' kaj malgrandajn mamulojn kiaj [[kampomuso]]j, [[Talpedoj|talpoj]], kaj [[soriko]]j. Tiujn lastajn ili gvatas ĉe la enirejo de la hejmtruo kaj kaptas ilin elirantajn. Malplej komune, ili manĝas ankaŭ birdovojn kaj junajn birdojn, fiŝojn, moluskojn, krustulojn (ekzemple la enmetita [[Luiziana kankro]] ĉe rizkampoj de Hispanio) kaj [[skorpio]]j. [[Dosiero:Valge toonekurg.JPG|eta|alt=Photos de cigognes|Kelkaj blankaj cikonioj manĝas en zonoj kie oni laboras per traktoro.]] Ili ĉasas ĉefe dumtage, englutante malgrandajn predojn komplete, sed mortiginte kaj disŝirinte aparte pli grandajn predojn antaŭ engluto.<ref name=BWP332/> Plastaj bendoj estas foje misprenitaj kiel tervermoj kaj konsumataj, foje kun rezulto de mortiga ŝtopado de la digesta sistemo.<ref>doi 10.1675/063.034.0414</ref> Ili ĉasas senprobleme en malfermaj terenoj kaj ne dubas sekvi la traktorojn aŭ aliajn labormaŝinojn por konsumi bestetojn forĝenitajn aŭ eĉ ŝiritaj de la maŝinoj. En Afriko ili same scias profiti la incendiojn kiuj forpelas ĉiajn bestetojn. Birdoj reveninte al [[Latvio]] dum printempo estis vidataj lokigante siajn predojn, precipe ranojn de la specio ''Rana arvalis'', per atento al la masklalvokojn produktitajn de koncentroj de masklaj ranoj.<ref>{{Cite journal|title=White Storks ''Ciconia ciconia'' Eavesdrop on Mating Calls of Moor Frogs ''Rana arvalis''|author=Igaune, Kristine; Indrikis Krams; Krama, Tatjana; Bobkova, Jadviga|journal=Journal of Avian Biology|year=2008|volume=39|issue=2|pages=229–32|doi=10.1111/j.2008.0908-8857.04180.x|url=http://ecolevol.biology.lv/faili/upload/2008_JAB%20Igaune%20Krama%20Krams.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303205336/http://ecolevol.biology.lv/faili/upload/2008_JAB%20Igaune%20Krama%20Krams.pdf|arkivdato=2016-03-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303205336/http://ecolevol.biology.lv/faili/upload/2008_JAB%20Igaune%20Krama%20Krams.pdf |date=2016-03-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://ecolevol.biology.lv/faili/upload/2008_JAB%20Igaune%20Krama%20Krams.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303205336/http://ecolevol.biology.lv/faili/upload/2008_JAB%20Igaune%20Krama%20Krams.pdf |arkivdato=2016-03-03 }}</ref> La dieto de nereproduktantaj birdoj estas simila al tiu de reproduktantaj birdoj, sed manĝeroj estas plej ofte prenataj el sekaj areoj.<ref>{{cite journal |author= Antczak, Marcin; Konwerski, Szymon; Grobelny, Seweryn; Tryjanowski, Piotr|year= 2002|title= The Food Composition of Immature and Non-breeding White Storks in Poland|journal= Waterbirds|volume= 25|issue=4 |issn= 1524-4695|pages= 424–28 |doi=10.1675/1524-4695(2002)025[0424:TFCOIA]2.0.CO;2}}</ref> Kiam cikoniidoj estas aĝaj de kelkaj semajnoj, ĉirkaŭ 4&nbsp;kg de manĝo estas ĉiutage necesa por nutri familion. Blankaj cikonioj vintrantaj en okcidenta [[Barato]] estis observataj sekvantaj [[antilopo]]jn de specio ''Antilope cervicapra'' por kapti la insektojn forĝenitajn de tiuj.<ref>{{Cite journal| author= Parasharya, Bhavbhuti M.; Vyas, Raju |year=1998| title= Foraging Association of White Stork ''Ciconia ciconia'' with Blackbuck ''Antilope cervicapra''| journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume= 95| issue=1| page=112}}</ref> Similsituaciaj cikonioj foje manĝas kun la [[Lankola cikonio]] (''Ciconia episcopus'').<ref name="Pande">{{cite journal |last1=Pande|first1=Satish|coauthors=Sant, Niranjan; Bhate, Rohan; Ponkshe, Aditya; Pandit, Pranav; Pawashe, Amit; Joglekar, Charu |year=2007 |title=Recent Records of Wintering White ''Ciconia ciconia'' and Black ''C. nigra'' Storks and Flocking Behaviour of White-necked Storks ''C. episcopus'' in Maharashtra and Karnataka States, India |journal=Indian Birds |volume=3 |issue=1 |pages=28–32 |publisher=New Ornis Foundation, Hyderabad|issn=0973-1407 |url=http://www.archive.org/details/WhiteStorkIndia}}</ref> Manĝorabado estis registrita en Barato kiam rodulo kaptita de [[Marĉa cirkuo]] estis rabata de Blanka cikonio, dum male oni scias, ke la [[Griza cirkuo]] ĉikanas la Blankajn cikoniojn dum manĝado de kampomusoj en kelkaj partoj de [[Pollando]].<ref>{{Cite journal| author=Akhtar, S. Asad; Tiwari, J.K. |year=1993| title= Food Piracy by a White Stork ''Ciconia ciconia'' (Linn.)| journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=90|issue=1|pages=90–91}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Why do Montagu's Harriers Disturb Foraging Sessions of White Storks in South-East Poland|author=Kitowski, Ignacy|year=2007|url=http://aetos.narod.ru/online/berkut16-1/ethology16-1-1.pdf|format=PDF|volume=16|issue=1|pages=110–18|journal=Berkut|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110811045449/http://aetos.narod.ru/online/berkut16-1/ethology16-1-1.pdf|arkivdato=2011-08-11}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811045449/http://aetos.narod.ru/online/berkut16-1/ethology16-1-1.pdf |date=2011-08-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://aetos.narod.ru/online/berkut16-1/ethology16-1-1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110811045449/http://aetos.narod.ru/online/berkut16-1/ethology16-1-1.pdf |arkivdato=2011-08-11 }}</ref> === Reproduktado kaj vivodaŭro === [[Dosiero:Cigogne blanche MHNT.jpg|eta|Ovo de blanka cikonio]] La nesto estas plu uzata ĉiujare kaj povas iĝi ege granda (oni trovis en [[Turingio]] neston uzita ekde [[1592]]), ĝin ili konstruas oftege meze de homaj medioj: en [[Hungarujo]] ofte sur la elektraj fostoj, en [[Alzaco]] sur la kamentuboj vortice de la altaj Alzacaj tegmentoj. En Francio oni vidis en jaro 2000 tuta kolonio de nestoj establi sin sur la fostoj de altatensiaj elektraj ekipaĵoj de multtrafika [[fervojo]] [[Parizo]]-[[Iruno]], precize super la per trajnoj veturataj trakoj. En Hispanio ili nestas sur [[preĝejo]]j, turetoj, abandonitaj kampardomoj kaj altaj konstruaĵoj ofte po multnombraj kolonioj. Tie ili surstaras ofte per nur unu kruro. La Blanka cikonio reproduktiĝas en malfermaj farmareoj kun aliro al marĉaj humidejoj, kaj konstruas grandan [[nesto]]n el bastonetoj en arboj (ekzemple [[anzino]]j aŭ [[eŭkalipto]]j en Hispanio), aŭ sur konstruaĵoj, aŭ sur intence homkonstruitaj platformoj,<ref name= Tryjanowski>{{Citaĵo el libro|titolo=The White Stork in Poland|aŭtoro=Tryjanowski, Piotr; Sparks, Tim H.; Jerzak, Leszek (eds)|jaro=2006|loko=Poznań, Poland|eldoninto=Bogucki Wydaw|ISBN=83-60247-35-8}}</ref> sed ĉiam alte, kaj tiele ili estas sekuraj kontraŭ predantoj. Malofte ili faras neston sur rokoj, ekzemple ĉe [[Malpartida de Cáceres]], Hispanio, sed sur tre rondoformaj kaj malfacile grimpeblaj rokoj el [[granito]]. Ĉiu nesto estas 1–2 m profunda, 0.8–1.5 m de diametro, kaj 60–250&nbsp;kg peza.<ref name=AZ-2009/> Nestoj estas konstruataj en izolaj kolonioj.<ref name="Vergara2006" /> Ne persekutata, ĉar ĝi estas konsiderata kiel bona aŭguro, ĝi ofte nestumas ĉe homaj setlejoj; en suda Eŭropo, videblas nestoj sur preĝejoj kaj aliaj konstruaĵoj, foje kaŭzantaj problemojn ĉefe pro ties pezo. La nesto estas tipe uzata jaron post jaro ĉefe fare de pli aĝaj maskloj. La maskloj alvenas plej frue en la sezono kaj elektas la nestolokojn. Pli grandaj nestoj estas asociaj kun pli grandaj nombroj de junuloj sukcese elnestiĝintaj, kaj ŝajne ili estas plej dezirataj.<ref>{{Cite journal|author=Vergara, Pablo; Gordo, O.; Aguirre, José I.|year=2010|title=Nest Size, Nest Building Behaviour and Breeding Success in a Species with Nest Reuse: the White Stork ''Ciconia ciconia''|journal=Annales Zoologici Fennici|volume=47|pages=184–94|url=http://www.sekj.org/PDF/anz47-free/anz47-184.pdf|format=PDF}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927170417/http://www.sekj.org/PDF/anz47-free/anz47-184.pdf |date=2011-09-27 }}</ref> Nestoŝanĝo estas ofte rilata al ŝanĝoj en pariĝado kaj al malsukceso ĉe idozorgado dum antaŭa jaro, kaj pli junaj birdoj plej verŝajne ŝanĝas nestolokojn.<ref>{{Cite journal| title=Nest-site fidelity and breeding success in White Stork ''Ciconia ciconia''|journal=Ibis|volume=148|pages=672–77|year=2006|author=Vergara, Pablo; Aguirre, José I.; Fargallo, Juan A.; Dávila, José A. | url=http://www.ucm.es/info/zoo/bcv/pdf/2006_Ibis_148_672.pdf|format=PDF|doi=10.1111/j.1474-919X.2006.00565.x| issue=4}}</ref> Sukcedo de paroj estis observata okupante neston por kelkaj tagoj antaŭ formoviĝi, kies tialo ne estas klara.<ref>{{Cite journal|author= Wuczyński, Andrzej |title=The Turnover of White Storks ''Ciconia ciconia'' on Nests During Spring Migration|journal=Acta Ornithologica|volume=40 |issue=1|pages=83–85 |format=PDF|year=2005|doi=10.3161/0001645054742651}}</ref> [[Dosiero:Ciconia ciconia -Iglesia de San Isidoro, Ciguenas en el campanario, Salamanca, Spain-18June2006.jpg|maldekstra|eta|Nestoj sur [[sonorilmuro]] en Hispanio. Blankaj cikonioj ofte formas malgrandajn nestokoloniojn.|alt=At least eight tall, black and white birds, in three nests on the roof of a building.]] Kelkaj birdospecioj ofte nestumas en la grandaj nestoj de la Blanka cikonio. Regulaj okupantoj estas la [[Dompasero]], la [[Kampopasero]]j, aŭ la [[Sturno]]j; malpli oftaj loĝantoj estas la [[Turfalko]], la [[Noktuo]], la [[Koracio]], la [[Blanka motacilo]], la [[Nigra ruĝvostulo]], la [[Monedo]], kaj la [[Hispana pasero]].<ref>Haverschmidt 1949, pp. 33–34.</ref> Pariĝintaj birdoj salutas unu la alian per ceremonia kaposkua kaj kaŭrada memmontradoj, kaj per samtempa bekofrapado.<ref name=hbw/> Paroj ofte kopulacias dum la monato antaŭa al la ovodemetado. Altafrekvenca parkopulaciado estas kutime asocia kun [[spermokonkurenco]] kaj alta frekvenco de [[Promiskueco|eksterpara kopulacio]]; tamen, eksterpara kopulacio estas malofta ĉe Blankaj cikonioj.<ref>{{Cite journal|title=Frequent Copulations Despite Low Sperm Competition in White Storks (''Ciconia ciconia'')|author=Tortosa, Francisco S.; Redondo, Tomas|journal=Behaviour| volume=121| issue=3&4|year=1992|pages=288–315|jstor=4535031|doi=10.1163/156853992X00408}}</ref> Paro de Blankaj cikonioj zorgas po ununuran ovaron (idaron) jare. La ino tipe demetas kvar [[ovo]]jn, kvankam oni registris ovarojn de 1–7 ovoj.<ref name=BWP334/> Tiuj ovoj estas blankaj, sed ofte aspektas malpuraj aŭ flavecaj pro kovro [[gluteno|gluteneca]]. Ili estas 72.58 x 51.86&nbsp;mm,<ref name="Oologia neerlandica"/> kaj pezas 96–129 g,<ref name=BWP334/> el kiuj 10.76 g estas de konkoŝelo.<ref name="Oologia neerlandica">{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/details/oologianeerlandi02pelt|titolo=Oologia Neerlandica : Eggs of Birds Breeding in the Netherlands (Vol II)|familia nomo=Pelt Lechner|persona nomo=A. A. van|jaro=1911|loko=The Hague, Netherlands|eldoninto=Nijhof|paĝo=118}}</ref> [[Kovado]] komencas tuj post la unua ovodemeto, kaj tiele la eloviĝo okazas nesamtempe, komence post 33 al 34 tagoj. Ambaŭ gepatroj kovas laŭvice dumtage, sed nokte nur la ino. La unua eloviĝinto tipe havas konkurencan avantaĝon super la aliaj. Dum pli fortaj idoj ne estas agresemaj al pli malfortaj idoj, kiel ja okazas ĉe kelkaj specioj ([[kainismo]]), plej malfortaj aŭ plej malgrandaj idoj estas foje mortigitaj de siaj gepatroj.<ref name=Zielinski>{{Cite journal|author=Zielinski, Piotr|year=2002|title=Brood Reduction and Parental Infanticide – are the White Stork ''Ciconia ciconia'' and the Black Stork ''C. nigra'' Exceptional?|journal=Acta Ornithologica|volume=37|issue=2|pages=113–19|url=http://www.ekologia.uni.lodz.pl/zielinski1.pdf|format=PDF|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120315165816/http://www.ekologia.uni.lodz.pl/zielinski1.pdf|arkivdato=2012-03-15}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120315165816/http://www.ekologia.uni.lodz.pl/zielinski1.pdf |date=2012-03-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ekologia.uni.lodz.pl/zielinski1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120315165816/http://www.ekologia.uni.lodz.pl/zielinski1.pdf |arkivdato=2012-03-15 }}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.2307/3676447|title = Motives for Parental Infanticide in White Storks ''Ciconia ciconia''|first=Francisco S.|last=Tortosa |coauthors= Redondo, Tomas |journal=Ornis Scandinavica| volume=23| issue=2 |year=1992| pages=185–89|jstor=3676447}}</ref> Tiu kutimo okazas kaze de manĝa malabundo por malpliigi la idokvanton kaj tiele pliigi la ŝancojn de survivado de la restantaj idoj. La idoj de la Blanka cikonio ne atakas unu la alian, kaj ties patra metodo nutri ilin (elgorĝado de grandaj kvantoj de manĝo unufoje) signifas ke plej malfortaj idoj ne estas forkonkurencataj de la plej fortaj rekte, kaj pro tio la patra idomortigo estas efika vojo al malpliigo de la idokvanto. Spite tion, tiu kutimo ne estis ofte observata.<ref name=Zielinski/><!-- cites 3 previous sentences --> [[Dosiero:Ciconia ciconia -near Basilica of St John, Selcuk, Izmir Province, Turkey -nest-8.jpg|eta|Unu el kelkaj nestoj konstruitaj sur homfaritaj platformoj ĉe la Baziliko de Sankta Johano, [[Selçuk]], [[Provinco Izmir]], [[Turkio]]]] Gravas la temperaturo kaj la vetero ĉirkaŭ la epoko de eloviĝo printempe; malvarmaj temperaturoj kaj malseka vetero pliigas la idomortindicon kaj malpliigas la indicojn de reprodukta sukceso.<ref name="Carrascal1993"/> Iome neantaŭsupozate, studoj trovis, ke plej malfruaj eloviĝintoj kiuj sukcese atingis plenkreskecon produktas pli da idoj ol la plej fruaj eloviĝintoj el ties samnestanoj.<ref>{{cite journal |journal= Evolutionary Ecology Research|year= 2007| volume=9|pages=355–64| title=Younger, Weaker White Stork (''Ciconia ciconia'') Nestlings Become the Best Breeders| author=Aguirre, José I.; Vergara, Pablo |url=http://www.ucm.es/info/zoo/bcv/pdf/2007_EvolEcolRes_9_355.pdf|format=PDF}}</ref> La korpopezo de la idoj pliiĝas rapide en la unuaj semajnoj kaj atingas komunon de ĉirkaŭ 3.4&nbsp;kg en 45 tagoj post eloviĝo, kiam ili estis nur 75 g pezaj. La longo de la beko pliiĝas linie dum ĉirkaŭ 50 tagoj.<ref>{{Cite journal|author= Tsachalidis, Efstathios P.; Liordos, Vasilios; Goutner, Vassilis|year= 2005|title= Growth of White Stork ''Ciconia ciconia'' Nestlings|journal= Ardea|volume= 93|issue= 1|pages= 133–37|url= http://users.auth.gr/~vgoutner/pdf/50.pdf|format= PDF}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721080405/http://users.auth.gr/~vgoutner/pdf/50.pdf |date=2011-07-21 }}</ref> Junuloj estas nutrataj el tervermoj kaj insektoj, kiuj estas elgorĝigataj de la gepatroj sur la planko de la nesto. Plej aĝaj idoj atingas en la buŝojn de la gepatroj por akiri manĝon.<ref>{{Cite journal |author=Mužinic, Jasmina; Rašajski, Javor |year=1992 |title=On Food and Feeding Habits in the White Stork, ''Ciconia c. ciconia'', in the Central Balkans |journal=Õkologie der Vögel (Ecology of Birds) |volume=14 |pages=211–23 |url=http://www.vretenca.hr/filez/bib/B-068.pdf |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721102823/http://www.vretenca.hr/filez/bib/B-068.pdf |arkivdato=2011-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721102823/http://www.vretenca.hr/filez/bib/B-068.pdf |date=2011-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.vretenca.hr/filez/bib/B-068.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721102823/http://www.vretenca.hr/filez/bib/B-068.pdf |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> Akvo estas metita rekte el la beko de plenkreskuloj al tiu de junuloj. La dek unuajn tagojn, la gepatroj nutras la idojn ĉiuhore; kiam la idoj atingis aĝon de du aŭ tri semajnoj, la gepatroj revenas ĉiun duan horon. [[Elnestiĝo]] okazas 58 al 64 tagojn post eloviĝo.<ref name=storch8>Van den Bossche 2002, p. 8.</ref> Blankaj cikonioj ĝenerale ekreproduktiĝas kiam ili estas ĉirkaŭ kvarjaraj, kvankam la aĝo de la unua reproduktado estis registrita tiom frue kiom ĝis du jaroj kaj tiom malfrue kiom ĝis sep jaroj.<ref name=BWP335/> La plej aĝa konata natura Blanka cikonio vivis 39 jarojn post esti [[birdoringado|ringata]] en [[Svisio]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.euring.org/data_and_codes/longevity-voous.htm|titolo=EURING list of longevity records for European birds|alirdato=2a Decembro 2010|jaro=2010|eldoninto=EURING}}</ref> dum kaptivaj birdoj vivis pli da 35 jaroj.<ref name="hbw"/> == Parazitoj kaj malsanoj == [[Dosiero:Storks in Cerceda (Community of Madrid, Spain) 01.jpg|eta|maldekstre|alt=Photo de cigognes|La cikonioj reuzas siajn nestojn dum multaj jaroj (reproduktaj sezonoj), kaj sekve alportas multan materialon de jaro al jaro, kio rezultas en akumuliĝo de organika materialo, nome loĝejo por parazitoj.]] La nestoj de Blankaj cikonioj estas [[habitato]] por ampleksa gamo de malgrandaj [[artropodo]]j, ĉefe dum la plej varmaj monatoj kiam la birdoj alvenas reproduktiĝi. Por nestumado dum sinsekvaj jaroj, la cikonioj alportas plian materialon por kovri siajn nestojn kaj tavoloj de organika materialo akumuliĝas ene. Ne nur ties korpoj tendencas reguligi temperaturojn en la nesto, sed ankaŭ fekaĵoj, manĝorestaĵoj kaj plumaj kaj haŭtaj fragmentoj havigas manĝon por granda kaj diversa populacio de libervivantaj [[mesostigmata|mezostigmataj]] [[akaro]]j. Enketado pri dudeko de nestoj trovis 13,352 individuojn de 34 specioj, el kiuj la plej oftaj estas ''Macrocheles merdarius'', ''Macrocheles robustulus'', ''Uroobovella pyriformis'' kaj ''Trichouropoda orbicularis'', kiuj kune reprezentis preskaŭ 85% el ĉiuj specimenoj kolektitaj. Tiuj manĝas la ovojn kaj larvojn de insektoj kaj [[nematodo]]jn, kiuj abundas en la nestorubo. Tiuj akaroj estas disigitaj danke al la [[Koprofagio|koprofagiaj]] skaraboj, ofte de la familio [[Skarabedoj]], aŭ al fekaĵo alportata de la cikonioj mem dum la nestokonstruado. Parazitaj akaroj ne ekzistas, eble ĉar estas kontrolataj de predantaj specioj. La ĝenerala efiko de la akara populacio ne estas klara, ĉar akaroj povus ludi gravan rolon por forigi damaĝajn organismojn (kaj pro tio esti bonfaraj), aŭ ili povus havi malamikan efikon super idoj.<ref name=bloszyk2005 >{{cite journal | last= Błoszyk | first= Jerzy | coauthors= Gwiazdowicz, Dariusz J.; Bajerlein, Daria; Halliday, Robert Bruce | year=2005 | title= Nests of the White Stork ''Ciconia ciconia'' (L.) as a Habitat for Mesostigmatic Mites (Acari, Mesostigmata) | journal= Acta Parasitologica | volume= 50 | issue = 2 | pages= 171–75 | url = http://www.actaparasitologica.pan.pl/archive/PDF/Bloszyk.pdf |format =PDF | doi = }}</ref><ref name= Bajerlein >{{cite journal | last= Bajerlein | first= Daria | coauthors= Błoszyk, Jerzy; Gwiazdowicz, Dariusz J.; Ptaszyk, Jerzy; Halliday, Bruce | year= 2006 | title= Community Structure and Dispersal of Mites (Acari, Mesostigmata) in Nests of the White Stork (''Ciconia ciconia'') | journal= Biologia | volume= 61 | issue = 5 | pages= 525–30 | doi = 10.2478/s11756-006-0086-9 }}</ref> La propraj birdoj gastigas speciojn apartenantajn al pli da kvar genroj de plumopedikoj.<ref name = Rothschild >{{cite book |title= Fleas, Flukes and Cuckoos. A Study of Bird Parasites |author= [[Miriam Rothschild|Rothschild, Miriam]]; Clay, Theresa |year= 1953 |publisher= Collins |location= London, UK | page = 152 |url=http://www.archive.org/stream/fleasflukescucko00roth#page/152/mode/1up/ }}</ref> Tiuj akaroj, inklude ''Freyanopterolichus pelargicus''<ref name="TrouessartMegnin1885">{{cite journal | url=http://www.archive.org/stream/bulletindelasoc161unkngoog#page/n248/mode/2up | title=Monographie du genre ''Freyana'' et description des espèces nouvelles du Musée d'Angers | author=Trouessart, Édouard Louis kaj Mégnin, Jean Pierre | journal=Bulletin De La Société D'Études Scientifiques D'Angers | year=1885 | volume=14 | pages=29–45 | language = French}}</ref><ref name="MuseumCentralAfrica">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.africamuseum.be/collections/browsecollections/naturalsciences/biology/acari/browse_hosts?orderby=Host&b_start:int=3800&set_language=enAcari|titolo=Acari Collection & Systematics|alirdato=2012-03-10|eldoninto=Royal Museum for Central Africa}}</ref><!-- , ''[[Pseudogabucinia ciconiae]]'' - citation needed--> kaj ''Pelargolichus didactylus''<ref name="MuseumCentralAfrica"/> vivas en fungoj kreskantaj sur plumoj.<!-- <ref name = mites>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.federmilben.de/en/interestingfacts.html|titolo=interesting facts|aŭtoro=Schöne, Richard; Schmäschke, Ronald; Sachse, Margit|verko=federmilben|eldoninto=Star-Media GmbH}} Retrieved 22 October 2010 – The editors of the feather mite site are two veterinary scientists and a veterinary engineer. Two work at the Institute of Parasitology. still not as reliable as citing journals --> La fungoj troviĝintaj sur la plumaro povus manĝi la [[keratino]]n de la eksteraj plumoj aŭ la plumoleon.<ref name= fungi>{{cite journal | last= Pugh | first= Geoffrey John Frederick | year= 1972| title= The Contamination of Birds' Feathers by Fungi | journal= Ibis | volume= 114 | issue = 2 | pages= 172–77 | doi =10.1111/j.1474-919X.1972.tb02602.x }}</ref> [[Mallophaga|malofagoj]] kiaj ''Colpocephalum zebra'' tendencas troviĝi ĉe la flugiloj, dum ''Neophilopterus incompletus'' aliloke en la korpo.<ref>{{cite journal |title=Chewing Lice (''Insecta'', ''Phthiraptera'') of the White Stork (''Ciconia ciconia'' L.) in Poland |url= |first1=Sławomira |last1=Fryderyk |first2=Joanna N. |last2=Izdebska |volume=64 |issue=2 |journal=Annales UMCS, Biologia |pages=83–88 |year=2009 |doi=10.2478/v10067-010-0017-6 }}</ref> La Blanka cikonio ankaŭ portas kelkajn tipojn de internaj parazitoj, inklude ''Toxoplasma gondii''<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Foodborne Parasites|familia nomo=Ortega|persona nomo=Ynes R.|jaro=2006|loko=New York, New York|eldoninto=Springer|ISBN=0-387-30068-6|paĝo=121}}</ref> kaj [[intesta parazito|intestajn parazitojn]] de la genro ''Giardia''.<ref>{{cite journal |title=Giardiasis in a White Stork in The Netherlands |first1=F.F. |last1=Franssen |first2=J. |last2=Hooimeijer |first3=B. |last3=Blankenstein |first4=Dirk J. |last4=Houwers |journal=Journal of Wildlife Diseases |volume=36 |issue=4|pages=764–66 |year=2000 |pmid=11085441}}</ref> Studo pri 120 kadavraĵoj de Blankaj cikonioj el [[Saksio-Anhalto]] kaj [[Brandenburgo]] en Germanio montris ok speciojn de [[trematodo]]j (ebenaj vermoj), kvar speciojn de [[cestodo]]j (tenioj), kaj almenaŭ tri speciojn de [[nematodo]]j.<ref>{{Cite journal|last=Schuster, Rolf; Schaffer, Thoralf; Shimalov, Vladimir |year=2002|title=[The Helminth Fauna of Indigenous White Storks (''Ciconia ciconia'')]|journal=Berliner und Munchener Tierarztliche Wochenschrift |volume=115|pages=435–39|pmid=12481650|language=German|first1=R|last2=Schaffer|first2=T|last3=Shimalov|first3=V|issue=11–12}}</ref> Unu specio de ebena vermo, nome ''Chaunocephalus ferox'', kaŭzis vundojn en la muro de la malgrandaj intestoj de nombraj birdoj akceptitaj en du malsanulaj centroj en centra Hispanio, kaj estis asociaj kun malpliiĝo de pezo. Ĝi estas konita patogeno kaj kaŭzas malsanojn ĉe la [[Azia anastomo]] (''Anastomus oscitans'').<ref>{{Cite journal|last=Höfle|year=2003|title=''Chaunocephalus ferox'' in Free-Living White Storks in Central Spain|journal=Avian Diseases|volume=47|issue=2|pages=506–12|doi=10.1637/0005-2086(2003)047[0506:CFIFWS]2.0.CO;2|issn=0005-2086|first1=U.|last2=Krone|first2=O.|last3=Blanco|first3=J. M.|last4=Pizarro|first4=M.|pmid=12887215}}</ref> La [[Okcidentnila viruso]] (WNV) estas ĉefe birda infekto kiu estas transmitita inter birdoj pere de [[kulo]]j.<ref>{{cite journal |author=Hayes, Edward B.; Komar, Nicholas; Nasci, Roger S.; Montgomery, Susan P.; O'Leary, Daniel R.; Campbell, Grant L.|title=Epidemiology and Transmission Dynamics of West Nile Virus Disease |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=11 |issue=8 |pages=1167–73 |year=2005 |pmid=16102302 |url=http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol11no08/05-0289a.htm}}</ref> Migrantaj birdoj ŝajne gravas por disvastigo de la viruso,<ref>{{Cite journal|last=Malkinson|year=2002|title=The Role of Birds in the Ecology of West Nile Virus in Europe and Africa|journal=Current Topics in Microbiology and Immunology|volume=267|pages=309–22|pmid=12082995|first1=M.|last2=Banet|first2=C.}}</ref> kies ekologio restas malmulte konata.<ref name="Zeller2004">{{Cite journal|last=Zeller|first=Hervé G.|coauthors=Schuffenecker, Isabelle|year=2004|title=West Nile Virus: An Overview of Its Spread in Europe and the Mediterranean Basin in Contrast to Its Spread in the Americas|journal=European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases|volume=23|issue=3|pages=147–56|issn=0934-9723|doi=10.1007/s10096-003-1085-1|pmid=14986160}}</ref> La 26an de aŭgusto 1998, aro de ĉirkaŭ 1,200 migrantaj Blankaj cikonioj kiuj devojiĝis el ties vojo suden surteriĝis en [[Eilat]], en suda [[Israelo]]. La aro estis lacega kaj devis flugilfrapi por reveni al sia migrovojo, kaj nombraj birdoj mortiĝis. Oni izolis virulentan branĉon de la Okcidentnila viruso el la cerboj de dekunu mortintaj junuloj. Aliaj Blankaj cikonioj poste ekzamenitaj en Israelo montris kontraŭ-WNV [[antikorpo]]jn.<ref>{{cite journal | title=Introduction of West Nile virus in the Middle East by Migrating White Storks|author=Malkinson, Mertyn; Banet, Caroline; Weisman, Yoram; Pokamunski, Shimon; King, Roni; Drouet, Marie-Thérèse; Deubel, Vincent | journal=Emerging Infectious Diseases|year=2002|volume=8|issue=4|pages=392–97|pmc=2730252|pmid=11971773 | doi=10.3201/eid0804.010217}}</ref> En 2008 tri junuloj de Blanka cikonio el Pola naturrifuĝejo montris [[Serokonverto|seropozitivajn]] rezultojn indike eksponon al la viruso, sed la kunteksto aŭ ekzisto de la viruso en tiu lando estas neklara.<ref>{{cite journal |journal=Viral Immunology |volume=21 |issue=2 |pages=247–54 |author=Hubálek, Zdenek; Wegner, Elżbieta; Halouzka, Jiří; Tryjanowski, Piotr; Jerzak, Leszek; Sikutová, Silvie; Rudolf, Ivo; Kruszewicz, Andrzej G.; Jaworski, Zbigniew; Wlodarczyk, Radoslaw |title=Serologic Survey of Potential Vertebrate Hosts for West Nile Virus in Poland |year=2008 |doi=10.1089/vim.2007.0111}}</ref> == Disvolviĝo de populacioj kaj konservado == [[Dosiero:Luisenpark cikonio.jpg|eta|dekstre|250ra|<center>Blanka cikonio en Germanio]] Ĝis la [[19-a jarcento]] la populacio estis ĉirkaŭ stabila. Poste en la tuta areo de disvastiĝo malkreskis rapide (pro malfacilaĵoj sur la migradvojo, poluado, ĉasado, kaj ĉefe detruo de la vivloko) la populacio ĝis ĉirkaŭ la [[1970-aj jaroj]]. Ekde tiu tempo danke al protektaj paŝoj ĝia populacio kreskis grave kaj ankaŭ ties disvastigo kreskis. En Eŭropo ĝenerale, ilia nombro kreskis je 25% en la jardeko 1995-2005. Estas ĉirkaŭkalkulata la plena loĝantaro de Blankaj cikonioj en la mondo je pli ol 230 000 nestantaj paroj. La malpliiĝo de Blankaj cikonioj pro [[industriigo]] kaj agrikulturaj ŝanĝoj (ĉefe sekigado de humidejoj kaj konverto de [[prerio]]j al rikoltokampoj kiaj tiuj de [[maizo]]) komencis jam en la [[19-a jarcento]]: la lasta natura individuo en [[Belgio]] estis vidata en [[1895]], en [[Svedio]] en [[1955]], en [[Svisio]] en [[1950]] kaj en [[Nederlando]] en [[1991]]. Tamen tiu specio estis ekde tiam reenmetita al multaj regionoj.<ref>{{Cite journal|author=Berthold, Peter; Fiedler, Wolfgang; Querner, Ulrich|title=White Stork (''Ciconia ciconia'') migration studies: basic research devoted to conservation measures|pages=133–41|volume=2|year=2000|journal=Global Environment Research|url=http://www.airies.or.jp/publication/ger/pdf/04-2-03.pdf|archiveurl=http://web.archive.org/web/20031210164046/http://www.airies.or.jp/publication/ger/pdf/04-2-03.pdf|archivedate=2003-12-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20031210164046/http://www.airies.or.jp/publication/ger/pdf/04-2-03.pdf|arkivdato=2003-12-10}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031210164046/http://www.airies.or.jp/publication/ger/pdf/04-2-03.pdf |date=2003-12-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.airies.or.jp/publication/ger/pdf/04-2-03.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20031210164046/http://www.airies.or.jp/publication/ger/pdf/04-2-03.pdf |arkivdato=2003-12-10 }}</ref> Ĝi estis klasita kiel ''Malplej Zorgiga'' fare de IUCN ekde [[1994]], post esti klasita kiel ''[[Preskaŭ Minacata]]'' en [[1988]].<ref name=IUCN>{{IUCN|version=2010.4|assessors=BirdLife International|year=2009 |id=144785|title=''Ciconia ciconia''|accessdate=16a Decembro 2010}}</ref> La Blanka cikonio estas specio al kiu aplikiĝas la ''Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds'' ([[AEWA]]).<ref name = AEWA>{{Cite web | author= | title= Annex 2: Waterbird Species to Which the Agreement Applies | work= Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds (AEWA) | url= http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf | format= PDF | publisher= UNEP/ AEWA Secretariat | accessdate= 9a Decembro 2010 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20071110021259/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf | archivedate= 2007-11-10 | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2012-08-04 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20110728144028/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf | arkivdato= 2011-07-28 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728144028/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |date=2011-07-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120330091814/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |arkivdato=2012-03-30 }}</ref> Partneroj de tiu ''Agreement'' (traktato) devus engaĝiĝi en ampleksa gamo de konservadaj strategioj priskribitaj en detala agadplano. La plano estas intencita por enkonduki ŝlosilajn temojn kiaj specia kaj habitata konservadoj, administrado de homa agado, priserĉado, edukado, kaj plibonigado.<ref name = AEWAintro>{{Cite web | author= | title= Introduction | work= African-Eurasian Waterbird Agreement | url= http://www.unep-aewa.org/about/introduction.htm | publisher= UNEP/ AEWA Secretariat | accessdate= 9a Decembro 2010 | titolo= Arkivita kopio | alirdato= 2012-08-04 | arkivurl= https://web.archive.org/web/20120211082252/http://www.unep-aewa.org/about/introduction.htm | arkivdato= 2012-02-11 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20120211082252/http://www.unep-aewa.org/about/introduction.htm | archivedate= 2012-02-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unep-aewa.org/about/introduction.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120211082252/http://www.unep-aewa.org/about/introduction.htm |arkivdato=2012-02-11 }}</ref> Minacoj estas konstanta perdo de humidejoj, kolizioj kun altatensiaj elektraj linioj, uzado de [[pesticido]]j (kiaj [[DDT]]) por lukti kontraŭ [[dezertakrido|akridoj]] en Afriko, kaj tre kontraŭleĝa ĉasado ĉe migrovojoj kaj vintrejoj.<ref name= hbw/> [[Dosiero:Ciconia ciconia juv small.jpg|eta|maldekstra|alt=Three long-legged, long-billed black and white birds stand on a huge pile of sticks atop an artificial platform on a pole|Homfarita nestoplatformo en Pollando konstruita kiel konservada helpo kaj por eviti ke cikonioj difektu la elektran liveradon pro nestumado sur fostoj. Tri junaj Blankaj cikonioj estas sur la nesto kaj du [[Kampopasero]]j estas ripoze flanke de la nesto.]] Granda populacio de Blankaj cikonioj reproduktiĝas en centra kaj orienta Eŭropo. En censo de 2004/05, estis 52,500 paroj en [[Pollando]], 30,000 paroj en [[Ukrainio]], 20,000 paroj en [[Belorusio]], 13,000 paroj en [[Litovio]] (la plej alta konata denseco de tiu specio laŭlande en la mondo), 10,700 paroj en [[Latvio]], kaj 10,200 en [[Rusio]]. Estis ĉirkaŭ 5,500 paroj en [[Rumanio]], 5,300 en [[Hungario]] kaj ĉirkaŭkalkulataj 4,956 reproduktaj paroj en [[Bulgario]].<ref name=nabu>{{Citaĵo el la reto|url=http://bergenhusen.nabu.de/zensus/zensus2006/worldpopulation.pdf|titolo=Preliminary Results of the VI International White Stork Census 2004/05|alirdato=14a Januaro 2012|eldoninto=Naturschutzbund Deutschland (NABU)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930032358/http://bergenhusen.nabu.de/zensus/zensus2006/worldpopulation.pdf|arkivdato=2007-09-30}}{{Citaĵo el la reto |url=http://bergenhusen.nabu.de/zensus/zensus2006/worldpopulation.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110812085950/http://bergenhusen.nabu.de/zensus/zensus2006/worldpopulation.pdf |arkivdato=2011-08-12 }}</ref> En [[Germanio]], majoritato de la totalaj 4,482 paroj estis en la orienta regiono, ĉefe en la subŝtatoj de [[Brandenburgo]] kaj [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] (1296 kaj 863 paroj en 2008 respektive).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://bergenhusen.nabu.de/weissstorch/national/|titolo=National data|alirdato=14a Januaro 2012|eldoninto=Naturschutzbund Deutschland (NABU)}}</ref> Krom [[Hispanio]] kaj [[Portugalio]] (33,217 paroj kaj 7,684 paroj en 2004/05 respektive), la populacioj de suda kaj okcidenta Eŭropo estas ĝenerale multe malpli stabilaj; ekzemple la dana populacio malpliiĝis ĝis ĝuste nur tri paroj en 2005. En la orienta mediteranea regiono, [[Turkio]] havas populacion de 6195 paroj, kaj [[Grekio]] 2139 parojn. En Okcidenta Eŭropo la Blanka cikonio restas kiel rara birdo spite konservadaj klopodoj. En 2004 [[Francio]] havis nur 973 parojn, kaj [[Nederlando]] 528 parojn.<ref name=nabu/> [[Dosiero:Europe stork.png|eta|dekstra|Rezultoj de la censo 2004/05 de Blankaj cikonioj en Eŭropo (nombro de reproduktaj paroj)]] Komence de la [[1980-aj jaroj]], la populacio estis falinta al malpli da naŭ paroj en la tuta supra valo [[Rejno]], areo tre identigita kun la Blanka cikonio dum jarcentoj. Konservadaj klopodoj sukcese pliigis la populacion de birdoj tie al 270 paroj (en 2008), ĉefe pro agado de la Asocio por la Protektado kaj Reenmeto de Cikonioj en [[Alzaco]] kaj [[Loreno]].<ref>{{cite news|title=French region saves iconic White Storks from brink: population hits 270 pairs after dwindling to nine |first=Molly|last= Moore|page=A10|date=22a Junio 2008|newspaper=The Washington Post|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/21/AR2008062101774.html}}</ref> La reenmeto de birdoj bredataj en [[bestoĝardeno]]j haltigis pluajn pliiĝojn en [[Italio]], Nederlando, kaj Svisio. Estas 601 paroj reproduktantaj en [[Armenio]] kaj ĉirkaŭ 700 paroj en Nederlando en 2008,<ref name=Vogelbescherming>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/eu/pdfs/Case_study_Restoring_Dutch_White_Stork_population.pdf|titolo=Restoring the Dutch White Stork Population: a Charismatic Species Brought Back by Targeted Conservation Work|alirdato=30a Januaro 2011|familia nomo=Altenburg|persona nomo=Jouke|jaro=2010|verko=Birdlife International|eldoninto=Vogelbescherming Netherlands (BirdLife Netherlands)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121015023254/http://www.birdlife.org/eu/pdfs/Case_study_Restoring_Dutch_White_Stork_population.pdf|arkivdato=2012-10-15}}</ref> kaj kelkaj paroj reproduktiĝas ankaŭ en [[Sudafriko]], tipe ĵusaj kolonianoj el normala vintreja populacio.<ref name= hbw/> En Pollando, elektraj fostoj estis modifitaj per platformo pinte por eviti ke la grandaj nestoj el la Blankaj cikonioj ĉesu la elektran liveradon pro difekto, kaj kelkaj nestoj estis movitaj el elektraj fostoj al homfaritaj platformoj.<ref name=AZ-2009>{{Cite journal|author=Tryjanowski, Piotr; Kosicki, Jakub Z.; Kuzniak, Stanisław; Sparks, Tim H.|year=2009|title=Long-term Changes and Breeding Success in Relation to Nesting Structures used by the White Stork, ''Ciconia ciconia''|journal=Annales Zoologici Fennici|volume=46|pages=34–38|url=http://www.sekj.org/PDF/anz46-free/anz46-034.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927170436/http://www.sekj.org/PDF/anz46-free/anz46-034.pdf |date=2011-09-27 }}</ref> Enmetoj de birdoj bredataj en [[bestoĝardeno]]j en Nederlando estis sekvata de nutradaj kaj nestokonstruaj programoj fare de volontuloj.<ref name=Vogelbescherming/> Similaj reenmetaj programoj okazas en Svedio,<ref>{{Cite web|title=The Swedish White Stork Reintroduction Program|url=http://www.skof.se/stork/sida_historik_english.shtml|work=Valkommen till Storkprojektet!|date=17a Decembro 2010|publisher=Scanian Ornithological Society (SkOF)|accessdate=8a Februaro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-04|arkivurl=https://archive.is/20121225100736/http://www.skof.se/stork/sida_historik_english.shtml|arkivdato=2012-12-25|archiveurl=https://archive.is/20121225100736/http://www.skof.se/stork/sida_historik_english.shtml|archivedate=2012-12-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.skof.se/stork/sida_historik_english.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-04 |arkivurl=https://archive.is/20121225100736/http://www.skof.se/stork/sida_historik_english.shtml |arkivdato=2012-12-25 }}</ref> kaj Svisio,<ref name=Moritzi>{{Cite journal|url=http://infonet.vogelwarte.ch/upload/04836161.pdf|format=PDF|title=Time Budget, Habitat Use and Breeding Success of White Storks (''Ciconia ciconia'') under Variable Foraging Conditions During the Breeding Season in Switzerland|author=Moritzi, Martin; Maumary, Lionel; Schmid, David; Steiner, Isabelle; Vallotton, Laurent; Spaar, Reto; Biber, Olivier|year=2001|journal=Ardea|volume=89|issue=3|pages=457–70|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110707005111/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/04836161.pdf|archivedate=2011-07-07|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110707005111/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/04836161.pdf|arkivdato=2011-07-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707005111/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/04836161.pdf |date=2011-07-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://infonet.vogelwarte.ch/upload/04836161.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110707005111/http://infonet.vogelwarte.ch/upload/04836161.pdf |arkivdato=2011-07-07 }}</ref> kie oni registris 175 parojn reproduktantaj en 2000.<ref>{{Cite journal|url=http://www.cefe.cnrs.fr/biom/pdf/Schaub-BioCon-2004.pdf|format=PDF|title=Is the Reintroduced White Stork (''Ciconia ciconia'') Population in Switzerland Self-sustainable?|author=Schaub, Michael; Pradela, Roger; Lebretona, Jean-Dominique|doi=10.1016/j.biocon.2003.11.002|journal=Biological Conservation|volume=119|issue=1|year=2004|pages=105–14|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110718164931/http://www.cefe.cnrs.fr/biom/pdf/Schaub-BioCon-2004.pdf|archivedate=2011-07-18|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718164931/http://www.cefe.cnrs.fr/biom/pdf/Schaub-BioCon-2004.pdf|arkivdato=2011-07-18}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718164931/http://www.cefe.cnrs.fr/biom/pdf/Schaub-BioCon-2004.pdf |date=2011-07-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cefe.cnrs.fr/biom/pdf/Schaub-BioCon-2004.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718164931/http://www.cefe.cnrs.fr/biom/pdf/Schaub-BioCon-2004.pdf |arkivdato=2011-07-18 }}</ref> Longdaŭra probablo de la populacio en Svisio ne estas klara ĉar la indicoj de reprodukta sukceso estas malaltaj, kaj suplementa nutrado ne ŝajnas bonfara.<ref name=Moritzi/> === En Hispanio === En [[Hispanio]] laŭ la datumoj de 2004 estis ĉirkaŭ 34 000 reproduktaj paroj, plej granda parnombro en regiono [[Kastilio kaj Leono]], kun 12 017, sed duarange en [[Ekstremaduro]], preskaŭ duongranda regiono kun 11 190 reproduktaj paroj, poste, suda regiono [[Andaluzio]] kun 3 409 reproduktaj paroj. Nur en orientaj regionoj [[Valencio]] kaj [[Murcio]] ne estas reproduktaj paroj kaj maloftas ĉe montaraj komarkoj. En plej dense loĝata de cikonioj regiono Ekstremaduro estas multaj nestoj en kelkaj urboj aŭ eĉ vilaĝoj, tio dependas ĉu de la grando de la urba kamparo ĉu de la multnombro de taŭgaj konstruaĵoj. Ekzemple nur en [[provinco Cáceres]] estas pli ol 1 583 nestoj, en [[provinco Badajoz]] pli ol 533. Pli precize en la propra urbo estas pli ol 178 nestoj en Cáceres, pli ol 101 en [[Malpartida de Cáceres]], kie krome estas kampare la plej granda kolonio de cikoniaj nestoj sur rokoj, nome en loko ''Los Barruecos''. Pro protektado de la specio kaj pli akurata popolnombrado en 2022 la nombroj ege pliiĝis ĝis 183 115 individuoj en la trapasejo de la [[Ĝibraltara Markolo]] (en 2021 nur 146 801).<ref>Fundación Migres, Citita en "Aves de España", ''Aves y naturaleza'', nº 40, Madrido, 2023, paĝo 10.</ref> En la plej sudokcidenta areo de la tutmonda vivejo instalado de respektivaj reproduktaj paroj de [[gufo]] (''Bubo bubo'') en turoj de preĝejoj de [[Fuente de Cantos]] kaj [[Fregenal de la Sierra]], [[Provinco Badajoz]], [[Ekstremaduro]], okazigis abandonon de ĉiuj nestoj de blanka cikonio kiuj estis oftaj kiel ĉe plimulto de la preĝejoj de tiu regiono. <ref>J. C. Delgado, I. Sánchez y J. C. Adame; ''Quercus'', 477: 57.</ref> Same okazis en alia nesto de [[Alcobendas]] en [[regiono Madrido|Madrido]].<ref>J. Crespo. Kaj por la tuto Blas Molina, Juan Antonio Lorenzo kaj Eduardo de Juana, “Aves de España“, en ''Aves y naturaleza'', 47, 1º/2026, p. 11.</ref> SEO/BirdLife avertis pri grava tendencoŝanĝo en la hispana populacio de blanka cikonio. Laŭ nombrado de 2025, la reproduktuloj malpliiĝis ĝis 34 000 paroj, kio estas falo de 20% rilate al pinto de 2014. Tiu malpliiĝo finas jardekojn de plliĝo kaj montras regionajn malegalecojn: dum [[Regiono Madrido]] atingas rekordojn kaj estas plliĝoj en la nordo de la duoninsulo pro pli modera klimato, tradiciaj abundejoj kiel [[Ekstremaduro]] suferas drastajn perdojn. La tialoj estas pluraj kaj komplikaj. La forigo de rubejoj, kiuj funkciis kiel manĝofontoj (eĉ se "ekologiaj kaptiloj"), okazigis la malaperon de kolonioj. Krome gravis ankaŭ la agrikultura intensigo, la okupado de malsekejoj fare de sunpaneloj kaj la retirado de nestoj el monumentoj (ĉefe preĝejoj) kaj elektraj instalaĵoj. Aliflanke, eksteraj danĝeroj kiel la sekego en [[Sahelo]] kaj eksterleĝa ĉasado dum vintraj sezonoj pliigas la danĝeran situacion.<ref>"LO QUE HACE SEO, ahora lo veo", en ''Aves y naturaleza'', 47, 1º/2026, p. 40.</ref> == Kulturaj asocioj == [[Dosiero:Carl Spitzweg - Der Klapperstorch.jpg|eta|200ra|maldekstre|"Der Klapperstorch" (La cikonio), pentraĵo de [[Carl Spitzweg]] (1808–1885)]] Pro ties grando, predado de damaĝaj bestetoj, kaj nestumada kutimaro proksima al homaj setlejoj kaj eĉ sur tegmentoj, la Blanka cikonio havas imponan bildon kiu havis efikon super la homaj kulturo kaj folkloro.<ref name= Cocker/> En [[Antikva Egipto]], ĝi estis asocia kun, kaj estis la [[hieroglifo]] por ''Ba'', aŭ "animo".<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=EG0BzbCu0m4C&lpg=PA64&dq=ba%20egypt%20stork&pg=PA64#v=onepage&q&f=false|titolo=The Traveler's Key to Ancient Egypt: a Guide to the Sacred Places of Ancient Egypt|familia nomo=West|persona nomo=John Anthony|jaro=1995|loko=Wheaton, Illinois|eldoninto=Theosophical Publishing House|ISBN=0-8356-0724-0|paĝo=64}}</ref> La [[hebrea]] vorto por la Blanka cikonio estas ''ĉasidah'' (חסידה), signife "kompatema" aŭ "afabla".<ref name=Margolis72>{{cite journal |title=The Stork Fable−Some Psychodynamic Considerations |author= Margolis, Marvin; Parker, Philip |journal=Journal of the American Psychoanalytic Association |year=1972 | doi= 10.1177/000306517202000304 |volume=20|issue=3| pages=494–511 |pmid=4116100}}</ref> La [[Greka mitologio|greka]] kaj [[romia mitologio]]j bildigas cikoniojn kiel modeloj de gepatra amo, kaj oni supozis, ke ili ne mortiĝas pro aĝo, sed male flugis al insuloj kaj prenis aspekton de homoj. La birdo aperis en du el la [[Fabloj de Ezopo]]: nome en [[La vulpo kaj la cikonio]] kaj [[La farmisto kaj la cikonio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Fables|aŭtoro=[[Ezopo]]|jaro=c. 620–564 a.K.|ISBN=1-56156-088-X}}<!--If this is the same as http://www.worldcat.org/oclc/33336010, we might want to find a more authoritative edition...--></ref> Ambaŭ fabloj rstos poste reverkitaj de la franca poeto [[Jean de La Fontaine]]. Oni supozis ankaŭ, ke ili zorgas pri siaj aĝaj gepatroj, nutrante kaj eĉ transportante ilin, kaj porinfanaj libroj bildigis ilin kiel modelo de fila valoro. Greka leĝo nome ''Pelargonia'', el la [[antikva greka]] vorto ''pelargos'' por cikonio, postulis, ke la civitanoj zorgu siajn aĝajn gepatrojn.<ref name=hbw/> La grekoj ankaŭ postulis, ke mortigi cikonion estu punata per mortigo.<ref>{{Cite book|chapter=The White Stork ''Ciconia ciconia'' protection in Poland by tradition, customs, law, and active efforts|author=Dolata, Pawel T. | editors=Tryjanowski, Piotr; Sparks, Tim H.; Jerzak, L. (eds) |title=The White Stork in Poland: Studies in Biology, Ecology and Conservation|publisher=Bogucki Wydawnictwo Naukowe |location=Poznań, Poland |year=2006|isbn=83-60247-35-8}}</ref> Ili estis laŭleĝe protektataj en Antikva [[Tesalio]] ĉar ili ĉasas serpentojn, kaj amplekse oni konsideris, ke temas pri la “blanka birdo” de [[Virgilio]],<ref name=Royds14>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/beastsbirdsbeeso00roydrich#page/36/mode/2up/search/Stork|titolo=The beasts, birds, and bees of Virgil; a naturalist's handbook to the Georgics|aŭtoro=Royds, Thomas Fletcher|jaro=1914|loko=Oxford, UK|eldoninto=Oxford}}</ref> kvankam aliaj pensis, ke temas pri la simile blankeca [[Serpentaglo]] (''Circaetus gallicus''). Romiaj verkistoj notis, ke la alveno de Blankaj cikonioj printempe alertis farmistojn planti siajn vitojn.<ref>{{Cite journal|author=Thomas, Richard F.|year=1988|title=Vergil's "White Bird" and the Alexandrian reference (G. 2. 319-20)|journal=Classical Philology|volume=83|issue=3|pages=214–17|url=http://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3775754/Thomas_Vergil_WhiteBird.pdf?sequence=2|doi=10.1086/36710}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718171159/http://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3775754/Thomas_Vergil_WhiteBird.pdf?sequence=2 |date=2011-07-18 }}</ref> Komence de la 19a jarcento la Grekoj tamen mortigis nombrajn Blankajn cikoniojn post la foriro de la turkoj, kiuj adoris ilin. Sekvantoj de [[Islamo]] adoris cikoniojn ĉar ili faras ĉiujaran pilgrimadon al [[Mekko]] dum sia migrado.<ref name= sax/> Por [[islamano]]j, la cikonio (en [[araba]] ''leklek'' aŭ ''laqlaq'' pro [[onomatopeo]]), estas nemanĝeblaj ([[malpermeso]]) kiel multaj [[rabobirdo]]j, same kiel ĉe la [[judismo]], laŭ la ĉapitro 14a de la [[Readmono]]. Kelkaj el la plej fruaj konoj pri birdomigrado komencis el intereso pri Blankaj cikonioj; ''[[Pfeilstorch]]'' ("sagocikonioj") estis trovataj en Eŭropo havante afrikajn [[sago]]jn en siaj korpoj. Plej bone konata ekzemplo de tiaj cikonioj estis iu trovita somere de 1822 en la germana urbo [[Klütz]] en [[Meklenburgo]] el kiu oni faris remburitan specimenon, komplete kun la ornamita afrika sago, kiu estas nune en la [[Universitato Rostock]].<ref name= arrow>{{cite journal | last= Kinzelbach | first= Ragnar | year= 2003 | title= Der Pfeilstorch in der Zoologischen Sammlung der Universität Rostock | journal= Der Sprössling: Fachschaftsrat Biologie der Universität Rostock | volume= | issue= 3 | language= German | pages= 9–10 | url= http://www.biologie.uni-rostock.de/fachscha/Sproessling/sproessling_3.pdf | doi= }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cikonioj havas malmulte timon el homoj se ili ne estas ĝenataj, kaj ofte nestumas sur konstruaĵoj en Eŭropo. En Germanio, esto de nesto sur hejmo estis konsiderata kiel protektilo kontraŭ incendioj. En 1007 ĉe la [[katedralo Notre-Dame de Strasburgo]], fulmo frapis la konstruatan templon kaj la laboristoj ne relaboris ĝis kiam paro de Blankaj cikonioj decidis nestumi sur la [[skafaldo]]j. Ili estis protektataj ankaŭ pro kredo ke iliaj animoj estas homaj.<ref>{{Cite book|author=Hardwick, Charles|title=Traditions, Superstition and Folk-lore|publisher=A. Ireland and Co|place =Manchester. UK|year=1872|url=http://www.archive.org/stream/traditionssuper00unkngoog#page/n270/mode/1up/|pages=238, 247–48}}</ref> Germanaj kaj nederlandaj hejmoj kuraĝigis cikoniojn nestumi surdome, foje per konstruado de intence konstruitaj altaj platformoj, por atingi bonan sorton.<ref name=Margolis72/> Poloj, litovoj kaj ukrainoj kredis, ke cikonioj alportas harmonion al familio sur kies propraĵo ili nestumas.<ref name="Encyclopaedia of Ukraine">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/S/T/Stork.htm|titolo=Stork|alirdato=5a Decembro 2010|verko=Encyclopedia of Ukraine|eldoninto=Canadian Institute of Ukrainian Studies}}</ref> En [[Orienta Eŭropo]] oni pensis, ke vilaĝo kun multaj cikonioj havos bonan rikolton, kaj ke tiu birdo povas antaŭdiri la veteron: agitado de cikonioj antaŭdiras malbonan veteron, se la birdo staras sur unusola kruro malvarmos, kaj se bekofrapadas la tago estos suna. [[Dosiero:Stork moral education.jpg|eta|dekstre|250ra|Supozataj filaj virtoj de cikonioj<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/descriptivescene00bostiala#page/n1/mode/1up|titolo=Descriptive scenes for children|familia nomo=Unknown|jaro=1831|loko=Boston, Massachusetts|eldoninto=N. S. and S. G. Simpkins|OCLC=31373438|paĝoj=3}}</ref>]] La Blanka cikonio estas populara bildo sur [[poŝtmarko]]j, kaj tiale ĝi aperas en pli da 120 poŝtmarkoj eldonitaj de pli da 60 poŝtmarkeldonaj entoj (nome landoj).<ref name="Birdtheme">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdtheme.org/mainlyimages/index.php?spec=1432|titolo=White Stork|alirdato=5a Decembro 2010|aŭtoro=Scharning, Kjell|verko=Theme Birds on Stamps}}</ref> Ĝi estas la [[Listo de naciaj birdoj|nacia birdo]] de Litovio,<ref name="Lithuania">{{Cite web|url=http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html|title=Lithuania|author=|date=|work=Understanding the European Union: Member States|publisher=Centre d'Information sur les Institutions Européennes (CIIE)|accessdate=5a Decembro 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720173110/http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html|arkivdato=2011-07-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181226002453/http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html |arkivdato=2018-12-26 }}</ref> kaj estis la Pola maskoto ĉe la Foiro [[Expo 2000]] en Hanovero.<ref name = paiiz>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.paiz.gov.pl/index/?id=845f3cb43a07259b2e4724dfa5c5c0d1|titolo=Kingdom of Storks|verko=PAIIZ NEWSLETTER, number 14, 22a Marto 2007|eldoninto=Polish Information and Foreign Investment Agency (PAIIZ)|alirdato=2012-08-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160214175127/http://www.paiz.gov.pl/index/?id=845f3cb43a07259b2e4724dfa5c5c0d1#71|arkivdato=2016-02-14}} Konsultita la 18an de marto 2011</ref> En la 19a jarcento, kelkaj kredis ankaŭ, ke cikonioj vivas nur en landoj havantaj respublikan politikan sistemon.<ref>{{Cite book|pages=17–18|url=http://www.archive.org/stream/naturalhistorylo00hulmuoft#page/259/mode/1up/ |title=Natural History Lore and Legend|author=Hulme, F. Edward|year=1895|publisher=Bernard Quaritch|place=London, UK}}</ref> Oni trovas ĝin multe en [[heraldiko]], foje kun serpento en la beko, kiel ĉe blazono de la familio Cicogna de Venecio aŭ de [[Hago]], en Nederlando. Pola poeto [[Cyprian Kamil Norwid]] menciis cikoniojn en sia poemo ''Moja piosnka (II)'' ("Mia kanto (II)"):<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mission.net/poland/warsaw/literature/poems/mysong.htm|titolo=My Song (II)|alirdato=23a Decembro 2010|aŭtoro=Norwid, Cyprian Kamil|verko=Polish Literature|eldoninto=LDS Mission Network}}</ref> {{Citaĵo| Pri la tero kie estas granda farso<br /> Damaĝi cikonian neston sur pirarbo,<br /> Ĉar cikonioj utilas al ni ĉiuj…<br /> Mi nostalgias, Sinjoro!...|}} La nomo de la cikonio aperas en pluraj esprimoj: la plantoj de la genro ''Erodium'' estas tiele nomitaj laŭ la formo de ties frukto, kaj pli precize unu specio nome la ''Erodium ciconium'', portas tiun nomon kaj en la [[latina]] [[scienca nomo]] kaj en komunaj nomoj kiaj «cikonikolo» aŭ «Erodio cikonibeka»; la genro [[Pelargonio]], kiu estas kiel la Erodioj de la [[familio]] de [[Geraniacoj]], havas sian nomon konstruita super la [[antikva greka]] «πελαργός» (''pelargos''), signife «cikonio» (Sama etimologia deveno estas en la nomo de unua artefarita [[lakto]] porbeba vendita en Hispanio ekde la [[1940-aj jaroj]] laŭ nomo "Pelargón"); la esprimo «rakontoj de la cikonio» alude al rakontoj sen verŝajneco, ridindaj kaj faritaj por amuzigi geinfanojn. <gallery> Dosiero:Cigogne Belon 1555.jpg|alt=Dessin d'une cigogne|Pentraĵo de 1555 de la naturalisto [[Pierre Belon]] reprezentanta cikonion tenantan serpenton en sia beko. Dosiero:Blason Ville La Haye.svg|alt=Blason représentant une cigogne avec un serpent|La blazono de [[Hago]] montras cikonion tenantan serpenton en sia beko. Dosiero:Den Haag wapen.svg|Alia versio de la blazono de [[Hago]]. Image:Carl Kappstein Störche.jpg|alt=Reproduction d'un détail de tableau|Tri cikonioj en pentraĵo de Carl Kappstein (1869–1933). Image:Plate facing page 52, An Argosy of Fables.jpg|Ilustracio de ''[[La vulpo kaj la cikonio]]''. Image:Erodium ciconium (fruits).jpg|Fruktoj de ''Erodium ciconium'' aŭ Cikonibeka erodio. Dosiero:Cikonioj-en-poŝtmarkoj.jpg|Cikonioj en poŝtmarkoj de diversaj landoj: plej multe el Pollando, lando kun plej multe el cikonioj. </gallery> === Cikonio en popolaj tradicioj === Oni eĉ rakontas ke okazas "tribunaloj" de cikonioj, kaj post la "juĝo" la juĝato estas buĉita de la aliaj. Cetere la gepatroj mem mortigas la plej malfortan inter siaj idoj, kiam ili agnoskas ĝin kiel ne sufiĉe fortika por elporti migradon. La vero estas, ke antaŭ la elmigrado cikonioj kuniĝas en multnombraj aroj kaj surgrunde (asemblee) kaj dumfluge. En Hispanio la menciita klakado estas nomita "kuiri gazpaĉon", ĉar ĝi sonas kiel kuiristinoj kiam pistas ingrediencojn en ligna pistujo. Laŭ kelkaj, oni diras, ke la cikonio aŭ la [[ibisoj]] inventis la [[klistero]]n, nome lavilo de la intesto aŭ [[kojlo]]; tiuj vadbirdoj de longaj bekoj supozeblej povis enmeti akvon en siaj kloakoj danke al siaj bekoj. Unu el la plej tradiciaj kredaĵoj konsistas el imagi, ke la cikonioj alportas bebojn al iliaj gepatroj pro tio, ke tiuj ĉiam loĝas ĉe homoj kaj ankaŭ videblas ili portantaj longajn aĵojn per la beko al siaj nestoj. Ties ĉehomeco igas ilin simboloj ĉu oficialaj ĉu neoficialaj de landoj, regionoj aŭ urboj kiel La [[Hago]], [[Alzaco]], [[Danio]], [[Pollando]], [[Belorusio]], hispana [[Ekstremaduro]], ktp. === Cikonioj kaj bebonasko === Laŭ nordeŭropa legendo, cikonioj respondecas pro alporto de beboj al novaj gepatroj. La legendo estas tre antikva, sed estis popularigata de la rakonto de la [[19a jarcento]] de [[Hans Christian Andersen]] nome precize ''La cikonioj''.<ref name= sax>{{Citaĵo el libro|titolo=The Mythical Zoo|url=https://archive.org/details/mythicalzooencyc0000saxb|familia nomo=Sax|persona nomo=Boria|jaro=2001|loko=Oxford, UK|eldoninto=ABC-CLIO|ISBN=1-57607-612-1|paĝoj=[https://archive.org/details/mythicalzooencyc0000saxb/page/153 153]–54}}</ref> Germana folkloro subtenis, ke cikonioj trovas bebojn en kavoj aŭ marĉoj kaj alportis ilin al hejmoj en korboj surdorse aŭ tenitaj per siaj bekoj. Tiuj kavoj enhavis ''adebarsteine'' aŭ "cikoniŝtonojn". La beboj estu donitaj al patrino aŭ faligita tra [[kameno]]. Familioj avertus kiam ili volas bebon per lokigo de dolĉaĵojn por la cikonio sur la fenestraj embrazuroj.<ref name=Margolis72/><!-- cites previous four sentences --> El tie la folkloro disvastigatis tra la mondo ĝis landoj kiaj [[Filipinoj]] kaj [[Sudameriko]].<ref name=Margolis72/> [[Dosiero:Victorian Postcard - woman hitting stork with parasol.jpg|eta|maldekstra|250ra|Humora karto de komenco de la 19a jarcento, reprezentanta virinon kiu forpelas per ombrelfrapoj cikonion kiu alportas al ŝi bebon.]] En [[Slava mitologio|slavaj mitologio kaj religio]], cikonioj portis nenaskitajn [[animo]]jn el [[Irij]] al la Tero printempe kaj somere.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Mitologia Słowian|url=https://archive.org/details/mitologiasowian0000giey|aŭtoro=Gieysztor, Aleksander|jaro=1982|loko=Warsaw, Poland|eldoninto=Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe|ISBN=83-221-0152-X|lingvo=Polish}}</ref> Tiu kredo ankoraŭ pluas en la moderna folklora kulturo de multaj slavaj landoj, en la simpligita porinfana rakonto ke "cikonioj alportas bebojn al la mondo".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://bocianopedia.pl/bociany-i-bocki/bocian-i-czlowiek-czyli-nasz-powszechnie-lubiany-sasiad/dlaczego-bocian-przynosil-dzieci/157|titolo=Dlaczego bocian przynosił dzieci?|alirdato=10a Marto 2011|aŭtoro=Jakubiec, Z.|jaro=2009|verko=Bocianopedia|lingvo=pl|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150719040131/http://www.bocianopedia.pl/bociany-i-bocki/bocian-i-czlowiek-czyli-nasz-powszechnie-lubiany-sasiad/dlaczego-bocian-przynosil-dzieci/157|arkivdato=2015-07-19}}</ref> Cikonioj estas vidataj de slavoj kiel alportantaj de bona sorto, kaj mortigi unu alportus misfortunon.<ref name=autonazwa1>{{Citaĵo el gazeto|url=http://basia.tomp.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=12|titolo=Ptaki Ziemi Świętej: bocian, czapla, ibis [Birds in the Holy Land: stork, heron, ibis]|alirdato=8a Februaro 2011|aŭtoro=Szczepanowicz, Barbara|jaro=2005|lingvo=Polish|gazeto=Ziemia Święta|numero=rok XI 1(41)}}</ref> Pludaŭra studo kiu montris [[falsa interrilato|falsan interrilaton]] inter la nombroj de cikoninestoj kaj homaj naskoj estas amplekse uzata en instruado de baza [[statistiko]] kiel ekzemplo kiu pruvas ke [[korelacio]] ne necese indikas [[kaŭzeco]]n.<ref>{{Cite journal| author= Matthews, Robert| title=Storks Deliver Babies (p=0.008)|journal=Teaching Statistics|volume=22| issue=2| pages=36–38| year=2000| doi=10.1111/1467-9639.00013 | url=http://www.uni-marburg.de/fb21/motologie/mitarbeiter_seiten/ls/storks.pdf | format=PDF|archiveurl=http://web.archive.org/web/20120319150838/http://www.uni-marburg.de/fb21/motologie/mitarbeiter_seiten/ls/storks.pdf|archivedate=2012-03-19}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.stats.bris.ac.uk/~maxvd/Consilience_Did.pdf|titolo=Consilience: Interdisciplinary Communications 2005/2996|aŭtoro=Didelez, Vanessa|jaro=2007|ĉapitro=Statistical Causality|eldoninto=Centre for Advanced Study, Oslo|ISBN=978-82-996367-4-2|paĝoj=114–20|redaktinto=Østreng, Willy (ed)}}</ref> La beboporta mito aperis en diferencaj formoj laŭ la historio. Al geinfanoj de [[Afrik-usonanoj|afrikusonaj]] [[sklavo]]j oni diris, ke la blankulaj beboj estis alportataj de cikonioj, dum la nigrulaj beboj estis naskiĝintaj el ovoj de [[buteo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The White Image in the Black Mind: African-American Ideas about White People, 1830–1925|url=https://archive.org/details/isbn_9780195132793|familia nomo=Bay|persona nomo=Mia|jaro=2000|loko=New York, New York|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-513279-3|paĝo=[https://archive.org/details/isbn_9780195132793/page/120 120]}}</ref> La psikoanalisto Marvin Margolis sugestis ke la longdaŭra naturo de la cikonia mito de bebalporto rilatas al psikologia neceso, ĉar evitas la malkomforton paroli pri sekso kaj generado kun geinfanoj. Birdoj estis delonge asociataj kun la patrinaj simboloj el paganaj diaĵoj kiaj [[Junono]] al la [[Sankta Spirito]], kaj la cikonio estis elektita pro siaj blanka plumaro (simbolo de pureco), grando (sufiĉe granda por povi porti infanon), kaj flugo je alta altitudo (kvazaŭ flugo inter Tero kaj Ĉielo).<ref name=Margolis72/> La fablo kaj ties rilato kun la interna mondo de geinfanoj estis studata de [[Sigmund Freud]],<ref name=Margolis72/> kaj de [[Carl Gustav Jung]].<ref name="Jung10">{{Cite journal|last=Jung|first=Carl|year=1910|title=The Association Method – Lecture III: Experiences Concerning the Psychic Life of the Child|journal=American Journal of Psychology |volume=31 |pages=219–69 |jstor=1422691|url=http://psychclassics.yorku.ca/Jung/Association/lecture3.htm |accessdate=2a Marto 2011|issue=3}}</ref> Fakte, Jung memoris ke oni rakontis al li la miton pri la nasko de lia propra fratino.<ref name="Pickles11">{{Cite web|last=Pickles|first=Penny|year=2011|title=Jung the Man|publisher=The Society of Analytical Psychology|work=The Society of Analytical Psychology: Jungian Analysis and Psychotherapy|location=London|url=http://www.thesap.org.uk/jung-the-man|accessdate=2a Marto 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141129031015/http://www.thesap.org.uk/jung-the-man|arkivdato=2014-11-29}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.thesap.org.uk/jung-the-man |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-08-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141129031015/http://www.thesap.org.uk/jung-the-man |arkivdato=2014-11-29 }}</ref> La tradicia ligo kun ĵusnaskitoj pluas per ties uzado en [[reklamo|reklamado]] por produktoj kiaj [[vindotuko]]j kaj [[naskanonco]]j.<ref name=Margolis72/> Estis ankaŭ negativaj aspektoj en la pricikonia folkloro; Pola folkloro rakontas kiel Dio faris la cikonian plumaron blanka, dum Demono donis al ĝi nigrajn flugilojn, simbole de kaj bonaj kaj malbonaj tendencoj. Estas ankaŭ asocioj kun handikapitaj aŭ mortonaskiĝintaj beboj en Germanio, klarige ke la cikonio ĵetis la bebon ''survoje'' al la familio, aŭ kiel revenĝo aŭ puno pro pasintaj malbonfaroj. Pri patrino malsane enlite ĉirkaŭ epoko de nasko estis aludita kiel "mordita" de la cikonio.<ref name=Margolis72/> En Danio oni diras, ke cikonioj ĵetas idon el la nesto kaj poste ovon en sekvaj jaroj.<ref name=Margolis72/> En mezepoka Anglio, cikonioj asociiĝis ankaŭ kun [[adulto]], eble inspire pro ties pariĝadaj ceremonioj. Ties [[plumaranĝado]] kaj sintenoj rilatas ilin kun vanto aŭ memorgojlo.<ref name="deVries76">{{Citaĵo el libro|titolo=Dictionary of Symbols and Imagery|url=https://archive.org/details/dictionaryofsymb0000vrie_o4g3|familia nomo=de Vries|persona nomo=Ad|jaro=1976|loko=Amsterdamo|eldoninto=North-Holland Publishing Company|ISBN=0-7204-8021-3|paĝo=445}}</ref> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Ciconia ciconia -Artis Zoo, Netherlands -parent and chicks-8a.jpg|Patro kaj tri cikoniidoj neste, unu malgranda kaj du pli grandaj, en la bestoĝardeno [[Artis]] de [[Nederlando]]. Dosiero:GIPE25 - Cigogne et cigogneaux (by-sa).jpg|Du gepatroj kaj tri idoj neste, en [[Germanio]]. Dosiero:Ciconia ciconia -Guadiana River, Badajoz, Extremadura, Spain-8.jpg|Blankaj cikonioj borde de la rivero [[Gvadiano]], en [[Ekstremaduro]]. Dosiero:Kounotori 06f4233q.jpg|La [[Orienta cikonio]] (''Ciconia boyciana'') estas la specio plej proksima al la Blanka cikonio. Dosiero:Cigogne2-HAYE Sylvain.jpg|En herbejo. Dosiero:Chimney-with-stork-nest.jpg|Nesto sur kameno. Dosiero:Stork 1010011-c.jpg|Dummanĝe. Dosiero:02-Storch.jpg|Alportante nestomaterialon. Dosiero:GIPE25 - Cigogne et cigogneaux (by-sa) (2).jpg|Ĉeneste. Dosiero:Ciconia ciconia -Artis Zoo, Netherlands -parent and chicks-8b.jpg| Unu el la gepatroj kun idoj: videblas klare krom aliaj diferencoj la ruĝa beko de plenkreskulo kaj nigraj de cikoniidoj. Dosiero:White Stork Weißstorch Ciconia ciconia.jpg|Stare sur unu piedo. Dosiero:Stork nest on power mast.jpg|Danĝere su altatensia fosto. Dosiero:Stork nest Silves.JPG|Nesto en [[Silves (Portugalio)|Silves]], [[Portugalio]]. Dosiero:Ciconia ciconia -Serengeti National Park, Tanzania -flock-8.jpg|Aro en [[Nacia Parko Serengeti|Serengeti]], [[Tanzanio]]. Dosiero:7.stork´s nest with storks in Hungary.JPG|Idoj ĉeneste, [[Hungario]]. Dosiero:Bociany Wola Sękowa.JPG|Manĝe, en [[Pollando]]. Dosiero:Weißstorch in Marokko.jpg|En [[Maroko]]. Dosiero:Storks in Plasy monastery.jpg|En [[Ĉeĥio]]. Dosiero:Faro Bell.jpg|En [[Faro]], [[Portugalio]]. Dosiero:Mesquita-Catedral de Idanha-a-Velha.jpg|Nesto en katedralo de [[Idanha-a-Velha]], [[Portugalio]]. Dosiero: </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * François Haverschmidt, The Life of the White Stork, Leyde, E. J. Brill, 1949 [rete] * Stanley Cramp, Handbook of the Birds of Europe the Middle East and North Africa, the Birds of the Western Palearctic, vol. 1 : Ostrich to Ducks, Oxford University Press, 1977 (ISBN 0-19-857358-8) * Karel Šťastný (trad. Dagmar Doppia), La grande encyclopédie des oiseaux, Paris, Gründ, oktobre 1989, 494 p. (ISBN 2-7000-2504-0) * Andrew Elliott, « Family Ciconiidae (Storks) », en Josep del Hoyo, Andrew Elliott kaj Jordi Sargatal, Handbook of the Birds of the World, vol. 1 : Ostrich to Ducks, Barcelone, Lynx Edicions, 1992 (ISBN 84-87334-10-5) * Handbook of the Birds of Europe the Middle East and North Africa, the Birds of the Western Palearctic, Volume 1: Ostrich to Ducks. Oxford: Oxford University Press, 1977. ISBN 0-19-857358-8. * Lars Svensson kaj Peter J. Grant, Collins Bird Guide, Londres, HarperCollins, 1999 (ISBN 0-00-219728-6) * Yves Müller kaj Alfred Schierer, La Cigogne blanche, Saint-Yrieix-sur-Charente, Éveil nature et science, coll. « Approche », 2002, 72 p. (ISBN 978-2840000419) * Willem Van den Bossche, Eastern European White Stork Populations: Migration Studies and Elaboration of Conservation Measures, Bonn, German Federal Agency for Nature Conservation, 2002 [lire en ligne] * Michel Cuisin (dir.), Les cigognes, Éditions Artemis, kol. « Portraits sauvages », 2005, 62 p. (ISBN 2-84416-391-2) [rete] * Ian Newton, Bird Migration, vol. 113, Londres, Collins, kol. « Collins New Naturalist Library », 2010 (ISBN 0-00-730732-2) * Encyclopédie Larousse, «cigogne blanche» ĉe larousse.fr, Éditions Larousse. Konsultita la 2a marto 2012 * Collins Bird Guide. London, HarperCollins, 1999. ISBN 0-00-219728-6. * Van den Bossche, Willem. Eastern European White Stork Populations: Migration Studies and Elaboration of Conservation Measures. Bonn, Germany, German Federal Agency for Nature Conservation, 2002. === Cititaj verkoj === * {{Cite book |editor-first=Stanley |editor-last=Cramp (ed) |title=Handbook of the Birds of Europe, the Middle East and North Africa, the Birds of the Western Palearctic, Volume 1: Ostrich to Ducks |publisher= Oxford: Oxford University Press |year=1977 |isbn=0-19-857358-8}} * {{Cite book | last = Elliott | first = Andrew | editors= del Hoyo, Josep, Elliott, Andrew; Sargatal, Jordi | title =[[Handbook of the Birds of the World]] Volume 1: Ostrich to Ducks |contribution=Family Ciconiidae (Storks) | year = 1992 | location = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-10-5}} * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=J-UUAAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|titolo=The Life of the White Stork|familia nomo=Haverschmidt|persona nomo=François|jaro=1949|loko=[[Leiden]]|eldoninto=E. J. Brill}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Bird Migration|familia nomo=Newton|persona nomo=Ian|jaro=2010|serio="Collins New Naturalist Library", '''113'''|loko=Londono|eldoninto=Collins|ISBN=0-00-730732-2}} * {{Cite book |title=Collins Bird Guide |year=1999 |first1=Lars |last1=Svensson |first2=Peter J. |last2=Grant |publisher=HarperCollins |location=London |isbn=0-00-219728-6}} * {{Cite book|title=Eastern European White Stork Populations: Migration Studies and Elaboration of Conservation Measures|author=Van den Bossche, Willem|year=2002|publisher=German Federal Agency for Nature Conservation|url=http://wandertag.biologischevielfalt.de/fileadmin/MDB/documents/storch.pdf|location=Bonn, Germany|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-08-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718202622/http://wandertag.biologischevielfalt.de/fileadmin/MDB/documents/storch.pdf|arkivdato=2011-07-18}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718202622/http://wandertag.biologischevielfalt.de/fileadmin/MDB/documents/storch.pdf |date=2011-07-18 }} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Zoologio|Birdoj}} {{Projektoj|commons=Ciconia ciconia}} * [http://www.cigogne-odoborro.fr/articles.php?lng=fr&pg=88 statistikoj pri la blankaj cikonioj en Eŭropo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928120547/http://www.cigogne-odoborro.fr/articles.php?lng=fr&pg=88 |date=2007-09-28 }} * [http://www.bociany.kalinski.pl - 24h interreta kamerao-vidado pri nesto en Polujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150321183423/http://www.bociany.kalinski.pl/ |date=2015-03-21 }} * [http://www.cigogne-odoborro.fr/img/cighiv2.jpg cikonioj sur altatensiaj portiloj!]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://r.platteau.free.fr/ElianFINBERT.html#Elian-J._Finbert_kaj_la_cikonio amikeco de infano kun cikonio] {{Birdoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|44}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Cikonioj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] k9rngjy56ei5txu1qzqu19oxvb8vz3q Atlantika fraterkulo 0 18918 9480944 9313246 2026-09-24T02:04:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480944 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Atlantika fraterkulo |koloro = pink |dosiero =Papageitaucher Fratercula arctica.jpg |dosiero larĝo = 250px |dosiero2 = Atlantic Puffin (Fratercula arctica) (W1CDR0001416 BD3).ogg |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes'' |familio = [[Aŭkedoj]] ''Alcidae'' |genro = [[Fraterkulo]] ''Fratercula'' |specio = '''Atlantika fraterkulo''' ''F. arctica'' |statuso=VU |statuso_sistemo=IUCN3.1 |statuso_ref = <ref name="iucn-2018">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Fratercula arctica'' |volume=2018 |page=e.T22694927A132581443 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22694927A132581443.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Fratercula arctica'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Fratercula arctica distribution map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Atlantika fraterkulo''' (''Fratercula arctica'', laŭ kio ankaŭ ''Arkta fraterkulo'') estas [[aŭko]], tio estas [[birdo]] el la familio de [[Aŭkedoj]], havanta brilkoloran bekon. Temas pri la ununura specio de la genro kiu troviĝas en [[Atlantiko]] (ĉar la aliaj du specioj de la genro troviĝas en Pacifiko), do en tiu teritorio kutime oni nomas la specion ankaŭ simple per la nomo '''fraterkulo'''. == Aspekto == [[Dosiero:Puffin (Fratercula arctica).jpg|eta|maldekstre|220ra|]] Atlantika fraterkulo estas 22–34&nbsp;cm longa kun enverguro de 47 ĝis 63&nbsp;cm kaj pezo de 320 ĝis 550 g. Tiu birdo havas rondecajn konturon kaj formon. La masklo estas iomete pli granda ol la ino. Ĝi estas ĉefe nigra supre kaj blanka malsupre kun griza aŭ blanka vizaĝo kaj ruĝoranĝaj kruroj. La beko estas larĝa kaj triangula kaj dum la [[reprodukta sezono]] estas briloranĝa kun blua triangula makulo bordita de flavo en la bekokomenco kaj pinta duono pli ruĝa kun fortikigaj faltoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Fratercula_arctica.html|titolo=''Fratercula arctica''|alirdato=2007-09-04|familia nomo=Street|persona nomo=R.|kunaŭtoroj=A. Emily|eldoninto=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> Antaŭ la reprodukta sezono pligrandiĝas la brilaj oranĝkoloraj bekaj tavoloj kaj poste perdiĝas. <ref>[http://www.birderbill.us/2005_Maine/P7050087.JPG] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070630193636/http://www.birderbill.us/2005_Maine/P7050087.JPG|date=2007-06-30}}</ref> Frapante per la beko unu la alian ili okazigas eron de la pariĝa ceremonio.[http://www.projectpuffin.org/movies/] La nigra okulo havas ruĝan okulringon kaj apudajn nigrajn makuletojn. Dum flugo ili ŝajnas havi grizajn rondajn subflugilojn (fakte precipe la malantaŭan duonon) kaj blankan korpon kun griza kolumo; ili flugas rekte malalte super la akvosurfaco. La flugiloj aspektas malfortaj, sed sufiĉas por ekflugi el klifo, tamen ili ne estas tiom taŭgaj por ekflugi ekde tersurfaco. Junuloj ne havas kolorajn bekojn, nur grizecajn same kiel la vizaĝojn. Ambaŭ seksoj estas similaj. == Medio kaj disvastiĝo == Tiuj [[Holarktiso|holarktisaj]] birdoj reproduktiĝas en grandegaj aroj kaj havas siajn nestojn en fendetoj aŭ kavernoj. Atlantika fraterkulo reproduktiĝas ĉe la [[marbordo]]j de norda [[Eŭropo]], insularo [[Ferooj]], [[Islando (insulo)|Islando]], [[Irlando (insulo)|Irlando]], [[Skotio]], [[Skandinavio]] kaj orienta [[Nordameriko]], norde ĝis iom interne de la [[Arkta Cirklo]], sude ĝis norda [[Francio]] kaj [[Majno]] en [[Usono]]; vintre ĝi troviĝas mare malproksime de tero en Eŭropo sude ĝis [[Mediteraneo]] kaj en Norda Ameriko ĝis [[Norda Karolino]]. Ĉirkaŭ 95 % de la fraterkuloj de Norda Ameriko reproduktiĝas ĉirkaŭ la marbordoj de [[Novlando]]. La plej granda kolonio de fraterkuloj de okcidenta Atlantiko (ĉirkaŭ pli ol 260 000 paroj) troviĝas ĉe Ekologia Rezervejo Golfeto Witless, sude de [[St. John's]], en [[Novlando kaj Labradoro]].[http://www.env.gov.nl.ca/parks/wer/r_wbe/] == Kutimoj == === Manĝado === Atlantika fraterkulo estas marbirdo, kiu ĉefe nutras sin per subakviĝado por kapti [[fiŝo]]jn. Kaptante fraterkulo kolektas kelkajn malgrandajn fiŝojn kaj aranĝas ilin en sia beko, foje ĝis tridekon po unu en ĉiu flanko kaj sinsekve alterne, helpante per la lango dum ĝi kaptas novan fiŝon. Kaptinta birdo estas ŝatata celo de naturaj fotistoj. Ĝi manĝas ankaŭ [[malakostrako]]jn kaj [[molusko]]jn. Manĝejoj estas maraj kaj kutime tre for de la reproduktejoj. Fraterkuloj plonĝas profunden ĝis 15 metrojn per adaptitaj flugiloj. Ili uzas ankaŭ siajn membranajn piedojn kiel direktilojn dum ili estas en akvo. === Voĉo === Atlantika fraterkulo estas tipe silentema ĉemare, escepte de kelkaj bruetoj dumflugaj. Ĝi blekas brue ĉe la reproduktaj kavernoj. [http://www.projectpuffin.org/questions.html#17] === Reproduktado === [[Dosiero:Fratercula arctica arctica MHNT.ZOO.2010.11.146.6.jpg|eta|Ovo de ''Fratercula arctica arctica'' - [[MHNT]]]] Atlantika fraterkulo estas kolonia nestumanto, en kavernoj sur herbaj klifoj, sed ankaŭ inter rokoj. La virbestoj faras la plej grandan parton de la tasko, senherbigante la nestolokon kaj fosante per sia beko truon aŭ kaverneton, foje profunde ĝis pli ol 1 m kaj tion ĝi foje kovras per herberoj, plumoj aŭ algoj. Nur dum nestado la specio estas surtera, kaj pariĝoj kaj seksumado fariĝas antaŭ la veno teren al la kolonio. La pariĝa ceremonio inkludas bekomontradon, bekotuŝadon kaj eĉ bekofrapadon, per kio la masklo eĉ suprenigas la inon sur deklivoj. Atlantika fraterkulo estas sekse matura je la aĝo de 5-6 jarojn La specio estas [[monogama]] kaj havas gepatran zorgadon. La ĉiujara demetado estas nur de ununura blanka brunmakulita ovo kaj ambaŭ gepatroj kovas kaj manĝigas la kutime solan idon. Kovado daŭras ĉirkaŭ 39-45 tagojn, kaj la ido sendependiĝas post ĉirkaŭ 49 tagoj. Tio okazas vespere kiam la ido simple flugsaltas al la maro. Sed tio ne signifas, laŭ popola kredo, ke la gepatroj abandonas la idon (tio okazas ĉe kelkaj birdoj kiel [[Pufino]]j). Foje okazas samtempa demetado en du apudaj nestoj. <ref>(Ehrlich, P., Dobkin, D., Wheye, D. 1988.)</ref> == Populacio == La fraterkularo malpliiĝis dum la [[19-a jarcento]] pro la ĉasado de homoj por [[viando]] kaj [[ovo]]j. Nun la aro regresas pro rabado fare de grandaj [[mevo]]j kaj la enkonduko de ratoj, katoj, hundoj kaj vulpoj sur kelkaj insuloj, kie okazas la reproduktado. Ekzistas reenmeto de fraterkulo laŭ projekto titolita [http://www.audubon.org/bird/puffin/ Projekto Fraterkulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070426095221/http://www.audubon.org/bird/puffin/ |date=2007-04-26 }} <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.audubon.org/bird/puffin/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070426095221/http://www.audubon.org/bird/puffin/ |arkivdato=2007-04-26 }}</ref> en la marbordo de Majno. Atlantika fraterkulo povas suferi pro eventuala [[naftopoluado]] en ekstera maro, ĉar la specio estas ege pelaga. Tiuokaze la birdoj povas ricevi toksaĵojn kiuj damaĝos renojn kaj hepaton. Tiu damaĝo povas kaŭzi perdon de reprodukta sukceso. <ref>(Ehrlich, P., Dobkin, D., Wheye, D.. 1988.)</ref> Ĉe la insulo [[Lundy]] la populacio malpliiĝis draste dum la lastaj jaroj (estas supozate, ke en 2005 la populacio konsistis el nur ĉirkaŭ du aŭ tri paroj) kiel konsekvenco de predado fare de [[Nigra rato]] (lastatempe forigita) kaj eble ankaŭ kiel rezulto de komerca fiŝkaptado de [[sablofiŝo]]j, la ĉefa predaĵo de Fraterkuloj. Aliflanke, ĵusaj reproduktadoj sukcesis en la insulo May (ĉe [[Firth of Forth]]) de orienta Skotio. Nombroj pliiĝis ĉirkaŭ 10 % ĉiujare lastatempe. En reprodukta sezono de 2006, oni kalkulis ĉirkaŭ 68 000 parojn en la insulo. En Islando fraterkulo estas la plej multnombra birdo kun ĉirkaŭ 2 aŭ 3 milionoj da paroj. Tutmonda populacio povas esti ĉirkaŭ 7 milionoj da birdoj. Tiuj birdoj vivas ĝis 22 jarojn. === Naturaj predantoj === Predantoj de la Atlantika fraterkulo estas la specio [[Nigramantela mevo]], kiu povas kapti fraterkulon dumfluge aŭ preni unu solan apartiĝintan el la kolonio. [[Arĝentmevo]] ne estas kapabla ĉasi plenkreskulajn fraterkulojn, sed povas rabi ovojn aŭ idojn kaj ankaŭ ŝteli fiŝojn de fraterkulo. === Mediaj faktoroj === Atlantika fraterkulo kaj aliaj pelagaj birdoj estas elstaraj [[bioindikilo]]j de la medio, ĉar ili estas ĉe la pinto de la manĝoĉeno oceane. Ĉar ĉefa manĝaĵo de Atlantika fraterkulo estas fiŝo, ekzistas granda risko bioakumuli pezajn metalojn el la medio. Pezaj metaloj devenas el petrolverŝado el ŝipoj kiel tiu de naftoŝipo ''Prestige'' en la marbordo de [[Galegio]]; aŭ pro naturaj aŭ aliaj homaj kaŭzoj. Oni devas kontroli tiujn rezultojn en specioj kiel Atlantika fraterkulo per scienca analizo de ovoj, plumoj aŭ internaj membroj. Ĉar Atlantika fraterkulo prenas plejparton de sia manĝaĵo per plonĝado, la specio dependas de mediaj kondiĉoj kiel la tajda ciklo, suprenfluoj kaj subenfluoj. Oni jam pruvis, ke Atlantika fraterkulo progresas en areoj de bone miksita akvo sub la surfaco. Tiu studado indikas, ke la [[tutmonda varmiĝo]] povas ŝanĝi la tajdajn ciklojn. Se tiuj cikloj ŝanĝiĝas tro, probable Atlantika fraterkulo suferos malfacilaĵojn por trovi la manĝolokojn. Alia konsekvenco de altiĝo de temperaturo estas, ke ĉar la specio bezonas malvarmon, varmiĝo povas malpliigi la reproduktan teritorion de Atlantika fraterkulo. Krome la vetero en nordaj maroj kaj la [[klimata ŝanĝiĝo]] povas rezulti en daŭraj serioj da [[ŝtormo]]j, kiuj povas endanĝerigi la bonfarton de la birdoj. Ekzemple dum semajnfino meze de februaro 2026, post pli ol semajno da sinsekvaj ŝtormoj (mara maltrankvileco, pluvego kaj vento) multaj fraterkuloj suferis pro tio. Totalo de 872 individuoj aperis en la marbordo de [[Gipuzko]], el kiuj 747 estis jam mortintaj kaj 125 estis translokigitaj al Provinca Rekuperejo Basabizi. Survivis provizore nur 39.<ref>[https://www.eldiario.es/euskadi/recogidos-872-frailecillos-arrastrados-temporal-costa-gipuzkoa-han-sobrevivido-39_1_12995732.html Recogidos 872 frailecillos arrastrados por el temporal a la costa de Gipuzkoa, de los que solo han sobrevivido 39] El Diario, Donostia — 16a de februaro 2026, Alirita la 16an de februaro 2026</ref> == Rilato kun homoj == === Atlantika fraterkulo en kulturo === * Atlantika fraterkulo estas la oficiala birdo de [[Novlando kaj Labradoro]]. [http://www.heritage.nf.ca/facts4.html] * Norvega urbeto [[Værøy]] havas la specion Atlantika fraterkulo en sia blazono. * Nomo de insulo [[Lundy]] devenas el malnova norvega ''lunde'' kio signifas fraterkulo, kiu aperas ankaŭ en [[monero]]j kaj [[poŝtmarko]]j de la insulo kaj en monunuo en 'Puffins' aŭ "Fraterkuloj". * Kromnomo de Atlantika fraterkulo estas Klaŭno de Oceanoj kaj Maroj [http://news.nationalgeographic.com/news/2001/07/0730_wirepuffin.html] * Atlantika fraterkulo estis proponita kiel la oficiala blazono de la [[Liberala Partio de Kanado]] de ties estro, [[Michael Ignatieff]]. <ref>[http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070830/ignatieff_beaver_070830/20070830?hub=TopStories] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070901213626/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070830/ignatieff_beaver_070830/20070830?hub=TopStories|date=2007-09-01}}.</ref> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Portrait of fratercula arctica in the faroe islands.jpg Dosiero:Puffin2.jpg Dosiero:Puffin.jpg Dosiero:Puffin1-1.jpg </gallery>[[Dosiero:Photo-montage_of_flying_Atlantic_puffin_(Fratercula_arctic),_Maine_Coastal_Islands_National_Wildlife_Refuge,_Maine,_US_(PPL3-Altered)_julesvernex2_banner3.jpg|centre|eta|775ra|Fotomuntaĵo de flugantaj Atlantikaj fraterkuloj ]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=49301|title=Fratercula arctica|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata * Harrison, Peter ''Seabirds: An Identification Guide'' ISBN 0-7470-1410-8 * Alsop F. J. III. ''Smithsonian: Birds of North America'' New York, NY. 2001. pg.451. * Ehrlich, P., Dobkin, D., Wheye, D., ''The Birders Handbook: A Field Guide to The Natural History of North American Birds: The Essential Companion To Your Identification Guide. New York. 1988. pg. 207, 209-214. * Ladd, C., Jahncke, J., Hunt G.L., Coyle, K.O., Stabeno, P.J.. ''Hydrographic features and seabird foraging in Aleutian Passes'' ''Fisheries Oceanography'' November 2005. Vol. 14: s1. pg 178-190. * Perez-Lopez, M., Cid, F., Oropesa, A., Fidalgo, L., Beceiro, A., Soler, F.. ''Heavy metal and arsenic content in seabirds affected by the Prestige oil spill on the Galician coast (NW Spain)'' ''Science of The Total Environment''15 April 2006. Vol. 359: 1-3. pg 209-220. * 'About Newfoundland and Labrador'' 2007. ''UpAlong.org'' 31a de Marto 2007. [https://web.archive.org/web/20070928173622/http://www.upalong.org/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928173622/http://www.upalong.org/] |date=2007-09-28 }} * 'Excrement-hiding bird championed as Liberal symbol' 30 August 2007. [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070830/ignatieff_beaver_070830/20070830?hub=TopStories] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070901213626/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070830/ignatieff_beaver_070830/20070830?hub=TopStories |date=2007-09-01 }} == Vidu ankaŭ == * [[Korna fraterkulo]] ''F. corniculata'' * [[Tufa fraterkulo]] ''F. cirrhata'' * [[Feroaj subarktaj herbejoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Portalo Birdoj}} * [http://www.audubon.org/bird/puffin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060305141909/http://www.audubon.org/bird/puffin/ |date=2006-03-05 }} * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/charadriiformes/macareŭ.moine.html] * [http://www.qc.ec.gc.ca/faune/oiseaux_de_mer/html/macareux_moine_f.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.greywyvern.com/webslavent.php?msg=53] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060324034349/http://www.greywyvern.com/webslavent.php?msg=53 |date=2006-03-24 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fraterkuloj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Holarktisa faŭno]] frx0x0bl7z7ebckr83xaft770f3zjsf Boulogne-Billancourt 0 19217 9481074 9440143 2026-09-24T11:21:01Z Tirolischleioans 254019 /* Famuloj */ 9481074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | bildo = Église Notre Dame Boulogne Billancourt 1.jpg | bildo-priskribo = | lando = {{Francio}} | regiono={{Francilio}} <small>([[Pariza Regiono]])</small> | departemento=[[Hauts-de-Seine]] | arondismento= [[arondismento Boulogne-Billancourt|Boulogne-Billancourt]] | kantono = | regiono-ISO = FR-92 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | tipo2 = reliefo | situo sur mapo2 = Francio }} '''Boulogne-Billancourt''' [{{IFA|bulɔɲ bijɑ̃kuʁ}}] estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] kaj [[Parizo|pariza ĉirkaŭurbo]], lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Hauts-de-Seine]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Francilio]]. Ĝi havis {{formatnum:114205}} loĝantojn en la jaro 2010;<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=92012 | titolo = Populations légales 2010 - 92012-Boulogne-Billancourt | alirdato = 14-an de majo 2013 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref> en 2023 estis 119 019. La loĝantojn de Boulogne-Billancourt oni nomas ''boulonnais'' respektive ''boulonnaises'' en la franca lingvo. La urbo, samkiel [[Neuilly-sur-Seine]] aŭ [[Le Vésinet]], estas ofte rigardata kiel unu el la plej riĉaj ĉirkaŭurboj de Parizo. == Geografio == [[Dosiero:Boulogne-Billancourt map.svg |eta|maldekstra|Situo de Boulogne-Billancourt en la ĉirkaŭparizaj departementoj]] Boulogne-Billancourt troviĝas en [[meandro]] de [[Sejno]], sudokcidente de [[Parizo]]; ĝi najbaras sian [[16-a arondismento de Parizo|16-an arondismenton]] kaj la [[Bosko de Boulogne|arbareton de Boulogne]]. La aliaj najbaraj komunumoj (ĉiuj trans la rivero) estas [[Saint-Cloud]], [[Sèvres]], [[Meudon]] kaj [[Issy-les-Moulineaux]]. == Vidindaĵoj == * [[Maison Cook]] {{-|maldekstre}} == Transporto == Kvin [[Metroo de Parizo|metrostacioj]] troviĝas en Boulogne-Billancourt: * {{Parmet|Pont de Sèvres}}, {{Parmet|Billancourt}}, {{Parmet|Marcel Sembat}} en la [[Linio 9 de la metroo de Parizo|linio 9]], * {{Parmet|Boulogne - Pont de Saint-Cloud}}, {{Parmet|Boulogne - Jean Jaurès}} en la [[Linio 10 de la metroo de Parizo|linio 10]]. == Edukado == * [[École supérieure des sciences commerciales d'Angers]] == Blazono == {{Heraldiko | bildo1 = Blason ville boulogne billancourt.svg | l1 = 100px | bildo-priskribo1 = | teksto = [[Heraldikaj partigoj|Malbende duonigita]] el [[gorĝo]] kaj [[lazuro]], kun antikva barko el [[arĝento]] akve veturanta sur samkolora ondo, surmetita sur la [[heraldikaj partigoj|partigo]], akompanata ĉe la kapo, dekstre per fiŝo palise staranta kaj live per lilio, ambaŭ el [[arĝento]]. }} == Famuloj == * [[André Glucksmann]], filozofo * [[Axel Corti]], parolisto kaj reĝisoro * [[Booba]], repkantisto * [[David Hallyday]], kantisto * [[Gaspard Ulliel]], aktoro * [[Jean-Baptiste Clément]], kantisto * [[Ophélie Winter]], aktorino * [[Renaud Denoix de Saint Marc]], ŝtatoficisto * [[Ségolène Neuville]], politikistino * [[Tarek Boudali]], reĝisoro kaj aktoro * [[Véronique Sanson]], kantistino * [[Zazie]], kantistino == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj estas: * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] la urbodistrikto [[Neukölln]] de [[Berlino]] en [[Germanio]]. * [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] [[Marino]] en [[Italio]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Boulogne-Billancourt}} * [[TMC Monte Carlo]] * [[Komunumoj de Hauts-de-Seine]] * [[Listo de urboj de Francio]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} franclingva {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Boulogne-Billancourt]] [[Kategorio:Komunumoj de Francilio priservataj de metroo]] st46ulnzhon1x5osbdqpd7uwv2w5izl Apusedoj 0 20154 9480907 9383378 2026-09-23T21:59:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480907 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Apusedoj |koloro = pink |dosiero = Chaetura_pelagicaEJN13CB.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = ''Chaetura pelagica'' |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = '''Apusedoj''' ''Apodidae'' |familio aŭtoritato = [[Ernst Hartert|Hartert]], 1897 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = Multaj; vidu tekston |vikispecio = Apodidae |komunejo = Apodidae }} '''Apusedoj''' (''Apodidae'') estas la tipa birda familio de la ordo [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] (''Apodiformes''), kies tipa genro estas ''[[Apus (genro)|Apus]]''. [[Dosiero:Apus apus 01.jpg|eta|dekstra|200px|Dumfluga [[Ordinara apuso]]]] == Ordinaraj nomoj == Ĉi tiu birdo ricevis en Esperanto tri nomojn: '''cipselo''' (en [[PIV]], uzita ankaŭ de pluraj verkistoj kiel [[Karolo Piĉ]], [[Poul Thorsen]] kaj [[Jorge Camacho]]), '''apuso''' (en [[PIV]]) kaj krome '''apodo''' (en PIV). Tamen laŭ la tribo, subfamilio aŭ genroj eblas distingi inter [[cipseloj]] (''Cypseloidini''), [[apusetoj]] aŭ salanganoj (''Collocaliini''), kolokalioj (''Collocalia''), erodramoj (''Aerodramus''), hidrokroj (''Hydrochrous''), [[pinglovostuloj]] kaj [[tipaj apusoj]] aŭ apodoj (''Apus''). Tiu lasta nomo ''apuso'' povas esti uzata por la tuta familio, ĉar de ĝi devenas la nomo de tiu: apusedoj. == Priskribo == La apusoj estas [[birdo]]j aspekte similaj al [[hirundo]]j, sed ili vere ne estas rilataj al tiuj specioj de [[paseroformaj birdoj]] entute; apusoj estas en aparta ordo Apodoformaj, kiun ili iam kunhavis kun [[kolibroj]]. La [[arbapusoj]] estas tre rilataj al la veraj apusoj, sed formas apartan familion, nome la [[Hemiproknedoj]]. La similaĵoj inter la apusoj kaj la hirundoj rezultis de [[konverĝa evoluo]] respegulante similan vivmanieron baze sur kapto de [[insekto]]j fluge. La familia scienca nomo devenas el la [[greka]] απους, ''apous'', signife "sen piedo", ĉar apusoj vere havas tre mallongajn krurojn kaj neniam surteriĝas volonte surgrunde, ripozante anstataŭe sur vertikalaj surfacoj. La tradicio priskribi apusojn senpiedaj daūris en la Mezepoko, kiel videblas en la heraldika ''merleto''. Apusoj estas la plej aeraj inter birdoj kaj kelkaj, kiel la [[Ordinara apuso]], eĉ dormas kaj pariĝas dumfluge. Pli grandaj specioj, kiel la [[Blankgorĝa pinglovostulo]], estas inter la plej rapidaj flugantoj en la tuta animala regno. Unu grupo, la [[apusetoj]] aŭ kavapusetoj evoluigis sistemon de [[Animala eĥolokigo|eĥolokigo]] por flugnavigi tra malhelaj kavernoj kie ili loĝas, simile al la [[guaĉaro]]j. Unu specio, ''Aerodramus papuensis'', estis ĵus malkovrita kiel uzanto de tiu sistemo de flugnavigado dumnokte ankaŭ for de la kavoj. La apusoj havas tutmondan distribuadon en tropikaj kaj mezvarmaj areoj, sed kiel [[hirundo]]j kaj [[murhirundo]]j, la apusoj de mezvarmaj regionoj multe [[birdomigrado|migras]] kaj vintras en la tropikoj. Multaj apusoj havas tipan formon, kun mallonga forkovosto kaj tre longaj reenkurbaj flugiloj kiuj similaspektas al duonluno aŭ [[bumerango]]. La flugo de kelkaj specioj havas distingan vipan moviĝon tre diferenca de la hirundoj. Apusoj rangas el la [[Nana apuseto]] (''Collocalia troglodytes''), kiu pezas 5,4 g kaj estas 9&nbsp;cm longa, al la [[Purpura pinglovostulo]] (''Hirundapus celebensis''), kiu pezas 184 g kaj estas 25&nbsp;cm longa. La nesto de multaj specioj estas algluita al vertikala surfaco per [[salivo]], kaj la genro ''[[Aerodramus]]'' uzas nur tiun substancon, kiu estas la bazo por la [[apusnesta supo]], tradicia plado en orientazia [[kuirarto]], kiu famiĝis en okcidento precize pro la eksterordinareco kaj de la materio kaj de la nomo, kvankam en multaj landoj tio nomiĝas, pro nekono, ''hirundonesta supo'' kaj okcidentanoj miskomprenas, ke temas pri [[koto]], ĉar tiu estas la ĉefmaterio de hirundaj nestoj. == Taksonomio kaj evoluo == [[Dosiero:SwiftSystematicsOverview.png|alternative=SwiftSystematicsOverview.png|eta|519x519ra]] Apusoj kaj arbapusoj estis delonge konsiderataj parencoj de [[kolibroj]], konsidero konfirmita de la malkovro de la [[Jungornitedoj]], kiuj estas ŝajne parencoj kaj de apusoj kaj de kolibroj, kaj de prakolibro nome ''[[Eurotrochilus]]''. Tradicia taksonomio lokigas la familion de kolibroj nome (Trokiledoj) en la sama ordo kiel la apusoj; la taksonomio de [[Sibley-Ahlquist]] lokigas ilin en nova ordo, nome ''Trokiloformaj'', kiu formus superordon kun apusoj kaj [[arbapusoj]] (kaj ne pliaj birdoj). La taksonomio de apusoj estas ĝenerale komplika, kun limaj genroj kaj specioj tre disputataj, ĉefe inter la [[apusetoj]]. Analizoj de konduto kaj voĉo estas nefidaj pro komuna [[paralela evoluo]], dum analizoj de diferencaj [[Morfologio (biologio)|morfologiaj trajtoj]] kaj de variaj [[DNA]] alportis konfuzajn kaj parte kontraŭdirajn rezultojn (Thomassen ''et al.'', 2005). La Apodoformaj diversiĝis dum la [[Eoceno]], fine de kiu la nunaj familioj jam estis; oni konas fosiliajn genrojn el la tuta mezvarma Eŭropo, inter la teritorioj de la nunaj [[Danio]] kaj [[Francio]], kiel ĉe la praa ''Scaniacypselus'' (frua-meza Eoceno) kaj la pli moderna ''Procypseloides'' (malfrua Eoceno/frua [[Oligoceno]] - frua [[Mioceno]])<!-- Geobios36:719 -->. Ankaŭ pragenro foje atribuita al la apusoj, ''Primapus'' (frua Eoceno de [[Anglio]]), povus esti pli malproksima praulo. == Specioj de la Apusedoj == {| width="80%" | === Tribo ''[[Cypseloidini]]'' ([[cipseloj]]) === * Genro ''[[Cypseloides]]'' ** [[Punktofrunta cipselo]] (''Cypseloides cherriei'') ** [[Blankmentona cipselo]] (''Cypseloides cryptus'') ** [[Fulga cipselo]] (''Cypseloides fumigatus'') ** [[Blankbrusta cipselo]] (''Cypseloides lemosi'') <ref>[[Kaŭko-valaj sekaj arbaroj]]</ref> ** [[Roĉilda cipselo]] (''Cypseloides rothschildi'') ** [[Malhela cipselo]] (''Cypseloides senex'') ** [[Blankfrunta cipselo]] (''Cypseloides storeri'') ** [[Nigra cipselo]] (''Cypseloides niger'') * Genro ''[[Streptoprocne]]'' ** [[Biskutata cipselo]] (''Streptoprocne biscutata'') ** [[Tepuja cipselo]] (''Streptoprocne phelpsi'') ** [[Brunkola cipselo]] (''Streptoprocne rutila'') ** [[Blankakola cipselo]] (''Streptoprocne zonaris'') ** [[Blankanuka cipselo]] (''Streptoprocne semicollaris'') === Tribo ''[[Collocaliini]]'' ([[apusetoj]]) === * Genro ''[[Collocalia]]'' ** [[Kavapuseto]], ''Collocalia linchi'' ** [[Nana apuseto]], ''Collocalia troglodytes'' ** [[Bornea apuseto]], ''Collocalia dodgei'' ** [[Kristnaskinsula apuseto]], ''Collocalia natalis'' ** [[Blankventra apuseto]], ''Collocalia affinis'' ** [[Grizpuga apuseto]], ''Collocalia marginata'' ** [[Montokresta apuseto]], ''Collocalia isonota'' ** [[Floresa apuseto]], ''Collocalia sumbawae'' ** [[Timora apuseto]], ''Collocalia neglecta'' ** [[Brilapuseto]], ''Collocalia esculenta'' ** [[Satena apuseto]], ''Collocalia uropygialis'' * Genro ''[[Aerodramus]]'' ** [[Sejŝela apuseto]], ''Aerodramus elaphrus'' ** [[Maskarena apuseto]], ''Aerodramus francicus'' <ref>[[Maskarenaj arbaroj]]</ref> ** [[Hindia apuseto]], ''Aerodramus unicolor'' ** [[Filipina apuseto]], ''Aerodramus mearnsi'' ** [[Moluka apuseto]], ''Aerodramus infuscatus'' ** [[Hirundapuseto]], ''Aerodramus hirundinaceus'' ** [[Blankpuga apuseto]], ''Aerodramus spodiopygius'' ** [[Aŭstralia apuseto]], ''Aerodramus terraereginae'' ** [[Himalaja apuseto]], ''Aerodramus brevirostris'' ** [[Vulkanapuseto]], ''Aerodramus vulcanorum'' ** [[Gvaitheda apuseto]], ''Aerodramus whiteheadi'' ** [[Nudkrura apuseto]], ''Aerodramus nuditarsus'' ** [[Majra apuseto]], ''Aerodramus orientalis'' ** [[Griza apuseto]], ''Aerodramus amelis'' ** [[Palaŭa apuseto]], ''Aerodramus pelewensis'' ** [[Palavana apuseto]], ''Aerodramus palawanensis'' ** [[Muskonesta salangano]], ''Aerodramus salangana'' ** [[Vanikora apuseto]], ''Aerodramus vanikorensis'' ** [[Gvama apuseto]], ''Aerodramus bartschi'' ** [[Karolina apuseto]], ''Aerodramus inquietus'' ** [[Atiua apuseto]], ''Aerodramus sawtelli'' ** [[Polinezia apuseto]], ''Aerodramus leucophaeus'' ** [[Markiza apuseto]], ''Aerodramus ocistus'' ** [[Nigronesta apuseto]], ''Aerodramus maximus'' ** [[Blanknesta apuseto]], ''Aerodramus fuciphagus'' ** [[Germana apuseto]], ''Aerodramus germani'' ** [[Papua apuseto]], ''Aerodramus papuensis'' * Genro ''[[Hydrochous]]'' ** [[Akvofala apuseto]] aŭ [[Giganta salangano]], ''Hydrochous gigas'' * Genro ''[[Schoutedenapus]]'' ** [[Musa apodo]], ''Schoutedenapus myoptilus'' | === Tribo ''[[Chaeturini]]'' ([[pinglovostuloj]]) === * Genro ''[[Mearnsia]]'' ** [[Filipina pinglovostulo]], ''Mearnsia picina'' ** [[Papua pinglovostulo]], ''Mearnsia novaeguineae'' * Genro ''[[Zoonavena]]'' ** [[Malagasa pinglovostulo]], ''Zoonavena grandidieri'' ** [[Pinglovostulo de Santomeo]], ''Zoonavena thomensis'' ** [[Blankpuga pinglovostulo]], ''Zoonavena sylvatica'' * Genro ''[[Telacanthura]]'' ** [[Punkteca pinglovostulo]], ''Telacanthura ussheri'' ** [[Nigra pinglovostulo]], ''Telacanthura melanopygia'' * Genro ''[[Rhaphidura]]'' ** [[Arĝentpuga pinglovostulo]], ''Rhaphidura leucopygialis'' ** [[Sabina pinglovostulo]], ''Rhaphidura sabini'' * Genro ''[[Neafrapus]]'' ** [[Kasina pinglovostulo]], ''Neafrapus cassini'' ** [[Vesperta pinglovostulo]], ''Neafrapus boehmi'' * Genro ''[[Hirundapus]]'' ** [[Pintvosta apuso]], ''Hirundapus caudacutus'' ** [[Arĝentdorsa hirundapuso]], ''Hirundapus cochinchinensis'' ** [[Brundorsa hirundapuso]], ''Hirundapus giganteus'' ** [[Purpura hirundapuso]], ''Hirundapus celebensis'' * Genro ''[[Chaetura]]'' ** [[Stripuga pinglovostulo]], ''Chaetura spinicauda'' ** [[Kostarika apodo]], ''Chaetura fumosa'' ** [[Martinika pinglovostulo]], ''Chaetura martinica'' ** [[Grizpuga pinglovostulo]], ''Chaetura cinereiventris'' ** [[Palpuga pinglovostulo]], ''Chaetura egregia'' ** [[Kamenapuso]], ''Chaetura pelagica'' ** [[Vaŭksa pinglovostulo]], ''Chaetura vauxi'' ** [[Ĉapmana pinglovostulo]], ''Chaetura chapmani'' ** [[Kurt-pinglovostulo]], ''Chaetura brachyura'' ** [[Cindrovosta apuso]], ''Chaetura andrei'' ** [[Suda pinglovostulo]], ''Chaetura meridionalis'' === Tribo ''[[Apodini]]'' ([[tipaj apusoj]]) === * Genro ''[[Aeronautes]]'' ** [[Blankagorĝa apuso]], ''Aeronautes saxatalis'' ** [[Montapuso]], ''Aeronautes montivagus'' ** [[Anda apuso]], ''Aeronautes andecolus'' * Genro ''[[Tachornis]]'' ** [[Antila palmapuso]], ''Tachornis phoenicobia'' ** [[Nana palmapuso]], ''Tachornis furcata'' ** [[Forkovosta palmapuso]], ''Tachornis squamata'' * Genro ''[[Panyptila]]'' ** [[Malgranda palmapuso]], ''Panyptila cayennensis'' ** [[Granda palmapuso]], ''Panyptila sanctihieronymi'' * Genro ''[[Cypsiurus]]'' ([[palmapusoj]]) ** [[Azia palmapuso]], ''Cypsiurus balasiensis'' ** [[Afrika palmapuso]], ''Cypsiurus parvus'' ** [[Madagaskara palmapuso]], ''Cypsiurus gracilis'' * Genro ''[[Tachymarptis]]'' ** [[Makula apuso]], ''Tachymarptis aequatorialis'' ** [[Alpa apuso]], ''Tachymarptis melba'' * Genro ''[[Apus (genro)|Apus]]'' ** [[Aleksandrapuso]], ''Apus alexandri'' ** [[Ordinara apuso]], ''Apus apus'' ** [[Unukolora apuso]], ''Apus unicolor'' ** [[Nianzapuso]], ''Apus niansae'' ** [[Pala apuso]], ''Apus pallidus'' ** [[Afrika apuso]], ''Apus barbatus'' ** [[Somalia apuso]], ''Apus berliozi'' ** [[Sudafrika apuso]], ''Apus bradfieldi'' ** [[Madagaskara apuso]], ''Apus balstoni'' ** [[Pacifika apuso]], ''Apus pacificus'' ** [[Malhelpuga apuso]], ''Apus acuticauda'' ** [[Blankpuga apuso]], ''Apus affinis'' ** [[Nepala apuso]], ''Apus nipalensis'' ** [[Horusapuso]], ''Apus horus'' ** [[Kafra apuso]], ''Apus caffer'' ** [[Batesapuso]] aŭ [[Kameruna apodo]], ''Apus batesi'' |} == Referencoj == {{referencoj}} ==References== * {{cite book | last= Chantler | first= Phillip |author2=Driessens, Gerard | year= 2000| title= Swifts: A Guide to the Swifts and Treeswifts of the World |publisher = Pica Press | location = London | isbn =1-873403-83-6 }} * {{cite book | last= Jobling | first= James A | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url =https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|publisher = Christopher Helm | location = London | isbn = 978-1-4081-2501-4 }} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060630190332/http://www.bbc.co.uk/nature/animals/wildbritain/springwatch/record/swift.shtml] * [http://commonswift.org apuso (angle)] [[Dosiero:Apus apus cm01.jpg|eta|maldekstra|180px|''Apus apus'']] <!--{{projektoj|commonscat=Apodidae}}--> {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apusedoj| ]] m43yd7w0tiblmkjmxy5ouhgm8qag3zg Benjamin Britten 0 27788 9481000 9473330 2026-09-24T08:43:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481000 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Foto de Britten dum la mez-1960aj jaroj }} [[File:Benjamin Britten, London Records 1968 publicity photo for Wikipedia.jpg|thumb|Benjamin Britten (1968)]] '''Benjamin BRITTEN''' (naskiĝis la {{daton|22|novembro|1913}} en [[Lowestoft]], [[Suffolk]], mortis la {{daton|4|decembro|1976}}) estis [[Anglio|angla]] [[komponisto]]. == Vivo == Eĉ dum sia infaneco li frumature komponis, kaj estas ĉirkaŭ 800 verkoj komponitaj antaŭ lia unua eldonita komponaĵo. En 1927 li ekhavis privatajn lecionojn de la komponisto [[Frank Bridge]]. Poste li studis pianon kaj komponadon en la [[Londono|londona]] [[Reĝa Kolegio de Muziko]]: inter liaj instruistoj estis [[John Ireland]] kaj [[Ralph Vaughan Williams]]. La unuaj komponaĵoj kiuj altiris aklamon estis la ''Sinfonietta'', ''A Hymn to the Vrigin'' (1930) kaj la ĥora komponaĵo ''A Boy was Born'' (1934). En 1935 li renkontis la poeton [[W. H. Auden]] kun kiu li kunlaboris pri verkoj kun maldekstraj temoj. (Poste li penis subpremi tiajn politikajn komponaĵojn.) En 1937 li renkontis la tenoron [[Peter Pears]], kiu iĝis lia inspiranto kaj dumviva kunulo. Frue en 1939 Britten kaj Pears iris al Usono, kie li komponis la operon ''Paul Bunyan'' kaj orkestrajn verkojn. En 1942 ili revenis al Anglio, kie li estis konscienca obĵetanto kontraŭ la milito. En 1945 premieris la opero ''Peter Grimes'', kiu tuj furoris. En [[1947]] Britten kreis la ''English Opera Group'' por prezenti britajn operojn. La sekvantan jaron li fondis gravan muzikan festivalon ĉe [[Aldeburgh]], Suffolk, kie li loĝis. En 1953, kiam [[Elizabeto la 2-a (Britio)]] kroniĝis, li iĝis ''Companion of Honour'' (honora reĝa kunulo). En 1957 Britten kaj Pears faris turneon al orienta Azio. Tie li inspiriĝis de la gamelana muziko de [[Balio]] kaj la tradicia teatro de [[Japanio]]. En 1962 premieris en la katedralo de [[Coventry]] la ''War Requiem'', kontraŭmilita komponaĵo kie Britten uzis naŭ poemojn de [[Wilfred Owen]]. Dum la 1960a jardeko Britten amikiĝis al la rusa komponisto [[Dmitrij Ŝostakoviĉ]] kaj la violonĉelisto [[Mstislav Rostropoviĉ]], por kiu li komponis plurajn verkojn. Pli frue li rifuzis kavaliriĝi, sed en 1976 li iĝis lordo. Nur malmultajn monatojn poste, li mortis. Krom komponi, Britten estis sperta pianisto kiu ofte akompanis Peter Pears kaj aliajn kantistojn, kaj ankaŭ ludis [[ĉambra muziko|ĉambran muzikon]]. == Ĉefaj Verkoj == === Operoj === * ''Paul Bunyan'' (1941) * ''Peter Grimes'' (1945, bazita sur poemo de [[George Crabbe]]) * ''The Rape of Lucrecia'' (1946) * ''Albert Herring'' (1947, bazita sur novelo de [[Guy de Maupassant]]) * ''Let's Make an Opera (The Little Sweep)'' (1949, por infanoj) * ''Billy Budd'' (1951, bazita sur la novelo de [[Herman Melville]]) * ''Gloriana'' (1953) * ''The Turn of the Screw'' (1954, bazita sur novelo de [[Henry James]]) * ''Noye's Fludde'' (1958) * ''A Midsummer Night's Dream'' (1960, bazita sur la teatraĵo de [[William Shakespeare]]) * ''Owen Wingrave'' (1971, por televida dissendo) * ''Death in Venice'' (1973, bazita sur la romano de [[Thomas Mann]]) === Preĝejaj Paraboloj === * ''Curlew River'' (1964) * ''The Burning Fiery Furnace'' (1966) * ''The Prodigal Son'' (1968) === Baleto === * ''The Prince of the Pagodas'' (1956) === Orkestraj Verkoj === * ''Sinfonietta'' (1932, por ĉambra orkestro) * ''Simple Symphony'' (1935, por kordinstrumentoj) * ''Soirées Musicales'' (1936, bazita sur komponaĵoj de [[Gioachino Rossini]]) * ''Variations on a Theme of Frank Bridge'' (1937, por kordinstrumentoj) * ''Sinfonia da Requiem'' (1940) * ''Matinées musicales' (1941, bazita sur komponaĵoj de Gioachino Rossini) * ''Four Sea Interludes and Passacaglia from "Peter Grimes"'' (1945) * ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' (1946) === Konĉertoj === * Por piano (1938, reviziita 1945) * Por violono (1939, reviziita 1958) * ''Violonĉela simfonio'' (1963) === Ĥoraj Verkoj === * ''A Boy Was Born'' (1933, reviziita 1955) * ''Friday Afternoons'' (1935, por infanoj) * ''A Ceremony of Carols'' (1942) * ''Hymn to St. Cecilia'' (1942, poemo de W. H. Auden) * ''Rejoice in the Lamb'' (1943, vortoj de [[Christopher Smart]]) * ''Saint Nicolas'' (1948) * ''Spring Symphony'' (1949) * ''Missa Brevis'' (1959) * ''War Requiem'' (1961) * ''Cantata misericordium'' (1963) === Soloistaj Voĉaj Verkoj === * ''Our Hunting Fathers'' (1936, vortoj de W. H. Auden) * ''Les Illuminations'' (1939, poemoj de [[Arthur Rimbaud]]) * ''Seven Sonnets of Michelangelo'' (1940, poemoj de [[Mikelanĝelo]]) * ''The Holy Sonnets of John Donne'' (1945, poemoj de [[John Donne]]) * ''Serenado por tenoro, korno kaj kordoj'' (1945) * ''Canticle I: My beloved is mine'' (1947) * ''Canticle II: Abraham and Isaac'' (1952) * ''Winter Words'' (1953, alia versio 1954) * ''Canticle III: Still falls the rain'' (1954) * ''Nocturne'' (1958) * ''Songs and Proverbs of William Blake'' (1965, poemoj de [[William Blake]]) * ''Canticle IV: Journey of the Magi'' (1971) * ''Canticle V: The Death of Saint Narcissus'' (1974) * ''Phaedra'' (1975) * Multaj versioj de tradiciaj popolkantoj === Ĉambraj kaj Instrumento Muziko === * ''Lachrymae'' (1950, por aldo kaj piano: alia versio, 1976, por aldo kaj kordorkestro) * ''Six Metamorphoses after Ovid'' (1951, por hobojo) * Sonato por Violonĉelo'' (1960) * ''Nocturnal after [[John Dowland]]'' (1963, por gitaro) * Tri suitoj por violonĉelo (1964, 1967, 1971) * Tri kvartetoj por kordinstrumentoj (1941, 1945, 1975) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://kojk.cz/hudba/britten2.mp3 sondosiero - Simpla simfonio (fragmento)] * https://web.archive.org/web/20070202075831/http://www.bbc.co.uk/bbcfour/audiointerviews/profilepages/brittenb1.shtml <!-- Aŭda (.virŝafo (fajlas, kolonoj, kolonas, dosieroj, dosieras, paperujoj, paperujas, fajliloj)) de 1957 kaj 1963 (intervjuoj, intervjuas) por la BBC --> * http://www.geocities.com/Vienna/Strasse/1523/britworks.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090119141535/http://geocities.com/Vienna/Strasse/1523/britworks.htm |date=2009-01-19 }} <!-- (mult)ampleksa listo de Benjamin BRITTEN's (laboroj, laboras) --> * http://www.oxforddnb.com/view/article/30853 * http://www.grovemusic.com{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516041031/http://www.grovemusic.com/ |date=2008-05-16 }} <!-- _grovemusic_._com_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglaj operkomponistoj]] [[Kategorio:Operkomponistoj|Britten, Benjamin]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento|Britten, Benjamin]] o63x30hy65z9ribppig88lsmkc74oby Batalo apud Abukiro 0 29275 9480981 9132797 2026-09-24T06:44:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480981 wikitext text/x-wiki {{AliaSignifo|Batalo de Abukiro (apartigilo)}} {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo = Batalo apud Abukiro |konflikto = [[Francaj revoluciaj militoj]] |dosiero = [[Dosiero:Luny Thomas Battle Of The Nile August 1st 1798 At 10pm.jpg|250ra]] |komento = |daŭro = [[1-a de aŭgusto]] - [[3-a de aŭgusto]] [[1798]] |loko = [[Abukiro]], [[Egiptio]] |rezulto = Decida brita venko |flanko1 = [[Granda Britio]] |flanko2 = [[Francio]] |komandanto1 = [[Horatio Nelson]] |komandanto2 = [[François-Paul Brueys d'Aigalliers]] |forto1 = |forto2 = |perdoj1 = 218 mortintoj<br />677 vunditoj |perdoj2 = 2000 - 5000 viktimoj }} La '''Batalo apud Abukiro''' aŭ '''Batalo apud la Nilo''' estis batalo ĉe la [[Egipto|egipta]] urbo Abukiro ([[Araba lingvo|arabe]]: أبو قير Abū Qīr) en [[1798]]. [[Admiralo]] [[Horatio Nelson|Nelson]] venkis la [[floto]]n de [[Napoleono]]. Ĝi estis unu el la plej gravaj marbataloj de la [[francaj revoluciaj militoj]], kie kontraŭstaris la [[Brita Ŝiparmeo]] kontraŭ la franca floto de la vicadmiralo François-Paul Brueys D'Aigalliers. Tiu batalo okazis dum la nokto kaj unuaj horoj de la mateno de la tagoj [[1a de aŭgusto|1a]] kaj [[2a de aŭgusto]] de [[1798]]. La francaj perdoj estis katastrofaj ('''1.700 mortintoj'''), inkludante la vicadmiralon, kaj 3.000 prizonuloj. La britaj perdoj estis kompare multe pli malaltaj ('''218 mortintoj'''). Klopodante esti la unua malamiko de la [[Brita Imperio]] la ĝeneralo [[Napoleono Bonaparte]] minacis la britajn posedaĵojn en [[Hindio]] per de la invado kaj konkero de [[Egiptio]]. La ekspedicio, krom la militista elemento, disponis je multnombraj [[sciencisto]]j, edukistoj kaj teknikaj specialistoj, inkludante priserĉadan teamon kiel rezulto de longa diskutado pri la eblo malfermi [[Sueza Kanalo|markanalon]] inter la [[Ruĝa Maro]] kaj la [[Mediteraneo]]. Tri semajnoj post la elŝipiĝo, brita floto de 14 ŝipoj sub la rego de [[Horatio Nelson]], kiu troviĝis patrole la orientan [[Mediteraneo]]n serĉe de la franca floto, falis finfine sur la ŝipoj kiuj apogis la invadon. == Rakonto == La flotoj trafis sin unu la alin krepuske de la 1a de aŭgusto. La franca floto troviĝis ankrita en la Golfeto de Abukiro, en malprofundaj akvoj je nur malpli ol 8 metroj de profundeco. La malprofundeco estis uzata por protekti la sudokcidentan parton (baborde) de la floto, dum triborde la ŝipoj rigardis la malferman maron. Nelson sukcesis konstrui al si grandan reputacion kiel ŝipisto, kaj la admiralo Brueys estis studinta liajn taktikojn en la bataloj de La Sanktuloj kaj de Kopenhago. Kiel rezulto, Brueys pluhavis sian militlinion ankritan kaj unuigitan por eviti, ke la brita ŝiparo distranĉu ĝin per nokta atako. Brueys esperis komenci la batalon venontmatene, kaj ne supozis, ke la britoj riskus noktan atakon en malprofunda akvo, kio reale okazis. Nelson rimarkis, ke la franca floto estis ankrita tro malproksime de la malprofunda zono, kaj ordoni sian militlinion disdividiĝi en du flankoj, unu por trapasi la francan linion kaj la malprofundeco kaj la alia por fermi la pason al la francoj kaj ataki ilin duflanke. Brita ŝipo, la ''HMS Culloden'', grundis, sed la el resto sukcesis pluflosi, komencante la atakon kontraŭ la francaj ŝipoj unu post alia. La norda vento maleblis al la francaj ŝipoj veni helpe la atakitojn, pro esti en la zono de [[leo (maro)|leo]], kaj tio permesis al Nelson ataki kun kelkaj ŝipoj samtempe, enirante en la malamikan linion imo post iom. [[Dosiero:Aboukir.jpg|eta|maldekstra|La ŝipo ''Oriento'' eksplodas dum la batalo, de [[Arnald George]].]] [[Dosiero:Aboukir2.jpg|eta|La Royal Navy atakanta la francan floton ĉe Abukiro]] La franca flagŝipo, ''Oriento'' ricevis fajron de la ''HMS Bellerophon'', kiu ricevis siavice kanonfrapon kiu senmastigis ĝin. Poste ĝi estis atakita de la ''HMS Alexander'' kaj de la ''HMS Swiftsure''. Je la 21a horo, la ŝipo ''Oriento'' ekbruliĝis kaj la resto de la ŝipoj klopodis malproksimiĝi plej multe el ĝi. Ĉirkaŭ la 22a horo, la fajro atingis la [[municiejo]]n, kaj la flagŝipo eksplodis, forĵetante erojn de la bruliĝanta ŝipo kaj de sia ŝipanaro al centoj de metroj tra la aero. Nur ĉirkaŭ cento da ili survivis post ĵeti sin al la maro antaŭ la eksplodo. Nur du ŝipoj de la tuta franca linio, la ''Généreux'' kaj la ''Guillaume Tell'', kun du [[fregato]]j, la ''Diana'' kaj la ''Justice'', povis eskapi la katastrofon. La ŝipo ''Timoleon'' kaj la fregato ''Artemise'' bruliĝis, la fregato ''Serieuse'' estis sinkigita, kaj la resto de la francaj ŝipoj, nome la ''Guerrier'', ''Le Conquérant'', ''Le Spartiate'', ''L'Aquilon'', ''Le Tonnant'', ''Le Franklin'' kaj la ''Mercure'', estis kaptitaj frumatene de la 2a de aŭgusto. Aliaj francaj ŝipoj estis la [[kanonboato]]j ''Oranger'', ''Portugaise'' kaj ''Hercule'' kaj la [[brigantino]]j ''Salamine'', ''Railleur'', kaj kelkaj aliaj ŝipetoj. Ankaŭ la ''Hercule'' estis sinkigita. [[Dosiero:Map Battle of the Nile 1798-en.png|eta|300ra|Mapo de la situacioj kaj movoj de la ŝipoj dum la Batalo de Abukiro. La britaj ŝipoj estas reprezentitaj en ruĝa koloro, la francaj blue. La intermezaj situacioj estas reprezentataj per nekonstantaj linioj. Bazita sur mapo de la libro ''Inteligento en Milito'', de [[John Keegan]], 2003.]] La britaj ŝipoj estis la ''HMS Vanguard'' (flagŝipo), ''HMS Alexander'', ''HMS Audacious'', ''HMS Bellerophon'', ''HMS Culloden'', ''HMS Defence'', ''HMS Goliath'', ''HMS Leander'', ''HMS Majestic'', ''HMS Minotaur'', ''HMS Orion'', ''HMS Swiftsure'', ''HMS Theseus'' kaj ''HMS Zealous''. La ŝipo ''Leander'', kiu revenis al Britio kun la poŝtaĵoj de Nelson pri la batalo sub kapitano Edward Berry, estis poste kaptita de la ''Généreux'', ŝipo de 74 kanonoj survivanta de la batalo, post sovaĝa lukto, kio prokrastigis multe la alvenon de la novaĵoj pri la venko al Britio. La batalo setligis la britan surmaran hegemonion dum la resto de la [[francaj revoluciaj militoj]], kaj estis grava kontribuo al la famo de la admiralo [[Nelson]]. == Ĵusaj arkeologiaj priserĉoj == En [[2000]], la Doktoro Paolo Gallo, itala arkeologo, malkovris tombejon en la [[Insulo de Nelson]], en la Golfeto de Abukiro. Tiu enhavis la restaĵojn de ŝipistoj, oficiroj, marmilitistoj, virinoj (kelkaj el kiuj povus estis ŝajnigintaj siajn seksojn por utili kiel ŝipistoj), kaj surprize, tri infanoj. La posta laboro de la brita historiisto kaj arkeologo Nick Slope pruvis, ke kelkaj el la tomboj datiĝas de malmulte post la batalo, dum aliaj apartenas al alia batalo de [[1801]]. En aprilo de [[2005]], tridek el la britaj ŝipistoj kaj oficiroj ricevis militistan funebron en [[Aleksandrio]], akompanate de la ŝipanaro de la ŝipo ''HMS Chatham'' (F87), vizite en [[Egiptio]]. Nur unu el la korpoj, tiu de la komodoro James Russel, kiu mortiĝis dum la batalo de [[1801]], estis sukcese identigita. Unu el liaj posteuloj ĉeestis la ceremonion. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.bbc.co.uk/history/war/trafalgar_waterloo/women_nelson_navy_05.shtml {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://web.archive.org/web/20040803214056/http://de.geocities.com/tcoladores/index.html * http://www.nelsonsnavy.co.uk/broadside1.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080616032640/http://www.nelsonsnavy.co.uk/broadside1.html |date=2008-06-16 }} [[Kategorio:Bataloj en 1798|Abukiro]] [[Kategorio:Bataloj de Britio|Abukiro]] [[Kategorio:Bataloj de Francio|Abukiro]] [[Kategorio:Bataloj de Napoleono|Abukiro]] [[Kategorio:Bataloj en Egiptio|Abukiro]] [[Kategorio:Marbataloj|Abukiro]] 5z0yt4vwv4r914ryg9w8i1thjzoclv6 Ronald Lötzsch 0 30144 9481120 9205071 2026-09-24T11:49:10Z Sj1mor 12103 9481120 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo | lingvoj = [[germana]] · [[Esperanto]] · [[soraba]] · [[rusa]] · [[jida]] }} Prof-o d-ro '''Ronald LÖTZSCH''' (naskiĝis la [[1-an de oktobro]] [[1931]] - mortis la {{daton|16|6|2018}}) estis [[Germanio|germana]] [[lingvistiko|lingvisto]] kaj [[esperantisto]]. Li estis edzo de d-rino [[Gesine Lötzsch]] kaj patro de kvar [[infano]]j. Kiel infano Lötzsch vivis en la [[Ercmontaro]] kaj parolis la tiean dialekton. Kiam li lernis en la lernejo la altgermanan kaj la anglan, vekiĝis lia intereso por lingvoj kaj dialektoj.<ref>Redakcio de der esperantist: ''Intervjuo kun la prezidanto de GDREA, d-ro Ronald Lötzsch''. En: der esperantist 4/1990, p. 74–75.</ref> Li komencis en 1951 studon de [[etnografio]] en la [[Universitato de Lepsiko]], sed baldaŭ decidis, studi [[Rusologio|rusologion]] en la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato|Universitato de Leningrado]] (1951–1955). Li tie ankaŭ okupiĝis pri aliaj [[Slava lingvaro|slavaj llngovoj]], pri la [[Litova lingvo|litova]] kaj [[Franca lingvo|franca]] lingvoj, aldone pri [[Sanskrito]]. Poste li laboris kiel scienca asistanto en la Universitato de Lepsiko. En 1962 li doktoriĝis en la [[Humboldt-Universitato en Berlino]] al d-ro phil. Ronald Lötzsch estis kunlaboranto de [[Akademio de Sciencoj de GDR]] (ĝis ties malfondo en [[1991]]), unue ekde 1961 ĉe la Instituto pri [[Slavistiko]], poste ekde 1969 ĉe la Zentralinstitut für Sprachwissenschaft (Ĉefa Instituto pri Lingvistiko). De [[1993]] ĝis [[1995]] li estris la katedron pri [[sorabistiko]] en la [[Universitato de Lepsiko]] kaj estis la direktoro de la instituto pri [[sorabistiko]] tie. Ronald Lötzsch [[scienco|science]] publikigis pri [[slava lingvo|slavaj]], [[jida lingvo|jida]], [[germana lingvo|germana]] [[lingvo]]j kaj [[Esperanto]], ankaŭ pri kontaktlingvistiko, [[leksikografio]], [[leksikologio]], [[interlingvistiko]], [[lingvopolitiko]], politiko pri minoritatoj, [[historio]] de la [[lingvistiko]] kaj [[germana lingvo|germana]] [[ortografio]]. Krome li (kun)verkis [[vortaro]]jn. Li engaĝiĝis en la [[Esperanto-Asocio de GDR]] kaj gvidis kiel ĝia lasta prezidanto (1989–1991) flanke de GDREA la alproksimiĝon al la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Dum la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] en la jaro [[1991]] en [[Munkeno]] li kune kun la GEA-prezidanto [[Wolfgang Schwanzer]] subskribis la unuiĝan kontrakton. Post la unuiĝo li estis vicprezidanto de GEA. De 1987 ĝis 1991 Ronald Lötzsch post [[Viktor Falkenhahn]] kaj [[Georg F. Meier]] estis prezidanto de la Fakgrupo Interlingvistiko/Esperanto en la [[Kulturligo de GDR]]. El ĝi estiĝis en 1991 la [[GIL|''Gesellschaft für Interlinguistik'']] (GIL), kies membro li estis. Inter la jaroj 1962 kaj 1990 li estis sekreta kunlaboranto de la ''[[Ministerium für Staatssicherheit]]'', sekureca servo de [[GDR]]. == <!-- ==Kelkaj publikigaĵoj== *...In memoriam Georg Friedrich Meier (20.11.1919-18.11.1992) Lötzsch, R. Sprachtypologie und Universalienforschung 46 (1993) 4, S. 334 *Interferenzbedingte grammatische Konvergenzen zwischen Sorbisch und Jiddisch (Abstract) Lötzsch, R. Deutsche Gesellschaft für Sprachwissenschaft. 16. Jahrestagung (Schwerpunktthema: übersetzung. Sprachkontakte. Mehrsprachigkeit). 9. 11. März 1994 in Münster (1994) S. 34 *Der Schutz nationaler Minderheiten aus historischer und aktueller Sicht - Ein Beitrag gegen Gleichgültigkeit Lötzsch, R. Utopie kreativ, 45/46 (Juli/August 1994) S. 16 37 *Diskussionsbeitrag auf der Tagung Sprache zwischen Markt und Politik. über die internationale Stellung der deutschen Sprache und die Sprachenpolitik in Europa . Evangelische Akademie Loccum, 14. 16.1.1994 Lötzsch, R. (1994) Loccumer Protokolle 1/94, S. 247f. *Diskussionsbeitrag zur nationalen Frage Lötzsch, R. Rosa Lŭemburg und die nationale Frage - Materialien einer Tagung. Potsdam (1994) S. 49f. *Welchen Kasus enthalten Syntagmen des Typs (pojti) w soldaty, (wybrat') w deputa? In: Wort und Text: Slavistische Beiträge zum 65. Geburtstag von Wolfgang Sperber (E. Eichler, K. Krüger und A. Thiele [Hrsg.]) (Reihe: Beiträge zur Slavistik, Bd. XXVI) Lötzsch, R. Peter Lang, Frankfurt am Main (1994) S. 125 133 *Zehn Thesen zur nationalen Frage. In: Die Sache mit der Nation 1 Lötzsch, R. Berlin (1994) S. 5 11 *Gibt es überhaupt noch eine deutsche Identität? Diskussionsbeitrag auf der Tagung Sprache zwischen Markt und Politik. über die internationale Stellung der deutschen Sprache und die Sprachenpolitik in Europa . Evangelische Akademie Loccum, 14. 16.1.1994 Lötzsch, R. (1994) Loccumer Protokolle 1/94, S. 281 --> Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == *[http://www.interlinguistik-gil.de Gesellschaft für Interlinguistik (GIL)] ''(germane, angle)'' *[https://leibnizsozietaet.de/nekrolog-auf-unser-mitglied-prof-dr-ronald-loetsch/ Nekrologo Leibniz-Societo] (germnane) {{Bibliotekoj|PeEnEo=30144|PND=103459111|LCCN=n/84/56592|VIAF=29945283|TSURL=viaf/29945283}} {{Vivtempo|Lotzsch, Ronald}} [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto en Berlino]] a8vq4u6btzyd1632xevxzrl6sei6kq7 Ernst Moritz Arndt 0 30748 9480853 9474736 2026-09-23T18:39:04Z Tirolischleioans 254019 9480853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ernst Moritz ARNDT''' (naskiĝis la [[26-an de decembro]] [[1769]] en [[Garz (Rügen)|Garz/Groß Schoritz]], insulo [[Rügen]], tiam parto de [[Svedio]]; mortis la [[29-an de januaro]] [[1860]] en [[Bonn]]) estis [[Germanio|germana]] [[sciencisto]] kaj [[verkisto]]. Li ankaŭ estis parlamentano en la Frankfurta [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo de 1848]]. == Vivo == Estante filo de [[servuto|servutulo]] kiu inspektoris sur bieno de grafo Malte-Putbus li studis en gimnazio de [[Stralsund]]. Ekde 1789 li studis, unue en Greifswald kaj poste en [[Jena]], krom teologio ankaŭ historion, etnologion, lingvojn kaj natursciencojn. Post deĵorado kiel privata instruisto en sia hejma regiono li faris inter 1798 kaj 1799 grandan vojaĝon al Aŭstrujo, Supra Italujo, Franclando, Belgujo kaj Norda Germanujo, kion li surpaperigis je »Reisen durch einen Teil Deutschlands, Ungarns, Italiens und Frankreichs« (Leipzig 1804). Jam en 1800 li estis eldoninta »Über die Freiheit der alten Republiken«. Post reveno li habilitiĝis je pasko 1800 en Greifswald kun privata docentadrajto pri historio kaj filologio; li tiam edzinigis la filinon de profesoro Quistorp, kiu baldaŭ poste mortis. Post restado en [[Svedujo]] en 1803/04 li iĝis en 1805 eksterorda profesoro. La en 1803 aperinta verko »Geschichte der Leibeigenschaft in Pommern und Rügen« unuflanke kaŭzigis procesojn laŭ peto de pluraj nobelaj bienposedantoj sed aliaflanke konvinkis la svedan reĝon neniigi servutecojn kaj heredajn tribunalojn en [[Antaŭpomerio]]. El la sama tempo datumas la eta skribaĵo »Germanien und Europa« (1803), kie Arndt atentigis pri danĝeroj venantaj el Francujo. Aliaj verkoj el tiuj ĉi jaroj temigas lingvajn kaj edukajn temojn. Sub premo politika li publikigis en 1806 la unuan parton de sia ĉefverko »Geist der Zeit« (sesa eldono de la kompleta verko en 1877 en Altona) kiuj profete antaŭdiris la estonecon kaj volis mobilizi la germanojn rezistadi kontraŭ [[Napoleono Bonaparte]]. Arndt mem tiutempe deĵoris en la sveduja kancelario en Stralsund. Tiam li faris duelon kun sveda oficiro kiu aŭdacis senrespekte paroli pri Germanujo; duele Arndt estis grave vundita. Post la [[batalo de Jena–Auerstedt]] li fuĝis al la [[reĝlando Svedio]] kie li trovis deĵorlokon permesontan finfari la duan parton de la ĉefverko »Geist der Zeit« ("spirito de la epoko") kiu aperis en 1809 en [[Londono]] kaj ardege klarigis vojojn sur kiuj Germanujo povus elaĉeti sin el dependeco politika. La abdiko de la de li tra ŝatita reĝo [[Gustavo la 4-a (Svedio)|Gustavo la 4-a]] decidigis lin reiri al la patrujo, konkrete al [[Berlino]]. En de la patriotismaj cirkloj de la eldonisto [[Georg Andreas Reimer]] li trovis multan inspiron sciante pri eblaj minacoj kaj atencoj kontraŭ si en Germanujo. Post kiam Franclando kaj Svedujo faris packontrakton li denove rajtis deĵori en Greifswald je sia antaŭa posteno sed jam en januaro 1812 li preferis aktivi propagande en Berlino, [[Breslaŭo]] kaj [[Prago]]: kie ajn li ekkontaktis sampensantojn grandprusiajn. Arndt estis konvinkita pri la estonta graveco de [[Prusio]] tiel ke li mem sentis sin pli kaj pli pruso. [[Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein]] vokis lin al [[Sankt-Peterburgo]] por klare antaŭenpuŝi siajn proprajn naciajn revivigplanojn por Germanujo. === Kariero dum la epoko post Napoleono === Kun Stein li revenis post la malvenko napoleona Germanujon. Nur tiam komenciĝis lia vera misiono. En poemoj, paroladoj, pamfletoj de ĉiuj ĝenroj li apelaciis al ĝenerala patruja defendemo. Treege gravis tiukoncerne la verkoj »Was bedeutet Landwehr und Landsturm?«, »Deutscher Volkskatechismus«, »Über Entstehung und Bestimmung der deutschen Legion«, »Grundlinien einer deutschen Kriegsordnung« kaj »Der Rhein, Deutschlands Strom, aber nicht Deutschlands Grenze«, »Über Volkshaß und über den Gebrauch einer fremden Sprache« (1813), »Über das Verhältnis Englands und Frankreichs zu Europa« (1813), »Noch ein Wort über die Franzosen und über uns« (1814). En la eta skribaĵo »Das preußische Volk und Heer« (1813) li lerte rakontis la resurekton de Prusio el profunda faliĝo malkaŝante du kialojn efikajn, nome liberigi la spiriton kaj instrui la popolon en armila uzado. Liaj militaj kaj patrujaj kantoj legeblis en du kolektoj: »Lieder für Deutsche« (1813) kaj »Kriegs- und Wehrlieder« (1815). Ili ja efikis; poste ili represitis en pli kompletaj eldonoj de »Gedichte« (unue en 1818 en Frankfurto). Ankoraŭ en 1818 li publikigis la trian parton de »Geist der Zeit« kie li klopodis enkonduki modernan konstitucion en Germanujo; la samon temigis »Über künftige ständische Verfassungen in Deutschland« (1814). Al la reprezentantoj de la kamparanoj li dediĉis apartan verkon (1815). Dum batalo de germanaj armeoj sur franca teritorio li eldonis grandan gamon da flugfolioj, ekz.: »über Sitte, Mode und Kleidertracht«, »Entwurf einer deutschen Gesellschaft«, »Blicke aus der Zeit in die Zeit«, »Über die Feier der Leipziger Schlacht« (ĉiuj de 1814); pli malfrue »Friedrich August von Sachsen«, »Die rheinische Mark und die deutschen Bundesfestungen« (ambaŭ de 1815). Sian publicistan elanon li koncentris je artikoloj por la periodaĵo »Der Wächter« kiun li eldonis en [[Kolonjo]] en 1815–16. En 1817 li publikigis »Märchen und Jugenderinnerungen« kaj la kvaran parton de la ĉefverko »Geist der Zeit«. En 1818 li iĝis profesoro pri historio ĉe la refondita [[Bonna universitato]] post kiam li nuptis en 1817 Nanna, fratino de [[Friedrich Schleiermacher]]. Sed lia altlerneja kariero mallongis. Post komenco de la [[persekuto de la demagogoj]] post la murdo de [[August von Kotzebue]] estis konfiskitaj en septembro 1819 - pro la kvara volumo de »Geistes der Zeit« kaj pro privataj eldiroj - liaj paperoj. Li mem universitatlabore suspenditis en novembro 1820. En februaro 1821 ekis la krimsuspektaj esploroj kontraŭ lin pro demagogio. Sed ili ne sukcesis. Nek ceditis al la postulo de Arndt doni publikan honordeklaron nek konstatitis oficiale lia kulpeco. Daŭre salajrite li ne plu rajtis rekomenci la prelegojn. Rakonton priprocesan li poste faris ĉe la verko »Notgedrungener Bericht aus meinem Leben, aus und mit Urkunden der demagogischen und antidemagogischen Umtriebe« (Leipzig 1847). La sekvantajn jarojn li verkis: »Nebenstunden, Beschreibung und Geschichte der Shetländischen Inseln und Orkaden« (Leipzig 1826); »Christliches und Türkisches« (Stuttgart 1828); »Die Frage über die Niederlande« (Leipzig 1831); »Belgien und was daran hängt« (Leipzig 1834); »Leben G. Aßmanns« (Berlin 1834); »Schwedische Geschichten unter Gustav III. und Gustav IV. Adolf« (Leipzig 1839); »Erinnerungen aus dem äußern Leben« (tria eldono, Leipzig 1842). En 1834 li perdis sian novjaraĝan filon Wilibald pro drono en la rivero [[Rejno]]. Estis unu el la unuaj registaraj aktoj de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 4-a]] ree enpostenigi lin kaj redoni ĉiujn privatajn paperojn kaj leterojn. En 1841 li rektoris. Tiam aperis: »Versuch in vergleichenden Völkergeschichten« (dua eldono, Leipzig 1844); »Schriften für und an seine lieben Deutschen« (Leipzig 1845–55; eseokolekto); »Rhein- und Ahrwanderungen« (Bonn 1846). === Politikistece === En 1848 li elektitis deputito por la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo frankfurta]]. Frankfurte li salutitis solene de ĉiuj. Liaj agadoj tieaj estis mallongaj sed imponaj paroladoj laŭ la celoj de la konstitucia-heredimperiestra partio. Li ankaŭ membris ĉe la Granda deputitaro kiu ofertu al la reĝo de Prusio la kronon de germana imperiestro. En la 30.5.1849 li forlasis la parlamenton kun la anaro de la liberala partio de [[Heinrich von Gagern]] kaj retiriĝis al la pli paca, akademia vivo. Sed la kredon pri pli bona futuro de Germanujo li neniam faligis. Ĉar ĝi brilis el la verko »Blätter der Erinnerung, meistens um und aus der Paulskirche in Frankfurt« (Leipzig 1849), la lasta grava politikaĵo de li kaj el »Mahnruf an alle deutschen Gauen in betreff der schleswig-holsteinischen Sache« (1854), el la libreto »Pro populo germanico« (Berlin 1854), el »Blütenlese aus Altem und Neuem« (Leipzig 1857) kaj el »Meine Wanderungen und Wandelungen mit dem Reichsfreiherrn H. K. Fr. vom Stein« (Berlin 1858). Pro laŭdira blasfemo de generalo Wrede kaj de la armeo de [[Bavario]] en la ĉi-lasta verko li vokiĝis antaŭ la tribunalon de [[Zweibrücken]]. Pro neapero li kondamniĝis al prizona puno. Estante tute malvegeta li festis la 90-an datrevenon naskiĝtagan en 1859 ene de gaja amika rondo. == Graveco == Arndt verŝajne ne estis geniulo poeta/sciencista/politikista. Sed li engaĝiĝis entuziasmege por interesoj de la propra nacio. Estante oldulo li ĉiam ardis por siaj pasiaj idealoj. Kelkaj taksis lin eĉ ''konscio de la germana nacio''. Malgraŭ natura eksmodiĝo de kelkaj ideoj restis lia influo dum generacioj. En 1865 starigitis por li bronza monumento farita de [[Bernhard Afinger]]. Turo kun alteco de 111 metroj konstruitis por li sur Rugard-monteto apud [[Bergen auf Rügen]] en 1873. Ĝis 2018 portis lian nomon la [[Universitato de Greifswald]].<ref>[http://pro-emau.de/ kvereloj koncerne la alinomon universitatan en Greifswald]</ref> En la 21-a jarcento komenciĝis pli sobra kaj kritika konsidero de la agado de Arndt. Ili ofte nur kompreneblis el la tiutempaj cirkonstancoj sed tamen sendube metis fundamenton por netoleremo kontraŭ aliaj nacioj.<ref>[https://www.ernst-moritz-arndt-gesellschaft.de/index.php/ernst-moritz-arndt/58-aktuelle-resonanz "Aktuelle Resonanz"]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 1. Leipzig 1905, p. 795-797 ([http://www.zeno.org/nid/20006252591 tie ĉi interrete]) == Referencoj kaj notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Robert Keil (juristo)|Robert Keil]], biografiisto {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118504118 ligiloj ĉe DDB] * [https://de.wikisource.org/wiki/Ernst_Moritz_Arndt Vikifontaro] * [https://www.ernst-moritz-arndt-gesellschaft.de/ hejmpaĝo de ''Ernst-Moritz-Arndt-Gesellschaft''] * Jörg Schmidt: [https://www.zeit.de/zeitlaeufte/fataler_patron "Fataler Patron".] Ĉe: ''Die Zeit'', 30.7.2009 (kritiko pri nekritika heroigo de Arndt) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Arndt, Ernst Moritz}} [[Kategorio:Universitato de Greifswald]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] dyy40o7rx4nft670qeyuqrk3xmzzssi Depresio 0 32611 9480831 8846660 2026-09-23T16:52:07Z DidCORN 34571 9480831 wikitext text/x-wiki '''Depresio''' povas rilati al diversaj konceptoj: # [[Depresio (medicino)]], mensa malsano karakterizita per malalta humoro kaj perdo de intereso pri la vivo; # [[Deprimo]], ĝenerala sento de malsana [[apatio]]; # [[Malaltaĵo|Malaltaĵa]] [[geografio|geografia]] loko, situanta sub la nivelo de la ĉirkaŭa tereno, eĉ ankaŭ foje sub la marnivelo; # [[Depresio (ekonomiko)]], kriza malvigleco de la [[ekonomio]]; # Zono de [[malalta aerpremo]] (foje nomata ankaŭ [[ciklono]]) en la [[atmosfero]]. {{apartigilo}} [[Kategorio:Medicina terminologio]] [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Meteologio]] [[Kategorio:Geologio]] f1b4n03putecsr92qg736bq00a6acnw Erwin Stolpe 0 33215 9481123 8034320 2026-09-24T11:49:24Z Sj1mor 12103 9481123 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo}} '''Erwin STOLPE''' [Ervin Ŝtolpe] (naskiĝis la [[28-a de septembro|28-an de septembro]] [[1894]] en Bromberg - hodiaŭ [[Bydgoszcz]], mortis la [[13-a de aprilo|13-an de aprilo]] [[1970]] en [[Berlino]]) estis germana juristo kaj esperantisto. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. Ekde 1913 li aktivis en la organizita Esperanto-movado en Berlino kaj estis longjara estrarano de la Esperanto-Societo Berlino-[[Charlottenburg]]. Li estis vic-prezidanto de [[Juristoj|Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]] (IEAJ) en 1967/68.<ref>''Vicprezidanto de IEAJ.Erwin Stolpe''. En: Internacia Jura Revuo, 3/1968, p 1, redaktoro Lajos Márton, Budapeŝto. Enestas konciza biografio kun foto.</ref> == Studado kaj profesia vivo == Stolpe en Bromberg de 1904 ĝis 1913 vizitis humanisman gimnazion. Poste li studis juron en [[Universitato de Lepsiko|universitatoj Lepsiko]], [[Universitato de Hajdelbergo|Hajdelbergo]] kaj [[Humboldt-Universitato en Berlino|Berlino]]. En 1926 li fariĝis juĝisto. En 1927 li estis nomumita en sama posteno en Berlino. Dum 1946-1947 li deĵoris kiel juristo ĉe la distrikta juĝejo [[Spandau|Berlin-Spandau]], de 1947 ĝis 1960 ĉe la Supera Tribunalo de Berlino (Kammergericht). == Esperanto-agado en Berlino == En la Esperanto-Societo Charlottenburg Stolpe aktivis kune kun konataj esperantistoj kiel [[Julius Glück]] (1877–1942), Panajot Hitrov, Walter Markuse kaj [[Eugen Wüster]] (1898–1977). Li subtenis Eugen Wüster en lia ellaborado de la ''[[Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana|Enciklopedia Vortaro Esperanto-Germana]]''. Wüster nomas apud Paul Kirschke Referendar Erwin Stolpe sian daŭran helpanton.<ref>Eugen Wüster: ''Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana kun speciala elmontro de la Zamenhofa uzo, eldonita lau komisio de la Esperanto-Instituto por la Germana Regno. Vorbemerkung.'' Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig, Esperanto-fako, 1923.</ref> === Skismo en EVB 1925 === En 1924 Stolpe estis membro de la komisiono de Esperanto-Gruparo Berlin (Esperanto-Verband Berlin – EVB) pri la ''afero Flatauer''. Membroj de la komisiono estis ankaŭ Max Blankenheim, Wilhelm Brüning kaj Julius Glück. La 23-an de oktobro 1924 la komisiono kunvenis en la Handelsschule (Komerca Lernejo) [[Otto Flatauer|Flatauer]], Dircksenstraße 23 ĉe Aleksanderplaco. Okazis diskuto pri kontrakto inter la EVB kaj la privata Komerclernejo Flatauer pri Esperanto-kursoj. Stolpe opiniis, ke EVB ne bezonas la kontrakton, ĉar ĝi tro limigas la gruparon. Tamen la plimulto de la komisiono proponis, fari novan kontrakton kun direktoro Flatauer. Baze de tio nun agadis ''Flatauers Privat-Esperanto-Schule'' ''– Schule des Esperanto-Verbandes Berlin'' (Privata Esperanto-lernejo de Flatauer – Lernejo de la Esperanto-Gruparo Berlino). Kadre de supera kurso, seminario de ĉi-tiu lernejo, Stolpe prelegis pri ''Historio kaj teorio de la [[mondlingvo]]''j. La disputoj pri la rajtoj de Flatauer rilate al kursoj, instruistoj kaj prezoj kaj la rajtoj de la Esperanto-grupoj, kiuj timis, perdi sendependan decidrajton pri siaj kursoj, kaŭzis en 1925 skismon de EVB. La prezidanto de EVB Julius Glück fondis la novan organizaĵon ''Berliner Esperanto-Vereinigung'' (BEV - Berlina Esperanto-Unuiĝo), al kiu aliĝis ankaŭ la Esperanto-Societo Charlottenburg (EGC) kun estrarano Stolpe. Statuto de BEV estis validigita la 26-an de majo 1925. Ĝi permesis kaj membriĝon de individuaj personoj kaj membriĝon de grupoj diference al la statuto de EVB de 1921, permesanta nur membriĝon de grupoj. La 3-an de januaro 1926 BEV sendis cirkuleron al ĉiuj germanaj esperantistoj kaj ligaj grupoj koncerne la kontraktan aferon Flatauer<ref>Rundschreiben an deutsche Esperantisten und Bundesgruppen, betrifft Vertragsangelegenheit Flatauer.</ref>, en kiu oni konstatas kaj pravigas, ke EVB plenumis la kontrakton kaj ke Flatauer ne respektis ĝin. Komisiono de EVB (Wilhelm Brüning, [[Friedrich Wilhelm Ellersiek|Friedrich Ellersiek]] (1880–1959), Anna Hempel, Alexander Schwarz, Joachim  Wande) dissendis 19-paĝan replikon responde al la cirkulero de BEV, en kiu estas asertita, ke Flatauer plenumis la kontrakton, sed la kontraŭuloj de la kontrakto malmembriĝis el EVB kaj fondis BEV por fuĝi el la kontraktaj devigoj.<ref>''Verband – Schulvertrag – Vereinigung. Eine Erwiderung auf das Rundschreiben an deutsche Esperantisten und Bundesgruppen Berliner der Esperanto-Vereingung.'' En Postlasaĵo Stollpe en arkivo de Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio</ref> Nur post tri jaroj en julio 1928 estis decidita, nuligi EVB kaj BEV kaj fondi la novan unuecan Esperanto-Verband Berlin (Esperanto-Gruparo Berlin). === Post 1933 === En skribaĵo de la 22-a de aŭgusto 1933 al la [[Germana Esperanto-Asocio]] (GEA) la EGC informis, ke ĝi portempe ne agadas kaj ke Julius Glück demisiis kiel prezidanto.<ref>''Skribaĵo de EGC al GEA de la 22-a de aŭgusto 1933.''  En Postlasaĵo Stollpe en arkivo de Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio.</ref> La membroj ricevis informon de la estraro, kies vicprezidanto estis Stolpe, ke pro la aliorganizado de GEA EGC ĝis la 1-a de marto 1934 ne plu agadas.<ref>''Skribaĵo de la estraro al la membroj de EG Charlottenburg de la 24-a de aŭgusto 1933.'' En Postlasaĵo Stolpe en arkivo de Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio.</ref> La 15-an de marto 1934 Stolpe invitis al membrokunveno kun la tagordo: Novkomenco de la agado.<ref>Dokumento en Postlasaĵo Stolpe en la arkivo de Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio.</ref> La 25-an de januaro 1936 EGC deklaris sian malmembriĝon el la Laborkomunumo de Berlinaj Esperantistoj kaj Stolpe deklaris sian personan demision. En repliko oni petis lin pripensi tion kaj supozas, ke la ''Arierparagraph'' ([[Arjoj|arja]] paragrafo) eble estas la kaŭzo.<ref>Dokumento en Postlasaĵo Stolpe en la arkivo de Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio.</ref> Ekzistas dokumento de la 15-a de novembro 1937 de Staatspolizeileitstelle Berlin (Ŝtatpolica gvidejo por Berlino), en kiu [[Gestapo]] skribis al Stolpe:<blockquote>„Laŭ la rezulto de  la enketoj vi post likvido de la Germana Esperanto-Asocio partoprenis kunvenojn, en kiuj estis uzata la lingvo Esperanto. Baze de § 1 por savo de popolo kaj ŝtato de la 28-a de februaro 1933 mi malpermesas al vi ĉiun pluan agadon en ĉi-tiu kampo, ankaŭ en samdirektaj unuiĝoj. Kontraŭaj agoj estos punitaj laŭ § 4 de la menciita dekreto.<ref>Dokumento en Postlasaĵo Stolpe en la arkivo de Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio. Originala germanlingva teksto: „''Nach dem Ergebnis der Ermittlungen haben Sie nach der Auflösung des Deutschen Esperanto-Bundes sich an Zusammenkünften beteiligt, in denen die Esperantosprache gepflegt wird.'' ''Aufgrund des § 1 zum Schutz von Volk und Staat vom 28.2.1933 untersage ich Ihnen hiermit jede weitere Betätigung auf diesem Gebiete, auch in gleichgerichteten Vereinigungen.'' ''Zuwiderhandlungen werden nach § 4 der genannten Verordnung bestaft."''</ref></blockquote>En postmilita (1946) letero al la ''Ĉefa Oficejo pri Lernejoj'' Stolpe priskribis la berlinan Esperanto-movadon kaj ĝian sintenon post 1933 jene:<blockquote>„La plimulto de la germanaj esperantistoj ĝenerale havis pli aŭ malpli [[Pacismo|pacisman]] kaj [[Socialismo|socialisman]] pensmanierojn. Nur pli malgranda parto pensis [[Naciismo|naciisme]] kaj [[Antisemitismo|antisemite]], aŭ eĉ [[Naziismo|nazie]]. Precipe tio validas por la berlinaj esperantistoj. Konforme al tio estis la reago de la berlinaj esperantistoj al la tielnomata potencopreno de [[Adolf Hitler|Hitler]]. La plejmulto provis malhelpi la tiutempe kutiman ''Gleichschaltung'' (samdirektigon) kaj konservi la malnovajn idealojn. Ekestis – entute – proksimume 3 tendencoj. Unu, en Berlino plejmulte, provis eviti ĉiurilate la ''samdirektigon'' kaj daŭrigi la asocian vivon plejeble malnovforme. Al tiu tendenco apartenis plej parte la esperantistoj, organizitaj en gruparo (EVB). La 2-a tendenco faris kvazaŭ „mildan” ''samdirektigon'' kaj estis reprezentitaj speciale de la prezidanto de Germana Esperanto-Asocio [[Arnold Behrendt|Postrat (poŝtkonsilisto) Behrendt]] (1877-1935), intertempe mortinta. Li evidente provis per samdirektigo de la germana asocio, precipe per enkonduko de la gvidantoprincipo (Führerprinzip) kaj certagrade de la arja principo, adapti la movadon al la reganta tendenco kaj per tio savi ĝin en la [[Nazia Germanio|Trian Regnon]]. Tamen ĉi-tiun tendencon, kiel dirite, granda parto de la berlinaj esperantistoj ne aprobis kaj pro tio konbtraŭbatalis ĝin. Nur ege malgranda elcentaĵo de la germanaj kaj precipe de la berlinaj esperantistoj malkaŝe transiris al la naziaro kaj eĉ fondis koncernan organizaĵon…“<ref>Erwin Stolpe. ''Letero al Magistrat von Berlin, Abteilung für Volksbildung, Hauptschulamt de 9-a de septembro 1946.'' Dokumento en Postlasaĵo Stolpe en la arkivo de Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio.</ref></blockquote> === Post 1945 === Erwin Stolpe kaj sia edzino [[Hildegard Stolpe]] (1921-2019) aktivis post la milito en la grupo ''Kompreno'', kiu ekde 1949 daŭrigis kadre de [[Esperanto-Ligo Berlin|Esperanto-Ligo Berlino]] la agadon de la antaŭmilita Esperanto-Societo Charlottenburg. Stolpe kunagadis interalie kun [[Karl Vanselow]] (1877-1959) kaj [[Jean Forge|Jan Fethke]] (1903-1980). Ekde novembro 1964 la geedza paro Stolpe loĝis en Charlottenburg, Kaiserdamm 102, kie ankaŭ kelkfoje kunvenis grupanoj de ''Kompreno''. Ĝis 1965 Stolpe estis prezidanto de la arbitracia tribunalo (Schiedsgericht) de GEA. Kiam Stolpe emeritiĝis, li havis la titolon ''Kammergerichtsrat a. D.'' Post la morto de la vidvino Hildegard Stolpe en 2019 [[Johann Pachter]] transprenis por Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio postlasaĵon rilate al la esperantista agado de Erwin Stolpe. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stolpe, Erwin}} [[Kategorio:Esperanto en Berlino]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] 44dumum8t4cfl5ygk4luxxfxsdojl2v Plasto 0 33709 9481023 9459969 2026-09-24T09:18:42Z Sj1mor 12103 9481023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Plastic household items.jpg|eta|dekstre|270px|Kelkaj hejmaĵoj fabrikitaj el variaj tipoj de plastoj.]] '''Plasto''' estas artefarita [[materialo]], kemie [[organika kombinaĵo|organika]] [[polimero]]; kutime plasto estas moldebla, formebla. Kelkaj plastoj devenas de naturaj organikaj polimeroj ([[nafto]], [[celulozo]] ktp), transformataj fare de [[kemio|kemia]] procezo; aliaj estas tute [[sintezo|sintezitaj]]. Tia difino de plasto inkluzivas [[gumo]]jn; tamen, gumoj povas esti tute naturaj, kaj artefaritaj gumoj estas ofte tre similaj al naturaj gumoj. Iuj preferas meti ĉiujn gumojn ekster la aron de plastoj. ==Etimologio kaj nomo== La vorto ''plasto'' derivas el la [[greka]] πλαστικός (plastikos) signife "kapabla esti formigita aŭ modlita" kaj, siavice, el πλαστός (plastos) signife "modlita".<ref>Plastikos, Henry George Liddell, Robert Scott, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2383506&redirect=true A Greek-English Lexicon,] en Perseus. Perseus.tufts.edu. Alirita la 3an de aprilo 2020.</ref><ref>[https://www.etymonline.com/search?q=plastic Plastic, Online Etymology Dictionary.] Etymonline.com. Alirita la 3an de aprilo 2020.</ref> La [[Plasta aliformiĝo|plasteco]], aŭ modlebleco, de la materialo dum la fabrikado ebligas, ke ĝi estu [[fandado|fandita]], premita aŭ ekstrudita en vario de [[formo]]j, tiaj kiaj: filmoj aŭ [[membrano]]j, [[fibro]]j, [[lameno]]j, [[tubo]]j, [[botelo]]j, [[skatolo]]j, inter multaj aliaj. La komuna nomo ''plasto'' ne estu konfuzita kun la teknika adjekta '''plasta'''. La adjekto estas aplikebla al ajna materialo kiu suferas [[Plasta aliformiĝo|plastan aliformiĝon]], aŭ permanentan ŝanĝon de formoj, se distordita trans certa punkto. Por ekzemplo, [[aluminio]] kiu estas stampita aŭ forĝita, montras plastecon en tiu senco, sed ĝi ne estas ''plasta'' aŭ ''plasteca'' en la komuna senco. Kontraste, kelkaj plastoj, en siaj finaj formoj, rompiĝas antaŭ misformiĝi kaj tiel ne estas "plastaj" en la teknika senco. ==Strukturo== [[Dosiero:Melted plastic.jpg|eta|maldekstre|La plasta tenilo de [[spatelo]] kiu estis disformita pro varmo.]] Plej plastoj enhavas [[Organika kombinaĵo|organikajn]] polimerojn.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=BnccCgAAQBAJ&pg=PA52&dq=most+plastics+contain+organic+compounds#v=onepage&q=most%20plastics%20contain%20organic%20compounds&f=false|title=General Chemistry|last=Ebbing|first=Darrell|last2=Gammon|first2=Steven D.|date=2016|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-305-88729-9|language=en}}</ref> La vasta majoritato de tiuj [[polimero]]j estas formataj el ''ĉenoj de [[karbono|karbon]]-atomoj'', 'pure' aŭ kun la aldono de: [[oksigeno]], [[nitrogeno]], aŭ [[sulfuro]]. La ĉenoj enhavas multajn ripetunuojn, formitajn el [[monomero]]j. Ĉiu polimera ĉeno havas kelkajn milojn da ripetunuoj. La spina ĉeno estas la parto de la ĉeno kiu estas en la "ĉefa vojo", kunliganta grandan nombron de ripetunuoj. Por partikularigi la proprecojn de plasto, diversaj molekulaj grupoj "pendas" el tiu spina ĉeno. Tiuj ''pendantaj unuoj'' estas kutime "pendintaj" el la monomeroj, antaŭ la monomeroj mem estas kunligitaj por formi la polimeran ĉenon. Ĝi estas la strukturo de tiuj flankoĉenoj kiuj influas la proprecojn de la polimero. La molekula strukturo de la ripetunuo povas esti fajne ŝanĝita por influi specifajn proprecojn de la polimero. == Historio == La transformado de naturaj organikaj polimeroj en novajn polimerajn materialojn okazis unue dum la [[19a jarcento]]. La produktado de sintezitaj plastoj komencis nur en la [[20a jarcento]]. Jen kelkaj gravaj datoj: * [[1835]]: [[Henri Victor Regnault]], franca [[kemiisto]], malkovris en botelo de [[vinila klorido]] lasita sub la suno blankan mason ([[polivinil-klorido]]n), sed ne komprenis ĝian utilecon * [[1842]]: [[Charles Goodyear]], usonano, eltrovis la [[vulkanizado]]n, procezon kiu plibonigas la naturan gumon * [[1855]]: Georges Audemars, sviso, eltrovis procezon por krei "artefaritan silkon" (poste: ''rayon'') el celulozo * [[1856]]: [[Alexander Parkes]], brito, patentis procezon por transformi celulozon en novan materialon, nomatan "parkesine" (esence, [[nitrocelulozo]], produktata de celulozo kaj [[nitrata acido]]) * [[1869]]: [[John Wesley Hyatt]], usona [[presisto]], eksperimentis per parkesino kaj per iuj ŝanĝoj igis ĝin komerce taŭga sub la nova nomo "celluloid" ([[celuloido]]); la komerca produkto estas moligita per plantaj [[oleo]]j kaj [[kamforo]] * [[1897]]: [[Wilhelm Krische]] kaj [[Friedrich Adolph Spitteler]], respektive germano kaj sviso, eltrovis la [[galalito]]n, malmolan plaston devenantan de [[kazeino]] * [[1909]]: [[Leo Baekeland|Leo Hendrik Baekeland]], belgo loĝanta en Usono, produktis la [[bakelito]]n, la unuan sintezitan plaston, el [[fenolo]] kaj [[formaldehido]] * ekde [[1920]]: [[Hermann Staudinger]], germana kemiisto, studis la kemian aranĝon de plastoj * [[1926]]: [[Waldo Semon]], usonano, malkovris miksaĵon kiu igas polivinil-kloridon prilaborebla; en la antaŭaj jardekoj pluraj homoj interesiĝis pri tiu plasto sensukcese Dum la postaj jardekoj, amaso da novaj plastoj estis eltrovita. Antaŭ 1960, la homaro konis preskaŭ ĉiujn plastojn uzatajn nuntempe. == Tipoj de plastaj materialoj == === Laŭ la baza monomero === [[Dosiero:Cellulose Haworth.svg|eta|<center>Bildigo de celuloza polimero laŭ la Haworth-formuligo.]] En tiu klasigo oni konsideras la originon de la [[monomero]] de kiu devenas la produktado de la polimero. * [[Naturo|Naturaj]]: estas la polimeroj kies monomeroj estas derivaĵoj de produktoj de natura origino kun kelkaj karakteroj kiel, ekzemple, la [[celulozo]], la [[kazeino]] kaj la kaŭĉuko. Ene de du de tiuj ekzistas aliaj plastoj de kiuj devenas jenaj: ** La derivaĵoj de la celulozo estas la [[celuloido]], la [[celofano]] kaj la celono. ** La derivaĵoj de la kaŭĉuko estas la [[gumo]] kaj la [[ebonito]]. * Sintezitaj estas tiuj, kiuj havas originon en produktoj prilaboritaj de homoj, ĉefe derivitaj de la [[nafto]], kiel la sakoj de [[polietileno]]. === Laŭ ilia konduto ĉe varmo === ==== Varmoplastoj ==== Varmoplasto estas plasto kiu, estante plasto, tio estas deformebla je media temperaturo, iĝas [[likvo]] se varmiĝas kaj malmoliĝas en vitra stato kiam ĝi sufiĉe malvarmiĝas. La plimulto de la varmoplastoj estas polimeroj de alta molekula pezo, kiuj posedas ĉenojn asociajn pere de malfortaj [[Forto de Van-der-Waals]] (polietileno), fortaj interagadoj dupolus-dupolusa kaj ligilo de hidrogeno, aŭ eĉ aromaj stokitaj ringoj (polistireno). La varmoplastaj polimeroj diferenciĝas disde la varmostabilaj polimeroj je tio ke post varmigo kaj muldigo, ili povas esti revarmigitaj kaj el tio oni povas formi aliajn objektojn, ĉar ĉe la varmostabilaj aŭ varmomalmolaj, ilia formo post malvarmigo ne ŝanĝiĝas.<ref>[https://web.archive.org/web/20121015093623/http://www.infoplease.com/ce6/sci/A0860420.html "Composition and Types of Plastic".] Infoplease. Arkivita el la originalo la 15an de Oktobro, 2012. Alirita la 29an de Septembro, 2009. </ref> [[Dosiero:Pedaço de PEAD.jpg|eta|maldekstre|Peco de ADPE, Alt-Denseca Polietileno.]] Iliaj fizikaj propraĵoj ŝanĝiĝas laŭgrade se ili fandiĝas kaj muldiĝas kelkajn fojojn.<ref> Gilleo K (2004). [https://books.google.es/books?id=k_2qLoLA_tgC&q=%C2%A0Thermosets,+or+thermosetting+polymers,+can+melt+and+take+shape+only+once&redir_esc=y Area Array Packaging Processes: For BGA, Flip Chip, and CSP.] McGraw Hill Professional. ISBN 978-0-07-142829-3 – via Google Books. </ref> La ĉefaj varmoplastoj estas la jenaj: * [[Rezino|Celulozaj rezinoj]]: akiritaj el la celulozo, la materialo konstituanto de la ligna parto de la [[Planto|plantoj]]. Apartenas al tiu grupo la [[rajono]]. * [[Polietileno]]j kaj derivaĵoj: ili uzas kiel krudmaterialo la [[etileno]]n akiritan de la molekula diserigo de la nafto kiu, traktita poste, ebligas la akiron de diversaj monomeroj kiel [[vinila acetato]], [[etanolo]], [[vinila klorido]], ktp. Apartenas al tiu grupo la [[PVC]], la [[polistireno]], la [[Poli(Metila metakrilato)|metakrilato]] kaj aliaj. * Derivaĵoj de la [[proteino]]j: apartenas al tiu grupo la [[nilono]] kaj la [[perlono]], akiritaj el la diamidoj. * Derivaĵoj de la [[kaŭĉuko]]: estas ekzemplo de tiu grupo la nomitaj komerce ''pliofilmoj'', klorhidratoj de kaŭĉuko akiritaj aldonante [[Klorida acido|kloridan acidon]] al la polimeroj de kaŭĉuko. ==== Varmostabilaj ==== [[Dosiero:Phenol 2 grams.jpg|eta|<center>Kristaloj de [[fenolo]].]] La varmostabilaj plastoj estas materialoj kiuj suferintaj la procezon de varmo-fandado kaj formo-solidigo, iĝas rigidaj materialoj kiuj ne refandiĝas. Ĝenerale por ties akiro oni procezas el [[aldehido]]. * Polimeroj de la [[fenolo]]: estas malmolaj plastoj, nesolveblaj kaj nefandeblaj, sed, se dum ties fabrikado oni uzas troan fenolon, oni akiras varmoplastojn. * [[Epoksida rezino|Epoksidaj rezinoj]]. * Melaminaj rezinoj. * [[Bakelito]]. * Aminoplastoj: polimeroj de [[ureo]] kaj derivaĵoj. Apartenas al tiu grupo la [[melamino]]. * [[Poliestero]]j: rezinoj devenaj de la esterigo de [[Alkoholo|pluralkoholoj]] kiuj kutime uzatas en [[verniso|vernisoj]]. Se ili enhavas troan [[acido]]n, oni akiras varmoplastojn. === Laŭ la sinteza reakcio === La plastoj estas klasigeblaj ankaŭ laŭ la reakcio kiu produktis la polimeron: ==== Polimeroj de aldono ==== Ili postulas ĉiam la rompon aŭ malfermon de la unuiĝo de la monomero por ebligi la formon de ĉeno. Ju pli la molekuloj estas pli longaj kaj pezaj, des pli la parafina vakso iĝas pli malmola kaj pli tenaca. Ejemplo: :2n [[Etileno|H<sub>2</sub>C=CH<sub>2</sub>]] → <nowiki>[</nowiki>-CH<sub>2</sub>-CH<sub>2</sub>-CH<sub>2</sub>-CH<sub>2</sub>-<nowiki>]</nowiki><sub>n</sub> ==== Polimeroj de kondenso ==== Estas tiuj en kiuj la monomeroj devas havi almenaŭ po du reakciajn grupojn por havigi kontinuecon al la ĉeno. Ejemplo: :R[[Karboksilata acido|-COOH]] + R'[[Hidroksila grupo]]-OH → R-CO-OR' + H<sub>2</sub>O ==== Polimeroj formitaj laŭ etapoj ==== La polimera ĉeno iom post iom kreskas tiel longe kiel monomeroj estas haveblaj, aldonante po unu monomeron je fojo. Ĉi tiu kategorio inkluzivas ĉiujn kondensajn polimerojn de Carothers kaj ankaŭ iujn aliajn, kiuj ne liberigas malgrandajn molekulojn, sed formiĝas iom post iom, kiel ekzemple poliuretanoj. === Laŭ la molekula strukturo === ==== Amorfaj ==== Estas amorfaj polimeroj la plastoj en kiuj la [[molekulo]]j estas aranĝitaj senorde kaj ne montras ajnan tipon de ordo.<ref> Kutz M (2002). [https://books.google.es/books?id=gWg-rchM700C&q=many+plastics+completely+amorphous&pg=PA336&redir_esc=y#v=snippet&q=many%20plastics%20completely%20amorphous&f=false Handbook of Materials Selection.] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-35924-1 – via Google Books. </ref> Ĉar ne ekzistas ordo inter ĉenoj oni kreas truojn tra kiuj povas pasi la [[lumo]], kaj tial la amorfaj polimeroj estas travideblaj. ==== Duonkristalaj ==== La duonkristalaj polimeroj havas zonojn kun iu tipo de ordo kun amorfaj zonoj. Tiuoakze ĉar ili havas ordon, estas malpli da truoj inter ĉenoj, kaj tial ne pasas la lumo, se ili ne hvas malgrandan fikecon, respektive densecon. ==== Kristaligeblaj ==== Depende de la malvarmigo-rapideco, la procento de kristaleco de duonkristala polimero povas esti malpliigita (rapida malvarmigo) aŭ pliigita (malrapida malvarmigo). Sed amorfa polimero, ne montros kristaligeblo, kvankam ĝia malvarmiga rapideco estas ege malrapida. ==== Komfortaĵoj ==== Ili estas tiuj polimeroj, kiuj havas tutmondajn fabrikadon, haveblecon kaj postuladon, internacian prezogamon kaj ne postulas grandan teknologion por sia fabrikado kaj prilaborado. ==== De inĝenierado ==== Ili estas materialoj, kiuj estas uzataj en tre specifa maniero, praktike kreitaj por plenumi certan funkcion; ili postulas specialan teknologion por fabrikado aŭ prilaborado kaj estas relative altprezaj.<ref>[https://circulareconomy.europa.eu/platform/sites/default/files/euric_-_plastic_recycling_fact_sheet.pdf "Plastic Recycling Factsheet" (PDF).] EuRIC - European Recycling Industries’ Confederation. Alirita la 9an de Novembro, 2021. </ref> === Elastomeroj aŭ kaŭĉukoj === La [[elastomero]]j karakteriziĝas pro sia granda [[Elasteco (meĥaniko)|elasteco]] kaj kapablo streĉi kaj resalti, reakirante sian originan formon post kiam la forto kiu misformis ilin estas forigita. Ili inkluzivas naturajn [[kaŭĉuko]]jn akiritajn de natura [[latekso]] kaj sintezitajn; inter ĉi-lastaj estas [[neopreno]] kaj [[polibutadieno]]. Elastomeroj estas materialoj kun grandaj molekuloj, kiuj post deformiĝado je ĉambra (media) temperaturo, reakiras en pli granda mezuro sian grandecon kaj geometrion kiam la forto kiu deformis ilin estas liberigita. === Bioplastoj === {{Ĉefartikolo|Bioplasto}} [[Dosiero:BiodegradablePlasticUtensils1.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Foruza manĝilaro el bioplasto.]] [[Bioplasto]] estas ĝenerala nomo por plasto derivita de renovigebla [[Vivo|vivanta]] materialo, kiel [[Plantoj|vegetaj]] [[Oleo|oleoj]] aŭ [[Graso|grasoj]], [[Maizamelo|maiza amelo]], [[Amelo|piza amelo]] aŭ [[Mikroorganismo|unuĉelaj organismoj]]. Bioplasto povas esti produktita de plantaj kromproduktoj de la [[Agrikulturo|agrikultura]] industrio, aŭ per [[Recikligo|reciklado de]] uzitaj plastaj ujoj en kemia proceso kiu asimilas [[Mikroorganismo|mikroorganismojn]] <ref name=":5">{{Cite journal|last1=Rosenboom|first1=Jan-Georg|last2=Langer|first2=Robert|last3=Traverso|first3=Giovanni|date=2022-02-20|title=Bioplastics for a circular economy|journal=Nature Reviews Materials|language=en|volume=7|issue=2|pages=117–137|doi=10.1038/s41578-021-00407-8|pmid=35075395|pmc=8771173|bibcode=2022NatRM...7..117R|issn=2058-8437}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Walker|first1=S.|last2=Rothman|first2=R.|date=2020-07-10|title=Life cycle assessment of bio-based and fossil-based plastic: A review|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959652620312051|journal=Journal of Cleaner Production|language=en|volume=261|page=121158|doi=10.1016/j.jclepro.2020.121158|s2cid=216414551|issn=0959-6526}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Pellis|first1=Alessandro|last2=Malinconico|first2=Mario|last3=Guarneri|first3=Alice|last4=Gardossi|first4=Lucia|date=2021-01-25|title=Renewable polymers and plastics: Performance beyond the green|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871678420301813|journal=New Biotechnology|language=en|volume=60|pages=146–158|doi=10.1016/j.nbt.2020.10.003|pmid=33068793|s2cid=224321496|issn=1871-6784}}</ref>. Male al bioplasto, la pli ofta plasto estas produktita de [[Nafto|naftaj]] produktoj. En la produktadprocezo de la plasto konata de ĉiutaga vivo, la uzo de granda kvanto de [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]] estas postulata. Kiel rezulto, multaj [[Forceja gaso|forcej-efikaj gasoj]] estas elsenditaj en la [[Atmosfero|atmosferon]]. La produktado de bioplastoj estas karakterizita per reduktita emisio de forcej-efikaj gasoj kaj aliaj [[Poluo|malpurigaĵoj]]. Iuj specoj de bioplastoj havas rapidan [[Biodegrado|putriĝon]] <ref>{{Cite journal|last1=Fredi|first1=Giulia|last2=Dorigato|first2=Andrea|date=2021-07-01|title=Recycling of bioplastic waste: A review|journal=Advanced Industrial and Engineering Polymer Research|language=en|volume=4|issue=3|pages=159–177|doi=10.1016/j.aiepr.2021.06.006|s2cid=237852939|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcentric.org/biocompostables/bioplastics|title=Bioplastics (PLA) - World Centric|website=worldcentric.org|access-date=2018-07-15|archive-date=2019-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309234733/http://www.worldcentric.org/biocompostables/bioplastics}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190309234733/http://www.worldcentric.org/biocompostables/bioplastics |date=2019-03-09 }}</ref>. [[Polilaktoacido|PLA]] estas speco de bioplasto. === Mikroplastoj === {{Ĉefartikolo|Mikroplastaĵo}} [[Dosiero:Microplastics in sediments.jpg|eta|346x346px|maldekstre|Mikroplastaĵoj en sedimentoj el kvar riveroj en Germanujo. Rimarku la diversajn formojn indikatajn per blankaj sagoj. (La blankaj linioj mezuras 1 mm por montri skalon.)]] '''Mikroplastaĵoj''' estas plasteroj<ref>{{cite book |title=Microplastic Pollutants|last1=Blair Crawford|first1=Christopher|last2=Quinn|first2=Brian|publisher=Elsevier Science|year=2016|isbn=9780128094068|edition=1st}}</ref> malpli ol 5&nbsp;mm longaj, laŭ la usona [[Nacia Oceana kaj Atmosfera Administracio]] (NOAA)<ref>{{Cite journal|last1=Arthur|first1=Courtney|last2=Baker|first2=Joel|last3=Bamford|first3=Holly|year=2009|title=Proceedings of the International Research Workshop on the Occurrence, Effects and Fate of Microplastic Marine Debris|url=https://marinedebris.noaa.gov/sites/default/files/publications-files/TM_NOS-ORR_30.pdf|journal=NOAA Technical Memorandum}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210428015250/https://marinedebris.noaa.gov/sites/default/files/publications-files/TM_NOS-ORR_30.pdf |date=2021-04-28 }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.marpolbul.2013.11.023 |pmid=24360334 |title=Annual variation in neustonic micro- and meso-plastic particles and zooplankton in the Bay of Calvi (Mediterranean–Corsica) |journal=Marine Pollution Bulletin |volume=79 |issue=1–2 |pages=293–8 |year=2014 |last1=Collignon |first1=Amandine |last2=Hecq |first2=Jean-Henri |last3=Galgani|first3=François |last4=Collard |first4=France |last5=Goffart |first5=Anne |url=https://archimer.ifremer.fr/doc/00169/28064/27275.pdf }}</ref> kaj la [[Eŭropa Kemia Agentejo]].<ref>{{cite web |last1=European Chemicals Agency |title=Restricting the use of intentionally added microplastic particles to consumer or professional use products of any kind |url=https://echa.europa.eu |website=ECHA |publisher=European Commission |access-date=8-an de septembro 2020}}</ref> Ili [[poluo|poluas]] enirinte [[ekosistemo]]jn el diversaj fontoj, interalie [[kosmetikaĵo]]j, [[vesto|vestaĵo]]j, [[manĝaĵo|manĝaĵaj pakumoj]], kaj industriaj procezoj. Pli grandaj plastaĵoj estas ''makroplastaĵoj''. La plej malgrandaj plasteroj, de 1 ĝis maksimume 1000 nanometroj, povas nomiĝi [[nanoplastaĵo]]j. Oni povas distingi inter mikroplastaĵoj primaraj kaj sekundaraj. Primaraj mikroplastaĵoj estis produktitaj jam je grando de malpli ol 5&nbsp;mm, ekzemple tiuj uzataj en kosmetikaĵoj, [[dentopasto]]j, aŭ [[vindotuko]]j por beboj. Sekundaraj devenis el la disfalo de plasto post kiam ĝi eniras la vivmedion. Kelkaj fontoj de sekundaraj mikroplastaĵoj estas fiŝretoj, boteloj, sakoj, mikroondotaŭgaj kuirujoj, tesaketoj, kaj pneŭa defalaĵo.<ref>{{cite journal |last1=Kovochich |first1=Michael |last2=Liong |first2=Monty |last3=Parker |first3=Jillian A. |last4=Oh |first4=Su Cheun |last5=Lee |first5=Jessica P. |last6=Xi |first6=Luan |last7=Kreider |first7=Marisa L. |last8=Unice |first8=Kenneth M. |title=Chemical mapping of tire and road wear particles for single particle analysis |journal=Science of the Total Environment |date=February 2021 |volume=757 |pages=144085 |doi=10.1016/j.scitotenv.2020.144085 |issn=0048-9697 |pmid=33333431 |bibcode=2021ScTEn.757n4085K |s2cid=229318535 |doi-access=free }}</ref><ref name=":3">{{cite book |last1=Boucher |first1=Julien |last2=Friot |first2=Damien |year=2017 |title=Primary microplastics in the oceans: A global evaluation of sources |doi=10.2305/IUCN.CH.2017.01.en |isbn=978-2-8317-1827-9 }}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite journal |doi=10.1007/s00267-017-0947-8 |pmid=29043380 |title=Are We Underestimating Microplastic Contamination in Aquatic Environments? |journal=Environmental Management |volume=61 |issue=1 |pages=1–8|year=2018 |last1=Conkle |first1=Jeremy L. |last2=Báez Del Valle |first2=Christian D. |last3=Turner |first3=Jeffrey W. |s2cid=40970384 |bibcode=2018EnMan..61....1C }}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-07-11|title=Plastic free July: How to stop accidentally consuming plastic particles from packaging|url=https://www.stuff.co.nz/environment/114132313/plastic-free-july-how-to-stop-accidentally-consuming-plastic-particles-from-packaging|access-date=2021-04-13|website=Stuff|language=en}}</ref> Ambaŭ specoj daŭras en la medio en altaj kvantoj, precipe en [[akva ekosistemo|akvaj ekosistemoj]] kiel [[akvopoluado|akva poluo]]<ref name=":9">{{Cite web|title=Development solutions: Building a better ocean|url=https://www.eib.org/en/essays/plastic-pollution|access-date=2020-08-19|website=European Investment Bank}}</ref>. Ili ankaŭ povas akumuliĝi en la aero kaj [[ekosistemo|teraj ekosistemo]]j. == Plej oftaj uzoj == * Aplikoj en la industria sektoro: motorpartoj, elektraj kaj elektronikaj aparatoj, [[karoserio]], elektraj izoliloj, ktp. * En konstruo: tuboj, akvorezistaĵoj, polistirenaj izolaj ŝaŭmoj ktp. * Konsumaĵoj kaj aliaj industrioj: pakado, [[ludilo]]j, ludilaj envolvaĵoj, [[valizo]]j, sportvaroj, teksaĵaj fibroj, [[meblo]]j, rubsakoj ktp. ==Media rezulto== [[Dosiero:More Plastic in the Ocean than Fish Infographic.png|eta|maldekstre|Tiu bildo montras, ke (laŭdire) estos pli da plasto en la oceanoj ol da fiŝoj ĉirkaŭ 2050.]] {{Ĉefartikolo|Plasta poluo|Marrubo|Pacifika rubovortico}} Plej plastoj estas daŭreblaj kaj degradiĝas tre malrapide, ĉar ties kemia strukturo faras ilin rezistantaj al multaj naturaj procezoj de degradado. Estas diferencaj ĉirkaŭkalkuloj pri kiom multe da plastorubo estis produktita en la lasta jarcento. Laŭ unu ĉirkaŭkalkulo, mil milionoj da tunoj da plastorubo estis forĵetitaj ekde la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The world without us|url=https://archive.org/details/worldwithoutu00weis|familia nomo=Weisman|persona nomo=Alan|dato=2007|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Thomas Dunne Books/St. Martin's Press|ISBN=978-1-4434-0008-4}}</ref> Aliaj ĉirkaŭkalkulas akumulatan homan produktadon de 8.3 mil milionoj da tunoj da plasto el kio 6.3 mil milionoj da tunoj estas rubo, kun recikliga proporcio de nur 9%.<ref>{{cite journal|last1=Geyer|first1=Roland|display-authors=etal|title=Production, use, and fate of all plastics ever made|journal=Science Advances|date=19a de julio 2017|volume=3|issue=7|pages=e1700782|doi=10.1126/sciadv.1700782|pmid=28776036|pmc=5517107|bibcode=2017SciA....3E0782G}}</ref> Multo de tius materialo povaa daŭri dum jarcentoj aŭ eĉ plie, pro la pruvita daŭrado de strukture similaj naturaj materialoj kiel [[sukceno]]. La [[Neprofitcela organizaĵo]] ''Ocean Conservancy'' informis, ke [[Ĉinio]], [[Indonezio]], [[Filipinoj]], [[Tajlando]] kaj [[Vjetnamio]] forĵetis pli da plasto en la maron ol la aliaj landoj kombinitaj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.forbes.com/sites/hannahleung/2018/04/21/five-asian-countries-dump-more-plastic-than-anyone-else-combined-how-you-can-help/#1d663de71234|titolo=Five Asian Countries Dump More Plastic Into Oceans Than Anyone Else Combined: How You Can Help|alirdato=23a de junio 2019|familia nomo=Hannah Leung|dato=21a de aprilo 2018|lingvo=en|citaĵo=China, Indonesia, Philippines, Thailand, and Vietnam are dumping more plastic into oceans than the rest of the world combined, according to a 2017 report by Ocean Conservancy|verkaĵo=[[Forbes]]}}</ref> La riveroj [[Jangzio]], [[Induso]], [[Flava Rivero]], [[Rivero Hai|Hai]], [[Nilo]], [[Gango]], [[Perla Rivero]], [[Amuro]], [[Nigero]], kaj la [[Mekongo]] "transportas 88–95% de la tutmonda [plasto] alŝarĝita en la maro."<ref>{{cite journal |last1=Christian Schmidt |last2=Tobias Krauth |last3=Stephan Wagner |title=Export of Plastic Debris by Rivers into the Sea |journal= Environmental Science & Technology |date=11a de oktobro 2017 |volume=51 |issue=21 |pages=12246–12253 |doi=10.1021/acs.est.7b02368 |pmid=29019247 |quote=The 10 top-ranked rivers transport 88–95% of the global load into the sea|bibcode=2017EnST...5112246S }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://p.dw.com/p/2oTF6|titolo=Almost all plastic in the ocean comes from just 10 rivers|alirdato=18a de decembro 2018|familia nomo=Harald Franzen|dato=30a de novembro 2017|citaĵo=It turns out that about 90 percent of all the plastic that reaches the world's oceans gets flushed through just 10 rivers: The Yangtze, the Indus, Yellow River, Hai River, the Nile, the Ganges, Pearl River, Amur River, the Niger, and the Mekong (in that order).|verkaĵo=Deutsche Welle}}</ref> La restado de plastaĵoj, partikulare [[mikroplastaĵo]]j, ene de la [[manĝoĉeno]] estas pliiĝanta. En la [[1960-aj jaroj]] mikroplastaĵoj estis jam observitaj en la intestoj de [[marbirdo]]j, kaj ekde tiam ili estis trovitaj en pliiĝantaj koncentradoj.<ref name=Accumulation/> La longdaŭraj efikoj de plasto ene de la manĝoĉeno estas ankoraŭ malbone komprenitaj. En 2009, oni ĉirkaŭkalkulis, ke 10% de la nuntempa nuntempa rubo estas plasto,<ref name="PlasticAge">Thompson RC, Swan SH, Moore CJ, vom Saal FS (Julio 2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2874019/ "Our plastic age".] Philos. Trans. R. Soc. Lond. B Biol. Sci. 364 (1526): 1973–76. doi:10.1098/rstb.2009.0054. PMC 2874019. PMID 19528049.</ref> kvankam ĉirkaŭkalkuloj varias depende de la regiono.<ref name=Accumulation>{{cite journal |vauthors=Barnes DK, Galgani F, Thompson RC, Barlaz M |title=Accumulation and fragmentation of plastic debris in global environments |journal=Philos. Trans. R. Soc. Lond. B Biol. Sci. |volume=364 |issue=1526 |pages=1985–98 |date=Julio 2009 |pmid=19528051 |pmc=2873009 |doi=10.1098/rstb.2008.0205 |url=}}</ref> Dume, 50–80% de la rubo en [[maro|mara]] areoj estas plasto.<ref name=Accumulation/> Antaŭ la Protokolo de [[Montrealo]], [[Kloro-fluoro-karbono|KFK-oj]] estis ofte uzataj en la fabrikado de polistireno, kaj tiel la produktado de polistireno kontribuis al la [[Ozontavola detruo]]. === Klimata ŝanĝo === [[Dosiero:Waste cocobeach india.jpg|eta|dekstre|250px|Plastaj rubaĵoj en [[Barato]].]] En 2019, la Centro por Internacia Media Juro publikigis novaj informon pri la efiko de plasto sur la [[klimata ŝanĝo]]. Laŭ la informo plasto kontribuas al la [[Forceja gaso|forcejaj gasoj]] en la ekvivalento de 850 mil milionoj da tunoj de [[karbona dioksido]] (CO2) al la atmosfero en 2019. En nuntempa tendenco, jaraj elsendoj kreskiĝos ĝis 1.34 mil milionoj da tunoj ĉirkaŭ 2030. Ĉirkaŭ 2050 plasto povos estis elsendanta 56 mil milionoj da tunoj da forcejaj gasoj, tiom multe kiom ĝis 14 procento de la cetera karbonbudĝeto de la Tero.<ref>{{cite web |title=Sweeping New Report on Global Environmental Impact of Plastics Reveals Severe Damage to Climate |url=https://www.ciel.org/news/plasticandclimate/ |website=Center for International Environmental Law (CIEL) |accessdate=16a de majo 2019}}</ref> La efiko de plastoj sur la [[tutmonda varmigo]] estas miksita. Plastoj estas ĝenerale faritaj el [[petrolo]]. Se plasto estas bruligita, ĝi pliigas la karbonelsendojn; se ĝi estas metita sur [[rubejo]], ĝi iĝas karbonujo<ref>EPA. (2012). [http://www.epa.gov/climatechange/waste/downloads/Landfilling.pdf Landfilling].</ref> kvankam biodegradebla plasto estas okaziginta elsendojn de [[metano]]. <ref>{{cite journal|last1=Levis|first1=James W.|last2=Barlaz|first2=Morton A.|title=Is Biodegradability a Desirable Attribute for Discarded Solid Waste? Perspectives from a National Landfill Greenhouse Gas Inventory Model|journal=Environmental Science & Technology|date=Julio 2011|volume=45|issue=13|pages=5470–76|doi=10.1021/es200721s|pmid=21615182|bibcode=2011EnST...45.5470L}}</ref> Pro la malpezeco de plasto kontraŭ [[vitro]] aŭ [[metalo]], plasto povas malpliigi la konsumadon de energio. Por ekzemplo, pakado de trinkaĵoj en plastujoj de PET pli ol de vitro aŭ metalo estas ĉirkaŭkalkulita kiel savanta 52% en transportado de energio.<ref name="Applications">Andrady AL, Neal MA (Julio 2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2873019/ "Applications and societal benefits of plastics".] Philos. Trans. R. Soc. Lond. B Biol. Sci. 364 (1526): 1977–84. doi:10.1098/rstb.2008.0304. PMC 2873019. PMID 19528050.</ref> ===Produktado de plasto=== [[Dosiero:Plastic (LDPE) bowl, by GEECO, Made in England, c1950.jpg|eta|maldekstre|230px|Plasta ujo, de GEECO, Anglio, ĉirkaŭ 1950.]] Produktado de plasto el kruda [[nafto]] postulas 62 ĝis 108 MJ/Kg (enkalkulante averaĝan efikon de la usonaj benzinejoj je 35%). Produktado de [[siliko]] kaj de duonkonduktiloj por la moderna elektronika ekipaĵaro estas eĉ pli energikonsumanta: 230 ĝis 235 MJ/Kg de siliko, kaj ĉirkaŭ 3,000 MJ/Kg de duonkonduktiloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/06/embodied-energy-of-digital-technology.html|titolo=The monster footprint of digital technology|alirdato=2017-04-18|eldoninto=Low-Tech Magazine}}</ref> Tio estas multe pli malpeza ol la energio necesa por produkti multajn aliajn materialojn, ekz. [[fero]] (el [[erco]]j de fero) postulas 20-25 MJ/Kg de energio, [[vitro]] (el [[sablo]] ktp.) 18–35 MJ/Kg, [[ŝtalo]] (el fero) 20–50 MJ/Kg, [[papero]] (el [[ligno]]) 25–50 MJ/Kg.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lowtechmagazine.com/what-is-the-embodied-energy-of-materials.html|titolo=How much energy does it take (on average) to produce 1 kilogram of the following materials?|alirdato=2017-04-18|dato=2014-12-26|eldoninto=Low-Tech Magazine}}</ref> ===Ruboforbruligo de plasto=== Kontrolita alt-temperatura [[ruboforbruligo]], super 850&nbsp;°C dum tiom malmulte kiom ĝis du sekundoj, plenumita per laŭ elekto aldona varmigado, povas rompi la toksajn [[dioksino]]jn kaj [[furano]]jn el bruligita plasto, kio estas amplekse uzata en municipaj stacioj de ruboforbruligo. Municipaj stacioj de forbruligo de solidoj normale inkludas ankaŭ traktadon de fluaj gasoj por malpliigi la pliiĝintajn poluantojn. Tio necesas ĉar nekontrolita ruboforbruligo de plasto produktas poliklorinajn dibenzo-p-dioksinojn, nome kancerigenajn (kancerkaŭzantaj kemiaĵoj). La problemo okazas ĉar la varmenhavo de la rubo varias.<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.publhealth.012809.103714 |journal= Annual Review of Public Health |title=Plastics and Health Risks | volume=31 |pages=179–94 |pmid=20070188 |year=2010 | last1 = Halden | first1 = RU}}</ref> Subĉiela ruboforbruligo de plasto okazas je pli malaltaj temperaturoj, kaj normale liberigas [[Tokseco|toksajn]] fumojn. == Recikligo == [[Dosiero:Contenedores de residuos en Buenos Aires.JPG|eta|Rubokonteneroj por distribui forĵetaĵoj en plasto (flava kontenero), [[vitro]] (verda kontenero) kaj papero plus kartono (blua kontenero), por posta recikligo. [[Bonaero]], [[Argentino]].|alt=]] Plasta materiala rubo ne povas esti reintegrigita en la naturon. Pro tio, en kelkaj landoj estas establita la reciklado de plastaj produktoj, kiu baze konsistas en kolekti ilin, purigi ilin, elekti ilin laŭ tipo de materialo kaj denove fandi ilin por uzo kiel aldona, alternativa aŭ anstataŭa krudaĵo, por la muldado. de aliaj produktoj. Tiel oni celas batali kontraŭ la [[poluado]] produktita de plastaj materialoj, kiuj pro sia konsisto ne estas biodiserigeblaj. Kaj la efikeco de reciklado kaj ĝia socia akcepto povas esti konsiderataj diskuteblaj. Kiam "reciklitaj" materialoj estas uzataj en produktadprocezoj, grandaj kvantoj da resursoj povas esti ŝparitaj. Se uzataj ĝuste, ĉi tiuj reciklitaj plastaj materialoj povas malhelpi la troekspluatadon de [[resurso]]j kaj [[energio]], kaj eviti gravajn efikojn al ekosistemoj kiel poluado de grundoj, riveroj, akvoj kaj oceanoj. La uzado de reciklitaj produktoj reduktas energikonsumon. Kiam malpli da [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]] estas konsumitaj, malpli da [[karbona dioksido]] estas generita kaj la [[forceja efiko]] estas malhelpita. Krome, la produktado de aliaj malutilaj gasoj el tia brulado ankaŭ estas reduktita, kiel sulfuraj kaj nitrogenaj oksidoj kiuj produktas [[Acida pluvo|acidan pluvon]] aŭ troposferan ozonpoluadon. El financa vidpunkto, bona recikla procezo kapablas generi enspezon. Tial, estas neeviteble plibonigi kaj establi novajn teknologiojn rilate al procezoj por reakiri plaston kaj serĉi solvon al ĉi tiu problemo tiel malutila por la socio kaj kiu pligrandiĝas tagon post tago, difektante la [[medio]]n. Lastatempe oni diskutis la dezajnon de fandilo por malalt-denseca [[polietileno]], ĝian uzon, ĝiajn karakterizaĵojn, rekomendon kaj la pozitivan efikon, kiun ĝi provizos al la komunumo. Kelkaj plastaj materialoj ne estas rekupereblaj, kiel la kristala [[polistireno]] kaj la [[bakelito]]. === Lignoplasto === Alia solvo kiu estis proponita al la amasiĝo de plastaj ruboj estis plasta ligno aŭ lignoplasto. Ĉi tio estas novigo jam de jardeko, devenanta de la forlaso de lignaj rubaĵoj kiel ŝarĝado de paledoj, difektitaj mebloj kaj kompreneble la amasiĝo de plastaj ruboj en tutmondaj rubejoj. Ligno-komponitaj materialoj (MCM) kaj plasto estas materialoj ĝenerale konsistantaj el reciklita plasto kaj [[ligno]] kiel ekzemple de [[pino]], [[cedro]], ktp. Ĝia konsisto havas kontinuan plastan miksaĵon nomitan matrico (inklude PE, PP, PVC, ktp.) kaj alian formitan de lignofibro aŭ lignopulvoro. Ambaŭ estas konstruitaj en fornoj je 230 °C por la fuzio de ambaŭ. Krom ligno kaj plastaj fibroj, ili povas enhavi aliajn plenigmaterialojn (ligno-celulozaj aŭ neorganikaj). Aliflanke, iuj fibroj, kiuj povas anstataŭigi procenton de ligno aŭ/kaj plasto, povas esti fibro-bazitaj plenigaĵoj, ekzemple celulozaj fibroj, arakidoŝeloj, [[bambuo]], [[pajlo]] ktp. Rimarkindas ankaŭ, ke la dehakado de arboj por la konstruado de mebloj por la hejmo kaj [[kuirejo]] estis reduktita, igante ĉi tiujn materialojn ekologiaj kaj pli daŭraj kompare kun tiuj faritaj tute el ligno. Ĉi tiu speco de ligno estas uzata por fari bazojn por lernejaj tabuloj, skribotabloj, ktp. Kompare al la natura [[ligno]] ĝi havigas avantaĝojn kiaj la jenaj: * Ĝi ne estas atakata de la lignomanĝantaj insektoj. * Ĝi ne putriĝas pro malsekeco. Tamen ĝi montras ankaŭ malavantaĝon ke kelkaj solvaĵoj kiel la [[benzeno]], la [[heksano]] kaj kelkaj [[ketono]]j (solviloj de [[verniso]]) povas ataki ĝin. ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=plast}} * [[Bioplasto]] * [[Sintezita rezino]] * [[Ŝaŭmplasto]] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Plástico|revizio=164800351}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Plastic|revizio=1269793937}} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plasto| ]] [[Kategorio:Materialoj]] nqypqvdmcv7j24695hrklcxskku06e5 Almerio 0 35794 9480798 9441111 2026-09-23T13:56:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480798 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo=urbo | nomo=Almería | lando=[[Hispanio]] | statuso=Municipo | flago=Bandera_de_Almería.svg | blazono=Escudo ciudad de Almería.svg | devizo= | patrono= | mapo=Map of Almería (Almería).png | bildo-priskribo=Almería (Almería, Andaluzio) | bildo=2007-12-18-04706 Spain Almeria.jpg | latitudo=36/50/0/N | longitudo=2/27/0/W | regiono-ISO=ES-AN | situo sur mapo2=Hispanio | ŝtato={{ESP}} | aŭtonomio = {{Andaluzio}} | provinco = [[Dosiero:Flag Almería Province.svg|22ra]] [[Almería]] | municipo = [[Almería]] | regiono= | mikroregiono= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo= | registaro=Ayuntamiento de Almería | estro= | komunumestro-titolo = Alcalde | komunumestro-partio = | alto= 23 | areo= 295 | loĝantaro= 186651 | loĝantaro-stato= 2007 | referenco por loĝantaro=[http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04013.htm SIMA] | denso=632.7 | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk= | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= | TTTejo=[http://www.aytoalmeria.es aytoalmeria.es] | }} [[Dosiero:Rambla Almería.jpg|eta|maldekstre|260ra|Rambla de Belén, nome unu el la ĉefaj vojoj de la urbo Almerio, kiu finas (aŭ ekas) en la maro.|alt=]] '''Almería''' ('''Almerio''') estas [[urbo]] kaj [[municipo]] de la Aŭtonoma Komunumo [[Andaluzio]], ĉefurbo de la samnoma [[provinco]] [[Provinco Almerio|Almerio]], sudoriente de [[Hispanio]], kaj kerno de la Metropola Areo de Almería, en la sudorienta pinto de la [[Iberia Duoninsulo]] kaj de la turisma komarko Almería-Cabo de Gata-Níjar.<ref>Patronato Provincial de Turismo de Almería (ed.). [http://www.almeria-turismo.org//Servicios/Informacion/Informacion.nsf/referencia/Patronato+Provincial+de+Turismo+Turismo+B-PT-T-ALMERIA «Comarcas turísticas de Almería».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200203234946/http://www.almeria-turismo.org//Servicios/Informacion/Informacion.nsf/referencia/Patronato%2BProvincial%2Bde%2BTurismo%2BTurismo%2BB-PT-T-ALMERIA |date=2020-02-03 }}</ref> Ĝi estas ĉirkaŭata okcidente de la Sierra de Gádor, norde de Sierra Alhamilla kaj oriente de la valo kaj delto de la rivero Andarax kaj, transe, de ebenaĵo kiu finas en la Sierra de [[Kabo Gata]]. Sude, ĝia haveno kaj marbordo bordas al ampleksa golfeto de la [[Mediteranea Maro]].<ref>[https://www.mendikat.net/com/mount/8664 «Colativí (1 387 m)».] 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> Ĝi estas la sidejo de la jurisdikcia teritorio n.º 1 de la provinco kaj de la diocezo samnoma.<ref>Consejo General Procuradores de España (eld.). [https://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=4&numpartido=1 «Almería, partido judicial n.º1 de Almería».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923202528/http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=4&numpartido=1 |date=2015-09-23 }} Konsultita la 17an de decembro 2009.</ref><ref> Diócesis de Almería (eld.). [https://diocesisalmeria.org/ «Portal informativo de la iglesia de Almería».] Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> En 2005 ĝi estis ankaŭ sidejo de la 25aj Mediteraneaj Ludoj.<ref> Ayuntamiento de Almería (eld.). [https://web.archive.org/web/20100526040717/http://www.aytoalmeria.es/turismo/nav/com/contenido.jsp?pag=%2FContenidos%2Fbanners%2Falmeria2005%2Falmeria2005 «Almería 2005] Arkivita el la originalo la 26an de majo 2010. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> La urbo estis fondita en 955 fare de la islama kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] sur setlejo dominata antaŭe de aliaj iamaj urboj kiel la [[iberoj|ibera]] Urci aŭ la [[Romia Imperio|romana]] ''Portus Magnus'' kaj ĝi ludis gravan rolon dum la [[Kaliflando de Kordovo]], kies plej grava haveno ĝi esti dum la epoko de la [[Omajada kaliflando|Omajada]] [[Al Andalus]]. Ĝi atingis plejan floradon dum la epoko de la [[tajfo]]j, en la [[11a jarcento]], estante sub la regado de Almotacino komerca kaj kultura centro. Post ties aligo al la [[Reĝlando Kastilio]] en 1489, la loĝantaro estis dekonigita per tertremoj, plagoj kaj atakoj fare de piratoj. La rekuperado ne estis certa ĝis fino de la 19a jarcento, pro la restariĝo de la minado kaj la eksportado de [[vinbero]]j por manĝo (ne por vinproduktado), kaj denove ekde la [[1960-aj jaroj]], pro la eksplodo en la areo de la [[intensa agrikulturo]], la [[turismo]], la konstruado kaj la industrio de [[marmoro]].<ref name="Kelkaj (1987)">Kelkaj (1987). «Almería, Espejo del Mar». Todo Almería y su provincia. Escudo de Oro. ISBN 84-378-0695-4</ref> Famas pro sia [[Alkazabo de Almerio|Alkazabo]] (10a al [[15a jarcento]]j), [[Katedralo]]-Fortikaĵo ([[16a jarcento]]), Angla Kablo (mineralenŝipiĝejo de la 19a jarcento), [[Muzeo]] kaj proksimo al la [[Dezerto de Tabernas]], kaj vintre la temperaturo de l' akvo en ĝiaj strandoj estis pli alta ol tiu de la aero, strandoj inter la plej belaj de [[Hispanio]]. Por transporto estas [[haveno]] kaj [[flughaveno]]. == Demografio == [[Dosiero:Calle las Tiendas.JPG|eta|180ra|maldekstre|Strato de Vendejoj.]] La areo de la municipo estas {{unuo|295|km²}} kie loĝas {{formatnum:186651}} geloĝantoj, do loĝdenso estas {{unuo|632.7|loĝ./km²}}. Laŭ statistikoj de la andaluza registaro ([http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04013.htm SIMA], 2007) la {{formatnum:186651}} geloĝantoj de la municipo Almerio estas {{formatnum:94887}} inoj kaj {{formatnum:91764}} viroj. En la 295-kvadratkilometra teritorio estas 17 [[setlejo]]j, kie loĝas {{formatnum:179876}} geloĝantoj, kaj aliaj {{formatnum:6775}} geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 2452, 1202 inoj kaj 1250 viroj, kaj mortis 1284, 579 inoj kaj 705 viroj. Tiel la [[natura kresko]] estis 1168 (0.6%). La laborkapabla loĝantaro estis {{formatnum:77744}} homoj (41.7%). == Geografio == La [[municipa teritorio]] enhavas etendon de 296,21&nbsp;km².<ref> Instituto de Estadística y Cartografía de Andalucía (eld.). [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/ficha.htm?mun=04013 «Andalucía pueblo a pueblo - Ficha Municipal Almería».] Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> Estas en la sudo de la samnoma provinco, kiu okupas la orientan pinton de Andaluzio, kiu siavice estas en la sudorienta angulo de la [[Iberia Duoninsulo]]. Ĝi aperas en la folioj MTN50 (skalo 1:50&nbsp;000) nº&nbsp;1044, 1045, 1058 kaj 1059 de la Nacia Topografia Mapo.<ref>[http://www.ign.es/web/ign/portal «Instituto Geográfico Nacional». Konsultita la 4an de februaro 2020.]</ref> <center> {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Pechina]] kaj [[Viator]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Tabernas]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Turrillas]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Gádor]] kaj [[Huércal de Almería]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Níjar]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente:'' [[Enix]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Mediteranea Maro]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Níjar]] |}</center> [[Dosiero:Almería aire 2.JPG|eta|maldekstre|Elaviada rigardo al Almerio.]] La [[urbo]] Almerio okupas la marbordan aluvian ebenaĵon formita en la [[delto]] de la rivero Andarax, inter la Mediteranea Maro, la deklivaro de la montaro Gádor kaj la dekstra bordo de la menciita rivero. La cetero de la [[municipa teritorio]] etendiĝas sur la malsupra valo de la rivero kaj la ebenaĵoj oriente de tiu, kiuj siavice etendiĝas ĝis la deklivaro de la montaro Kabo Gata oriente kaj de montaro Alhamilla norde kaj nordoriente. La tuta aro estas tiel inkludita en la sudorientaj deklivaroj de la [[Montaro Penibetika]]. La [[urbodomo]] mem kiel centro de la domaro estas je alto de nur 16 msm, kvankam estas punktoj de la urbo pli altaj, kiel la monteto de la Alkazabo (ĉirkaŭ 60 msm) aŭ Torrecárdenas (ĉirkaŭ 120 msm). Krome, en la cetero de la teritorio estas punktoj pli altaj sur la deklivaroj de la montaro Gádor (ĉirkaŭ 600 msm) aŭ en montaro Alhamilla, ĝis maksimumo de 1387 msm en la montopinto Colativí.<ref> [https://www.mendikat.net/com/mount/8664 «Colativí (1 387 m)».] 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref><ref>Instituto Geográfico Nacional (IGN) (ed.). [http://www.ign.es/iberpix2/visor/ «Mapa topográfico de España del Instituto Geográfico Nacional».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170719134808/http://www.ign.es/iberpix2/visor/ |date=2017-07-19 }} Konsultita la 4an de februaro 2020.</ref> [[Dosiero:Desembocadura Andarax.JPG|eta|dekstre|Elfluejo de la rivero Andarax.]] La tuta areo de la municipo estas evidente ene de la andaluzia [[akvokolekta baseno]] mediteranea.<ref> Riosycuencas.com (ed.). [https://web.archive.org/web/20090521134143/http://www.riosycuencas.com/cuencas/mediterraneaAndaluza/ «Cuenca mediterránea andaluza: Descripción general».] Arkivita el la originalo la 21an de majo 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020.</ref> Kiel en la cetero de la provinco, pro la klimato kaj mediteranea kaj preskaŭ dezerta, la hidrografiaj elementoj estas nur la en mediteranea regiono tipaj "ramblas", nome fluejoj sekaj preskaŭ la tutan jaron kiuj kondukas akvon nur pluvepoke. En tiuj almeriaj, la akvo kutime malaperas subtere dum granda parto de la fluejo kaj foje reaperas en la elfluejoj kreante malsekejojn, kiel ĉe la rivero Andarax aŭ ĉe la "rambla" Morales.<ref> Ferre Bueno, Emilio (2006). [Dialnet-UnidadesDePaisajeDelValleDeAndaraxProvinciaDeAlmer-2242447.pdf «Unidades de paisaje del valle de Andarax (provincia de Almería)».] Baetica, estudios de arte, geografía e historia (28). ISSN 0212-5099. </ref> Krome, la akvo devena el la fortaj pluvokreskoj de la rivero Andarax estas profitataj pere de sistemo de [[rezervejo]]j por ties uzado por la [[agrikulturo]] de la valo. La urbo Almerio limas oriente kun la rivero Andarax kaj estas trapasata de kvar ĉefaj fluejoj, nome la "rambla" Belén kaj tri alfluantoj aŭ subalofluantoj de tiu: nome la "rambla" Obispo Orberá, Alfareros kaj Amatisteros. La unua estis reenkondukita en [[1897]] post la inundoj de [[1891]], kaj laŭlonge de la [[20a jarcento]] ankaŭ la aliaj estis subterigitaj, kaj tiel ili nomigis kelkajn nunajn urbajn stratojn aŭ vojojn de Almerio.<ref> García Hernández, Matías Miguel: La inundación de 1891: la corrección hidráulica de una ciudad. Nimbus, n.º 7-8, 2001. Pp. 67-122. Disponebla en [Dialnet-LaInundacionDe1891-251282.pdf Dialnet - Universidad de La Rioja] </ref> Ĉirkaŭ 1992 oni konstruis kelkajn akvobaraĵojn por kontroli la fluadon de tiuj "ramblas" okaze de fortaj pluvoj. Aliaj fluejoj de la municipa teritorio estas tiuj kiuj, descendante el la montaro Alhamilla, elfluas en la golfo de Almerio, kiel la "rambla" Sepultura, Quebrada, Boquera de la Jaca, kaj la menciita Morales. [[Dosiero:Cabo gata san miguel.jpg|eta|maldekstre|Strando de San Miguel de Cabo de Gata.|alt=]] La marbordo de la municipa teritorio, kadre tute ene de la golfo de Almerio, etendiĝas iom pli ol 35 km el kiuj nur ses korespondas al la urbo mem. Ĝi estas komponata ĉefe per malaltaj kaj sablaj [[strando]]j, produkto de la aluvia agado de la rivero Andarax kaj de la "ramblas" kiuj descendas ekde Sierra Alhamilla.<ref> Ayuntamiento de Almería (ed.). [https://web.archive.org/web/20091221175504/http://www3.aytoalmeria.es/db/edictos.nsf/tablonEdictos-www-externos/B539B9AE2E249DE7C125769000328285/%24file/1.2.3.%20Dinamica%20Litoral.pdf «Aportación de arenas procedentes del río Andarax a las playa de la bahía de Almería».] Arkivita el la originalo la 21an de decembro 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> Estas krome altaj [[ravino]]j en la zono plej proksima al la montaro Gádor. Totale estas 16 strandoj de diversaj dimensioj kaj okupindicoj depende de iliaj karakteroj kaj medio. Tiuj plej okupataj estas tiuj de la urbo mem (San Miguel, Zapillo kaj Nueva Almería). La tri okcidentaj apenaŭ estas okupataj kaj estas pli malbonkvalitaj pro siaj medioj, alirejoj, grandoj kaj servoj. Al oriento estas ses pliaj, en la [[Natura Parko Cabo de Gata-Níjar]], pro kio ili disponas de speciala media protektado.<ref> Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino (eld.). «[http://www.mma.es/dinamicas/guia_playas_busc/?playa=&municipio=Almeria&provincia=Todas&comunidad=Todas&bonita=+y+Almeria&pregunta=Almeria%2F%284%29&gf%5Et9100=+y+Almeria&bf%5Et9998=playa&hf%5Et9999=web3&h1%5Et3001=1&h2%5Et3002=25&id%5Et8000=4 Playas del municipio de Almería]». Konsultita la 15an de julio 2011. </ref> Menciindas, ke la [[Insulo Alborano]], situa en la [[Alborana Maro|samnoma maro]], survoje el la Iberia Duoninsulo al [[Nordafriko]], apartenas administracie al la municipo de Almerio. <gallery mode="packed"> Dosiero:Panorámica de Almería.jpg|Panoramo de la urbo el La Alkazabo. </gallery> == Historio == [[Dosiero:Almeria Alcazaba (fcm).jpg|eta|200ra|[[Alkazabo de Almerio]].|alt=]] La urbo estis fondita en 955 fare de la islama kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] sur setlejo dominata antaŭe de aliaj iamaj urboj kiel la [[iberoj|ibera]] Urci aŭ la [[Romia Imperio|romana]] ''Portus Magnus'' kaj ĝi ludis gravan rolon dum la [[Kaliflando de Kordovo]], kies plej grava haveno ĝi esti dum la epoko de la [[Omajada kaliflando|Omajada]] [[Al Andalus]]. Ĝi atingis plejan floradon dum la epoko de la [[tajfo]]j, en la [[11a jarcento]], estante sub la regado de Almotacino komerca kaj kultura centro. Post ties aligo al la [[Reĝlando Kastilio]] en 1489, la loĝantaro estis dekonigita per tertremoj, plagoj kaj atakoj fare de piratoj. La rekuperado ne estis certa ĝis fino de la 19a jarcento, pro la restariĝo de la minado kaj la eksportado de [[vinbero]]j por manĝo (ne por vinproduktado), kaj denove ekde la [[1960-aj jaroj]], pro la eksplodo en la areo de la [[intensa agrikulturo]], la [[turismo]], la konstruado kaj la industrio de [[marmoro]].<ref name = "Kelkaj (1987)" /> Dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]], la urbo ludis gravan rolon. La francaj trupoj okupaciis ĝin estritaj de la generalo Nicolas Godinot, kiu atakis ĝin la 15an de marto [[1810]]. Rezistis la gerilanoj Mena, Villalobos kaj Aróstegui. En 1812 la francoj retiriĝis venkitaj en la Batalo de Arapiles.<ref> Lainez Bretones, José Luis y Ruiz García, Alfonso (2005). Almería (visita). Everest. ISBN 978-84-241-0521-1. </ref> En 1814 [[Fernando la 7-a (Hispanio)|Fernando la 7-a]] enpoviĝis, instalis la [[Absoluta monarkio|absolutismon]] kaj nuligis la reĝimon de la [[Kortumo de Kadizo]] de 1812. En tiu kunteksto okazis la masakro de la ''Coloraos'' (la Ruĝuloj), okazinta en [[1824]], kiam grupo de soldatoj liberalaj devenaj el Ĝibraltaro, tiel nomataj pro la koloro de iliaj uniformoj, elŝipiĝis cele al proklamo de la liberala reĝimo kaj al restaŭro de la Konstitucio, klopodo kiu malsukcesis kaj pro tio 22 el ili estis mortpafitaj. Jarojn poste, oni starigis monumenton sur la Placo de la Konstitucio honore al tiuj mortintoj pro sia luktado al la libereco.<ref> Indalia (eld.). [https://web.archive.org/web/20091215095031/http://www.indalia.es/historia/xix/coloraos.htm «Siglo XIX-Los Coloraos».] Arkivita el la originalo la 15an de decembro 2009. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> La 30an de julio [[1873]] la urbo estis bombardita el la militŝipoj "Almansa" kaj "Vitoria", dum klopodo etendi la [[Kantona Revolucio|Kantonan Revolucion]] kiu estis rezistanta en [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. [[Dosiero:Entrada refugios Almería.JPG|eta|maldekstre|Enirejo al la subteraj kontraŭbombardadaj rifuĝejoj de Almerio uzitaj dum la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]].|alt=]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]], Almerio estis preskaŭ la tri jarojn en la zono de la [[Dua Hispana Respubliko|Respubliko]] kaj fakte ĝi estis la lasta andaluzia provinca ĉefurbo kiu venis en manoj de la insurekciaj trupoj de [[Francisco Franco]].<ref>portalmeria (ed.). [http://www.portalmeria.com/?s=1&id=1&c=1&tit=Almer%EDa%20(Provincia) «Historia de Almería».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200703232933/http://www.portalmeria.com/?s=1&id=1&c=1&tit=Almer%EDa%20(Provincia) |date=2020-07-03 }} Konsultita la 23an de decembro 2009.</ref> Pro tio la urbo suferis multan bombardadojn, el kiuj elstaris tiu fare de la [[Nazia Germanio|germana]] [[kirasŝipo]] "Admiral Scheer" la 29an de majo 1937, reprezalie pro la ŝajne erara atako de la respublika aviadilaro al la germana militŝipo "Deutschland" kiu siavice estis malplenuminta la internaciajn interkonsentojn. Tiu reprezalia bombardado preskaŭ okazigis militdeklaron de la [[Dua Hispana Respubliko|Respubliko]] kontraŭ la [[Nazia Germanio]], kio estus ŝanĝinta la teotire nur internan militon en internacian militon. En 1937 estis konstruitaj por rifuĝejo de la loĝantaro enorme ampleksan reton de subteraj koridoroj, desegnitaj de la arkitekto Guillermo Langle. Ĝi konsistis de kvar kaj duono km da tuneloj kiuj povis protekti 90% de la ĉirkaŭ 45 000 tiamaj loĝantoj.<ref> M. J. López Díaz (9a de januaro 2007). [[El País]], eld. [https://elpais.com/diario/2007/01/09/andalucia/1168298535_850215.html «Almería potencia sus refugios antiaéreos como reclamo turístico».] Konsultita la 4an de februaro 2020.</ref> Nuntempe tiu reto estas turisme vizitebla gvidate de profesiaj gvidistoj kiuj informas pri la afero. La demokratia epoko rekomencis per la unuaj municipaj balotadoj en [[1979]]. Ekde tiam la municipa regado estis estrita unue de urbestroj de la socialisma partio ([[PSOE]], 1980-aj kaj [[1990-aj jaroj]])) kaj poste dekstraj ([[PP]] poste). == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Cargadero mineral Almería izquierda.JPG|200ra|eta|Angla Kablo (''Cable Inglés''), nome minerala ŝarĝejo konstruita el fero en stilo eklektisma en [[1904]].]] * [[Alkazabo de Almerio]] kaj Muregoj de Jairano de la Monteto de Sankta Kristoforo * Arabaj akvorezervejaj konstruaĵoj ''Aljibes'' * Angla Kablo (''Cable Inglés''), nome iama minerala ŝarĝejo ia simbolo de la urbo * [[Katedralo]] kun strukturo de fortikaĵo * Preĝejo de Sankta Johano Evangeliisti kun restaĵoj de la iama moskeo * Sanktejo de la Virgulino de la Maro kun baroka ornamado * Preĝejo de Santiago de renesanca stilo * Muzeo de Almerio, moderna kaj didaktika ekspozicio de arkeologiaĵoj ĝis la epoko de [[Al Andalus]] * Andaluza Centro de Fotografio * La Muzeo de Arto de Almerio, pri moderna arto en Espacio 2, novmudeĥara domo desegnita de Guillermo Langle en 1927, kaj la Muzeo de Arto doña Pakyta, en la domo Montoya.<ref>Ayuntamiento de Almería (eld.). [https://www.almeriaciudad.es/cultura «Centro de Arte Museo de Almería (CAMA)».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200207220954/https://www.almeriaciudad.es/cultura |date=2020-02-07 }} Konsultita la 4an de februaro 2020.</ref> * La ''Casa del Cine'' (Kindomo) estas muzeo pri la orepoko de kinfilmado en Almerio kaj pri la estado de [[John Lennon]] en la urbo, kiu estas en la kampardomo Cortijo Romero, iama burĝa palaceto de 1866.<ref> Ayuntamiento de Almería (eld.). [https://web.archive.org/web/20100923061954/http://www.aytoalmeria.es/turismo/nav/com/contenido.jsp?pag=%2FContenidos%2Fbanners%2FCasa_del_Cine%2Findex «Casa del Cine».] Arkivita el la originalo la 23an de septembro 2010. Konsultita la 4an de februaro 2020. </ref> * La Muzeo de la Gitaro apud la katedralo. * La Rifuĝejoj de la Enlanda Milito konstruitaj en 1938 de la arkitekto almeria Guillermo Langle nune muzeo. == Famaj almerianoj == * [[David Bisbal]] == Vidu ankaŭ == * [[Almería (stacidomo)]] * [[Listo de municipoj de provinco Almería]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Almería}} * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04013.htm Almería] - Statistikoj en ''Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía''. * [http://www.almeria2005.es XV Juegos Mediterráneos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070808164359/http://www.almeria2005.es/ |date=2007-08-08 }} * [http://www.aytoalmeria.es Urba retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180704143649/http://www.aytoalmeria.es/ |date=2018-07-04 }} * [http://www.a2000.es/almeria/otros/princip.htm Urbestraro de Almerio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040202231213/http://www.a2000.es/almeria/otros/princip.htm |date=2004-02-02 }} * [http://www.dipalme.org/ Provinca deputitaro de Almerio] {{Municipoj de Provinco Almería}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almerio| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] mozdv51r09vyi57gfsc017y976r2apu Ĉefrolulo 0 39159 9480899 9323487 2026-09-23T21:12:45Z Arbarulo 135469 9480899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''Ĉefrolulo''', '''protagonisto''', '''[[korifeo]]'''<ref>Difino de PIV "'''korife2o''' '''1''' 🎭 Estro de ĥoro en antikva komedio aŭ tragedio. '''2''' Gvidanta dancisto en moderna baleto. '''3''' (<abbr>f</abbr>) Ĉefrolulo, plej grava persono: ''la korifeo de la abstrakta pentrado''. ☞ ''astro'', ''lumo'', ''majstro''.</ref> aŭ foje neformale "heroo" estas tiu [[aktoro]], rolanto aŭ alia centra figuro de [[libro]], [[teatraĵo]] aŭ [[filmo]] (historieto), kiu staras en [[fokuso]] de la rolludo. La greka vorto "protagonisto" estas kreita el "prótos", unua, antaŭa, kaj "agónistés", batalanto, konkursanto, do origine temis pri unua batalanto aŭ konkursanto. Metafore estas la vortoj "ĉefrolulo, protagonisto" uzataj ankaŭ por personoj, kiuj propagandas iun ideon aŭ ideologion, estas "motoroj" de tia propagando en certa lando, urbo, societo ktp. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== * [[Heroo]] * [[Heroa flankulo]] * [[Fikcio]] * [[Statisto]] estas akcesora neparolanta aktoro * [[Apogaktoro]], [[helpaktoro]], flankrolulo; aktoro en apogrolo {{Projektoj|ReVo=rol.cxef0ulo}}{{ĝermo}} [[Kategorio:Tipaj roluloj]] [[Kategorio:Teatro de Antikva Grekio]] 8pudbcra1y7g4p77ibj6rf10072b6zq Moskito 0 39409 9481090 9460824 2026-09-24T11:29:14Z Sj1mor 12103 9481090 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Moskitoj |koloro = pink |dosiero = AnophelesGambiaemosquito.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''[[Anopheles gambiae|Anopheles'' cf. ''gambiae]]'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |subfilumo = [[Hexapoda]] |klaso = [[Insektoj]] ''Insecta'' |subklaso = [[Flugilaj insektoj]] ''Pterygota'' |infraklaso = [[Neoptera]] |superordo = [[Endopterygota]] |ordo = [[Dipteroj]] ''Diptera'' |subordo = [[Nematocera]] |infraordo = [[Culicomorpha]] |superfamilio = [[Culicoidea]] |familio = [[Kuledoj]] ''Culicidae'' |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = [[Anophelinae]]<br /> [[Culicinae]]<br /> [[Toxorhynchitinae]]<br /> Vidu tekston. |vikispecio = |komunejo = }} '''Moskito''' aŭ '''kulo''' estas membro de la [[familio (biologio)|familio]] '''kuledoj''' (science ''Culicidae'') en la ordo [[dipteroj]] kaj la klaso [[insekto]]j. La familio havas proksime 2700 [[specio]]jn kaj aperis jam antaŭ pli ol 170 milionoj da jaroj. Kuledoj havas du skvamajn [[flugilo]]jn, maldikan abdomenon kaj longajn krurojn. Ĉe multaj kuledinoj, la [[buŝo]] formis longan tubon por penetri la [[haŭto]]n de [[mamulo]]j (kaj okaze [[birdo]]j aŭ [[reptilio]]j) kaj suĉi [[sango]]n. La inoj bezonas [[proteino]]n por evoluigi [[ovo]]jn. Ĉar ilia dieto konsistas plejparte el [[nektaro]] kaj [[fruktosuko]], ili devas trinki sangon por havigi la bezonatan proteinon. Male, la buŝo de virkuledoj ne taŭgas por sangosuĉi. ==Terminologio== [[Dosiero:CulexNil.jpg|eta|''Culex quinquefasciatus''.]] La sencoj de la vortoj "kulo" kaj "moskito" ne estas tre klare difinitaj en Esperanto. En ordinara lingvaĵo ili estas sinonimoj<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/art/kul.html#kul.0o.KOMUNE ''Reta Vortaro'']</ref> kaj "kuloj" estas multe pli uzata. La ''[[Plena Ilustrita Vortaro]]'' (''PIV'') provas limigi "kulo" nur al certaj kuledoj, nome la [[tipa genro]] ''Culex'' "kaj parencaj genroj",<ref>[https://vortaro.net/#kulo_kd]</ref> dum [[Wouter Pilger]] proponis plivastigi ĝin al ĉiuj [[nematoceroj]], distinge de "muŝoj" kiel nomo de la [[braĥiceroj]].<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/insektu8.htm "Provizora privata listo de nomoj de bestoj"]</ref> "Kulo" kredeble estas derivita aŭ de la genronomo ''Culex'' aŭ rekte de la [[klasika latino|klasika latina]] ''culex'', ĝenerala vorto por malgrandaj mordaj dipteroj. "Moskito" estas derivita de la [[hispana]] kaj [[portugala]] vorto ''mosquito'', etimologie "muŝeto" sed plej ofte aplikata al kuledoj. == Priskribo kaj vivociklo == [[File:Mosquito Life-Cycle.svg|frameless|right|upright=1.2]] Kiel ĉiuj [[muŝo]]j, moskitoj trairas kvar stadiojn en siaj vivocikloj: [[ovo]], [[larvo]], [[Pupo (zoologio)|pupo]] aŭ [[krizalido]] kaj [[imagino]]. La unuaj tri stadioj - ovo, larvo kaj krizalido - estas plejparte akvaj,<ref>{{cite web |title=FAQs |publisher= American Mosquito Control Association (AMCA) |url=https://www.mosquito.org/page/faq |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716212718/https://www.mosquito.org/page/FAQ |archive-date=2019-07-16 }}</ref> la ovoj kutime estas demetitaj en stagna akvo.<ref name="Wigglesworth 1933">{{cite journal |last=Wigglesworth |first=Vincent B. |author-link=Vincent Wigglesworth |year=1933 |journal=Journal of Experimental Biology |volume=10 |pages=27–36 |title=The Adaptation of Mosquito Larvae to Salt Water |url=http://jeb.biologists.org/content/10/1/27 |issue=1 |doi=10.1242/jeb.10.1.27 |doi-access=free |access-date=2013-04-01 |archive-date=2014-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140624025943/http://jeb.biologists.org/content/10/1/27 |url-status=live}}</ref> Ili eloviĝas por iĝi [[larvo]]j, kiuj manĝas, kreskas kaj mudas ĝis ili ŝanĝiĝas al krizalidoj. La plenkreska moskito (imagino) eliras el la matura krizalido dum ĝi flosas ĉe la akvosurfaco. Moskitoj havas plenkreskajn vivdaŭrojn game de tiom mallonga kiel unu semajno ĝis proksimume unu monato. Kelkaj specioj travintras kiel plenkreskuloj en [[diapaŭzo]].<ref>Kosova, Jonida (2003) [http://digitalcommons.unf.edu/ojii_volumes/94 "Longevity Studies of Sindbis Virus Infected ''Aedes Albopictus''"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120425000000/https://web.archive.org/web/20120425162236/http://digitalcommons.unf.edu/ojii_volumes/94/ |date=2012-04-25 }}. All Volumes (2001–2008). Paper 94.</ref> === Imagino === Moskitoj havas unu paron de flugiloj, kun apartaj skvamoj sur la surfaco. Iliaj flugiloj estas longaj kaj mallarĝaj, dum la kruroj estas longaj kaj maldikaj. La korpo, kutime griza aŭ nigra, estas svelta, kaj tipe 3-6 mm longa. Dum ripozo, moskitoj tenas sian unuan paron de kruroj eksteren, dum la iom similaj ''Chironomidae'' (Kironomidoj) tenas tiujn krurojn antaŭen.<ref>{{Cite web |url=https://nature.mdc.mo.gov/discover-nature/field-guide/midges |title=Midges |website=MDC Discover Nature |access-date=2019-11-19 |archive-date=2019-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026055541/https://nature.mdc.mo.gov/discover-nature/field-guide/midges |url-status=live}}</ref> ''[[Anopheles]]''-moskitoj povas flugi dum ĝis kvar horoj kontinue je 1 ĝis 2 km/h (0,62 ĝis 1,24 mph),<ref>{{cite journal |last1=Kaufmann |first1=C. |last2=Briegel |first2=H. |title=Flight performance of the malaria vectors Anopheles gambiae and Anopheles atroparvus |journal=Journal of Vector Ecology |volume=29 |issue=1 |pages=140–153 |date=Junio 2004 |pmid=15266751 |url=http://www.sove.org/Journal%20PDF/June%202004/Kaufmann.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728043927/http://www.sove.org/Journal%20PDF/June%202004/Kaufmann.pdf |archive-date=2011-07-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728043927/http://www.sove.org/Journal%20PDF/June%202004/Kaufmann.pdf |date=2011-07-28 }}</ref> vojaĝante ĝis 12 km (7,5 mejl.) en unu nokto. Maskloj batas siajn flugilojn inter 450 kaj 600 fojojn je sekundo, movitaj nerekte de muskoloj kiuj vibras la torakon. <ref>{{cite web |first=Diana |last=Leung |url=https://hypertextbook.com/facts/2000/DianaLeung.shtml |title=Frequency of mosquito wings |year=2000 |website=The Physics Factbook |editor-last=Elert |editor-first=Glenn |accessdate=2022-01-24 |archive-date=2022-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125000341/https://hypertextbook.com/facts/2000/DianaLeung.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last=Smith |first=David S. |title=Flight muscles of insects |journal=[[Scientific American]] |volume=212 |pages=76–88 |year=1965 |issue=6 |doi=10.1038/scientificamerican0665-76 |pmid=14327957 |bibcode=1965SciAm.212f..76S }}</ref> Moskitoj estas ĉefe malgrandaj muŝoj; la plej grandaj estas en la genro ''Toxorhynchites'', je ĝis 18 mm (0.71 in) en longo kaj 24 mm (0.94 in) en enverguro.<ref name="Cook 2009">{{cite book |author1=Cook, G.C. |author2=Zumla, A |year=2009 |title=Manson's Tropical Diseases |publisher=Saunders Elsevier |page=1735 |edition=22 |isbn=978-1-4160-4470-3}}</ref> Tiuj de la genro ''[[Aedo (moskito)|Aedes]]'' estas multe pli malgrandaj, kun enverguro de 2,8 ĝis 4,4 mm (0,11 ĝis 0,17 in).<ref name="UF/IFAS A. gambiae">{{cite web |title=African malaria mosquito |url=https://entnemdept.ufl.edu/creatures/aquatic/Anopheles_gambiae.htm |publisher=[[University of Florida]] |access-date=11a de Februaro 2024}}</ref> Moskitoj povas disvolviĝi de ovo al imagino en varma vetero en nur kvin tagoj, sed tio povas daŭri ĝis unu monato.<ref name="EPA life cycle"/> Ĉe tagiĝo aŭ krepusko, post tagoj de krizalido, maskloj kuniĝas en [[svarmo]]j, pariĝante kiam inoj enflugas.<ref name="CDC Anopheles"/> La ino pariĝas nur unufoje en sia vivo, altirita de la [[feromono]]j elsenditaj de la masklo.<ref>{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/hub/university-witwatersrand/p/male-mosquito-odours-reveal-how-mozzies-mate |title=Male mosquito odours reveal how mozzies mate |publisher= University of the Witwatersrand |date=5a de Aŭgusto 2020 |access-date=25a da Januaro 2024 |archive-date=25a de Januaro 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125141528/https://www.timeshighereducation.com/hub/university-witwatersrand/p/male-mosquito-odours-reveal-how-mozzies-mate |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mozūraitis |first1=R. |last2=Hajkazemian |first2=M. |last3=Zawada |first3=J.W. |display-authors=etal |title=Male swarming aggregation pheromones increase female attraction and mating success among multiple African malaria vector mosquito species |journal=Nature Ecology & Evolution |volume=4 |issue=10 |pages=1395–1401 |date=3a de Aŭgusto 2020 |doi=10.1038/s41559-020-1264-9 |pmid=32747772|bibcode=2020NatEE...4.1395M |s2cid=220948478 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:e28af752-35bf-4ed0-b0c6-7d612b3e44e3 }}</ref> Kiel specio kiu bezonas [[sango]]n por la disvolvigo de ovoj, la ino trovas gastiganton kaj trinkas plenan manĝon da sango. Ŝi tiam ripozas dum du aŭ tri tagoj por digesti la manĝon kaj permesi al ŝiaj ovoj disvolviĝi. Ŝi tiam estas preta demeti la ovojn kaj ripeti la ciklon de manĝado kaj demetado.<ref name="CDC Anopheles"/> Inoj povas vivi ĝis tri semajnoj en natura medio, depende de temperaturo, humideco, sia kapablo akiri sangomanĝon, kaj evitante esti mortigitaj de siaj vertebrulgastigantoj.<ref name="CDC Anopheles"/><ref name="Peach-Gries-2020"/> <gallery class=center mode="nolines" heights="450" widths="300"> File:Culex pipiens diagram en.svg|Anatomio de moskita imaginino File:Aedes aegypti E-A-Goeldi 1905.jpg|Moskita imagino de flava febro ''Aedes aegypti'', tipa de la subfamilio ''Culicinae'' (Kulenoj). Masklo (maldekstre) havas arbustecajn antenojn kaj pli longajn palpojn ol ino (dekstre) </gallery> === Ovoj === La ovojn de plejmulto de moskitoj inoj demetas en stagna akvo, kio povas esti lageto, marĉo, portempa flako, akvoplena truo en arbo aŭ akvo kaptita en la foliakzeloj de [[Bromeliacoj|bromeliaco]]. Kelkaj demetas proksime de la rando de la akvo dum aliaj fiksas siajn ovojn al akvaj plantoj. Kelkaj, kiel ''Opifex fuscus'', povas reproduktiĝi en salakvaj marĉoj.<ref name="Wigglesworth 1933"/> ''Wyeomyia smithii'' reproduktiĝas en la kruĉoj de kruĉplantoj, kie ĝiaj larvoj manĝas kadukiĝintajn insektojn kiuj dronis tie.<ref>Crans, Wayne J.; [http://www.rci.rutgers.edu/~insects/sp27.htm ''Wyeomyia smithii'' (Coquillett)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130605173233/http://www.rci.rutgers.edu/~insects/sp27.htm |date=2013-06-05 }}. Rutgers University, Center for Vector Biology.</ref> Ovometado varias inter specioj. Inoj de la genro ''Anopheles'' flugas super la akvo, tuŝante aŭ frapante por demeti ovojn sur la surfacon unuope; iliaj ovoj estas iom cigarformaj kaj havas flosilojn laŭ siaj flankoj. Ino povas demeti 100–200 ovojn dum sia vivo.<ref name="CDC Anopheles">{{cite web |title=Anopheles Mosquitoes |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |url=https://www.cdc.gov/malaria/about/biology/mosquitoes/ |access-date=13a de Decembro, 2023 |date=16a de Julio, 2020 |archive-date=18a de Majo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518210447/http://www.cdc.gov/malaria/about/biology/mosquitoes/ |url-status=live }}</ref> ''Aedes''-inoj faligas siajn ovojn unuope, sur malsekan koton aŭ aliajn surfacojn proksime de akvo; iliaj ovoj eloviĝas nur kiam ili estas inunditaj.<ref name="Huang Walker Vulule Miller 2006"/> Inoj en genroj kiel ''Culex'', ''Culiseta'', kaj ''Uranotaenia'' demetas siajn ovojn en flosantaj flosaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Gullan |first1=P. J. |last2=Cranston |first2=P. S. |title=The Insects: An Outline of Entomology |publisher=[[Wiley-Blackwell]] |location=Oxford |year=2014 |edition=5th |isbn=978-1-118-84616-2 |url=https://books.google.com/books?id=lF5hBAAAQBAJ |page=280 |access-date=14a de Decembro 2023 |archive-date=11a de Decembro 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211165406/https://books.google.com/books?id=lF5hBAAAQBAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Spielman, D'Antonio">{{cite book |last1=Spielman |first1=Andrew |last2=D'Antonio |first2=M. |chapter=Part One: Magnificent Enemy |title=Mosquito: a natural history of our most persistent and deadly foe |publisher= Hyperion |location=New York |year=2001 |isbn=978-0-7868-6781-3 |url=https://archive.org/details/mosquitonaturalh00spie }}</ref> Inoj de la genro ''Mansonia'' kontraste demetas siajn ovojn en aroj, alkroĉitaj kutime al la subsurfacoj de bedoj de [[Nimfeacoj]].<ref name="Amorim Sa Rojas Santos Neto 2022 pp. 631–637">{{cite journal |last1=Amorim |first1=J. A. |last2=Sa |first2=I. L. R. |last3=Rojas |first3=M. V. R. |last4=Santos Neto |first4=N. F. |last5=Galardo |first5=A. K. R. |last6=Carvalho |first6=D. P. |last7=Ribeiro |first7=K. A. N. |last8=Sallum |first8=M. A. M. |display-authors=5 |title=Aquatic Macrophytes Hosting Immature Mansonia (Mansonia) Blanchard, 1901 (Diptera, Culicidae) in Porto Velho, Rondonia State, Brazil |journal=Journal of Medical Entomology |volume=59 |issue=2 |date=2022-03-16 |doi=10.1093/jme/tjab223 |pages=631–637|pmid=35043213 }}</ref> Ovaroj de la plej multaj moskitospecioj eloviĝas samtempe, sed ovoj de ''Aedes'' en [[diapaŭzo]] eloviĝas neregule dum plilongigita periodo.<ref name="Huang Walker Vulule Miller 2006">{{cite journal |last1=Huang |first1=Juan |last2=Walker |first2=Edward D |last3=Vulule |first3=John |last4=Miller |first4=James R. |title=Daily temperature profiles in and around Western Kenyan larval habitats of Anopheles gambiae as related to egg mortality |journal=Malaria Journal |volume=5 |issue=1 |date=2006 |page=87 |pmid=17038186 |pmc=1617108 |doi=10.1186/1475-2875-5-87 |doi-access=free }}</ref> <gallery mode="packed"> File:Anopheles_egg_2_(cropped).jpg|Ovoj de ''[[Anopheles]]'' kun flankaj flosaĵoj File:Mosquito egg SEM.jpg|Elektronika mikrografo de ovo de kuleno File:Gelege1 (cropped).jpg|Ovoflosaĵo de ''Culex'' </gallery> === Larvo === La kapo de la moskitolarvo havas elstarajn buŝbrosojn uzitajn por manĝado, grandan [[torako]]n sen gamboj, kaj segmentitan [[abdomeno]]n. Ĝi spiras aeron tra sifono sur sia abdomeno, do ĝi devas veni al la surfaco ofte. Ĝi pasigas la plej grandan parton de sia tempo manĝante [[algo]]jn, [[bakterio]]jn kaj aliajn [[mikrobo]]jn en la surfaca tavolo de la akvo. Ĝi plonĝas sub la surfaco kiam estas ĝenita. Ĝi naĝas aŭ propulsante sin per siaj buŝaj brosoj, aŭ lerte tordante sian korpon. Ĝi evoluas tra pluraj stadioj, multiĝantaj ĉiufoje, post kio ĝi [[metamorfozo|metamorfozas]] en krizalidiĝon.<ref name="EPA life cycle">{{cite web |title=Mosquito Life Cycle |date=21a de Februaro 2013 |url=https://www.epa.gov/mosquitocontrol/mosquito-life-cycle |publisher= Environmental Protection Agency |access-date=12a de Decembro 2023 |archive-date=19a de Decembro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219184319/https://www.epa.gov/mosquitocontrol/mosquito-life-cycle |url-status=live }}</ref> ''Aedes''-larvoj, krom kiam tre junaj, povas elteni sekiĝon; ili iras en [[diapaŭzo]]n dum pluraj monatoj se ilia lageto sekiĝas.<ref name="Huang Walker Vulule Miller 2006"/> En la larva stadio de ''[[Culex rajah]]'' troviĝas ekskluzive en la kruĉoj de karnivora planto ''[[Nepenthes rajah]]'', de kie venas la nomo. <gallery class="center" mode="nolines" heights=200 widths=200> File:AnophelesLarvaPhoto CDCHarryWeinburgh publicdomain.jpg|Larvo de ''Anopheles'' File:Culex restuans larva diagram en.svg|Anatomio de larvo de ''Culex'' File:Culex sp larvae.png|Larvoj de ''Culex'' plus unu pupo </gallery> === Pupo === La kapo kaj torako de la krizalido estas kunfanditaj en [[cefalotorako]]n, kie la abdomeno kurbiĝas ĉirkaŭe sub ĝi. La pupo povas naĝi aktive renversante sian abdomenon. Kiel la larvo, la krizalido de la plej multaj specioj devas veni al la surfaco ofte por spiri, kion ili faras per paro de spiraj trumpetoj sur siaj cefalotoraksoj. Ili ne manĝas; ili pasas multe de sia tempo pendante de la akvosurfaco per siaj spiraj trumpetoj. Se alarmite, ili naĝas malsupren renversante siajn abdomenojn en la sama maniero kiel la larvoj. Se neĝenataj, ili baldaŭ denove flosas supren. La imagino eliras el la krizalido ĉe la surfaco de la akvo kaj forflugas.<ref name="EPA life cycle"/> <gallery class="center" mode="nolines" heights=200 widths=400> File:Underwater view of mosquito pupae in standing water.jpg|Moskitopupoj, tuj antaŭ apero de imaginoj. La kapo kaj torako estas fuziitaj en la cefalotorako. </gallery> ==Kutimoj== [[Dosiero:Aedes aegypti.jpg|eta|maldekstra|Ina ''[[Aedes aegypti]]'' en [[Daresalamo]], Tanzanio.]] La konduto de kuloj strukturiĝas laŭ sezonaj kaj {{J|tagnokta ritmo}}. === Akva fazo === Kvardek ok horojn post sangotrinko, kulino demetas siajn [[ovo]]jn. Laŭ la specioj, ili faras tion en diversaj lokoj: sur akvejoj permanentaj aŭ mallongadaŭraj, fluantaj aŭ nefluantaj, en naturaj kavoj aŭ homfaritaj ujoj, aŭ sur subakvigebla tero ( stagnantes ou courantes, dans des réceptacles naturels ou artificiels ou sur des terres inondables (marĉoj kaj rizejoj<ref>Wekesa JWB, Yuval B & Washino RK (1996) ''Spatial distribution of adult mosquitoes (Diptera: Culicidae) in habitats associated with the rice agroecosys- tem of Northern California''. Journal of Medical Entomology 33:344-350.</ref>…). La ovoj de iuj kuloj kapablas travivi sekecon plurajn monatojn longan<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.endemia.nc/pub/Moustiques.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2026-06-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160803040807/http://endemia.nc/pub/Moustiques.pdf |arkivdato=2016-08-03 }}</ref>, do ili povas demetiĝi monatojn antaŭ subakviĝo. La ovoj povas demetiĝi solaj (''[[Toxorhynchites]]'', ''[[Aedes]]'', ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q158597|eo=anofelo|teksto=Anopheles}}'') aŭ en amaso (''{{Ill|lingvo=d|trad=Q276595|eo=kulo (genro)|teksto=Culex}}'', ''[[Culiseta]]'', ''[[Coquillettidia]]'', ''[[Uranotaenia]]'') aŭ fiksiĝi al subakva planta substrato (''[[Mansonia]]'', ''[[Coquillettidia]]''). La totala fekundeco de kulino varias laŭ specioj de 500 ĝis 2000 ovoj (po 20 ĝis 200 en demeto laŭ la kvanto da trinkita sango, ĝenerale en unu ĝis kvar demetoj){{sfn|Sauthier|2010|p=25}}. La ovoj krevas post unu aŭ du tagoj (la rapideco de disvolviĝo varias laŭ la vetero){{sfn|Sauthier|2010|p=25}} naskante akvajn larvojn, kiuj spiras aeron tra spirsifono sur la fino de la abdomeno (krom ''[[Anophelinae]]''). La larvaj habitatoj estas tre diversaj inter la genroj kaj specioj kaj inkludas ĉiujn akvejojn krom la maro: fluantajn (apudbordajn partojn de riveregoj, riveroj, kaj eĉ montaj riveretoj) aŭ nefluantajn (lagoj, lagetoj, marĉoj, rizejoj, fosaĵoj, flakoj); lumajn (sur vojoj) aŭ ombrajn (en arbaroj); grandajn (lagajn kaj riverajn bordojn) aŭ malgrandajn (mortintajn foliojn); plenajn de mineralaj saloj ([[mangrovo]]jn, [[salejo]]jn) aŭ de organika materialo (truojn en arboj); entenatajn de plantoj ([[fitotelmo]]jn: foliakselojn de bananoj, bromeliacoj, ktp..., fendojn en bambuoj, truojn en arboj, kaptujojn de la karnmanĝa planto [[nepento]], kavajn fungojn, falintajn foliojn, kavajn fruktojn), mineralaj substratoj: flakojn, radospurojn, brikfosejojn, bestajn [[piedsigno|spurojn]], krabajn loĝotruojn, helikajn konkojn, roktruojn; aŭ homfaritaĵoj: cisternojn, latrinojn, drenejojn, bestajn trinkujojn, defluilojn, pneŭojn, forlasitajn veturilojn, barelojn, gudrotukojn, [[ladskatolo]]jn, florpotojn... La ovoj de iuj genroj (''Aedes, Haemagogus, Psorophora'') estas sekrezistaj kaj pluvivas ĝis la loko, kie ili demetiĝis, remalsekiĝas. [[Dosiero:Anopheles Culex larvae feeding position CDC mod.jpg|eta|upright=1.1|maldekstra|Pozicio de la larvoj de ''[[Anophelinae]]'' kaj ''[[Culicinae]]'' (ĉi tie ekzemplataj de ''Anopheles'' kaj ''Culex'') dum spirado ĉe la akvosupro. A : spira sifono; B : postaj anusaj papiloj ; C : branĉa fadeno. maldekstre : ''[[Anophelinae]]''; la larvo tenas sin horizontala, dekstre: ''[[Culicinae]]''; la larvo tenas sin vertikala.]] La larvoj manĝas kaj ripozas ĉe la akvosupro, spirante per spirtruoj, kiuj atingas la aeron. La spirtruoj situas rekte sur la 8-a abdomena segmento ĉe ''[[Anophelinae]]'' (kiuj tial por spiri devas teni sin paralelaj al la akvosupro per la branĉaj fadenoj, kiujn nur tiu subfamilio havas) sed fine de la spira sifono de la 8-a segmento ĉe ''[[Culicinae]]'' (kiuj tial devas teni la korpon oblikva al la supro por spiri). Certaj genroj de ''Culicinae'' vivas tute subakve, spirante tra tigo de planto, en kiun ili pikis sian sifonon (''[[Coquillettidia]]'', ''[[Mansonia]]'', kelkaj specioj de ''[[Mymomyia]]''). La larvoj trapasas kvar stadiojn, ĉiufoje pligrandiĝante, kaj metamorfozas en [[pupo (biologio)|pupon]]. La pupo estas akvoloĝa kaj spiras aeron tra du spiraj tubetoj. La fino de la [[abdomeno]] de la pupo estas plata kaj formas remiletojn aŭ naĝilojn. La pupo ne manĝas. Ĝi estas transira stadio inter la larvo kaj la plenkreskulo, dum kiu la fiziologio kaj formo de la besto profunde reformiĝas. La pupeco daŭras du ĝis kvin tagojn, post kiuj la fluga plenkreskulo emerĝas. === Aera fazo === Kuloj povas havi aktivan periodon noktan (''[[kulo (genro)|Culex]]'', ''[[anofelo|Anopheles]]'', ''[[Mansonia]]'' ) taga, (''Toxorhynchites'', ''Tripteroides'') aŭ krepuska (genre ''Aedes''). En la malaltaj [[savano]]j de [[tropika Afriko]], la plej multaj kuloj trinkas nokte aŭ krepuske; en la montaroj, kie tre malvarmas nokte, kaj en densaj arbaroj, kie la lumo neniam fortas, kelkaj specioj, kiuj aliloke estas noktaj aŭ krepuskaj, ĉasas dum la tago. Ĉiu specio de moskito ŝajnas havi propran ciklon de aktiveco en determinitaj klimataj kondiĉoj. Ĉe ''[[anofelo|Anopheles]]'', la larveco daŭras proksimume sep tagojn (se la kondiĉoj estas favoraj, precipe la akvokvalito, temperaturo, kaj haveblo de nutraĵo). La plenkreskuloj vivas laŭ la specio kaj kondiĉoj 15 ĝis 40 tagojn, krom kelkaj specioj, kies inoj povas dormi tra la vintro. La virkuloj foriras nur mallonge de la loko de sia larveco kaj havas relative mallongan vivon. La kulinoj povas migri ĝis 100 km de sia naskiĝloko pasive portate de la vento. En la [[modera klimato|moderaj zonoj]], iuj specioj povas dormi tra la [[vintro]] en la plenkreska stadio, dum ĉe aliaj nur la larvoj travivas ĝis lau [[printempo]]<ref>{{en}} PETERSON, E. L., 1980 ''A limit cycle interpretation of a mosquito circadian oscillator'', J. Theor. Biol. 84 : 281–310. [http://www.genetics.org/cgi/external_ref?access_num=7412329&link_type=MED Medline].</ref>. La vivdaŭro de kuloj varias laŭ la specio de du aŭ tri semajnoj ĝis pluraj monatoj.<ref>{{404|url= http://www.eid-med.org/fr/Moustique/moustiqBiologieCentre.htm#Dur%C3%A9e%20de%20vie%20des%20adultes%C2%A0 |titolo=eid-med.org/fr/Moustique/moust… |dato=20-04-2023}}.</ref>. La pli longaj vivdaŭroj okazas precipe ĉe tiuj specioj, kiuj pasigis parton de la vivo en vintra [[diapaŭzo]]. Por pariĝi, la kulinoj kaj virkuloj de iuj specioj kune formas [[svarmo]]n mallonge post la sunsubiro kaj kelkajn metrojn super la grundo. Tiu konduto estas observita ĉe ''[[Anopheles gambiae|An. gambiae]]'' kaj ''An. funestus'' kaj verŝajne ekzistas ankaŭ ĉe aliaj specioj kaj genroj. La pariĝo okazas mallonge post la emerĝo de la plenkreskuloj, kaj ĉiu kulino estas [[fekundigo|fekundigita]] nur unu fojon por la tuta vivo. La konata zumo de la kuloj estas farata nur de la inoj, kaj ebligas ke la viroj trovu ilin, ĉar ĉiu specio havas sian propran karakteran frekvencon {{sfn|Sauthier|2010|p=24}}. === Dieto === [[Dosiero:Mosquito Tasmania crop.jpg|eta|Ino de ''Ochlerotatus notoscriptus'' trinkanta el homa brako, Tasmanio, Aŭstralio.]] Kaj masklaj kaj inaj moskitoj manĝas [[nektaro]]n, afidan mielroson, kaj plantosukojn,<ref name="Peach-Gries-2020">{{cite journal |last1=Peach |first1=Daniel A. H. |last2=Gries |first2=Gerhard |title=Mosquito phytophagy – sources exploited, ecological function, and evolutionary transition to haematophagy |journal=Entomologia Experimentalis et Applicata|issue=2 |doi=10.1111/eea.12852 |year=2019 |volume=168 |doi-access=free |pages=120–136 }}</ref> sed ĉe multaj specioj la inoj ankaŭ estas sangosuĉaj [[Parazitismo|ektoparazitoj]]. En kelkaj el tiuj specioj, sangomanĝo estas esenca por ovoproduktado; ĉe aliaj, ĝi nur ebligas al la ino demeti pli da ovoj. <ref name="pmid30846726">{{cite journal |title=Multimodal floral cues guide mosquitoes to tansy inflorescences |journal=Scientific Reports |date=March 2019 |volume=9 |issue=1 |page=3908 |pmid=30846726 |last1=Peach |first1=Daniel A. H. |last2=Gries |first2=R. |last3=Zhai |first3=H. |last4=Young |first4=N. |last5=Gries |first5=G. |doi=10.1038/s41598-019-39748-4 |pmc=6405845 |bibcode=2019NatSR...9.3908P }}</ref> Kaj plantaj materialoj kaj sango estas utilaj fontoj de energio en formo de sukeroj. Sango liveras pli koncentritajn nutraĵojn, kiel [[lipido]]jn, sed la ĉefa funkcio de sangaj manĝoj estas akiri [[proteino]]jn por produktado de ovoj.<ref name="Tyagi 2004">{{cite book |last=Tyagi |first=B.K. |title=The Invincible Deadly Mosquitoes |publisher=Scientific Publishers |year=2004 |isbn=978-93-87741-30-0 |url=https://books.google.com/books?id=4g9fDwAAQBAJ&pg=PA79 |access-date=2021-04-06 |page=79 |quote=Only female mosquitoes require a blood meal (protein)...The number of egg formation and development in ovary of the female is directly dependent on quantum and nature supply of blood meal. |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129181746/https://books.google.com/books?id=4g9fDwAAQBAJ&pg=PA79 |url-status=live }}</ref><ref name="AMCA">{{cite web |title=Biology |url=https://www.mosquito.org/page/biology |website=mosquito.org |publisher= American Mosquito Control Association |access-date=6a de Aprilo 2021 |quote=Acquiring a blood meal (protein) is essential for egg production, but mostly both male and female mosquitoes are nectar feeders for their nutrition. |archive-date=29a de Marto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210329163726/https://www.mosquito.org/page/biology |url-status=live }}</ref> Moskitoj kiel ''Toxorhynchites'' reproduktiĝas aŭtogene, ne bezonante sangajn manĝojn. Malsanvektoroj kiel ''Anopheles'' kaj ''Aedes'' estas neaŭtogenaj, postulante sangon por demeti ovojn. Multaj ''Culex''-specioj estas parte neaŭtogenaj, bezonante sangon nur por siaj duaj kaj postaj ovodemetadoj.<ref>{{cite journal |last1=Sawabe |first1=K. |last2=Moribayashi |first2=A. |title=Lipid utilization for ovarian development in an autogenous mosquito, Culex pipiens molestus (Diptera: Culicidae) |journal=Journal of Medical Entomology |volume=37 |issue=5 |pages=726–731 |date=September 2000 |pmid=11004785 |doi=10.1603/0022-2585-37.5.726 |doi-access=free }}</ref> === Gastigantoj === Sangosuĉaj moskitoj preferas apartajn gastigantajn speciojn, kvankam ili estas malpli elektemaj kiam manĝaĵoj malabundas. Diferencaj moskitospecioj preferas [[amfibioj]]n, [[reptilioj]]n kiel [[serpento]]jn, [[birdoj]]n, kaj [[mamuloj]]n. Por ekzemplo, ''Culiseta melanura'' suĉas la sangon de [[paseroformaj birdoj]], sed kiam la moskitonombroj pliiĝas ili atakas mamulojn kiel [[ĉevalo]]j kaj [[homo]]j, okazigante epidemiojn de viruso de orienta ĉevalencefalito en Nordameriko.<ref name="Lehane2005">{{cite book |last=Lehane |first=M. J. |title=The Biology of Blood-Sucking in Insects |url=https://books.google.com/books?id=ZV5EKCEGHIoC&pg=PA151 |date=9a de Junio 2005 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-83608-1 |page=151 |access-date=18a de Februaro 2016 |archive-date=28a de Majo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528091322/https://books.google.com/books?id=ZV5EKCEGHIoC&pg=PA151 |url-status=live}}</ref> Perdo de sango pro multaj mordoj povas sumiĝi al granda volumeno, foje kaŭzante la morton de brutaro same granda kiel bovoj kaj ĉevaloj.<ref name="LSUAgCenter">{{cite web |title=Hurricane Laura exacerbates mosquito problems with livestock |website=[[LSU AgCenter]] |date=2020-09-09 |url=http://www.lsuagcenter.com/profiles/rbogren/articles/page1599664054105 |access-date=2022-02-26 |archive-date=2022-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226191729/https://www.lsuagcenter.com/profiles/rbogren/articles/page1599664054105 |url-status=live }}</ref> [[Malario]]-transdonantaj moskitoj serĉas [[raŭpo]]jn kaj manĝas sian hemolimfon,<ref name="George Blanford Thomas Baker 2014">{{cite journal |last1=George |first1=Justin |last2=Blanford |first2=Simon |last3=Thomas |first3=Matthew B. |last4=Baker |first4=Thomas C. |title=Malaria Mosquitoes Host-Locate and Feed upon Caterpillars |journal=PLOS ONE |volume=9 |issue=11 |date=2014-11-05 |pmid=25372720 |pmc=4220911 |doi=10.1371/journal.pone.0108894 |page=e108894 |bibcode=2014PLoSO...9j8894G |doi-access=free}}</ref> malhelpante ilian evoluon.<ref>{{cite journal |last1=Martel |first1=Véronique |last2=Schlyter |first2=Fredrik |last3=Ignell |first3=Rickard |last4=Hansson |first4=Bill S. |last5=Anderson |first5=Peter |title=Mosquito feeding affects larval behaviour and development in a moth |journal=PLOS ONE |volume=6 |issue=10 |pages=e25658 |year=2011 |pmid=21991329 |pmc=3185006 |doi=10.1371/journal.pone.0025658 |bibcode=2011PLoSO...625658M |doi-access=free }}</ref> <gallery mode=packed heights=150> File:Chironius scurrulus (Yasuni) (cropped) with mosquitoes.jpg|Manĝante el serpento File:Mosquitoes vs. Frog (14555480700) (cropped).jpg|Manĝante el rano File:JJeffreyApapaneMosquito.jpg|Manĝante el birdo </gallery> == Disvastiĝo == Moskitoj loĝas en ĉiaj kontinentoj krom [[Antarkto]]. La plej grandan arealon havas ''Culex pipiens'', ĝi loĝas ĉie, kie loĝas homoj, ĉar homoj estas ĝia ĉefa viktimo. En la senco de la tuta familio Kuledoj, moskitoj troviĝas [[Kosmopolita distribuo|tutmonde]]: en ĉiuj regionoj de la tero, escepte de Antarkto<ref>Mullen, Gary; Durden, Lance (2009). Medical and Veterinary Entomology. London: Academic Press.</ref> kaj de kelkaj insuloj, ĉefe en polusaj aŭ ĉepolusaj [[klimato]]j, ĉeestas almenaŭ kelkaj specioj de moskitoj. [[Islando]] estas malkutima ekzemplo de insulo, esence sen moskitoj.<ref name="Visindavefur.hi.is">{{Citaĵo el la reto|url=http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=2166|titolo=Vísindavefurinn: Af hverju lifa ekki moskítóflugur á Íslandi, fyrst þær geta lifað báðum megin á Grænlandi?|alirdato=2013-10-15|eldoninto=Visindavefur.hi.is|arkivurl=https://archive.ph/20130802162121/http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=2166|arkivdato=2013-08-02}}</ref> En varmaj kaj humidaj tropikaj regionoj, variaj moskitaj specioj estas aktivaj dum la tuta jaro, sed en moderklimataj kaj malvarmaj regionoj ili vintrumas aŭ eniras en [[diapaŭzo]]. [[Arkto|Arktaj]] aŭ [[ĉearkto|ĉearktaj]] moskitoj, kiel kelkaj aliaj arktaj kuletoj de familioj kiaj [[Simuliedoj]] kaj [[Ceratopogonedoj]] povas esti aktivaj dum nur kelkaj malmultaj semajnoj ĉiujare kiam fandakvaj flakoj formiĝas sur la permafrosto. Dum tiu tempo, tamen, ili aperas en grandaj nombroj en kelkaj regionoj kaj povas preni ĝis 300 ml da sango por tago el ĉiu animalo de la karibuaro.<ref name=n1>{{cite journal | author = Fang J | title = Ecology: A world without mosquitoes | journal = Nature | volume = 466 | issue = 7305 | pages = 432–4 | date = 21a de Julio, 2010 | pmid = 20651669 | doi = 10.1038/466432a | publisher = Nature }}</ref> La foresto de moskitoj de Islando kaj similaj regionoj estas verŝajne pro partikularaĵoj de ilia klimato, kiu devias en kelkaj aspektoj de kontinentaj regionoj. Ĉe la komenco de la senĉesa kontinenta vintro de [[Gronlando]] kaj de la nordaj regionoj de [[Eŭrazio]] kaj [[Ameriko]], la [[krizalido]] eniras diapaŭze sub la glacio kiu kovras sufiĉe profundan akvon. La [[imagino]] aperas nur post la glaciopaŭzoj en malfrua printempo. En Islando tamen, la vetero estas malpli antaŭvidebla. En vintromezo ĝi ofte varmiĝas supren subite, igante la glacion krevi, sed tiam por frostiĝi denove post kelkaj tagoj. Antaŭ tiu tempo la moskitoj eliris el siaj [[krizalido]]j, sed la nova frostigo komenciĝas antaŭ ol ili povas kompletigi sian vivociklon. Ĉiu anaŭtogena plenkreska moskito bezonus gastiganton kiu liveru sangomanĝon antaŭ ol ĝi povas demeti realigeblajn ovojn; necesas tempo por pariĝi, maturigi la ovojn kaj ovodemeti en taŭgaj malsekaj regionoj. Tiuj postuloj ne estus realismaj en Islando kaj fakte la foresto de moskitoj de tiaj ĉepolusaj insuloj estas en linio kun la malalta biodiverseco de la insuloj; Islando havas pli malmultajn ol 1500 priskribitajn speciojn de insektoj, multajn el ili verŝajne hazarde lanĉite fare de homa agentejo. En Islando la plej multaj ektoparazitaj insektoj vivas en ŝirmitaj kondiĉoj aŭ fakte sur mamuloj; ekzemple kiaj [[laŭso]]j, [[pulo]]j kaj lit-[[cimo]]j, en kies vivkondiĉo frostigado estas de neniu rilato, kaj la plej granda parto de kiuj estis lanĉitaj preterintence fare de homoj.<ref>"Vísindavefurinn: Af hverju lifa ekki moskítóflugur á Íslandi, fyrst þær geta lifað báðum megin á Grænlandi?". Visindavefur.hi.is. Alirita 2013-10-15.</ref> Iuj aliaj akvaj [[Diptero]]j, kiel ekzemple Simuliedoj, pluvivas en Islando, sed iliaj kutimoj kaj adaptiĝoj devias de tiuj de moskitoj; Simuliedoj ekzemple, kvankam ili, kiel moskitoj, estas sangosuĉantoj, ĝenerale loĝas sub ŝtonoj sub fluanta akvo kiu ne facile frostiĝas kaj kiu estas komplete malkonvena al moskitoj; moskitoj estas ĝenerale ne adaptitaj al fluanta akvo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=THE BLACK FLIES OF ICELAND (DIPTERA: SIMULIIDAE)|url=https://archive.org/details/sim_canadian-entomologist_1977-03_109_3/page/449|aŭtoro=Peterson B.V.|jaro=1977|gazeto=The Canadian Entomologist|volumo=109|COI=10.4039/Ent109449-3|paĝo=449}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Long term studies on Simulium vittatum Zett. (Diptera: Simuliidae) in the River Laxá, North Iceland, with particular reference to different methods used in assessing population changes|aŭtoro=Gislason G. M., Gardarsson A.|jaro=1988|gazeto=Verb. int. Ver. Limnol|volumo=23|paĝoj=2179–2188}}</ref> Ovoj de specioj de moskitoj de la [[Modera klimato|moderklimataj zonoj]] estas pli toleremaj al la malvarmo ol la ovoj de specioj indiĝenaj ĝis pli varmaj regionoj.<ref>Hawley WA, Pumpuni CB, Brady RH, Craig GB (1989). "Overwintering survival of Aedes albopictus (Diptera: Culicidae) eggs in Indiana". Journal of Medical Entomology 26 (2): 122–129. PMID 2709388.</ref><ref>Hanson SM, Craig GB (1995). "Aedes albopictus (Diptera: Culicidae) eggs: field survivorship during northern Indiana winters". Journal of Medical Entomology 32 (5): 599–604. PMID 7473614.</ref> Multaj eĉ toleras subnulajn temperaturojn. Krome, plenkreskuloj de kelkaj specioj povas postvivi la vintron uzante ŝirmejon ene de taŭgaj mikrovivejoj kiel ekzemple konstruaĵoj aŭ arbokavaĵoj.<ref>Romi R, Severini F, Toma L (2006). "Cold acclimation and overwintering of female Aedes albopictus in Roma". Journal of the American Mosquito Control Association 22 (1): 149–151. doi:10.2987/8756-971X(2006)22[149:CAAOOF]2.0.CO;2. PMID 16646341.</ref> ==Protekto kontraŭ kuloj== ===Mallogaĵoj=== En lokoj loĝataj de kuloj, oni povas apliki [[mallogaĵo]]n al la haŭto aŭ la vestoj por forpeli ilin. Apotekisto povas rekomendi specifan mallogaĵon laŭ la speco de haŭto. Por vojaĝantoj estas pli bone aĉeti mallogaĵon surloke ol kunporti, ĉar la produktoj kutime estas pli adaptitaj al lokaj kuloj{{sfn|Sauthier|2010|p=41}}. La Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) rekomendas precipe tiujn mallogaĵojn, kiuj entenas DEET ({{Ill|lingvo=d|trad=Q408389|eo=N,N-duetil-3-metilbenzamido|teksto=N,N-duetil-3-metilbenzamidon}}, antaŭe nomitan N, N-duetil-m-toluamido), IR3535 ({{N|etila butilacetilaminopropionato}}) aŭ [[ikaridino]]n (1-piperidinekarboksilan acidon, 2-(2-hydroksietil)- 1-metilpropilesteron)<ref name="futura14032009">{{citaĵo el la reto |titolo=Comment se protéger des moustiques ? |url=https://www.futura-sciences.com/fr/question-reponse/t/ete-1/d/comment-se-proteger-des-moustiques_394/ |verko=Futura |alirdato=16-a de oktobro 2020}}.</ref>. La plej efika mallogaĵo estas DEET. La mallogaĵoj faritaj el [[sojfabo|sojfaba]] oleo aŭ IR3535 protektas dum malpli longa daŭro. La aliaj plantodevenaj mallogaĵoj, kiel [[cimbopogona oleo]], efikas tre mallongadaŭre kaj tial oni taksas ilin neutilaj eksterdome. Laŭ MOS ili "tamen povas malpliigi mordojn ene de konstruaĵoj".<ref name="futura14032009" /> La kultivado de iuj plantoj, ekzemple rande de fenestroj, povus havi mallogan efikon. Tiaj plantoj estas la {{Ill|lingvo=d|trad=Q5727732|eo=cimbopogono}}, [[lamiacoj]] (kiel [[citronmeliso]], [[timiano]], [[oficina rosmareno]], [[lavendo]], kaj [[bazilio]]), [[geraniacoj]] (kiel [[geranio]] kaj [[pelargonio]]), la [[dalmata insektofloro|insektofloro]], la tomatujo, kaj la [[tropeolo]]{{sfn|Sauthier|2010|p=40}}. La {{J|kontraŭkula brakringo}} estas praktike senutilaj{{sfn|Sauthier|2010|p=41}}{{,}}<ref>Mark S. Fradin, M.D. kaj John F. Day, « Comparative Efficacy of Insect Repellents against Mosquito Bites », ''New England Journal of Medicine, '' volumo 347 , numero 1: 13-18, 4-a de julio, 2002.</ref>. Ankaŭ la elektronikaj kontraŭkulaj aparatoj, kiuj laŭpretende forpelas kulinojn per ultrasono, estas senutilaj, ĉar kulinoj fakte ne perceptas tiajn vibrojn<ref name="Tennstedt"> Tennstedt, ''« Peaux et moustiques »''. En ''Progrès en dermato-allergologie'' - Lille 2004. Groupe d'études et de recherches en dermato-allergologie. 91-104. [https://books.google.com/books?id=W_N2sFt-lLkC&pg=PA91&lpg=PA91&dq=peau+et+moustiques+Groupe+d%27%C3%A9tudes+et+de+recherches+en+dermato-allergologie&source=bl&ots=IdY3q8-z0L&sig=-Sjv15ZnV0Foeh5ufJPvZOJ7opM&hl=en&ei=txyCSviZHoWsjAfmhbD-CQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1#v=onepage&q=&f=false].</ref>{{,}}<ref>[[60 millions de consommateurs]], julio-aŭgusto 2010, {{n°}}45, {{p.}}69.</ref>{{,}}<ref>{{en}} Enayati AA, Hemingway J, Garner P., « Electronic mosquito repellents for preventing mosquito bites and malaria infection », ''Cochrane Database Syst Rev.'', 2007 18 ; CD005434.</ref>{{,}}{{sfn|Sauthier|2010|p=41}}{{,}}<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=Une sonnerie de portable qui éloigne les moustiques ! |url=http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/high-tech-4/d/une-sonnerie-de-portable-qui-eloigne-les-moustiques_4190/ |verko=Futura |alirdato=16-a de oktobro 2020 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130510154923/http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/high-tech-4/d/une-sonnerie-de-portable-qui-eloigne-les-moustiques_4190/ |arkivdato=2013-05-10 }}.</ref>. == Sistematiko == Oni priskribis jam ĉirkaŭ 3,500 speciojn de Kuledoj.<ref>Harbach, R.E. (2011). [http://mosquito-taxonomic-inventory.info/ Mosquito Taxonomic Inventory].</ref> Ili estas ĝenerale dividitaj en du subfamiliojn kiuj siavice enhavas ĉirkaŭ 43 genrojn. Tiuj nombroj estas celo de konstantaj ŝanĝoj, ĉar oni malkovras pli da specioj, kaj ĉar studoj de DNA ebligas rearanĝon de la taksonomio de la familio. La du ĉefaj subfamilioj estas la Anofelenoj kaj la Kulenoj, kies genroj aperas sube.<ref>[http://wrbu.si.edu Walter Reed Biosystematics Unit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111014013245/http://wrbu.si.edu/ |date=2011-10-14 }}. Wrbu.si.edu. Retrieved on 2013-04-01.</ref> La distingo estas de granda praktika gravo ĉar ambaŭ subfamilioj tendencas diferenci laŭ gravo kiel vektoroj de diferencaj klasoj de malsanoj. Ĝenerale konsiderite, [[Artropodaj virusoj|arbovirusaj]] malsanoj kiaj la [[flava febro]] kaj la [[dengo]] tendencas esti transmisiitaj fare de specioj de la subfamilio '''Kulenoj''', ne necese en la genro ''Culex''. Kelkaj transmisias variajn speciojn de [[birda malario]], sed ne klaras ĉu ili iam transmisias formojn de homa malario. Kelkaj specioj tamen transmisias variajn formojn de [[filariazo]], muulto kiel multaj [[Simuliedoj]]. Anofelenaj moskitoj, denove nenecese en la genro ''Anopheles'', foje portas patogenajn arbovirusojn, sed ne klaras ĉu ili iam transmisias ilin kiel efikaj vektoroj. Tamen, ĉiuj el la ĉefaj vektoroj de homa [[malario]] estas Anofelenoj. Unu el la plej famaj vektoroj de malario estas ''[[Anopheles gambiae]]''. === Subfamilioj === * Anofelenoj ''Anophelinae'' * Kulenoj ''Culicinae'' === Genroj === {{Div col|cols = 5}} * ''[[Aedeomyia]]'' * ''[[Aedes]]'' * ''[[Anopheles]]'' * ''[[Armigeres]]'' * ''[[Ayurakitia]]'' * ''[[Borachinda]]'' * ''[[Coquillettidia]]'' * ''[[Culex]]'' * ''[[Culiseta]]'' * ''[[Deinocerites]]'' * ''[[Eretmapodites]]'' * ''[[Ficalbia]]'' * ''[[Galindomyia]]'' * ''[[Haemagogus]]'' * ''[[Heizmannia]]'' * ''[[Hodgesia]]'' * ''[[Isostomyia]]'' * ''[[Johnbelkinia]]'' * ''[[Kimia]]'' * ''[[Limatus]]'' * ''[[Lutzia]]'' * ''[[Malaya (genro)|Malaya]]'' * ''[[Mansonia]]'' * ''[[Maorigoeldia]]'' * ''[[Mimomyia]]'' * ''[[Onirion]]'' * ''[[Opifex (insekto)|Opifex]]'' * ''[[Orthopodomyia]]'' * ''[[Psorophora]]'' * ''[[Runchomyia]]'' * ''[[Sabethes]]'' * ''[[Shannoniana]]'' * ''[[Topomyia]]'' * ''[[Toxorhynchites]]'' * ''[[Trichoprosopon]]'' * ''[[Tripteroides]]'' * ''[[Udaya (genro)|Udaya]]'' * ''[[Uranotaenia]]'' * ''[[Verrallina]]'' * ''[[Wyeomyia]]'' {{Div col end}} ===Gravaj specioj=== ''[[Anopheles stephensi]]'' estas ĉefa moskito transiganta vektoro de [[malario]] en urba [[Barato]] kaj estas inkludita en la sama subgenro kiel ''[[Anopheles gambiae]]'', la ĉefa transiganta vektoro de malario en [[Afriko]].<ref name="A">Valenzuela, J.G., Francischetti, I.M.B., Pham, V.M., Garfield, M.K., & Ribeiro, J.M.C. (2003). Exploring the salivary gland transcriptome and proteome of the Anopheles stephensi mosquito. ''Insect Biochemistry and Molecular Biology'', '''33''', 717-732.</ref> ''A. gambiae'' konsistas el komplekso de morfologie identaj specioj de moskitoj, kun ĉiuj aliaj ĉefaj malarivektoroj; tamen, ''A. stephensi'' ne estis ankoraŭ inkludita en ajna el tiuj kompleksoj.<ref name="B">Dash, A.P., Adak, T., Raghavendra, K., & Singh, O.P. (2007). The biology and control of malaria vectors in India. ''Current Science'', '''92''', 1571-1578.</ref> Tamen, du subspecioj de ''A. stephensi'' ekzistas bazite sur diferencoj en ovodimensioj kaj en la nombro de faltoj en la ovoj; ''A. s. stephensi'' ''sensu stricto'', nome la tipa formo, estas efika malarivektoro kiu okazas en urbaj areoj, kaj ''A. s. mysorensis'', nome la varia formo, ekzistas en ruraj areoj kaj montras konsiderindan zoofilian kutimon (bestemo), kio faras ĝin ne tiom efika malarivektoro.<ref name="C">Malhotra, P.R., Jatav, C.P., & Chauhan, R.S. (2000). Surface morphology of the egg of ''Anopheles stephensi stephensi'' sensu stricto (Diptera, Culicidae). ''Italian Journal of Zoology'', '''62''', 147-151.</ref> Tamen, ''A. s. mysorensis'' ja estas grava vektoro en [[Irano]].<ref name="D">Sinka, M.E., Bangs, M.J., Manguin, S., Chareonviriyaphap, T., Patil, A.P., Temperley, W.H., Gething, P. W., Elyazar, I.R.F., Kabaria, C.W., Harbach, R.E., & Hay, S.I. (2011). The dominant ''Anopheles'' vectors of human malaria in the Asia-Pacific region: occurrence data, distribution maps and bionomic précis. ''Parasites & Vectors'', '''4''', 1-46.</ref> Ankaŭ intermeza formo ekzistas en ruraj komunumoj kaj ĉirkaŭ-urbaj areoj, kvankam ties vektora statuso estas nekonata.<ref name="D" /> Ĉirkaŭ 12% de kazoj de [[malario]] en Barato venas el ''A. stephensi''.<ref name="E">Tikar, S.N., Mendki, M.J., Sharma, A.K., Sukumaran, D., Veer, V., Prakash, S., & Parashar. B.D. (2011). Resistance status of the malaria vector mosquitoes, ''Anopheles stephensi'' and ''Anopheles subpictus'' towards adulticides and larvicides in arid ad semi-arid areas of India. ''Journal of Insect Science'', '''11''', 1-10.</ref> En Novembro 2015, usona esplorgrupo pruvis, ke ''A. stephensi'' kun genetikaj modifoj povus iĝi nekapabla transigi malarion, kaj ankaŭ ke 99.5% de idoj de mutaciantaj moskitoj estis imunaj.<ref>[http://nos.nl/artikel/2071043-gemuteerde-mug-moet-malaria-bestrijden.html Gemuteerde mug moet malaria bestrijden] Nederlandse Omroep Stichting, 24a de Novembro 2015 (nederlande)</ref> == Evoluo == La kuloj estas proksime parencaj al ''[[Chaoboridae]]''. Ili verŝajne aperis antaŭ proksimume 170 milionoj da jaroj dum la [[ĵurasio]], sed la plej malnova [[fosilio]] datiĝas al la [[kretaceo]]. La primitivaj kuloj estis proksimume trifoje pli grandaj ol la nunaj. == Vidu ankaŭ == * [[Aedo (moskito)]] * [[Komuna pikmoskito]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri kulo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Antaŭ tima okulo potenciĝas eĉ kulo.''}} * {{citaĵo|''Kulo nenion valoras, sed ĝia piko doloras.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Brunhes, J.; Rhaim, A.; Geoffroy, B.; Angel, G.; Hervy, J. P. Les Moustiques de l'Afrique mediterranéenne. Interactive identification guide to mosquitoes of North Africa, with database of information on morphology, ecology, epidemiology, and control. Mac/PC Numerous illustrations. IRD/IPT [12640] 2000 CD-ROM. ISBN 2-7099-1446-8 * Davidson, Elizabeth W. (1981). Pathogenesis of invertebrate microbial diseases. Montclair, N. J.: Allanheld, Osmun. ISBN 0-86598-014-4. * Jahn, G. C., Hall, D. W. & Zam, S. G. (1986). "A comparison of the life cycles of two Amblyospora (Microspora: Amblyosporidae) in the mosquitoes Culex salinarius and Culex tarsalis Coquillett". Journal of the Florida Anti-Mosquito Association 57: 24–27. * Kale, H. W., II. (1968). "The relationship of purple martins to mosquito control" (PDF). [[The Auk]] 85 (4): 654–661. doi:10.2307/4083372. JSTOR 4083372. [http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v085n04/p0654-p0661.pdf] Alirita la 12an de Oktobro 2015. {{Projektoj|q=Kulo|ReVo=moskit}} == Eksteraj ligiloj == * [http://e-m-b.org/ European Mosquito Bulletin] en la angla * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Mosquito|revizio=1250460194}} {{Portalo|Zoologio}} {{Havenda artikolo|Moskito}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insektoj]] 4eluk46bopg7bh85pvz9c1xb99dstx0 Angola kvanzo 0 41944 9480861 9141158 2026-09-23T18:47:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480861 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Vidu ankaŭ: [[Kvanzao]] festo en la afrik-usonana kulturo}} {{Informkesto valuto |Valuto = |Ŝtato =Angolo |Subdivido = |Mallongigo = |Kurza dato = |Kurzo = |Bildo ={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} {| class="wikitable infobox" border="1" bgcolor="#ffffff" width="280" align="right" style="margin-left:3px" !bgcolor=#dddddd colspan=2|Kvanzo |- |lando:||[[Angolo]] |- |bgcolor=#dddddd|monero:||bgcolor=#dddddd|100 centimoj |- |[[ISO 4217|ISO-4217-Code]]:||AOA |- |bgcolor=#dddddd|mallongigo:||bgcolor=#dddddd|Kz |- | valuta kurso:<br />(31-a de marto de 2005)||1 EUR = 74 AOA |} '''Kvanzo''' - [[portugale]] ''kwanza'' - estas la valuto de [[Angolo]]. En [[1977]], la kvanzo anstataŭigis la [[portugala eskudo|portugalan eskudon]]. ĝi estis dividita je 100 ’’Lwei’’. Ĉe la monreformo de [[1995]] estis ŝanĝita ĉiu 1000 malnovaj kvanzoj je "Kwanza Reajustado". La nova kvanzo estas dividita je 100 centimoj. La sekvaj kvanzaj banknotoj ekzistas: 1, 5, 10, 50, 100, 200, 500 kaj 1.000. La banknotoj de 200, 500 kaj 1.000 kvanzoj aperis la 19-an de julio en [[2004]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060923201524/http://www.bna.ao/inc/mini1frente.jpg bildo de antaŭa flanko de monbileto de unu kvanzo] * [https://web.archive.org/web/20060923201418/http://www.bna.ao/inc/mini1verso.jpg dorsa flanko de la sama monbileto] * [https://web.archive.org/web/20060923201543/http://www.bna.ao/inc/mini5frente.jpg bildo de antaŭa flanko de monbileto de kvin kvanzoj]en la [http://www.bna.ao retejo de la Nacia Banko de Angolo], ĉiuj tri bildoj arkivigitaj en septembro 2006 {{Valutoj de Afriko}} [[Kategorio:Monunuoj]] [[Kategorio:Ekonomio de Angolo]] c1bk65cfuvdnsdt3mums48u0sni58p3 Mez-Eŭropa Universitato 0 44919 9481051 9463176 2026-09-24T10:37:54Z Crosstor 3176 /* Studentoj (elekto) */ 9481051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = | fondodato = [[1991]] | urbo = [[Budapeŝto]], [[Vieno]] | gvidanto = Michael Ignatieff |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AT-9 |situo sur mapo= VienoOSM |situo sur mapo2= Vieno |zomo = 14 | retejo = }} La '''Mez-Eŭropa Universitato''' ({{lang-en|Central European University}}, ankaŭ '''CEU''') estas [[privata universitato]] kun [[kampuso]] en [[Vieno]] (antaŭe en [[Budapeŝto]]), kiu estas akreditita en [[Aŭstrio]] kaj [[Usono]] Ĝi estis fondita en [[1991]], kun financa apogo de [[George Soros]]. La universitato celas kontribui al la evoluo de [[Malfermita socio|malfermitaj socioj]] per [[edukado]] en la [[Postkomunismo|postkomunismaj landoj]], (vidu [[Orienta Bloko]]). [[Dosiero:CEU Nador-utca 0337-2009.jpg|eta|Centra domo de la universitato]] En [[2017]], CEU havis 1448 studentojn el 117 landoj kaj kunlaborantaron de 723 homoj el pli ol 40 landoj<ref>(en) ”''[https://www.ceu.edu/about About CEU]''” (Pri CEU), Central European University. 2018.</ref>. Ĝi ofertas programojn en gradoj de [[Magistro|Master]] kaj [[Ph.D]] en [[sociaj sciencoj]], [[juro]], [[ekonomio]] kaj [[matematiko]]. En [[2017]] la [[kabineto]] faris paŝojn por ĉesigi la universitaton, rezulte oni fondis filian universitaton en [[Vieno]]<ref>(en) Walker, Shaun (3-an de decembro 2018). ”'''[https://www.theguardian.com/world/2018/dec/03/dark-day-freedom-george-soros-affiliated-central-european-university-quits-hungary Dark day for freedom': Soros-affiliated university quits Hungary]''”</ref>. En Budapeŝto la universitato funkciigis la plej multajn el ĝiaj operacioj en Budapeŝto ĝis septembro [[2019]]. [[Dosiero:Central European University. - Frankel Leó Street, 2016 Budapest.jpg|eta|maldekstre|Apartenaĵo de la universitato]] == Rektoroj == * 1991-1993: [[William Newton-Smith]] (Prezidanto de la Estraro) * 1993-1996: [[Alfred Stepan]] * 1997-1999: [[Josef Jařab]] * 1999-2009: [[Yehuda Elkana]] * 2009-2016: [[John Shattuck]] * 2016-2021: [[Michael Ignatieff]] * 2021- : [[Shalini Randeria]] == Instruistoj (elekto) == {{Ĉefartikolo|Listo de instruistoj en Mez-Eŭropa Universitato}} * [[Péter Balázs (politikisto)]] * [[Lajos Bokros]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[András Bragyova]] * [[László Csaba]] * [[András Gerő]] * [[Kinga Göncz]] * [[Elemér Hankiss]] * [[György Karsai]] * [[Gábor Klaniczay]] * [[Botond Kőszegi]] * [[M. Mária Kovács]] * [[Tamás Meszerics]] * [[Péter Mihályi]] * [[Kálmán Mizsei]] * [[András Stipsicz]] * [[Júlia Szalai]] * [[György Endre Szőnyi]] * [[Kata Tisza]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[Diána Ürge-Vorsatz]] * [[Éva Voszka]] == Studentoj (elekto) == * [[Gabriella Erdélyi]] * [[Beatrix F. Romhányi]] * [[Zoltán Gál (geografo)]] * [[Anna Kende]] * [[Zoltán Kovács (subministro)]] * [[Ferenc Kumin]] * [[Tivadar Magyari]] * [[Csongor István Nagy]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Gábor Scheiring]] * [[Balázs Szepesi]] * [[Előd Takáts]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[Péter Ungár]] == Aliaj universitatanoj == * [[Dóra Perczel-Forintos]], [[psikologo]] == Vidu ankaŭ == * [[Michael Ignatieff]] * [[Lívia Járóka]] * [[Malferma socio]] * [[Fondaĵoj pri malferma socio]] == Eksteraj ligiloj == [http://www.ceu.hu Central European University] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:CEU protest 20170402 171630.jpg|eta|maldekstre|Protesto por la libera universitato en 2017 ĉe alia universitato|340x340ra]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj de Budapeŝto]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1991]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1990-1999]] 4ookoawoyw76fvjybr089gy14l129ma Heroo 0 49070 9480898 9266768 2026-09-23T21:10:31Z Arbarulo 135469 9480898 wikitext text/x-wiki :''Por la narkotaĵo, vidu '''[[Heroino]]'''.'' {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Robin Hood Memorial.jpg|eta|200ra|[[Robin Hood]] estas [[popolheroo]] de la mezepoka [[Anglujo|angla]] folkloro.]] En [[mitaro]]j kaj [[folkloro]]j, '''heroo''' (ankaŭ malpli dramece kaj pli ĝeneraligita '''[[bonulo]]''') estas [[rolulo]]j alfrontantaj danĝerajn kaj malfavorajn cirkonstancojn kaj — eĉ se malfortaj — montrantaj kuraĝon (je fizika kaŭ morala defio) kaj deziron sinoferi (t.e. '''heroismo''') por valoro pli grava ol si mem. Plej ofte la mitaj herooj posedas kapablojn kaŭ virtojn transhomajn ĉar ili estas filoj de dio kun homo. En [[literaturo]], speciale en [[tragedio]]j, la heroo povas ankaŭ travivi gravegajn misiojn, kiuj kondukas ĝin al ĝia defalo (ekzemple, la misio de [[Edipo]]: mortigi viron nesciante, ke la viro estas reĝo kaj lia patro, kaj do plenumante parton de profesio). Tiajn heroojn oni ofte nomas [[tragediaj herooj]]. Heroaj rakontoj povas funkcii kiel moralaj ekzemploj, markante la etikan kodon de kulturo, speciale por la junaj homoj. Kultado heroojn estis religie tre grava en antikvaj [[Antikva Grekio|Grekio]] kaj [[Antikva Romio|Romio]]. [[Popola heroo]] aŭ nacia heroo estas tipo de heroo – reala, fikcia aŭ mitologia – kun siaj nomo, personeco kaj faroj konataj de la popola konscio de popolo, menciita ofte en popolkantoj, popolrakontoj kaj alia folkloro; kaj kun moderna apero en literaturo, arto kaj kino. Ordinare, oni nomas heroo homon noblan pro specialaj kvalitoj/faraĵoj. La vorto <nowiki>''heroo''</nowiki> ankaŭ estas foje uzata simple kiel [[sinonimo]] de [[ĉefrolulo]] en fikcia verko.<ref>Ekzemple "en ''[[Mi stelojn jungis al revado]]'' la ĉefa heroo estas [[Ernest Drezen]]". Lins, Ulrich. 2026. "Kia homo estis Simeono Podkaminer?". ''Esperanto'' 416(10): 206.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Heroinoj de la Grekaj tragedioj]] * [[Heroo de Socialisma Laboro]] * [[Heroa nudeco]] * [[Kontraŭheroo]] * [[Maliculo|Fiulo]] {{Ĝermo}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Momotaro-Kobunsha-1885-insidecover.jpg|eta|maldekstra|180ra|[[Momotarō]], heroo de la japana folkloro Dosiero:Achilles by Lycomedes Louvre Ma2120.jpg|eta|maldekstra|180ra|''[[Aĥilo]]'', heroo de la [[greka mitologio]] Dosiero:Peter Paul Rubens 003.jpg|eta|maldekstra|180ra|''La Morto de Hektoro'': La greka heroo Aĥilo murdas [[Hektoro]] dum la [[Troja Milito]], pentrado de [[Peter Paul Rubens]], ĉirkaŭ [[1630]]-[[1635]]. Dosiero:Watts-galahad.JPG|eta|maldekstra|Sir Galahad, heroa rolulo el la [[Artura legendo|arturaj legendoj]], montru la arketipo de a tipa heroo </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Heroo|ReVo=hero}} * http://www.ericdigests.org/2004-1/heroes.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050331085331/http://www.ericdigests.org/2004-1/heroes.htm |date=2005-03-31 }} <!-- Esploranta la Funkcio de Herooj kaj Heroinoj en Porinfana Literaturo de ĉirkaŭ la Mondo --> * http://www.screenonline.org.uk/tours/heroes/tour1.html <!-- ''La Brita Heroo'' --> * http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1058/is_n37_v110/ai_14739320 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060225153843/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1058/is_n37_v110/ai_14739320 |date=2006-02-25 }} <!-- '''''ĉu''''' http://www._questia_._com_/_PM_._qst_?A=o&d=5000242002 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Herooj| ]] [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Literaturo]] [[Kategorio:Mitologio]] [[Kategorio:Fikcio]] [[Kategorio:Tipaj roluloj]] obp8seho2x4nip6vldrtn9goskrxqkg Boltilo 0 50610 9480859 8805149 2026-09-23T18:47:14Z Verdulo 1002 9480859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ilo | nomo = | bildo = Gedore No. 7 combination wrenches 6–19 mm.jpg | bilda priskribo = Boltiloj | bilda grandeco = 200px | aliaj nomoj = | klasifiko = [[muntada instrumentaro]] | tipoj = | uzata por = turnado de [[bolto]]j kaj [[boltingo]]j | inventinto = | produktanto = | modelo = | rilataj = }} [[Dosiero:Renchilo_9_11.jpg|eta|400ra|Boltilo por boltoj kaj boltingoj de grando 9 kaj 11 mm.]] [[Dosiero:Universala_renchilo.jpg|eta|400ra|[[Universala boltilo]], kiu taŭgas por turni ŝraŭbojn kaj ŝraŭbingojn de ĉiu amplekso, inter du limaj valoroj.]] [[Dosiero: Universala_renchilo_1.jpg |eta|400ra|Universala boltilo, kiu estas destinita unue por turni [[tubo]]jn kaj aliajn rondajn aĵojn de ĉiu [[diametro]], inter du limaj valoroj.]] [[Dosiero:Renchilo_aro.jpg|eta|400ra|Aro de boltingoj de diversaj grandoj, kun iliaj boltil-leviloj.]] [[Dosiero:Renchilo_aro_muntita.jpg|eta|400ra|Boltilo, ekipita de unu el la eblaj ingoj, preta al uzado.]] [[Dosiero:Speciala_renchilo.jpg|eta|400ra|Speciala boltilo. Tiaspecaj boltiloj ofte troviĝas en garnituro de diversaj aparatoj.]] '''Boltilo''' estas ilo por turni [[bolto]]jn, [[boltingo]]jn kaj aliajn aĵojn havantajn similan formon, sin apogante sur partoj paralelaj al la turnanta [[akso]] (male al la [[ŝraŭbilo]]j, kiuj sin apogas al parto orta al la turnanta akso). [[Universala boltilo]] taŭgas por turni boltojn kaj boltingojn de ĉiu amplekso, inter du limaj valoroj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Boltiloj| ]] [[Kategorio:Materialprilaboraj iloj]] k2o2m7ubq3d3lzdpgyg8ybwh5p0nzjs Assen 0 58123 9480938 9442511 2026-09-24T01:27:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nederlanda municipo | nomo = Assen | situo = LocatieAssen | provinco = {{Drento}} | ĉefloko = Assen | areo = 83,48 | areo tero = 82,09 | areo akvo = 1,39 | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato loĝantaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | denso = 777 | latitudo = 52.99565 | longitudo = 6.56368 | situo sur mapo2 = Centra Assen | situo de2 = Situa mapo de la urbocentro de Assen | zomo = 10 | trafika arterio = [[Rijksweg 28|A28]], [[Rijksweg 33|N33]]; [[fervojlinio Groningen-Meppel]] }} [[Dosiero:Loudspeaker.svg]]'''[[Aŭdvidaĵo:Nl-Assen.ogg|Assen]]''' estas la ĉefurbo de la [[provincoj en Nederlando|provinco]] [[Drento]] (''Drenthe'') en [[Nederlando]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Assen estas eble konata pro [[Bartje]] sed ankoraŭ pli konata pro sia TT-cirkvito (motorcikla vetkurejo por la [[TT-Assen|Turista Trofeo]]). == Famuloj == * [[Jan Fabricius]] * [[Anne de Vries]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.assen.nl oficiala retejo] * https://web.archive.org/web/20070412151540/http://www.kaartassen.nl/ <!-- Mapo de Aseno --> * http://www.ahvassen.nl <!-- _Asser_ _Historische_ _Vereniging_ --> [[Dosiero:StationAssen.jpg|eta|maldekstra|Fervoja stacio de Assen.]] [[Dosiero:Drents Museum.jpg|eta|maldekstra|Drenta [[Muzeo]]]] [[Dosiero:Jozefkerk-Assen.jpg|eta|maldekstra|Jozefkirko]] {{projektoj}} {{Municipoj de Drento}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Nederlando]] [[Kategorio:Loĝlokoj en Drento]] [[Kategorio:Municipoj de Drento]] 03cdtvuga9um9qx9l54sdpcn3uummp4 Edama fromaĝo 0 59277 9480868 8936068 2026-09-23T19:00:48Z Amherst99 21806 /* */ 9480868 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fromaĝo |dosiero= [[Dosiero:SmallEdamCheese.jpg|200px]] |deveno = [[Edam]] |graso = 40 |formo = [[Globo]] |alto = |pezo = ĉ. 1600 |tipo = |origino = pasteŭrizita bovinlakto }} La '''edama fromaĝo''' estas duonmola nederlanda [[fromaĝo]] el bovina [[lakto]]. Oni verŝas el ĝi ĝenerale rondajn formojn kun pezo de 1–2 kg kaj kovras ĝin per ruĝa parafina tavolo. Ankaŭ ekzistas brikoformaj, ruĝkolorigitaj specoj. Oni originale kolorigis la ŝelon de la fromaĝo per [[cinabro]] por distingi ĝin disde la aliaj nederlandaj fromaĝoj. Hodiaŭ, la rolon de cinabro transprenis la [[parafino]]. La interno de la edama fromaĝo estas sentrua, orflava, la gusto estas leĝere pikanta, tial oni uzas ĝin volonte por apetitvekaj nutraĵoj. Ĝi estas unu el la plej malnove venditaj fromaĝoj de Eŭropo (simile al la gouda-fromaĝo). Oni eksportas ĝin al multajn landojn. La maturigo de la fromaĝo daŭras minimume du monatojn, sed kelkfoje eĉ unu jaron. La pli longa maturiĝo donas pli fortan guston, la fromaĝo iĝas pli malmola kaj milde fend-ŝela. La fromaĝo ricevis sian nomon pro la devenejo, la nederlanda municipo [[Edam]].<ref name=Miller>[http://books.google.com/books?id=tRdj4Slk2_QC&pg=PA209#v=onepage Laurel Miller, Thalassa Skinner, Ming Tsai: ''Cheese For Dummies''] (anglalingve: "fromaĝo por komencantoj", [[poŝlibro]] de 2012, serio Culture Magazine, eldonejo John Wiley & Sons, paĝoj 209 [http://books.google.com/books?id=tRdj4Slk2_QC&pg=PA210#v=onepage kaj 210], ISBN 9781118099391, vidita je 2020-04-04</ref><ref name="EdamHist">[http://www.edam.com/edam_cheese.htm "la historio de Edama fromaĝo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111026075505/http://www.edam.com/edam_cheese.htm |date=2011-10-26 }}, [[angla]]lingva artikolo en la retejo ''edam.com'', vidita je 2020-04-04</ref>. == Rilatoj al Esperanto == La esperantlingva [[bardo]] [[Claude Piron]] sub pseŭdonimo [[Johán Valano]] prikantis la laktaĵon per la [[kanzono]] "fromaĝ' el Edamo", publikigita fare de la eldonejo ''[[LF-koop]]'' en 1982 per la [[muzika kasedo]] "Frandu piron", realigita helpe de [[Gianfranco Molle]] kaj aliaj en [[Romo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Fromaĝoj]] [[Kategorio:Edam-Volendam]] 06onpz6o831a5j96pqlgr6x8j2v7ap9 Memvundanta konduto 0 60921 9480795 8363426 2026-09-23T13:43:44Z DidCORN 34571 Vidu ankaŭ 9480795 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Self_harming_with_a_knife.jpg|eta|Memvundigado per tranĉilo]] '''Memvundanta konduto''' (aŭ sinvunda konduto kiel daŭra propreco) estas perforta kondutado celanta sin mem, iganta fizikajn [[vundo]]jn sen celo [[sinmortigo|mortigi sin]]. Povas temi ekzemple pri gratado, pikado, tranĉado, sindraŝado, tirŝirado de siaj haroj, brulvundiĝado ks. Ĝia celo estas esprimi aŭ elfluigi emocian maltrankvilon. Memvundado ne estas memstara diagnozo, sed ofte, sed ne ĉiam, ĝi estas [[simptomo]] de anima [[malsano]]. Ofte troviĝas vundo] de tranĉoj aŭ similaĵojn sur [[brako]]j aŭ [[kruro]]j, sed ankaŭ sur aliaj korperoj. Koncernatoj ofte uzas la vortaĵon ''„ruĝa larmo“'', kio esprimas tiel la sangon kiel funebron, furiozon kaj malesperon. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Aŭtismo]] * [[Depresio]] * [[Emocie malstabila personeca perturbo]] * [[Personecaj perturboj]] * [[Skizofrenio]] {{Ĝermo|malsano|psikologio}} [[Kategorio:Psikopatologiaj simptomoj]] [[Kategorio:Homa konduto]] 8vuff7ypyyxezv493hd9vd2j61t9gjt Paul Delvaux 0 91083 9481077 9452053 2026-09-24T11:21:54Z Sj1mor 12103 9481077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Paul DELVAUX''', prononcu pol delvó: (* la [[23-an de septembro]] [[1897]] en [[Wanze]] apud [[Huy (Belgio)|Huy]]; † la [[20-an de julio]] [[1994]] en [[Veurne]], [[okcidenta Flandrio]], Belgio). Li estis [[Belgio|belga]] post-[[Impresionismo|impresionisma]], [[Ekspresionismo|ekspresionisma]] kaj fine iel [[Surrealismo|superrealisma]]<ref>Pro la strangaj reprezentoj en realisma stilo, Delvaux estas klasifikita kiel belga [[Superrealismo|superrealisto]], etikedo sub kiu li mem ne sentis sin komforte, ĉar li mem ne konsideris sin en la skola senco kiel apartenanta al la 'surrealisma skolo', en; Rombaut, Marc (1990). ''Paul Delvaux,'' p. 14, New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1201-4</ref> [[pentristo]]. Li fariĝis mondfama pentristo pro lia [[ikonografio]] en kiu centraj revenantaj motivoj estas [[skeleto]]j, [[trajno]]j kaj virinaj korpoj en pentraĵoj en kiuj regas silento<ref>(nederlanda) [http://www.arttube.nl/videos/paul-delvaux-1973 filmo Paul Delvaux, ArtTube] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180106070452/http://www.arttube.nl/videos/paul-delvaux-1973 |date=2018-01-06 }}, NOS & [[Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid]], Muzeo Boijmans Van Beuningen, montras kelkajn reprezentajn artaĵojn okaze de superrigarda ekspozicio en Nederlando.</ref>. Li ankaŭ faris literaturajn ilustraĵojn por la tekstoj de Frans Hellens, Paul Eluard kaj Jacques Meuris<ref>(fr) ''[https://www.rtbf.be/culture/arts/detail_une-annee-delvaux-celebree-sur-les-terres-natales-du-peintre-surrealiste?id=9710737 Une année Delvaux célébrée sur les terres natales du peintre surréaliste] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201025210237/https://www.rtbf.be/culture/arts/detail_une-annee-delvaux-celebree-sur-les-terres-natales-du-peintre-surrealiste?id=9710737 |date=2020-10-25 }}'', RTBF, Belga News, la 15-an de septembro 2017, alirite la 18-an de oktobro 2019</ref>. En la aĝo de 90 li blindiĝis, sed daŭrigis pentri el la memoro de manoj kaj la cerbo. == Biografio == La mondo de la juna Delvaux karakteriziĝas jam de lia fascinado por la mondo de fervojaj stacioj, admiro por la libroj de Jules Verne, timo pro skeletoj montritaj en klaso de sia lernejo, pasio por la antikva tempo kaj grek-romia mitologio, amo-timo por lia amanta sed reganta kaj kastranta patrino<ref>(franca) [http://www.wbi.be/fr/events/event/conference-pierre-ghene-regard-collectionneur-delvauxpathe-paris#.WvC3aoh1zE4 Conférence de Pierre Ghêne: Regard de collectionneur "Delvauxpathe" à Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180508053932/http://www.wbi.be/fr/events/event/conference-pierre-ghene-regard-collectionneur-delvauxpathe-paris#.WvC3aoh1zE4 |date=2018-05-08 }}, Wallonie-Bruxelles international.be, la 15-a de septembro 2016.</ref>. La juna Delvaux ricevis muzikajn lecionojn, studis la grekan kaj la latinan, legante [[Jules Verne]]<ref>Delvaux deklaris pri sia juneco: "Mia ĉefa pasio estis kun la libroj de Jules Verne ... Mi estis tute fascinita de la gravuraĵo de Riou, kiu montras al Otto Lidenbrock la saĝan geologon de [[Vojaĝo al la centro de la Tero|Vojaĝo al la centro de la tero]]. Li unue reproduktis tion por la unua fojo en 1939 en la Fazoj de la luno, I. Carels, 2004, p.35.</ref> kaj la poezion de [[Homero]]. Lia tuta verko estis influita de ĉi tiuj legadoj, komencante kun siaj unuaj desegnoj kun mitologiaj scenoj. Je la aĝo de 21 li komencis siajn studojn en la Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo kie li studis arkitekturon de 1916 ĝis 1917 kaj ornama pentrado de [[1918]] ĝis [[1919]]. Poste li mem instruis en tiu akademio de [[1950]] ĝis [[1962]]. [[1928]]-[[1929]] estis malfacilaj jaroj. Neniu interesiĝis pri liaj pentraĵoj. La publiko montris ĝeneralan indiferentecon, eĉ malamikecon. De 1929 ĝis komence de [[1934]] li estis influita de flandraj [[Ekspresionismo|ekspresionistoj]] kiel ekzemple [[James Ensor]], [[Gustave Permeke]], De Smet kaj Van den Berghe<ref>Informpanelo en la muzeo Paul Delvaux, 2018.</ref>. Jardekon poste, sub la influo de [[Giorgio de Chirico]] kaj [[René Magritte]], li partoprenis en surrealismaj ekspozicioj kune kun majstroj kiel [[Salvador Dalí]]. En [[1936]] Delvaux kunhavigis ekspozicion ĉe la Palais des Beaux-Arts en [[Bruselo]] kun René Magritte<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guggenheim-venice.it/inglese/collections/artisti/biografia.php?id_art=52 |titolo=Paul Delvaux, Peggy Guggenheim Collection. |alirdato=2018-05-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140714202359/http://www.guggenheim-venice.it/inglese/collections/artisti/biografia.php?id_art=52 |arkivdato=2014-07-14 }}</ref>. Post kiam li estis vidinta la pentraĵo «''Melankolio kaj mistero de strato''» de [[Giorgio de Chirico]], ke li poste aliĝis en 1937 al la [[Superrealismo|surrealisma]] movado. En [[1937]] li edziĝis kun Suzanne Purnal. Tamen la geedziĝo iĝis emocia fiasko. Seniluziiĝo kaj soleco fariĝis tioma fonto de inspiro, ke li kreis siajn plej bonajn artverkojn en ĉi tiu periodo. [[Dosiero:Delvaux.jpg|eta|350x350ra]] La jaro [[1938]] fariĝis escepte fruktodona jaro kiam li partoprenis en la pariza "Exposition Internationale du Surréalisme", organizita de [[Marcel Duchamp]]. En junio samjare li ĉeestis en samspeca ekspozicio en Amsterdamo, tiu ĉi fojo organizita fare de [[André Breton]] kaj [[Paul Éluard]]. En [[1947]] li renkontis denove kaj tute neatendite sian unuan amatinon Anne-Marie De Martelaere, lia "Tam", en Sint-Idesbald. Li forlasis sian edzinon kaj fine ili geedziĝis la 25-an de oktobro [[1952]]. En [[1950]] li fariĝis profesoro ĉe ''Ecole Nationale de la Cambre'' en Bruselo. En [[1965]] li fariĝis direktoro de la Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo. En [[1979]] la brusela libera universitato (ULB) donis al Paul Delvaux la [[Honora doktoreco|honoran doktorecon]]. En [[1981]] la usona popartisto [[Andy Warhol]] renkontis Delvaux en [[Bruselo]] kaj faris serion de portretoj de la pentristo. Pro progresema [[blindeco]] Paul Delvaux ĉesis pentri depost [[1986]] kaj lia lasta grava ekspozicio estis en Parizo en [[1992]]. == Verkaro == Li komencis pentri preskaŭ ekskluzive pejzaĝojn. Lia preskaŭ akademia tekniko kontrastas kun lia fiskado sur misteraj temoj kaj sur sonĝema kaj persona mondo, en kiu la virino transformiĝas en misteran estaĵon, foje submetita al plantaj metamorfosoj, en etoso markita de certa erotiko. Liaj karakterizaj verkoj elstaras pro realismaj pejzaĝaj fonoj, antaŭ kiuj senvestitaj virinoj regas la bildon. Alia mondo de Paul Delvaux malfermiĝas en la mondo de fervojoj. El la pli ol 600 gravaj verkoj de Delvaux, triono estas dediĉita al ĉio, kio rilatas al trajnoj kaj stacidomoj. La pentraĵoj kun vesperaj stacidomoj (“Gare la Nuit I & II”) enhavas nenion, kio estas klare superreala, sed lia ludo kun la lumo de la luno produktas specialajn efikojn en iuj pentraĵoj. Inter la jaroj 1940 kaj 1950 li faris plurajn [[murpentraĵo]]jn interalie en la brusela Palaco de kongresoj kaj en la [[kazino]] de [[Oostende]] kaj laste en [[Bruselo]] (22.10.2019 – 15.03.2020) ĉe la muzeo TrainWorld apud la brusela stacidomo Schaarbeek<ref>(nl) ''[http://www.trainworld.be/src/Frontend/Files/userfiles/files/Persbericht%20-%20Installatie%204%20schilderijen%20van%20Paul%20Delvaux%20in%20Train%20World.pdf Expo: Paul Delvaux, De man die van treinen hield]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (Paul Delvau , la homo kiu ŝatis la trajnojn), TrainWorld, 2019 (kun fotoj de pentraĵoj)</ref>. Inter liaj plej konataj verkoj estas ''La skeletoj'', ''Nokta ĝardeno'', ''La delogo de St. Anthony'' kaj ''La dormanta Venuso''. Okazis granda superrigarda ekspozicio de liaj artaĵoj en [[Roterdamo]] kaj en la naciaj muzeoj en [[Tokio]] kaj [[Kioto]]. == Ikonografio (bildolingvo) == La ikonografio de la artaĵoj de Delvaux, pro kiu li akiris sian famon, estas malfacile esplorebla, ne nur ĉar ĉi-rilate la pentristo malofte klarigis la motivojn, kiujn li uzis, sed ankaŭ ĉar ili ankoraŭ restas multinterpreteblaj. Nudaj virinoj kun grandaj sonĝoj, homaj skeletoj, malnovaj trajnoj kaj kaleŝoj, stacidomoj kaj klasikaj konstruaĵoj estas la ĉefaj elementoj de lia bildlingvo. == Muzeo Paul Delvaux == [[Dosiero:Muzeo Paul Delvaux museum.jpg|alternative=Enirpordo al la ekspoziciejo de la muzeo Paul Delvaux - vorto muzeo en esperanto kaj pluraj aliaj lingvoj.|eta|Enirpordo al la ekspoziciejo de la muzeo Paul Delvaux per la vorto 'MUZEO' en [[Esperanto]] kaj pluraj aliaj lingvoj.|486x486px]]En 1982 estis inaŭgurita en [[Sint-Idesbald]] vizitinda muzeo dediĉita al lia vivo kaj pentraĵoj<ref>(fr) [https://www.rtbf.be/auvio/detail_un-tableau-de-delvaux-aux-encheres-a-new-york?id=2164033&jwsource=cl Filmeto]</ref>. La vorto 'muzeo' (en [[esperanto]] kaj pluraj aliaj lingvoj) ĉirkaŭas la internan pordon kiu kondukas al la ekspoziciejo. Estonte eble dua muzeo Paul Delvaux povus malfermiĝi en [[Bruselo]]. En la ĉirkaŭaĵo de la muzeo eblas fari 6,5&nbsp;km longan promenadon laŭlonge de la stratoj en kiuj la pentristo regule moviĝis. Ĝi nomiĝas '''Uit vriendschap''<nowiki/>' (el [[amikeco]])<ref>(nederlanda) Dany Van Loo, [https://www.nieuwsblad.be/cnt/bldva_02038967 Een Knuffelduik en Paul Delvaux wandeling voor Valentijn] ([[Brakumo|Brakumado]] kaj promenado Paul Delvaux por la festo de la amantoj), Nieuwsblad, la 27-a de decembro 2015.</ref>.[[Dosiero:Muzeo Paul Delvaux Fondumo.jpg|alternative=Fondumo kaj muzeo Paul Delvaux|eta|700x700px|Fondumo kaj muzeo Paul Delvaux je la belga [[marbordo]] en [[Sint-Idesbald]] ([[Koksijde]]) |centra]] == Literaturo == (en) Carels, G., Deun, C. v., & Delvaux, P. (2004). ''Paul Delvaux: his life''. Sint-Idesbald, Belgio : Paul Delvaux Foundation. ISBN 90-76704-55-4. (en) Rombaut, Marc (1990). ''Paul Delvaux''. New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1201-4 (fr, nl) Jean Jauniaux, ''Perception de Delvaux/Perceptie van Delvaux'', novelo, Fondumo Paul Delvaux, 2017, dulingva franca-nederlanda, 2 x 19p., ISBN 978-2-9602128-0-8. === Esperanto + japana === Aperis dulingva novelo (japana-esperanto) ''対訳 : 小説 / ジャン・ジョニオー'' ''Percepto de Delvaux'' de la belga verkisto Jean Jauniaux<ref>(eo, en, es, jp) Julia Krebs, “[https://eo.globalvoices.org/2023/05/13773/ Perception de Delvaux” (Percepto de Delvaux) al Esperanto" - Grupo de japanaj turistoj en muzeo Delvaux], Sint Idesbald (Belgio), Global Voices, la 20-an de majo 2023, alirite la 8-an de junio 2023</ref><ref>(fr) [https://bib.rero.ch/global/documents/2175242 La percepto de Delvaux] : novelo, Bibliothèque de la Ville de La Chaux-de-Fonds: Centre de documentation et d'étude sur la langue internationale (CDELI)</ref><ref>(nl) [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15356771/N Percepto de Delvaux : novelo], Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (Heredaĵbiblioteko)</ref>. Temas pri la vizito de japanaj turistoj al la muzeo Paul Delvaux. Ĝin eldonis [[Japana Esperanta Librokooperativo]], Toklo, 2023, iSBN 978-4-930785-82-4<ref>(eo) ''[https://katalogo.uea.org/?inf=47 Percepto de Delvaux, La / Delvaux no tikaku, Jean Jauniaux]'', Libroservo de Universala Esperanto-Asocio, 2023</ref> == Filmo == Henri Storck : ''Paul Delvaux, ou les femmes défendues'' (Paul Delvaux aŭ la malpermesitaj virinoj), 1970-1971 == Eksteraj ligiloj == (nl, fr, en) [https://www.delvauxmuseum.be/v2/index.php/fr/stichting Fondumo Paul Delvaux] [http://www.delvauxmuseum.com/ (fr, nl, en) Muzeo Paul Delvaux] (angla) [http://www.artcyclopedia.com/artists/delvaux_paul.html Nombro de pentraĵoj de Paul Delvaux] [[VIAF]] : [https://viaf.org/viaf/100902344/ Paul Delvaux]{{Projektoj |commonscat=Paul Delvaux |commonscat_title=Paul Delvaux }} == Vidu ankaŭ == [[Superrealismo|Surrealismo]] == Notoj kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la nederlanda kaj hispana vikipediaj versioj je la 7-a de majo 2018. {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] [[Kategorio:Superrealismaj pentristoj]] 9wflqvyjsfii1betgjgf6gftg420sdu Architecture in Helsinki 0 92712 9480913 8885894 2026-09-23T22:45:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480913 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Group Architecture in Helsinki 7.jpg|eta|250px|Architecture in Helsinki]] '''Architecture in Helsinki''' (aŭ en Esperanto, Arkitekturo en Helsinko) estas [[Aŭstralio|Aŭstralia]] [[Sendependa roko|sendependa]], avangarda rokbando de Fitzrojo, [[Melburno]]. La grupo enhavas la jenajn membranoj: Cameron BIRD, James CECIl, Gus FRANKLIN, Isobel KNOWLES, Jamie MILDREN, Sam PERRY, Tara SHACKELL, kaj Kellie SUTHERLAND. Ili uzas multe da instrumentoj, similaj ol tiuj en Aŭstraliaj gimnaziaj bandoj, enhavante [[blovinstrumento]]jn kaj [[bekfluto]]n. Fakte, la grupo havas pli da instrumentojn ol muzikistojn, uzante diversajn [[sintezilo|sintezilojn]], [[Klarneto|klarneton]], [[hobojo|hobojon]], bekfluton, kaj tiel plu, kaj ankaŭ pli tipaj drumon, basgitaron, kaj gitaron. Architecture in Helsinki ekludis en 2000, kreinta mikson de sendependa roko, elektra muziko, kaj popo. Ili multe turneis, nacie kaj internacie. La grupo registris ilian debutan albumon, ''[[Fingers Crossed]]'' (angle ''Fingroj Krucintaj''), en 2002 en vario de lokoj enhavante plaĝ-domoj kaj decaj atelieroj. ''Bar None '' ellasis la albumon en printempo de 2003. La albumo ''In Case We Die'' (angle ''En La Okazo Se Ni Mortas'') sekvis en 2005, sur ilia propra etikedo, ''Tailem Bend''. == Eksteraj Ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20120725140022/http://www.architectureinhelsinki.com/ Oficiala grupa paĝaro (angle)] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aŭstralio]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 2000]] cp5bt9o728uzsafvsg6ge2p4kxusck7 Katerino de Mediĉo 0 96411 9480917 8523268 2026-09-23T23:22:59Z TV Tony 93072 /* */ 9480917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = [[Listo de francaj reĝoj|reĝino de Francio]] | edzo1 = [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]] }} [[Dosiero:KatharinavonMedici.jpg|eta|dekstra|250px|Katerino de Mediĉo (Catherine de Médicis)]] '''Katerino de MEDIĈO''', [[Franca lingvo|franclingve]] ''Catherine de Médicis'', [[Itala lingvo|itallingve]] ''Caterina Maria Romola di Lorenzo de' Medici'', (naskiĝis la [[13-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1519]] en [[Florenco]] - mortis la [[5-a de januaro|5-an de januaro]] [[1589]] en [[Blois]]) estis membro de la familio [[Mediĉoj]] kaj fariĝis proedziĝe [[Listo de francaj reĝoj|reĝino de Francio]]. Ŝi estis la edzino de la franca reĝo [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]] kaj havis dek gefilojn, inter kiuj tri filoj fariĝis reĝoj de [[Francio]] sinsekve : [[Francisko la 2-a (Francio)|Francisko la 2-a]], [[Karlo la 9-a (Francio)|Karlo la 9-a]] kaj [[Henriko la 3-a (Francio)|Henriko la 3-a]], unu filino, Elizabeto, edziniĝis kun [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] de [[Hispanio]], kaj iĝis reĝino. Reĝino, poste plurfoje regentadino, Katerino de Mediĉo estas unu el la plej emblemaj estroj de Francio dum la [[16-a jarcento]]. Hodiaŭ, ŝia nomo neeviteble rilatas al la [[francaj militoj pri religio]], kvankam ŝi ĉiame penis por obteni pacon per kompromisema politiko, subtenante aŭ la [[Katolikismo|katolikojn]] aŭ la [[Protestantismo|protestantojn]] laŭ la cirkonstancoj. Tiu reĝino havas tre malbonan, teruran reputacion: oni ofte bildigas ŝin kiel severa, potencavida estrino, precipe pro ŝia malklara rolo okaze de la [[amasmurdo de la Sankta Bartolomeo]]. {{-}} {{Commons|Catherine de' Medici}} {{Dinastio Valois}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Reĝinoj de Francio]] [[Kategorio:Mediĉoj]] [[Kategorio:Dinastio de Valois|⚭Katerino de Mediĉo]] ccn4vjpjmlosp4t3u05hzbi1s073v7s Uzanto-Diskuto:ThomasPusch 3 97530 9480947 9479693 2026-09-24T03:07:07Z ~2026-50835-38 263657 9480947 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti 1d06eovj9n7rnerbw8eter24afnyly3 9480954 9480947 2026-09-24T03:23:33Z ~2026-50835-38 263657 9480954 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. ittk7bdwpk7z6rmwd5evi6qgummc55k Irigacio 0 101235 9481024 9467653 2026-09-24T09:19:38Z Sj1mor 12103 9481024 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Irrigational sprinkler.jpg|eta|[[Irigacia ŝprucilo]] akvumanta gazonejon.]] [[Dosiero:Osmaniye irrigation.JPG|eta|Irigacia kanaleto en [[Osmanije]], [[Turkio]].]] '''Irigacio''' ('''akvumado''', '''akvado''') estas akvomastruma metodo por arte provizi la [[agro]]n per [[akvo]] por plifaciligi la vivon de la kultivataj [[planto]]j kaj pligrandigi la produktadon. La moderna irigacio, akvodefluigo, [[sterko|sterkado]] kaj uzado de maŝinoj ĉiaterene grandigis grave la produktivecon de la [[agrikulturo]]. '''Irigacio''' estas la artefarita aplikado de akvo sur la tero aŭ grundo. Ĝi estas uzata por helpi en la kreskado de [[agrikulturo|agrikulturaj kultivaĵoj]], eltenado de la [[pejzaĝo]]j, kaj [[replantado]] de damaĝitaj grundoj en sekaj areoj kaj dum periodoj de maltaŭgaj aŭ malsufiĉaj [[pluvo]]-kvantoj. Aldone, irigacio ankaŭ havas kelkajn aliajn uzojn en plantoproduktado, kiuj inkludas protekti plantojn kontraŭ [[frosto]],<ref>{{cite web | last1 = Snyder | first1 = R. L. | last2 = Melo-Abreu | first2 = J. P. | title = Frost protection: fundamentals, practice, and economics | volume = Volume 1 | publisher = Food and Agriculture Organization of the United Nations | year = 2005 | url = ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/008/y7223e/y7223e00.pdf | format=PDF | issn=1684-8241}}</ref> nuligi kreskadon de fiherboj en [[cerealo|cerealaj]] kampoj<ref>{{cite web | last = Williams | first = J. F. | author2 = S. R. Roberts | author3 = J. E. Hill | author4 = S. C. Scardaci | author5 = G. Tibbits | title = Managing Water for 'Weed' Control in Rice | publisher = [[UC Davis]], Department of Plant Sciences | url = http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm | accessdate = 2007-03-14 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-01-23 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070403211941/http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm | arkivdato = 2007-04-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070403211941/http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm | archivedate = 2007-04-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070403211941/http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm |arkivdato=2007-04-03 }}</ref> kaj preventado de [[grundofirmigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2008/09/soil/mann-text.html|titolo=Aridpoop -05-15|alirdato=2012-06-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081009080408/http://ngm.nationalgeographic.com/2008/09/soil/mann-text.html|arkivdato=2008-10-09}}</ref> Kontraste, [[agrikulturo]] kiu dependas nur el rekta [[precipitaĵo]] estas nomata ''senirigacia agrikulturo'' aŭ [[pluva agrikulturo]]. Irigaciaj sistemoj estas ankaŭ uzataj por [[polvonuligo]], disponigo de [[akvoforigo]], kaj en [[perkolado|minado]]. Irigacio estas ofte studita kune kun [[drenado]], kiu estas la natura aŭ artefarita forigo de surfaca kaj sub-surfaca akvo el difinita areo. Irigacio estis ŝlosila trajto de agrikulturo dum ĉirkaŭ 5,000 jaroj kaj estas produkto de multaj diversaj kaj apartaj kulturoj. Historie, ĝi estis la bazo por ekonomioj kaj socioj tra la tuta mondo, el Azio al [[Sudokcidenta Usono]]. == Historie == [[Dosiero:David Roberts ancient fountain.jpg|eta|upright|Animal-energia irigacio, Supra Egipto, ĉ. 1846.]] [[Dosiero:Turpan-karez-museo-d02.jpg|eta|Ene de [[Irigacia sistemo de Turpan|turpana]] tunelo ĉe Turpan, [[Ŝinĝango]], [[Ĉinio]].]] La irigacio estas tre malnova praktiko, oni irigaciis agrojn jam en la antikva [[Egipto]], en ĉ. 5000 a.K. Bazon de multaj antikvaj civilizoj – [[Babilono|babilona]], [[Historio de Ĉinio|ĉina]] - donis la evoluon de la irigacia agrikulturo. Dum regado de [[Hamurabi]], babilona reĝo (1792–50 a.K.), oni konstruis sistemon de irigaciaj kanaloj kaj kavkanaloj. Oni komence ĉerpis la akvon per [[sitelo]]j, sed tiun metodon ŝanĝis la mekanikaj levkonstruoj (legu [[norio]]). Gravis ankaŭ la konstruo de [[akvorezervejo]]j, kiuj iĝis nepraj rimedoj en la 20a jarcento, ankaŭ por produktado de [[elektro]] kaj kontrolo de la akvodisponeblo. Arkeologia esplorado identigis pruvaron de irigacio ĉie kie la natura pluvokvanto estis nesufiĉa por elteni kultivaĵojn. ''Permanenta irigacio'' estis praktikata en la ebenaĵoj de [[Mezopotamio]] kie kultivaĵoj estis regule akvumitaj tra la tuta kreskosezono pere de enmeto de akvo tra reto de malgrandaj kanaletoj formitaj en la kampo.<ref>Hill, Donald: ''A History of Engineering''</ref> [[Antikva Egiptio|Antikvaj egiptanoj]] praktikis ''basen-irigacion'' uzante la regulajn [[inundo]]jn fare de la rivero [[Nilo]] por inundigi kampojn kiuj estis ĉirkaŭitaj de digoj. La inunda akvo estis retenita ĝis la fekunda sedimento estis setlinta antaŭ la pluso estis revenigita al la [[fluanta akvejo]].<ref name=p19>''p19'' Hill</ref> Estas pruvaro ke en la epoko de la egipta [[faraono]] [[Amenemhet la 3-a]] en la 12a dinastio (ĉirkaŭ 1800 a.K.) oni uzis la naturan lagon de la [[oazo]] Faijum kiel akvorezervejo por stoki plusojn da akvo por ties uzado dum la sekaj sezonoj, tiele ke la lago pleniĝis ĉiujare pro la inundo de [[Nilo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://concise.britannica.com/ebc/article-9006076/Amenemhet-III|titolo=Amenemhet III|alirdato=2007-01-10|eldoninto=Britannica Concise}}</ref> La [[Nubio|antikvaj nubianoj]] disvolvigis formon de irigacio uzante [[Akvorado|akvoradecan]] aparaton nomita ''[[sakia]]''. Irigacio ekis en Nubio iome inter la 3a kaj la 2a jarmilo a.K.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=gB6DcMU94GUC&pg=PA309&lpg=PA309&dq=ancient+irrigation+Africa&source=bl&ots=V_HRwNydSp&sig=0VcNYDcHBklxi2NjONnNQOkDBT0&hl=en&ei=n7ZnTrPzOebt0gHvpqHUCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CB4Q6AEwADgK#v=onepage&q=ancient%20irrigation%20Africa&f=false|titolo=Ancient civilizations of Africa|alirdato=2012-06-19|aŭtoro=G. Mokhtar|eldoninto=Books.google.com|paĝo=309}}</ref> Ĝi ege dependis el la inundaj akvoj kiuj fluis laŭ la rivero [[Nilo]] kaj aliaj riveroj en tio kiu estas nune [[Sudano]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=niqhizFDhKUC&pg=PA53&lpg=PA53&dq=irrigation+Nubia+BCE&source=bl&ots=S_xxCtR8Xl&sig=nyEgOMe5zfMm4fBHzE2Bdlv39t4&hl=en&ei=N7FnTq_7NcPTgQfU7qTBDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBoQ6AEwAA#v=onepage&q=irrigation%20Nubia%20BCE&f=false|titolo=The Earth and Its Peoples, Volume I: A Global History, to 1550|alirdato=2012-06-19|aŭtoro=Richard Bulliet, Pamela Kyle Crossley, Daniel Headrick, Steven Hirsch. Paĝoj 53-56|dato=2008-06-18|eldoninto=Books.google.com}}</ref> En [[sub-Sahara Afriko]] irigacio atingis la kulturoj kaj civilizojn de la valo de la [[rivero Niĝero]] ĉirkaŭ la unua aŭ dua jarmilo a.K. kaj estis bazita sur la inundoj kaj akvokolektado dum la malsekaj sezonoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fao.org/docrep/004/y0969e/y0969e03.htm|titolo=Traditional technologies|alirdato=2012-06-19|eldoninto=Fao.org}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://history-world.org/africa.htm |title=Africa, Emerging Civilizations In Sub-Sahara Africa. Various Authors; Edited By: R. A. Guisepi |publisher=History-world.org |accessdate=2012-06-19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612221652/http://history-world.org/africa.htm |arkivdato=2010-06-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://history-world.org/africa.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181228191014/http://history-world.org/africa.htm |arkivdato=2018-12-28 }}</ref> ''Terasa irigacio'' estis registrita jam en antaŭ-kolumba Ameriko, antikva Sirio, Hindio, kaj Ĉinio.<ref name=p19 /> En la Valo Zana de [[Andoj]] en [[Peruo]], arkeologoj trovis restaĵojn de tri irigaciaj [[kanalo]]j [[Radiokarbona datado|radiokarbone datitaj]] el la [[4-a jarmilo a.K.]], la 3-a jarmilo a.K. kaj la 9a jarcento p.K. respektive. Tiuj kanaloj estas la plej antikvaj registroj de irigacio en [[Ameriko]]. Spuroj de kanalo eble datebla el la [[5-a jarmilo a.K.]] troviĝis sub la kanalo de la 4a jarmilo.<ref>{{cite journal | author= Tom Dillehay, Eling HH Jr, Rossen J | title=Preceramic irrigation canals in the Peruvian Andes | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=102 | issue=47 | year=2005 | pages=17241–4 | pmid=16284247 | doi=10.1073/pnas.0508583102 | pmc=1288011}}</ref> Rafinitaj irigaciaj kaj stokaj sistemoj disvolviĝis fare de la [[Indusvala Civilizo]] en teritorioj de la nuntempa Pakistano kaj [[Norda Barato]], inklude la rezervejojn ĉe [[Girnar]] en 3000 a.K. kaj frua kanalirigacia sistemo ĉirkaŭ 2600 a.K.<ref>Rodda, J. C. kaj Ubertini, Lucio (2004). ''The Basis of Civilization – Water Science?'' paĝo 161. International Association of Hydrological Sciences (International Association of Hydrological Sciences Press 2004).</ref><ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Ancient India Indus Valley Civilization | work = | publisher =Minnesota State University "e-museum" | url =http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html | doi = | accessdate =2007-01-10 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2016-01-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20070205113936/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html | arkivdato =2007-02-05 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070205113936/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html | archivedate =2007-02-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070205113936/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html |arkivdato=2007-02-05 }}</ref> Grandskala agrikulturo estis praktikita kaj etenda reto de kanaloj estis uzata por la celo de irigacio. Alia ekzemplo de irigacio estis en antikva [[Persio]] (en teritorioj de moderna [[Irano]]) tiom for reen kiel ĝis la [[6-a jarmilo a.K.]], kie oni kultivis [[hordeo]]n en areoj kie la natura pluvokvanto estis nesufiĉa por elteni tian kultivaĵon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The History of Technology&nbsp;– Irrigation|eldoninto=Encyclopædia Britannica, 1994 edition}}</ref> La [[Kanato]]j, disvolvigitaj en la antikva [[Persio]] en ĉirkaŭ 800 a.K., estas inter la plej aĝaj konataj irigaciaj metodoj ankoraŭ uzataj nuntempe. Ili troviĝas ankoraŭ en Azio, Mezoriento kaj Norda Afriko. La sistemo enhavas reton de vertikalaj putoj kaj milde deklivaj tuneloj elfoŝitaj en la flankoj de klifoj kaj deklivaj montetoj por transporti grundakvon.<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Qanat Irrigation Systems and Homegardens (Iran) | work =Globally Important Agriculture Heritage Systems | publisher =UN Food and Agriculture Organization | url =http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp | doi = | accessdate =2007-01-10 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2016-01-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20080624023533/http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp | arkivdato =2008-06-24 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20080624023533/http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp | archivedate =2008-06-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080624023533/http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp |arkivdato=2008-06-24 }}</ref> La [[norio]], nome akvorado kun argilaj ujoj ĉirkaŭ la zono movigita per la fluo de la rojo (aŭ de animaloj kiaj azenoj, muloj, kameloj), estis unuafoje alportita kaj enmetita en uzado ĉirkaŭ tiu tempo, fare de [[Romia Respubliko|romiaj]] setlejoj en Nordafriko. Ĉirkaŭ 150 a.K. la ujoj estis ligitaj per valvoj por ebligi pli mildan plenigadon kiam ili estis metitaj en la akvon.<ref>''Encyclopædia Britannica'', eldonoj de 1911 kaj 1989.</ref> La irigaciaj vorkoj de antikva [[Srilanko]], nome la plej fruaj datantaj el ĉirkaŭ 300 a.K., en la regado de la reĝo Pandukabaja kaj sub kontinua disvolviĝo por la venontaj miloj da jaroj, estis unu el la plej kompleksaj irigaciaj sistemoj de la antikva mondo. Aldone al la subgrundaj kanaloj, la [[Sinhaloj]] estis la unuaj, kiuj konstruis komplete artefaritajn rezervejojn por stokadi akvon. Pro ties inĝeniera supereco en tiu sektoro, ili estis foje nomataj 'mastroj de irigacio'. Plej el tiuj irigaciaj sistemoj ankoraŭ ekzistas nedamaĝitaj ĝis nune, en [[Anuradhapura]] kaj [[Polonnaruwa]], pro la progresinta kaj preciza inĝenierado. Tiu sistemo estis etende restaŭrita kaj eĉ etendita dum la regado de la reĝo Parakrama Bahu (1153–1186).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fao.org/docrep/003/T0028E/T0028E03.htm|titolo=Reservoirs of Sri Lanka and their fisheries|alirdato=2007-01-10|familia nomo=de Silva|persona nomo=Sena|jaro=1998|eldoninto=UN Food and Agriculture Organization}}</ref> === Ĉinio === [[Dosiero:Berry Schools' Old Mill, Floyd County, Georgia.jpg|eta|220px|Akvorado staranta 42 ft (13 m) alta havigas energion por la Malnova Muelejo ĉe la lernejo Berry College en Rome, [[Georgio]], Usono.]] La plej malnovaj konataj [[Hidraŭliko|hidraŭlikaj]] [[inĝeniero]]j de [[Ĉinio]] estis [[Sunŝu Ao]] (6a jarcento a.K.) el la [[Periodo de Printempo kaj Aŭtuno]] kaj [[Ksimen Bao]] (5a jarcento a.K.) de la [[Militŝtata periodo]], ambaŭ el kiuj laboris pri grandaj irigaciaj projektoj. En la regiono [[Siĉuano]] apartenanta al la [[Dinastio Qin|Ŝtato Qin]] de antikva Ĉinio, la Dujiangjana Irigacia Sistemo estis konstruita en 256 a.K. por irigacii enorman areon de farmaj teroj kiu ankoraŭ hodiaŭ havigas akvon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=China&nbsp;– history|eldoninto=Encyclopædia Britannica,1994 edition}}</ref> Ĉirkaŭ la 2a jarcento, dum la [[Dinastio Han]], la ĉinoj uzis ankaŭ ĉenajn [[pumpilo]]jn kiuj levis akvon el malsupre al pli altaj lokoj.<ref name="needham volume 4 part 2 344 346">Needham, Joseph (1986). ''Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering''. Taipei: Caves Books Ltd. Pages 344-346.</ref> Tiuj estis funkciigitaj per energio ĉu homa piede, per hidraŭlikaj [[akvorado]]j, aŭ per rotaciaj mekanikaj radoj pelitaj de [[okso]]j.<ref name="needham volume 4 part 2 340 343">Needham, Volume 4, Part 2, 340-343.</ref> La akvo estis uzata por [[publika vorko|publikaj vorkoj]] por havigi akvon por urbaj loĝkvartaloj kaj palacaj ĝardenoj, sed ĉefe por irigacio per [[Plugebla tero|farmaj]] kanaloj kaj kanaletoj en la kampojn.<ref name="needham volume 4 part 2 33 110">Needham, Volume 4, Part 2, 33, 110.</ref> === Koreio === En la 15a jarcento en [[Koreio]], oni inventis la unuan pluvomezurilon de la mondo, nome ''urjanggje'' (en [[Korea lingvo|korea]] kaj [[korea alfabeto]]: 우량계), en 1441. La inventinto estis Jang Jeong-sil, nome korea inĝeniero de la [[Joseon-Dinastio]], sub la aktiva direktorado de la reĝo, [[Seĝong]]. Ĝi estis instalita en irigaciujoj kiel parto de tutlanda sistemo por mezuri kaj kolekti [[precipitaĵo]]n por agrikultura aplikado. Per tiu ilo, planistoj kaj farmistoj povis fari pli bonan uzadon de la informaro arigita per tiu esplorado.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Jang Yeong-sil 장영실|familia nomo=Baek Seok-gi 백석기|jaro=1987|eldoninto=Woongjin Wiin Jeon-gi 웅진위인전기 11. Woongjin Publishing Co., Ltd}}</ref> === Nordameriko === En Nordameriko, Hohokam estis la nura kulturo kiu dependis el irigaciaj kanaloj por akvumi siajn kultivaĵojn, kaj ties irigaciaj sistemoj eltenis la plej grandan populacion en Sudokcidenta Nordameriko ĉirkaŭ la jaro 1300. La Hohokam konstruis kompleksojn de simplaj kanaloj kombinitaj per [[vejro]]j por ties variaj agrikulturaj celoj. Inter la 7a kaj la 14a jarcentoj, ili konstruis kaj eltenis ankaŭ etendajn irigaciajn retojn laŭlonge de la malsupro de la rivero Salt kaj de la meza Gila kiuj rivalis kun la komplekseco de tiuj uzitaj en la antikvaj Proksima Oriento, Egipto, kaj Ĉinio. Tiuj estis konstruitaj uzante relative simplajn elfosilojn, sen la profito de antaŭenira inĝeniera teknologio, kaj atingis deklivojn de kelkaj futoj por mejlo, evitante erozion kaj siltadon. La Hohokam kultivis variaĵojn de [[kotono]], [[tabako]], [[maizo]], [[fabo]]j kaj [[kukurbo]]j, same kiel rikoltis varion de naturaj plantoj. Poste en la Hohokama Kronologia Sekvenco, ili uzis ankaŭ etendan sekajn farmosistemojn, ĉefe por kultivi [[agavo]]n kaj por manĝo kaj por fibro. Ties dependo el agrikulturaj strategioj bazitaj sur kanala irigacio, ŝlosila en ties malloĝebla dezerta medio kaj arida klimato, havigis la bazon por la agregado de ruraj loĝantaroj en stabilaj urbaj centroj.<ref>James M. Bayman, "The Hohokam of Southwest North America." ''Journal of World Prehistory'' 15.3 (2001): 257-311.</ref> == Nuntempa etendo == [[Dosiero:Irrigation ditch in Montour County, Pennsylvania.JPG|eta|maldekstra|Irigacia kanaleto en Kantono Montour, Pensilvanio, ĉe Strawberry Ridge Road.]] En la mezo de la 20a jarcento, la alveno de dizelaj kaj elektraj motoroj kondukis al sistemoj kiuj povis pumpi [[grundakvo]]n el ĉefaj [[grundakvejo]]j pli rapide ol la koncernaj [[Akvokolekta areo|akvokolektaj areoj]] povu replenigi ilin. Tio povas konduki al permanenta perdo de grundakva kapablo kaj disponeblo, malpliiĝanta akvokvalito, grunda dorniĝo, kaj aliaj problemoj. La futuro de manĝoproduktado en areoj kiaj la [[Nordĉina Ebenaĵo]], [[Panĝabio]], kaj la [[Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj]] de Usono estas minacata per tiu fenomeno.<ref>{{cite news|title = A new report says we're draining our aquifers faster than ever|date = 2013-06-22|url = https://www.hcn.org/issues/45.12/a-new-report-says-were-draining-our-aquifers-faster-than-ever|accessdate = 2014-02-11|newspaper = High Country News}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf|title = Management of aquifer recharge and discharge processes and aquifer storage equilibrium|quote = Groundwater storage is shown to be declining in all populated continents...|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2016-01-24|arkivurl = https://web.archive.org/web/20180921042755/http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf|arkivdato = 2018-09-21|accessdate = 2016-01-24|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180921042755/http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf|archivedate = 2018-09-21}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180921042755/http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf |arkivdato=2018-09-21 }}</ref> Je tutmonda skalo, 2,788,000&nbsp;km² (689 milionoj da akreoj) de fekunda tero estis ekipita pere de irigacia infrastrukturo ĉirkaŭ la jaro 2000. Ĉirkaŭ 68% el la areo ekipita por irigacio estas situanta en Azio, 17% en Ameriko, 9% en Eŭropo, 5% en Afriko kaj 1% en Oceanio. La plej grandaj apudaj areoj de granda irigacidenseco troviĝas en: * En Norda Barato kaj Pakistano laŭlonge de la riveroj [[Gango]] kaj [[Induso]] * En la basenoj de la riveroj [[Hai He]], [[Huang He]] kaj [[Jangzio]] en Ĉinio * Laŭlonge de la rivero [[Nilo]] en Egipto kaj en Sudano * En la baseno de la riveroj [[Misisipo]]-[[Misuro]] kaj en partoj de [[Kalifornio]] en Usono Pli malgrandaj irigaciaj areoj estas dise tra preskaŭ ĉiuj loĝataj partoj de la mondo.<ref>S. Siebert, J. Hoogeveen, P. Döll, J-M. Faurès, S. Feick, kaj K. Frenken, The Digital Global Map of Irrigation Areas&nbsp;– Development and Validation of Map Version 4, Tropentag 2006&nbsp;– Conference on International Agricultural Research for Development, Bonn, Germanio, 2006-11-10 [http://www.tropentag.de/2006/abstracts/full/211.pdf] alirita la 2007-03-14 en PDF</ref> Nur 8 jarojn poste en 2008, la skalo de irigaciitaj teroj pliiĝis al ĉirkaŭkalkulita totalo de 3,245,566&nbsp;km², kio estas preskaŭ la grando de tuta Barato.<ref>{{citation | title = The CIA World Factbook | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | accessdate = 2011-10-30 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-01-24 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | arkivdato = 2010-01-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200518002143/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | archivedate = 2020-05-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |arkivdato=2010-01-05 }}</ref> == Tipoj == Dum la jarmiloj kaj ĉefe en la lastaj jarcentoj evoluiĝis 4 bazaj tipoj de irigacio, nome: 1. surfaca; 2. pluvsimila aŭ ŝpruciga; 3. gutiga; 4. drena, nome irigacio subgrunda. === Surfaca irigacio === En la antikvaj civilizoj (ekz. en [[Mezopotamio]], [[Egipto]], [[valo de Induso]], [[Ĉinio]]), la irigaciaj metodoj estis la diversaj tipoj de la surfaca akvumado: oni fluigis la akvon sur la grundosurfaco, al la radika zono de la plantoj. La surfaca irigacio uzeblas nur sur konvena areo (plata aŭ iomete dekliva) kaj okaze de konvena agro (ne tro loza aŭ sabla). El tiu tekniko formiĝis tri variantoj: la inunda, la laŭstrie flueta kaj la sulka akvumado. ==== Inunda irigacio ==== [[Dosiero:LevelBasinFloodIrrigation.JPG|eta|maldekstra]] Okaze de inunda irigacio, oni apartigas la agrojn per grundodigoj je pli malgrandaj unuoj kaj poste oni inundas la interdigan areon per konvena kvanto da akvo. Poste oni aŭ lasas la akvotavolon forsorbiĝi en la grundo aŭ – ekz. okaze de [[rizo]] – oni postplenumas je dezirata akvonivelo. La unuopaj interdigaj partoj devas estis tute plataj, horizontalaj unuoj: tion oni atingas per elformo de terasoj; kaj se iam konvenas la elfluo de akvo, konvenos ke la tereno havu iometan deklivon por faciligi la forigon de la akvo je konvena ritmo aŭ rapideco. Hodiaŭ oni uzas la inundan irigacion plej ofte ĉe rizo, sed portempan inundon eĉ ĉe kelkaj aliaj plantoj. ==== Strie flueta, kanaleta irigacio ==== [[Dosiero:Preparando el canal de riego para ser revestido.jpg|eta|kanaleta irigacio.]] Por strie flueta irigacio konvenas la milde aŭ proporcie deklivaj parceloj. Ĉi-foje, oni fluigas la akvon en direktaj digetoj, kavetoj (je 8–10 m unu al la alia) ĝis tiam, ke ĝi akvumu en la konvena profundo la grundon. Oni uzas tiun metodon por akvumado de [[luzerno]], [[trifolio]] kaj [[gazono|gazonejo]]. ==== Sulka akvumado ==== [[Dosiero:SiphonTubes.JPG|eta|maldekstra]] Oni uzas tiun ĉi metodon same sur iom proporcie dekliva agro, sed ĉefe por plantoj, kiuj havas grandan vicodistancon (ekz. [[maizo]], [[sunfloro]], sarkilbezonaj plantoj, kelkaj [[legomo|legomaj plantoj]]). Oni formas inter la vicoj sulkojn kaj fluigas la akvon en tiu. Oni devas akordi la sulkodistancon al strukturo de la grundo, pro la konvena akvoprovizo. Ĉe lozaj grundoj la akvo rapide fluas suben, tiel oni devas formi 60–70&nbsp;cm-an sulkodistancon. Ĉe mallozaj agroj tiu distanco povas esti eĉ 150&nbsp;cm. La longo de la sulkoj – depende de la agra deklivo kaj strukturo de la grundo – estas 4–500 m. Oni uzis tiun ĉi metodon ĉefe en la [[Mediteraneo]] kaj ĉe la bulgaraj fruktĝardenoj. ==== Pluviga irigacio ==== [[Dosiero:PivotIrrigationOnCotton.jpg|eta]] La pluviga (aŭ ŝpruciga) irigacio (akvumado) disvastiĝis en la dua duono de la 20-a jarcento. Bazo de tiu disvastiĝo estis la disvastiĝo de la motoraj [[pumpilo]]j. Ĉe pluviga irigacio, oni kondukas la akvon en akvoduktoj, sub premo al la ajuto (nozlo), kiu gutigas kaj pluvigas la akvon super la plantojn, en la aeron. La avantaĝoj de la metodo estas, ke ĝi estas uzebla sur iu ajn grundo (dekliva, neregul-surfaca, sur ĉiu grundotipo), bone mekanizebla kaj per konvena lokigo ĝi donas averaĝan irigacion. Malavantaĝo estas, ke grava parto de la akvo vaporiĝas jam en la aero, sur folioj de la planto aŭ ĝis atingo de la radika zono. La perdo estas tre granda en sunbrila, varma vetero. Plua malavantaĝo estas, ke la restanta vaporo antaŭhelpas la fungajn malsaniĝojn de la plantoj. Spite al la problemoj, ĝi donis fine de la 20-a jarcento jam 80–90% de la agra irigacio. El tiu ĉi metodo evoluis diversaj metodoj kaj teknologioj, ĉefe pri movo de la flankaj (flugilaj) duktoj kaj pri mekanizo de la irigacio. === Gutiga irigacio === {{Ĉefartikolo|Gutiga irigacio}} [[Dosiero:VineyardDrip.JPG|eta]] La plej akvoŝpara, moderna, sed plej investobezona metodo estas la [[gutiga irigacio]]. La akvo fluas tra maldikaj tuboj al la gutigaj korpoj aŭ mikronozloj, kiuj poste reguligite transdonas akvon en la radikan zonon. La vaporado kaj subenfiltriĝo estas fakte neglektebla, tiel oni povas atingi 50%-an ŝparon je akvo kompare al la tradiciaj metodoj. Oni eĉ povas tiel alkonduki fluidajn sterkojn aŭ en akvo solveblajn sterkojn, kio certigas por la plantoj tre efike la necesajn [[mineralo]]jn. La plej modernajn gutigajn sistemojn kontrolas, direktas [[komputilo]]j: ili kontrolas la akvon kaj mineralabsorbon de la plantoj kaj tiel ili reguligas la densecon, kvanton de la likvaĵo. Tiel ili malpliigas la perdojn de la kemiaj sterkoj kaj malpliigas la mediopoluadon. La metodo estas uzata pro la granda investa bezono en la plej intensaj plantaj kulturoj ([[ĝardeno]]j, [[forcejo]]j, vitrodomoj). === Drena irigacio === Ĉe tiu metodo, oni alkondukas la likvaĵon pli direkte al la [[radiko]]j. Por tio necesas subgrunda sistemo de senemajlaj, bruligitaj argilaj tuboj aŭ perforitaj plataj tuboj. Avantaĝo estas la akvoŝparo, malavantaĝo estas la granda investbezono, malbona riparebleco pro ŝtopiĝo, la agrokultivado povas okazi nur en tavoloj super la tuboreto. Ĝi ne estas disvastiĝinta. [[Dosiero:Mantovano banner.jpg|eta|center|800px|Inunda irigacio. Rizkampo proksime de [[Mantovo]].]] == Akvofontoj == [[Dosiero:Pump-enabled Riverside Irrigation in Comilla, Bangladesh, 25 April 2014.jpg|eta|240px|dekstra|Irigacio estas funkciigita per [[Pumpilo|pumpigita]] elfosado rekte el la rivero Gumti, vidata en la fono, en la Distrikto Komilla, [[Bangladeŝo]].]] Irigacia akvo povas veni el [[grundakvo]] (elfosita el [[Akvofonto|fontoj]] aŭ per uzado de [[puto]]j), el surfaca akvo (elprenita el [[rivero]]j, [[lago]]j aŭ [[rezervejo]]j) aŭ el nekonvenciaj fontoj kiaj reuzata akvo nome traktita rubakvo, [[Sensaligo|sensaligita akvo]] aŭ [[drenado|drenigita akvo]]. Speciala formo de irigacio uzanta surfacan akvon estas elinunda irigacio, nome kaze de [[inundo]] akvo estas kondukita al normale sekaj riverejoj (ŭadioj) uzante reton de digoj, pordoj kaj kanaloj kaj disigita tra grandaj areoj. La malsekeco stokita en la grundo esto poste uzata por kultivi plantojn. Inundirigaciaj areoj estas partikulare situantaj en duon-aridaj aŭ aridaj, montaraj regionoj. Dum inundakva agrikulturo apartenas al la akceptitaj irigaciaj metodoj, pluvakva agrikulturo ne estas kutime konsiderata formo de irigacio. Pluvakva agrikulturo inkludas la kolekton de [[pluvakvo]] el tegmentoj aŭ neuzita tero kaj ties koncentrigo por rekte akvumi en la momento la kultivatan teron. Ĉirkaŭ 90% el rubakvo produktita tutmonde restas netraktita, kaŭzante enorman akvo-[[poluado]]n, speciale en malriĉaj landoj. Pli kaj pli, agrikulturo uzas netraktitajn rubakvon kiel fonto de irigacia akvo. Urboj havigas enspezigajn merkatojn por freŝaj produktoj, kaj tiele ili estas allogaj por farmistoj. Tamen, ĉar agrikulturo devas konkurenci por pliiĝante malabundaj akvorimedoj kun industrio kaj loĝantaj uzantoj, ofte ne estas alternativo por farmistoj escepte uzi akvon jam poluita pro urba rubo, kiaj tiuj de forigitaj akvoj, por rekte akvumi siajn kultivaĵojn. Danĝeraj malsanaj problemoj povas rezulti el la uzado de akvo enhavanta patogenojn tiuvoje, speciale se la personoj manĝas krudajn vegetaĵojn kiuj estis irigaciitaj per poluita akvo. La [[Internacia Akvadministrada Instituto]] estis laborinta en [[Barato]], [[Pakistano]], [[Vjetnamo]], [[Ganao]], [[Etiopio]], [[Meksiko]] kaj aliaj landoj per variaj projektoj cele al konsilado kaj malpliigado de riskoj pro rubakva irigacio. Ili defendas 'mult-barieran' alproksimiĝon al uzado de rubakvo, kaj farmistoj estas kuraĝigintaj adopti variajn riskomalpliigajn kondutojn. Tiuj estas ĉesi irigacion kelkajn tagojn antaŭ la rikoltado por ebligi ke la patogenoj mortiĝu sub la sunlumo, aplikante akvon zorge por ke ĝi ne poluu la foliojn kiuj probable estos konsumitaj krude, purigi la vegetaĵojn per desinfektiloj aŭ permesi la fekajn ŝlimojn uzatajn en farmado sekiĝi antaŭ esti uzata kiel homdevena sterko.<ref>[http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Water_Issue_Briefs/index.aspx Wastewater use in agriculture: ''Not only an issue where water is scarce!''] [[Internacia Akvadministrada Instituto]]'', 2010. Water Issue Brief 4</ref> La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] disvolvigis gvidliniojn por pli sekura uzado de rubakvo. Estas nombraj profitoj kiuj derivas el uzado de reciklita akvo por irigacio, inklude ĉefe la malaltan koston (kompare kun aliaj fontoj, partikulare ene aŭ apude de urba areo), konstanteco de disponeblo (senrilate al la sezono, veterkondiĉoj kaj asociataj akvodisponeblaj limigoj), kaj ĝenerala konstanteco pri kvalito. Irigacio el reciklita rubakvo estas ankaŭ konsiderata kiel rimedo por planta sterkado kaj partikulare nutraĵa suplementado. Tiu alproksimiĝo tamen kunportas la riskon de grundo kaj akva poluadoj pro troa uzado de rubakva aplikado. Tiele, detala kompreno de la grundakvaj kondiĉoj estas esenca por efektiva kaj efika uzado de reciklita rubakvo por irigacio.<ref>[http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/17/4339/2013/hess-17-4339-2013.pdf]</ref> == Efikeco == [[Dosiero:Scene at Bhimgoda near Haridwar , February 1847.jpg|eta|Junaj [[inĝeniero]]j restaŭrantaj kaj disvolvigantaj la malnovan [[Mogola Imperio|mogolan]] irigacian sistemon dum la regado de la lasta [[Mogoloj|mogola imperiestro]] [[Bahadur Ŝah la 2-a]].]] Modernaj irigaciaj metodoj estas sufiĉe efikaj por havigi la tutan kampan areon uniforme per akvo, tiele ke ĉiu planto havu la kvanton de akvo se necese, nek tro multe nek tro malmulte.<ref name="efficiency">http://agriwaterpedia.info/wiki/Water_use_efficiency</ref> Efikeco ĉe la uzado de irigacia akvo en la kamparo povas esti determinita jene: * Kampa Akvefikeco (%) = (Akvo Transpirata de la Kultivaĵo ÷ Akvo Aplikita al la Kamparo) x 100 Antaŭ kvindek jaroj (en 2010), la ofta percepto estis ke akvo esti senfina rimedo. Tiame, estis nur duono el la nuntempa loĝantararo en la planedo. Homoj ne estis tiom riĉaj kiom nuntempe, konsumis malmultajn kaloriojn kaj manĝis malpli da [[viando]], tiele malpli da akvo estis necesa por produkti ties manĝaĵojn. Ili postulis unu trionon el la volumeno de akvo kiun oni prenas nuntempe el riveroj. Hodiaŭ, tla konkurenco pro akvaj rimedoj estas multe pli intensa. Tio okazas ĉar estas nune pli ol sep mil milionoj da personoj en la planedo, ties konsumado de akvonecesaj viando kaj vegetaĵoj estas kreskanta, kaj estas pliiĝanta konkurenco por akvo el [[industrio]], [[urbanizado]] kaj biodizelaj kultivaĵoj. Por eviti tutmondan [[akvokrizo]]n, farmistoj devos barakti por pliigi produktivecon kiu plenumu la postulajn mendarojn por [[manĝaĵo]]j, dum industrio kaj urboj devos trovi vojojn por uzi akvon plej efike.<ref>Chartres, C. and Varma, S. ''Out of water. From Abundance to Scarcity and How to Solve the World's Water Problems'' FT Press (USA), 2010</ref> Sukcesa agrikulturo estas dependa el farmistoj kiuj havu sufiĉan akiron al akvo. Tamen, akva malabundo estas jam kritika limigo al farmado en multaj partoj de la mondo. Rilate al la agrikulturo, la [http://water.worldbank.org/water/publications/reengaging-agricultural-water-management-challenges-and-options/ Monda Banko] celas manĝoproduktadon kaj akvadministradon kiel pliiĝanta tutmonda afero kiu estas okaziganta kreskantan polemikon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://water.worldbank.org/water/publications/reengaging-agricultural-water-management-challenges-and-options|titolo=Reengaging in Agricultural Water Management: Challenges and Options|alirdato=2011-10-30|eldoninto=The World Bank|paĝoj=4–5}}</ref> ''Fizika akva malabundo'' estas kiam ne estas sufiĉe da akvo por plenumi ĉiujn mendarojn, inklude la akvon necesan por ke ekosistemoj funkciu efektive. Aridaj regionoj ofte suferas pro ''fizika akva malabundo''. Ĝi okazas ankaŭ kie akvo ŝajnas abunda sed la resursoj estas tro-postulitaj. Tio povas okazi kie estas troa disvolvigo de hidraulika infrastrukturo, kutime por irigacio. Simptomoj de ''fizika akva malabundo'' estas la [[media degradado]] kaj malpliiĝanta [[grundakvo]]. Ekonomia malabundo, dume, estas kaŭzita de manko de investado en akvo aŭ nesufiĉa homa kapablo por kontentigi la mendaron por akvo. Simptomoj de ''ekonomia akva malabundo'' estas manko de infrastrukturoj, kaj la fakto ke personoj ofte devas rekte elpreni akvon el riveroj por hejmaj kaj agrikulturaj uzoj. Ĉirkaŭ 2.8 mil milionoj da personoj nuntempe loĝas en akvomalabundaj areoj.<ref>Molden, D. (Ed). ''Water for food, Water for life: A Comprehensive Assessment of Water Management in Agriculture.'' Earthscan/IWMI, 2007.</ref> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Akvomalabundo]] * [[Akvorado]] * [[Akvorezervejo]] * [[Gutiga irigacio]] * [[Irigacia sistemo de Turpan]] * [[Kanalo]] * [[Kanato]] * [[Norio]] * [[Nubosemado]] * [[Plan Badajoz]] * [[Pumpilo]] * [[Rizkampo]] * [[Trosekeco]] {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Elvin, Mark. ''The retreat of the elephants: an environmental history of China'' (Yale University Press, 2004) * Hallows, Peter J., and Donald G. Thompson. ''History of irrigation in Australia'' ANCID, 1995. * Howell, Terry. "Drops of life in the history of irrigation." ''Irrigation journal'' 3 (2000): 26-33. the history of sprinker systems [http://www.cprl.ars.usda.gov/wmru/pdfs/Drops%20of%20life%20in%20the%20history%20of%20irrigation.pdf rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101008112419/http://www.cprl.ars.usda.gov/wmru/pdfs/Drops%20of%20life%20in%20the%20history%20of%20irrigation.pdf |date=2010-10-08 }} * Hassan, John. ''A history of water in modern England and Wales'' (Manchester University Press, 1998) * Vaidyanathan, A. ''Water resource management: institutions and irrigation development in India'' (Oxford University Press, 1999) === Gazetaro === * ''Irrigation Science'', {{ISSN|1432-1319}} (elektronike) 0342-7188 (papere), Springer * ''Journal of Irrigation and Drainage Engineering'', {{ISSN|0733-9437}}, ASCE Publications * ''Irrigation and Drainage'', {{ISSN|1531-0361}}, John Wiley & Sons, Ltd. == Eksteraj ligiloj == * {{cite web | title=Irrigation techniques | work=USGS | url=http://ga.water.usgs.gov/edu/irmethods.html | accessdate=December 8, 2005 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2016-01-24 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20051202105302/http://ga.water.usgs.gov/edu/irmethods.html | arkivdato=2005-12-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20051202105302/http://ga.water.usgs.gov/edu/irmethods.html | archivedate=2005-12-02 }} * [http://www.remuseum.org.uk/corpshistory/rem_corps_part12.htm Royal Engineers Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100730020910/http://www.remuseum.org.uk/corpshistory/rem_corps_part12.htm |date=2010-07-30 }}: 19th century Irrigation in India * [http://millerenvirocare.com/services/sprinkler-repair-services/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140809203000/http://millerenvirocare.com/services/sprinkler-repair-services/ |date=2014-08-09 }} * [http://www.icid.org/ International Commission on Irrigation and Drainage (ICID)] * [http://www.when2water.com/ When2Water.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150102192029/http://www.when2water.com/ |date=2015-01-02 }} Tutorial and online calculators related to agricultural irrigation * [http://wqic.nal.usda.gov/irrigation-1 Irrigation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160722103109/http://wqic.nal.usda.gov/irrigation-1 |date=2016-07-22 }} at the Water Quality Information Center, U.S. Department of Agriculture * [http://www.fao.org/ag/agl/aglw/aquastat/main/index.stm AQUASTAT]: FAO's global information system on water and agriculture * [https://irrigationinaustralia.wordpress.com/2013/12/03/basic-principles-of-water-irrigation-systems/ Irrigation Supplies]: Principles of Water Irrigation Systems * [http://advanceirrigationsystems.blogspot.com/2013/11/underground-sprinkler-system-for-your.html Irrigation & Gardening]: Future Of Irrigation Needs * [https://books.google.com/books?id=uOQDAAAAMBAJ&pg=PA736&dq=Popular+Science+1930+plane+%22Popular+Mechanics%22&hl=en&ei=7fVuTsb_OoHG0AH6kpmOCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CE4Q6AEwCTgK#v=onepage&q&f=true "Lamp Wick Solves Problem of Citrus Irrigation" ''Popular Mechanics'', November 1930] * [http://water.worldbank.org/water/publications/reengaging-agricultural-water-management-challenges-and-options/ World Bank report on Agricultural water management] Irrigation is discussed in chps. 1&4. * Tiu artikolo enhavas tekston el publikaĵo nune en [[publika havaĵo]]: Chisholm, Hugh, eld. (1911). [[Encyclopædia Britannica]] (11a eld.). Cambridge University Press. {{Projektoj|commonscat=Irrigation|ReVo=irigac.0o}} {{Havenda artikolo|Irigacio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Irigacio| ]] q4oro25bhte0af56f6qtpex17l2h3jz 9481025 9481024 2026-09-24T09:19:54Z Sj1mor 12103 9481025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Irrigational sprinkler.jpg|eta|[[Irigacia ŝprucilo]] akvumanta gazonejon.]] [[Dosiero:Osmaniye irrigation.JPG|eta|Irigacia kanaleto en [[Osmanije]], [[Turkio]].]] '''Irigacio''' ('''akvumado''', '''akvado''') estas akvomastruma metodo por arte provizi la [[agro]]n per [[akvo]] por plifaciligi la vivon de la kultivataj [[planto]]j kaj pligrandigi la produktadon. La moderna irigacio, akvodefluigo, [[sterko|sterkado]] kaj uzado de maŝinoj ĉiaterene grandigis grave la produktivecon de la [[agrikulturo]]. '''Irigacio''' estas la artefarita aplikado de akvo sur la tero aŭ grundo. Ĝi estas uzata por helpi en la kreskado de [[agrikulturo|agrikulturaj kultivaĵoj]], eltenado de la [[pejzaĝo]]j, kaj [[replantado]] de damaĝitaj grundoj en sekaj areoj kaj dum periodoj de maltaŭgaj aŭ malsufiĉaj [[pluvo]]-kvantoj. Aldone, irigacio ankaŭ havas kelkajn aliajn uzojn en plantoproduktado, kiuj inkludas protekti plantojn kontraŭ [[frosto]],<ref>{{cite web | last1 = Snyder | first1 = R. L. | last2 = Melo-Abreu | first2 = J. P. | title = Frost protection: fundamentals, practice, and economics | volume = Volume 1 | publisher = Food and Agriculture Organization of the United Nations | year = 2005 | url = ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/008/y7223e/y7223e00.pdf | format=PDF | issn=1684-8241}}</ref> nuligi kreskadon de fiherboj en [[cerealo|cerealaj]] kampoj<ref>{{cite web | last = Williams | first = J. F. | author2 = S. R. Roberts | author3 = J. E. Hill | author4 = S. C. Scardaci | author5 = G. Tibbits | title = Managing Water for 'Weed' Control in Rice | publisher = [[UC Davis]], Department of Plant Sciences | url = http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm | accessdate = 2007-03-14 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-01-23 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070403211941/http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm | arkivdato = 2007-04-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070403211941/http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm | archivedate = 2007-04-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070403211941/http://www.plantsciences.ucdavis.edu/uccerice/WATER/water.htm |arkivdato=2007-04-03 }}</ref> kaj preventado de [[grundofirmigo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2008/09/soil/mann-text.html|titolo=Aridpoop -05-15|alirdato=2012-06-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081009080408/http://ngm.nationalgeographic.com/2008/09/soil/mann-text.html|arkivdato=2008-10-09}}</ref> Kontraste, [[agrikulturo]] kiu dependas nur el rekta [[precipitaĵo]] estas nomata ''senirigacia agrikulturo'' aŭ [[pluva agrikulturo]]. Irigaciaj sistemoj estas ankaŭ uzataj por [[polvonuligo]], disponigo de [[akvoforigo]], kaj en [[perkolado|minado]]. Irigacio estas ofte studita kune kun [[drenado]], kiu estas la natura aŭ artefarita forigo de surfaca kaj sub-surfaca akvo el difinita areo. Irigacio estis ŝlosila trajto de agrikulturo dum ĉirkaŭ 5,000 jaroj kaj estas produkto de multaj diversaj kaj apartaj kulturoj. Historie, ĝi estis la bazo por ekonomioj kaj socioj tra la tuta mondo, el Azio al [[Sudokcidenta Usono]]. == Historie == [[Dosiero:David Roberts ancient fountain.jpg|eta|upright|Animal-energia irigacio, Supra Egipto, ĉ. 1846.]] [[Dosiero:Turpan-karez-museo-d02.jpg|eta|Ene de [[Irigacia sistemo de Turpan|turpana]] tunelo ĉe Turpan, [[Ŝinĝango]], [[Ĉinio]].]] La irigacio estas tre malnova praktiko, oni irigaciis agrojn jam en la antikva [[Egipto]], en ĉ. 5000 a.K. Bazon de multaj antikvaj civilizoj – [[Babilono|babilona]], [[Historio de Ĉinio|ĉina]] - donis la evoluon de la irigacia agrikulturo. Dum regado de [[Hamurabi]], babilona reĝo (1792–50 a.K.), oni konstruis sistemon de irigaciaj kanaloj kaj kavkanaloj. Oni komence ĉerpis la akvon per [[sitelo]]j, sed tiun metodon ŝanĝis la mekanikaj levkonstruoj (legu [[norio]]). Gravis ankaŭ la konstruo de [[akvorezervejo]]j, kiuj iĝis nepraj rimedoj en la 20a jarcento, ankaŭ por produktado de [[elektro]] kaj kontrolo de la akvodisponeblo. Arkeologia esplorado identigis pruvaron de irigacio ĉie kie la natura pluvokvanto estis nesufiĉa por elteni kultivaĵojn. ''Permanenta irigacio'' estis praktikata en la ebenaĵoj de [[Mezopotamio]] kie kultivaĵoj estis regule akvumitaj tra la tuta kreskosezono pere de enmeto de akvo tra reto de malgrandaj kanaletoj formitaj en la kampo.<ref>Hill, Donald: ''A History of Engineering''</ref> [[Antikva Egiptio|Antikvaj egiptanoj]] praktikis ''basen-irigacion'' uzante la regulajn [[inundo]]jn fare de la rivero [[Nilo]] por inundigi kampojn kiuj estis ĉirkaŭitaj de digoj. La inunda akvo estis retenita ĝis la fekunda sedimento estis setlinta antaŭ la pluso estis revenigita al la [[fluanta akvejo]].<ref name=p19>''p19'' Hill</ref> Estas pruvaro ke en la epoko de la egipta [[faraono]] [[Amenemhet la 3-a]] en la 12a dinastio (ĉirkaŭ 1800 a.K.) oni uzis la naturan lagon de la [[oazo]] Faijum kiel akvorezervejo por stoki plusojn da akvo por ties uzado dum la sekaj sezonoj, tiele ke la lago pleniĝis ĉiujare pro la inundo de [[Nilo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://concise.britannica.com/ebc/article-9006076/Amenemhet-III|titolo=Amenemhet III|alirdato=2007-01-10|eldoninto=Britannica Concise}}</ref> La [[Nubio|antikvaj nubianoj]] disvolvigis formon de irigacio uzante [[Akvorado|akvoradecan]] aparaton nomita ''[[sakia]]''. Irigacio ekis en Nubio iome inter la 3a kaj la 2a jarmilo a.K.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=gB6DcMU94GUC&pg=PA309&lpg=PA309&dq=ancient+irrigation+Africa&source=bl&ots=V_HRwNydSp&sig=0VcNYDcHBklxi2NjONnNQOkDBT0&hl=en&ei=n7ZnTrPzOebt0gHvpqHUCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CB4Q6AEwADgK#v=onepage&q=ancient%20irrigation%20Africa&f=false|titolo=Ancient civilizations of Africa|alirdato=2012-06-19|aŭtoro=G. Mokhtar|eldoninto=Books.google.com|paĝo=309}}</ref> Ĝi ege dependis el la inundaj akvoj kiuj fluis laŭ la rivero [[Nilo]] kaj aliaj riveroj en tio kiu estas nune [[Sudano]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=niqhizFDhKUC&pg=PA53&lpg=PA53&dq=irrigation+Nubia+BCE&source=bl&ots=S_xxCtR8Xl&sig=nyEgOMe5zfMm4fBHzE2Bdlv39t4&hl=en&ei=N7FnTq_7NcPTgQfU7qTBDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBoQ6AEwAA#v=onepage&q=irrigation%20Nubia%20BCE&f=false|titolo=The Earth and Its Peoples, Volume I: A Global History, to 1550|alirdato=2012-06-19|aŭtoro=Richard Bulliet, Pamela Kyle Crossley, Daniel Headrick, Steven Hirsch. Paĝoj 53-56|dato=2008-06-18|eldoninto=Books.google.com}}</ref> En [[sub-Sahara Afriko]] irigacio atingis la kulturoj kaj civilizojn de la valo de la [[rivero Niĝero]] ĉirkaŭ la unua aŭ dua jarmilo a.K. kaj estis bazita sur la inundoj kaj akvokolektado dum la malsekaj sezonoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fao.org/docrep/004/y0969e/y0969e03.htm|titolo=Traditional technologies|alirdato=2012-06-19|eldoninto=Fao.org}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://history-world.org/africa.htm |title=Africa, Emerging Civilizations In Sub-Sahara Africa. Various Authors; Edited By: R. A. Guisepi |publisher=History-world.org |accessdate=2012-06-19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612221652/http://history-world.org/africa.htm |arkivdato=2010-06-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://history-world.org/africa.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181228191014/http://history-world.org/africa.htm |arkivdato=2018-12-28 }}</ref> ''Terasa irigacio'' estis registrita jam en antaŭ-kolumba Ameriko, antikva Sirio, Hindio, kaj Ĉinio.<ref name=p19 /> En la Valo Zana de [[Andoj]] en [[Peruo]], arkeologoj trovis restaĵojn de tri irigaciaj [[kanalo]]j [[Radiokarbona datado|radiokarbone datitaj]] el la [[4-a jarmilo a.K.]], la 3-a jarmilo a.K. kaj la 9a jarcento p.K. respektive. Tiuj kanaloj estas la plej antikvaj registroj de irigacio en [[Ameriko]]. Spuroj de kanalo eble datebla el la [[5-a jarmilo a.K.]] troviĝis sub la kanalo de la 4a jarmilo.<ref>{{cite journal | author= Tom Dillehay, Eling HH Jr, Rossen J | title=Preceramic irrigation canals in the Peruvian Andes | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=102 | issue=47 | year=2005 | pages=17241–4 | pmid=16284247 | doi=10.1073/pnas.0508583102 | pmc=1288011}}</ref> Rafinitaj irigaciaj kaj stokaj sistemoj disvolviĝis fare de la [[Indusvala Civilizo]] en teritorioj de la nuntempa Pakistano kaj [[Norda Barato]], inklude la rezervejojn ĉe [[Girnar]] en 3000 a.K. kaj frua kanalirigacia sistemo ĉirkaŭ 2600 a.K.<ref>Rodda, J. C. kaj Ubertini, Lucio (2004). ''The Basis of Civilization – Water Science?'' paĝo 161. International Association of Hydrological Sciences (International Association of Hydrological Sciences Press 2004).</ref><ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Ancient India Indus Valley Civilization | work = | publisher =Minnesota State University "e-museum" | url =http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html | doi = | accessdate =2007-01-10 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2016-01-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20070205113936/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html | arkivdato =2007-02-05 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070205113936/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html | archivedate =2007-02-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070205113936/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/india/indus/elements.html |arkivdato=2007-02-05 }}</ref> Grandskala agrikulturo estis praktikita kaj etenda reto de kanaloj estis uzata por la celo de irigacio. Alia ekzemplo de irigacio estis en antikva [[Persio]] (en teritorioj de moderna [[Irano]]) tiom for reen kiel ĝis la [[6-a jarmilo a.K.]], kie oni kultivis [[hordeo]]n en areoj kie la natura pluvokvanto estis nesufiĉa por elteni tian kultivaĵon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The History of Technology&nbsp;– Irrigation|eldoninto=Encyclopædia Britannica, 1994 edition}}</ref> La [[Kanato]]j, disvolvigitaj en la antikva [[Persio]] en ĉirkaŭ 800 a.K., estas inter la plej aĝaj konataj irigaciaj metodoj ankoraŭ uzataj nuntempe. Ili troviĝas ankoraŭ en Azio, Mezoriento kaj Norda Afriko. La sistemo enhavas reton de vertikalaj putoj kaj milde deklivaj tuneloj elfoŝitaj en la flankoj de klifoj kaj deklivaj montetoj por transporti grundakvon.<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Qanat Irrigation Systems and Homegardens (Iran) | work =Globally Important Agriculture Heritage Systems | publisher =UN Food and Agriculture Organization | url =http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp | doi = | accessdate =2007-01-10 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2016-01-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20080624023533/http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp | arkivdato =2008-06-24 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20080624023533/http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp | archivedate =2008-06-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080624023533/http://www.fao.org/sd/giahs/other_iran1_desc.asp |arkivdato=2008-06-24 }}</ref> La [[norio]], nome akvorado kun argilaj ujoj ĉirkaŭ la zono movigita per la fluo de la rojo (aŭ de animaloj kiaj azenoj, muloj, kameloj), estis unuafoje alportita kaj enmetita en uzado ĉirkaŭ tiu tempo, fare de [[Romia Respubliko|romiaj]] setlejoj en Nordafriko. Ĉirkaŭ 150 a.K. la ujoj estis ligitaj per valvoj por ebligi pli mildan plenigadon kiam ili estis metitaj en la akvon.<ref>''Encyclopædia Britannica'', eldonoj de 1911 kaj 1989.</ref> La irigaciaj vorkoj de antikva [[Srilanko]], nome la plej fruaj datantaj el ĉirkaŭ 300 a.K., en la regado de la reĝo Pandukabaja kaj sub kontinua disvolviĝo por la venontaj miloj da jaroj, estis unu el la plej kompleksaj irigaciaj sistemoj de la antikva mondo. Aldone al la subgrundaj kanaloj, la [[Sinhaloj]] estis la unuaj, kiuj konstruis komplete artefaritajn rezervejojn por stokadi akvon. Pro ties inĝeniera supereco en tiu sektoro, ili estis foje nomataj 'mastroj de irigacio'. Plej el tiuj irigaciaj sistemoj ankoraŭ ekzistas nedamaĝitaj ĝis nune, en [[Anuradhapura]] kaj [[Polonnaruwa]], pro la progresinta kaj preciza inĝenierado. Tiu sistemo estis etende restaŭrita kaj eĉ etendita dum la regado de la reĝo Parakrama Bahu (1153–1186).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fao.org/docrep/003/T0028E/T0028E03.htm|titolo=Reservoirs of Sri Lanka and their fisheries|alirdato=2007-01-10|familia nomo=de Silva|persona nomo=Sena|jaro=1998|eldoninto=UN Food and Agriculture Organization}}</ref> === Ĉinio === [[Dosiero:Berry Schools' Old Mill, Floyd County, Georgia.jpg|eta|220px|Akvorado staranta 42 ft (13 m) alta havigas energion por la Malnova Muelejo ĉe la lernejo Berry College en Rome, [[Georgio]], Usono.]] La plej malnovaj konataj [[Hidraŭliko|hidraŭlikaj]] [[inĝeniero]]j de [[Ĉinio]] estis [[Sunŝu Ao]] (6a jarcento a.K.) el la [[Periodo de Printempo kaj Aŭtuno]] kaj [[Ksimen Bao]] (5a jarcento a.K.) de la [[Militŝtata periodo]], ambaŭ el kiuj laboris pri grandaj irigaciaj projektoj. En la regiono [[Siĉuano]] apartenanta al la [[Dinastio Qin|Ŝtato Qin]] de antikva Ĉinio, la Dujiangjana Irigacia Sistemo estis konstruita en 256 a.K. por irigacii enorman areon de farmaj teroj kiu ankoraŭ hodiaŭ havigas akvon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=China&nbsp;– history|eldoninto=Encyclopædia Britannica,1994 edition}}</ref> Ĉirkaŭ la 2a jarcento, dum la [[Dinastio Han]], la ĉinoj uzis ankaŭ ĉenajn [[pumpilo]]jn kiuj levis akvon el malsupre al pli altaj lokoj.<ref name="needham volume 4 part 2 344 346">Needham, Joseph (1986). ''Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering''. Taipei: Caves Books Ltd. Pages 344-346.</ref> Tiuj estis funkciigitaj per energio ĉu homa piede, per hidraŭlikaj [[akvorado]]j, aŭ per rotaciaj mekanikaj radoj pelitaj de [[okso]]j.<ref name="needham volume 4 part 2 340 343">Needham, Volume 4, Part 2, 340-343.</ref> La akvo estis uzata por [[publika vorko|publikaj vorkoj]] por havigi akvon por urbaj loĝkvartaloj kaj palacaj ĝardenoj, sed ĉefe por irigacio per [[Plugebla tero|farmaj]] kanaloj kaj kanaletoj en la kampojn.<ref name="needham volume 4 part 2 33 110">Needham, Volume 4, Part 2, 33, 110.</ref> === Koreio === En la 15a jarcento en [[Koreio]], oni inventis la unuan pluvomezurilon de la mondo, nome ''urjanggje'' (en [[Korea lingvo|korea]] kaj [[korea alfabeto]]: 우량계), en 1441. La inventinto estis Jang Jeong-sil, nome korea inĝeniero de la [[Joseon-Dinastio]], sub la aktiva direktorado de la reĝo, [[Seĝong]]. Ĝi estis instalita en irigaciujoj kiel parto de tutlanda sistemo por mezuri kaj kolekti [[precipitaĵo]]n por agrikultura aplikado. Per tiu ilo, planistoj kaj farmistoj povis fari pli bonan uzadon de la informaro arigita per tiu esplorado.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Jang Yeong-sil 장영실|familia nomo=Baek Seok-gi 백석기|jaro=1987|eldoninto=Woongjin Wiin Jeon-gi 웅진위인전기 11. Woongjin Publishing Co., Ltd}}</ref> === Nordameriko === En Nordameriko, Hohokam estis la nura kulturo kiu dependis el irigaciaj kanaloj por akvumi siajn kultivaĵojn, kaj ties irigaciaj sistemoj eltenis la plej grandan populacion en Sudokcidenta Nordameriko ĉirkaŭ la jaro 1300. La Hohokam konstruis kompleksojn de simplaj kanaloj kombinitaj per [[vejro]]j por ties variaj agrikulturaj celoj. Inter la 7a kaj la 14a jarcentoj, ili konstruis kaj eltenis ankaŭ etendajn irigaciajn retojn laŭlonge de la malsupro de la rivero Salt kaj de la meza Gila kiuj rivalis kun la komplekseco de tiuj uzitaj en la antikvaj Proksima Oriento, Egipto, kaj Ĉinio. Tiuj estis konstruitaj uzante relative simplajn elfosilojn, sen la profito de antaŭenira inĝeniera teknologio, kaj atingis deklivojn de kelkaj futoj por mejlo, evitante erozion kaj siltadon. La Hohokam kultivis variaĵojn de [[kotono]], [[tabako]], [[maizo]], [[fabo]]j kaj [[kukurbo]]j, same kiel rikoltis varion de naturaj plantoj. Poste en la Hohokama Kronologia Sekvenco, ili uzis ankaŭ etendan sekajn farmosistemojn, ĉefe por kultivi [[agavo]]n kaj por manĝo kaj por fibro. Ties dependo el agrikulturaj strategioj bazitaj sur kanala irigacio, ŝlosila en ties malloĝebla dezerta medio kaj arida klimato, havigis la bazon por la agregado de ruraj loĝantaroj en stabilaj urbaj centroj.<ref>James M. Bayman, "The Hohokam of Southwest North America." ''Journal of World Prehistory'' 15.3 (2001): 257-311.</ref> == Nuntempa etendo == [[Dosiero:Irrigation ditch in Montour County, Pennsylvania.JPG|eta|maldekstra|Irigacia kanaleto en Kantono Montour, Pensilvanio, ĉe Strawberry Ridge Road.]] En la mezo de la 20a jarcento, la alveno de dizelaj kaj elektraj motoroj kondukis al sistemoj kiuj povis pumpi [[grundakvo]]n el ĉefaj [[grundakvejo]]j pli rapide ol la koncernaj [[Akvokolekta areo|akvokolektaj areoj]] povu replenigi ilin. Tio povas konduki al permanenta perdo de grundakva kapablo kaj disponeblo, malpliiĝanta akvokvalito, grunda dorniĝo, kaj aliaj problemoj. La futuro de manĝoproduktado en areoj kiaj la [[Nordĉina Ebenaĵo]], [[Panĝabio]], kaj la [[Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj]] de Usono estas minacata per tiu fenomeno.<ref>{{cite news|title = A new report says we're draining our aquifers faster than ever|date = 2013-06-22|url = https://www.hcn.org/issues/45.12/a-new-report-says-were-draining-our-aquifers-faster-than-ever|accessdate = 2014-02-11|newspaper = High Country News}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf|title = Management of aquifer recharge and discharge processes and aquifer storage equilibrium|quote = Groundwater storage is shown to be declining in all populated continents...|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2016-01-24|arkivurl = https://web.archive.org/web/20180921042755/http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf|arkivdato = 2018-09-21|accessdate = 2016-01-24|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180921042755/http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf|archivedate = 2018-09-21}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180921042755/http://www.groundwatergovernance.org/fileadmin/user_upload/groundwatergovernance/docs/Thematic_papers/GWG_Thematic_Paper_4.pdf |arkivdato=2018-09-21 }}</ref> Je tutmonda skalo, 2,788,000&nbsp;km² (689 milionoj da akreoj) de fekunda tero estis ekipita pere de irigacia infrastrukturo ĉirkaŭ la jaro 2000. Ĉirkaŭ 68% el la areo ekipita por irigacio estas situanta en Azio, 17% en Ameriko, 9% en Eŭropo, 5% en Afriko kaj 1% en Oceanio. La plej grandaj apudaj areoj de granda irigacidenseco troviĝas en: * En Norda Barato kaj Pakistano laŭlonge de la riveroj [[Gango]] kaj [[Induso]] * En la basenoj de la riveroj [[Hai He]], [[Huang He]] kaj [[Jangzio]] en Ĉinio * Laŭlonge de la rivero [[Nilo]] en Egipto kaj en Sudano * En la baseno de la riveroj [[Misisipo]]-[[Misuro]] kaj en partoj de [[Kalifornio]] en Usono Pli malgrandaj irigaciaj areoj estas dise tra preskaŭ ĉiuj loĝataj partoj de la mondo.<ref>S. Siebert, J. Hoogeveen, P. Döll, J-M. Faurès, S. Feick, kaj K. Frenken, The Digital Global Map of Irrigation Areas&nbsp;– Development and Validation of Map Version 4, Tropentag 2006&nbsp;– Conference on International Agricultural Research for Development, Bonn, Germanio, 2006-11-10 [http://www.tropentag.de/2006/abstracts/full/211.pdf] alirita la 2007-03-14 en PDF</ref> Nur 8 jarojn poste en 2008, la skalo de irigaciitaj teroj pliiĝis al ĉirkaŭkalkulita totalo de 3,245,566&nbsp;km², kio estas preskaŭ la grando de tuta Barato.<ref>{{citation | title = The CIA World Factbook | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | accessdate = 2011-10-30 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-01-24 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | arkivdato = 2010-01-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200518002143/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | archivedate = 2020-05-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |arkivdato=2010-01-05 }}</ref> == Tipoj == Dum la jarmiloj kaj ĉefe en la lastaj jarcentoj evoluiĝis 4 bazaj tipoj de irigacio, nome: 1. surfaca; 2. pluvsimila aŭ ŝpruciga; 3. gutiga; 4. drena, nome irigacio subgrunda. === Surfaca irigacio === En la antikvaj civilizoj (ekz. en [[Mezopotamio]], [[Egipto]], [[valo de Induso]], [[Ĉinio]]), la irigaciaj metodoj estis la diversaj tipoj de la surfaca akvumado: oni fluigis la akvon sur la grundosurfaco, al la radika zono de la plantoj. La surfaca irigacio uzeblas nur sur konvena areo (plata aŭ iomete dekliva) kaj okaze de konvena agro (ne tro loza aŭ sabla). El tiu tekniko formiĝis tri variantoj: la inunda, la laŭstrie flueta kaj la sulka akvumado. ==== Inunda irigacio ==== [[Dosiero:LevelBasinFloodIrrigation.JPG|eta|maldekstra]] Okaze de inunda irigacio, oni apartigas la agrojn per grundodigoj je pli malgrandaj unuoj kaj poste oni inundas la interdigan areon per konvena kvanto da akvo. Poste oni aŭ lasas la akvotavolon forsorbiĝi en la grundo aŭ – ekz. okaze de [[rizo]] – oni postplenumas je dezirata akvonivelo. La unuopaj interdigaj partoj devas estis tute plataj, horizontalaj unuoj: tion oni atingas per elformo de terasoj; kaj se iam konvenas la elfluo de akvo, konvenos ke la tereno havu iometan deklivon por faciligi la forigon de la akvo je konvena ritmo aŭ rapideco. Hodiaŭ oni uzas la inundan irigacion plej ofte ĉe rizo, sed portempan inundon eĉ ĉe kelkaj aliaj plantoj. ==== Strie flueta, kanaleta irigacio ==== [[Dosiero:Preparando el canal de riego para ser revestido.jpg|eta|kanaleta irigacio.]] Por strie flueta irigacio konvenas la milde aŭ proporcie deklivaj parceloj. Ĉi-foje, oni fluigas la akvon en direktaj digetoj, kavetoj (je 8–10 m unu al la alia) ĝis tiam, ke ĝi akvumu en la konvena profundo la grundon. Oni uzas tiun metodon por akvumado de [[luzerno]], [[trifolio]] kaj [[gazono|gazonejo]]. ==== Sulka akvumado ==== [[Dosiero:SiphonTubes.JPG|eta|maldekstra]] Oni uzas tiun ĉi metodon same sur iom proporcie dekliva agro, sed ĉefe por plantoj, kiuj havas grandan vicodistancon (ekz. [[maizo]], [[sunfloro]], sarkilbezonaj plantoj, kelkaj [[legomo|legomaj plantoj]]). Oni formas inter la vicoj sulkojn kaj fluigas la akvon en tiu. Oni devas akordi la sulkodistancon al strukturo de la grundo, pro la konvena akvoprovizo. Ĉe lozaj grundoj la akvo rapide fluas suben, tiel oni devas formi 60–70&nbsp;cm-an sulkodistancon. Ĉe mallozaj agroj tiu distanco povas esti eĉ 150&nbsp;cm. La longo de la sulkoj – depende de la agra deklivo kaj strukturo de la grundo – estas 4–500 m. Oni uzis tiun ĉi metodon ĉefe en la [[Mediteraneo]] kaj ĉe la bulgaraj fruktĝardenoj. ==== Pluviga irigacio ==== [[Dosiero:PivotIrrigationOnCotton.jpg|eta]] La pluviga (aŭ ŝpruciga) irigacio (akvumado) disvastiĝis en la dua duono de la 20-a jarcento. Bazo de tiu disvastiĝo estis la disvastiĝo de la motoraj [[pumpilo]]j. Ĉe pluviga irigacio, oni kondukas la akvon en akvoduktoj, sub premo al la ajuto (nozlo), kiu gutigas kaj pluvigas la akvon super la plantojn, en la aeron. La avantaĝoj de la metodo estas, ke ĝi estas uzebla sur iu ajn grundo (dekliva, neregul-surfaca, sur ĉiu grundotipo), bone mekanizebla kaj per konvena lokigo ĝi donas averaĝan irigacion. Malavantaĝo estas, ke grava parto de la akvo vaporiĝas jam en la aero, sur folioj de la planto aŭ ĝis atingo de la radika zono. La perdo estas tre granda en sunbrila, varma vetero. Plua malavantaĝo estas, ke la restanta vaporo antaŭhelpas la fungajn malsaniĝojn de la plantoj. Spite al la problemoj, ĝi donis fine de la 20-a jarcento jam 80–90% de la agra irigacio. El tiu ĉi metodo evoluis diversaj metodoj kaj teknologioj, ĉefe pri movo de la flankaj (flugilaj) duktoj kaj pri mekanizo de la irigacio. === Gutiga irigacio === {{Ĉefartikolo|Gutiga irigacio}} [[Dosiero:VineyardDrip.JPG|eta]] La plej akvoŝpara, moderna, sed plej investobezona metodo estas la [[gutiga irigacio]]. La akvo fluas tra maldikaj tuboj al la gutigaj korpoj aŭ mikronozloj, kiuj poste reguligite transdonas akvon en la radikan zonon. La vaporado kaj subenfiltriĝo estas fakte neglektebla, tiel oni povas atingi 50%-an ŝparon je akvo kompare al la tradiciaj metodoj. Oni eĉ povas tiel alkonduki fluidajn sterkojn aŭ en akvo solveblajn sterkojn, kio certigas por la plantoj tre efike la necesajn [[mineralo]]jn. La plej modernajn gutigajn sistemojn kontrolas, direktas [[komputilo]]j: ili kontrolas la akvon kaj mineralabsorbon de la plantoj kaj tiel ili reguligas la densecon, kvanton de la likvaĵo. Tiel ili malpliigas la perdojn de la kemiaj sterkoj kaj malpliigas la mediopoluadon. La metodo estas uzata pro la granda investa bezono en la plej intensaj plantaj kulturoj ([[ĝardeno]]j, [[forcejo]]j, vitrodomoj). === Drena irigacio === Ĉe tiu metodo, oni alkondukas la likvaĵon pli direkte al la [[radiko]]j. Por tio necesas subgrunda sistemo de senemajlaj, bruligitaj argilaj tuboj aŭ perforitaj plataj tuboj. Avantaĝo estas la akvoŝparo, malavantaĝo estas la granda investbezono, malbona riparebleco pro ŝtopiĝo, la agrokultivado povas okazi nur en tavoloj super la tuboreto. Ĝi ne estas disvastiĝinta. [[Dosiero:Mantovano banner.jpg|eta|center|800px|Inunda irigacio. Rizkampo proksime de [[Mantovo]].]] == Akvofontoj == [[Dosiero:Pump-enabled Riverside Irrigation in Comilla, Bangladesh, 25 April 2014.jpg|eta|240px|dekstra|Irigacio estas funkciigita per [[Pumpilo|pumpigita]] elfosado rekte el la rivero Gumti, vidata en la fono, en la Distrikto Komilla, [[Bangladeŝo]].]] Irigacia akvo povas veni el [[grundakvo]] (elfosita el [[Akvofonto|fontoj]] aŭ per uzado de [[puto]]j), el surfaca akvo (elprenita el [[rivero]]j, [[lago]]j aŭ [[rezervejo]]j) aŭ el nekonvenciaj fontoj kiaj reuzata akvo nome traktita rubakvo, [[Sensaligo|sensaligita akvo]] aŭ [[drenado|drenigita akvo]]. Speciala formo de irigacio uzanta surfacan akvon estas elinunda irigacio, nome kaze de [[inundo]] akvo estas kondukita al normale sekaj riverejoj (ŭadioj) uzante reton de digoj, pordoj kaj kanaloj kaj disigita tra grandaj areoj. La malsekeco stokita en la grundo esto poste uzata por kultivi plantojn. Inundirigaciaj areoj estas partikulare situantaj en duon-aridaj aŭ aridaj, montaraj regionoj. Dum inundakva agrikulturo apartenas al la akceptitaj irigaciaj metodoj, pluvakva agrikulturo ne estas kutime konsiderata formo de irigacio. Pluvakva agrikulturo inkludas la kolekton de [[pluvakvo]] el tegmentoj aŭ neuzita tero kaj ties koncentrigo por rekte akvumi en la momento la kultivatan teron. Ĉirkaŭ 90% el rubakvo produktita tutmonde restas netraktita, kaŭzante enorman akvo-[[poluado]]n, speciale en malriĉaj landoj. Pli kaj pli, agrikulturo uzas netraktitajn rubakvon kiel fonto de irigacia akvo. Urboj havigas enspezigajn merkatojn por freŝaj produktoj, kaj tiele ili estas allogaj por farmistoj. Tamen, ĉar agrikulturo devas konkurenci por pliiĝante malabundaj akvorimedoj kun industrio kaj loĝantaj uzantoj, ofte ne estas alternativo por farmistoj escepte uzi akvon jam poluita pro urba rubo, kiaj tiuj de forigitaj akvoj, por rekte akvumi siajn kultivaĵojn. Danĝeraj malsanaj problemoj povas rezulti el la uzado de akvo enhavanta patogenojn tiuvoje, speciale se la personoj manĝas krudajn vegetaĵojn kiuj estis irigaciitaj per poluita akvo. La [[Internacia Akvadministrada Instituto]] estis laborinta en [[Barato]], [[Pakistano]], [[Vjetnamo]], [[Ganao]], [[Etiopio]], [[Meksiko]] kaj aliaj landoj per variaj projektoj cele al konsilado kaj malpliigado de riskoj pro rubakva irigacio. Ili defendas 'mult-barieran' alproksimiĝon al uzado de rubakvo, kaj farmistoj estas kuraĝigintaj adopti variajn riskomalpliigajn kondutojn. Tiuj estas ĉesi irigacion kelkajn tagojn antaŭ la rikoltado por ebligi ke la patogenoj mortiĝu sub la sunlumo, aplikante akvon zorge por ke ĝi ne poluu la foliojn kiuj probable estos konsumitaj krude, purigi la vegetaĵojn per desinfektiloj aŭ permesi la fekajn ŝlimojn uzatajn en farmado sekiĝi antaŭ esti uzata kiel homdevena sterko.<ref>[http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Water_Issue_Briefs/index.aspx Wastewater use in agriculture: ''Not only an issue where water is scarce!''] [[Internacia Akvadministrada Instituto]]'', 2010. Water Issue Brief 4</ref> La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] disvolvigis gvidliniojn por pli sekura uzado de rubakvo. Estas nombraj profitoj kiuj derivas el uzado de reciklita akvo por irigacio, inklude ĉefe la malaltan koston (kompare kun aliaj fontoj, partikulare ene aŭ apude de urba areo), konstanteco de disponeblo (senrilate al la sezono, veterkondiĉoj kaj asociataj akvodisponeblaj limigoj), kaj ĝenerala konstanteco pri kvalito. Irigacio el reciklita rubakvo estas ankaŭ konsiderata kiel rimedo por planta sterkado kaj partikulare nutraĵa suplementado. Tiu alproksimiĝo tamen kunportas la riskon de grundo kaj akva poluadoj pro troa uzado de rubakva aplikado. Tiele, detala kompreno de la grundakvaj kondiĉoj estas esenca por efektiva kaj efika uzado de reciklita rubakvo por irigacio.<ref>[https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/17/4339/2013/hess-17-4339-2013.pdf]</ref> == Efikeco == [[Dosiero:Scene at Bhimgoda near Haridwar , February 1847.jpg|eta|Junaj [[inĝeniero]]j restaŭrantaj kaj disvolvigantaj la malnovan [[Mogola Imperio|mogolan]] irigacian sistemon dum la regado de la lasta [[Mogoloj|mogola imperiestro]] [[Bahadur Ŝah la 2-a]].]] Modernaj irigaciaj metodoj estas sufiĉe efikaj por havigi la tutan kampan areon uniforme per akvo, tiele ke ĉiu planto havu la kvanton de akvo se necese, nek tro multe nek tro malmulte.<ref name="efficiency">http://agriwaterpedia.info/wiki/Water_use_efficiency</ref> Efikeco ĉe la uzado de irigacia akvo en la kamparo povas esti determinita jene: * Kampa Akvefikeco (%) = (Akvo Transpirata de la Kultivaĵo ÷ Akvo Aplikita al la Kamparo) x 100 Antaŭ kvindek jaroj (en 2010), la ofta percepto estis ke akvo esti senfina rimedo. Tiame, estis nur duono el la nuntempa loĝantararo en la planedo. Homoj ne estis tiom riĉaj kiom nuntempe, konsumis malmultajn kaloriojn kaj manĝis malpli da [[viando]], tiele malpli da akvo estis necesa por produkti ties manĝaĵojn. Ili postulis unu trionon el la volumeno de akvo kiun oni prenas nuntempe el riveroj. Hodiaŭ, tla konkurenco pro akvaj rimedoj estas multe pli intensa. Tio okazas ĉar estas nune pli ol sep mil milionoj da personoj en la planedo, ties konsumado de akvonecesaj viando kaj vegetaĵoj estas kreskanta, kaj estas pliiĝanta konkurenco por akvo el [[industrio]], [[urbanizado]] kaj biodizelaj kultivaĵoj. Por eviti tutmondan [[akvokrizo]]n, farmistoj devos barakti por pliigi produktivecon kiu plenumu la postulajn mendarojn por [[manĝaĵo]]j, dum industrio kaj urboj devos trovi vojojn por uzi akvon plej efike.<ref>Chartres, C. and Varma, S. ''Out of water. From Abundance to Scarcity and How to Solve the World's Water Problems'' FT Press (USA), 2010</ref> Sukcesa agrikulturo estas dependa el farmistoj kiuj havu sufiĉan akiron al akvo. Tamen, akva malabundo estas jam kritika limigo al farmado en multaj partoj de la mondo. Rilate al la agrikulturo, la [http://water.worldbank.org/water/publications/reengaging-agricultural-water-management-challenges-and-options/ Monda Banko] celas manĝoproduktadon kaj akvadministradon kiel pliiĝanta tutmonda afero kiu estas okaziganta kreskantan polemikon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://water.worldbank.org/water/publications/reengaging-agricultural-water-management-challenges-and-options|titolo=Reengaging in Agricultural Water Management: Challenges and Options|alirdato=2011-10-30|eldoninto=The World Bank|paĝoj=4–5}}</ref> ''Fizika akva malabundo'' estas kiam ne estas sufiĉe da akvo por plenumi ĉiujn mendarojn, inklude la akvon necesan por ke ekosistemoj funkciu efektive. Aridaj regionoj ofte suferas pro ''fizika akva malabundo''. Ĝi okazas ankaŭ kie akvo ŝajnas abunda sed la resursoj estas tro-postulitaj. Tio povas okazi kie estas troa disvolvigo de hidraulika infrastrukturo, kutime por irigacio. Simptomoj de ''fizika akva malabundo'' estas la [[media degradado]] kaj malpliiĝanta [[grundakvo]]. Ekonomia malabundo, dume, estas kaŭzita de manko de investado en akvo aŭ nesufiĉa homa kapablo por kontentigi la mendaron por akvo. Simptomoj de ''ekonomia akva malabundo'' estas manko de infrastrukturoj, kaj la fakto ke personoj ofte devas rekte elpreni akvon el riveroj por hejmaj kaj agrikulturaj uzoj. Ĉirkaŭ 2.8 mil milionoj da personoj nuntempe loĝas en akvomalabundaj areoj.<ref>Molden, D. (Ed). ''Water for food, Water for life: A Comprehensive Assessment of Water Management in Agriculture.'' Earthscan/IWMI, 2007.</ref> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Akvomalabundo]] * [[Akvorado]] * [[Akvorezervejo]] * [[Gutiga irigacio]] * [[Irigacia sistemo de Turpan]] * [[Kanalo]] * [[Kanato]] * [[Norio]] * [[Nubosemado]] * [[Plan Badajoz]] * [[Pumpilo]] * [[Rizkampo]] * [[Trosekeco]] {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Elvin, Mark. ''The retreat of the elephants: an environmental history of China'' (Yale University Press, 2004) * Hallows, Peter J., and Donald G. Thompson. ''History of irrigation in Australia'' ANCID, 1995. * Howell, Terry. "Drops of life in the history of irrigation." ''Irrigation journal'' 3 (2000): 26-33. the history of sprinker systems [http://www.cprl.ars.usda.gov/wmru/pdfs/Drops%20of%20life%20in%20the%20history%20of%20irrigation.pdf rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101008112419/http://www.cprl.ars.usda.gov/wmru/pdfs/Drops%20of%20life%20in%20the%20history%20of%20irrigation.pdf |date=2010-10-08 }} * Hassan, John. ''A history of water in modern England and Wales'' (Manchester University Press, 1998) * Vaidyanathan, A. ''Water resource management: institutions and irrigation development in India'' (Oxford University Press, 1999) === Gazetaro === * ''Irrigation Science'', {{ISSN|1432-1319}} (elektronike) 0342-7188 (papere), Springer * ''Journal of Irrigation and Drainage Engineering'', {{ISSN|0733-9437}}, ASCE Publications * ''Irrigation and Drainage'', {{ISSN|1531-0361}}, John Wiley & Sons, Ltd. == Eksteraj ligiloj == * {{cite web | title=Irrigation techniques | work=USGS | url=http://ga.water.usgs.gov/edu/irmethods.html | accessdate=December 8, 2005 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2016-01-24 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20051202105302/http://ga.water.usgs.gov/edu/irmethods.html | arkivdato=2005-12-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20051202105302/http://ga.water.usgs.gov/edu/irmethods.html | archivedate=2005-12-02 }} * [http://www.remuseum.org.uk/corpshistory/rem_corps_part12.htm Royal Engineers Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100730020910/http://www.remuseum.org.uk/corpshistory/rem_corps_part12.htm |date=2010-07-30 }}: 19th century Irrigation in India * [http://millerenvirocare.com/services/sprinkler-repair-services/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140809203000/http://millerenvirocare.com/services/sprinkler-repair-services/ |date=2014-08-09 }} * [http://www.icid.org/ International Commission on Irrigation and Drainage (ICID)] * [http://www.when2water.com/ When2Water.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150102192029/http://www.when2water.com/ |date=2015-01-02 }} Tutorial and online calculators related to agricultural irrigation * [http://wqic.nal.usda.gov/irrigation-1 Irrigation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160722103109/http://wqic.nal.usda.gov/irrigation-1 |date=2016-07-22 }} at the Water Quality Information Center, U.S. Department of Agriculture * [http://www.fao.org/ag/agl/aglw/aquastat/main/index.stm AQUASTAT]: FAO's global information system on water and agriculture * [https://irrigationinaustralia.wordpress.com/2013/12/03/basic-principles-of-water-irrigation-systems/ Irrigation Supplies]: Principles of Water Irrigation Systems * [http://advanceirrigationsystems.blogspot.com/2013/11/underground-sprinkler-system-for-your.html Irrigation & Gardening]: Future Of Irrigation Needs * [https://books.google.com/books?id=uOQDAAAAMBAJ&pg=PA736&dq=Popular+Science+1930+plane+%22Popular+Mechanics%22&hl=en&ei=7fVuTsb_OoHG0AH6kpmOCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CE4Q6AEwCTgK#v=onepage&q&f=true "Lamp Wick Solves Problem of Citrus Irrigation" ''Popular Mechanics'', November 1930] * [http://water.worldbank.org/water/publications/reengaging-agricultural-water-management-challenges-and-options/ World Bank report on Agricultural water management] Irrigation is discussed in chps. 1&4. * Tiu artikolo enhavas tekston el publikaĵo nune en [[publika havaĵo]]: Chisholm, Hugh, eld. (1911). [[Encyclopædia Britannica]] (11a eld.). Cambridge University Press. {{Projektoj|commonscat=Irrigation|ReVo=irigac.0o}} {{Havenda artikolo|Irigacio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Irigacio| ]] 4a72tls71rvgkj6t52fw0j04iezwktd Granda pufino 0 107700 9481101 8917049 2026-09-24T11:35:57Z Sj1mor 12103 9481101 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio | koloro = pink | nomo = Granda pufino | dosiero = Puffinus gravisPCCA20070623-3641B.jpg | dosiero larĝo = 300px | priskribo de dosiero = Granda pufino | statuso = LC | regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' | filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' | klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' | ordo = [[Procelarioformaj]] ''Procelariiformes'' | familio = [[Procelariedoj]] ''Procellariidae'' | genro =''[[Puffinus]]'' | dunomo =''Puffinus gravis'' | dunomo aŭtoritato = ([[O'Reilly]], [[1818]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj =Ardenna gravis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Kappensturmtaucher.jpg|eta|maldekstre]] [[Dosiero:Puffinus gravis - SE Tasmania.jpg|eta|maldekstre|]] [[Dosiero:Puffinus gravisPCCA20070623-3738B.jpg|maldekstre|eta|Montrante la brunan ventromakulon]] La '''Granda pufino''' estas birdospecio el la familio de [[Procelariedoj]]. Ties rilataro ne estas klara. Ĝi apartenas al grupo de grandaj specioj kiuj povus esti separataj kiel genro ''Ardenna'' (Penhallurick & Wink 2004); ene de tiuj, ĝi povus esti aligita kun la aliaj nigrabekaj, senpintvostaj specioj nome la [[Fajnbeka pufino]] kaj ĉefe la [[Griza pufino]] (Austin 1996, Heidrich ''et al.'' 1998). Alternative (Austin 1996, Austin ''et al.'' 2004), ĝi povus esti [[monotipa]] subgenro (''Ardenna sensu stricto''), nome reprezentanto en Atlantiko de la helbeka grupo ''Hemipuffinus'' (nome la [[Rozpieda pufino]] kaj la [[Karnopieda pufino]]). == Aspekto == Temas pri mezgranda pufino averaĝe 46 cm longa sed kun gamo de 43–51 cm kaj enverguro de 105–122&nbsp;cm. Ĝia kaposupro estas nigra, la gorĝo blanka, la kapo svelta, la maldika beko malhela al nigra. Ĝia flugo similas al tiu de la [[Nordmara pufino]], sed tiu specio estas pli malgranda, supre pli malhela kaj sur la vosto ne havas blankan makulon. Ĝi estas identigebla pro sia grando, malhelaj supraj partoj, kaj subaj partoj blankaj escepte bruna ventromakulo kaj malhelaj ŝultraj markoj. Ĝi havas blankan markon kun formo de "hufumo" ĉe la bazo de la vosto. Ankaŭ la rigida flugmaniero, kiel granda [[Nordmara pufino]], estas distinga. La ununura alia granda pufino en ties teritorio estas la tute malhela Griza pufino. == Kutimaro == Ĝi vivas ĉe maro, nestas en terkavoj de insuloj [[Tristan da Cunha]], [[Insulo Gough|Gough]], [[Najtingalo (insulo)|Najtingalo]] kaj [[Inaccessible]] en Suda [[Atlantiko]]. Ĝi vizitas somere kaj aŭtune la nord-orientan parton de la Atlantiko. La Granda pufino apartenas al tiuj malmultaj kelkaj birdoj, kiuj migras de la suda al la [[norda hemisfero]], kaj ne inverse kiel multaj aliaj. Tiu pufino, kiel la [[Griza pufino]], sekvas cirklan itineron, moviĝante supren laŭ la orienta marbordo de unue [[Sudameriko|Suda]] kaj poste [[Norda Ameriko]], antaŭ trapasi la [[Atlantika Oceano|Atlantikon]] aŭguste. Ĝi povas esti tre komuna ĉe la sudokcidentaj marbordoj de [[Granda Britio]] kaj [[Irlando]] antaŭ direkti sin reen suden denove, tiam suben laŭ la orienta [[marbordo]] de Atlantiko. Tiu pufino nestumas en grandaj kolonioj, kie la ino demetas unu blankan ovon en malgranda nestotruo aŭ sur malferma herbaro. Tiuj nestoj estas vizitataj nur nokte por eviti predadon fare de grandaj mevoj. Tiu birdospecio havas la tipan pufinan flugmanieron de la genro, movante sin el flanko al flanko per rigidaj flugiloj kaj malmultaj flugilfrapoj, havante la flugilpintojn preskaŭ tuŝante la akvon. Ties flugmaniero estas pova kaj rekta, havante la flugilojn rigide kaj rekte. La '''Granda pufino''' manĝas [[fiŝo]]jn kaj [[kalmaro]]jn, kiujn ĝi kaptas el la surfaco aŭ per plonĝado. Ĝi prete sekvas [[fiŝkaptado|fiŝkaptadajn]] [[ŝipo]]jn, kie ili rezultas en bruaj kvereloj. Tiu estas gregema specio, kiu povas esti vidata en grandaj nombroj el ŝipoj aŭ taŭgaj erlokoj. Ili havas penetran krion ''iiiah'' kutime elsendita el ripozo en grupoj aŭ surakve. == Referencoj == * Austin, Jeremy J. (1996): Molecular Phylogenetics of ''Puffinus'' Shearwaters: Preliminary Evidence from Mitochondrial Cytochrome ''b'' Gene Sequences. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''6'''(1): 77–88. <small>{{DOI|10.1006/mpev.1996.0060}}</small> (HTML resumo) * Austin, Jeremy J.; Bretagnolle, Vincent & Pasquet, Eric (2004): A global molecular phylogeny of the small ''Puffinus'' shearwaters and implications for systematics of the Little-Audubon's Shearwater complex. ''Auk'' '''121'''(3): 847–864. <small>[[Digital Object Identifier|DOI]]: 10.1642/0004-8038(2004)121[0847:AGMPOT]2.0.CO;2</small> [http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1642%2F0004-8038%282004%29121%5B0847%3AAGMPOT%5D2.0.CO%3B2 HTML resumo] * {{IUCN2006|assessors='''BirdLife International'''|year=2004|id=49702|title=Puffinus gravis|downloaded=10a Majo 2006}} Kun mapo kaj kriterioj kial tiu specio estas malplej zorgiga * Bull, John L.; Farrand, John Jr.; Rayfield, Susan & [[National Audubon Society]] (1977): ''The Audubon Society field guide to North American birds, Eastern Region''. Alfred A. Knopf, New York. <small>ISBN 0-394-41405-5</small><!-- 1984 is reprint --> * Harrison, Peter (1987): ''Seabirds of the world : a photographic guide''. Princeton University Press, Princeton. <small>ISBN 0-691-01551-1</small><!-- 1996 is reprint or 2nd edition --> * Heidrich, Petra; Amengual, José F. & Wink, Michael (1998): Phylogenetic relationships in Mediterranean and North Atlantic shearwaters (Aves: Procellariidae) based on nucleotide sequences of mtDNA. ''Biochemical Systematics and Ecology'' '''26'''(2): 145–170. <small>{{DOI|10.1016/S0305-1978(97)00085-9}}</small> [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/1998/8.%201998.pdf PDF kompleta teksto] * Penhallurick, John & '''Wink''', Michael (2004): Analysis of the taxonomy and nomenclature of the Procellariformes based on complete nucleotide sequences of the mitochondrial cytochrome ''b'' gene. ''Emu'' '''104'''(2): 125-147. <small>{{DOI|10.1071/MU01060}}</small> (HTML resumo) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kiwifoto.com/galleries/birds/greater_shearwater/ Fotoj de la Granda pufino] * [http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob400.htm BTO BirdFacts - Granda pufino] {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Petreloj]] [[Kategorio:Procelarioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Atlantiko]] bfkdiyeqwytf6un9w79qlxw3683wg8n Amerika harpio 0 108774 9480811 9367048 2026-09-23T15:18:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480811 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Amerika harpio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = [[Dosiero:Harpyia.jpg|300ra]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno aŭtoritato = |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |filumo aŭtoritato = |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |klaso aŭtoritato = |ordo = [[Falkoformaj]] ''Falconiformes'' |ordo aŭtoritato = |familio = [[Akcipitredoj]] ''Accipitridae'' |familio aŭtoritato = |genro = [[Harpia]] ''Harpia'' |genro aŭtoritato = |specio = '''Amerika harpio''' ''Harpia harpyja'' |specio aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] [[1758]]) |mapo de vivoteritorioj = Harpy Eagle Range.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vasta natura [[arealo]], sed malgranda [[populacio]] }} '''Amerika harpio''', ''Harpia harpyja'', estas [[aglo]], ofte nomata ankaŭ '''Agloharpio''', '''Harpiaglo''' aŭ simple '''Harpio'''. Tiu specio estis unuafoje priskribata de [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko ''[[Systema Naturae]]'' en [[1758]] kiel ''Vultur harpyja'',<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carl Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=V. occipite subcristato.|paĝo=86}}</ref> laŭ la mitologia besto [[harpio]]. Ĝi estas la ununura membro de la [[genro]] '''''Harpia'''''. Estas la novmonda plej granda kaj plej pova aglo kaj inter la plej grandaj vivantaj [[taksono]]j inter specioj de agloj en la mondo. Ĝi kutime loĝas en tropikaj [[pluvarbaro]]j de malaltaj teroj en la supra tavolo de [[kanopeo]]. Ties nomo aludas al [[harpio]]j de la antikva [[Greka mitologio]]. Tiuj estis ventospiritoj kiuj portas la mortintojn al [[Hadeso]], kaj onidire havas korpon aglecan kaj vizaĝon homan. == Disvastiĝo == Troviĝas en [[ĝangalo]]j kaj malaltaj [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|tropikaj pluvarbaroj]] el suda [[Meksiko]] ĝis norda [[Argentino]], plej ofte nur ĝis 1000 m de alteco, sed foje ĝis 2000. == Aspekto == [[Dosiero:Portrait-of-a-Harpy-Eagle.jpg|maldekstra|eta|Kapo de ina plenkreskulo de harpiaglo]] [[Dosiero:Harpia harpyja 001 800.jpg|maldekstra|eta|Plenkreskulo de harpiaglo]] La '''Amerika harpio''', ''Harpia harpyja'', estas eĉ pli ol 100&nbsp;cm longa -tio estas pli ol duono de meza homo- kun enverguro de 200&nbsp;cm kaj pezo de 8 ĝis 9&nbsp;kg; maskloj nur ĝis 5&nbsp;kg. Inoj -kiel en multaj aliaj [[rabobirdo]]j- estas pli grandaj kaj pezaj ol la maskloj, ĝis unu triono. Inoj de harpioj tipe pezas 6 al 9&nbsp;kg.<ref name=RaptorsWorld/><ref name=HBW>Thiollay, J. M. (1994). Harpy Eagle (Harpia harpyja). p. 191 en: del Hoyo, J, A. Elliott, & J. Sargatal, eds. (1994). ''[[Handbook of the Birds of the World]].'' Vol. 2. New World Vultures to Guineafowl. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6</ref> Unu escepte granda kaptiva ino nome "Jezebel" pezis 12.3&nbsp;kg.<ref>Wood, ''The Guinness Book of Animal Facts and Feats''. Sterling Pub Co Inc (1983), ISBN 978-0-85112-235-9.</ref> Sed ĉar kaptiva, tiu granda harpiino povus ne esti reprezenta de la ebla pezo en naturaj harpioj pro diferencoj en manĝodisponeblo.<ref>O'Connor, R. J. (1984). ''The Growth and Development of Birds''. ISBN 0-471-90345-0</ref><ref>Arent, L. A. (2007). ''Raptors in Captivity.'' Hancock House, Washington. ISBN 978-0-88839-613-6</ref> La masklo, kompare, pezas nur ĉirkaŭ 4 al 4.8&nbsp;kg.<ref name=RaptorsWorld/><ref name=HBW/> Harpiagloj estas 89 al 105&nbsp;cm longaj<ref name=HBW/> kaj havas enverguron de 176 al 201&nbsp;cm.<ref name=RaptorsWorld/> Inter [[vivanta taksono|nunaj]] agloj, nur la [[Filipina aglo]] kaj la [[Stelera maraglo]] alproksimiĝas al similaj dimensioj, kvankam la enverguro de la Harpiaglo estas relative malgranda (adapto kiu pliigas manovreblon en arbaraj habitatoj kaj estas kunhavata de aliaj rabobirdoj en similaj vivejoj) kaj estas surpasata de kelkaj grandaj agloj de malferma kamparo kiaj la [[Militaglo]], [[Kojnvosta aglo]] kaj la Stelera maraglo.<ref name=RaptorsWorld/> Tamen la formortinta Haasta aglo de [[Novzelando]] estis preskaŭ 50% pli granda kaj ege pli granda ol ĉiuj nunaj agloj, inklude la Harpion.<ref>Museum of New Zealand (1998). ''[http://collections.tepapa.govt.nz/theme.aspx?irn=1360 Giant eagle (Aquila moorei), Haast’s eagle, or Pouakai.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100522065905/http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=1360 |date=2010-05-22 }}'' Konsultita la 4an de junio de 2011</ref> Supraj partoj (kaj brusto, kiel rubando ĝis la kolo) estas ardeznigrecaj al malhelgrizegaj kun cindrogriza kapo kaj blankaj subaj partoj kiaj ventro, subflugiloj, vosto kaj krurplumaro (en krurplumaro estas ankaŭ malhelaj makuletoj kiel horizontalaj strioj, en vosto nigraj bandoj kaj en subflugiloj nigraj strioj proksime de la pintoj). Ambaŭ seksoj havas tre diferencigan erekteblan duoblan kronkreston de longaj plumoj ĉirkaŭ kolo, nuko kaj la tuta kapo, kiu faras ties imagon pli teruriga. Ankaŭ la pufiĝanta blanka plumaro de la ventro bombastigas sian imagon. La [[plumaro]]j de masklo kaj ino estas identaj. La tarso estas ĝis 13&nbsp;cm longa.<ref name=RaptorsWorld>Ferguson-Lees, J., & D. Christie (2001). ''Raptors of the World.'' Helm Identification Guides, London. ISBN 0-7136-8026-1</ref> La okuloj estas nigraj. La kruroj estas flavaj kaj la nigraj krifoj longas ĝis 13&nbsp;cm. Amerika harpio povas preni per ties krifoj laŭ forto de 42 kilogramoj por cm². Ili ankaŭ povas porti pli ol 3/4 de sia korpopezo. Per tiuj krifoj ili povas predi eĉ sufiĉe grandajn mamulojn. La alvokaro estas kombino de ununota ascenda kaj dunotaj (dua noto pli mallongega kaj ascenda) alvokoj; temas pri akra fajfado. == Kutimoj == [[Dosiero:Harpia harpyja -Miami MetroZoo -feeding-8a.jpg|maldekstra|eta|Manĝe ĉe [[Zoo de Miami]], Usono]] Tiu [[Neotropiso|neotropisa]] specio estas tre aktivema ĉasanto karnovora kaj estas [[pintopredanto]], kio signifas ke plenkreskuloj estas je la pinto de manĝoĉeno kaj ne havas naturajn predantojn. Ties ĉefa predo estas arboloĝantaj [[mamuloj]] kiaj [[simio]]j, [[koato]]j, [[bradipo]]j, [[histriko]]j, [[kinkajuo]]j, [[formikomanĝuloj]] kaj [[didelfedoj]] ; studo estrita de Aguiar-Silva inter 2003 kaj 2005 en nestoloko de [[Parintins]], [[Amazonio (ŝtato)|Amazonio]], Brazilo, kolektis restaĵojn el predoj proponitaj de la gepatroj al idoj kaj poste identigitaj, konklude, ke laŭ terminoj de preditaj individuoj, la bazo de la harpipredo estis komponita je 79 % el [[bradipo]]j el du specioj: nome [[Griza bradipo]], ''Bradypus variegatus'', kvante je 39% de individua predobazo, kaj [[Dufingra bradipo]], ''Choloepus didactylus'', je 40%; variaj simioj kvantis je 11.6% de sama predobazo. En simila studo en Panamo, kie estis liberigita paro de kaptivbredataj subplenkreskuloj, 52% de la masklaj kaptoj kaj 54% de la inaj estis ankaŭ de du bradipaj specioj (''Bradypus variegatus'' kaj [[Hofmana dufingra bradipo]], ''Choloepus hoffmanni'').<ref>{{cite journal | first1=Janeene M. | last1=Touchton | author2=Yu-Cheng Hsu | first3=Alberto | last3=Palleroni | title=Foraging ecology of reintroduced captive-bred subadult harpy eagles (''Harpia harpiya'') on Barro Colorado Island, Panama | url=http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf | journal=Ornitologia Neotropical | volume=13 | year=2002 | publisher=The Neotropical Ornithological Society | archiveurl=http://web.archive.org/web/20080509061443/http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf | archivedate=2008-05-09 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2011-06-27 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20080509061443/http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf | arkivdato=2008-05-09 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509061443/http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf |date=2008-05-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080509061443/http://www.fondoperegrino.org/Touchton-Harpy.pdf |arkivdato=2008-05-09 }}</ref> En [[Pantanalo]] paro de nestagloj predis la histrikon [[Prenpova histriko]], ''Coendou prehensilis'', kaj la akution [[Azara akutio]], ''Dasyprocta azarae''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.avesderapinabrasil.com/harpia_harpyja.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140110031239/http://www.avesderapinabrasil.com/harpia_harpyja.htm |arkivdato=2014-01-10}}</ref> Ĝi ankaŭ povas ataki aliajn birdajn speciojn kiaj [[araoj]]: ĉe Parintins la [[Verdaflugila arao]] formis 0.4% de la predobazo, kun aliaj birdoj kvante al 4.6%.<ref>"Aguiar-Silva 2007 Dieta do gavião-real Harpia harpyja (Aves: Accipitridae) em florestas de terra firme de Parintins, Amazonas, Brasil", resumo ĉe [http://biblioteca.universia.net/html_bura/ficha/params/id/38482844.html]</ref> Aldonaj predaĵoj estas [[reptilio]]j kiaj [[igvano]]j kaj [[serpento]]j. Foje estas kaptataj pli grandaj predoj kiaj junaj [[cervo]]j kaj [[kapibaro]]j kaj ili estas kutime portataj al stumpo aŭ malalta branĉo kaj parte manĝataj, ĉar ili estas tro pezaj por esti portataj enteraj al nesto.<ref name="sandiegozoo.org">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-harpy_eagle.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013113849/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-harpy_eagle.html |arkivdato=2007-10-13 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.akronzoo.org/learn/capybara.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110724231319/http://www.akronzoo.org/learn/capybara.asp |arkivdato=2011-07-24 }}</ref> Ĝi povas esti agresema kontraŭ homoj se oni ĝenas nestolokojn aŭ minacas ties idojn: tiele ornitologoj penas studi ilin, ĉar estas atakataj kaj vunditaj spite helpon de kuglimunaj veŝtoj kaj kaskoj. Ĝi povas ataki hejman bestaron kiaj hundoj aŭ kokoj, eĉ infanojn, sed ne estas serioza informo pri infanrabo spite onidirojn kaj pri bestaro estas rare. Ili kontrolas populaciojn de mezpredantoj kiaj [[kapucensimioj]] kiuj predas etende birdovojn kaj kiuj (se ne nature kontrolataj) povus kaŭzi lokajn formortojn de sensivaj specioj.<ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Harpia_Harpyja.html</ref> La fingroj de la Harpio estas ege povegaj kaj helpas je la predomortigo. La Harpiaglo povas fari premon de 42 [[pondo]]j/cm² (4.1 [[paskalo]]j aŭ 400 N/cm<sup>2</sup>) per siaj fingroj.<ref>{{cite web |url=http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |title=Giant Harpy Eagle grabs the Sloth Video |publisher=Disclose.tv |date= |accessdate=2009-01-12 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303202315/http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |arkivdato=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303202315/http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |archivedate=2016-03-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303202315/http://www.disclose.tv/action/viewvideo/9911/Giant_Harpy_Eagle_grabs_the_Sloth/ |arkivdato=2016-03-03 }}</ref> Ĝi povas ankaŭ porti pli da tri kvaronojn de sia korpopezo. Tio permesas la birdon kroĉikapti vivantan bradipon el arbobranĉoj, same kiel aliajn grandajn predaĵojn: estas informoj de Harpioj kaptintaj kaj elflugantaj kun [[hurlosimio]]j kaj [[bradipo]]j pezaj ĝis 6.5 al 7.7&nbsp;kg.<ref name="sandiegozoo.org"/><ref>{{Cite web| language=pt| title=Gavião-real| url=http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm| work=Brasil 500 Pássaros| publisher=Eletronorte| accessdate=2010| 7=07| 8=06| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2011-06-27| arkivurl=https://web.archive.org/web/20100211202713/http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm| arkivdato=2010-02-11| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100211202713/http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm| archivedate=2010-02-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100211202713/http://webserver.eln.gov.br/Pass500/BIRDS/1birds/p52.htm |arkivdato=2010-02-11 }}</ref> Ili el- kaj alflugas de arbo en arbo kaj ili uzas ilin por ĉasi kaj kaŝi sin. Ili flugas je 80&nbsp;km/h. Ekde sia gvatejo ili kontrolas eblajn predojn, riveron kaj salejon. Kutime ĝi estas soleca kaj pariĝas nur dum [[reproduktado]]. === Reproduktado === Harpinesto estas granda kaj konstruita el bastonetoj: ĉirkaŭ metron kaj duono granda sur arbo je alteco de 30 ĝis 50 metroj. Paro da harpioj reproduktas nur unu idon ĉiujn 2-3 jaroj kaj nur 3 idojn dumvive. La ino demetas du blankajn ovojn kaj [[Kovado|kovas]] dum du monatoj, sed je la unua eloviĝo ŝi haltas kovadon kaj do la duan ovon oni forigas. La ido pruvas ties flugilojn dum 6 monatoj. Tamen la gepatroj plue manĝigas ĝin dum aliaj 6-10 monatoj; dum la patro ĉasas, la patrino manĝigas la idon per tiu alportita manĝo. Kiam la junulo estas 5-monata, ĝi prepariĝas al ekflugo; kiam estas 9-monata jam flugas, sed ankoraŭ ricevas manĝon (ankoraŭ estas pli hela ol plenkreskulo). Poste aperas nigraj vosto kaj flugilplumoj. La gepatroj disiĝas antaŭ la foriro de la junulo el la areo, kie ĝi povas resti sola dum unu jaro. Paroj estas monogamaj kaj uzas la saman neston dum jaroj. Ili povas esti agresemaj al homoj kiuj ĝenas siajn nestolokojn aŭ ŝajnas minaco al junulo kiel registrite en televida programo.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/environment/2010/jul/06/harpy-eagle-attack-cameraman | newspaper=guardian.co.uk | author=Adam Vaughan |date=2010|07|06| title= Monkey-eating eagle divebombs BBC filmmaker as he fits nest-cam }}</ref> La harpio ofte konstruas sian neston en kronopinto de [[kapok-arbo]], unu el plej altaj arboj en Sudameriko. En multaj sudamerikaj kulturoj estis konsiderata malbonsortiga forhaki la kapokarbo, kiu povas helpi la konservon de la [[biotopo]] de tiu rimarkinda aglo.<ref>Ross Piper (2007), ''Extraordinary Animals: An Encyclopedia of Curious and Unusual Animals'', Greenwood Press.</ref> Tiu birdo uzas ankaŭ aliajn grandajn arbojn por konstrui sian neston, kiaj la arbo de la [[Brazilnukso]].<ref>[http://www.wikiaves.com.br/gaviao-real Cf. Brazilian birdwatchers' (Wikiaves) site]</ref> Nestoloko troviĝanta en la brazila [[Pantanalo]] estis konstruita en arbo ''Cambará'' (''Vochysia divergens'').<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.avesderapinabrasil.com/harpia_harpyja.htm |titolo=Cf. Retejo Aves de Rapina do Brasil (Brazilaj rabobirdoj) |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140110031239/http://www.avesderapinabrasil.com/harpia_harpyja.htm |arkivdato=2014-01-10}}</ref> Ambaŭ gepatroj bone zorgas la idon. La masklo alportas manĝon dum la ino konstante kontrolas kaj zorgas la idon kaj la neston. Dekomence ŝi diserigas la predon, poste permesas la filon mem diserigi kaj poste eĉ predi. La masklo povas malproksimiĝi por ĉasi, eĉ malfrui dum tagoj, dum proksimaj populacioj de simioj povas ne esti tuŝataj: tiele, kiam la junulo ekĉasos, povos facile trovi predon. Ankaŭ aliaj bestoj povas loĝi ĉe la harpinesto por profiti timon de eventualaj predantoj, kiel ekzemple [[tukanoj]], kiuj estas rapidaj flugantoj kaj ne predoj mem de la Harpiagloj.<ref name="tvprogramo">Kiel konstatita de la temo de la televida programo “El águila comemonos de Venezuela” (La Simimanĝanta aglo de Venezuelo), 2010 en TV1, Hispanio.</ref> Insektoj povas esti danĝeraj por junulo, tiele la Harpiagloj uzas verdajn folibranĉetojn kiel [[insekticido]] kaj alportas ilin ĝis 40 fojojn en 3 semajnoj.<ref name="tvprogramo"/> == Minacata specio == [[Dosiero:Harpia harpyja -Belize Zoo-8-3c.jpg|eta|Subplenkreskulo, "Panama," en [[Beliza Zoo]], Belizo]] Amerika harpio estas [[minacata specio|minacata]] pro [[habitatoperdo]] provokata de incendioj, [[senarbarigo]] por [[lignoproduktado]], brutara ranĉado, agrikulturo, mineralserĉado kaj ĉasado en sia medio. Ĉasado estas rilata al fakta minaco al brutaro kaj/aŭ supozata al homa vivo, pro ties grando.<ref>Talia Salanotti, researcher for the Brazilian National Institute of Amazonian Research, cf. ''[[O Globo]]'', la 13-an de majo 2009; abridgement available at [http://oglobo.globo.com/ciencia/mat/2009/05/13/maior-aguia-das-americas-gaviao-real-sofre-com-destruicao-das-florestas-755842533.asp] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090519013349/http://oglobo.globo.com/ciencia/mat/2009/05/13/maior-aguia-das-americas-gaviao-real-sofre-com-destruicao-das-florestas-755842533.asp |date=2009-05-19 }}; vidu [http://www.freewebs.com/alexlees/Trinca%20et%20al.%202008%20Cotinga.pdf]</ref> Tiaj minacoj okazas tra ties teritorioj, en grandaj partoj el kiuj la birdo iĝis nur subita vidaĵo: en [[Brazilo]] ĝi tute malaperis el la [[Atlantikaj arbaroj]] kaj troviĝas nombre nur en plej malproksimaj partoj de [[Amazona Baseno]]; brazila ĵurnalista rakonto de la mezaj [[1990-aj jaroj]] jam plendis, ke tiam ĝi troviĝis nombre, en Brazila teritorio, nur en la norda flanko de Ekvatoro.<ref>"Senhora dos ares", ''Globo Rural'', ISSN 0102-6178, 11:129, Julio 1996, paĝoj 40 kaj 42</ref> Sciencaj registroj de 1990 tamen sugestas, ke la atlantikarbara populacio de harpioj povus esti migranta.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3526&m=0 |titolo=Cf. Birdlife International |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090105050335/http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3526&m=0 |arkivdato=2009-01-05 }}</ref> Sekvaj studoj en Brazilo asertis, ke ĉe 2009 la Harpiaglo, for de la Brazila Amazonio, estas [[draste endanĝerita]] en [[Espírito Santo]],<ref>kie maskla plenkreskulo estis observata aŭguste de 2005 ĉe la rezervejo de minadentrepreno [[Vale do Rio Doce]] ĉe [[Linhares]]: cf. [http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0101-81752006000400040&script=sci_arttext]</ref> [[San-Paŭlo]] kaj [[Paranao]], endanĝerita en [[Rio-de-Ĵanejrio|Rio de Ĵanejrio]], kaj probable formortinta en [[Rio Grande do Sul]] kaj [[Minas Gerais]]<ref>Tamen en 2006 ina plenkreskulo - probable dum migrado - estis vidata kaj fotata ĉe Tapira, en la [[cerado]] de Minas Gerais : cf. [https://web.archive.org/web/20101102015907/http://www.ararajuba.org.br/sbo/ararajuba/artigos/Volume144/ara144not8.pdf]</ref> - la fakta grando de ties totala populacio en Brazilo estas nekonata.<ref>"Viva a Rainha", historio de Clarice Couto, ''Globo Rural'', 25:288, Oktobro 2009, paĝo 65</ref> Jam malaperis ekzemple de [[Kostariko]]. Tutmonde la specio ''Harpia harpyja'' estas en la ruĝa listo de endanĝerigitaj specioj, nome konsiderata kiel [[Preskaŭ Minacata]] fare de la [[IUCN]] kaj minacata je formorto ĉe [[CITES]] (apendico I). [http://www.redlist.org/search/details.php?species=9735 IUCN] La ''Peregrine Fund'' ĝis ĵuse konsideris ĝin kiel "konservodependa specio", signife ke ĝi dependas el dediĉata klopodo al kaptiva reproduktado kaj liberigo al naturo same kiel el habitata protektado por eviti ke ĝi atingu la statuson de [[endanĝerita]] sed nune ĝi akceptis la statuson de Preskaŭ Minacata. La Harpiaglo estas konsiderata [[draste endanĝerita]] en [[Meksiko]] kaj [[Centrameriko]], kie ĝi malaperis el plej parto de siaj iamaj teritorioj: en Meksiko, ĝi troviĝis tiom norde kiom ĝis [[Veracruz]], sed nune probable loĝas nur en [[Ĉiapaso]] en la [[Selva Zoque]]. Ĝi estas konsiderata kiel Preskaŭ Minacata aŭ Vundebla en plej parto de la sudamerikaj partoj de siaj teritorioj: ĉe la suda pinto de ties teritorioj, en [[Argentino]], ĝi troviĝas nur en la arbaraj valoj de la rivero [[Parano]] ĉe la provinco de [[Misiones]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.redyaguarete.org.ar/misiones/corredorverde/e/index.html |titolo=Cf. |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100613175943/http://www.redyaguarete.org.ar/misiones/corredorverde/e/index.html |arkivdato=2010-06-13 }}</ref><ref>Por mapo de la historiaj kaj nunaj teritorioj de la specio, vidu Heather R. L. Lerner, Jeff A. Johnson, Alec R. Lindsay, Lloyd F. Kiff kaj David P. Mindell: "It's not too Late for the Harpy Eagle (Harpia harpyja): High Levels Of Genetic Diversity and Differentiation Can Fuel Conservation Programs", Figuro 1, disponebla ĉe [http://www.plosone.org/article/info:doi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0007336]</ref> === Naciaj iniciatoj === [[Dosiero:Harpia harpyja -Sao Paulo Zoo, Brasil -adult-8a.jpg|altdekstre|dekstra|eta|Plenkreskulo ĉe la Zoo de San-Paŭlo, Brazilo]] [[Dosiero:Harpia harpyja -Belize-8a.jpg|altdekstre|dekstra|eta|Plenkreskulo ĉe Belizo]] Variaj iniciatoj por rekuperado de la specio estas nune farataj en variaj landoj: el 2002, ''Peregrine Fund'' iniciatis konservadon kaj studadan programon por la Harpiaglo en [[Darieno]], Panamo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8040 |titolo=Cf. retejo de ''Peregrine Fund'' |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720160030/http://www.globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8040 |arkivdato=2011-07-20 }}</ref> Simila, kaj pli granda pro la dimensioj de la lando, projekto okazas nune en Brazilo, ĉe la Nacia Instituto de Amazonia Priserĉado, laŭ kiu 45 konataj nestolokooj (nune 62, nur tri for de la [[Amazona Baseno]] kaj ĉiuj tri nune neaktivaj) estas kontrolataj de priserĉistoj kaj volontuloj el lokaj komunumoj. Ido de Harpiaglo estis kontrolata per [[transmisiilo|radiotransmisiilo]] kio permesis sekvi ĝin dum pli da tri jaroj per satelita signalo sendita el INPE (Brazila Instituto por Spacostudoj).<ref>[http://gaviaoreal.inpa.gov.br/ Projecto Gavião-real] INPA; ''Globo Rural'', 25:288, page 62</ref> Krome fotara registrado de nestoloko en la Nacia Arbaro Carajás estas nune farata de la fotisto por la brazila eldono de [[Gazeto National Geographic]] João Marcos Rosa.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://viajeaqui.abril.com.br/national-geographic/blog/joao-marcos-rosa.shtml |titolo=Cf. blog |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110706151352/http://viajeaqui.abril.com.br/national-geographic/blog/joao-marcos-rosa.shtml |arkivdato=2011-07-06 }}</ref> En [[Belizo]], estas ''The Belize Harpy Eagle Restoration Project''. Ĝi ekis en 2003 kun kunlaborado de Sharon Matola, Fondinto kaj Direktoro de la [[Beliza Zoo]] kaj [[The Peregrine Fund]]. La celo de tiu projekto estis la restarigo de la Harpiagloj en Belizon. La populacio de la Harpiagloj malpliiĝis kiel rezulto de [[arbarfragmentado]], pafado kaj nestodetruado, rezulte en preskaŭ loka formorto de la specio. Kaptivbredataj Harpiagloj estis liberigitaj en la Konservareo de Rio Bravo en Belizo, elektita pro la kvalito de ties arbara habitato kaj rilatoj kun [[Gvatemalo]] kaj [[Meksiko]]. La vivejaj ligoj kun Gvatemalo kaj Meksiko estis gravaj por la konservado de la biotopokvalito kaj de la Harpiagloj je regiona nivelo. Novembre de 2009 estis liberigitaj 14 Harpiagloj kaj ekkontrolitaj fare de la ''Peregrine Fund'', pere de satelita [[telemetrio]].[http://belizezoo.org/zoo/update_6.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090403083356/http://belizezoo.org/zoo/update_6.html |date=2009-04-03 }} Januare de 2009 ido de la preskaŭ formortinta [[populacio]] de la Brazila ŝtato de [[Paranao]] estis bredata en kaptiveco je la rezervejo ĉe la [[Itajpuo]] de la Brazil-paragvaja ŝtata entrepreno Itaipu Binacional [http://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL964321-5598,00-AVE+RARA+NO+BRASIL+NASCE+NO+REFUGIO+BIOLOGICO+DE+ITAIPU.html]. Septembre de 2009 ina plenkreskulo, post esti kaptiva dum 12 jaroj en privata rezervejo, estis ligita al radiotransmisiilo antaŭ esti liberigita en naturon ĉe la [[Nacia Parko Pau Brasil]] (iam NP Monte Pascoal), en la subŝtato de [[Bahio]].<ref>''Revista Globo Rural'', 24:287, September 2009, 20</ref> Decembre de 2009 la 15a Harpiaglo estis liberigita en la Konservareo de Rio Bravo en Belizo. La liberigo estis koincidita kun la Klimatŝanĝa Konferenco de [[2009]] okazinta en [[Kopenhago]]. Tiu 15a aglo, kromnome "Hope" (Espero), fare de la funkciuloj de la ''Peregrine Fund'' en [[Panamo]], estis la "poster child" (simbolo) por arbarkonservado en Belizo, [[evolulando]], kaj por la gravo de tiuj aktivaĵoj rilate al [[Tutmonda varmiĝo]] kaj [[Klimata ŝanĝo]]. La evento aperis en la ĉefaj belizaj amaskomunikiloj, kaj estis subtenita de la usona ambasadoro en Belizo, nome Vinai Thummalapally, kaj de la Britia Alta Komisiisto en Belizo, nome Pat Ashworth. [http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=15760&frmsrch=1] En [[Kolombio]] en 2007 paro de Harpiagloj komponita de maskla plenkreskulo kaj de ina subplenkreskulo konfiskitaj el la kontraŭleĝa trafiko estis reenportita al la naturo kaj kontrolitaj en la Nacia Parko Paramillo en [[Kordovo (Kolombio)|Kordovo]], dum alia paro estis retenita kaptivece en studada centro por bredado kaj eventuala liberigo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.siac.net.co/sib/catalogoespecies/especie.do?idBuscar=213&method=displayAAT |titolo=Cf. |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110707053738/http://www.siac.net.co/sib/catalogoespecies/especie.do?idBuscar=213&method=displayAAT |arkivdato=2011-07-07 }}</ref> Kontrolaj klopodoj kun helpo de volontuloj el lokaj amerikaj indiĝenaj komunumoj okazas ankaŭ en [[Ekvadoro]], inklude la kuna sponsorado de diversaj hispanaj universitatoj<ref>[http://www.universia.es/html_trad/portada/actualidad/noticia_actualidad_trad/params/anyo/2009/mes/Septiembre/noticia/bacdhh.html Cf.]</ref>- simile al aliaj klopodoj el 1996 en [[Peruo]], centre ĉirkaŭ la indiĝena komunumo de [[Tambopata Provinco]], [[Madre de Dios]].<ref>Renzo P. Piana, "The Harpy Eagle (Harpia harpyja) in the Infierno Native Community", disponebla ĉe [http://www.perunature.com/pdfs/rp_harpy_eagle.pdf]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Alia kontrolada projekto, el 1992, estis funkcianta ĝis 2005 en la subŝtato de [[Bolívar (Venezuelo)|Bolívar]], [[Venezuelo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ecoportal.net/Contenido/Temas_Especiales/Animales/Programa_de_conservacion_del_aguila_arpia |titolo=Cf. |alirdato=2011-06-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081204184544/http://www.ecoportal.net/Contenido/Temas_Especiales/Animales/Programa_de_conservacion_del_aguila_arpia |arkivdato=2008-12-04 }}</ref> == Populara kulturo == [[Dosiero:Harpia-harpyja-001.jpg|300ra|dekstra|eta|Harpiaglo dumfluge.]] * Amerika harpio estas [[Listo de naciaj birdoj|nacia birdoblazono]] de [[Panamo]], kaj tiele pentrita en la [[Blazono de Panamo|nacia blazono]]. * Amerika harpio estas la besto kiun artistoj pentris por kreado de 'Fawkes the phoenix' (Fokso la fenikso) por la filmo ''[[Harry Potter and the Chamber of Secrets]]'' ("La ĉambro de sekretoj"). * La Harpiaglo aperas en la kovrilo de la libro de O'Reilly Media nome ''R in a Nutshell''. * Harpiaglo nome Bubba aperas multe en la novelo de Garry Kilworth nome "Frost Dancers" (Frostodancistoj) kiel antagonisto de la leporo kiu estas la heroo de la libro. * La 15a Harpiaglo nome "Hope" liberigita en Belizo estis elektita "Ambasadoro pri la klimatoŝanĝo" en Belizo, rilate al la Klimatŝanĝa Konferenco de 2009. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Birdoj}} * [[Napaj humidaj arbaroj]] * [[Sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj]] * [[Paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj]], [[Ekoregionoj en Paragvajo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=769 Amerika harpo en filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070228215045/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=769 |date=2007-02-28 }} <!--{{Wikisource1911Enc|Harpy}}--> * [http://ibc.lynxeds.com/species/harpy-eagle-harpia-harpyja Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Harpiagloj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Internet Bird Collection * [http://www.blueplanetbiomes.org/rnfrst_animal_page.htm Blua Planedo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090428050809/http://www.blueplanetbiomes.org/rnfrst_animal_page.htm |date=2009-04-28 }} * [https://web.archive.org/web/20060622035857/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_venezuela_dec05/harpyeagleadult.jpg Foto de Harpiaglo kun predo]; [http://www.tropicalbirding.com/tripReports/JoseVenezuelaReportDec05.htm Artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111022149/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/JoseVenezuelaReportDec05.htm |date=2010-01-11 }} * [http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-harpy_eagle.html Informaro de Zoo San Diego pri la Harpiaglo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013113849/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-harpy_eagle.html |date=2007-10-13 }} * [http://www.peregrinefund.org/explore_raptors/eagles/harpyeag.html Peregrine Fund pri la Harpiaglo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430182556/http://www.peregrinefund.org/explore_raptors/eagles/harpyeag.html |date=2009-04-30 }} * [http://www.haribon.org.ph/?q=node/view/117 Komparo inter la Harpiaglo kaj la Filipina aglo] * [http://www.thebeckoning.com/explorations/world/brazil/brazil2006-day10.html Ekspedicio al la Brazila Amazonio kun iome da informo pri la Harpiaglo] * [http://www.bobbyrica.com/2008/12/03/youre-lucky-when-you-spot-the-harpy-eagle/ Harpiaglo kiel Endanĝerita Specio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090813140212/http://www.bobbyrica.com/2008/12/03/youre-lucky-when-you-spot-the-harpy-eagle |date=2009-08-13 }} * [http://www.baldeagleinfo.com/harpy.html Harpiaglo, informaro kaj foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707205753/http://www.baldeagleinfo.com/harpy.html |date=2011-07-07 }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Akcipitroformaj]] [[Kategorio:Akcipitredoj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kanado]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Endanĝeritaj specioj]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] rfs2f9lrjmygwdd5dr50r968s2vxbf3 Ĝermolisto de britaj esperantistoj 0 121963 9481015 9480474 2026-09-24T09:05:24Z Lingvano 730 /* N */ 9481015 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Java]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]]. ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''', instruisto, estis brita esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro]]=== '''La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro''', [[Konsilejo por la Rekonstruo de Roterdamo]], [[Rotterdam]] 1947(?) {{citaĵo|18-paĝa libreto, ŝajne senpaga. Ĝi priskribas la laboron nun faratan por rekonstrui la detruitan urbocentron. Ilustras ĝin dek [[plano]]j kaj mapoj. Eldonajo unika en nia [[literaturo]], kaj tre interesa por ĉiu, kiu sin okupas pri arkitekturo aŭ urba planado. Lingve modela.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 511-512 nov-dec 1947}} ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]]. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] 7bkcmdbinbcf8glg2vnt2vtbs5o9j89 Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj 0 121965 9481130 9477662 2026-09-24T11:54:04Z Roberto 609 /* F */ 9481130 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[ĉeĥa esperantisto|ĉeĥaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri ĉeĥaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:ĉeĥaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de ĉeĥaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de ĉeĥaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Emil Bausenwein]]=== '''Emil Bausenwein''' estis esperantisto en Praho en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Was geht den Deutsche» das Esperanto an ?''' Praho, 1913 (?)<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> ===[[Josef Bělohlav]]=== Ph. Dr. '''Josef Bělohlav ''' estis ĉeĥa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: '''Instrua Kolekto pri la Bohemaj Landoj'''. : Serio 1. Sistemaj [[monografio]]j pri urboj; urbetoj kaj memorinda lokoj en landoj de la bohema krono. Eld. la aŭtoro, Praĥa, ~1910 {{citaĵo|Celo de tiu ĉi rimarkinda publikaĵo estas prezenti la kiel eble la plej- kompleta kaj trafan bildon de ĉio, kion belan la naturo kaj la homa mano estis en [[Bohemujo]] kreintaj. Tial fundamento de ĉiu volumo estas bilda parto, sume po 16 [[bildfolio]]j, kiuj surhavas reproduktejojn vere de artisma talento elektitajn. Luksa, kvarkolora karto de la ĉirkaŭajo de priskribata loko estas tre bona orientiga helpilo. La unua [[kajero]] de tiu ĉi kolekto enhavis tekstojn kvinlingvajn boheman, esperantan, francan, germanan kaj rusan; la pluaj kajeroj estos redaktataj sole [[bohemo]] kaj Esperante. Sincere ni povas rekomendi tiun ĉi novan [[verko]]n. Ĝis nun aperis kajeroj pri urboj [[Turnov]], [[Mnichovo Hradiště]], [[Baška (distrikto Frýdek-Místek)|Baška]], [[Distrikto Jičín|Jičín]], [[Soběslav]].|[[Revuo Esperanto]] _n85 5 sep. 1910}} === [[Miloš Bloudek]] === '''Miloš BLOUDEK''' (naskiĝis en [[1953]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj inĝeniero, aktivulo en [[Karlovy Vary]], kie li aranĝis komunan ĉeĥan-germanan Esperanto-kongreson en 1993. == C == ===[[Ludwig Česzyk]]=== '''Ludwig Česzyk''' (mortis 1915) estis ĉeĥa esperantisto el [[Poznano]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Petr Chaloupka]] === '''Petr CHALOUPKA''' (naskiĝis en la 1950-aj jaroj) estas ĉeĥa esperantisto kaj doktoriĝinta entreprenisto. Lia eldonejo [[KLAVIS]] en [[Prago]] en 1990 eldonis "Slovník hanlivých výrazů v esperantu" ("Vortaron de malestimaj terminoj en Esperanto", ĉeĥan version de la esperantlingva verkaĵo ''Sinjorino, knedu min'') de [[Renato Corsetti]]. == F == === [[Václav Faigl]] === '''Václav FAIGL''' (mortis en [[1983]]) estis ĉeĥa esperantisto, organizanto de internaciaj ŝakturniroj. ===[[Josefo Fridich]]=== '''Josefo Fridich''' estis esperantisto el [[Rožnov]] militkaptito en 1917 dum la Unua mondmilito en Rusio. == H == === [[Włodzimierz Hebda]] === Inĝ. '''Włodzimierz HEBDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis fine de [[1989]]) estis delegito en [[Albrechtice]], [[Ĉeĥoslovakio]]. === [[Miroslav Hlaváč]] === '''Miroslav HLAVÁČ''' <Pampeliška, Pampelda, Leontodo> (naskiĝis en [[1933]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]], arbara inĝeniero, laboris en [[Set Lančov|Somera Esperanto-Tendaro]] en [[Lančov]], grandaj scioj pri botaniko. ===[[Karel Hollegha]]=== Kapitano '''Karel Hollegha''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Ĉeske-Budejovice]], dronis en la rivero Drina (Serbujo) dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == J == === [[Vlasta Janáková]] === '''Vlasta JANÁKOVÁ''' (naskiĝis en [[1942]]) estas ĉeĥa esperantistino, instruistino, laboris kun infanoj, eksa komitatanino de [[ĈEA]]. === [[Antonín Jandík]] === '''Antonín JANDÍK''' (naskiĝis en [[1907]], mortis en februaro [[1992]]) estis pastro, [[UEA]]-fakdelegito en [[Kyjov]] ([[Ĉeĥio]]). ===[[Karel Jaroš]]=== '''Karel Jaroš''' estis esperantisto el Praĥa militkaptito en 1915 dum Unua mondmilito en [[Tobolsk]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Jan Jičínský]] === '''Jan JIČÍNSKÝ''' (naskiĝis en [[1915]], eventuala morto nekonata) estis ĉeĥa esperantisto, prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Třebíč]], laboris kaj instruis en [[Set Lančov]]. == K == ===[[Vladislav Kasal]]=== '''Vladislav Kasal''', teknikisto ĉe Skoda, (naskiĝis 1936) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento en [[Plzen]]. === [[Hilda Kořínková]] === '''Hilda KOŘÍNKOVÁ''' estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj vidvino post la elstara Esperanto-poeto [[Jiří KOŘÍNEK|Jiří Kořínek]] mortis la [[23-an de marto]] [[2002]] en [[Ĉeĥio]]. ===[[Rudolf Koutník]]=== '''Rudolf Koutník''' iĝis esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento en 1908 kaj unu el la fondantoj de la [[Bohema Klubo Esperantista en Wien]] kaj ĝia vicprezidanto. Pri tio li verkis: :''En oktobro [[1908]] aperis en „[[Vídeňský Denník]]“ kelklinia noto, ke Karel Macháček parolados pri la helpa lingvo internacia [[Esperanto]] kaj ke li poste malfermos senpagan kurson. Pro scivolemo mi vizitis lian paroladon per kiu mi estis gajnita por nia afero. Ĉe tiu okazo mi ekkonis la tablan societon de Macháček kaj ĝian helplaboron por la nacio, konsistantan en kolektado de mondonacoj kaj aranĝado de [[biblioteko]]j por la germanige minacataj regionoj de [[Moravio]] kaj [[Silezio]] de kiu laboro Macháček estis animo. Post finiĝo de la kurso kelke da ni fervoruloj kuniĝis kaj efektivigis lian ideon fondinte la „Boheman Klubon Esperantistan“ en Wien, kies unua [[ĝenerala kunveno]] (21.V.[[1909]]) unuanime elektis lin prezidanto, kiun funkcion li okupadis ĝis sia morto. Estis interese aŭskulti lian instruadon, kun kia amo li sciis paroli pri Esperanto, kiel li posedis la tutan lingvan materialon, kiel li estis informita pri la tuta movado. Lia nelacigebla energio estis plene dediĉita al Esperanto; en diversaj [[kvartalo]]j de Wien li aranĝadis senpagajn kursojn, en la lokaj gazetoj bohemaj li publikigadis propagandajn artikolojn, kaj oni ne povas imagi, kia estis lia doloro, se antaŭjuĝema redaktoro ilin aŭ ne presigis aŭ ŝanĝis je domaĝo por Esperanto.''<!--Mankas fonton!--> Li esti militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Zdenek Křimský]]=== '''Zdenek Křimský''', teknikisto, (naskiĝis 1934?) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Alois Kušička]]=== '''Alois Kušička''' estis esperantisto el [[Pilzeno]], malaperinta en la 15 septembro 1914 en Serbujo, dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref><ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == L == === [[Stanislav Lesinger]] === '''Stanislav LESINGER''' (naskiĝis en [[1903]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]], gvidanto de skolta komisiono kun [[František Buhr]]. === [[Růžena Lisková-Vyžvaldová]] === '''Růžena LISKOVÁ-VYŽVALDOVÁ''' (naskiĝis en [[1906]], mortodato nekonata) estis ĉeĥa esperantistino el [[Lidice]], vilaĝo ekstermita de germanaj okupaciantaj faŝistoj. == N == === [[Jindřich Novák]] === '''Jindřich NOVÁK''' (naskiĝis en [[1936]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]]. Li verkis librojn pri [[ĵudo]]. Verkoj: Kun [[Ivan Špička]] kaj [[Václav Hník]]: '''[[La Transdorsoĵeto]]'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. == M == ===[[Martin Majtan]]=== '''Martin Majtan''' estis esperantisto en [[Žilina]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Josef Mates]]=== '''Josef Mates''' estis esperantisto el Neuhütten, kiu malaperis dum decembro 1914 dum la Unua mondmilito ĉe [[Halič]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Hubert Moudry]] === '''Hubert Moudry''' (naskiĝis 1868?; mortis 1922), [[modladisto]], estis moldava esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. En 1903 li malsanigis de la okuloj kaj blindigis. Li do devis eksigi la profesion de imposta oficisto, kaj pensiumiĝi. Li translokiĝis al Praho, kie enigis blindulejon. Moudry lernis esperanton dum la somero de 1919. == O == === [[Arnošt Oulehla]] === '''Arnošt Oulehla''' estas esperantisto el [[Hlučín]]. == P == === [[Josef Pech]] === '''Josef PECH''' [14.3.1882-?] estis socialista esperantisto en [[Pilseno]]. En 1931 en Vieno faris lumbildparoladojn en Esperanto pri siaj vojaĝoj tra tuta Eŭropo. Li supervivis la Duan Mondmiliton. ===[[Jozef Provazeh]]=== '''Jozef PROVAZEH''' (naskiĝis 1933) estis esperantisto en [[Poĉatky]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. == R == ===Ant. Ráž=== '''Ant. Ráž''' estis esperantisto el [[Beroun]], kie li estis delegito de UEA, maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. ===W. Richter=== '''W. Richter''' estis esperantisto el Praho, miltkaptito en Tobolsk dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Vladimír Rotrekl]] === '''Vladimír ROTREKL''' (naskiĝis en [[1923]], mortis en [[1995]]), klubprezidinto kaj delegito en [[Znojmo]] ([[Ĉeĥio]]), delegito pri turismo, Esperanto-instruinto, mortis la 13-an de oktobro 1995. Multajn jarojn li instruis geknabojn. ===[[Josef Routa]]=== '''Josef Routa''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Beroun]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Josef Rudolf]]=== '''Josef Rudolf''' estis esperantisto el [[Žlutice]] militkaptita en [[Rusio]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Jan Rybář]] === '''Jan RYBÁŘ''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1929}}, mortis la {{daton|13|novembro|2005}}) estas ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de "Terminaro de [[Hidraŭla meĥanismo|hidraŭlaj meĥanismoj]]". == Ř == === [[Zdeněk Řezáč]] === '''Zdeněk ŘEZÁČ''' (naskiĝis en [[1920]]) estas ĉeĥa esperantisto, aktivulo en norda [[Bohemio]], plurajn jarojn li prezentis lingvajn taskojn por konkursantojn. == S == === [[Anna Simanková]] === '''Anna Simanková''' (mortis en 1925), ano de [[Bohema Klubo Esperantista]], estis ĉeĥa esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Stanislas Slavik]]=== Kaporalo '''Stanislas Slavik''' estis ĉeĥa esperantisto el [[Kolin]], kiu malaperis dum decembro 1914 apud [[Lodz]] dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Pavel Srb]] === '''Pavel SRB''' (naskiĝis en [[1964]]) estas ĉeĥa esperantisto, kunlaboranto de Esperanta Literatura Fondaĵo, enkomputiligis la verkaĵon "[[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kaj lia tempo" de [[Jiří František Chaloupecký]]. ===[[Josef Steiger]]=== '''Josef Steiger''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Jaroslav Sucharda]] === '''Jaroslav SUCHARDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis en [[1964]]) estis ĉeĥa esperantisto, en [[Verda Ĉaro]] li prezentis sur scenejo Zamenhofon. == Š == ===[[Josef Sedláček]]=== '''Josef Sedláček''' estis ĉeĥa esperantisto, militkaptito en koncentrejo Ploermol ĉe [[Morbihan]], Francio. === [[Antonín Šilha]] === '''Antonín ŠILHA''' estis ĉeĥa esperantisto, doktoro, gimnazia [[instruisto]], aŭtoro de ''Lernolibro de la internacia helplingvo Esperanto'', Prago 1926. === [[Josef Šilhart]] === '''Josef ŠILHART''' (naskiĝis en [[1876]]-[[1958]]) estis ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de lernolibro ''Esperanto. Lernu fremdajn lingvojn.'', [[Nymburk]] 1936. ===[[Joseph Šupich]]=== '''Joseph Šupich''' estis esperantisto el [[Červený Kostelec]] militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Siberio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Josef Šusta]] === '''Josef ŠUSTA''' (naskiĝis en [[1874]], mortis en [[1945]]) estis ĉeĥa doktoro, universitata profesoro, lerneja ministro, alparolis [[UK 1921|la Universalan Kongreson de Esperanto]] de [[1921]] en [[Prago]]. ==T== ===R. Tulak=== '''R. Tulak''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == U == === [[Klement Urban]] === '''Klement URBAN''' (naskiĝis en [[1880]], mortis en [[1973]]) estis [[ĉeĥa esperantisto]], mezlerneja prof., prelegis en E-kluboj eksterlande pri [[Ĉeĥoslovakio]], atentigis pri Esperanto en geografia kongreso. == V == === [[Marie Vančurová-Kaufmann]] === '''Marie VANČUROVÁ-KAUFMANN''' (naskiĝis en [[1959]]) estas ĉeĥa esperantistino, d-ino, eksprezidantino de [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], la junulara sekcio de [[ĈEA]], kaj de 1985 ĝis 1987 [[estraro de TEJO|estraranino de TEJO]]. === Karel Votoček === '''Karel VOTOČEK''' (naskiĝis en [[1949]]) estas [[Ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥa esperantisto]] loĝanta en nordbohemia urbo [[Štětí]]. Profesie li estas [[geodezio|termezuristo]] kaj hobie okupiĝas ankaŭ pri [[geografio]]. Li kontribuas per geografiaj artikoloj al la [[Esperanta Vikipedio]]. Bonvolu rigardi lian retpaĝon:<nowiki>http://www.sweb.cz/Karel.Votocek</nowiki> == Z == === František Zelenka === '''František ZELENKA''' (naskiĝis la {{daton|15|septembro|1890}} en [[Tábor]], mortodato nekonata) estis ĉeĥoslovaka esperantisto kaj poŝta sekretario en [[Prago]]. En la 1930-aj jaroj li estis estrarano de la lando [[Bohemio (lando)|Bohemio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj laboris en la Esperanta katolika movado. === František Zajíček === '''František ZAJÍČEK'''<!-- HASZPRUNÁR ... ĉu plia, dumtempa familia nomo? Pro kio? --> (naskiĝis en [[1914]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]]. Inter 1961 kaj 1966 li kun [[Jana Cíchová-Hrdličková]] estis parolistoj en por-aŭstriaj sesminutaj esperantlingvaj radio-elsendoj. {{Projektoj|s=Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{EdE|Z}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Listoj pri Ĉeĥio|Esperantistoj]] glu8fdghx18q8qornafy3nwom5guixf 9481133 9481130 2026-09-24T11:57:57Z Roberto 609 /* L */ 9481133 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[ĉeĥa esperantisto|ĉeĥaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri ĉeĥaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:ĉeĥaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de ĉeĥaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de ĉeĥaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Emil Bausenwein]]=== '''Emil Bausenwein''' estis esperantisto en Praho en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Was geht den Deutsche» das Esperanto an ?''' Praho, 1913 (?)<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> ===[[Josef Bělohlav]]=== Ph. Dr. '''Josef Bělohlav ''' estis ĉeĥa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: '''Instrua Kolekto pri la Bohemaj Landoj'''. : Serio 1. Sistemaj [[monografio]]j pri urboj; urbetoj kaj memorinda lokoj en landoj de la bohema krono. Eld. la aŭtoro, Praĥa, ~1910 {{citaĵo|Celo de tiu ĉi rimarkinda publikaĵo estas prezenti la kiel eble la plej- kompleta kaj trafan bildon de ĉio, kion belan la naturo kaj la homa mano estis en [[Bohemujo]] kreintaj. Tial fundamento de ĉiu volumo estas bilda parto, sume po 16 [[bildfolio]]j, kiuj surhavas reproduktejojn vere de artisma talento elektitajn. Luksa, kvarkolora karto de la ĉirkaŭajo de priskribata loko estas tre bona orientiga helpilo. La unua [[kajero]] de tiu ĉi kolekto enhavis tekstojn kvinlingvajn boheman, esperantan, francan, germanan kaj rusan; la pluaj kajeroj estos redaktataj sole [[bohemo]] kaj Esperante. Sincere ni povas rekomendi tiun ĉi novan [[verko]]n. Ĝis nun aperis kajeroj pri urboj [[Turnov]], [[Mnichovo Hradiště]], [[Baška (distrikto Frýdek-Místek)|Baška]], [[Distrikto Jičín|Jičín]], [[Soběslav]].|[[Revuo Esperanto]] _n85 5 sep. 1910}} === [[Miloš Bloudek]] === '''Miloš BLOUDEK''' (naskiĝis en [[1953]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj inĝeniero, aktivulo en [[Karlovy Vary]], kie li aranĝis komunan ĉeĥan-germanan Esperanto-kongreson en 1993. == C == ===[[Ludwig Česzyk]]=== '''Ludwig Česzyk''' (mortis 1915) estis ĉeĥa esperantisto el [[Poznano]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Petr Chaloupka]] === '''Petr CHALOUPKA''' (naskiĝis en la 1950-aj jaroj) estas ĉeĥa esperantisto kaj doktoriĝinta entreprenisto. Lia eldonejo [[KLAVIS]] en [[Prago]] en 1990 eldonis "Slovník hanlivých výrazů v esperantu" ("Vortaron de malestimaj terminoj en Esperanto", ĉeĥan version de la esperantlingva verkaĵo ''Sinjorino, knedu min'') de [[Renato Corsetti]]. == F == === [[Václav Faigl]] === '''Václav FAIGL''' (mortis en [[1983]]) estis ĉeĥa esperantisto, organizanto de internaciaj ŝakturniroj. ===[[Josefo Fridich]]=== '''Josefo Fridich''' estis esperantisto el [[Rožnov]] militkaptito en 1917 dum la Unua mondmilito en Rusio. == H == === [[Włodzimierz Hebda]] === Inĝ. '''Włodzimierz HEBDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis fine de [[1989]]) estis delegito en [[Albrechtice]], [[Ĉeĥoslovakio]]. === [[Miroslav Hlaváč]] === '''Miroslav HLAVÁČ''' <Pampeliška, Pampelda, Leontodo> (naskiĝis en [[1933]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]], arbara inĝeniero, laboris en [[Set Lančov|Somera Esperanto-Tendaro]] en [[Lančov]], grandaj scioj pri botaniko. ===[[Karel Hollegha]]=== Kapitano '''Karel Hollegha''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Ĉeske-Budejovice]], dronis en la rivero Drina (Serbujo) dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == J == === [[Vlasta Janáková]] === '''Vlasta JANÁKOVÁ''' (naskiĝis en [[1942]]) estas ĉeĥa esperantistino, instruistino, laboris kun infanoj, eksa komitatanino de [[ĈEA]]. === [[Antonín Jandík]] === '''Antonín JANDÍK''' (naskiĝis en [[1907]], mortis en februaro [[1992]]) estis pastro, [[UEA]]-fakdelegito en [[Kyjov]] ([[Ĉeĥio]]). ===[[Karel Jaroš]]=== '''Karel Jaroš''' estis esperantisto el Praĥa militkaptito en 1915 dum Unua mondmilito en [[Tobolsk]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Jan Jičínský]] === '''Jan JIČÍNSKÝ''' (naskiĝis en [[1915]], eventuala morto nekonata) estis ĉeĥa esperantisto, prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Třebíč]], laboris kaj instruis en [[Set Lančov]]. == K == ===[[Vladislav Kasal]]=== '''Vladislav Kasal''', teknikisto ĉe Skoda, (naskiĝis 1936) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento en [[Plzen]]. === [[Hilda Kořínková]] === '''Hilda KOŘÍNKOVÁ''' estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj vidvino post la elstara Esperanto-poeto [[Jiří KOŘÍNEK|Jiří Kořínek]] mortis la [[23-an de marto]] [[2002]] en [[Ĉeĥio]]. ===[[Rudolf Koutník]]=== '''Rudolf Koutník''' iĝis esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento en 1908 kaj unu el la fondantoj de la [[Bohema Klubo Esperantista en Wien]] kaj ĝia vicprezidanto. Pri tio li verkis: :''En oktobro [[1908]] aperis en „[[Vídeňský Denník]]“ kelklinia noto, ke Karel Macháček parolados pri la helpa lingvo internacia [[Esperanto]] kaj ke li poste malfermos senpagan kurson. Pro scivolemo mi vizitis lian paroladon per kiu mi estis gajnita por nia afero. Ĉe tiu okazo mi ekkonis la tablan societon de Macháček kaj ĝian helplaboron por la nacio, konsistantan en kolektado de mondonacoj kaj aranĝado de [[biblioteko]]j por la germanige minacataj regionoj de [[Moravio]] kaj [[Silezio]] de kiu laboro Macháček estis animo. Post finiĝo de la kurso kelke da ni fervoruloj kuniĝis kaj efektivigis lian ideon fondinte la „Boheman Klubon Esperantistan“ en Wien, kies unua [[ĝenerala kunveno]] (21.V.[[1909]]) unuanime elektis lin prezidanto, kiun funkcion li okupadis ĝis sia morto. Estis interese aŭskulti lian instruadon, kun kia amo li sciis paroli pri Esperanto, kiel li posedis la tutan lingvan materialon, kiel li estis informita pri la tuta movado. Lia nelacigebla energio estis plene dediĉita al Esperanto; en diversaj [[kvartalo]]j de Wien li aranĝadis senpagajn kursojn, en la lokaj gazetoj bohemaj li publikigadis propagandajn artikolojn, kaj oni ne povas imagi, kia estis lia doloro, se antaŭjuĝema redaktoro ilin aŭ ne presigis aŭ ŝanĝis je domaĝo por Esperanto.''<!--Mankas fonton!--> Li esti militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Zdenek Křimský]]=== '''Zdenek Křimský''', teknikisto, (naskiĝis 1934?) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Alois Kušička]]=== '''Alois Kušička''' estis esperantisto el [[Pilzeno]], malaperinta en la 15 septembro 1914 en Serbujo, dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref><ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == L == ===[[Julius Laufberger]]=== '''Julius Laufberger''' estis esperantisto militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Stanislav Lesinger]] === '''Stanislav LESINGER''' (naskiĝis en [[1903]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]], gvidanto de skolta komisiono kun [[František Buhr]]. === [[Růžena Lisková-Vyžvaldová]] === '''Růžena LISKOVÁ-VYŽVALDOVÁ''' (naskiĝis en [[1906]], mortodato nekonata) estis ĉeĥa esperantistino el [[Lidice]], vilaĝo ekstermita de germanaj okupaciantaj faŝistoj. == N == === [[Jindřich Novák]] === '''Jindřich NOVÁK''' (naskiĝis en [[1936]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]]. Li verkis librojn pri [[ĵudo]]. Verkoj: Kun [[Ivan Špička]] kaj [[Václav Hník]]: '''[[La Transdorsoĵeto]]'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. == M == ===[[Martin Majtan]]=== '''Martin Majtan''' estis esperantisto en [[Žilina]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Josef Mates]]=== '''Josef Mates''' estis esperantisto el Neuhütten, kiu malaperis dum decembro 1914 dum la Unua mondmilito ĉe [[Halič]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Hubert Moudry]] === '''Hubert Moudry''' (naskiĝis 1868?; mortis 1922), [[modladisto]], estis moldava esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. En 1903 li malsanigis de la okuloj kaj blindigis. Li do devis eksigi la profesion de imposta oficisto, kaj pensiumiĝi. Li translokiĝis al Praho, kie enigis blindulejon. Moudry lernis esperanton dum la somero de 1919. == O == === [[Arnošt Oulehla]] === '''Arnošt Oulehla''' estas esperantisto el [[Hlučín]]. == P == === [[Josef Pech]] === '''Josef PECH''' [14.3.1882-?] estis socialista esperantisto en [[Pilseno]]. En 1931 en Vieno faris lumbildparoladojn en Esperanto pri siaj vojaĝoj tra tuta Eŭropo. Li supervivis la Duan Mondmiliton. ===[[Jozef Provazeh]]=== '''Jozef PROVAZEH''' (naskiĝis 1933) estis esperantisto en [[Poĉatky]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. == R == ===Ant. Ráž=== '''Ant. Ráž''' estis esperantisto el [[Beroun]], kie li estis delegito de UEA, maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. ===W. Richter=== '''W. Richter''' estis esperantisto el Praho, miltkaptito en Tobolsk dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Vladimír Rotrekl]] === '''Vladimír ROTREKL''' (naskiĝis en [[1923]], mortis en [[1995]]), klubprezidinto kaj delegito en [[Znojmo]] ([[Ĉeĥio]]), delegito pri turismo, Esperanto-instruinto, mortis la 13-an de oktobro 1995. Multajn jarojn li instruis geknabojn. ===[[Josef Routa]]=== '''Josef Routa''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Beroun]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Josef Rudolf]]=== '''Josef Rudolf''' estis esperantisto el [[Žlutice]] militkaptita en [[Rusio]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Jan Rybář]] === '''Jan RYBÁŘ''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1929}}, mortis la {{daton|13|novembro|2005}}) estas ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de "Terminaro de [[Hidraŭla meĥanismo|hidraŭlaj meĥanismoj]]". == Ř == === [[Zdeněk Řezáč]] === '''Zdeněk ŘEZÁČ''' (naskiĝis en [[1920]]) estas ĉeĥa esperantisto, aktivulo en norda [[Bohemio]], plurajn jarojn li prezentis lingvajn taskojn por konkursantojn. == S == === [[Anna Simanková]] === '''Anna Simanková''' (mortis en 1925), ano de [[Bohema Klubo Esperantista]], estis ĉeĥa esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Stanislas Slavik]]=== Kaporalo '''Stanislas Slavik''' estis ĉeĥa esperantisto el [[Kolin]], kiu malaperis dum decembro 1914 apud [[Lodz]] dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Pavel Srb]] === '''Pavel SRB''' (naskiĝis en [[1964]]) estas ĉeĥa esperantisto, kunlaboranto de Esperanta Literatura Fondaĵo, enkomputiligis la verkaĵon "[[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kaj lia tempo" de [[Jiří František Chaloupecký]]. ===[[Josef Steiger]]=== '''Josef Steiger''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Jaroslav Sucharda]] === '''Jaroslav SUCHARDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis en [[1964]]) estis ĉeĥa esperantisto, en [[Verda Ĉaro]] li prezentis sur scenejo Zamenhofon. == Š == ===[[Josef Sedláček]]=== '''Josef Sedláček''' estis ĉeĥa esperantisto, militkaptito en koncentrejo Ploermol ĉe [[Morbihan]], Francio. === [[Antonín Šilha]] === '''Antonín ŠILHA''' estis ĉeĥa esperantisto, doktoro, gimnazia [[instruisto]], aŭtoro de ''Lernolibro de la internacia helplingvo Esperanto'', Prago 1926. === [[Josef Šilhart]] === '''Josef ŠILHART''' (naskiĝis en [[1876]]-[[1958]]) estis ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de lernolibro ''Esperanto. Lernu fremdajn lingvojn.'', [[Nymburk]] 1936. ===[[Joseph Šupich]]=== '''Joseph Šupich''' estis esperantisto el [[Červený Kostelec]] militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Siberio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Josef Šusta]] === '''Josef ŠUSTA''' (naskiĝis en [[1874]], mortis en [[1945]]) estis ĉeĥa doktoro, universitata profesoro, lerneja ministro, alparolis [[UK 1921|la Universalan Kongreson de Esperanto]] de [[1921]] en [[Prago]]. ==T== ===R. Tulak=== '''R. Tulak''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == U == === [[Klement Urban]] === '''Klement URBAN''' (naskiĝis en [[1880]], mortis en [[1973]]) estis [[ĉeĥa esperantisto]], mezlerneja prof., prelegis en E-kluboj eksterlande pri [[Ĉeĥoslovakio]], atentigis pri Esperanto en geografia kongreso. == V == === [[Marie Vančurová-Kaufmann]] === '''Marie VANČUROVÁ-KAUFMANN''' (naskiĝis en [[1959]]) estas ĉeĥa esperantistino, d-ino, eksprezidantino de [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], la junulara sekcio de [[ĈEA]], kaj de 1985 ĝis 1987 [[estraro de TEJO|estraranino de TEJO]]. === Karel Votoček === '''Karel VOTOČEK''' (naskiĝis en [[1949]]) estas [[Ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥa esperantisto]] loĝanta en nordbohemia urbo [[Štětí]]. Profesie li estas [[geodezio|termezuristo]] kaj hobie okupiĝas ankaŭ pri [[geografio]]. Li kontribuas per geografiaj artikoloj al la [[Esperanta Vikipedio]]. Bonvolu rigardi lian retpaĝon:<nowiki>http://www.sweb.cz/Karel.Votocek</nowiki> == Z == === František Zelenka === '''František ZELENKA''' (naskiĝis la {{daton|15|septembro|1890}} en [[Tábor]], mortodato nekonata) estis ĉeĥoslovaka esperantisto kaj poŝta sekretario en [[Prago]]. En la 1930-aj jaroj li estis estrarano de la lando [[Bohemio (lando)|Bohemio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj laboris en la Esperanta katolika movado. === František Zajíček === '''František ZAJÍČEK'''<!-- HASZPRUNÁR ... ĉu plia, dumtempa familia nomo? Pro kio? --> (naskiĝis en [[1914]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]]. Inter 1961 kaj 1966 li kun [[Jana Cíchová-Hrdličková]] estis parolistoj en por-aŭstriaj sesminutaj esperantlingvaj radio-elsendoj. {{Projektoj|s=Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{EdE|Z}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Listoj pri Ĉeĥio|Esperantistoj]] 6ps7ij9t3h77ua1l0gnjral5us4jaox 9481135 9481133 2026-09-24T11:58:45Z Roberto 609 /* Josefo Fridich */ 9481135 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[ĉeĥa esperantisto|ĉeĥaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri ĉeĥaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:ĉeĥaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de ĉeĥaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de ĉeĥaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Emil Bausenwein]]=== '''Emil Bausenwein''' estis esperantisto en Praho en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Was geht den Deutsche» das Esperanto an ?''' Praho, 1913 (?)<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> ===[[Josef Bělohlav]]=== Ph. Dr. '''Josef Bělohlav ''' estis ĉeĥa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: '''Instrua Kolekto pri la Bohemaj Landoj'''. : Serio 1. Sistemaj [[monografio]]j pri urboj; urbetoj kaj memorinda lokoj en landoj de la bohema krono. Eld. la aŭtoro, Praĥa, ~1910 {{citaĵo|Celo de tiu ĉi rimarkinda publikaĵo estas prezenti la kiel eble la plej- kompleta kaj trafan bildon de ĉio, kion belan la naturo kaj la homa mano estis en [[Bohemujo]] kreintaj. Tial fundamento de ĉiu volumo estas bilda parto, sume po 16 [[bildfolio]]j, kiuj surhavas reproduktejojn vere de artisma talento elektitajn. Luksa, kvarkolora karto de la ĉirkaŭajo de priskribata loko estas tre bona orientiga helpilo. La unua [[kajero]] de tiu ĉi kolekto enhavis tekstojn kvinlingvajn boheman, esperantan, francan, germanan kaj rusan; la pluaj kajeroj estos redaktataj sole [[bohemo]] kaj Esperante. Sincere ni povas rekomendi tiun ĉi novan [[verko]]n. Ĝis nun aperis kajeroj pri urboj [[Turnov]], [[Mnichovo Hradiště]], [[Baška (distrikto Frýdek-Místek)|Baška]], [[Distrikto Jičín|Jičín]], [[Soběslav]].|[[Revuo Esperanto]] _n85 5 sep. 1910}} === [[Miloš Bloudek]] === '''Miloš BLOUDEK''' (naskiĝis en [[1953]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj inĝeniero, aktivulo en [[Karlovy Vary]], kie li aranĝis komunan ĉeĥan-germanan Esperanto-kongreson en 1993. == C == ===[[Ludwig Česzyk]]=== '''Ludwig Česzyk''' (mortis 1915) estis ĉeĥa esperantisto el [[Poznano]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Petr Chaloupka]] === '''Petr CHALOUPKA''' (naskiĝis en la 1950-aj jaroj) estas ĉeĥa esperantisto kaj doktoriĝinta entreprenisto. Lia eldonejo [[KLAVIS]] en [[Prago]] en 1990 eldonis "Slovník hanlivých výrazů v esperantu" ("Vortaron de malestimaj terminoj en Esperanto", ĉeĥan version de la esperantlingva verkaĵo ''Sinjorino, knedu min'') de [[Renato Corsetti]]. == F == === [[Václav Faigl]] === '''Václav FAIGL''' (mortis en [[1983]]) estis ĉeĥa esperantisto, organizanto de internaciaj ŝakturniroj. ===[[Josefo Fridich]]=== '''Josefo Fridich''' estis esperantisto el [[Rožnov]] militkaptito en 1917 dum la Unua mondmilito en Rusio<ref>Esperanto n198 feb 1917</ref>. == H == === [[Włodzimierz Hebda]] === Inĝ. '''Włodzimierz HEBDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis fine de [[1989]]) estis delegito en [[Albrechtice]], [[Ĉeĥoslovakio]]. === [[Miroslav Hlaváč]] === '''Miroslav HLAVÁČ''' <Pampeliška, Pampelda, Leontodo> (naskiĝis en [[1933]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]], arbara inĝeniero, laboris en [[Set Lančov|Somera Esperanto-Tendaro]] en [[Lančov]], grandaj scioj pri botaniko. ===[[Karel Hollegha]]=== Kapitano '''Karel Hollegha''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Ĉeske-Budejovice]], dronis en la rivero Drina (Serbujo) dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == J == === [[Vlasta Janáková]] === '''Vlasta JANÁKOVÁ''' (naskiĝis en [[1942]]) estas ĉeĥa esperantistino, instruistino, laboris kun infanoj, eksa komitatanino de [[ĈEA]]. === [[Antonín Jandík]] === '''Antonín JANDÍK''' (naskiĝis en [[1907]], mortis en februaro [[1992]]) estis pastro, [[UEA]]-fakdelegito en [[Kyjov]] ([[Ĉeĥio]]). ===[[Karel Jaroš]]=== '''Karel Jaroš''' estis esperantisto el Praĥa militkaptito en 1915 dum Unua mondmilito en [[Tobolsk]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Jan Jičínský]] === '''Jan JIČÍNSKÝ''' (naskiĝis en [[1915]], eventuala morto nekonata) estis ĉeĥa esperantisto, prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Třebíč]], laboris kaj instruis en [[Set Lančov]]. == K == ===[[Vladislav Kasal]]=== '''Vladislav Kasal''', teknikisto ĉe Skoda, (naskiĝis 1936) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento en [[Plzen]]. === [[Hilda Kořínková]] === '''Hilda KOŘÍNKOVÁ''' estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj vidvino post la elstara Esperanto-poeto [[Jiří KOŘÍNEK|Jiří Kořínek]] mortis la [[23-an de marto]] [[2002]] en [[Ĉeĥio]]. ===[[Rudolf Koutník]]=== '''Rudolf Koutník''' iĝis esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento en 1908 kaj unu el la fondantoj de la [[Bohema Klubo Esperantista en Wien]] kaj ĝia vicprezidanto. Pri tio li verkis: :''En oktobro [[1908]] aperis en „[[Vídeňský Denník]]“ kelklinia noto, ke Karel Macháček parolados pri la helpa lingvo internacia [[Esperanto]] kaj ke li poste malfermos senpagan kurson. Pro scivolemo mi vizitis lian paroladon per kiu mi estis gajnita por nia afero. Ĉe tiu okazo mi ekkonis la tablan societon de Macháček kaj ĝian helplaboron por la nacio, konsistantan en kolektado de mondonacoj kaj aranĝado de [[biblioteko]]j por la germanige minacataj regionoj de [[Moravio]] kaj [[Silezio]] de kiu laboro Macháček estis animo. Post finiĝo de la kurso kelke da ni fervoruloj kuniĝis kaj efektivigis lian ideon fondinte la „Boheman Klubon Esperantistan“ en Wien, kies unua [[ĝenerala kunveno]] (21.V.[[1909]]) unuanime elektis lin prezidanto, kiun funkcion li okupadis ĝis sia morto. Estis interese aŭskulti lian instruadon, kun kia amo li sciis paroli pri Esperanto, kiel li posedis la tutan lingvan materialon, kiel li estis informita pri la tuta movado. Lia nelacigebla energio estis plene dediĉita al Esperanto; en diversaj [[kvartalo]]j de Wien li aranĝadis senpagajn kursojn, en la lokaj gazetoj bohemaj li publikigadis propagandajn artikolojn, kaj oni ne povas imagi, kia estis lia doloro, se antaŭjuĝema redaktoro ilin aŭ ne presigis aŭ ŝanĝis je domaĝo por Esperanto.''<!--Mankas fonton!--> Li esti militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Zdenek Křimský]]=== '''Zdenek Křimský''', teknikisto, (naskiĝis 1934?) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Alois Kušička]]=== '''Alois Kušička''' estis esperantisto el [[Pilzeno]], malaperinta en la 15 septembro 1914 en Serbujo, dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref><ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == L == ===[[Julius Laufberger]]=== '''Julius Laufberger''' estis esperantisto militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Stanislav Lesinger]] === '''Stanislav LESINGER''' (naskiĝis en [[1903]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]], gvidanto de skolta komisiono kun [[František Buhr]]. === [[Růžena Lisková-Vyžvaldová]] === '''Růžena LISKOVÁ-VYŽVALDOVÁ''' (naskiĝis en [[1906]], mortodato nekonata) estis ĉeĥa esperantistino el [[Lidice]], vilaĝo ekstermita de germanaj okupaciantaj faŝistoj. == N == === [[Jindřich Novák]] === '''Jindřich NOVÁK''' (naskiĝis en [[1936]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]]. Li verkis librojn pri [[ĵudo]]. Verkoj: Kun [[Ivan Špička]] kaj [[Václav Hník]]: '''[[La Transdorsoĵeto]]'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. == M == ===[[Martin Majtan]]=== '''Martin Majtan''' estis esperantisto en [[Žilina]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Josef Mates]]=== '''Josef Mates''' estis esperantisto el Neuhütten, kiu malaperis dum decembro 1914 dum la Unua mondmilito ĉe [[Halič]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Hubert Moudry]] === '''Hubert Moudry''' (naskiĝis 1868?; mortis 1922), [[modladisto]], estis moldava esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. En 1903 li malsanigis de la okuloj kaj blindigis. Li do devis eksigi la profesion de imposta oficisto, kaj pensiumiĝi. Li translokiĝis al Praho, kie enigis blindulejon. Moudry lernis esperanton dum la somero de 1919. == O == === [[Arnošt Oulehla]] === '''Arnošt Oulehla''' estas esperantisto el [[Hlučín]]. == P == === [[Josef Pech]] === '''Josef PECH''' [14.3.1882-?] estis socialista esperantisto en [[Pilseno]]. En 1931 en Vieno faris lumbildparoladojn en Esperanto pri siaj vojaĝoj tra tuta Eŭropo. Li supervivis la Duan Mondmiliton. ===[[Jozef Provazeh]]=== '''Jozef PROVAZEH''' (naskiĝis 1933) estis esperantisto en [[Poĉatky]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. == R == ===Ant. Ráž=== '''Ant. Ráž''' estis esperantisto el [[Beroun]], kie li estis delegito de UEA, maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. ===W. Richter=== '''W. Richter''' estis esperantisto el Praho, miltkaptito en Tobolsk dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Vladimír Rotrekl]] === '''Vladimír ROTREKL''' (naskiĝis en [[1923]], mortis en [[1995]]), klubprezidinto kaj delegito en [[Znojmo]] ([[Ĉeĥio]]), delegito pri turismo, Esperanto-instruinto, mortis la 13-an de oktobro 1995. Multajn jarojn li instruis geknabojn. ===[[Josef Routa]]=== '''Josef Routa''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Beroun]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Josef Rudolf]]=== '''Josef Rudolf''' estis esperantisto el [[Žlutice]] militkaptita en [[Rusio]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Jan Rybář]] === '''Jan RYBÁŘ''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1929}}, mortis la {{daton|13|novembro|2005}}) estas ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de "Terminaro de [[Hidraŭla meĥanismo|hidraŭlaj meĥanismoj]]". == Ř == === [[Zdeněk Řezáč]] === '''Zdeněk ŘEZÁČ''' (naskiĝis en [[1920]]) estas ĉeĥa esperantisto, aktivulo en norda [[Bohemio]], plurajn jarojn li prezentis lingvajn taskojn por konkursantojn. == S == === [[Anna Simanková]] === '''Anna Simanková''' (mortis en 1925), ano de [[Bohema Klubo Esperantista]], estis ĉeĥa esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Stanislas Slavik]]=== Kaporalo '''Stanislas Slavik''' estis ĉeĥa esperantisto el [[Kolin]], kiu malaperis dum decembro 1914 apud [[Lodz]] dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Pavel Srb]] === '''Pavel SRB''' (naskiĝis en [[1964]]) estas ĉeĥa esperantisto, kunlaboranto de Esperanta Literatura Fondaĵo, enkomputiligis la verkaĵon "[[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kaj lia tempo" de [[Jiří František Chaloupecký]]. ===[[Josef Steiger]]=== '''Josef Steiger''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Jaroslav Sucharda]] === '''Jaroslav SUCHARDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis en [[1964]]) estis ĉeĥa esperantisto, en [[Verda Ĉaro]] li prezentis sur scenejo Zamenhofon. == Š == ===[[Josef Sedláček]]=== '''Josef Sedláček''' estis ĉeĥa esperantisto, militkaptito en koncentrejo Ploermol ĉe [[Morbihan]], Francio. === [[Antonín Šilha]] === '''Antonín ŠILHA''' estis ĉeĥa esperantisto, doktoro, gimnazia [[instruisto]], aŭtoro de ''Lernolibro de la internacia helplingvo Esperanto'', Prago 1926. === [[Josef Šilhart]] === '''Josef ŠILHART''' (naskiĝis en [[1876]]-[[1958]]) estis ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de lernolibro ''Esperanto. Lernu fremdajn lingvojn.'', [[Nymburk]] 1936. ===[[Joseph Šupich]]=== '''Joseph Šupich''' estis esperantisto el [[Červený Kostelec]] militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Siberio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Josef Šusta]] === '''Josef ŠUSTA''' (naskiĝis en [[1874]], mortis en [[1945]]) estis ĉeĥa doktoro, universitata profesoro, lerneja ministro, alparolis [[UK 1921|la Universalan Kongreson de Esperanto]] de [[1921]] en [[Prago]]. ==T== ===R. Tulak=== '''R. Tulak''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == U == === [[Klement Urban]] === '''Klement URBAN''' (naskiĝis en [[1880]], mortis en [[1973]]) estis [[ĉeĥa esperantisto]], mezlerneja prof., prelegis en E-kluboj eksterlande pri [[Ĉeĥoslovakio]], atentigis pri Esperanto en geografia kongreso. == V == === [[Marie Vančurová-Kaufmann]] === '''Marie VANČUROVÁ-KAUFMANN''' (naskiĝis en [[1959]]) estas ĉeĥa esperantistino, d-ino, eksprezidantino de [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], la junulara sekcio de [[ĈEA]], kaj de 1985 ĝis 1987 [[estraro de TEJO|estraranino de TEJO]]. === Karel Votoček === '''Karel VOTOČEK''' (naskiĝis en [[1949]]) estas [[Ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥa esperantisto]] loĝanta en nordbohemia urbo [[Štětí]]. Profesie li estas [[geodezio|termezuristo]] kaj hobie okupiĝas ankaŭ pri [[geografio]]. Li kontribuas per geografiaj artikoloj al la [[Esperanta Vikipedio]]. Bonvolu rigardi lian retpaĝon:<nowiki>http://www.sweb.cz/Karel.Votocek</nowiki> == Z == === František Zelenka === '''František ZELENKA''' (naskiĝis la {{daton|15|septembro|1890}} en [[Tábor]], mortodato nekonata) estis ĉeĥoslovaka esperantisto kaj poŝta sekretario en [[Prago]]. En la 1930-aj jaroj li estis estrarano de la lando [[Bohemio (lando)|Bohemio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj laboris en la Esperanta katolika movado. === František Zajíček === '''František ZAJÍČEK'''<!-- HASZPRUNÁR ... ĉu plia, dumtempa familia nomo? Pro kio? --> (naskiĝis en [[1914]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]]. Inter 1961 kaj 1966 li kun [[Jana Cíchová-Hrdličková]] estis parolistoj en por-aŭstriaj sesminutaj esperantlingvaj radio-elsendoj. {{Projektoj|s=Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{EdE|Z}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Listoj pri Ĉeĥio|Esperantistoj]] c7bgh1tx6u936v99snccha4rg106ujc La aventuroj de Alico en Mirlando 0 123676 9481038 9201558 2026-09-24T10:12:29Z Sj1mor 12103 9481038 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=libro|apa=Alico en Mirlando}} {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Alice par John Tenniel 25.png|eta|300px|Ilustraĵo de [[John Tenniel]] por la "Freneza tefesto", 1865]] '''''La aventuroj de Alico en Mirlando''''' ({{Lang-en|Alice's Adventures in Wonderland}}) estas verko de [[porinfana literaturo]] de la [[Britio|brita]] [[matematiko|matematikisto]] kaj verkisto, [[diakono]] Charles Lutwidge Dodgson sub plumnomo [[Lewis Carroll]]. Ĝi rakontas la historion de knabino nomata ''Alice'' [elis] (en esperantlingvaj tradukoj aŭ ''Alico'' aŭ ''Alicio'') kiu falas tra [[kuniklo]]truon en [[fantazio|fantazian]] regnon populitan per parolantaj kreaĵoj kaj [[antropomorfismo|antropomorfaj]] [[ludkarto]]j. La fabelo estas plenplena de [[satiro|satiraj]] aludoj al la amikoj de Dodgson kaj al la lecionoj, kiujn la britaj lernantoj devis [[Parkerigo|parkerigi]]. La Mirlando priskribita en la fabelo ludas kun [[logiko]] en maniero tiom speciala, ke ĝi donis al la rakonto longdaŭran [[populareco]]n inter infanoj kaj ankaŭ plenkreskuloj. La libron oni ofte mencias per mallongigita titolo '''''Alico en Mirlando''''' (''Alice in Wonderland''). Tiu ĉi alternativa titolo populariĝis per multnombraj [[filmo|filmaj]] kaj [[televido|televidaj]] [[adaptaĵo]]j de la rakonto produktitaj dum la jaroj. Kvazaŭa daŭrigo de la libro—ne daŭriganta la rakonton de ĉi tiu, sed kun la sama ĉefrolulino kaj kun similstila rakonto—estas alia libro de Carroll, nomita ''[[Trans la spegulo]]''. == Historio == La libro publikiĝis la [[4-a de julio|4-an de julio]] [[1865]], ekzakte tri jarojn post kiam la diakono Charles Lutwidge Dodgson ([[Lewis Carroll]]), akompanita de pastro [[Robinson Duckworth]], [[remado|remis]] laŭflue sur rivero [[Tamizo]] kun tri malgrandaj knabinoj: * Lorina Charlotte LIDDELL, aĝanta 13 jarojn * Alice Pleasance LIDDELL, aĝanta 10 jarojn * Edith Mary LIDDELL, aĝanta 8 jarojn La vojaĝo laŭ la rivero komenciĝis en Puente Folly, apud [[Oksfordo]] en [[Anglio]], kaj finiĝis ok kilometrojn poste, en vilaĝo Godstow. Dum ĉi tiu malgranda vojaĝo la diakono Dodgson rakontis al la tri malgrandaj knabinoj historion kiu, ne tre hazarde, parolis pri enuanta eta knabino nomata Alice kiu serĉas aventuron. La knabinoj ŝategis ĝin kaj [[Alice Liddell]] petis Dodgson, ke li skribu ĝin por ŝi. Li fine faris tiel kaj en februaro de [[1863]] donis al Alice la unuan [[manuskripto]]n de ''La Aventuroj de Alico sub la tero'' (''Alice's Adventures Under Ground''). Ĉi tiu originala skribaĵo estis verŝajne detruita poste fare de Dodgson mem, kiam li printis pli bone ellaboritan kopion permane, ilustris ĝin kaj donacis al Alico kiel [[kristnasko|kristnaskan]] donacon je la [[26-a de novembro]] [[1864]] (fonto: Gardner, [[1965]]). Li ankaŭ donis kopion de ''La aventuroj de Alico sub la tero'' al sia amiko kaj instruisto [[George MacDonald]], kies infanoj ŝategis ĝin. Je la konsilo de MacDonald, Dodgson decidiĝis proponi ''Alicon'' por publikiĝi. Li etendigis sian 18.000-vortan manuskripton al 35.000 vortoj, plej rimarkinde per aldono de la epizodoj pri la [[Ĉeŝira kato]] kaj la Freneza tefesto. En [[1865]], la fabelo de Dodgson publikiĝis kiel ''La Aventuroj de Alico en Mirlando'' (''Alice's Adventures in Wonderland'') de "Lewis Carroll" kun ilustraĵoj de [[John Tenniel]]. La unua eldono de 2.000 pecoj estis retirita, ĉar Tenniel obĵetis pri la kvalito de la printo; nova eldono, ellasita decembre de la sama jaro sed portanta daton de [[1866]] printiĝis rapide. La tuta eldono disvendiĝis rapide. ''Alico'' estis publikiĝa sensacio, amata de infanoj kaj plenkreskuloj same, kaj ĝi neniam ĉesis eldoniĝi ekde tiam. La ''Aventuroj de Alico en Mirlando'' tradukiĝis en pli ol 50 lingvojn, inkluzive de [[Esperanto]]. Ĝis hodiaŭ aperis jam pli ol cent diversaj eldonoj de la libro, kune kun nenombreblaj adaptaĵoj en aliaj formatoj, speciale [[teatro]] kaj [[filmo]]. == Esperantaj tradukoj == Ekzistas du esperantigoj de la libro, kiuj diferencas eĉ per titolo, nomoj de la roluloj kaj tradukoj de la enhavitaj poemoj: * ''La Aventuroj de Alicio en Mirlando''. Tradukis [[Elfric Leofwin Kearney]]. ** [http://www.gutenberg.org/etext/17482 1-a eldono]. Ilustris per dek bildoj [[Brinsley Le Fanu]]. [[London]]: [[British Esperanto Association]], 1910. 132 paĝoj. ** [http://evertype.com/books/alicio.html 2-a eldono]: Korektita kaj reeldonita, kun la ilustraĵoj de [[John Tenniel]] anstataŭ tiuj de Le Fanu. [[Westport (Mayo)|Cathair na Mart]]: Evertype, 2009. vii, 128 paĝoj. ISBN 978-1-904808-20-6 * ''La Aventuroj de Alico en Mirlando'' / ''Alico en Mirlando''. Tradukis [[Donald Broadribb]]. ** 1-a eldono. [[Beverley]]: [[Bookleaf Publishing]], 1996. ** [[Alico en Mirlando (Sezonoj)|2-a eldono]]. Kun bildoj de [[John Tenniel]]. [[Jekaterinburg]]: [[Sezonoj]], 1999. 80 paĝoj. (''[[Serio Mondliteraturo]]'' 8.) ** [http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20carroll,%20lewis%20-%20la%20aventuroj%20de%20alico%20en%20mirlando.pdf PDF-eldono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200331234804/http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20carroll,%20lewis%20-%20la%20aventuroj%20de%20alico%20en%20mirlando.pdf |date=2020-03-31 }}. 2000. MD5-sumo: 24d15e1688765efe8caab209a3f68e4e ** "[[Alico en Mirlando (Sezonoj)|3-a eldono]]". Kun bildoj de [[John Tenniel]]. [[Kaliningrado]]: [[Sezonoj]], 2004. 79 paĝoj. (''[[Serio Mondliteraturo]]'' 8.) ** 5-a eldono. Ilustrita de [[John Tenniel]]. Eldonita de Evertype /Irlando, 2012, 128 paĝoj. ISBN 978-1-904808-86-2 * ''La aventuroj de Alico en Mirlando''. Redaktis [[Edmund Grimley Evans]]. ** La "oka eldono". [[Esperanto-Asocio de Britio]]. 2022. ISBN 978-0-902756-48-9. (Anoncite en numero 991 de [[La Brita Esperantisto]].) == La rakonto == {{intrigo}} Knabino nomata Alico enuas ĉe pikniko kun sia fratino. Ŝi ekinteresiĝas pri blanka [[kuniklo]], kiu estas vestita en [[veŝto]] kaj murmuranta "Ve! Ve! Mi malfruos!", kiun ŝi postsekvas suben tra kuniklotruon. Ŝi falas en sonĝan submondon de la paradokso, la absurdaĵo kaj la neprobablaĵo. Klopodante sekvi la kuniklon, ŝi travivas kelkajn akcidentojn. Ŝi kreskas en gigantan grandecon kaj malkreskas en duonon de ŝia origina alteco; renkontas grupon de malgrandaj bestetoj grunditaj en maro de ŝiaj propraj larmoj; kaptiĝas en la domo de la kuniklo; renkontas bebon, kiu ŝanĝiĝas en porkon, kaj katon, kiu malaperadas; vizitas neniam-finiĝantan [[teo|tefeston]]; ludas [[kroketo]]n kun [[antropomorfismo|antropomorfa]] aro de [[ludkarto|kartoj]]; iras al la marbordo kaj renkontas [[Grifo]]n kaj [[Falsĥelonio]]n; kaj ĉeestas kortuman juĝadon de la Bubo de [[Keroj]], kiu estis akuzita de ŝtelado de kelkaj tortoj. Fine Alico vekiĝas sub arbo denove kune kun ŝia fratino. === Temaj elementoj === * [[Vortludo]]j * [[Parodio]] kaj [[satiro]] * [[Ludo]]j kaj [[enigmo]]j * [[Intelekta sensencaĵo|Sensencaĵoj]] * [[Sigmund Freud|Freudaj]] elementoj * [[Sonĝo]]j kaj [[koŝmaro]]j * Similaĵoj al [[psikedela]]j travivaĵoj * Enaj ŝercoj pri la familio Liddell kaj pri la komunumo de [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]] * [[Parabolo]] {{intrigofino}} == Enhavo == * Ĉapitro 1 — Tra la kuniklotruon * Ĉapitro 2 — La lago de larmoj * Ĉapitro 3 — Volontkonkurso kaj longa vosto * Ĉapitro 4 — La kuniklo ensendas malgrandan vilĉjon * Ĉapitro 5 — Konsilo de raŭpo * Ĉapitro 6 — Porko kaj pipro * Ĉapitro 7 — Freneza tefesto * Ĉapitro 8 — La kroketludejo de la Reĝino * Ĉapitro 9 — La rakonto de la Falsĥelonio * Ĉapitro 10 — La omara kvadrilo * Ĉapitro 11 — Kiu ŝtelis la tortetojn? * Ĉapitro 12 — Atestas Alico === Poemoj kaj kantoj === * "Entute en tiu ora posttagmezo..." - ''All in the golden afternoon...'' (la antaŭparola verso, originala poemo de Carroll kiu rememorigas pri la rema ekspedicio ĉe kiu li unue diris la historion de la aventuroj de Alico sub la tero) * "Ĉar jen la eta krokodil'" - ''How doth the little crocodile...'' (parodio de la [[lulkanto]] de Isaac WATTS, "Ĉar jen la eta okupita abel'" - ''How doth the little busy bee'') * La rakonto de la Muso - ''The Mouse's Tale'' (ekzemplo de [[kaligramo]]) * "Vi estas maljuna, ho Patro Vilhelmo" - ''You are old, Father William...'' (parodio de la verko de Robert SOUTHEY "La komfortoj de la maljunulo kaj kiel li gajnis ilin" - ''The Old Man's Comforts and How He Gained Them'') * La lulkanto de la Dukino: "Pro krio hastu veni..." - ''Speak roughly to your little boy...'' (parodio de la verko de David BATES "Parolu singarde" - ''Speak Gently'') * "Brilu, brilu, vespertet'..." - ''Twinkle, twinkle little bat...'' (parodio de "Brilu, brilu, stelet'" - ''[[Ah ! vous dirai-je, maman|Twinkle twinkle little star]]'') * La omara kvadrilo - ''The Lobster Quadrille'' (parodio de la verko de Mary Botham HOWITT "La araneo kaj la muŝo" - ''The Spider and the Fly'') * "Jen la voĉ' de l' Omaro: mi aŭdis lin diri..." - ''’Tis the voice of the lobster, I heard him declare...'' (parodio de "Jen la voĉ' de l' Pigrulo" - ''Tis the voice of the Sluggard'') * Ĥelonia supo - ''Turtle Soup'' (parodio de la verko de James M. SAYLES "Stelo de la vespero, belega stelo" - ''Star of the Evening, Beautiful Star'') * "Reĝino Kera..." - ''The Queen of Hearts...'' (reala [[infanrimaĵo]]) * "Ja, vi vizitis ŝin, laŭ dir'" - ''They told me you had been to her...'' (la pruvo de la Blanka kuniklo) == Vidu ankaŭ == * [[Alice in Wonderland (filmo de 1951)]] * [[Alice in Wonderland (filmo de 1999)]] * [[Alice in Wonderland (filmo de 2010)]] * [[Tradukoj de La Aventuroj de Alico en Mirlando]] * ''[[Los crímenes de Alicia]]'' (La krimoj de Alico), hispanlingva trilera romano pri murdoj rilataj al rilato de L.C. kun Alice, aliaj infaninoj kaj liaj fotoj de nudaĵoj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |s=La Aventuroj de Alicio en Mirlando |commons=Alice's Adventures in Wonderland |commonscat=Alice in Wonderland}} * [http://www.gutenberg.org/ebooks/17482 Bitlibro (Gutenberg)] * [http://librivox.org/la-aventuroj-de-alicio-en-mirlando-by-lewis-carroll/ Aŭskultebla Esperantlingva versio de ''La Aventuroj de Alicio en Mirlando''] ĉe [[LibriVox]] * [http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20carroll,%20lewis%20-%20la%20aventuroj%20de%20alico%20en%20mirlando.pdf Rete legebla (pdf dosiero)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200331234804/http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20carroll,%20lewis%20-%20la%20aventuroj%20de%20alico%20en%20mirlando.pdf |date=2020-03-31 }} * [http://www.esperanto.org/Ondo/R-alico.htm Andrej Peĉonkin recenzas la tradukon de Donald Broadribb] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060213180558/http://www.esperanto.org/Ondo/R-alico.htm |date=2006-02-13 }} * [http://en.wikisource.org/wiki/Alice_in_Wonderland ''Alice's Adventures in Wonderland''] [[Anglalingva]] teksto de la libro de [[Lewis Carroll]] kun ilustraĵoj de Sir John Tenniel. En [[Vikifontaro]]. * [http://www.archive.org/details/elisikatikanchiy00carrrich ''Elisi katika nchi ya ajabu''] ({{sw}}) * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20aventuroj%20de%20Alicio%20en%20Mirlando&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Aventuroj De Alicio En Mirlando, La}} [[Kategorio:Alico en Mirlando]] [[Kategorio:Anglalingva literaturo por infanoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Libroj de Lewis Carroll]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1910]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] 7o4j3rw0obyrh9xdh5aaa020xv5vz4d Amerika bizono 0 128185 9480810 9414376 2026-09-23T15:16:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480810 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Amerika bizono |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = American bison k5680-1.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = [[Aŭdvidaĵo:Bull Bison in Mud Volcano Area-750px.JPG|Alternativa bildo]]<br />[[Aŭdvidaĵo:Bison Drawing historic.jpg|Historia desegnaĵo]]<br />[[Aŭdvidaĵo:Bison.wav|Sonregistraĵo de bizona bleko]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Parhufulo]]j ''Artiodactyla'' |familio = [[Bovedoj]] ''Bovidae'' |subfamilio = [[Bovenoj]] ''Bovinae'' |genro = [[Bizono]] ''Bison'' |specio = '''''B. bison''''' |statuso = LR/cd |statuso ref = <ref name="iucn">{{IUCN2006|assessors=Bison Specialist Group|year=1996|id=2815|title=Bison bison|downloaded=11 May 2006}}</ref> |dunomo = ''Bison bison'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = ''[[Arbara bizono|B. b. athabasacae]]''<br /> ''[[Preria bizono|B. b. bison]]'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Bison bison 2003 map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[File:American bison (Bison bison) in Yukon, Canada.webm|thumb|Amerika bizono]] La '''Amerika bizono''' (''Bison bison'') estas [[bovedoj|boveda]] [[mamulo]], kiu estas la plej granda terbesto de [[Nordameriko]] kaj unu el la plej grandaj bovospecioj de la mondo. Pli granda ol la plej granda subspecio de la amerika bizono, la [[arbara bizono]], estas nur la giganta [[gaŭro|Azia gaŭro]] kaj la sovaĝa [[akvobubalo]], ambaŭ loĝantoj ĉefe en [[Barato]]. La amerika bizono vivis sur la [[Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj]] de [[Usono]] kaj [[Kanado]] en grandegaj gregoj; ilia vivregiono etendiĝis en la [[Granda Slavia Lago]] en la nordo de Kanado ĝis [[Meksiko]] en la sudo kaj de orienta [[Oregono]] preskaŭ ĝis la [[Atlantika Oceano]]. Tiaj [[grego]]j estis ĉasitaj je la fino de la [[19-a jarcento]] ĝis preskaŭ minaci la [[formorto]]n de la specio (restis nur 325 en 1884). Ĝi estas la unua usona kazo de [[mamulo|mamula]] specio sukcese re[[enmetitaj specioj|enkondukita]] en la sovaĝejon (oni supozas, ke estas ĉirkaŭ {{formatnum:500000}} en 2015, kaj almenaŭ kelkaj en ĉiu usona ŝtato). En majo [[2016]], la bizono iĝis la oficiala mamulo de [[Usono]] post la leĝigo de la National Bison Legacy Act<ref>[http://www.sciencemag.org/news/sifter/bison-set-become-us-national-mammal ''Bison set to become U.S. national mammal''] 2016-05-03. ({{en}})</ref>). Ĝiaj du subspecioj estas la '''[[Preria bizono]]''' (''Bison bison bison'') kaj la '''[[Arbara bizono]]''' (''Bison bison athabascae''); el la du, la arbara bizono estas pli granda, kaj ĝia ĝibo estas pli kvadrateca dum la ĝibo de la preria bizono estas pli rondeca. Oni foje nomas la amerikan bizonon '''amerika bubalo''', kvankam tiu [[Nearktiso|nearktisa]] specio estas nur malproksime parenca al la [[akvobubalo]] kaj [[afrika bubalo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj]] * [[Buffalo Bill]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Portalo|Zoologio}} * Fagan, Brian. ''Ancient North America''. 2005. Thames and Hudson * Koller, Larry. ''Fireside Book of Guns''. 1959 [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]] * [http://www.bisoncentral.com/ BisonCentral.com], retejo de la Nacia Bizon-Asocio * [http://www.buffalofieldcampaign.org/ Buffalo Field Campaign] * [http://www.canadiangeographic.ca/Magazine/jf05/indepth/ Kanadaj bizonoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050901164141/http://www.canadiangeographic.ca/magazine/jf05/indepth/ |date=2005-09-01 }} * [https://web.archive.org/web/20060620203058/http://www.nps.gov/yell/planvisit/rules/mustknow.htm Reguloj por vizitantoj de Nacia Parko Yellowstone pri la danĝeroj de sovaĝaj bestoj, inter ili bizonoj] * [https://web.archive.org/web/20060825113916/http://www.nps.gov/yell/safetyvideos.htm Videofilmoj de bestoatakoj, inter ili tiuj de atakoj far bizonoj] * [http://www.gutenberg.org/etext/17748 The Extermination of the American Bison], by William T. Hornaday from [[Project Gutenberg]] * [http://thisside.net/wiki Wild Bison Reference Project] -Kunlabora bibliografio por la Konservado, Prizorgado, kaj Protektado de Sovaĝaj Bizonoj [[Kategorio:Bizono]] [[Kategorio:Bovenoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Faŭno de Kanado|Biz]] [[Kategorio:Faŭno de Usono|Biz]] gcxcs4t0d55cln526k2d7gx7kf17kf0 Tadeusz Kościuszko 0 129303 9481076 9471735 2026-09-24T11:21:46Z Sj1mor 12103 9481076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} {{Informkesto soldato |nomo=Tadeo Kosĉjusko |kaŝnomo= |dosiero= Kosciuszko (5871133) (cropped).jpg |priskribo= Tadeusz Kościuszko<br /><center>[[Dosiero:Autograph-TadeuszKosciuszko.png|150ra]] |rango=[[divizio|divizia]] [[generalo]] |dato de naskiĝo= {{dato|4|februaro|1746}} |loko de naskiĝo= [[Dosiero:Chorągiew_królewska_króla_Zygmunta_III_Wazy.svg|20ra]] Mereczowszczyzna, [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] |dato de morto= {{dato|15|oktobro|1817}} |loko de morto= {{Flago|Svislando}} [[Soloturno]], [[Svislando]] |komandis= Estro de [[Pola Armeo]], |tempo de deĵoro = 1765–94 |militoj=[[Insurekcio de Kościuszko]], [[Usona Revolucio|Usona revolucia milito]], [[Pola-rusa milito (1792)|Pola-rusa milito]] |bataloj= |medaloj= }} [[Dosiero:Monument to Kosciuszko, Belarus.jpg|alternative=La unua statuo dediĉita al Kosciusko en Belorusio en 2018.|eta|La unua statuo dediĉita al '''Tadeo''' '''Kosĉjusko''' '''en Belorusio''' en 2018.]] '''Andrzej Tadeusz Bonawentura KOŚCIUSZKO'''<ref>''Noto'': Siatempe disvastiĝis ankaŭ aliaj skribmanieroj de sia nomo, ekzemple ''Thaddeus Kosciusko'' en la angla. En: Albert C. Cizauskas, ''[http://www.lituanus.org/1986/86_1_03.htm#Ref The unusual story of Thaddeus Kosciusko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126100445/http://www.lituanus.org/1986/86_1_03.htm#Ref |date=2021-01-26 }},''1986: „A spelling frequently used by his American and English friends“; [[Litova lingvo|litove]] '''Tadas Kosciuška'''; [[Belorusa lingvo|beloruse]] '''Тадэвуш Касцюшка''' [taDEvuŝ kascJUŜka]</ref> ({{Aŭdio|Pl-Tadeusz_Kościuszko.ogg|aŭskultu}})<ref>''Elparolo'': Tadeuŝ Kos’c’juŝko (la sonoj s kaj c estas molaj: s’, c’). Por aŭdi la polan elparolon, bv. klaki la ikonon de laŭtparolilo, sube, maldekstre (elparolas polo)</ref> [[Helpo:Prononcindiko|[taDEuŝ k''oŝ''ĈUŜ''ko'']]] aŭ en [[Esperanto]] '''Tadeo Kosĉjusko''' (naskiĝis la [[4-a de februaro|4-an de februaro]] [[1746]] en la [[Belorusio|belorusa]] ''Mereczowszczyzna'' (siatempe [[Grandprinclando Litovio|Grandprinclanda Litovio]]) kaj mortis la [[15-a de oktobro|15-an de oktobro]] [[1817]] en [[Soloturno]], [[Svislando]]) estis armea inĝeniero kaj generalo. Li batalis por libereco kaj sendependeco en du militoj sur du malsamaj kontinentoj. Unue en la pola-litova konfederacia [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]. Poste li estis batalanto por la sendependeco de [[Usono]]. Tadeusz Kościuszko estis membro de la [[Societo de la Cincinatuloj]] dank 'al sia agado en la [[Usona Milito de Sendependeco]]. En multaj portretoj li portas la aglon de ĉi tiu Societo. Li fariĝis nacia heroo en [[Pollando]], [[Belorusio]] kaj [[Usono]]<ref>(en) "[http://www.belarus.by/en/about-belarus/famous-belarusians/tadeusz-kosciuszko Tadeusz Kościuszko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181004231708/http://www.belarus.by/en/about-belarus/famous-belarusians/tadeusz-kosciuszko |date=2018-10-04 }}". BelTA News Agency.</ref> <ref>(ru) [http://www.belarus.by/ru/about-belarus/famous-belarusians/tadeusz-kosciuszko Тадеуш Костюшко] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180614095051/http://www.belarus.by/ru/about-belarus/famous-belarusians/tadeusz-kosciuszko |date=2018-06-14 }}, oficiala retejo de la Respubliko [[Belorusio]].</ref><ref>(en) "''[https://web.archive.org/web/20151117024931/http://minsk.usembassy.gov/kosciuszko2015.html U.S. Embassy Marks Birthday of Tadeusz Kościuszko With Donation to Museum]''". U.S. Department of State. la 5-an de februaro 2015, arkivita de la originalo, la 17-an de novembro 2015.</ref>. Li ankaŭ estis [[Honorcivitano|Honora Civitano]] de [[Francio]]<ref>(pl) "Mereczowszczyzna, "''[http://www.krajoznawcy.info.pl/w-ojczyznie-tadeusza-kosciuszki-24782 Wojczyźnie Tadeusza Kościuszki - Otwarty Przewodnik Krajoznawczy]''". Krajoznawcy.info.pl, la 10-an de oktobro 2013.</ref>. En [[1794]] li estis estro de insurekcio ([[Insurekcio de Kościuszko]]). Post la malsukcesa insurekcio, la reston de sia vivo li okupiĝis pri diplomatiaj provoj por reinstali sendependecon de Pollando. Tiucele li renkontis, inter aliaj, [[Napoleono Bonaparte|Napoleonon Bonaparte]] kaj la rusan caron [[Aleksandro la 1-a]]. Li estis [[poligloto]]. Li parolis flue la [[Angla lingvo|anglan]], [[Belorusa lingvo|belorusan]], [[Franca lingvo|francan]], [[Germana lingvo|germanan]] kaj [[Pola lingvo|polan]]. Li ankaŭ sciis la [[Latina lingvo|latinan]]. Li ankaŭ estis artisto kiu ŝatis komponi, desegni kaj pianludis<ref name=":1">(en, pl, ru) ''[https://web.archive.org/web/20171201080810/http://kosciuszko.online/en Soldier, politician, movie star? His life story is an instant blockbuster material]'', arkivita de la [http://kosciuszko.online/en originalo] ([[Wayback Maŝino]]), la 2-an de oktobro 2018, alirite la 21-an de januaro 2020.</ref>. == Historio == Ne trovinte postenon en sia lando reveninte el [[Parizo]] (175) kie li studis militan inĝenieradon per privata instruado, li decidis partopreni volontule en la [[Usona Milito de Sendependeco]] kiel ĉefinĝeniero (1776-1782). Per, interalie, siaj fortikaĵoj li kontribuis al la venko, ricevis generalan rangon kaj la honoron de nacia heroo de Usono. Kiel Supera Komandanto de la polaj Naciaj Armitaj Fortoj, li havas internacian reputacion de gvidanto de la [[Insurekcio de Kościuszko]] en [[1794]]. Li kontraŭstaris la [[Dispartigoj de Pollando-Litovio|dispartigojn de Pollando-Litovio]]. Tial li batalis en luktoj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola–litova konfederacio]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] kaj [[Reĝlando Prusio]]. Kun armeo, kiu konsistis plejparte de kamparanoj armitaj per [[Falĉilo|falĉiloj]], li kaŭzis iujn malvenkojn al [[Rusio|rusoj]] en la [[Batalo de Racławice]] kiu inspiris komencon de la [[Ribelo de Varsovio]] ([[17-an de aprilo]] [[1794]]). En la fino, tamen, li samjare devis [[Kapitulaco|kapitulaci]] kontraŭ la rusoj. Post sia jam menciita malvenko, li denove [[Elmigrado|elmigris]] al [[Usono]] dum kelkaj jaroj en [[1796]], sed poste denove foriris al la [[Revolucio|revolucia]] [[Francio]]. Tie li aliĝis al pola [[legio]] kaj partoprenis la fondon de la [[Varsovia Duklando]] (1807-1815), oficiale sendependa, tamen reale subordigita al [[Napoleono Bonaparte|napoleona]] [[Francio]]. La Varsovia Duklando estis nur surogato de la [[Pollando|pola ŝtato]]. Post la malsukcesa napoleona invado kontraŭ Rusio, la duklando estis okupita de [[Prusio|prusaj]] kaj [[Rusio|rusaj]] trupoj ĝis [[1815]], kiam ĝi estis formale dividita inter tiujn du landojn ĉe la [[Viena Kongreso]]. Post la malvenko de [[Napoleono Bonaparte]], Tadeusz Kościuszko pasigis siajn lastajn vivjarojn en [[Svislando]], siatempe la sola eŭropa lando kun respublika reĝimo. Tie li mortis en [[Soloturno]], la 15-an de oktobro [[1817]]. Poste li estis entombigita en la reĝa kripto de la kastelo [[Vavelo]] (pole: ''Wawel'') en [[Krakovo]]. == Vivkuro == === Deveno kaj junaĝo === [[Dosiero:Herb Roch III.svg|eta|259x259px|Roch III, la nobelara blazono kiun la familio Koŝciuszko rajtis uzi de [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]].|alternative=]][[Dosiero:Mereszowszczyzna.jpg|eta|La biendomo (beloruse: ''dwor'') ''Mereczowszczyzna'' estis la naskiĝdomo de Tadeo Kosĉjusko kiu post rekonstruaj laboroj en 2013, estas nun '''Muzeo''' '''Tadeo Kosĉjusko.'''|alternative=|maldekstra]] Tadeusz Kościuszko naskiĝis en februaro [[1746]] en la biendomo ([[Belorusa lingvo|beloruse]]: ''dwór''; [[Pola lingvo|pole]]: ''dworek'') ''Mereczowszczyzna'' en la administra distrikto [[Ivacevicki]] ([[Belorusa lingvo|beloruse]]: Ivatsevіtsky) de la [[bresta regiono]], nuntempe [[Belorusio]], sed siatempe en [[Grandprinclando Litovio]] kiel parto de la pola–litova [[konfederacio]] ([[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]])<ref>Herbst, 1969 p. 430 (vidu sub Literaturo)</ref>. Li estis la kvara infano de Ludwik Tadeusz, posteulo de [[Kostiuszko (Konstantin) Fiodorowicz]] kaj Tekla Ratomska, kiu estis de belorusa deveno kaj de religio ortodoksa. La mezklasa nobelara familio devenis de kortegano de reĝo [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]], ''Konstanty (??), kiun oni diminutive nomis Kostiuszko [kostJUŜko]. Pro nekonataj al ni meritoj la familio ricevis en [[1509]] (??) la bienon Siechnowicze, kiu iĝis la familia nesto de la Kościuszkidoj.'' En [[1755]] Tadeusz kaj lia pli juna frato (Jozefo) komencis lernadon ĉe la Kolegio de fratoj [[piaristoj]] en Lubieszów ([[Volina provinco]]). En [[1760]] ili ambaŭ revenis hejmen pro familiaj problemoj. Tadeusz devis forlasi sian edukandon, sed danke al la subteno de la familio Czartoryski li povis daŭrigi ĝin ĉe la Lernejo de Kavaliroj. Ĉar estis decidite, ke Jozefo estos bienposedanto, Tadeusz elektis karieron en armeo. En [[1765]] pro iniciato de reĝo [[Stanislao Aŭgusto Poniatowski]] estis fondita Kavalira Lernejo en [[Varsovio]], kies tasko estis preparadi [[Oficiro|oficiraron]], klerajn homojn, progresemulojn kaj bonajn civitanojn. La [[18-a de decembro|18-an de decembro]] [[1765]] Tadeusz iĝis [[kadeto]] en la lernejo kaj distingiĝis inter aliaj studentoj. Li studis polan kaj universalan historion, filozofion, la lingvojn latina, pola, franca kaj germana, juron, ekonomion, geometrion, aritmetikon kaj [[Geodezio|mezuradon]]. Li ankaŭ partoprenis specialan inĝenieran kurson por distingitaj studentoj. La lernadon en la Kavalira Lernejo Tadeusz finis ricevinte la rangon de [[kapitano]]. En 1766, ĉe la aĝo de 20, li diplomiĝis de la [[Korpuso de Kadeta (Varsovio)|Korpuso de Kadetoj]] en [[Varsovio]], [[Pollando]]. Post kiam komencis la civila milito en la [[Bara Konfederacio]] en 1768, Kościuszko transloĝiĝis la postan jaron (1769) al Francio por tie studi. == Elmigrado == === Kosĉjusko en Francio === La [[6-a de oktobro|6-an de oktobro]] [[1769]] Kościuszko kaj lia lerneja kolego [[Józef Orłowski]] forveturis al Parizo kiel stipendianto de la reĝo ĉar li estis ekstreme talenta<ref name=":0">(pl) [http://kopieckosciuszki.pl/pl/tadeusz-kosciuszko Biografio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Kopiec Kościuszki w Krakowie</ref>. En Parizo li studis ĉe la Akademio de Pentroarto kaj Skulptarto. Post nelonga tempo Kościuszko konsciis, ke la kariero de pentristo ne plaĉas al li. Li volis plialtigi siajn inĝenierajn sciojn, sed estante alilandano kaj ne havante sufiĉe da mono li ne povis iĝi studento de iu ajn pariza milita lernejo. Kościuszko lernis mem kaj frekventis privatajn prelegojn de militlernejaj profesoroj. La kvinjara periodo en Francio, kelkaj jaroj antaŭ la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]], serioze influis politikan kaj socian vidpunktojn de Kościuszko. Li revenis al la pola–litova Konfederacio en 1774, du jaroj post ties [[Unua dispartigo de Pollando|unua dispartigo]] kaj prenis pozicion kiel guvernisto en [[Józef Sylwester Sosnowski|Józef Sylwester]] la familio de Sosnowski. En 1776, Kościuszko transloĝiĝis al [[Nordameriko]], kie li partoprenis en la amerika Revolucia Milito kiel [[kolonelo]] en la [[Kontinenta Armeo]]. === Kosĉjusko en Pollando === Somere de la jaro [[1774]] (du jaroj post la [[Dispartigoj de Pollando|1-a dispartigo de Pollando]] fare de Rusio, Aŭstrio kaj Prusio) li revenis al la patrujo. Li ne trovis laboron en la Pola Militistaro (reduktita ĝis nur dek mil soldatoj). Ĉar la familia propraĵo bienposedis lia frato. Tedeusz, ne havante posedaĵon, ne sukcesis edziĝi. Li senrezulte svatiĝis al Ludwika, filino de litova [[hetmano]] [[Józef Sosnowski]]. === Kosĉjusko en Germanio kaj Francio === Aŭtune de [[1775]] li forveturis al [[Dresdeno|Dresden]] (Germanio). Kościuszko pretendis tie servi ĉe la [[Saksio|saksia]] kortego aŭ aliĝi la saksian armeon. La streboj ne sukcesis kaj Tadeusz forveturis denove al [[Parizo]]. Tie li informiĝis pri la [[usona revolucio]] por sendependeco de la [[anglaj kolonioj]] en [[Nordameriko]]. En Parizo oni ofte parolis pri la unuaj venkoj de usonanoj kun helpo de francoj. === Kosĉjusko en Nordameriko === [[Dosiero:West point painting.jpg|eta|dekstra|150ra|La '''fortikaĵo [[West Point]]''' ([[Novjorko]]) projektita de Kościuszko]] [[Dosiero:Fort Ticonderoga 17 5 1992.jpg|eta|dekstra|150ra|'''Fortikaĵo''' '''Ticonderoga''' (Usono), inĝeniera verko de Kościuszko]] En Parizo Kościuszko ne restis longe. Probable jam en junio li forvojaĝis al Usono kaj atingis ĝin en aŭgusto [[1776]], malpli ol unu monaton post la aprobo de [[Usona Deklaro de Sendependeco]]. Probable pro favora interveno de generalo [[Robert E. Lee]], Kościuszko iĝis inĝeniero de la [[usona armeo]]. Post veno al [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], la {{daton|24|septembro|1776}} li ricevis la taskon prepari fragmenton de urba fortikaĵo ĉe la rivero [[Delavaro]]. En printempo de [[1777]] Kościuszko sub komando de generalo [[Horatio Gates]] estis sendita norden, ĝis la limo kun [[Kanado]]. Dum monatoj li fortikigis militistajn tendarojn de la [[Kontinenta Armeo]]. Lia nomo iĝis konata pro helpo dum fortikigo por la [[bataloj de Saratogo|batalo ĉe Saratoga]], kiun venkis usonanoj. Respekte al lia inĝeniera talento oni igis Kościuszkon konstruanto de la fortreso [[West Point]] apud la rivero [[Hudsono (rivero)|Hudsono]]<ref>(de) Adele Tatarinoff: Tadeusz Kościuszko. En: Jahrbuch für solothurnische Geschichte. Band 40, 1967, paĝoj 343–443, p. 364–365, [[Cifereca objekta identigilo|COI]]:[[doi:10.5169/seals-324364|10.5169/seals-324364]]</ref>. Tiun decidon apogis [[George Washington]]. Poste oni sendis Kościuszkon suden laŭ lia propra peto. Ankaŭ tie liaj scipovoj helpis al usonanoj venkadi. Omaĝe al liaj meritoj, la {{daton|13|oktobro|1783}} [[Usona Kongreso]] avancis Kościuszkon al la rango de brigada generalo de la usona armeo. Li ricevis ankaŭ specialan dankon, ĉ. 250 [[hektaro|ha]] da grundo kaj grandan monsumon per ĉiujaraj partopagoj. Kiam en [[1798]] li ricevis posttempan soldatan salajron, la tutan sumon, malgraŭ malbona financa situacio, li destinis por liberigo kaj klerigo de [[Sklaveco|sklavoj]] ([[nigrulo|nigruloj)]]<ref>(en) Alex Storozynski: The Peasant Prince. Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution. Thomas Dunne Books, St. Martin’s Press, New York 2009, ISBN 978-0-312-38802-7, S. 236.</ref>. La ceteron de sia posedaĵo Kościuszko konfidis al [[Thomas Jefferson]], la realiganto de lia [[Testamento (juro)|testamento]]: {{Citaĵo|Sinjoro Jefferson, mi petas vin, ke kaze de mia morto vi destinu mian monon por liberigi tiom da nigraj homoj, al kiom oni povos garantii edukon kaj dignan vivon. Tio signifas, ke ĉiu el ili devas koni la rajtojn kaj devojn de ĉiuj liberaj civitanoj, ke ĉiu estas devigita protekti sian landon kontraŭ ekstera agresanto, same kiel kontraŭ internaj malamikoj volontaj ŝanĝi la konstitucion kaj minaci liberecon. Ĉiu el ili estu bonkora kaj sentema je sufero de alia homo. Ĉiu el ili estu edziĝinta kaj havu po 100 akreojn da grundo kun ilaro kaj brutaro por kulturado, kaj ĉiu sciu kiel administri tion. Ili sciu ke ili devas trakti siajn najbarojn kun respekto, ĝentileco kaj estu ili pretaj helpi kaze de malfeliĉo. Ili devas certigi al siaj infanoj klerigon pro devo al la patrujo. Kaj pro dankemo al mi — ili strebu esti feliĉaj.|[[Dosiero:Autograph-TadeuszKosciuszko.png|140ra]], la {{daton|5|majo|1798}}.}} Eĉ pli alta honorigo estis aligo de Tadeusz Kościuszko, kiel unu el nur tri alilandanoj, al la [[Societo de la Cincinatuloj]] (''Society of the Cincinnati'') kreita de revoluciuloj por meritoplenaj oficiroj. == Reveno al Pollando == [[Dosiero:Views of Kraków from Kościuszko Mound, Kraków, Poland, 2019, 01.jpg|alternative=Vido de Krakovo de la Altaĵo Kosĉjusko (2019)|eta|Vido de [[Krakovo]] de la [[tumulo]] Kosĉjusko (2019)|300x300ra]] En julio de [[1784]] Kościuszko adiaŭis amikojn kaj revenis Pollandon (la {{daton|12|aŭgusto|1784}}). Situacio en la lando estis tre malbona. Denove li revenis al la familia bieno en Siechnowicze kaj tie restis kvin jarojn. Feliĉe, lia parto de la tuta posedaĵo, bone administrata de lia bofrato, ne estis ŝuldoŝarĝita kaj eĉ ĝi estis enspeza. Malgraŭ malgranda monsumo, kiu sufiĉis nur por bazaj elspezoj, Kościuszko limigis [[servuteco]]n al siaj kamparanoj. Depost tiam ili devis labori ĉe sia mastro nur dum du tagoj semajne. Virinoj ne devis labori ĉe Kościuszko. Lia liberema mondkoncepto ne plaĉis al la ĉirkaŭa [[nobelaro]]. En 1789 Kościuszko estis komisiita kiel [[Generalmajoro|grava generalo]] en la [[Militistaro de la pola–litova Konfederacio|pola–litova konfederacia armeo]]. En 1792 li batalis por defendo de la ''Konstitucio de la 3-a de Majo''. Tiu leĝa akto estis la unua [[konstitucio]] en Eŭropo. Ĝi celis progresigajn reformojn de la pola ŝtato. Volis malhelpi la reformojn la rusa carino, kiu sendis fortegan armeon sur la teritorion de la najbara Pollando. Post kiam la [[Rusa-Pola Milito je 1792|pola–rusa milito de 1792]] rezultis en la [[Dua Septo de Pollando|Dua dispartigo de Pollando]], li organizis insurekcion kontraŭ Rusio en marto 1794, servanta kiel ties ''Naczelnik'' (ĉefkomandanto). Rusaj batalfortoj kaptis lin ĉe la [[Batalo de Maciejowice]] en oktobro 1794. La malvenko de la Kościuszko Insurekcio gvidis al la 3-a dispartigo de Pollando en 1795, kiu finis sendependan ekziston de la pola–litova konfederacio dum 123 jaroj. Li tre interesiĝis pri la landaj aferoj. En politiko pligrandiĝis la rolo de reformemuloj. La pensmaniero de granda parto de la patriota nobelaro iĝis radikala. Eminentaj politikaj verkistoj, kiel i.a. [[Stanisław Staszic]] kaj [[Hugo Kołłątaj]] estis por pli granda centra povo kaj pli granda libereco de urbanoj kaj kamparanoj. En la jaroj [[1788]]-[[1792]] konferis tiel nomata Granda (aŭ Kvinjara) [[Sejmo]] kiu volis ripari la respublikon. Unu el ĝiaj unuaj decidoj estis pligrandigo de la armeo ĝis 100 mil soldatoj. Jen aperis ĉe Kościuszko la ŝanco de kariero en la pola armeo. La {{daton|12|oktobro|1789}} li ricevis reĝan nomumon kaj la rangon de generalo-majoro de la regna militistaro. Tio povis ankaŭ plibonigi lian financan situacion ĉar li devis ricevi altan salajron – 12 mil [[zloto]]jn jare. [[Dosiero:Jablonski kosciuszko.jpg|eta|250ra|Pentraĵo de Marcin Jabłoński, [[1827]]]]La agadoj en Pollando kaŭzis maltrankvilon de Rusio kaj [[Prusio]], sed ankaŭ de la loka [[magnato|magnataro]] ligita kun aliaj regnoj. En aprilo de [[1792]] konservativaj magnatoj – [[Szczęsny Potocki]], [[Seweryn Rzewuski]] kaj [[Franciszek Ksawery Branicki]] establis konfederacion kontraŭ la reĝo kaj kontraŭ la [[Konstitucio de la 3-a de Majo]]. Restituon de malnovaj nobelaraj rajtoj garantiis [[Katerino la 2-a (Rusio)|Katerino la 2-a]]. La akto de la konfederacio estis anoncita la {{daton|14|majo}} en la ĉelima loko Targowica. Kelkajn tagojn poste la rusa armeo post peto de konfederantoj transiris la limon de Pollando. Dum kelkaj antaŭaj monatoj en Pollando ili prepariĝadis por antaŭvidita rusa interveno. Kościuszko mem aktive agadis inspektante la militistaron kaj preparante militekzercojn. Li ankaŭ iĝis komandanto de divizio dum foresto de duko Józef Poniatowski. Komence de majo 1792 la reorganizo de la pola militistaro efektiviĝis. La reĝo decidis, ke Józef Poniatowski estos komandanto de la tuta reĝa armeo konsistanta el 17 mil soldatoj. Tadeusz Kościuszko samtempe estiĝis komandanto de unu el tri divizioj el kiuj konsistis la armeo. La {{daton|18|majo}} la rusaj trupoj (ĉirkaŭ cent mil soldatoj) eniris la teritorion de Pollando kaj komenciĝis pola-rusa milito. La litova armeo pro perfido de ĝia estro, Ludoviko von Württemberg-Montbéliard, faris preskaŭ neniun reziston. La reĝa armeo ne estis sufiĉe forta por kontraŭi rusajn trupojn en [[Ukrainio]]. Poloj sukcesis nur retroiri sen multaj viktimoj ĝis la rivero [[Okcidenta Bugo]]. Dum la retroiro la {{daton|18|junio}} la polaj trupoj sukcesis venki en la [[batalo ĉe Zieleńce]] – la venko ne havis grandan signifon en la milito, sed montris efikan luktadon kontraŭ la malamikoj. Por honori la venkon, la reĝo fondis novan distingilon – la [[kruco]]n [[Virtuti Militari]]. Ĉe la unua listo de premiitaj uloj estas interalie la nomo de generalo-majoro Tadeusz Kościuszko. [[Dosiero:Kosciuszko pod Raclawicami.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Jan Matejko]]: ''Kościuszko ĉe Racławice'' (fragmento)]] Li famiĝis pro bataloj ĉe Włodzimierz (la {{daton|17|julio}}), [[batalo de Dubienka]] (la {{daton|18|julio}}) kaj Zieleńce, kaj tial li ricevis ''Virtuti Militari''. Post bataloj ĉe Bugo, en kiuj poloj forpuŝis atakon de trifoje pli granda rusa armeo, oni ekopiniis pri grandaj kapabloj de Kościuszko por komandi. La {{daton|1|aŭgusto|1792}} li ricevis la rangon de [[generalo-leŭtenanto]]. Post nelonga tempo, ĉiujn ŝokis terura novaĵo – la reĝo partoprenis la konfederacion de Targowica kaj ordonis ĉesi batalojn kontraŭ la rusaj trupoj. Plejmulto de politikaj agantoj decidis elmigri, ĉefe al Saksio – tie en [[Leipzig]] kaj [[Dresdeno]] ĝermiĝis la centro de elmigrintoj kontraŭantaj la konfederacion de Targowica. Kościuszko ankaŭ komencis pensi pri forveturo. La {{daton|26|aŭgusto}} la Nacia Leĝdona Konvento de la revolucia Francio decidis doni al Kościuszko la honoran titolon ''Civitano de Francio''<ref>Laŭ: ''Kronika Polski'', (red.) A. Nowak, Eldonejo. Kluszczyński, Kraków 2005, p. 384.</ref> Tiel oni honorigis lian tutan agadon kaj luktadon por liberecaj idealoj. En letero al princino [[Izabela Czartoryska]] (oktobro 1792) li informis, ke baldaŭ li veturos al [[Leipzig]]. En tiu urbo estis jam [[Ignacy Potocki]] kaj [[Hugo Kołłątaj]], kiuj jam preparadis kun ĉiuj samideanoj ribelon kontraŭ la okupantoj. Printempe de 1793 naskiĝis la dua konspira centro – grupiganta malgrandajn organizojn en Pollando. Gvidis ĝin interalie [[Ignacy Działyński]] kaj [[Karol Prozor]]. Ili havis bonan kontakton kun la emigracia centro. Dum du semajnoj Kościuszko loĝis en Leipzig, poste li forvojaĝis al Parizo. Tie li petis helpon por la preparata ribelo, sed li ricevis neniun precizan promeson. La situacio en la patrujo ŝajnis esti favora por la planata ribelo. La {{daton|13|januaro|1793}} Prusio konsentiĝis kun Rusio pri la [[dispartigoj de Pollando-Litovio|dua dispartigo de Pollando]]. La {{daton|17|junio}} kunvokita en [[Grodno]] Sejmo malvigle subskribis la dispartigan traktaton kun du okupantaj ŝtatoj. Pollando malgrandiĝis ĝis 200 km² kaj havis 4 milionojn da loĝantoj. La ekonomio kaj la socio estis detruitaj kaj elĉerpitaj. Tian finon ne antaŭvidis eĉ plej fervoraj ŝatantoj de la konfederacio. Plejmulto de la civitanoj ekkomprenis verajn intencojn de la okupantoj kaj tio igis favoran situacion por armita luktado por sendependeco. === Insurekcio === {{Ĉefartikolo|Insurekcio de Kościuszko}} [[Dosiero:WKossak006.jpg|eta|maldekstra|[[Wojciech Kossak]], Jan Styka: ''Kościuszko sur la ĉevalo'' (krokizo (skizo) por la ''[[Panoramo pri Racławice]]''), 1893]]Post reveno el [[Parizo]] al [[Dresdeno]] en junio 1793 Kościuszko preparis organizan skizon de la insurekcio (kio signifas ''tutnacia ribelo''). Tiu instrukcio estis sendita al la patrujo, ĉar tie oni bezonis antaŭpreparojn. La ribelontoj havis tamen alian planon de la agado. En septembro 1793 Kościuszko ekkonis tiun planon, sed opiniis, ke la antaŭpreparoj ne estas sufiĉaj. Pro tio li decidis prokrasti la komencon de la ribelo. La situacio denove iĝis malbona. Rusoj devigis la registaran konsilantaron malgrandigi la nombron de polaj trupoj. Komence de majo oni elspionis la varsoviajn konspirantojn. Pro tiuj informoj Kościuszko decidis urĝe komenci la insurekcion, malgraŭ ke lia instrukcio ne estis realigita. Probable la {{daton|15|marto}} li forveturis el Dresdeno al Krakovo. La insurekcio daŭris inter la jaroj 1794 kaj 1795. La {{daton|24|marto|1794}} ĉe la [[Krakovo|krakova]] foirplaco Tadeusz Kościuszko eldiris al la nacio solenan ĵuron kaj formale akiris la komandantecon de la insurekcio kiel la Ĉefo de la Nacia Militforto: :''Mi, Tadeusz Kościuszko, ĵuras je Dio al la tuta Pola Nacio, ke la donitan potencon por tirani neniun mi uzos, sed nur por protekti la limojn, reakiri sendependecon kaj firmigi la universalan liberecon mi uzados. Helpu min ho Dio kaj Pasiono de la Filo.'' == Fina elmigrado == [[Dosiero:Maciejowice.JPG|eta|dekstra|300ra|Vundita Kościuszko ĉe Maciejowice, la {{daton|10|oktobro|1794}}]]En [[1796]] rusa imperiestro [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] liberigis Kościuszkon de malliberejo en [[Petropaŭla fortikaĵo]], kiu konsentis ĵuri sian fidelecon. Danke al tio la imperiestro liberigis ankaŭ 20 mil polojn. Kościuszko forveturis al Usono kaj post nelonga tempo (en [[1797]]) revenis al [[Eŭropo]]. En la jaroj 1798-1815 li loĝis en Brevile apud Parizo en la domo de [[Piotr Zeltner]] kaj partoprenis kreadon de la [[Polaj Legioj en Italio]]. En [[1799]] Kościuszko renkontiĝis kun [[Napoleono Bonaparte]], al kiu li tamen ne fidis. Pro tio li kontraŭis la ligojn inter Napoleono kaj la pola afero de sendependeco. En 1799 li partoprenis fondon de la Societo de Polaj Respublikanoj. En [[1800]] li eldonis broŝuron sub la titolo ''„Ĉu Poloj povas reakiri sendependecon”''. En [[1808]] li skribis libron pri [[kavalerio|kavaleria]] [[artilerio]]. Probable en [[1808]] li elmigris al Francisko Zeltner, vokto de [[Soloturno]] ([[Svislando]]), kaj ekloĝis ĉe la strato Gurzelngasse 12. En tiu brikdomo li loĝis ĝis sia morto. Depost la jaro [[1936]] troviĝas tie muzeo pri Kościuszko. En [[1815]] rusa imperiestro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] invitis Kościuszkon al [[Vieno]] volante akiri lian aprobon pri la kreo de la [[marioneta ŝtato]] – [[Kongresa Pollando]]. Aŭskultinte, ke planata ''reĝlando'' estos malpli granda ol [[Varsovia Duklando]] (1807-1815), li diris, ke rusoj ''parolas pri mokataĵo'' kaj post senrezulta provo de letera kontakto Kościuszko forlasis Vienon<ref>[http://www.nonpossumus.pl/biblioteka/feliks_koneczny/swieci/202.php http://www.nonpossumus.pl/biblioteka/feliks_koneczny/swieci/202.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120625221746/http://www.nonpossumus.pl/biblioteka/feliks_koneczny/swieci/202.php |date=2012-06-25 }} (pollingve)</ref>. Li mortis la {{daton|15|oktobro|1817}} en [[Soloturno]] en [[Svislando]]. Li estis unue enterigita en la tombejo de [[Zuchwil]] apud Soloturno, ĝis kiam lia kadavro estis rehejmigita al la reĝa tombejo de [[Krakovo]] en Pollando. == Testamento de Kosĉjusko por aboli sklavecon en Usono == [[Dosiero:Andrej Tadevuš Kaściuška stamp.jpg|eta|dekstra|300ra|Kościuszk sur belorusa [[poŝtmarko]].]]En [[1796]], sekve de la morto de [[Caro|carino]] [[Katerina la 2-a (Rusio)|Catherine la Granda]], Kościuszko estis pardonita de lia posteulo, caro [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paul I]] kaj li elmigris al [[Usono]]. En sia testamento, Tadeo Kościuszko petis sian amikon, [[Thomas Jefferson]], postan prezidenton de la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Nordameriko (Usono), ke li uzu la grandan monsumon, kiun konsistigis la posttempe pagita salajro al la generalo, por aĉeti liberecon de tiom da sklavoj (nigruloj), al kiuj eblos doni grundon, ilaron kaj brutaron, garantii edukadon, fakan kaj socian, por ke ĉiu el ili konu la rajtojn kaj devojn de liberaj civitanoj. Kiel proksima amiko de [[Thomas Jefferson]], kun kiu li kundividis idealojn de homaj rajtoj, Kościuszko skribis testamenton en [[1798]] por transdoni siajn usonajn valoraĵojn al la edukado kaj libereco de la tieaj sklavoj. Li poste revenis al Eŭropo kaj vivis en Svislando ĝis sia morto en [[1817]]. La ekzekuto de lia testamento montriĝos malfacila kaj la financoj neniam estis uzataj por la celo kiun li destinis ilin.. Bedaŭrinde, malgraŭ la promeso, la testamento ne estis realigita<ref>(en) Gary B. Nash kaj Graham Russell Gao Hodges (aŭtoroj de la libro '''Friends of Liberty''<nowiki/>' - amikoj de libereco), ''[http://hnn.us/articles/48794.html Why We Should All Regret Jefferson's Broken Promise to Kościuszko]'' (Kial ni bedaŭru ke Jefferson rompis la promeson al Kościuszko), History News Network, 2008</ref>. Tamen la ideo de Kościuszko kontribuis al la abolo de sklaveco en Usono, en 1865. == Rememorigoj == En [[1818]] la kadavron de Kościuszko oni transportis al Pollando, unue de la pola muzeo en [[Rapperswil BE|Rapperswill]] ([[Svislando]]) kiu en 2022, per decido de la loka registaro de Rapperswill, estos fermita<ref>(en) ''"Wyrzucają polskie Muzeum"'' ("Elpeli la polan muzeon"), ''{{iwiki|Gwiazda Polarna||en}}'' (La Polusa Stelo), vol. 106, n-ro 23, la 15-an de novembro 2014, p. 4.</ref>. De tie ĝi trovis sian vojon al la kripto Sankta Leonardo ĉe la monteto [[Vavelo]] kaj poste en urno en la Reĝa Kastelo en [[Varsovio]]. La plej rimarkindaj monumentoj omaĝe al li situas en Vaŝingtono proksime al la Blanka Domo kaj en la Usona Armea Akademio, West Point. Muzeoj, memorŝtonoj kaj statuoj ankaŭ retroveblas en Belorusio, kie li naskiĝis, en Francio, Rusio kaj Svislando kaj Aŭstralio kies plej alta monto nomiĝas Monto Kosciuszko. Kvankam Tadeusz Kościuszko ne estas konata pere de biografia filmo, tamen en Pollando kaj en Usono gelernantoj lernas bazajn faktojn pri Kościuszko dum lecionoj pri historio<ref name=":1" />. === Urboj, stratnomoj, parkoj, muzeoj kaj statuoj === [[Dosiero:Kosciuszkó Tádé emléktáblája.JPG|alternative=Ŝildo kun stratnomo Kosciuszko en Budapeŝto, Hungario.|maldekstra|eta|240x240ra|Ŝildo kun stratnomo Kosciuszko en Budapeŝto, Hungario.]] [[Dosiero:Thaddeus Koscuiszko National Memorial 301 Pine Street.jpg|eta|Domo en Filadelfio, kie Kosciuszko vivis en 1797]] '''Usono''': Ĉar li estas ankaŭ nacia heroo de [[Usono]], unu el [[konteo|distriktoj]] de [[Indianao]] nomiĝas ''Kosciusko County'', estas ankaŭ urbeto [[Kosciusko (Mississippi)|Kosciusko]] en [[Misisipio]]. En [[Ĉikago]] monumento omaĝe al Kościuszko staras en la urbocentro ĉe la [[Miĉigano (lago)|lago Miĉigano]]. Ĉiujare la {{daton|3|majo}} polaj organizoj tie omaĝas lin per floroj. La nomon de Kościuszko havas ankaŭ parko en [[Milvokio|Milwaukee]] en [[Viskonsino]]. Memorigas lin ankaŭ i.a. statuo en la parko Lafayette en [[Vaŝingtono]], monumento sur la batalkampo en la [[Saratova provinco|Saratoga provinco]], statuo kaj tabulo en la Usona [[militisto|Militistara]] Akademio [[West Point]]. En [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] ĉe la adreso 301 Pine Street staras domo, en kiu dum la jaroj 1797-1798 loĝis Tadeusz Kościuszko kaj [[Jan Ursyn Niemcewicz]]. Troviĝas tie la usona muzeo pri Tadeusz Kościuszko. '''Belorusio'''; En 2018 estis starigita la unua statuo de [[Kosciusko]] en [[Belorusio]] '''Aŭstralio'''; Por honorigi sian samlandanon, pola vojaĝanto [[Paweł Edmund Strzelecki]] nomis la plej altan monton (2 228 metroj) en [[Aŭstralio]] [[Monto Kosciuszko]] (''Mount Kosciuszko''). === Rememorado en Pollando === Nuntempe multaj stratoj kaj placoj en Pollando estas nomataj laŭ Tadeusz Kościuszko. Pli ol 200 bazaj kaj mezgradaj lernejoj en Pollando portas la nomon de T. Kościuszko. PEĉ pola [[fregato]] havas la nomon ORP Gen. T. Kościuszko. === Himno de Pollando === Pri Kościuszko temas ankaŭ la lasta el la ses strofoj (nuntempe ne plu kantata) de la himno de Pollando fare de [[Mazurek Dąbrowskiego]], :''Tiucele ĉiuj diras unuanime:'' :''"For al ĉi-mallibereco,'' :''ni havas falĉilojn el Racławice'' :''kaj Kościuszkon; Dio permesos."'' ==== Tumuloj kaj ŝutmontetoj ==== [[Dosiero:Kopieckosciuszki.jpg|300ra|eta|dekstra|Ŝutmonteto omaĝe al Kościuszko]]Por honorigi la estron de insurekcio, oni konstruis en [[Krakovo]] en la jaroj [[1820]]-[[1823]] [[ŝutmonto|ŝutmonteto]]n ([[tumulo]] kiel simbola tombo de Tadeo Kościuszko) laŭ la modeloj de la tumuloj en [[Krakus]] kaj [[Wanda]]. Ŝutmonteto simile al tiu pri Kościuszko en Krakovo estis konstruita en [[Olkusz]] (Pollando) en la jaro [[1861]]. Ĉe la monteto [[Vavelo]] en [[Krakovo]] (Pollando) staras ankaŭ monumento de rajdanta Kościuszko. [[Dosiero:Pomnik Kościuszki -płaskorzeźba2.jpg|eta|260x260px|''Vaŝingtono kaj Kościuszko,'' [[bareliefo]] sub monumento en [[Lodzo]], unu el la 200 monumentoj en la mondo omaĝe al li.|alternative=]] ==== Pola parlamento ==== La pola parlamento proklamis la jaron [[2017]] Jaro de Tadeusz Kościuszko. === UNESKO === Unesko akceptis aŭspicii en la jaroj 2016–2017, 53 gravajn jubileojn en la mondo, inter ili du en Pollando: la 200-an morto-datrevenon de Tadeusz Kościuszko (1746–1817) kaj la 100-an datrevenon de la morto de [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Zamenhof]]. Ludoviko Zamenhof ne estis tiom honorigita en Pollando ol Tadeusz Kościuszko, sed ĵurnalistoj, abunde verkantaj pri la Kościuszko-jubileo, ofte menciadis fine de siaj artikoloj, ankaŭ la nomon Ludoviko Zamenhof, kiel la alian aŭspiciaton de UNESKO. La 18-a jarcento estis epoko plena de maljusteco. En sia hejmlando la [[nobelaro]] ekspluatis kamparanojn. Ekde la malkovroj de [[Kristoforo Kolumbo]] eŭropanoj [[Koloniismo|koloniigis]] tutajn kontinentojn. La potenco de Usono fondiĝis sur [[Sklaveco|sklava]] laboro de afrikanoj. Tadeusz Kościuszko estis la unua homo, kiu opiniis ke la „''komerco de [[ebono]]''” (tiel oni nomis ankaŭ la vendadon kaj nigrahaŭtaj sklavoj) estis hontega, samkiel li opiniis ke la plej granda malbono en lia patrujo estis la submetiĝo, subordigo de la kamparanoj. Dum sia restado en Usono li ankaŭ renkontiĝis kun Little Turtle (Malgranda Testudo), fama usona indiana tribestro kaj montris lin kiel uzi pistolon por ke oni ne venu subordigi sian indiĝenan popolon. En epoko kiam oni ankoraŭ malzorgis pri homaj rajtoj<ref name=":1" />, Tadeo Kościuszko redonis dignon al [[kamparano]]j kaj {{J|etna malplimulto}} kiel [[Sklaveco|sklavigitaj]] afrikanoj kaj [[Usonaj indianoj|indianoj]]. Kościuszko estis [[filantropo]]. Li ne diskriminaciis homojn pro ilia nacia aŭ etna aparteno, haŭtkoloro, religio aŭ socia klaso. Generalo Lafayette, lia kunmilitanto en Usono, diris pri li: „''Li apartenas al la tuta mondo kaj liaj virtoj estas propraĵo de la tuta homaro''”. La meritoj de Kościuszko estas universalaj kaj nefortempiĝantaj. Pruvas tion, interalie, la ĉirkaŭ 200 lin omaĝantaj monumentoj en la mondo. Al la plej malnovaj apartenas la simbola tombo de la heroo - la tielnomata 'Ŝutmonteto al Kościuszko' (Kopiec Kościuszki), en Krakovo, konstruita de la pola nacio en la jaroj 1820-1823. Ĝi estas nacia rememorejo, reprezentante samtempe unu el la plej gravaj simboloj de Krakovo, de Pollando kaj de solidareco de la nacioj por la bono de la homaro<ref name=":0" />. === Kościuszko-Komitato kaj Esperanto === La plej grava pola institucio, fleganta la memoron pri Tadeusz Kościuszko estas la Komitato de la Ŝutmonteto Kościuszko en [[Krakovo]]. La Komitato, kiu havas vastajn kontaktojn en la mondo, akceptis la internacian internacian Esperanto-movadon kiel partneron kaj volas kunlabori por informi mondskale pri ambaŭ personecoj kiujn Unesko estimas gravuloj por la homaro<ref>(en) ''[https://en.unesco.org/celebrations/anniversaries/2017/all?page=1 700th anniversary of authoring the book of Golshan-e Raz by Sheikh Mahmūd Shabestarī (1317)]'', Unekso, 2017</ref>. Ekde 1994 la prezidanto de la Komitato estas Mieczysław Rokosz, historiisto, esploristo en la Instituto pri Historio de la [[Jagelona Universitato|Jagelona universitato]] (''Univ. Jagiellońskiego''). Kościuszko kaj Zamenhof estis multrilate similaj. Ambaŭ dediĉis sian vivon al la bono de la homaro kaj al [[homaj rajtoj]], ĉiu agante en sia sfero kaj laŭ siaj kompetentoj. Kościuszko por la homa rajto je libereco ne nur de iuj sed por ĉiuj (sklavoj, kamparanoj, ) kaj L. Zamenhof pro la homa rajto je libereco interalie de kredo kaj lingvo<ref>[https://uea.org/gk/844a1 Deklaro de UEA okaze de la 75-a internacia datreveno por la Holokaŭsto], Komunikoj de Universala Esperanto-Asocio, N-ro 844 (2020-01-23), la 27-an de januaro 2020</ref>. Ankaŭ, laŭ la personeco, ambaŭ estis noblaj homoj. UNESKO aldonis la centan datrevenon de la forpaso de LL Zamenhof sur la listo de la festindaj datoj en 2017<ref>(eo, fr) [https://esperanto-france.org/jaro-Zamenhof Jaro Zamenhof], [[Espéranto-France|Espéranto France]], la 11-an de decembro 2017, alirite la 21-an de januaro 2020.</ref>. Esperantistoj informos pri Kościuszko pere de prelegoj kaj artikoloj en Esperanto-medioj kaj ekstere kaj la Kościuszko-Komitato informos pri Zamenhof kaj ĉefe pri Esperanto, ankaŭ per 5-minuta prelego-teksto ĉe organizaĵoj pri la homaj rajtoj en la mondo, en lernejoj kaj ĉe siaj partneroj en multaj landoj. En la oficiala retejo de la Kościuszko-Komitato oni povas ekscii pli pri la agado de la Komitato, pri Kościuszko, la muzeo, la konferenca centro kaj la monteto. == Opinioj pri Kościuszko == * [[Napoléon Bonaparte|Napoleono]] nomis lin ''heroo de la nordo'', * [[Thomas Jefferson]] diris: ''"li estis la plej pura filo de la libereco, kiun mi ekkonis (...) kaj ja de la libereco por ĉiuj, ne nur po kelkaj riĉuloj"'', * [[George Byron]] diris: ''"Kościuszko - tio estas sono, kiu timigas orelon de tirano"''; en la poemo "The Age of Bronze" (La bronzepoko, 1823) la poeto skribis: ''"Libereco hurlis pro ĉagreno kaj doloro, kiam Kościuszko pereis"'', * [[Katerina la 2-a (Rusio)]] nomis lin "[[bestio]]" * Generalo [[Nathanael Greene]] nomis lin ''"la majstro de sia profesio"'', * [[Jules Verne]] honorigis lin metante portreton de li en la salono de la kapitano Nemo en la libro [[Dudek mil leŭgoj sub la maro]]. == Literaturo == (pl) Herbst, Stanisław (1969), "Tadeusz Kościuszko", ''Tadeusz Kościuszko'' , vol. 14, Warszawa: Instytut Historii (Polska Akademia Nauk){{projektoj|q=Tadeusz Kościuszko}} == Vidu ankaŭ == * [[Friedrich Wilhelm von Steuben]], biografio de la usona armeestro de germana deveno. * [[Kosciusko (Misisipio)]] * [[Panoramo pri Racławice]] == Eksteraj ligiloj == [https://odkryjzekrakow.pl/atrakcje-krakow/kopiec-kosciuszki/?list=Strona%20g%C5%82%C3%B3wna%20-%20Nie%20pitol Bildoj de Kopiec Kościuszki]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Monteto Kościuszki) kaj [http://kopieckosciuszki.pl/pl/aktualnosci/film-o-kopcu-kosciuszki-w-krakowie filmeto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://kopieckosciuszki.pl/pl/dla-turystow/o-kosciuszce-w-esperanto Oficiala retejo de la Kościuszko-Komitato]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (parto en Esperanto) (en, pl) [http://www.kopieckosciuszki.pl/?x=historia_tk&lang=pl Ŝutmonteto al Kościuszko] {{PlurajLingvokodoj|en|pl}} (en) [https://thekf.org/kf/about/about_us/ Foundation Kosciuszko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200505074905/https://www.thekf.org/kf/about/about_us/ |date=2020-05-05 }}, pri la fondumo pri pola kulturo (en) [https://www.iwp.edu/the-kosciuszko-chair-of-polish-studies/tadeusz-kosciuszko-a-man-of-unwavering-principle/ Tadeusz Kosciuszko: A man of unwavering principle], The Institute of World Politics == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kosciuszko, Tadeusz}} {{ADLS|2009|50}} [[Kategorio:Polaj soldatoj]] [[Kategorio:Polaj generaloj]] [[Kategorio:Usonaj soldatoj]] [[Kategorio:Usonaj generaloj]] [[Kategorio:Polaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Insurekcio de Kościuszko]] [[Kategorio:Ordenitoj de Virtuti Militari]] [[Kategorio:Polaj nobeloj]] [[Kategorio:Belorusaj politikistoj]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] [[Kategorio:Polaj poliglotoj]] [[Kategorio:Usonaj poliglotoj]] [[Kategorio:Naciaj herooj]] 51f2bd9l51jubzsn2m19j7b2d1znah6 Binhai 0 130068 9481020 9067892 2026-09-24T09:17:36Z Sj1mor 12103 9481020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | statuso=Distrikto | lando=Ĉinio | bildo = TianjinBinhaimontage.jpg | bildo-priskribo = | bildo-larĝeco = 300px | devizo= | patrono= | mapo=ColorTianjinMap1.png | priskribo de mapo<!--=Binhai (gruna?) en Tjanĝino, Ĉinio--> | longitudo = 117/42/39/E | latitudo = 39/0/12/N <!--| situo sur mapo2=Ĉinio--> | regiono-ISO= CN <!---TJ--> | provinco=[[Tjanĝino]] | estro= Zong Guoying<br />(宗国英) | interkom= | ĝemel= | pk= | alto= | areo= 2270 | tel=022 | regiono-ISO = CN-TJ | situo sur mapo=Ĉinio | situo sur mapo2=Tianjin | tipo1 = reliefo | zomo = 6 }} '''Binhai Nova Loko''' ({{lang-zh|滨海新区}}; siatempe '''Tanggu''', '''Hangu''', kaj '''Dagang''') estas distrikto en municipo [[Tjanĝino]], en nordorienta [[Ĉina Popola Respubliko]]. Ĝi situas ĉe [[rivero Hai]] kie tiu alfluas la [[Bohaj-golfo]]n. Ĝi estas haveno por Tjanĝino, kiu situas 48 km pli supre. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La aktuala distrikto estis formita de la firmigo de Tanggu, Hangu kaj Dagang distriktoj, por establi [[Specialaj Ekonomiaj Regionoj de la Ĉina Popola Respubliko|Speciala Ekonomia Zono]] (SEZ) rivali kun Pudong, [[Ŝanhajo]] kaj [[Ŝenĵeno]]. == Ekonomio == Kun sia loko sur la Bohaj-golfo kaj la kreo de la SEZ por inistigi investon, Binhai estas en bonega pozicio por ekonomia kresko. Multaj internaciaj kompanioj estas establita tie ĉi rezulte de la plej malaltaj impostoprocentoj en Ĉinio kaj la plej alta indico de ekonomia kresko, inter kiuj estanta [[Airbus]], kiu lastatempe malfermis fabriko en Binhai. Aldone, Tjanĝino-Haveno situas tie ĉi, la kvina plej granda haveno en la mondo de tunaro. == Vidu ankaŭ == * [[Tanggu-armistico]] * [[Tjanĝino]] * [[Specialaj Ekonomiaj Regionoj de la Ĉina Popola Respubliko|Speciala Ekonomia Zono]] {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Tjanĝino]] [[Kategorio:Metropoloj]] 3hc3wjc9c9wmy5k75bqgu65bsnsi5co Nolwenn Leroy 0 131107 9481041 8923426 2026-09-24T10:12:45Z Sj1mor 12103 9481041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Nolwenn Leroy | dosiero = Nolwenn Leroy 2011 2.jpg | priskribo de dosiero = Nolwenn Leroy (2011) | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Nolwenn Le Magueresse | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|1982|9|28}} | morto = | deveno = [[Saint-Renan]], [[Francio]] | instrumento = [[Violono]], [[piano]] | tipo de voĉo = [[Mezosoprano]] | ĝenro = [[Varieteo]] | profesio = [[Kantisto|Kantistino]] | aktivaj jaroj = Ekde [[2002]] | eldoninto = Mercury, Universal | parencaj temoj = | ttt = [http://www.nolwenn-officiel.com www.nolwenn-officiel.com] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Nolwenn LEROY''' [nolŭen lerŭa] (naskiĝis {{naskiĝdato|1982|9|28}} en [[Saint-Renan]]) estas [[listo de franclingvaj kantistoj|franca kantistino]], gajninto de "Star Academy 2". == Biografio == Kvar jarojn aĝa, '''Nolwenn''' eliris el Saint-Renan, poste ekloĝis en [[Parizo]] kaj [[Lille]], kaj revenis en [[Bretonio|Bretonion]] por instaliĝi en [[Guingamp]] en 1990 kie naskiĝis ŝia plijuna fratino Kay. En 1992, ŝia patro, profesia futbalisto ([[Jean-Luc Le Magueresse]]), forlasis sian familion. Post pluraj sinsekvaj transloĝiĝoj, kaŭzataj de laborproblemoj al sia patrino, ŝi ekiris vivi kun siaj fratino kaj patrino ĉe siaj geavoj en [[Saint-Yorre]], en 1993. Nolwenn daŭrigis sian lernadon en kolegio de Célestins en [[Vichy]], kaj en la unua klaso de sekundara studociklo, ŝia muzik-profesoro rimarkis ŝian emon al muziko. Nolwenn eklernis violonon laŭ ties konsilo. Dek tri jarojn aĝa, ŝi gajnis konkurson organizitan de hiperbazaro [[Cora]] "lernejoj de l'dezerto", kaj forvojaĝis dek tagojn en Malio por humana misio, kiu kondukis ŝin de [[Gao]] al [[Timbuktuo]]. En julio 1998, la [[Rotario]]-Klubo de Vichy elektis ŝin por restadi unu jaron en [[Usono]], en [[Cincinnati]], [[Ohio]], okaze de internaciaj interŝanĝoj, por ke ŝi plenumu ekvivalenton de bakalaŭro. Ŝi restis unu jaron en Usono, kaj faris du-tagan staĝon en ''[[Hamilton High school]]'', iu ''Performing Arts School'' (Vd ''Fame''). Reveninte en [[Francio|Francion]], ŝi decidis ĉeesti kurson de klasika kantado en konservatorio de Vichy por perfektiĝi. Tie, ŝi akiris firman bazon de lirika kanto. En 2001, ŝi enskribiĝis en Jura Fakultato de [[Clermont]] (fako pri angla-usona juro) celante estontan diplomatan karieron en [[UNO]] aŭ ene de [[NRO]], se la mondo de muziko ne malfermiĝus antaŭ si. Spektante televidan ludon "Star Academy", Nolwenn estis fascinata de [[Armande Altaï]], profesoro de kanto, kaj ŝi decidis enskribiĝi en ties klason. Ŝi eklaboris semajnfine kiel kasistino por pagi la kursojn kaj iradojn al Parizo. Ŝi poste estis selektita por partopreni en ''Star Academy'' N-ro 2 (muzika [[Realeca televidserio]] de 2002), en kiu ŝi fariĝis elstara gajnantino. La {{daton|4|marto|2003}}, ŝia unua albumo titolita ''Nolwenn'' aperis kaj renkontis grandan sukceson (pli ol 700,000 vendoj). En tiu albumo, Nolwenn interalie kantis: ''Cassé'', kies unuopa disko triumfis; ''Suivre une étoile'', por ŝi speciale verkita de [[Laurent Voulzy]]. Dume, Nolwenn Leroy faris turneon antaŭ meznombre {{Unuo|2500}} spektantoj po vespero. Realigita de la teamo [[Atlético]] de [[Pascal Obispo]], [[Lara Fabian]], Laurent Voulzy, [[Lionel Florence]] kaj [[Daniel Lavoie]] ankaŭ partoprenis. Ŝia unua albumo estis reeldonita por disvendo en [[Kebekio]] kun aldona neeldonita kanzono komponita por ŝi de [[Dany Bédar]]: ''Le dernier mot''. Tiu kanzono ankaŭ enestis la kompiladon [[DÉJÀ Musique]], por kiu ŝi rekantis ''Say It ain't So Joe'' de [[Murray Head]]. Ŝia dua albumo, titolita ''Histoires naturelles'', realigita de Laurent Voulzy kaj [[Franck Eulry]], havebla ekde la {{dato|5|decembro|2005}}, fariĝis disko de platino post nur kelkaj semajnoj. La unua eltiraĵo ''Nolwenn Ohwo !'' estis subskribita de la duopo [[Alain Souchon]]/Laurent Voulzy. Kent kaj Julien Voulzy ankaŭ partoprenis en la albumo, kaj Nolwenn Leroy subskribis kelkajn kanzonojn. Tiel, ŝi fariĝis la unua lernantino de la Kastelo de "Star Academy", kiu ekhavis du unuopajn diskojn en la unua rango de vendoj, post ''Cassé'' en 2002. == Bibliografio == * 2005: ''NOLWENN Leroy'' de [[Patrick Castells]] kaj [[Christophe Abramowitz]], Patrick Robin Editions, Telemaque 2005. == Diskaro == === Albumoj === * 2003: ''Nolwenn'' * 2005: ''Histoires Naturelles'' (Naturhistorioj) * 2007: ''Histoires Naturelles Tour'' (Olympia 2006) * 2009: ''Le Cheshire cat & moi'' (La [[Ĉeŝira kato]] kaj mi) * 2010: ''Bretonne'' (Bretonino) * 2011: ''Bretonne'' (Bretonino) (reeldono kun 7 pliaj kanzonoj) * 2012: ''Ô filles de l’eau'' === Unuopaĵoj === * 2003: ''Cassé'' * 2003: ''Une femme cachée'' * 2003: ''Suivre une étoile'' * 2004: ''Inévitablement'' * 2006: ''Nolwenn Ohwo !'' * 2006: ''Histoire Naturelle'' * 2006: ''Mon ange'' * 2007: ''J'aimais tant l'aimer'' * 2007: ''Reste encore'' * 2009: ''Faut-il, faut-il pas ? * 2010: ''Suite Sudarmoricaine'' * 2010: ''La jument de Michao'' * 2010: ''[[Tri Martolod]]'' == Muzik-videografio == * 2003: ''Une femme cachée'' * 2004: ''Inévitablement'' * 2006: ''Nolwenn Ohwo !'' * 2006: ''Histoire Naturelle'' * 2006: ''Mon ange'' == Videografio == * 2007: '''Histoires Naturelles Tour''' ([[DVD]], Olympia 2006) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Lara Fabian]] * [[Alain Souchon]] * [[Alan Stivell]] * [[Laurent Voulzy]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Muziko}} * {{Oficiala retejo|http://nolwenn.org/}} {{Star Academy}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leroy, Nolwenn}} [[Kategorio:Francaj kantistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Bretonaj kantistinoj]] [[Kategorio:Bretonlingvaj kantistinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] fpq64e671ut7rtfrj5tkth43cpqcscu Asbesto 0 137680 9480926 9348178 2026-09-24T01:06:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480926 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Asbestos fibres.jpg|eta|fibroj de asbesto]] '''Asbesto''' (aŭ '''amianto''') estas familio de fibrecaj [[Mineralo|mineraloj]] de la grupo [[silikatoj]], kaj enhavas la seriojn de [[serpenteno]] kaj de [[amfiboloj]]. Etimo: el antikva Greka, ''nebrulema'' (asbesto), ''nekoruptebla'' (amianto). Kemiaj specoj de asbesto estas: * Mg<sub>3</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>5</sub>(OH)<sub>4</sub> konata kiel [[krizotilo]] (''fibro ora''), aū blanka amianto * (Mg,Fe)<sub>7</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub> [[amozito]], el Akronimo de "Asbestos Mines of South Africa", aŭ bruna asbesto * Na<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup><sub>3</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub> [[krocidolito]] (''lanfloko''), aŭ blua asbesto * Ca<sub>2</sub>Mg<sub>5</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub> el la nomo de la svislanda Valo Tremola * (Mg,Fe)<sub>7</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub> [[antofilito]] (kariofildianto) * Ca2(Mg,Fe)<sub>5</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub> [[aktinolito]] (spok-ŝtono) <br /> Vaste uzata tra la mondo dum miloj da jaroj, asbesto nun estas en multaj partoj de la homa la vivomedio. Pro siaj ecoj (izola, fajrorezista, malmultekosta, teksebla), asbesto estis uzata en konstruado, mekaniko, transportsektoro ktp. La subtila fibrema asbestpulvoro enspirita kaŭzas [[asbestozo]]n (aparta degenera malsano) kaj danĝerajn tumorojn de pulmoj kaj [[mezotelioj]]. Tial pluraj landoj ne plu permesas minekstraktadon nek prilaboradon de asbesto. <gallery> Dosiero:White asbestos (Chrysotile).jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Chrysotile_ asbesto --> Dosiero:Asbestos2USGOV.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Asbesto --> Dosiero:Asbestos3USGOV.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Asbesto --> Dosiero:Asbestos fibres.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Asbesto fibroj --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Asbest]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=asbesto|ReVo=asbest}} * [https://scienca-revuo.info/article/view/180/159 Asbesto - eterna koŝmaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180318120902/https://scienca-revuo.info/article/view/180/159 |date=2018-03-18 }} artikolo de Martin Ebner en ''Scienca Revuo 3'' (2011), 159-162. * http://hesa.etui-rehs.org/uk/dossiers/dossier.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060518005710/http://hesa.etui-rehs.org/uk/dossiers/dossier.asp |date=2006-05-18 }} Asbesto tra la mondo, ttt-ejo kondukata fare de eūropaj sindikitoj * http://www.regione.emilia-romagna.it/amianto/cosa.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090423220759/http://www.regione.emilia-romagna.it/amianto/cosa.htm |date=2009-04-23 }} Iu plu pri asbesto, Itallingve<br /> * http://www.e-r-a.it<br /> * http://www.actuary.org/pdf/casualty/mono_dec01asbestos.pdf * https://web.archive.org/web/20130331115739/http://www.epa.gov/asbestos/index.html <!-- U.S. _EPA_ Asbesto (Hejmo, Domo) Paĝo --> * http://www.safetyline.wa.gov.au/institute/level2/course21/lecture95/l95_04.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070101205424/http://www.safetyline.wa.gov.au/institute/level2/course21/lecture95/l95_04.asp |date=2007-01-01 }} <!-- Sano Historio Fonto: Artikolo per la _SafetyLine_ (Instituto, Indtituto) - _WorkSafe_ - Okcidenta (Aŭstralia, Aŭstralia) (ŝtato, deklari, regno, stato, ŝtata, ŝtato) registaro --> {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Asbesto| ]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] f09xdz67jggjynmpx0bw5xo7mvdt8sz EFE 0 150845 9481113 9101196 2026-09-24T11:48:30Z Sj1mor 12103 9481113 wikitext text/x-wiki '''EFE''' havas plurajn signifojn: *'''[[ISO 639-3 e#efe|efe]]''' estas kodo de lingvo laŭ normo [[ISO 639-3]]. *[[Agencia EFE]] estas hispana internacia novaĵagentejo. *'''EFE''' kiel [[deksesuma nombro]] (kutime ĝi estas skribita kiel '''efe<sub>16</sub>''', '''EFE<sub>16</sub>''', '''0xefe''', '''0xEFE''', '''0efeh''', '''0EFEh''') egalas al [[dekuma nombro]] [[3838 (nombro)|3838]]. *'''EFE''' estas la mallongigo de [[Espéranto France-Est]], la Esperanto-asocio de [[Alzaco]]-[[Loreno]] *'''EFE''' estas akronimo por " [[Ekvacio de Einstein]] " ([[angla lingvo|angle]], ''[[:en:Einstein field equation|Einstein Field Equation]]'') *'''E.F.E.''' estas la mallongigo de [[Esperantaj Francaj Eldonoj]], iama Esperanto-eldonejo en [[Marmande]] (Francio) {{Apartigilo}} {{3LK}} rx04mkl0s3g6r1azo1h9h0jptvl0mf6 Borgsum 0 169675 9480882 7952871 2026-09-23T20:12:02Z Psittacuso 192538 image added 9480882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Borgsum in NF.PNG |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Norda Frislando]] |komunumaro = [[Amt Föhr-Amrum]] |alto = 5 |areo = 5,51 |poŝtkodo = 25938 |tel_antaŭkodo = 04683 |aŭtokodo = NF |oficiala_kodo = 01054015 |adreso-komunumestraro = Hafenstr. 23<br />25938 Wyk auf Föhr |retpaĝaro = [http://www.amt-foehr-amrum.de/ www.amt-foehr-amrum.de] |komunumestro = Jan Erich Hinrichsen }} '''Borgsum''' ([[nordfrise]]: ''Borigsem'') estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Norda Frislando]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]], sur la insulo [[Föhr]] en la [[Norda Maro]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01054015}}}} loĝantojn. La teritorio estas parto de la [[komunumaro Föhr-Amrum]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj kaj de la pli orienta insulo [[Föhr]] kaj la pli okcidenta, iom pli malgranda insulo [[Amrum]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Lembecksburg auf Föhr Panorama.jpg|eta|maldekstra|350px|<center>la historia frisa digo ''Lembecksburg'']] [[Dosiero:Lembecksburg Zusammengesetztes Orthophoto des GDI-SH2.jpg|eta|maldekstra|<center>''Lembecksburg'']] {{Projektoj}} {{Distrikto Norda Frislando}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Norda Frislando]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] tv9hth8cmjs1wzmm031a2of9a8dylr0 Günserode 0 176793 9480970 8217490 2026-09-24T04:42:55Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Guenserode.png]] → [[File:DEU Günserode (Kyffhäuserland) COA.svg]] PNG → SVG 9480970 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Günserode (Kyffhäuserland) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in KYF.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Kyffhäuser]] |alto = 180 |areo = 8,52 |loĝantaro = 597 |loĝantaro-dato = [[31-a de decembro]] [[2011]] |poŝtkodo = 06567 |tel_antaŭkodo = 034671 |aŭtokodo = KYF |oficiala_kodo = 16 0 65 027 |komunumestro = Lutz Großstück }} '''Günserode''' estas eksa administra komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝis en la [[distrikto Kyffhäuser]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[2011]] la komunumo havis {{nombro|597}} loĝantojn. Ekde la 1-a de januaro 2013 ĝi estas parto de la nove kreita komunumo [[Kyffhäuserland]]. == Priskribo == Günserode estas laŭstrata vilaĝo paralela al la rivero Wiper. Bienoj ĝiaj estas grandparte malnovaj, la keloj ofte datumantaj el mezepoka. La [[trabfakaĵo]]j ĉe la ĉefa strato memoras temojn antikvajn kaj vilaĝaspekton kia iam tipis ankaŭ por aliaj vilaĝoj. La pordoj estas je granda parto riĉe ornamitaj, de tempo al tempo kun koridoroj suprantaj. La plej bela ejo estas verŝajne la numero 35 el la jaro 1619. La protestantisma kirko ankaŭ estas framskeleta, ĥorejturpreĝejo kun unu flanka navo. Ĝi rekonstruitis en la 17-a jarcento. Interne estas galerio ĉe tri flankoj, ligna plafono kaj malnova seĝaro. Sur la mezepoka altartablo troviĝas ambona altaro el la 17-a jarcento. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://kyffhaeuser-land.de/de/ortsteile/guenserode.html paĝo en la retejo de la nuna komunumo] ({{de}}) [[Dosiero:{{#property:p18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loka kirko}}]] {{Distrikto Kyffhäuser}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Kyffhäuser]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] qt4mktcq00jgaxcpdzc810k7zn7sn6x Hillscheid 0 176832 9480767 9307793 2026-09-23T12:15:00Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Wappen_Hillscheid.svg|Wappen_Hillscheid.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:DEU_Hillscheid_COA.svg|DEU_Hillscheid_COA.svg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Uploaders Request 9480767 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Hillscheid COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Hillscheid im Westerwaldkreis.png |federacia_lando = [[Rejnlando-Palatinato]] |distrikto = [[Distrikto Westerwald]] |komunumaro = [[Verbandsgemeinde Höhr-Grenzhausen]] |alto = 300 |areo = 14,08 |poŝtkodo = 56204 |tel_antaŭkodo = 02624 |aŭtokodo = WW |oficiala_kodo = 07143031 |adreso-komunumestraro = Rathausstraße 48<br />[[Höhr-Grenzhausen]] |retpaĝaro = [http://www.hillscheid.de/ www.hillscheid.de] |komunumestro = Artur Breiden |komunumestro-partio = CDU |komunumestro-titolo = Ortsbürgermeister }} [[Dosiero:Wachtposten 1 68 Hillscheid.jpg|200ra|eta|maldekstra|{{centre|rekonstruita romia gardoturo}}]] '''Hillscheid''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Westerwald]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato||STATO}}}}]] la komunumo havis {{formatnum:{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². {{paĝonomo}} apartenas al [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], administra ligo de 4 najbaraj, formale sendependaj politikaj komunumoj, [[germane]] nomata ''[[Verbandsgemeinde Höhr-Grenzhausen]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|centra|300ra|{{centre|komunumocentre}}]] {{projektoj}} {{distrikto Westerwald}} {{bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Westerwald]] [[Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato]] jz09uygfrtbymn5tjs6xsc49xnj4b68 Mudersbach 0 183207 9480997 7598059 2026-09-24T08:38:22Z Juan Emilio Prades Bel 146978 9480997 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Mudersbach.jpg |latitudo = 50.82488 |longitudo = 7.94493 |zomo = 10 |situo-bildo = {{#property:P242}} |federacia_lando = [[Rejnlando-Palatinato]] |distrikto = [[Distrikto Altenkirchen]] |komunumaro = [[Verbandsgemeinde Kirchen (Sieg)]] |alto = 427 |areo = 9,42 |poŝtkodo = 57549–57555 |tel_antaŭkodo = 02745 |aŭtokodo = AK |oficiala_kodo = 07132072 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Lindenstraße 1 <br> 57548 Kirchen (Sieg) |retpaĝaro = [http://www.kirchen-sieg.de/texte_mudersbach/index.php3 www.kirchen-sieg.de/texte_mudersbach/index.php3] |komunumestro = Maik Köhler |komunumestro-titolo = Ortsbürgermeister }} [[Dosiero:Municipio de Mudersbach, distrito de Altenkirchen, en Renania-Palatinado, al oeste de Alemania.jpg|eta|Mudersbach]] '''Mudersbach''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Altenkirchen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato||STATO}}}}]] la komunumo havis {{formatnum:{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. {{Projektoj}} {{ {{Distriktonomo}}}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Altenkirchen]] [[Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato]] 9k3x6riit6u83wzudzabvj5kxt5purm Pál Teleki 0 198296 9481078 8896562 2026-09-24T11:22:02Z Sj1mor 12103 9481078 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Grafo]] '''TELEKI [[Paŭlo|Pál]]''' (naskiĝinta la [[1-an de novembro]] [[1879]] en [[Budapeŝto]]; mortinta la [[3-an de aprilo]] [[1941]] en Budapeŝto) estis [[Hungario|hungara]] bienegposedanto (en [[Transilvanio]]), [[geografo]], konservativa [[politikisto]], [[ĉefministro de Hungario]] (1920–21; 1939–41). Li volis revizion de la [[Pactraktato de Trianon]], agadlimigon de la ekstremdekstruloj, limigon de la milita partopreno de Hungario. Lia nobela antaŭnomo estis ''széki'' []sEki].[[Dosiero:Statue of Pál Teleki.jpg|eta|Statuo de Pál Teleki]] == Historio == Lia patro estis grafo [[Géza Teleki]] (politikisto kaj verkisto), kiu estis internafera ministro (1889–90) en la registaro de [[Kálmán Tisza]]. Pál Teleki abiturientiĝis en la budapeŝta piarista gimnazio. Li studis inter 1897 kaj 1901 en la Ŝtat- kaj Jurscienca Fakultato de la Budapeŝta Universitato, krom tio, li studis ankaŭ geografion kaj sociolgion. Li studis en 1901–02 en la Agrikultura Universitato de Mosonmagyaróvár. Li doktoriĝis en 1903 pri ŝtatscienco, samjare iĝis praktikanto en la geografia fakultato de la Budapeŝta scienca universitato. Liaj verkoj aperis en la monata eldonaĵo Huszadik Század. Li rompis la sciencan karieron en 1904 kaj iĝis helpjuĝisto en departemento Szatmár. Oni elektis lin en 1905 parlamentano de la satmar-a nagysomkút-a distrikto. Li veturis en 1907 al Sudano, en la sekva jaro li faris rondvojaĝon en Eŭropo kaj tiel deturniĝis de la politiko por mallonga tempo. Lian unuan gravan sciencan laboron (Atlasz a japán szigetek cartographiájának történetéhez (1909)), internacie rekonis la fakuloj. Li iĝis samjare direktoro de la budapeŝta Geografia Instituto, en 1910 ĉefsekretario de la Hungara Geografia Asocio. Li soldatservis dum la unua mondmilito kiel volontulo kaj servis kiel ĉefkolonelo ĉe la serba kaj poste ĉe la italaj frontoj. Li estis ekde 1915 reprezentanto de Keszthely per konstituci-partia programo. Li okupiĝis dum la mondmilito pri socialpolitiko, li estis ekde 1914 prezidanto de la Ras-sanafera Komisiono, ekde 1917 prezidanto de la Hungara Ras-sanafera kaj Népesedéspolitikai Asocio kaj de la Tutlanda Hadigondozó Ofico. Li antaŭpreparis ekde aŭtuno de 1918 la etnajn mapojn de ĉiuj hungaraj vilaĝoj, por la pactraktadoj. Li estis samtempe prezidanto de la Teritori-defenda Ligo. Dum la elkrio de la Hungara Sovetrespubliko, li estis en Svislando, de kie li veturis al Vieno kaj tie aliĝis al la Kontraŭbolŝevista Komito. Li iĝis en la kontraŭrevolucia registaro de Szeged eksterafera ministro (6-an de junio – 12-an de augusto 1919) kaj agrikultura ministro (16-a de julio–12-a de aŭgusto). En aŭtuno de 1919, li gvidis la Panc-antaŭpreparan Buroon, en 1920 li estis ĉefdelegito de la pacdelegitaro. Oni elektis lin tiujare parlamenta reprezentanto de Szeged, per kristan-partia programo. Teleki estis ekde la 19-a de aprilo 1920 eksterafera ministro en la registaro de Sándor Simonyi-Semadam, kaj la 15-an de julio, la guberniestro Miklós Horthy nomumis lin ĉefministro. Li gvidis krom tio la eksteraferan ministerion (julio-septembro de 1920., dec. 1920– jan. 1921, apr. 1921) kaj estis ministro pri la naciaj malplimultoj (dec. 1920–febr. 1921, apr. 1921). Dum lia ofica periodo komenciĝis la konsolidiĝo de la „Horthy-sistemo”. Oni malfondis la oficirajn puntaĉmentojn, ĉesigis funkciadon de la ekstremdekstra asocio „Ébredõ Magyarok Egyesülete”. La leĝo pri la ŝtata kaj socia ordo (1921) kondukis al malpliiĝo de la ekstremdekstra kaj maldekstra fortoj. Oni enkondukis dum la unua Teleki-registaro la [[numerus clausus]]. Pro la senvanaj provoj por stabiligi la ekonomion, la registaro abdikis la 1-an de decembro 1920, sed oni komisiis denove Teleki du semajnojn poste. Post la sensukcesa denova tronakira provo de Karlo la 4-a (marto-aprilo 1921), li finfine abdikis pri la ĉefministra pozicio (14-an de aprilo). Post tio, li laboris por la elformo de la scienca fono kaj argumentoj por Trianon-revizio. Li establis en kadro de la Hungara Scienca Akademio la Sociografian Instituton (1924). Li ankaŭ fondis la Ŝtatsciencan Instituton en kadro de la Hungara Statistika Asocio (1926), apogis ankaŭ fondon de Revizia Ligo (1927). Oni akuzis lin en 1926 pro frankofalsigo (tiam internacia skandalo), sed la juĝistaro liberparolis lin. Li fondis kaj direktis la eldonaĵojn Nouvelle Revue de Hongrie (1931) kaj Hungarian Quarterly (1936), kies celo estis la informado de la franca kaj brita publiko pri la hungaraj problemoj, el preskaŭ-oficiala vidpunkto. Li havis decidan rolon en la scienca vivo de la epoko. Li estis ekde 1921 instruisto de la geografia katedro de budapeŝta Scienca Universitato Pázmány Péter. Li prelegis en 1922 en Usono, en 1924–25 laboris kiel spertulo de la Ligo de Popoloj, estis membro de la trimembra ekzamena komisiono pri la mosula naftoregiono. Li estis dekano de la ekonomika fakultato, rektoro de la Teknika kaj Ekonomika Universitato József Nádor (1937–38), kuratoro de Eötvös-kolegio, kunfondinto de la Tutlanda Region- kaj Popolesplora Instituto (1938). Li estis ekde 1922 gvidanto de la Hungara Skolta Movado, sed abdikis en 1923 pro malsaniĝo. Li estis nomumita honora ĉef-skoltisto kaj plu apogis la movadon. Li revenis en la politikon en 1938 kaj iĝis la 14-an de majo kulturoministro de la Imrédy-registaro. Dum la unua viena decido (2-an de novembro 1938), li estis gvidanto de la hungara delegitaro. Li estis duafoje ĉefministro ekde la 16-a de februaro 1939, dum li direktis la eksteraferan ministerion inter la 21-a de decembro 1940 ĝis 4-a de februaro de 1941. Li malpermesis ekstremdekstrulan partion de [[Ferenc Szálasi]], ties gvidantojn internigis. Dum lia regado, oni akceptis la duan leĝon pri la judoj (5-a de majo 1939) kaj aliajn socialpolitikajn leĝojn. Eksterpolitike, li estis entent-amika, la hungara registaro elpaŝis por Pollando en septembro de 1939. Post la dua viena decido (30-a de aŭg. 1940), oni devis abdiki pri la aparta politiko („armita neŭtraleco”) kaj Hungario tralasis la germanajn trupojn, aliĝis al la tripotenca interkonsento (20-a de nov. 1940). Tiam Hungarion ĉirkaŭbrakumis germanaj okupitaj teritorioj kaj germanamikaj landoj. Tiam la registaro provis interpaciĝi kun Jugoslavio kaj oni subskribis la 12-an de decembro 1940 (Belgrado) kontrakton pri poreterna amikeco. Post la kontraŭgermana ŝanĝo en Jugoslavio, Germanio pretendis je la hungaraj taĉmentoj. Teleki devis elekti inter Germanio kaj la entento. Kvankam Hungario ne donis taĉmentojn, ebligis por la germanoj la invadon de Jugoslavio el hungara teritorio. Britio minacis per militdeklaro, Teleki kulpigis sin. La [[2-an de aprilo]] [[1941]], la germana armeo komencis la kolektiĝon en Hungario por antaŭprepari la atakon kontraŭ Jugoslavio. Teleki sekvatage aŭrore kap-pafis sin. Li skribis adiaŭan leteron al la guberniestro Miklós Horthy: „Ni iĝis kadavrorabistoj. La plej aĉa nacio. Mi ne retiris vin. Mi estas kulpa.” Li estis membro de [[Hungara Scienca Akademio]]. == Verkoj == * A földrajzi gondolat története (1917) * Amerika gazdasági földrajza (1922) * A modern földrajz és oktatása (1923) * Általános gazdasági földrajz (1927) * Európáról és Magyarországról (1934) == Elektitaj disĉiploj == * [[Lajos Glaser]] * [[Ferenc Koch (geografo)]] == Literaturo == * Válogatott politikai írások és beszédek (2000) * Mészáros István: Teleki Pál nemzetnevelõ programja (1993) * Czettler Antal: Teleki Pál és a magyar külpolitika – 1939–1941 (1997) * Ablonczy Balázs: Teleki Pál: egy politikai életrajz vázlata (2000). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Teleki, Pal}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Hungario]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Hungario]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj geografoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri laboro]] [[Kategorio:Hungariaj grekoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafoj]] 1sj6sa3fedigt6ba0a2koii19eqyjsz Arabela 0 208778 9480909 7940102 2026-09-23T22:07:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}} Indikoj pri la televidserio Titolo: '''''Arabela''''' Germanlingvaj titoloj: »Die Märchenbraut« (okcidenta germanio, [[FRG]]) »Die Schöne Arabella und der Zauberer« (orienta germanio, [[Germana Demokratia Respubliko|GDR]]) Origina titolo: »Arabela« Kreiĝlando: ČSSR Kreiĝjaroj: 1979 – 1981 Poepizoda longeco: ĉirkaŭ 30 minutoj Epizodoj (nombro): 13 Origina lingvo: Ĉeĥa Muziko: [[Luboš Fišer|Luboš FIŠER]] Daŭrigoj: * »[[Magia korvo Rumburak]]« (»Rumburak«), 1984 * »[[Arabela revenas]]« (»Arabela se vrací«), 1990 – 1993 == Aktoroj == {{Rolo komenco}} {{Rolo aktoro| [[Vladimír Menšík]] | s-ro Karel MAJER}} {{Rolo aktoro| [[Stella Zázvorková]] | s-ino MAJEROVÁ}} {{Rolo aktoro| [[Jana Nagyová]] | princino Arabela}} {{Rolo aktoro| [[Dagmar Patrasová]] | princino Xenie}} {{Rolo aktoro| [[Vladimír Dlouhý]] | Petr Majer}} {{Rolo aktoro| [[Jiří Sovák]] | reĝkortega magiisto Teofil VIGO}} {{Rolo aktoro| [[Jiří Lábus]] | [[Rumburak]]}} {{Rolo aktoro| [[Vlastimil Brodský]] | reĝo Hyacint}} {{Rolo aktoro| [[Jana Brejchová]] | reĝino}} {{Rolo aktoro| [[Jana Andresíková]] | fia sorĉistino}} {{Rolo aktoro| [[Dana Vávrová]] | [[Ruĝĉapulino]]}} {{Rolo aktoro| [[František Filipovský]] | Blekota}} {{Rolo aktoro| [[František Peterka]] | [[Fantomas]]}} {{Rolo aktoro| [[Oldřich Vízner]] | reĝido Vilibald}} {{Rolo fino}} »Arabela« (titolo de la [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] origino: »Arabela«) estas fantazia porinfana [[Ĉeĥaj serioj|ĉeĥa televidserio]] de la reĝisoro [[Václav Vorlíček|Václav VORLÍČEK]] kaj de la scenaristo [[Miloš Macourek|Miloš MACOUREK]]. Ĝi kreiĝis dum la jaroj 1979 – 1981. La muzikon kreis [[Luboš Fišer|Luboš FIŠER]]; la serio estas produktita de Ĉeĥa televido kaj la (siatempe [[FRG|okcident-)germana]] televidstacio WDR. La || [[FRG|okcidentgermana]] titolo de la serio estas »La fabela fianĉino« (»Die Märchenbraut«). En [[Germana Demokratia Respubliko|orienta germanio]] la unua televidprogramo spektigis la serion 1983, titolo »La bela Arabela kaj la sorĉisto« (»Die schöne Arabella und der Zauberer«); oni elsendis 16 epizodojn po eble 25 minutoj. Kelkparte estis aliaj epizodaj titoloj ol tiuj de la [[FRG|okcidentgermana]] elsendado. La lingvoadaptigo estis alia kaj (kiel kutime) pli bona ol tiu de [[FRG|okcidenta germanio]]. Speciale oni restis pli ĉe la ĉeĥaj nomformoj kaj trovis pli trafajn tradukojn, ekz. »Majstro VIGO« (anstataŭ la [[FRG|okcidentgermana]] »Sinjoro VIGO«). En [[FRG|okcidenta germanio]] oni la serion kaj en la ĉefa televidprogramo ARD (tielnomata »Unua Programo«) kaj en la laŭfederlandaj sub-programoj (tielnomataj »Triaj Programoj«) elsendis. Estas tre bedaŭrinde ke ĝis nun nek pri la serio nek pri la libro ekzistas E-versioj. == Enhavo == Karel MAJER, parolisto kaj aktoro de etaj roloj, hazarde ekhaviĝas magian sonorileton. Se oni ĝin uzas aperas el la regno de la fabeloj la magiisto [[Rumburak]]. Li s-ron MAJER kunvojaĝigas al la fabel-regno, kaj tie s-ro MAJER senvole mortpafas la lupon. Tio detruas la fabelon pri Ruĝĉapelino. Kaoso en fabelregno, s-ro MAJER rifuĝas, [[Rumburak]] puniĝu, kaj s-ron MAJER oni laŭkuras al la reala mondo (»la regno de la homoj«). En la laŭkurado eĉ partoprenas la reĝo mem, kune kun la reĝkortega magiisto. En la homoj-regno la reĝidino Arabela ekamiĝas al la filo de s-ro MAJER, Petr. Ankaŭ la alia reĝidino, Xenia, vizitas la homoj-regnon, kaj tuj diktas hejme en la fabel-regno modernigon. Kun drastaj rezultoj. Dume ankaŭ [[Rumburak]] ne lacas. Li volas iĝi diktatoro de la fabel-regno, uzas kaj magion kaj homan teknikon kaj la fabel-regnajn fiulojn pri tiu celo. Kunagas diversaj famaj figuroj eĉ el la fabel-regno por plenkreskulo, ekz. [[Fantomas]] kaj d-ro FRANKENSTEIN. == Kromrimarkoj == Vere magias la ĉarmo kaj la spriteco per kiu oni kreis tiun ĉi serion. Oni tutkonvinke montras paralelan universon de la fabelfiguroj. La serio estas granda sukceso. Verŝajne ankaŭ, ĉar ĝi per satira troigo kritikas la frenezecon de ĉiutagaj kutimoj en la moderna mondo. Ekzemple la kvartaloj el amasloĝkestoj betonaj – la tien devigitaj fabelfiguroj ne sukcesas loĝi, neniu kapablas tie vivi. Kaj finfine la registaro nur havas unu eblecon fini la ribeladon: Ĉiuj civitanoj estas transsorĉitaj al aŭtomobiloj. Sed ex tiam ili ankoraŭ proteste kornsignalas ... Kiel kutime en tiuj ĉeĥaj serioj (ekz. »[[Pan Tau|Pan Taŭ]]«, »[[Ferdinando la fluganta]]« (»Létající Čestmír«) la infanoj havas specialan gravecon. Oni montras ke ili estas kapablaj kaj saĝaj, oni ilin fortigas, kuraĝigas, kaj indikas al la »plenkreskuloj« reveni al sia infaneco. == Epizodoj == Estas 13 epzizodoj po 30 minutoj; sed oni ankaŭ elsendis kunligite al 6 epizodoj po 55 ĝis 85 minutoj. # Mortis la lupo # [[Rumburak]]a avenĝo # Amo per unua vido # Vertago s-ro MAJER # Arabela fuĝu # Magiringo kaj magimantelo # Fabeloj en rubaĵujon # Heĉjo kaj Grenjo (Hänsel und Gretel) # Persorĉaj aŭtomobiloj # [[Rumburak]]a ŝanco # Sorĉistino plus kvin generaloj # En ublieto de fantomkastelo # Sonorila fino == Notoj == La serion havas daŭrigon, la serio »[[Arabela revenas]]« (»Arabela se vrací«), 1993. Bedaŭrindege [[Vladimír Menšík|Vladimír MENŠÍK]] ne plu povis partopreni, li mortis 1988. Krome estas filmo »[[Magia korvo Rumburak]]« (»Rumburak«), 1984. Ĝi estas en la fendo inter la du serioj sed ne vere apartenas al ili. Per tiu filmo [[Jiří Lábus|Jiří LÁBUS]] povis pliampleksigi la rolon de la fia magiisto [[Rumburak]]. == Eksteraj ligiloj == * pri [http://german.imdb.com/title/tt0175381/ »Arabela«] en la [[Interreta filma datenbazo|interreta filmoj-kartaro]] (Internet Movie Database) * pri [https://web.archive.org/web/20011105090014/http://www.geocities.com/phonik2/arabella.html »Arabela«] ĉe [[TSFSI]] {{de}} * [https://web.archive.org/web/20100913233225/http://arabela.ic.cz/ Oficiala ĉeĥa retpaĝo, kun multaj fotoj] * [http://www.tvsi.de/kinderserien/maerchenbraut.php Ĉiĉerono pri la epizodoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929103108/http://www.tvsi.de/kinderserien/maerchenbraut.php |date=2007-09-29 }} [[Kategorio:Ĉeĥaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Fantastaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Fikciaj princinoj]] teohk3moxgwqgg57qodd4hdo8zr47gg Aung San Suu Kyi 0 216155 9480948 9295983 2026-09-24T03:07:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Aung San Suu Kyi''' (en [[birma lingvo]] အောင်ဆန်းစုကြည်, prononco "aŭn shan su ĉi") naskiĝis la [[19-an de junio]] [[1945]]. Ŝi estas birma opoziciano, [[politikisto]] kaj Ĝenerala Sekretario de la partio [[Nacia Ligo por Demokratio]]. En la elektoj de 1990, ŝia partio gajnis 59% de la naciaj voĉdonoj kaj 81% (392 de 485) el la sidiloj de la parlamento. Tamen ŝi estis arestita antaŭ la elektoj kaj ne agnoskitaj de la militista reĝimo. Ŝi restis [[hejmaresto|hejmarestita]] en Mjanmaro por preskaŭ 15 el la 21 jaroj ekde la 20-a de julio 1989 ĝis la 13-a de novembro 2010, iĝante unu el la plej elstaraj (nun eksa) politikaj malliberuloj. Suu Kyi ricevis la [[premio Rafto|Premion Rafto]] kaj la [[saĥarov-Premio|premion Saĥarov]] en 1990 kaj la [[nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] 1991. En 1992 ŝi ricevis la [[Premio Jawaharlal Nehru|Premion Jawaharlal Nehru]] de la registaro de [[Barato]] kaj la [[Internacia Premio Simón Bolívar|Internacian Premion Simón Bolívar]] de la registaro de [[Venezuelo]]. En 2007, la [[Kanado|Registaro de Kanado]] deklaris ŝin honora civitano de tiu lando, nur unu el la kvin homoj kiuj iam ricevis la honoron. En 2011, ŝi ricevis la [[Medalo Wallenberg|Medalon Wallenberg]]. La [[1-an de aprilo]] [[2012]], ŝia partio, la Nacia Ligo por Demokratio, anoncis ke ŝi estis elektita al la [[Pyithu Hluttaw]], la malsupera ĉambro de la birma parlamento, reprezentante [[Kawhmu]]. Suu Kyi estas la tria infano kaj sola filino de [[Aung San]], konsiderita la patro de moderna [[Mjanmaro]]. == Biografio == Ŝi naskiĝis en [[Ranguno]], la [[19-an de junio]] [[1945]], filino de [[Aung San]], nacia heroo kiu subskribis en 1947 la Sendependiĝon kun la registaro de [[Britio]] antaŭ esti mortigita. Post diplomiĝo en la [[Universitato de Oxford]] ŝi laboris en la sekretariejo de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj estis profesoro en [[Barato]], Aung San Suu Kyi revenis al Birmo en 1988 kaj partoprenis en lukto por la "dua nacia sendependiĝo". Tiu lukto inspiriĝis de la paca ekzemplo de [[Gandhi]] kaj en ŝia [[Budhismo|budhista]] religio, kiu igis ŝin defendi "spiritan revolucion kiu manifestiĝas per agnosko de la bezono de dialogo kaj kompato por la plej malriĉuloj". Spite esti enradikigita en la birma tradicio, ŝi scipovis eviti naciismon bazante sian lukton sur "la sanktaj principoj de la moralo", insistante pri la bezono de repacigo de la malsimilaj etnoj de ŝia lando, profunde dividitaj. En [[1989]] ŝi estis hejme malliberigita en Ranguno. Li estris la regadon de la [[Nacia Ligo por Demokratio]], kiu venkegis en la balotado en 1990. Ĉar la militistaj aŭtoritatoj malakceptis tiun rezulton, ŝia partio ne povis formi civilan registaron. Aung San Suu Kyi preferis resti ĉe sia popolo. Ŝi ricevis sinsekve la Premion [[Thorolf Rafto]] pri defendo de homaj rajtoj kaj la [[Saĥarov-Premio|Premion Saĥarov]] pri pensolibereco. Agnoskita kiel [[prizonulo de konscienco|pensomalliberulo]]<!-- [[:en:Prisoner of conscience]]; [[:fr:Prisonnier d'opinion]] --> de [[Amnestio Internacia]], ties barakto por ke la birma dramo ne estu forgesita ricevis rekompencon la [[14an de oktobro]] de [[1991]] per [[Nobel-premio pri paco]] danke al kiu ŝi konigis sian lukton al la tuta mondo malakceptante la ekzilon kiun la birma registaro oferis al ŝi ŝanĝe de ŝia silento. En 1992 la premio [[Simón Bolívar]] rekompencis la lukton de tiu virino kiu kunigas idealismon kun praktikismo en la scio de ke aliaj similaj movadoj en [[Azio]] inspiriĝis en la sama paca lukto de ŝia Ligo. En 1995 la registaro malfortigis ŝian malliberecon kaj ŝi povis alparoli amasajn ĉeestantojn, ĝis kiam denovaj studentaj manifestacioj kaŭzis novan subpremadon, malliberigon de disidentojn kaj denovan blokadon ĉirkaŭ ŝian hejmon. Hejme malliberigita denove en 1996, ŝi eĉ ne povis ricevi vizitojn, kvankam ŝi sukcesis sendi al la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kelkajn mesaĝojn pri malbonigo de homaj rajtoj en ŝia lando kaj petante apogon por la politikaj rajtoj de sia partio. La [[junto]] klopodis ekziligi ŝin profitante sian familian situacion kiam ŝia edzo, [[Michael Aris]], mortis pro [[kancero]] en marto de [[1999]], sen rajto revidi sian edzinon. Alia ĉapitro okazis aprile de 1999 kiam la filo Kim Htein Lin povis renkonti la patrinon nur por kelkaj horoj en la flughaveno de Ranguno. Ŝi estis en hejma mallibero ekde 2003. Septembre de 2007 estis translokigita el alia loko pro manifestacio okazantaj tra la tuta lando petante demokration. == La incidento en majo 2009 == La 13-an de majo 2009, post preskaŭ ses jaroj sub [[hejmaresto]] Suu Kyi estis enkarcerigita en la [[:en:Insein Prison|prizono ''Insejn'']], plej fifama pro mizeraj kondiĉoj kaj [[torturo]] aparte por opoziciuloj. Kaŭzo por la enkarcerigo estis la malpermesita vizito de eksterlandano en la domo de Suu Kyi, dum la hejmaresto ne rajtigas ŝin havi tiajn kontaktojn al la ekstera mondo. La vizitinto, mezaĝa usona viro identigita kiel ''John William Yettaw'', atingis ŝian hejmon naĝinta trans lagon malantaŭ la domo kaj evidente restis tie dum du tagoj. Pri liaj motivoj nenio estas sciata. La advokato de Suu Kyi diris, ke la viro venis sen ia invito kaj estis tuj petita forlasi la domon. Lundon (2009/05/18) okazos la tribunalo kontraŭ la nobelpremiitino pro la nova ''"krimo"'', kiu estas laŭ birma juro punebla per minimume 3, maksimume 5 jaroj da enkarcerigo (liberigo kontraŭ garanti-mono ne eblas, nur kaze de malsano povas esti escepto). Opozicianoj kontraŭ la birma [[militreĝimo]] tamen suspektas, ke la okazaĵo estis nur preteksto de la reĝimo<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/14/suu-kyi-lake-swim-yettaw Raporto en Guardian, 2009/05/14] </ref>, por ne devi liberigi ŝin, ĉar la incidento okazis nur du semajnojn antaŭ la fino de sesjara seninterrompa hejmaresto, kaj 6 jaroj - eĉ laŭ la birma militreĝima leĝaro - estas la maksimuma tempo por tia aresto. Krom tio strange pensigas la fakto, ke la usonano ne estis arestita dum li atingis la severe gardatan domon de la nobelpremiitino, sed nur du tagojn poste dum la retronaĝado. Internacia gazetaro, politikistoj<ref>Ekzemple [[Hillary Clinton]]: [http://www.guardian.co.uk/world/video/2009/may/15/hillary-clinton-burma Guardian: Usona ministro pri ekstero postulas liberigon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090517004001/http://www.guardian.co.uk/world/video/2009/may/15/hillary-clinton-burma |date=2009-05-17 }}</ref> kaj homrajtaj aktivistoj<ref>Ekzemple [[Amnestio Internacia]]: [http://www.amnesty.org/en/for-media/press-releases/myanmar-un-security-council-should-demand-daw-aung-san-suu-kyi%E2%80%99s-immedia UNO secureca konsilio postulu la senperan liberigon de Aung San Suu Kyi’s] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090724212420/http://www.amnesty.org/en/for-media/press-releases/myanmar-un-security-council-should-demand-daw-aung-san-suu-kyi%E2%80%99s-immedia |date=2009-07-24 }}</ref> de ĉie en la mondo protestis kontraŭ la agado de la birma reĝimo, kaj timas ke Aung San Suu Kyi, kiu jam malsanas, suferos severan malboniĝon. == Fontoj, referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == <small> * Aung San Suu Kyi: ''Der Weg zur Freiheit'', Lübbe, ISBN 3-7857-0884-X (''La vojo al libereco'', germane) * Aung San Suu Kyi: ''Letters from Burma'' (''Leteroj el Birmo'', angle), Penguin Books, London 1997, ISBN 0-14-026403-5 (Originale: ''Biruma Kara no tegami'', Mainichi Shinbunsha, 1996.) * Dorothee Wenner: ''Nicht Macht korrumpiert den Menschen, sondern die Angst'' (''Ne potenco koruptas la homon, sed la timo'', germane) in Charlotte Kerner (Hrsg): ''Madame Curie und ihre Schwestern - Frauen, die den Nobelpreis bekamen'', Beltz Verlag, Weinheim und Basel 1997, ISBN 3-407-80845-3 </small> == Eksteraj ligiloj == * {{PND|11904286X}} {{Projektoj|n=Nobel-premiito Suu Kyi nomumita Ministro de Birmo}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/kyi-acceptance.html Nobel-pacpremio, akcepta parolado] {{en}} * [http://www.asiaweek.com/asiaweek/99/0611/nat4.html We have compromised - Asiaweek-Interview mit Aung San Suu Kyi von 1999 (englisch)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930014448/http://www.asiaweek.com/asiaweek/99/0611/nat4.html |date=2007-09-30 }} * [http://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/aung-san-suu-kyi/ FemBio] {{de}} ;Pri la enkarcerigo 2009: * [https://web.archive.org/web/20090517004001/http://www.guardian.co.uk/world/video/2009/may/15/hillary-clinton-burma Usona ministro pri ekstero postulas liberigon] {{en}} * [http://www.n-tv.de/1150207.html 2009/majo/07 - Isolation durchbrochen: US-Bürger schwimmt zu Suu Kyi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090510210817/http://www.n-tv.de/1150207.html |date=2009-05-10 }} n-tv.de {{de}} {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Vivtempo|Aung San Suu Kyi}} [[Kategorio:Birmaj politikistoj]] [[Kategorio:Birmaj aktivuloj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Pordemokratiaj aktivuloj]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Senperforto]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitinoj]] p2e11pyrw3mr8t101r7xmcyvvaglct3 Kromito 0 221526 9480876 6746505 2026-09-23T19:16:06Z ~2026-51367-24 263876 9480876 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ChromiteUSGOV.jpg|eta]] La '''kromito''' aŭ '''kromferŝtono''', '''kromfererco''' estas dura, metala, brunnigra oksida [[mineralo]], kromofera [[oksido]] (FeCr<sub>2</sub>O<sub>4</sub>), plej grava industria erco de la [[kromo]] (kroma enteno 73 %). Ĝi kristaliĝas en [[kuba kristala sistemo]]. Ĝi havas [[bruna]]n skrapsurfacon, [[dureco]]n de 5,5 kaj [[denso]]n de 4,1 ĝis 5,1. Ĝi estas la plej grava membro de la [[spinelkrada serio]] de la [[kromoksido]]j. La dua natura membro de la serio estas la [[magneziokromito]], kiu estas kromoksido (MgCr2O4) la [[magnezio]] kaj kromo. La kromito formas ordinare fragilan konglomeraton en [[peridotito]]j, [[serpentino]]j kaj aliaj bazaj magmaj kaj transformiĝintaj ŝtonaroj. Ĝi malofte formas kristalan enfermaĵon en [[diamanto]]. Oni minis kromiton unuafoje el serpentino de la [[Bare montaro]], proksime al [[Baltimore]] ([[Marilando]], [[Usono]]). La plej gravaj kromitminejoj troviĝas en [[Sudafriko]] ([[Transvalo]]), [[Rusio]] ([[Uralo]]), [[Albanio]], [[Filipino]]j, [[Zimbabvo]], [[Turkio]], [[Brazilo]], [[Barato]] ([[Sukinda]]) kaj [[Finnlando]]. Kelkaj variaĵoj estas uzataj kiel gemoj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Mineraloj]] [[Kategorio:Gemoj]] sh4g78kncncfunbxl54nh16282hb9lw Ĉilian 0 235375 9480813 8904779 2026-09-23T15:25:41Z DidCORN 34571 9480813 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|montaro |kategorio = Montaro |lando = Ĉinio |regiono = Ĉinghajo |regiono1 = Gansuo |regiono tipo = Provincoj |mapo ={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = CN-QH |mapo1 lokumilo = Ĉinio |montar-markilo = jes |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |plej alta = Tuanjie |plej alta leviĝo = 5826.8 }} [[Dosiero:Thrust fault Qilian Shan.jpg|eta|dekstra|300ra|[[Trudfaŭlto]] en la montaro [[Ĉilian Ŝan]]. La pli malnovaj rokoj (maldekstre, blue kaj ruĝe) trudas super la plej junaj (dekstre, brune).]] '''Ĉilian''' aŭ '''Qilian''' ({{lang-zh|s=祁连山|祁連山|p=Qílián Shān|t=Ĉilian Ŝan}}) estas [[alta montaro]] de ĝis {{formatnum:5826}}&nbsp;metroj{{mankas fonto}} je [[alto]] en la okcidento de [[Ĉinio]] ([[Azio]]), kaj nordoriente de la [[Tibeta Altebenaĵo]]. La montaro, kies areo situas ĉe la limoj de la ĉinaj provincoj [[Ĉinghajo]] kaj [[Gansuo]] estas la orienta centra parto de la montoĉeno [[Nanŝan]] kaj inkludas ties plej altan monton. Sude de la ''Ĉilian Ŝan'' etendiĝas la orienta parto de la montaro [[Kunlun]] kaj ankaŭ la altmontara lago ''Ĉinghai'', norde etendiĝas la dezerto [[Gobi]]. Okcidente najbaras la montaro [[Altun]], la okcidenta centra parto de la montaroĉeno [[Nanŝan]] . {{Projektoj}} [[Kategorio:Tibeta Altebenaĵo]] [[Kategorio:Montaroj en Ĉinio]] qnsv844jrcz85la1ceymxw0u2mpxwe7 Verda politiko 0 240783 9481117 9034292 2026-09-24T11:48:51Z Sj1mor 12103 9481117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Sunflower (Green symbol).svg|eta|alternative=Sunfloroj simbolo de verdaj politikoj.|Sunfloro estas internacie rekonata kiel simbolo de verdaj politikoj.]] '''Verda politiko''' aŭ '''verda ideologio''' ('''ekologiismo''') estas centra-maldekstra [[politika ideologio]]. Ĝi taksas multe ideoj, valonoj, vidpunktoj kiuj estas la fundamento por krei la aktivan kaj malferman [[civitana socio|civitanan socion]], kreskantan harmonie kun la [[daŭripova evoluo]] kaj respektante la [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]]. La plej grandaj verdaj politikaj partioj devenas el [[1970-aj jaroj]] kaj novaj, [[politika maldekstro|maldekstraj]] politikaj movadoj. Verda politiko ampleksas tri ĉefajn politikojn: [[ekologia politiko|ekologian]], [[socia politiko|socian]] kaj [[verda ekonomio|ekonomian]], estantaj la fundamento de la [[daŭripova evoluo]]. Verdan politikon realigas la [[verda partio|verdaj politikaj partioj]] (Verduloj), baziĝante siaj agadoj sur kvar abutmentoj: * [[ekologio]] (ankaŭ "ekologia saĝo" aŭ "ekologia konstanteco") - promociado [[renoviĝanta energio|renoviĝantan energion]], [[fervojo|fervojan]] transporton kiel kontraŭeco al konstruado [[aŭtostrado]]jn, kategoria kontraŭo al [[nuklea energio]], kritiko al troa [[konsumadismo]] kiel unu el la ekologiaj embarasoj, subteno por batalo por [[bestaj rajtoj]]. * [[socia justeco]] (ankaŭ "socia egaleco kaj ekonomika justeco") - ankaŭ en imposta politiko per la "[[ekologia imposta reformo|verdan impostan reformon]]" - punoj al entreprenoj kiuj malpurigas la medion, gradacio de impostado de neregenereblaj [[krudmaterialo]]j, forta investado al homa kapitalo, forigo de ĉiuj impostoj produktitaj loke, mezurado de bonstato ne per la [[PKB]], sed per la [[Indico de Kvalito de la Vivo]]. * [[partoprena demokratio]], kiu signifas serĉado de la interkonsenton ene de kiel multe malcentralizitaj societoj. * [[senperforto|agado sen perforto]] ([[pacismo]]). Multaj aktivistoj de la Verduloj partoprenas movadoj kontraŭmilitista kaj [[alimondismo|alimondisma]], protestante kontraŭ militoj, militarismo kaj agresiva [[kapitalismo]], kiu detruas nian planedon kaj kontribuas al socia distavolo. La politika termino ''verda'', traduko de la germana ''Grün'', nomiĝas pro [[die Grünen]], la unua sukcesa verda partio, kreita dum la malfruaj [[1970-aj jaroj]] en [[Germanio]]. Subtenantoj de verda politiko, nomitaj '''Verduloj''', dividas multajn ideojn kun la ekologiaj, [[naturprotektismo|naturprotektismaj]], [[feminismo|feminismaj]] kaj porpacaj movadoj. Aldone al demokratio kaj ekologiaj aferoj, verda politiko ankaŭ prizorgas [[civila libereco|civilajn liberecojn]]. En la Asocio de Verduloj Esperantistaj, AVE kunvenas partianoj kaj simpatiantoj. <ref>[http://www.Verduloj.org Internet "Verduloj.org"]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[politika ekologio]] * [[verda partio]] {{Ideologio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Naturprotektismo]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Verda politiko| ]] oikwfpqmm47wmighvmxo79joroxwfyf Chatham-insularo 0 246097 9481103 9317775 2026-09-24T11:41:29Z Goren 4701 9481103 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insularo |nomo=Chatham-Insularo / Ĉathamo |dosiero1=Chatham Islands from space ISS005-E-15265.jpg |priskribo de dosiero1=Elkosma bildo kun la ĉefa insulo {{lang|en|Chatham Island}} supre kaj {{lang|en|Pitt Island}} dekstre malsupre |dosiero2=Chatham-Islands map topo en.svg |priskribo de dosiero2=Topografia mapo de la {{lang|en|Chatham}}-Insularo |akvejo=[[Pacifika oceano]] |arkipelago= |latitudo=43/53//S |longitudo=176/29//W |zomo = 7 |regiono-ISO=NZ-CIT |mapo= |Marko=Cercle rouge 50%.svg |Marko-ampl=16 |insuloj=10 |ĉefa insulo=[[Chatham (insulo)|Chatham]] |areo=963 |loĝantoj=609 |censo=2006 }} La '''Chatham-insularo''', Esperantigite '''Ĉatamo''' aŭ '''Ĉatamaj insuloj''' ([[angle]] ''Chatham Islands'' [ˈtʃætəm], [[morioria lingvo|moriorie]] ''Rēkohu'' "nebula suno", [[maorie]] ''Wharekauri'') estas [[arkipelago]] kun du ĉefaj insuloj oriente de [[Nov-Zelando]]. Laŭ censo de [[2001]] ili havis 717 loĝantojn. Kulture la insularo apartenas al [[Polinezio]], politike al Nov-Zelando. == Historio == La Chatham-insularo estis unue ekloĝata de polinezianoj alvenintaj ŝipe. Supozeble ili estis idoj de la [[maorioj]] el Nov-Zelando, sed alia teorio sugestas idecon de pli nordaj polineziaj insuloj. Pro la izoliteco de la insularo formiĝis propra identeco; la praloĝantoj nomas sin moriorioj. Antaŭ la kontakto kun eŭropanoj ili konsistigis primitivan, paceman socion de ĉirkaŭ 2.000 loĝantoj. La kontakto kun Eŭropo ekestis je la {{dato|29|novembro|1791}}, je la alveno de velŝipo ''[[HMS]] Chatham'', komandata de leŭtenanto [[William Robert Broughton|William Broughton]]. Poste la insuloj iĝis bazo por ĉasado de [[baleno]]j kaj [[foko]]j. En [[1835]] la insulojn invadis ĉirkaŭ 500 maorioj, kiuj alvenis de Nov-Zelando sur du velŝipoj je la [[19-a de novembro]] kaj la [[24-a de decembro]]. Ili [[masakro|masakris]] la pliparton de la [[praloĝantaro]], kiuj pro sia pacamo ne rezistis. La malmultaj postvivintoj formis miksitan socion kun la maoriaj invadintoj kaj la eŭrop-devenaj balen-ĉasistoj. En [[1842]] la Chatham-insularo iĝis parto de Nov-Zelando, tiutempe kolonio de [[Brita Imperio|Britio]]. En [[1843]] alvenis grupo da [[protestantismo|luteranaj]] misiistoj el [[Germanio]]. == Geografio == La insularo situas ĉirkaŭ {{koordinatoj_gms|43|59|17|S|176|27|13|U|montru=entekste}}, proksimume 800 km oriente de Nov-Zelando. Loĝataj estas du insuloj: [[Chatham (insulo)|Chatham]] (Rehoku en la morioria, Wharekauri en la maoria) kaj [[Pitt-insulo]] (Rangiauria). La aliaj insuloj, kiaj [[Rangatira]], formas natur-rezervejon. Plej malproksime de Chatham situas insuloj [[Forty-Fours]] ([[Motuhara]]), ĉirkaŭ 50 km oriente. Norde estas la tri ''fratinoj'' nome ''Sisters'' aŭ [[Rangitatahi]]. La precipaj loĝlokoj estas Waitangi (ĉ. 200 loĝantoj), Te One, Kaingaroa, Owenga kaj Port Hutt. Waitangi havas malsanulejon kaj plurajn vendejojn; ĝi estas la ĉefa haveno. En la insularo ekzistas tri lernejoj, kiuj provizas ok jarojn da instruado. La [[flughaveno]], kun kurejo el batita tero, troviĝas ĉe Hapupu, norde en insulo Chatham. Kompanio ''Air Chathams'' ofertas regulajn servojn al tri nov-zelandaj urboj: [[Auckland]], [[Wellington]] kaj [[Christchurch]]. [[Dosiero:Flago_de_Chatham-insularo.svg|eta|Neoficiala flago de la insularo]] Kvankam la insularo situas oriente de la [[internacia datlinio]], ĝi havas la saman daton kiel cetera Nov-Zelando, okcidente de ĝi. Ĝia horo tamen antaŭas tiun de Nov-Zelando je 45 minutoj. La (neoficiala) flago de la insularo prezentas (leviĝantan) sunon kaj la verdan formon de insulo Chatham sur blua fono (maro). La blanka makulo estas lago [[Te Wahanga]]. == Naturo == Pro la izoliteco de tiu insularo disvolviĝis en ĝi tre apartaj specioj de animaloj, ekzemple [[birdoj]], kiel la [[Pareao]] aŭ [[Ĉathama kolombo]], ''Hemiphaga chathamensis'', la [[Ĉathama anaso]], ''Pachyanas chathamica'', la [[Ĉathama petrelo]], ''Pterodroma axillaris'', la [[Ĉathama ralo]], ''Cabalus modestus'', la [[Ĉathama tufkormorano]], ''Phalacrocorax onslowi'', la [[Ĉathama galinago]], ''Coenocorypha pusilla'', la [[Ĉatham-insulara kakariko]], ''Cyanoramphus forbesi'', aŭ la [[Diaforapterigo]], diferencaj multfoje el similaj specioj de [[Novzelando]]. {{Projektoj|commonscat=Chatham Islands}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Polinezio]] [[Kategorio:Insularoj]] [[Kategorio:Polinezianoj]] n4924oc3bjm9qzqsm3f3la6z09hq6qy Kolta 0 249367 9480979 8273277 2026-09-24T06:04:14Z Crosstor 3176 famulo 9480979 wikitext text/x-wiki '''Kolta,''' (ankaŭ [[hungare]]) estas [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Nitra]], en [[Distrikto Nové Zámky]]. [[Dosiero:Kolta2.JPG|eta|maldekstra|Vilaĝdomo de Kolta]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 26&nbsp;km² * [[Supermara alteco]]: 156–287 m * [[Loĝantaro]]: 1490 * [[Poŝtkodo]]: 941 33 * [[Aŭtokodo]]: NZ * [[Telefonprefikso]]: == Situo == La vilaĝo situas sur mal[[ebenaĵo]], laŭ ĉef[[vojo]] [[Šahy]]-[[Nové Zámky]]. La lasta troviĝas 21, [[Komárno]] 41&nbsp;km-ojn for. [[Dosiero:Kolta1.JPG|eta|dekstra|Preĝejo de Kolta]] [[Dosiero:Kolta01.JPG|eta|dekstra|Kulturdomo de Kolta]] == Historio == Antaŭ la [[hungaroj]] la [[keltoj]] loĝis tie. La unua mencio pri la loko devenis el [[1337]]. La kampoj longe apartenis al [[familio]] Kürthy (kurti). Dum la [[turkoj]] la vilaĝo senhomiĝis, poste [[slovakoj]], fine [[germanoj]] kaj [[judoj]] alvenis. Ĝis [[1919]] la vilaĝo apartenis al [[Komárom (reĝa departemento)]], al la distrikto de [[Dvory nad Žitavou|Udvard]]. Poste la vilaĝo iĝis parto de [[Ĉeĥoslovakio]]. Inter [[1938]]-[[1945]] la vilaĝo rehungariĝis. La [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. En [[1944]] la judoj estis deportitaj. Post la [[2-a mondmilito]] la hungaroj senrajtiĝis laŭ [[Dekretoj de Beneš]]. Fine de la [[20-a jarcento]] akvodukto kaj gasodukto konstruiĝis. En [[2004]] loĝis tie 147 da homoj (plejparte slovakoj). Ne menciitaj vilaĝservoj estas baza [[lernejo]], [[infanĝardeno]]. == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Dipatrino]] de [[1822]] * [[kapelo]] omaĝe al [[Urbano la 1-a]] de [[1846]] * nobeldomo de Kürthy * skulptaĵo pri Anton Bernolák == Famuloj == En la vilaĝo naskiĝis: * [[hungara]] altlerneja instruzisto [[Ferenc Ribáry]] * hungara [[poeto]] [[Győző Dalmady]]. {{Projektoj}} {{Municipoj de Regiono Nitra|Distrikto Nové Zámky}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky]] bh3nck4aqlm44dn55ewvkrro34sa0gn Aleksej Borovoj 0 250948 9480760 8130497 2026-09-23T12:08:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480760 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Aleksej Alekseeviĉ Borovoj''' ({{JULGREGDATO|11|11|1875|ligilo="jes"|akuzativo=jes}}, [[Moskvo]] — {{daton|21|Novembro|1935}}, [[Vladimir (urbo)|Vladimir]]) estis [[Rusio|Rusia]] [[filozofio|filozofo]], [[juro|juristo]], [[ekonomiko|ekonomikisto]], [[ĵurnalisto]] kaj grava teoriisto de [[anarkiismo]]. Kvankam li mem ne apartenigis sin al iu aparta branĉo de anarkiisma [[ideologio]], liaj rigardoj estis plej proksimaj al [[anarki-sindikatismo]] kaj [[anarki-individuismo]]. ==Biografio== Aleksej Borovoj naskiĝis en [[Moskvo]] 30-an de Oktobro [[1875]], kaj loĝis tie sian tutan infanecon. En [[1898]] li graduis de jura fakultato de [[Moskva universitato]] kaj iĝis [[privatdocento]] tie (li oficie estis instruisto de universitato ĝis [[1911]]). En jaroj [[1903]]-[[1905]] laboris en [[Eŭropo]], kie eksciis radikalajn por tiu tempo [[socialismo|socialismajn]] ideojn, aparte [[marksismo]]n. Li, tamen, tre baldaŭ senreviĝis pri marksismo, ĉar li vidis ke tiu ideologio konduktas al [[totalismo|totalisma]] socio. Krom marksismo, mondrigardon de Borovoj influis [[Henri Bergson|Bergson]], [[Friedrich Wilhelm Nietzsche|Nietzsche]], [[personismo]] kaj [[intuiciismo]]. Tiuj filozofioj konduktis lin al [[anarki-individuismo]]. En jaroj [[1906]]-[[1910]], post [[Unua Rusa Revolucio]], Aleksej Borovoj eldonis kelkajn artikolojn kaj prelegis pri anarkiismo en [[Moskva historia muzeo]]. Pro tio tiama ''portempa registaro'' represiis lin kaj igis fuĝi en [[Francio]]n, kie li loĝis ekde [[1910]] ĝis [[1913]]. Tiam eldonitaj verkoj de Borovoj estas: ''Sociaj idealoj de moderna homaro'' («Общественные идеалы современного человечества», [[1906]]); ''Revolucia mondrigardo'' («Революционное миросозерцание», [[1907]]); ''Populara kurso de politika ekonomio'' («Популярный курс политической экономии», [[1908]]); ''Historio de persona libero en Francio'' («Историю личной свободы во Франции», [[1910]]); ''Historio de persona libero en Francio: Respondo al recenzantoj'' («История личной свободы во Франции. Ответ рецензентам», [[1911]]). Post reveno en Rusion en [[1913]], Borovoj plejparte laboris kiel ĵurnalisto. En politikan agadon li revenis post [[Februara Revolucio]]. En [[1917]] li iĝis redaktisto de ĵurnalo ''Voko'' («Клич»), en [[1918]] iĝis unu el plej gravaj personoj en Moskva unio por idea propagando de anarkiismo. En tiu periodo li eldonis verkojn ''Revolucia kreo kaj parlamento'' («Революционное творчество и парламент», [[1906]]—[[1907]]); ''Revolucia sindikatismo''(«Революционный синдикализм»); ''Anarkiismo'' («Анархизм», [[1918]]); ''Persono kaj socio en anarkiista mondrigardo'' («Личность и общество в анархическом мировоззрении», [[1921]]). Post malvenko de [[Kronŝtadta ribelo]] en [[1921]] [[bolŝeviko|bolŝevika]] registaro komencis ondon de represioj kontraŭ anarkiistoj. Pro tio malfermita anarkiista propagando iĝis neebla. Kiel kaŝitan propagandon, Borovoj kreis Tut-Rusian komitaton por memorigo de [[Petro Kropotkin]] en [[1921]] , kaj ekde [[1923]] laboris en Moskva muzeo de Kropotkin. Li ne plu povis fari prelegojn aŭ instrui en la universitato kaj oni forprenis de li la profesorecon. En [[1929]] li estis forsendita en na [[Kirov (urbo en Kirova provinco)|Vjatka]], kaj poste (en [[1932]]) en [[Vladimir (urbo)|Vladimir]]on, kie li mortis en [[1935]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://new-anarchy.narod.ru/borovoi.html Биография Алексея Борового] * [http://g-l-a.hut1.ru/stati/Anarch08.htm Статья о философии Борового] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080601024841/http://g-l-a.hut1.ru/stati/Anarch08.htm |date=2008-06-01 }} {{ĝermo|anarkiismo}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Borovoj, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj filozofoj]] [[Kategorio:Rusiaj retorikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj eldonistoj]] [[Kategorio:Rusiaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Historiistoj de anarkiismo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Vladimira provinco]] [[Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio]] hzwkvood18fvrznwn9u4ywhscbysdvv Arbitracio 0 257930 9480905 9462634 2026-09-23T21:35:56Z LilyKitty 25129 de packonstruado 9480905 wikitext text/x-wiki '''Arbitracio''', en [[Juro]], estas formo solvi [[juĝ-afero]]n sen turni sin al la [[ordinara juĝinstanco]]. La koncernaj partoj, interkonsente, decidas elekti trian sendependulon, nomita [[arbitracianto (Juro)|arbitracianto]], kiu estos la respondeculo solvi la konflikton. La arbitracianto, siavice, vidos sin limigita de tio interpaktita inter la koncernaj partoj por setligi la arbitran traktaton. Tiu devos fari ĝin kompreneble laŭ la leĝaro elektita de la koncernaj partoj, aŭ eĉ kun bazo en la simpla egaleco, se tion oni ne interkonsentis de antaŭe. Kiam arbitracio kongruas kun la leĝareco, anstataŭas komplete la ordinaran juraĵon, kiu devos sin deteni sin eĉ de koni la konflikton. Tamen, necese oni devos turniĝi al tiu (pere de plenuma agado) kiam estos necesa la interveno de las aŭtoritatoj por plenumigi la arbitran traktaton. Inter la avantaĝoj de la arbitracio troviĝas rapideco, fleksebleco kaj la fakto ke oni povas interkonsenti antaŭe la kostojn. == Tipoj de arbitracio == Ekzistas du tipoj de arbitracio, la jenaj: # Institucia: tiu kiu plenumiĝas en arbitra institucio ĝenerale laŭ siaj propraj reguloj kun fermita listo de arbitraciantoj. # Ad Hoc: tiu kiun plenumas la partoj, ĉar tiuj elektas la arbitraciantojn kaj la regulojn regontajn la arbitracion. Ĝenerale tiuj du tipoj de arbitracio baziĝas sur reguloj similaj al tiuj de Uncitral, realigitaj de Unuiĝintaj Nacioj.[http://www.uncitral.org/uncitral/en/uncitral_texts/arbitration/1976Arbitration_rules.html] == Arbitraciaj klaŭzoj == Ĝenerale, la partoj en konflikto turnas sin al arbitracio, ĉar estas jam enmetita en la kontrakto arbitracia klaŭzo kie oni decidis, ke la koncernaj partoj en konflikto devigas sin al submeto al arbitracia tribunalo. Prezentiĝas multaj problemoj pro la interpretado de tiuj klaŭzoj, speciale pri tio rilata al la juro. == Lingvaj defioj == Arbitracio elstariĝas kiel neŭtrala forumo en disputsolvado, aspirante esti la preferata forumo por uzantoj de tre malsamaj mondpartoj kaj juraj kulturoj. Malgraŭ la uzo de naciaj lingvoj, la plej ofta uzata lingvo en statistikoj de interncia arbitracio montras ke la la [[Angla lingvo|angla]] estas plej privilegiata procedura lingvo, ne kondukanta al egala ludkampo kaj krome altrudante specifan juran kulturon kaj anglajn jurprincipojn. Gi iel reflektas geopolitikan kaj kulturan superregadon. La angla ne estas neŭtrala [[Esperanto]], kvankam multaj arbitracioj estas farataj kvazaŭ la angla estus ja Esperanto<ref>(fr, en) [https://www.researchgate.net/profile/Charles-Durand Charles Xavier Durand], [https://www.researchgate.net/publication/27604965_Les_menaces_de_l'_esperanglais Les menaces de l'« espéranglais»], Oktobro 2007, HERMES (France) n-ro 40(40), DOI:10.4267/2042/9544</ref>. Same kiel en la 20-jarcento arbitracio donus pli grandan pezon al la franca lingvo, ne certas ke estonte novaj arbitraciaj lingvoj altrudiĝo, ekzemple la ĉina aŭ hispana. Malgraŭ la bona servo de interpretistoj, iuj lingvaj grupoj disponas pri pli bonaj interpretistoj dum aliaj estas en malfavora situacio<ref name=":0">(en) Daniel Greineder, ''[https://arbitrationblog.kluwerarbitration.com/2021/11/07/arbitrators-dont-speak-esperanto-the-difficulties-and-dominance-of-english-as-a-procedural-language-in-arbitration/ Arbitrators Don’t Speak Esperanto: The Difficulties and Dominance of English as a Procedural Language in Arbitration]'', Kluwer Arbitration Blog, la 7-an de novembro 2021.</ref>. === Esperanto === Kie lingvaj defioj pruvas nesupereblaj, uzantoj el neceso limigas sin al tio kio ili povas diri prefere ol diri tion kio estu dirata. Tio ofte okazas kiam arbitraciantoj estas postulataj apliki la leĝon de jurisdikcio fremada por ili kaj kies lingvon ili ne parolas. Esperanto ne retroveblas ĝis nun en la statistikoj de gvidaj arbitraj institucioj, kvankam ĝi estis konceptita kiel neŭtrala lingvo, ne ligita al iu specifa kulturo kaj tial adoptebla en internaciaj aŭ interkulturaj rilatoj sen doni lingvan kaj politikan avantaĝon al tiuj kiuj uzas sian propran lingvon<ref name=":0" />. == Skrive om voldgift == Voldgiftskendelse skal begrundes, jf. VL § 31, stk. 2; og der er begrænset mulig for at lade domstol prøve voldgiftskendelse, jf. VL 37. VL = voldgiftsloven == Die weibliche Indiana Jones == 1) Relic Hunter (1999–2002) -- 2) Gravrøver Tomb Raider tre film (2001 - 2018) -- 3) Alison Teal Alison's Adventures <nowiki>https://www.youtube.com/@AlisonsAdventures/videos</nowiki> <nowiki>https://alisonsadventures.com/about-2/alison-teal/</nowiki> <nowiki>https://www.famousbirthdays.com/people/alison-teal.html</nowiki> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=arbitr1}} * [[Internacia arbitracio]] * [[Konstanta Kortumo de Arbitracio]] * [[Mediacio]] * [[Packonstruado]] * [[Traktado]] * [[Tribunalo de Arbitracio pri Sporto]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bazaj terminoj de juro]] [[Kategorio:Juĝaj proceduroj]] [[Kategorio:Konfliktoj]] [[Kategorio:Arbitracio]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvaj rajtoj]] [[Kategorio:Lingva justeco]] l3td14pg8n2zgplnk1ff4otu2yheccg Punktobrusta pego 0 258190 9481056 9428329 2026-09-24T10:51:24Z Kani 670 9481056 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Punktobrusta pego |koloro = pink |dosiero = Spot-breasted_Woodpecker_700.jpg |priskribo de dosiero = Punktobrustaj pegoj |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Punktobrusta pego''' ''C. punctigula'' |statuso = LC |dunomo = ''Colaptes punctigula'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |dosiero larĝo=240px |mapo de vivoteritorioj =Colaptes punctigula map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktobrusta pego''' aŭ '''Makulbrusta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes punctigula''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio [[Picinae]] kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Franca Gujano]], [[Peruo]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]]; ankaŭ en orienta [[Panamo]] de [[Centrameriko]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj [[arbaro]]j, subtropikaj aŭ tropikaj manglejoj kaj draste degraditaj iamaj arbaroj. ==Priskribo== La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi havas nigrajn antaŭan kaj centran kapon kaj tre ruĝan kaj kontrastan malantaŭan kronon. La vizaĝo kaj ĉirkaŭokulo estas grizaj, dum la okuloj tre nigre kaj grande kontrastas. La dorso estas bruneca kun horizontala nigra fajna striado. Ankaŭ la brusto estas bruneca kun vertikalaj fadenoj de nigraj puntoj kvazaŭ pendigitaj el tre punktita gorĝo (nigreca). La beko estas malhelgrizeca kaj la masklo montras ruĝan mustaĉan bridon el la suba bekobazo inter la vizaĝo kaj la gorĝozono. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Makulbrustan pegon priskribis la franca saĝulo [[Georges-Louis Leclerc]], grafo de Buffon en 1780 en sia ''Histoire Naturelle des Oiseaux'' el specimeno kolektita en [[Kajeno]], [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=13 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | pages=46–47 | chapter=Le petit pic rayé de Cayenne | language=fr | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42410471 }}</ref> Tiun birdon ankaŭ bildigis mankolorigita plato gravurita de [[François-Nicolas Martinet]] en ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle'', kiun oni produktis laŭ superrigardo de [[Edme-Louis Daubenton]] por akompani la tekton de Buffon.<ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Pic rayé, de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=7 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 613 | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/35219051 }}</ref> Nek la platoklarigo nek la priskribo de Buffon montris sciencan nomon, sed en 1783 la nederlanda natursciencisto [[Pieter Boddaert]] stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Picus punctigula''<!--actually looks like punotigula--> en sia katalogo de ''Planches Enluminées''.<ref>{{cite book | last=Boddaert | first=Pieter | author-link=Pieter Boddaert | year=1783 | title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton: avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés | place=Utrecht | page=37, Number 613 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27822657 | language=fr }}</ref> Dum multaj jaroj, la Punktobrusta pego estis metita en la genron ''[[Chrysoptilus]]'', sed ĝi estas nun metita en la genron ''[[Colaptes]]'', kiun enkondukis la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://zenodo.org/record/1669971 }}</ref><ref name=IOC12.2/> La genronomo devenas de la [[antikva greka|malnovgreka]] vorto κολάπτης (*koláptēs*), kun la signifo "ĉizisto" aŭ "bekofrapanto".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=113 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/> *''C. p. ujhelyii'' ([[Gyula Madarász|Madarász]], 1912) orienta Panamo ĝis norda Kolombio *''C. p. striatigularis'' ([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1914) okcident-centra Kolombio *''C. p. punctipectus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) orienta Kolombio kaj Venezuelo, krom ties nordokcidento *''C. p. zuliae'' ([[Charles B. Cory|Cory]], 1915) nordokcidenta Venezuelo *''C. p. punctigula'' ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) la [[Gujanoj]] kaj [[Amapao]] en norda Brazilo *''C. p. guttatus'' ([[Johann Baptist von Spix|von Spix]], 1824) la [[Amazona Baseno]] de orienta Ekvadoro, orienta Peruo, nordorienta Bolivio kaj okcidenta ĝis nordorienta Brazilo Oni proponis pliajn subdividojn de tiuj subspecioj, sed ili ne estis akceptitaj.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Spot-breasted Woodpecker (''Colaptes punctigula''), version 1.0. EEn ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spbwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro, 2023</ref> [[File:Spot-breasted Woodpecker 2.jpg|thumb|left|Ino de ''C. p. guttatus'' ĉe Sacha, Ekvadoro]] ==Fonto== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47385/all Colaptes punctigula]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3908 Filmoj de Punktobrusta pego] ĉe Interreta Birdokolekto *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Punktobrusta pego] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516121920/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20130422015802/http://www.birding-in-peru.com/images/BirdImages/Spot-breasted-Woodpecker.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006175008/http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm |date=2013-10-06 }} {{Birdoj}} [[kategorio:Pegedoj]] [[kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] hknx5mcc476aueig2yqlc4ye4g5o2hj 9481058 9481056 2026-09-24T10:53:55Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9481058 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Punktobrusta pego |koloro = pink |dosiero = Spot-breasted_Woodpecker_700.jpg |priskribo de dosiero = Punktobrustaj pegoj |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Punktobrusta pego''' ''C. punctigula'' |statuso = LC |dunomo = ''Colaptes punctigula'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |dosiero larĝo=240px |mapo de vivoteritorioj =Colaptes punctigula map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktobrusta pego''' aŭ '''Makulbrusta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes punctigula''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio [[Picinae]] kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Franca Gujano]], [[Peruo]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]]; ankaŭ en orienta [[Panamo]] de [[Centrameriko]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj [[arbaro]]j, subtropikaj aŭ tropikaj manglejoj kaj draste degraditaj iamaj arbaroj. ==Priskribo== La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi havas nigrajn antaŭan kaj centran kapon kaj tre ruĝan kaj kontrastan malantaŭan kronon. La vizaĝo kaj ĉirkaŭokulo estas grizaj, dum la okuloj tre nigre kaj grande kontrastas. La dorso estas bruneca kun horizontala nigra fajna striado. Ankaŭ la brusto estas bruneca kun vertikalaj fadenoj de nigraj puntoj kvazaŭ pendigitaj el tre punktita gorĝo (nigreca). La beko estas malhelgrizeca kaj la masklo montras ruĝan mustaĉan bridon el la suba bekobazo inter la vizaĝo kaj la gorĝozono. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Makulbrustan pegon priskribis la franca saĝulo [[Georges-Louis Leclerc]], grafo de Buffon en 1780 en sia ''Histoire Naturelle des Oiseaux'' el specimeno kolektita en [[Kajeno]], [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=13 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | pages=46–47 | chapter=Le petit pic rayé de Cayenne | language=fr | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42410471 }}</ref> Tiun birdon ankaŭ bildigis mankolorigita plato gravurita de [[François-Nicolas Martinet]] en ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle'', kiun oni produktis laŭ superrigardo de [[Edme-Louis Daubenton]] por akompani la tekton de Buffon.<ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Pic rayé, de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=7 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 613 | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/35219051 }}</ref> Nek la platoklarigo nek la priskribo de Buffon montris sciencan nomon, sed en 1783 la nederlanda natursciencisto [[Pieter Boddaert]] stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Picus punctigula''<!--actually looks like punotigula--> en sia katalogo de ''Planches Enluminées''.<ref>{{cite book | last=Boddaert | first=Pieter | author-link=Pieter Boddaert | year=1783 | title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton: avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés | place=Utrecht | page=37, Number 613 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27822657 | language=fr }}</ref> Dum multaj jaroj, la Punktobrusta pego estis metita en la genron ''[[Chrysoptilus]]'', sed ĝi estas nun metita en la genron ''[[Colaptes]]'', kiun enkondukis la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://zenodo.org/record/1669971 }}</ref><ref name=IOC12.2/> La genronomo devenas de la [[antikva greka|malnovgreka]] vorto κολάπτης (*koláptēs*), kun la signifo "ĉizisto" aŭ "bekofrapanto".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=113 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2/> *''C. p. ujhelyii'' ([[Gyula Madarász|Madarász]], 1912) orienta Panamo ĝis norda Kolombio *''C. p. striatigularis'' ([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1914) okcident-centra Kolombio *''C. p. punctipectus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) orienta Kolombio kaj Venezuelo, krom ties nordokcidento *''C. p. zuliae'' ([[Charles B. Cory|Cory]], 1915) nordokcidenta Venezuelo *''C. p. punctigula'' ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) la [[Gujanoj]] kaj [[Amapao]] en norda Brazilo *''C. p. guttatus'' ([[Johann Baptist von Spix|von Spix]], 1824) la [[Amazona Baseno]] de orienta Ekvadoro, orienta Peruo, nordorienta Bolivio kaj okcidenta ĝis nordorienta Brazilo Oni proponis pliajn subdividojn de tiuj subspecioj, sed ili ne estis akceptitaj.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Spot-breasted Woodpecker (''Colaptes punctigula''), version 1.0. EEn ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spbwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro, 2023</ref> [[File:Spot-breasted Woodpecker 2.jpg|thumb|left|210ra|Ino de ''C. p. guttatus'' ĉe Sacha, Ekvadoro]] ==Fonto== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47385/all Colaptes punctigula]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3908 Filmoj de Punktobrusta pego] ĉe Interreta Birdokolekto *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Punktobrusta pego] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516121920/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20130422015802/http://www.birding-in-peru.com/images/BirdImages/Spot-breasted-Woodpecker.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006175008/http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm |date=2013-10-06 }} {{Birdoj}} [[kategorio:Pegedoj]] [[kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] hm2tjne325ckbvy6r4aeze6ckmcb9bp 9481060 9481058 2026-09-24T10:55:35Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9481060 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Punktobrusta pego |koloro = pink |dosiero = Spot-breasted_Woodpecker_700.jpg |priskribo de dosiero = Punktobrustaj pegoj |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Punktobrusta pego''' ''C. punctigula'' |statuso = LC |dunomo = ''Colaptes punctigula'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |dosiero larĝo=240px |mapo de vivoteritorioj =Colaptes punctigula map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktobrusta pego''' aŭ '''Makulbrusta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes punctigula''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio [[Picinae]] kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Franca Gujano]], [[Peruo]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]]; ankaŭ en orienta [[Panamo]] de [[Centrameriko]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj [[arbaro]]j, subtropikaj aŭ tropikaj manglejoj kaj draste degraditaj iamaj arbaroj. ==Priskribo== La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi havas nigrajn antaŭan kaj centran kapon kaj tre ruĝan kaj kontrastan malantaŭan kronon. La vizaĝo kaj ĉirkaŭokulo estas grizaj, dum la okuloj tre nigre kaj grande kontrastas. La dorso estas bruneca kun horizontala nigra fajna striado. Ankaŭ la brusto estas bruneca kun vertikalaj fadenoj de nigraj puntoj kvazaŭ pendigitaj el tre punktita gorĝo (nigreca). La beko estas malhelgrizeca kaj la masklo montras ruĝan mustaĉan bridon el la suba bekobazo inter la vizaĝo kaj la gorĝozono. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Makulbrustan pegon priskribis la franca saĝulo [[Georges-Louis Leclerc]], grafo de Buffon en 1780 en sia ''Histoire Naturelle des Oiseaux'' el specimeno kolektita en [[Kajeno]], [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=13 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | pages=46–47 | chapter=Le petit pic rayé de Cayenne | language=fr | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42410471 }}</ref> Tiun birdon ankaŭ bildigis mankolorigita plato gravurita de [[François-Nicolas Martinet]] en ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle'', kiun oni produktis laŭ superrigardo de [[Edme-Louis Daubenton]] por akompani la tekton de Buffon.<ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Pic rayé, de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=7 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 613 | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/35219051 }}</ref> Nek la platoklarigo nek la priskribo de Buffon montris sciencan nomon, sed en 1783 la nederlanda natursciencisto [[Pieter Boddaert]] stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Picus punctigula''<!--actually looks like punotigula--> en sia katalogo de ''Planches Enluminées''.<ref>{{cite book | last=Boddaert | first=Pieter | author-link=Pieter Boddaert | year=1783 | title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton: avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés | place=Utrecht | page=37, Number 613 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27822657 | language=fr }}</ref> Dum multaj jaroj, la Punktobrusta pego estis metita en la genron ''[[Chrysoptilus]]'', sed ĝi estas nun metita en la genron ''[[Colaptes]]'', kiun enkondukis la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://zenodo.org/record/1669971 }}</ref><ref name=IOC12.2/> La genronomo devenas de la [[antikva greka|malnovgreka]] vorto κολάπτης (*koláptēs*), kun la signifo "ĉizisto" aŭ "bekofrapanto".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=113 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eds. (Aŭgusto 2022). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ "Woodpeckers".] IOC World Bird List. v 12.2. Alirita la 9an de Januaro 2023.</ref> *''C. p. ujhelyii'' ([[Gyula Madarász|Madarász]], 1912) orienta Panamo ĝis norda Kolombio *''C. p. striatigularis'' ([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1914) okcident-centra Kolombio *''C. p. punctipectus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) orienta Kolombio kaj Venezuelo, krom ties nordokcidento *''C. p. zuliae'' ([[Charles B. Cory|Cory]], 1915) nordokcidenta Venezuelo *''C. p. punctigula'' ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) la [[Gujanoj]] kaj [[Amapao]] en norda Brazilo *''C. p. guttatus'' ([[Johann Baptist von Spix|von Spix]], 1824) la [[Amazona Baseno]] de orienta Ekvadoro, orienta Peruo, nordorienta Bolivio kaj okcidenta ĝis nordorienta Brazilo Oni proponis pliajn subdividojn de tiuj subspecioj, sed ili ne estis akceptitaj.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Spot-breasted Woodpecker (''Colaptes punctigula''), version 1.0. EEn ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spbwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro, 2023</ref> [[File:Spot-breasted Woodpecker 2.jpg|thumb|left|210ra|Ino de ''C. p. guttatus'' ĉe Sacha, Ekvadoro]] ==Fonto== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47385/all Colaptes punctigula]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3908 Filmoj de Punktobrusta pego] ĉe Interreta Birdokolekto *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Punktobrusta pego] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516121920/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20130422015802/http://www.birding-in-peru.com/images/BirdImages/Spot-breasted-Woodpecker.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006175008/http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm |date=2013-10-06 }} {{Birdoj}} [[kategorio:Pegedoj]] [[kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] peu3fuv1heity5ckhr6n8kb2jvn2fx4 Verdanigra pego 0 258192 9481075 9241611 2026-09-24T11:21:29Z Kani 670 9481075 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdanigra pego |koloro = pink |dosiero = Green-barred woodpecker (Colaptes melanochloros melanochloros) male Colonia.jpg |priskribo de dosiero = Masklo, Urugvajo |dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Green-barred woodpecker (Colaptes melanochloros melanochloros) female Campana.jpg |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = Ino, Argentino<br>ambaŭ ''C. m. melanochlorus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Verdanigra pego''' ''C. melanochloros'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-barred Woodpecker ''Colaptes melanochloros'' |volume=2016 |article-number=e.T22727950A94966460 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727950A94966460.en |access-date=30a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes melanochloros'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Colaptes melanochloros map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdanigra pego''' aŭ '''Verdastria pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes melanochloros''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio ''[[Picinae]]'' kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Paragvajo]] kaj [[Urugvajo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. == Priskribo == [[Dosiero:Colaptes melanochloros 1.jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi estas iom similaj al la [[Punktobrusta pego]], tio estas kun tre striecaj aŭ punktohavaj korpopartoj kun griza vizaĝo kaj nigroruĝaj markoj en kapo. Tiu ĉi specio tamen estas pli verdeca kaj strieca kaj havas nigran antaŭan kronon kaj ruĝegan malantaŭan kronon tre kontrastan. La tuta ventro estas punktohava, ne nur ĉe la brusto kiel ĉe la Punktobrusta pego, kaj la dorso estas multe pli malhela kaj strieca nigroverde kaj de tie la nomo kaj latinlingve kaj esperante. La vosto kaj la okuloj estas nigraj kaj la beko grizeca. ==Taxonomy and systematics== The green-barred woodpecker was [[Species description|formally described]] in 1788 by the German naturalist [[Johann Friedrich Gmelin]] in his revised and expanded edition of [[Carl Linnaeus]]'s ''[[Systema Naturae]]''. He placed it with woodpeckers in the [[genus]] ''[[Picus]]'' and coined the [[binomial nomenclature|binomial name]] ''Picus melanochloros''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=427 | url=http://biodiversitylibrary.org/page/25751671 }}</ref> The [[specific epithet]] ''melanochloros'' combines the [[Ancient Greek]] ''melas'' meaning "black" with ''khlōros'' meaning "green" or "yellow".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=246 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n246/mode/1up }}</ref> Gmelin based his description on "Le grand pic rayé de Cayenne" that had been described and illustrated in 1760 by the French polymath [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Comte de Buffon]].<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=7 | location=Paris | publisher=De l'Imprimerie Royale | pages=30–31 | chapter=Le grand pic rayé de Cayenne | language=French | chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1069720s/f58.item }}</ref><ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Grand pic rayé de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=8 | location=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 719 | chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35218333 }}</ref> Buffon mistakenly believed that his specimen had been collected in [[Cayenne]], French Guiana but the species does not occur there. Instead, the [[type locality (biology)|type locality]] has been designated as [[Rio de Janeiro]] in Brazil.<ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=106 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477539 }}</ref> The green-barred woodpecker was moved to the genus ''Chrysoptilus'',<ref name=peters/> but this genus has been merged into ''[[Colaptes]]'' based on the results of a 2011 [[molecular phylogenetic]] study.<ref>{{cite journal |last1=Moore |first1=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.011 |pmid=20863898 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2023 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=19 February 2023 }}</ref> The [[American Ornithological Society]], the [[International Ornithological Committee]], and the [[Clements taxonomy]] assign these five subspecies to the green-barred woodpecker:<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=ioc/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref> *''C. m. melanochloros'' <small>([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788)</small> *''C. m. nattereri'' <small>([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> *''C. m. melanolaimus'' <small>(Malherbe, 1857)</small> *''C. m. nigroviridis'' <small>(Grant, C.H.B., 1911)</small> *''C. m. leucofrenatus'' <small>[[Friedrich Leybold|Leybold]], 1873</small> The last three subspecies have in the past been separated as the golden-breasted woodpecker (''C. melanolaimus''), and [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retains that treatment.<ref name=HBW7>HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip retrieved December 13, 2022</ref> The "green-barred" and "golden-breasted" groups interbreed where they meet.<ref name=GBWO-BOW>{{cite journal | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Winkler | first2=H. | last3=Christie | first3=D.A. | last4=Collar | first4=N. | last5=Kirwan | first5=G.M. | date=2022 | title=Green-barred Woodpecker (''Colaptes melanochloros''), version 1.1 | editor1-last=Sly | editor1-first=N.D. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.grbwoo3.01.1 }}</ref> Some authors have also treated ''C. m. nigroviridis'' as a separate species.<ref name=SACClist/> This article follows the five-subspecies model. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Fonto == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47386/all Colaptes melanochloros]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝ Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Urugvajo]] a40fqauryomz4vuc04yspx7irtuj75e 9481082 9481075 2026-09-24T11:23:00Z Kani 670 /* Fonto */ 9481082 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdanigra pego |koloro = pink |dosiero = Green-barred woodpecker (Colaptes melanochloros melanochloros) male Colonia.jpg |priskribo de dosiero = Masklo, Urugvajo |dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Green-barred woodpecker (Colaptes melanochloros melanochloros) female Campana.jpg |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = Ino, Argentino<br>ambaŭ ''C. m. melanochlorus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Verdanigra pego''' ''C. melanochloros'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-barred Woodpecker ''Colaptes melanochloros'' |volume=2016 |article-number=e.T22727950A94966460 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727950A94966460.en |access-date=30a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes melanochloros'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Colaptes melanochloros map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdanigra pego''' aŭ '''Verdastria pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes melanochloros''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio ''[[Picinae]]'' kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Paragvajo]] kaj [[Urugvajo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. == Priskribo == [[Dosiero:Colaptes melanochloros 1.jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi estas iom similaj al la [[Punktobrusta pego]], tio estas kun tre striecaj aŭ punktohavaj korpopartoj kun griza vizaĝo kaj nigroruĝaj markoj en kapo. Tiu ĉi specio tamen estas pli verdeca kaj strieca kaj havas nigran antaŭan kronon kaj ruĝegan malantaŭan kronon tre kontrastan. La tuta ventro estas punktohava, ne nur ĉe la brusto kiel ĉe la Punktobrusta pego, kaj la dorso estas multe pli malhela kaj strieca nigroverde kaj de tie la nomo kaj latinlingve kaj esperante. La vosto kaj la okuloj estas nigraj kaj la beko grizeca. ==Taxonomy and systematics== The green-barred woodpecker was [[Species description|formally described]] in 1788 by the German naturalist [[Johann Friedrich Gmelin]] in his revised and expanded edition of [[Carl Linnaeus]]'s ''[[Systema Naturae]]''. He placed it with woodpeckers in the [[genus]] ''[[Picus]]'' and coined the [[binomial nomenclature|binomial name]] ''Picus melanochloros''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=427 | url=http://biodiversitylibrary.org/page/25751671 }}</ref> The [[specific epithet]] ''melanochloros'' combines the [[Ancient Greek]] ''melas'' meaning "black" with ''khlōros'' meaning "green" or "yellow".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=246 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n246/mode/1up }}</ref> Gmelin based his description on "Le grand pic rayé de Cayenne" that had been described and illustrated in 1760 by the French polymath [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Comte de Buffon]].<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=7 | location=Paris | publisher=De l'Imprimerie Royale | pages=30–31 | chapter=Le grand pic rayé de Cayenne | language=French | chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1069720s/f58.item }}</ref><ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Grand pic rayé de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=8 | location=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 719 | chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35218333 }}</ref> Buffon mistakenly believed that his specimen had been collected in [[Cayenne]], French Guiana but the species does not occur there. Instead, the [[type locality (biology)|type locality]] has been designated as [[Rio de Janeiro]] in Brazil.<ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=106 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477539 }}</ref> The green-barred woodpecker was moved to the genus ''Chrysoptilus'',<ref name=peters/> but this genus has been merged into ''[[Colaptes]]'' based on the results of a 2011 [[molecular phylogenetic]] study.<ref>{{cite journal |last1=Moore |first1=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.011 |pmid=20863898 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2023 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=19 February 2023 }}</ref> The [[American Ornithological Society]], the [[International Ornithological Committee]], and the [[Clements taxonomy]] assign these five subspecies to the green-barred woodpecker:<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=ioc/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref> *''C. m. melanochloros'' <small>([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788)</small> *''C. m. nattereri'' <small>([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> *''C. m. melanolaimus'' <small>(Malherbe, 1857)</small> *''C. m. nigroviridis'' <small>(Grant, C.H.B., 1911)</small> *''C. m. leucofrenatus'' <small>[[Friedrich Leybold|Leybold]], 1873</small> The last three subspecies have in the past been separated as the golden-breasted woodpecker (''C. melanolaimus''), and [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retains that treatment.<ref name=HBW7>HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip retrieved December 13, 2022</ref> The "green-barred" and "golden-breasted" groups interbreed where they meet.<ref name=GBWO-BOW>{{cite journal | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Winkler | first2=H. | last3=Christie | first3=D.A. | last4=Collar | first4=N. | last5=Kirwan | first5=G.M. | date=2022 | title=Green-barred Woodpecker (''Colaptes melanochloros''), version 1.1 | editor1-last=Sly | editor1-first=N.D. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.grbwoo3.01.1 }}</ref> Some authors have also treated ''C. m. nigroviridis'' as a separate species.<ref name=SACClist/> This article follows the five-subspecies model. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Fonto == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47386/all Colaptes melanochloros]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝ Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Urugvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] 2mismeogyjcvn0kheox102qofl70s5r 9481106 9481082 2026-09-24T11:43:39Z Kani 670 9481106 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdanigra pego |koloro = pink |dosiero = Green-barred woodpecker (Colaptes melanochloros melanochloros) male Colonia.jpg |priskribo de dosiero = Masklo, Urugvajo |dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Green-barred woodpecker (Colaptes melanochloros melanochloros) female Campana.jpg |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = Ino, Argentino<br>ambaŭ ''C. m. melanochlorus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Verdanigra pego''' ''C. melanochloros'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-barred Woodpecker ''Colaptes melanochloros'' |volume=2016 |article-number=e.T22727950A94966460 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727950A94966460.en |access-date=30a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes melanochloros'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Colaptes melanochloros map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdanigra pego'''<ref>Laŭ la scienca nomo.</ref> aŭ '''Verdastria pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes melanochloros''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio ''[[Picinae]]'' kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Paragvajo]] kaj [[Urugvajo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. == Priskribo == [[Dosiero:Colaptes melanochloros 1.jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi estas iom similaj al la [[Punktobrusta pego]], tio estas kun tre striecaj aŭ punktohavaj korpopartoj kun griza vizaĝo kaj nigroruĝaj markoj en kapo. Tiu ĉi specio tamen estas pli verdeca kaj strieca kaj havas nigran antaŭan kronon kaj ruĝegan malantaŭan kronon tre kontrastan. La tuta ventro estas punktohava, ne nur ĉe la brusto kiel ĉe la Punktobrusta pego, kaj la dorso estas multe pli malhela kaj strieca nigroverde kaj de tie la nomo kaj latinlingve kaj esperante. La vosto kaj la okuloj estas nigraj kaj la beko grizeca. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verdanigran pegon [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun la pegoj de la [[genro]] ''[[Picus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Picus melanochloros''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=427 | url=http://biodiversitylibrary.org/page/25751671 }}</ref> La [[specia epiteto]] ''melanochloros'' kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''melas'' kun la signifo "nigra" kun ''ĥlōros'' kun la signifo "verda" aŭ "flava".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=246 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n246/mode/1up }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur "Le grand pic rayé de Cayenne" kiun estis priskribinta kaj bildiginta en 1760 la franca saĝulo [[Georges-Louis Leclerc]], grafo de Buffon.<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=7 | location=Paris | publisher=De l'Imprimerie Royale | pages=30–31 | chapter=Le grand pic rayé de Cayenne | language=French | chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1069720s/f58.item }}</ref><ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Grand pic rayé de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=8 | location=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 719 | chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35218333 }}</ref> Buffon erare kredis, ke lia specimeno estis kolektita en [[Kajeno]], Franca Gujano, sed fakte la specio ne vivas tie. Anstataŭe, la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estis markita kiel [[Rio de Janeiro]] en Brazilo.<ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=106 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477539 }}</ref> La Verdastria pego estis transigita al la genro ''Chrysoptilus'',<ref name=peters/>, sed tiu genro estis kunfandita kun ''[[Colaptes]]'' surbaze de la rezultoj de [[molekula filogenetiko|molekul-filogenetika]] studo el 2011.<ref>{{cite journal |last1=Moore |first1=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.011 |pmid=20863898 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2023 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=19a de Februaro 2023 }}</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] atribuas jenajn kvin subspeciojn al la Verdastria pego:<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 24, 2022</ref><ref name=ioc/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> *''C. m. melanochloros'' <small>([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788)</small> suda kaj sudorienta Brazilo, sudorienta Paragvajo, plej nordorienta Argentino kaj granda parto de Urugvajo *''C. m. nattereri'' <small>([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> de nordorienta kaj sud-centra Brazilo suden ĝis orienta Bolivio *''C. m. melanolaimus'' <small>(Malherbe, 1857)</small> centra kaj suda Bolivio *''C. m. nigroviridis'' <small>(Grant, C.H.B., 1911)</small> suda Bolivio, okcidenta Paragvajo, norda kaj orienta Argentino, kaj okcidenta Urugvajo *''C. m. leucofrenatus'' <small>[[Friedrich Leybold|Leybold]], 1873</small> nordokcidenta kaj okcident-centra Argentino La lastaj tri subspecioj estis en la pasinteco traktataj kiel aparta specio, nome orbrusta pego (''C. melanolaimus''), kaj la verko ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) de [[BirdLife International]] konservas tiun klasifikon.<ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> La grupoj "verd-strieca" kaj "orbrusta" interreproduktiĝas tie, kie ili renkontiĝas.<ref name=GBWO-BOW>{{cite journal | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Winkler | first2=H. | last3=Christie | first3=D.A. | last4=Collar | first4=N. | last5=Kirwan | first5=G.M. | date=2022 | title=Green-barred Woodpecker (''Colaptes melanochloros''), version 1.1 | editor1-last=Sly | editor1-first=N.D. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.grbwoo3.01.1 }}</ref> Iuj aŭtoroj ankaŭ traktis ''C. m. nigroviridis'' kiel apartan specion.<ref name=SACClist/> Tiu ĉi artikolo sekvas la kvin-subspecian modelon. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Fonto == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47386/all Colaptes melanochloros]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝ Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Urugvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] ikqi7vo00lf0e0zjioz3qsndd56soft 9481110 9481106 2026-09-24T11:44:42Z Kani 670 9481110 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verdanigra pego |koloro = pink |dosiero = Green-barred woodpecker (Colaptes melanochloros melanochloros) male Colonia.jpg |priskribo de dosiero = Masklo, Urugvajo |dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Green-barred woodpecker (Colaptes melanochloros melanochloros) female Campana.jpg |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = Ino, Argentino<br>ambaŭ ''C. m. melanochlorus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Verdanigra pego''' ''C. melanochloros'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-barred Woodpecker ''Colaptes melanochloros'' |volume=2016 |article-number=e.T22727950A94966460 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727950A94966460.en |access-date=30a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes melanochloros'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Colaptes melanochloros map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdanigra pego'''<ref>Laŭ la scienca nomo.</ref> aŭ '''Verdastria pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes melanochloros''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio ''[[Picinae]]'' kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Paragvajo]] kaj [[Urugvajo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. == Priskribo == [[Dosiero:Colaptes melanochloros 1.jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi estas iom similaj al la [[Punktobrusta pego]], tio estas kun tre striecaj aŭ punktohavaj korpopartoj kun griza vizaĝo kaj nigroruĝaj markoj en kapo. Tiu ĉi specio tamen estas pli verdeca kaj strieca kaj havas nigran antaŭan kronon kaj ruĝegan malantaŭan kronon tre kontrastan. La tuta ventro estas punktohava, ne nur ĉe la brusto kiel ĉe la Punktobrusta pego, kaj la dorso estas multe pli malhela kaj strieca nigroverde kaj de tie la nomo kaj latinlingve kaj esperante. La vosto kaj la okuloj estas nigraj kaj la beko grizeca. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verdanigran pegon [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun la pegoj de la [[genro]] ''[[Picus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Picus melanochloros''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=427 | url=http://biodiversitylibrary.org/page/25751671 }}</ref> La [[specia epiteto]] ''melanochloros'' kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''melas'' kun la signifo "nigra" kun ''ĥlōros'' kun la signifo "verda" aŭ "flava".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=246 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n246/mode/1up }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur "Le grand pic rayé de Cayenne" kiun estis priskribinta kaj bildiginta en 1760 la franca saĝulo [[Georges-Louis Leclerc]], grafo de Buffon.<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=7 | location=Paris | publisher=De l'Imprimerie Royale | pages=30–31 | chapter=Le grand pic rayé de Cayenne | language=French | chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1069720s/f58.item }}</ref><ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Grand pic rayé de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=8 | location=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 719 | chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35218333 }}</ref> Buffon erare kredis, ke lia specimeno estis kolektita en [[Kajeno]], Franca Gujano, sed fakte la specio ne vivas tie. Anstataŭe, la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estis markita kiel [[Rio de Janeiro]] en Brazilo.<ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=106 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477539 }}</ref> La Verdastria pego estis transigita al la genro ''Chrysoptilus'',<ref name=peters/>, sed tiu genro estis kunfandita kun ''[[Colaptes]]'' surbaze de la rezultoj de [[molekula filogenetiko|molekul-filogenetika]] studo el 2011.<ref>{{cite journal |last1=Moore |first1=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.011 |pmid=20863898 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2023 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=19a de Februaro 2023 }}</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] atribuas jenajn kvin subspeciojn al la Verdastria pego:<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 24, 2022</ref><ref name=ioc/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> *''C. m. melanochloros'' <small>([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788)</small> suda kaj sudorienta Brazilo, sudorienta Paragvajo, plej nordorienta Argentino kaj granda parto de Urugvajo *''C. m. nattereri'' <small>([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845)</small> de nordorienta kaj sud-centra Brazilo suden ĝis orienta Bolivio *''C. m. melanolaimus'' <small>(Malherbe, 1857)</small> centra kaj suda Bolivio *''C. m. nigroviridis'' <small>(Grant, C.H.B., 1911)</small> suda Bolivio, okcidenta Paragvajo, norda kaj orienta Argentino, kaj okcidenta Urugvajo *''C. m. leucofrenatus'' <small>[[Friedrich Leybold|Leybold]], 1873</small> nordokcidenta kaj okcident-centra Argentino La lastaj tri subspecioj estis en la pasinteco traktataj kiel aparta specio, nome orbrusta pego (''C. melanolaimus''), kaj la verko ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) de [[BirdLife International]] konservas tiun klasifikon.<ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> La grupoj "verd-strieca" kaj "orbrusta" interreproduktiĝas tie, kie ili renkontiĝas.<ref name=GBWO-BOW>{{cite journal | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Winkler | first2=H. | last3=Christie | first3=D.A. | last4=Collar | first4=N. | last5=Kirwan | first5=G.M. | date=2022 | title=Green-barred Woodpecker (''Colaptes melanochloros''), version 1.1 | editor1-last=Sly | editor1-first=N.D. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.grbwoo3.01.1 }}</ref> Iuj aŭtoroj ankaŭ traktis ''C. m. nigroviridis'' kiel apartan specion.<ref name=SACClist/> Tiu ĉi artikolo sekvas la kvin-subspecian modelon. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Fonto == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47386/all Colaptes melanochloros]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝ Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Urugvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] 6do9ln2n5m86jiktqnd807z9ldt7zsd Barata pavo 0 260344 9480976 9479934 2026-09-24T05:50:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480976 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Barata pavo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Paon bleu faisant la roue - peacock.JPG |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Memmontranta masklo [[Dosiero:Pavo cristatus (call).ogg|eta]] |dosiero2 = TAUZoo eman028.JPG |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero2 = ino |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes'' |familio = [[Fazanedoj]] ''Phasianidae'' |genro = ''[[Pavo]]'' |specio = ''P. cristatus'' |statuso = LC |dunomo = ''Pavo cristatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |mapo de vivoteritorioj =Indian Peacock Range.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Barata pavo''' (''Pavo cristatus''), ankaŭ nomata '''Hindia pavo''', '''Hinduja pavo''', '''Hinda pavo''', '''Ordinara pavo''' aŭ '''Blua pavo''', estas [[specio]] de birdo apartenanta al la [[genro]] ''[[Pavo]]'' de la [[familio]] de ''Fazanedoj''. Ĝi originas de la [[hinda subkontinento]] kaj estas la [[nacia birdo]] de [[Barato]]. Ĝi estas granda kaj brilkolora birdo indiĝena de [[Suda Azio]], sed enmetita kaj duonsovaĝigita en multaj aliaj partoj de la mondo. La masklo estas ĉefe blua kun ventumilforna kresto de kulerpintaj plumoj kaj estas konata pro la longa “vosto” formata de longaj supravostaj kovrilplumoj kiuj montras kolorajn okulmakulojn. Tiuj rigidaj kaj longaj plumoj estas levataj kiel ventumilo kaj agitataj dum memmontra ceremonio por pariĝado. La ino ne havas tiun voston, havas verdecan kolon kaj pli senkoloran brunecan plumaron. == Taksonomio kaj nomigo == La Barata pavo estis unu el la multaj specioj origine priskribitaj de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18a jarcento]] nome ''[[Systema Naturae]]'', kaj ĝi ankoraŭ portas sian originan nomon de ''Pavo cristatus''.<ref>{{la icon}} {{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=Carl|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).}}</ref> La [[latina]] genra nomo ''Pavo'' kaj similaj nacilingvaj nomoj ŝajne estas origine onomatopeoj de la kutima alvoko de la birdo. La specinomo ''cristatus'' aludas al la kresto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Pheasants of the World: Biology and Natural History|familia nomo=Johnsgard|persona nomo=P.A.|jaro=1999|loko=Washington, DC|eldoninto=Smithsonian Institution Press|ISBN=1-56098-839-8|paĝo=374}}</ref> Simile la nomo uzeblas en multaj lingvoj por aludi personojn kiuj fanfaronas tiel kiel la pavo per montrado de ŝajna “vosto”. [[Geoffrey Chaucer|Chaucer]] (1343–1400) uzis la vorton por aludi al fiera kaj fanfarona persono en sia [[komparo]] "''proud a pekok''" (fiera kiel pavo) en [[Troilus and Criseyde]] (Libro I, linio 210).<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/etymologicaldict00weekuoft#page/528/mode/1up/|titolo=An etymological dictionary of modern English|aŭtoro=Weekley, E|jaro=1921|eldoninto=John Murray, London}}</ref> La [[greka]] vorto por pavo estas ''taos'' kaj ŝajne rilatas al la persa "tavus" (kiel ĉe ''Takht-i-Tâvus'' por la fama [[Pavotrono]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Peacock in Indian art, thought and literature|url=https://archive.org/details/peacockinindiana0000unse|aŭtoro=Lal, Krishna|jaro=2007|eldoninto=Abhinav Publications|ISBN=8170174295}}</ref>). La hebrea vorto ''tuki'' (plurale ''tukkijim'') ŝajne devenas el tamila ''tokei'' sed foje estis rilatita al la egipta ''tekh''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/booksword00unkngoog#page/n197/mode/1up/|titolo=The book of the sword|aŭtoro=Burton, R F|jaro=1884|eldoninto=Chatto and Windus, London|paĝo=155}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cultivated plants and domesticated animals in their migration from Asia to Europe: historico-linguistic studies Volume 7 of Amsterdam studies in the theory and history of linguistic science Amsterdam studies in the theory and history of linguistic science. Series I, Amsterdam classics in linguistics,1800-1925|aŭtoro=Hehn, Victor; James P. Mallory|jaro=1976|eldoninto=John Benjamins Publishing Company|ISBN=9027208719|paĝo=263}}</ref> == Aspekto == [[Dosiero:Pacritete.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|Kapo de pavo]] [[Dosiero:Feather of male Pavo cristatus (Indian peafowl).jpg|eta|220ra|Plumo de virseksa ''Pavo cristatus''.]] [[Dosiero:Peacock's back.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|Dorso de pavo]] Virseksaj barataj pavoj estas grandaj birdoj mezaveraĝe longaj 107 [[cm]] (el beko al vosto el 100 al 115&nbsp;cm) aŭ 2,2 [[m]] (195 al 225&nbsp;cm), se kalkulante la [[vosto]]n, kaj pezas ĉ. 5 [[kg]] (4–6&nbsp;kg). Inseksaj barataj pavoj estas pli malgrandaj mezaveraĝe longaj 86 al 95&nbsp;cm kaj pezas mezaveraĝe ĉ. 3,4&nbsp;kg (2.75–4&nbsp;kg). Ties grando, koloro kaj krestoformo faras ilin nekonfuzeblaj ene de sia indiĝena distribua teritorio. La plumaro de la virseksuloj estas irize blu-verda, kun la superaj kvazaŭvostaj plumoj ĉ. 1 m pli longaj ol la aliaj. Tiuj plumoj havas [[flava]]jn okulformajn makulojn kaj malfermiĝas ventumilforme por logi inseksulojn al [[kopulacio]]. Pli precize la masklo estas metalecblua en krono, kun kapoplumoj mallongaj kaj buklaj. La ventumilforma kresto en kapo estas farata el plumoj kun nudaj nigraj stangoj kaj pinte per ruĝecverda reteco. Blanka strio superokula kaj kreskalunforma blanka makulo subokula estas formata de nuda blanka haŭtaĵo. La kapoflankoj havas irizecajn verdecbluajn plumojn. La dorso havas skvamecajn bronzverdecajn plumojn kun nigraj kaj kuprokoloraj markoj. Ŝultroj kaj flugiloj estas sablokoloraj kun nigra strieco, la unuarangaj estas brunaj kaj la duarangaj estas nigraj. La vosto estas malhelbruna kaj la montrebla falsa "vosto" estas komponata de longaj supraj vostokovriloj (pli da 200 plumoj, dum la vera vosto havas nur 20 plumojn) kaj preskaŭ ĉiuj el tiuj plumoj finas per prilaborita okulforma makulo. Kelkaj el la eksteraj plumoj ne havas la okulmakulon kaj finas per kreskalunforma nigra pinto. La suba vosto estas brile malhelverda nuance al nigreca subvoste. La femuroj estas sablokoloraj. La masklo havas spronon super la malantaŭa fringo.<ref name=whistler>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/popularhandbooko033226mbp#page/n458/mode/1up/|titolo=Popular handbook of Indian birds|aŭtoro=Whistler, Hugh|jaro=1949|eldono=4|eldoninto=Gurney and Jackson, London|ISBN=1406745766|paĝoj=401–410}}</ref><ref name=fbi>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/birdsindia04oaterich#page/68/mode/1up|titolo=Fauna of British India. Birds|aŭtoro=Blanford, WT|jaro=1898|volumo=4|eldoninto=Taylor and Francis, London|paĝoj=681–70}}</ref> [[Dosiero:Indian peafowl white mutation.jpg|eta|Blanka pavo [[Leŭkismo|leŭkista]] produktata per selekta bredado en multaj parkoj kiaj tiu de la [[Jardin des Plantes]], [[Parizo]]. Tiu mutacio estas komune miskonsiderata kiel [[Albinismo|albino]].]] La inoj havas plumaron pale verdetan, grizan kaj irize bluan, regantan la du unuaj. Dum la kopulacia epoko pavinoj facile distingiĝas el la virpavoj pro la mallongo de siaj supraj plumoj. Ekster la [[reprodukta sezono]] ili distingiĝas ankaŭ pro la [[koloro]] de la kola plumaro, kiu estas verda, dum tiu de la virpavoj estas blua. Pli precize la plenkreska pavino havas ruĝecbrunan kapon kun kresto kiel ĉe la masklo, sed la brunaj pintoj bordas verde. La supra korpo estas bruneca kun pli pala makuleteco. La unuarangaj, duarangaj kaj vosto estas malhelbrunaj. La suba kolo estas metalecverda kaj la brustoplumoj estas malhelbrunaj brile al verda. La resto de la subaj partoj estas blankeca.<ref name=whistler/> Lanugaj junuloj estas pale sablokoloraj kun malhelbruna marko en nuko konekte kun la okuloj.<ref name=fbi2>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/BakerFbiBirds5/BakerFBI5#page/n304/mode/1up/|titolo=Fauna of British India. Birds. Volume 5|aŭtoro=Baker, ECS|jaro=1928|eldono=2|eldoninto=Taylor and Francis, London|paĝoj=282–284}}</ref> Junaj maskloj ŝajnas kiel inoj sed ties flugiloj estas brunaj.<ref name=fbi2 /><ref name=hbk/> La supraj plumoj de la virpavoj uzataj por logi pavinojn estas ekzemplo de [[seksa duformismo]]. Kvankam ordinare oni nomas ilin vosto, ili fakte estas nur superaj korpaj plumoj. La virpava vosto mem estas tia, kia la pavina, kaŝtankolora kaj mallonga. La plej komunaj alvokoj de la birdoj estis laŭtaj krioj priskribitaj kiel ''pia-oŭ'' aŭ ''mej-aŭ''. La ofteco de la alvokoj pliiĝas antaŭ la epoko de la [[Musono]] sed ili povas ankaŭ esti elsenditaj pro alarmo aŭ kiam ili estas ĝenataj de laŭtaj bruoj. En arbaroj ties alvokoj ofte indikas la eston de predanto kia [[tigro]].<ref name=whistler/><ref name=hbk>{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of the birds of India and Pakistan|aŭtoro=Ali, S & S D Ripley|jaro=1980|volumo=2|eldono=2|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0195620631|paĝoj=123–126}}</ref> Ili faras ankaŭ multajn aliajn alvokojn kiaj rapida serio de ''ka-aan..ka-aan'' aŭ rapida ''kok-kok''.<ref name=hbk/><ref name=injar/> [[Dosiero:Lightmatter peacock tailfeathers closeup.jpg|eta|maldekstra|La okulmakulaj vostokovriloj de pavo]] Estas kelkaj kolormutacioj de la Barata pavo. Tiuj tre rare okazas en naturo, sed [[selekta bredado]] faris ilin komunaj en kaptiveco. La Nigraŝultra aŭ Japana mutacio estis dekomence konsiderata kiel subspecio ''P. c. nigripennis'', kaj estis interesa temo dum la epoko de Darvino. Ĉe tiu mutacio la masklo estas melanista kun nigraj flugiloj dum la ino estas ĉefe leŭkista kun okrecaj kaj nigraj markoj.<ref name=fbi2 /> Ĝi estas tamen nur kazo de genetika variado ene de la populacio. Aliaj variaĵoj inkludas la punktecan kaj blankan formojn, ĉiuj el kiuj estas rezulto de [[alela]] variaĵo je specifaj lokoj.<ref>{{Cite journal|title= Plumage Color Inheritance of the Indian Blue Peafowl (''Pavo Cristatus''): Blue, Black-Shouldered, Cameo, and Oaten|journal= Journal of Heredity |year=1991|doi= 10.1093/jhered/82.1.64|volume=82|pages=64–68|author= Somes, RG Jr. and R. E. Burger|doi_brokendate= 2010-06-02}}</ref><ref>{{Cite journal|title= Inheritance of the White and Pied Plumage Color Patterns in the Indian Peafowl (''Pavo cristatus'')|journal=J. Hered.|volume=84|pages=57–62|author=Somes, RG Jr. and R. E. Burger}}</ref> == Disvastiĝo kaj vivejo == [[Dosiero:Peacock with outspread plumes.JPG|eta|La longaj supraj vostokovriloj formas la falsan "voston" de la pavo]] La Barata pavo estas specio de [[loĝantaj birdoj]] en la [[Hinda subkontinento]] kaj krome troviĝas en la plej sekaj areoj de malaltaj teroj de [[Srilanko]]. En Suda Azio ĝi troviĝas ĉefe sub altitudo de 1800 m kaj en raraj kazoj ĉe 2000 m.<ref>{{Cite journal|author=Dodsworth, PTL |year=1912| title= Occurrence of the Common Peafowl ''Pavo cristatus'', Linnaeus in the neighbourhood of Simla, N.W. Himalayas| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=21|issue=3|pages=1082–1083}}</ref> Ĝi troviĝas en humidaj kaj sekaj deciduaj arbaroj, sed povas adaptiĝi al vivo en kultivataj regionoj kaj ĉe homaj setlejoj kaj troviĝas kutime kie akvo estas disponebla. En multaj partoj de norda Barato ili estas protektitaj pro religia sento kaj manĝas restaĵojn ĉe vilaĝoj kaj urboj. Kelkaj sugestis, ke la pavo estis enmetita en Eŭropo fare de [[Aleksandro la Granda]],<ref>{{Cite journal|page=40| title=The birds of Old English literature|journal=The journal of Germanic Philology|volume=2|issue=2|year=1898|url=http://www.archive.org/stream/cu31924031439544#page/n43/mode/1up/|author=Whitman, CH}}</ref> dum aliaj sugestis, ke la birdo atingis [[Ateno]]n je 450 a.K. kaj povus esti enmetita eĉ antaŭe.<ref name=cult>{{Cite journal| doi=10.2307/1177550| title=The Peacock Cult in Asia| author=Nair, P. Thankappan| journal=Asian Folklore Studies| volume=33| issue=2| year=1974| pages=93–170| url=http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a272.pdf| jstor=1177550| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2011-02-22| arkivurl=https://web.archive.org/web/20090205195010/http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a272.pdf| arkivdato=2009-02-05}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090205195010/http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a272.pdf |date=2009-02-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a272.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090205195010/http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a272.pdf |arkivdato=2009-02-05 }}</ref> De tiam tiu [[Orientaliso|orientalisa]] birdo estis enmetita en multaj aliaj partoj de la mondo kaj iĝis sovaĝigita en kelkaj areoj.<ref name=hbk/> == Kutimaro == Pavoj estas konataj pro la masklaj spektaklaj ceremoniaj plumoj kiuj, spite esti veraj dorsoplumoj, estas konsiderataj kiel vosto. Tiu "vosto" estas fakte formata de enorme longaj supraj vostokovriloj. La propra vosto estas bruna kaj mallonga kiel ĉe la pavino. La koloroj rezultas el la [[mikrostrukturo]] de la plumoj kaj de la rezulta optika fenomeno.<ref>{{cite journal | last = Blau | first = S.K. | title = Light as a Feather: Structural Elements Give Peacock Plumes Their Color | journal = Physics Today | volume = 57 | issue = 1 | pages = 18–20 | year = 2004 | url = http://www.aip.org/pt/vol-57/iss-1/p18.html | doi = 10.1063/1.1650059 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-02-22 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20060622111429/http://www.aip.org/pt/vol-57/iss-1/p18.html | arkivdato = 2006-06-22 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060622111429/http://www.aip.org/pt/vol-57/iss-1/p18.html |date=2006-06-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.aip.org/pt/vol-57/iss-1/p18.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060622111429/http://www.aip.org/pt/vol-57/iss-1/p18.html |arkivdato=2006-06-22 }}</ref> La longaj vostokovriloj (kaj tarsaj spronoj) de la masklo disvolviĝas nur post la dua vivojaro. Komplete disvolviĝaj vostokovriloj troviĝas ĉe birdoj pli maljunaj ol kvar jaroj. En norda Barato tiuj ekdisvolviĝas ĉiun februaron kaj [[plumoŝanĝo]] okazas fine de aŭgusto.<ref>{{Cite journal|doi=10.2307/1366352|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v076n03/p0344-p0346.pdf|title=Ecological Studies of the Plumes of the Peacock (''Pavo cristatus')|author=Sharma, IK|journal=The Condor|volume=76|issue=3|year=1974|pages=344–346|jstor=1366352|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606164128/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v076n03/p0344-p0346.pdf|arkivdato=2011-06-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606164128/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v076n03/p0344-p0346.pdf |date=2011-06-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v076n03/p0344-p0346.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606164128/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v076n03/p0344-p0346.pdf |arkivdato=2011-06-06 }}</ref> La ŝanĝo de flugoplumoj povas iam ajn okazi dum la jaro.<ref>{{Cite journal|url=http://hdl.handle.net/2246/3909|title=Notes on some pheasants from southwestern Asia, with remarks on molt|journal= American Museum novitates |volume= 1518|author= Marien, Daniel|year=1951|pages=1–25}}</ref> Oni supozas, ke la ornamaj vostokovriloj estas rezulto de la [[seksa selekto]] fare de inoj ĉar maskloj levas la vostokovrilojn kiel ventumilo kaj agitas ilin kiel parto de la memmontra [[ceremonio]]. Multaj studoj sugestis, ke la kvalito de la “vosto” estas [[malavantaĝa principo]] de la sankondiĉoj de maskloj kaj ke pavinoj selektas masklojn surbaze de ties plumaro. Pli ĵusaj studoj tamen sugestas, ke aliaj ŝlosiloj povus implici en partnera selektado fare de pavinoj.<ref>{{cite journal | last = Loyau | first = A. | coauthors = Saint Jalme, M., and Cagniant, C. | title = Multiple sexual advertisements honestly reflect health status in peacocks (''Pavo cristatus'') | journal = Behavioral Ecology and Sociobiology | volume = 58 | issue = 6 | pages = 552–557 | doi = 10.1007/s00265-005-0958-y | year = 2005 }}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.anbehav.2007.10.004|last=Takahashi|first=M.|coauthors=Arita, H., Hiraiwa-Hasegawa, M., Hasegawa, T.|year=2008|title=Peahens do not prefer peacocks with more elaborate trains|journal=Animal Behaviour|volume=75|issue=4|pages=1209–1219}}</ref> [[Dosiero:Indian Peahens I IMG 9647.jpg|eta|maldekstra|Barata pavino kun nematuruloj ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], [[Harjano]], [[Barato]]]] Ili troviĝas ĉefe surgrunde en malferma arbaro aŭ kultivejo kie ili manĝas en malgrandaj grupoj (1 pavo kun po 3 al 5 inoj) berojn, grenon sed ankaŭ predas [[serpento]]jn, [[lacerto]]jn kaj malgrandajn [[rodulo]]jn. Ties laŭtaj kaj kriecaj alvokoj helpas ties detektadon, kaj en arbaraj areoj, ofte indikas la ekziston de predanto kia [[tigro]]. Ili manĝas surgrunde, moviĝante en malgrandaj grupoj kaj kutime klopodas fuĝi kure perpiede inter subkreskaĵaro kaj eviti flugadon. Tamen ili flugas alte al arboj por ripozi.<ref name=hbk/> Post la [[reprodukta sezono]] la grupoj tendencas formiĝi nur de inoj kaj junuloj. Ili troviĝas malferme matene kaj tendencas resti ŝirme dum la taga varmo. Ili emas polvobanadon kaj krepuske la grupo piediras linie al preferata akvejo por trinki. Pavoj elsendas laŭtajn alvokojn ĉefe dum la reprodukta sezono. Ili povas alvoki nokte pro alarmo kaj najbaraj birdoj povas alvoki per responda serio. Oni identigis preskaŭ sep diferencajn alvokajn variantojn ĉe pavoj krom ses alarmalvokoj kiuj estas komune produktitaj de ambaŭ seksoj.<ref>{{Cite journal|journal= Journal of Ethology| title=Seasonal and diurnal use of eight different call types by Indian peafowl ( ''Pavo cristatus'' )|volume=26| issue=3|pages=375–381| year=2008| author=Takahashi M & T Hasegawa| doi=10.1007/s10164-007-0078-4}}</ref> Pavoj ripozas en grupoj nokte en altaj arboj sed povas foje uzi rokojn, konstruaĵojn aŭ elektrajn turojn. Ĉe [[Gir-Arbaro]], ili elektas altajn arbojn ĉe deklivaj riverbordoj.<ref>{{Cite journal|author=Trivedi,Pranav; Johnsingh,AJT |year=1996| title= Roost selection by Indian Peafowl (''Pavo cristatus'') in Gir Forest, India| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=93| issue=1|pages=25–29}}</ref><ref name=roost>{{Cite journal|author=Parasharya,BM; Mukherjee, Aeshita |year=1999| title= Roosting behaviour of Indian Peafowl ''Pavo cristatus''| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=96| issue=3| pages=471–472}}</ref> Birdoj alvenas krepuske kaj alvokas ofte antaŭ supreniri ĉe ripozejo.<ref>{{Cite journal|author=Navaneethakannan,K |year=1984| title= Activity patterns in a colony of Peafowls (''Pavo cristatus'') in nature| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=81| issue=2|pages=387–393}}</ref> Pro tiu kongregokutimo ripozeje, multaj populacistudioj estis farataj je tiuj lokoj. La populacistrukturo ne estas bone komprenata: en studo de norda Barato (Jodhpur) la nombro de maskloj estis 170-210 por 100 inoj sed studo pri krepuskaj kalkuladoj ĉe ripozejoj en suda Barato (Injar) sugestis proporcion de po 47 maskloj por 100 inoj.<ref name=injar/> === Reproduktado === La virpavoj ne helpas en la zorgo pri la ovoj kaj havas eĉ ses pavinojn porfoje. [[Dosiero:Pacribac.jpg|eta|Malantaŭa vidaĵo de ceremonia masklo montranta la mallongajn vostoplumojn]] [[Dosiero:Pavo cristatus MHNT.ZOO.2010.11.10.4.jpg|eta|''Pavo cristatus'' - [[MHNT]]]] Pavoj estas [[poligamiulo]]j, kaj la reprodukta sezono estas etenda sed ŝajne dependas el pluvoj. Kelkaj maskloj povas kuniĝi ĉe [[masklaro|masklarejoj]] kaj tiuj maskloj estas ofte proksime rilataj.<ref>{{Cite journal|doi=10.1038/43651|url=http://www.nbb.cornell.edu/neurobio/BioNB427/READINGS/Sherman1999.pdf|title=Peacocks lek with relatives even in the absence of social and environmental cues|journal=Nature |volume=401| pages=155–157 |author=Petrie M, Krupa A, Burke T. |year=1999}}</ref> Maskloj ĉe ''masklejoj'' ŝajne pluhavas malgrandajn teritoriojn proksime unu de alia kaj ili permesas inojn viziti ilin kaj ne klopodas pluteni inaron. Inoj ŝajne ne favoras specifajn masklojn.<ref>{{Cite journal| doi = 10.1016/S0003-3472(84)80159-1| volume = 32| issue = 3| pages = 830–835| last = Rands| first = M.R.M.| coauthors = M.W. Ridley, A.D. Lelliott| title = The social organization of feral peafowl| journal = Animal Behaviour| date = 1984-08}}</ref> Maskloj ceremonie memmontriĝas per levado de la supraj vostokovriloj kiel arkeca ventumilo. La flugiloj estas tenataj duonfermaj kaj suben kaj ili de tempo al tempo agitas tremble la longajn plumojn produktante aspran sonon. La virpavo fruntas la inon dekomence kaj pavofieras kaj saltetas kaj foje turniĝas por montri la voston.<ref name=hbk/> Maskloj povas ankaŭ senmoviĝi super manĝo por inviti inon kiel formo de ceremonia manĝo.<ref>{{Cite journal| url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n03/p0543-p0559.pdf| title=Courtship Feeding in Gallinaceous Birds| author=Stokes, AW & H. Warrington Williams| journal=The Auk| volume=88| issue=3| year=1971| pages=543–559| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2011-02-22| arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606164136/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n03/p0543-p0559.pdf| arkivdato=2011-06-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606164136/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n03/p0543-p0559.pdf |date=2011-06-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n03/p0543-p0559.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606164136/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n03/p0543-p0559.pdf |arkivdato=2011-06-06 }}</ref> Maskloj povas foje ceremonii eĉ dum foresto de inoj. Kiam masklo estas memmontrante, inoj ŝajne ne montras intereson kaj kutime plumanĝas.<ref name=injar/> La centra reprodukta sezono en suda [[Barato]] estas aprilo al majo, januaro al marto en [[Srilanko]] kaj junio en norda Barato. La nesto estas neprofunda skrapaĵo engrunda kovrita per folioj, bastonetoj kaj aliaj restaĵoj. Nestoj estas foje situaj ĉe konstruaĵoj<ref>{{Cite journal|author= Vyas,R |year=1994| title=Unusual breeding site of Indian Peafowl|journal= Newsletter for Birdwatchers| volume=34|issue=6|page=139.|url=http://www.archive.org/stream/NLBW34_6#page/n21/mode/1up}}</ref> kaj iam oni konstatis ke ili uzis neuzatajn nestoplatformojn de la [[Bengala grifo]]. La pavinoj demetas 4 ĝis 8 sablokolorajn al blankecajn [[ovo]]jn, kiuj estas [[Kovado|kovataj]] dum 28 tagoj fare nur de la ino. La pavaj ovoj estas hele kaŝtankoloraj kaj estas demetataj po unu ovo en tago, ofte vespere. La idoj estas [[nidifuga]]j kaj sekvas la patrinon post eloviĝo.<ref name=whistler/> Lanugaj junuloj povas foje grimpi sur la patrinaj dorsoj kaj la ino povas alporti ilin fluge al sekura arbobranĉo.<ref>{{Cite journal|author=Singh, H |year=1964| title= Peahens flying up with young| journal= Newsletter for Birdwatchers| volume=4|issue=1|page=14| url=http://www.archive.org/stream/NLBW4#page/n14/mode/1up}}</ref> Oni konstatis iam malkutiman ekzemplon de masklo kovanta ovaron.<ref name=hbk/><ref>{{Cite journal|author= Shivrajkumar,YS |year=1957| title=An incubating Peacock (''Pavo cristatus'' Linn.)| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc.| volume=54| issue=2|page=464}}</ref> === Manĝo === {{Aŭskultu|dosiero=Pavo cristatus (call).ogg|titolo=Pava alvoko }} Pavoj estas [[ĉiomanĝanta]]j kaj manĝas semojn, berojn, insektojn, fruktojn, malgrandajn mamulojn kaj reptiliojn. Ili manĝas malgrandajn serpentojn sed restas distance el la pli grandaj.<ref>{{Cite journal|author=Johnsingh,AJT |year=1976| title=Peacocks and cobra| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=73| issue=1|page=214}}</ref> En la arbaroj Gir de Gujarato granda procentaĵo de ties manĝo estas falitaj beroj de ''[[Zizyphus]]''.<ref>{{cite journal |year=1995| title=Diet of Indian Peafowl ''Pavo cristatus'' Linn. in Gir Forest, Gujarat| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. | volume=92| issue=2|pages=262–263| author=Trivedi,Pranav; Johnsingh,AJT}}</ref> Ĉe kultivataj areoj, pavoj manĝas ampleksan gamon de produktoj kia [[arakido]]j, [[tomato]]j, [[rizo]], kaj eĉ [[banano]]j.<ref name=injar/> Ĉe homaj setlejoj ili manĝas varion de restaĵoj eĉ homajn fekaĵojn.<ref name=hbk/> === Mortotialoj === [[Dosiero:PeacockInTheWoods.jpg|eta|altdekstre|[[Abbott Handerson Thayer|Thayer]] en sia "Peacock in the Woods" (Pavoj en naturo, 1907) sugestis, ke la ornama “vosto” estas helpo por kamuflado]] Plenkreskaj pavoj povas eviti kutime grundopredantojn per flugo al arboj. [[Leopardo]]j kapablas kapti ilin tamen kaj en kelkaj areoj kiaj la arbaroj Gir pavoj estas komunaj predoj.<ref name=roost/> Grupa manĝado havigas iom da sekureco ĉar estas multaj rigardantaj okuloj kontraŭ predantoj.<ref>{{Cite journal|author=Yasmin,Shahla; Yahya,HSA |year=2000| title= Group size and vigilance in Indian Peafowl ''Pavo cristatus'' (Linn.), Family: Phasianidae|journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=97| issue=3| pages=425–428}}</ref> Ili estas foje ĉasataj de grandaj [[rabobirdo]]j kiaj la [[Ŝanĝebla spizaeto]] kaj la [[Bengala gufo]].<ref>{{Cite journal|author= Dhanwatey, Amrut S |year=1986| title= A Crested Hawk-Eagle ''Spizaetus cirrhatus'' (Gmelin) killing a Peafowl ''Pavo cristatus'' Linnaeus| journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=83|issue=4|page=202}}</ref><ref>{{cite journal |year=1990| title= Indian Great Horned Owl ''Bubo bubo'' (Linn.) and Peafowl ''Pavo cristatus'' Linn| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=87| issue=2|page=300| author=Tehsin,Raza; Tehsin,Fatema}}</ref> Idoj estas facilaj predoj. Plenkreskuloj loĝantaj ĉe homaj setlejoj estas foje ĉasataj de hejmaj hundoj aŭ de homoj en kelkaj areoj (suda [[Tamil Nadu]]) por popolaj kuraciloj rilate "pava oleo".<ref name=injar>{{Cite journal|author= Johnsingh,AJT; Murali,S |year=1978 | title= The ecology and behaviour of the Indian Peafowl (''Pavo cristatus'') Linn. of Injar| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=75|issue=4| pages=1069–1079}}</ref> Ĉe kaptiveco oni scias ke tiuj birdoj vivis ĝis 23 jaroj, sed oni ĉirkaŭkalkulas, ke ili vivas nur ĉirkaŭ 15 jaroj en naturo.<ref>{{Cite journal|author=Flower, M.S.S.|year= 1938| title= The duration of life in animals - IV. Birds: special notes by orders and families| journal=Proceedings of the Zoological Society of London| pages=195–235}}</ref> == Konservado kaj statuso == [[Dosiero:SirVanePeacock.jpg|eta|altdekstre|La pavo asocias kun bombasto, fiero kaj vanto kiel montrite ĉe tiu [[karikaturo]] de "Sir Vane Peacock" baze sur la verko de [[Jean Ignace Isidore Gérard|J J Grandville]]]] La Barata pavo estas amplekse distribuata en naturo ĉe Suda Azio kaj protektata kaj de kulturo en multaj areoj kaj de leĝo en Barato. Konservo kalkuloj de la populacio supozas ke estas iom '''pli da 100,000'''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Pheasant, partridges and grouse, including buttonquails, sandgrouse and allies|aŭtoro=Madge S & P McGowan|jaro=2002|eldoninto=Christopher Helm, London}}</ref> Kontraŭleĝa kaptado por viando tamen pluas kaj malpliiĝo okazas ŝajne nur en partoj de Barato.<ref>{{Cite journal|author=Ramesh, K. & P. McGowan|year=2009|title=On the current status of Indian Peafowl ''Pavo cristatus'' (Aves: Galliformes: Phasianidae): keeping the common species common|journal=Journal of Threatened Taxa|volume=1|issue=2|pages=106–108|url=http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2009/February/o184526ii09106-108.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728110059/http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2009/February/o184526ii09106-108.pdf |date=2011-07-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2009/February/o184526ii09106-108.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110728110059/http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2009/February/o184526ii09106-108.pdf |arkivdato=2011-07-28 }}</ref> Kruciĝo inter masklo de [[Verda pavo]], ''Pavo muticus'' kaj pavino produktas stabilan hibridon nome "spalding", laŭ Mrs. Keith Spalding, birdoŝatanto de Kalifornio.<ref name=jackson/> Povas esti problemo se oni liberigas en naturo birdojn de nekonata pedigro, ĉar la vivebloj de tiaj hibridoj kaj ties idaro estas ofte malpligranda. Ŝtelĉasado de pavoj por viando, plumoj kaj akcidenta venenigo per manĝo de pesticidtraktitaj semoj estas konataj minacoj por naturaj birdoj.<ref>{{Cite journal|author=Alexander JP|year=1983| title=Probable diazinon poisoning in peafowl: a clinical description| journal= Vet Rec.|volume=113|issue=20|page=470}}</ref> Oni disvolvigis metodojn por identigi ĉu la plumoj estis plukitaj aŭ estis nature ŝanĝitaj, ĉar la barata leĝaro permesas la kolektadon de plumoj se ili estis ŝanĝitaj.<ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.scijus.2007.08.002|author=Sahajpal, V., Goyal, S.P. |year=2008 |title=Identification of shed or plucked origin of Indian Peafowl (''Pavo cristatus'') tail feathers: Preliminary findings| journal= Science and Justice |volume=48 |issue=2|pages=76–78|pmid=18700500}}</ref> En partoj de Barato la birdoj povus esti ĝenado por agrikulturo ĉar ili damaĝas la rikoltojn.<ref name=hbk/> Ili povas ankaŭ iĝi problemo en ĝardenoj kaj hejmoj kie ili damaĝas plantojn, atakas siajn reflektojn rompante vitrojn kaj spegulojn, ripozas kaj skrapas aŭtojn aŭ lasas siajn fekaĵojn. Multaj urboj kie ili estis enmetitaj kaj iĝis sovaĝaj havas pavokontrolajn programojn. Tiuj inkludas eduki civitanojn kiel eviti ke la birdoj kaŭzu damaĝon per humana tratado de la birdoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.lacanadaflintridge.com/city/council/agendaitems/2009/120709/item8.pdf|title=La Canada, California, City Council, Peafowl Management Plan Update|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607171148/http://www.lacanadaflintridge.com/city/council/agendaitems/2009/120709/item8.pdf|arkivdato=2011-06-07|accessdate=2011-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607171148/http://www.lacanadaflintridge.com/city/council/agendaitems/2009/120709/item8.pdf|archivedate=2011-06-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.lacanadaflintridge.com/city/council/agendaitems/2009/120709/item8.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607171148/http://www.lacanadaflintridge.com/city/council/agendaitems/2009/120709/item8.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.east-northamptonshire.gov.uk/downloads/Peafowl_Peacocks.pdf|title=East Northamptonshire plan|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110613203116/http://www.east-northamptonshire.gov.uk/downloads/Peafowl_Peacocks.pdf|arkivdato=2011-06-13|accessdate=2011-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110613203116/http://www.east-northamptonshire.gov.uk/downloads/Peafowl_Peacocks.pdf|archivedate=2011-06-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.east-northamptonshire.gov.uk/downloads/Peafowl_Peacocks.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110613203116/http://www.east-northamptonshire.gov.uk/downloads/Peafowl_Peacocks.pdf |arkivdato=2011-06-13 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dunedingov.com/docs/leisureservices/livingwithpeafowl.pdf|title=Living with peafowl. City of Dunedin, Florida|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081221082738/http://www.dunedingov.com/docs/leisureservices/livingwithpeafowl.pdf|arkivdato=2008-12-21|accessdate=2011-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081221082738/http://www.dunedingov.com/docs/leisureservices/livingwithpeafowl.pdf|archivedate=2008-12-21}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dunedingov.com/docs/leisureservices/livingwithpeafowl.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081221082738/http://www.dunedingov.com/docs/leisureservices/livingwithpeafowl.pdf |arkivdato=2008-12-21 }}</ref> == En kulturo == [[Dosiero:SkandaTiruvotriyur.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|Statuo de [[Murugan]] aŭ Skanda el la templo ĉe [[Tiruvottiyur]].]] Elstare en multaj kulturoj, la pavo estis uzata en nombraj bildaj reprezentaĵoj, inklude elekton por [[nacia birdo]] de Barato en [[1963]].<ref name=hbk/> La pavo ĝuis fabelan lokon en Barato ĉar ĝi estis ofte reprezentata en templa arto, mitologio, poezio, folklora muziko kaj tradicioj.<ref>{{Cite journal|title=Folklore of birds and beasts of India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=28|issue=2|pages=562–565|author=Fitzpatrick J|year=1923}}</ref> Multaj Hinduaj deaĵoj asocias kun la birdo, [[Kriŝno]] estas ofte bildita kun plumo en sia kapo, dum adorantoj de [[Ŝivo]] asocias la birdon kiel ĉevalo de la Dio de milito, [[Karthikeja]] (konata ankaŭ kiel Skanda aŭ Murugan). En Budhisma filozofio, la pavo reprezentas saĝon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://ccbs.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-BH/bh117490.htm|titolo=Symbolism of Animals in Buddhism|aŭtoro=Choskyi, Ven. Jampa|jaro=1988|gazeto=Buddhist Hiamalaya|volumo=1|numero=1}}</ref> Pavoplumoj estas uzataj en multaj ceremonioj kaj ornamaĵoj. Pavaj bildoj estas disvastigataj en barata templa arkitekturo, malnova moneraro, tolaĵoj kaj plu estas uzata en multaj modernaj artaĵoj kaj ilaĵoj.<ref name=cult/> En greka mitologio la origino de la pava plumaro estas eksplikata laŭ la rakonto de [[Juno]] kaj [[Arguso]].<ref name=jackson>{{Citaĵo el libro|titolo=Peacock|url=https://archive.org/details/peacock0000jack|aŭtoro=Jackson, CE|jaro=2006|eldoninto=Reaktion Books, London|ISBN=9781861892935|paĝoj=[https://archive.org/details/peacock0000jack/page/10 10]–11}}</ref> La ĉefa figuro de la Kurda religio de la [[Jezidoj]], [[Melek-Taŭso]], estas plej komune reprezentata kiel pavo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/details/MN40203ucmf_2|titolo=The cult of the peacock angel|aŭtoro=Empson, RHW|jaro=1928|eldoninto=HF & G Witherby, London}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/details/secretsectsofsyr032392mbp|titolo=Secret sects of Syria and the Lebanon|aŭtoro=Springett, BH|jaro=1922|eldoninto=George Allen & Unwin Ltd, London}}</ref> Pava bildoj estas amplekse uzataj eĉ hodiaŭ kiel markemblemo de la usona televidkanalo [[NBC]] kaj de la [[Sri Lankan Airlines]]. [[Dosiero:Koeln wrm 1040.jpg|eta|Juno kaj Arguso, de [[Peter Paul Rubens|Rubens]] (ĉ. 1620)]] Tiuj birdoj estis ofte tenitaj en bestaroj kaj kiel ornamo en grandaj ĝardenoj kaj bienoj. Referenco en la [[Biblio]] mencias pavon apartenantan al reĝo [[Salomono]] (I Reĝoj, ĉap X 22 kaj 23). En [[mezepoko]], ĉevaliroj en Eŭropo prenis "pavovoton" kaj ornamis siajn helmojn per ties plumoj. Plumoj estis enterigitaj kun vikingaj militistoj<ref>{{Cite journal|author=Tyrberg T|year=2002|title=The archaeological record of domesticated and tamed birds in Sweden|journal=Acta zoologica cracoviensia|volume=45|pages=215–231|url=http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/45/16.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110726075816/http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/45/16.pdf|arkivdato=2011-07-26}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/45/16.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110726075816/http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/45/16.pdf |arkivdato=2011-07-26 }}</ref> kaj oni diris, ke la viando de tiu birdo kuracas serpentan venenon kaj multajn aliajn malsanojn. Oni dokumentis nombrajn uzojn en [[Ajurvedo]]. Oni diras, ke pavoj havas areon senserpentan.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/1193/1/November_2001.pdf|titolo=Letter from the Desk of David Challinor, November 2001|eldoninto=Smithsonian Institution|alirdato=2011-02-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110827064244/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/1193/1/November_2001.pdf|arkivdato=2011-08-27}}</ref> La koloroj de la pavo kaj la kontrasto kun la multe pli senkolora pavino estis pensigilo por fruaj pensantoj. [[Charles Darwin]] skribis al [[Asa Gray]] ke ''"sight of a feather in a peacock’s tail, whenever I gaze at it, makes me sick!"'' (vido de plumo de pava vosto, kiam mi rigardas ĝin, malsanigas min) ĉar li malsukcesis vidi adaptan avantaĝon por la rimarkinda vosto kiu ŝajnas nur balasto. Darwin klopodis disvolvigi duan principon de "seksa selekto" por solvi la problemon. La usona artisto [[Abbott Handerson Thayer]] klopodis montri el sia propra imago la valoro de la okulmakuloj en kamuflado en pentraĵo de 1907.<ref>{{Cite journal|doi=10.1086/368563|title=Abbott Thayer and Natural History|author=Boynton, Mary Fuertes| journal=Osiris| volume= 10|year= 1952|pages=542–555}}</ref> Nur en la [[1970-aj jaroj]] tiu ŝajna kontraŭdiro estis solvita baze sur evoluo de la [[malavantaĝa principo]] de [[Amotz Zahavi]], kvankam la vera mekanismo povus esti malpli simpla ol ĝi ŝajnas – la kosto pliiĝas eble pro la fakto ke la [[hormono]]j kiuj plibonigas la plumodisvolvon malpliiĝas la [[imuna sistemo|imunan sistemon]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The handicap principle: a missing piece of Darwin's puzzle|aŭtoro=Zahavi, Amotz; Avishag Zahavi, Amir Balaban, Melvin Patrick Ely|jaro=1999|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0195129148}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Ros, Albert; Correia, Maria; Wingfield, John; Oliveira, Rui|title=Mounting an immune response correlates with decreased androgen levels in male peafowl, ''Pavo cristatus''| journal=Journal of Ethology|year=2009|pages=209–214|volume=27| issue=2|doi=10.1007/s10164-008-0105-0}}</ref> En [[Anglo-Hinda]] uzado de la [[1850-aj jaroj]], “pavi” signifis fari viziton al sinjorinoj kaj sinjoroj matene. En la [[1890-aj jaroj]], la termino "peacocking" (virpavi) en Aŭstralio aludis al la praktiko de aĉetado de la plej bonkvalitaj terenoj ("picking the eyes", pluki okulojn) dum la ĉirkaŭa tereno estas senvalora.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A dictionary of slang and unconventional English|url=https://archive.org/details/dictionaryofslan0000part_s8x1|aŭtoro=Partridge, E & Paul Beale|jaro=2002|eldoninto=Routledge|ISBN=0415291895}}</ref> La angla vorto "peacock" (virpavo) uziĝas por priskribi viron kiu ege fieras aŭ atentas al sia vesto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/peacock|titolo=Advanced Learners Dictionary|eldoninto=Cambridge University Press}}</ref> Simile okazas en aliaj lingvoj. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Indian Peacock (Pavo cristatus) near Hodal I Picture 2167.jpg Dosiero:Indian Peacock (Pavo cristatus) at a roof-top near Hodal I Picture 2176.jpg Dosiero:Indian Peacock I3 IMG 9656.jpg Dosiero:Pavo Real Venezolano.jpg Dosiero:Indian Peacock I2 IMG 9724.jpg Dosiero:Pavo cristatus 01.JPG Dosiero:Closeup_of_an_Indian_Blue_Peacock's_head.jpg Dosiero:Peacock_00782.jpg Dosiero:Paon bleu faisant la roue - peacock.JPG Dosiero:Paon de dos - peacock.jpg Dosiero:Pavo cristatus feather-mx.jpg Dosiero:Pavo cristatus feather-1.jpg Dosiero:Indian Blue Peacock.ogg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Galusha,JG; Hill,LM (1996) A study of the behaviour of Indian Peacocks ''Pavo cristatus'' on Protection Island, Jefferson County, Washington, USA. Pavo 34(1&2):23-31. * Ganguli,U (1965) A Peahen nests on a roof. Newsletter for Birdwatchers. 5(4):4-6. * Prakash,M (1968) Mating of Peacocks ''Pavo cristatus''. Newsletter for Birdwatchers. 8(6), 4-5. * Rao,MS; Zaki,S; Ganesh,T (1981) Colibacillosis in a Peacock. Current Science 50(12):550-551. * Sharma,IK (1969) Habitat et comportment du Pavon (''Pavo cristatus''). Alauda 37(3):219-223. * Sharma,IK (1970) Analyse ecologique des parades du paon (''Pavo cristatus''). Alauda 38(4):290-294. * Sharma,IK (1972) Etude ecologique de la reproduction de la paon (''Pavo cristatus''). Alauda 40(4):378-384. * Sharma,IK (1973) Ecological studies of biomass of the Peafowl (''Pavo cristatus''). Tori 22(93-94):25-29. * Sharma,IK (1974) Notes ecologique sur le paon bleu, ''Pavo cristatus''. Les Carnets de Zoologie 34:41-45. * Sharma,IK (1981) Adaptations and commensality of the Peafowl (''Pavo cristatus'') in the Indian Thar Desert. Annals Arid Zone. 20(2):71-75. * Shrivastava,AB; Nair,NR; Awadhiya,RP; Katiyar,AK (1992) Traumatic ventriculitis in Peacock (''Pavo cristatus''). Indian Vet. J. 69(8):755. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=285&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929124303/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=285&m=0 |date=2007-09-29 }} * [http://www.gbwf.org/pheasants/blue_peafowl.html gbwf.org - Barata Blua Pavo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509103428/http://www.gbwf.org/pheasants/blue_peafowl.html |date=2008-05-09 }} * [http://ibc.lynxeds.com/species/indian-peafowl-pavo-cristatus Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Barata pavo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110507043730/http://ibc.lynxeds.com/species/indian-peafowl-pavo-cristatus |date=2011-05-07 }} * [https://web.archive.org/web/20101106074531/http://www.bbc.co.uk/nature/species/Indian_Peafowl Watch more peacock (Pavo cristatus) filmeto el la arkivo de BBC pri Wildlife Finder] <br /> {{Portalo|Birdoj}} {{Birdoj}} {{-}} {{Leginda|2016|08|28}} [[Kategorio:Pavoj]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Barato]] [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Fazanedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] bablatptun76cp7zy1oa4ws6c2ue52d Bavara lingvo 0 261170 9480989 9082919 2026-09-24T07:11:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480989 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Bavara lingvo aŭ dialektaro (Boarische Språch) |Koloro=Hindeŭropa |Landoj= suda [[Germanio]] ([[Bavario]]), [[Aŭstrio]], norda [[Italio]] ([[Sudtirolo]]) |Klasifiko=[[hindeŭropa lingvaro|hindeŭropa]] : [[ĝermana lingvaro|ĝermana]] :: [[okcidentĝermana lingvaro|okcidentĝermana]] ::: [[germana lingvo]] :::: [[supragermana dialektaro]] |Oficiala lingvo=&nbsp; |Reguligita de=&nbsp; |Skribo=[[latina alfabeto|latina]] |ISO1=- |ISO2B=gem (kromaj ĝermanaj lingvoj) |ISO2T=gem (kromaj ĝermanaj lingvoj) |SIL=bar }} [[Dosiero:Bairischer Sprachraum2.PNG|eta|dekstra|350px|<center>la bavara lingvoteritorio (mapo verkita en la bavara)]] La '''bavara lingvo''' aŭ '''bavara dialektaro''', foje ankaŭ nomata '''aŭstro-bavara''' ({{lang-bar|Boarisch|ligilo=ne}}, {{lang-de|Bairisch}}), estas grupo de [[dialekto]]j en la sudoriento de la teritorio de [[Germanlingvio]], pli ekzakte en suda [[Germanio]] ([[Bavario]]), [[Aŭstrio]] (ĉie krom en la plej okcidenta aŭstra federacia lando [[Vorarlberg]], pli detale vidu la artikolon [[aŭstra-germana lingvo]]) kaj norda [[Italio]] (regiono [[Sudtirolo]] kaj plure plumil bavarlingvaj posteuloj de la antikva popolo [[cimbroj]] interalie en la regiono [[Veneto]]). Kune kun la [[alemana lingvo]], la orientfranka kaj ercmontara dialektaroj ĝi konsistigas la grupon de [[supragermanaj dialektoj]]. Proksimume 12 milionoj da homoj parolas la lingvon aŭ dialektaron, kiu do estas en eŭropa komparo relative granda lingva fenomeno. Ĉirkaŭ duono el ili loĝas ekster la germana [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]], kie krom la bavara ankoraŭ parolatas frankonaj (aparta dialektaro de la [[supragermanaj dialektoj]]) kaj ŝvabaj (parto de la [[alemana lingvo]]) dialektoj, kiuj do lingvistike ne konsideratas membroj de la bavara dialektaro. == Historio == [[Bavaroj]] kiel grupo formiĝis en la frua mezepoka periodo, kiel la loĝantaro de [[Duklando Bavario]], formante la sudorientan parton de [[Reĝlando Germanio]]. La malnovaltgermanaj dokumentoj de la areo de Bavario estas identigitaj kiel malnova bavara ({{lang-de|altbayerisch}}), eĉ se ĉi tiu frua dato ekzistas, ne ekzistas karakterizaĵoj kiuj disigus ĝin de [[alemana lingvo|la alemana]]. La dialekta apartigo de supragermanaj dialektoj: orientaj supragermanaj dialektoj (la bavara) kaj okcidentaj supragermanaj dialektoj (la alemana) iĝas pli perceptebla en la mezaltgermana periodo, de proksimume la [[12-a jarcento]]. == Uzo == Kontraste al multaj aliaj variaĵoj de la germana, la bavara devias sufiĉe de la normgermana por malfaciligi al bavar-parolantoj la prononcon de la normgermana. Ĉiuj kleraj bavaroj kaj [[aŭstroj]], aliflanke, povas legi, skribi kaj kompreni la normgermanan ({{lang-de|Hochdeutsch}}), sed povas havi tre malmultajn okazojn paroli ĝin, precipe en kamparaj lokoj. En tiuj regionoj, la normgermana estas limigita al la uzo kiel la lingvo de skribo kaj la amaskomunikilaro, kaj tial ĝi ofte nomatas {{lang|de|''Schriftdeutsch''}} ("skriba germana"), prefere ol la kutima esprimo {{lang|de|''Hochdeutsch''}} ("altgermana" aŭ "norma germana"). === Lernejoj === [[Bavario]] kaj [[Aŭstrio]] oficiale uzas la normgermanan por edukado. Sekve de pli vasta universala klerigo, la kontaktoj de bavar-parolantoj al la normgermana pliiĝis, kaj multaj pli junaj homoj, precipe en la grandurboj de la regiono kaj pli grandaj urboj, parolas la normgermanan kun nur iometa akĉento. Tiu akĉento kutime nur ekzistas en familioj kie la bavara estas parolata regule. Familioj kiuj ne uzas la bavaran hejme kutime uzas la norman germanan anstataŭe. En Aŭstrio, kelkaj partoj de gramatiko kaj literumo estas instruataj en la lecionoj de la normgermana. Ĉar legado kaj skribo en la bavara estas ĝenerale ne instruataj en lernejoj, preskaŭ ĉiuj kleraj parolantoj de la lingvo preferas uzi la normgermanan por skribado. Regionaj verkistoj kaj literaturo povas ankaŭ ludi rolon en edukado, kutime la normgermana estas la ''[[lingua franca]]''. === Interreto === Ekzistas [[:bar:|Bavara Vikipedio]], kiu estas verkita uzante nur la bavaran. == Vidu ankaŭ == * [[bavaria librolingvo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Vikipedio|code=bar|lingvo=bavara}} * [http://www.bayrisch-lernen.de/ retejo „Bayrisch lernen“ – por lerni la bavaran elirante de la germana lingvo] * [http://www.bayerische-sprache.de/Index/Remaraweng%20Boarisch%20-%20Lehren/Lautlehre-1%20Uebersicht.htm "Remaraweng Boarisch" ("ni iom parolu la bavaran") – fonologio kaj tipografie simpligita sistemo pri ortografio de la bavara lingvo, fare de prof-o dr-o ''Ludwig Zehetner''] * [http://bar.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Boarische_Umschrift nedeviga bavarlingva sistemo pri ortografio de la bavara lingvo] * [https://web.archive.org/web/20120503054255/http://www.bayrisches-woerterbuch.de/ ampleksa vortaro germana-bavara] [[Kategorio:Altgermana lingvaro]] [[Kategorio:Germanaj dialektoj]] 90so3exyhwn20bexwk77ua2srvl4ls9 Bjalistoka Esperanto-Societo 0 267758 9481099 9472816 2026-09-24T11:34:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481099 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = Białostockie Towarzystwo Esperantystów | eonomo = Bjalistoka Esperanto-Societo | grandeco de bildo = | tipo = [[NRO]] | celo = | moto = | agareo = [[Bjalistoko]], [[podlaĥia provinco]] kaj najbaraj [[Provincoj de Pollando|provincoj]] | agmetodo = | fondodato = | latitudo = 53.128889 | longitudo = 23.153889 |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = PL-20 |situo sur mapo=Pollando Bjalistoko | mapo = | mteksto = | sidejo = {{Pollando}}, [[Bjalistoko]] | estro = [[Przemysław Wierzbowski]] | estro1 = | estro1_tipo = | fondintoj = | elstaruloj = | buĝeto = | buĝetfonto = | dungitaro = | lingvoj = [[Esperanto]], [[pola lingvo|pola]] | TTT-ejo = https://espero.bialystok.pl | twitter = | notoj = | ĝisdatigo = | angula mapo = | aldono = | dosiero = | stilo = | angulo = | angula stilo = | angula larĝo = }} '''Bjalistoka Esperanto-Societo''' estas [[ne-registara organizaĵo]] fondita en [[1991]]. Ĝi daŭrigas tradicion de la [[2-a mondmilito|antaŭmilita]] [[Zamenhofa Esperanto-Societo]] fondita en [[1922]] de [[Jakobo Ŝapiro]]. == Historio == [[Dosiero:Wikipedia-bialystok-esperanto-2.jpg|eta|Sidejo de la asocio]] La {{daton|2|decembro|1990}} dum la fondokunsido de 34 bjalistokaj esperantistoj, oni decidis refondi Bjalistokan Esperanto-Societon kaj elektis [[Stanisław Dobrowolski]] la unua prezidanto de la societo<ref>Protokolo de la fondo-kunveno de BES</ref>. Pro la agado de [[Fondumo Zamenhof]] kaj lokaj esperantistoj oni renovigis konstruaĵon de iama [[Sinagogo Piaskower]] ĉe la strato Piękna 3. Ĝis la jaro 1999 funkciis tie Informcentro Kultura kaj Turisma Ludoviko Zamenhof. Ekde 2000 en la konstruaĵo troviĝas la sidejo de Bjalistoka Esperanto-Societo kaj de Fondumo Zamenhof. == Agado == [[Dosiero:Zamenhof-tagoj 2016.jpg|eta|17-aj [[Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj]], 2017]] [[Dosiero:Mortodatreveno de zamenhof.jpg|eta|La societo organizas renkontiĝojn ĉe la monumento de [[Ludoviko Zamenhof|Zamenhof]] en Bjalistoko okaze de la datrevenoj de lia naskiĝo kaj morto]] La ĉefa okupo de Bjalistoka Esperanto-Societo estas popularigado de Esperanto en [[Bjalistoko]] kaj en la [[Podlaĥia Provinco|provinco]], organizado de lingvokursoj je ĉiuj gradoj, ĉiujaraj [[Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj]], prelegoj kaj aliaj eventoj. La societo estis loka kunlaboranto de [[UEA]] por prepari [[UK 2009]] okaze de la 150-a naskiĝdatreveno de [[Ludoviko Zamenhof]]. Ekde 2009 volontuloj de la societo organizas renkontiĝojn de Bjalistoka [[Lingva kafejo|Lingva Kafejo]], en kiuj krom Esperanton oni povas konversacie praktiki lingvojn de la mondo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://espero.bialystok.pl/pl/bialostocka-kawiarnia-jezykowa/ |titolo=''Białostocka Kawiarnia Językowa'' ĉe la retpaĝo de BES |alirdato=2017-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170820164713/https://espero.bialystok.pl/pl/bialostocka-kawiarnia-jezykowa/ |arkivdato=2017-08-20 }}</ref>. La 23-an de januaro 2017 okazis ĝia 100-a renkontiĝo<ref>[https://www.facebook.com/events/380516345658526/ Evento ĉe Facebook]</ref>. Ekde 2008 Bjalistoka Esperanto-Societo estas gastiganta organizo kadre de la programo [[Eŭropa Volontula Servo]] de Erasmus+. Ĝis nun en Bjalistoko dum 9-12-monataj periodoj laboris, helpante organizi Esperanto-aranĝojn kaj kursojn, volontuloj el: Francio (2008), Britio (2009), Hungario (2011), Rusio (2012), Ukrainio (2013), Ukrainio (2014), Hungario (2015), Francio (2016) kaj Nederlando (2017)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://espero.bialystok.pl/eo/volontulu-en-bjalistoko/ |titolo=''Volontulu en Bjalistoko'' ĉe la retpaĝo de BES, 2.07.2017 |alirdato=2017-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170820162854/https://espero.bialystok.pl/eo/volontulu-en-bjalistoko/ |arkivdato=2017-08-20}}</ref>. En la jaroj 2013-2015 la societo estis partnero de la projekto ''Elloke-Tutmonden'' de la programo Grundtvig. Kadre de la dujara projekto okazis internaciaj renkontiĝoj kaj trejnadoj kunorganizataj kun Verĉela Esperanto-Grupo kaj Triesta Esperanto-Asocio (Italio), [[EUROKKA]] (Francio), Esperanto-klubo Espero el [[Visaginas]] (Litovio) kaj [[Esperanto-Asocio de Skotlando]]<ref>[https://www.facebook.com/elloketutmonden/ ''Elloke-Tutmonden'' ĉe Facebook]</ref>. En la jaroj 2015-2017 la societo estis kunordiganto de la projekto ''Trejnu la Trejniston'' de Erasmus+<ref>[https://www.facebook.com/trejnu/ ''Trejnu la Trejniston'' ĉe Facebook]</ref>. En majo 2017 la societo organizis kun [[Pola Esperanto-Asocio]] 36-an Polan Esperanto-Kongreson en Bjalistoko<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://espero.bialystok.pl/eo/ni-organizis-polan-esperanto-kongreson/ |titolo=''Ni organizis Polan Esperanto-Kongreson'' ĉe la retpaĝo de BES, 18.05.2017 |alirdato=2017-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200806161320/https://espero.bialystok.pl/eo/ni-organizis-polan-esperanto-kongreson/ |arkivdato=2020-08-06 }}</ref>. La {{daton|31|majo|2017}} laŭ la iniciato de Bjalistoka Esperanto-Societo en la urbo aperis nova [[ZEO]], la strato Jakobo Ŝapiro<ref>[https://www.bialystok.pl/pl/wiadomosci/aktualnosci/ulica-jakuba-szapiro.html ''Ulica Jakuba Szapiro'', 31.05.2017]</ref>. == Eldonaĵoj de BES == Bjalistoka Esperanto-Societo kaj ĝiaj aktivuloj, ofte en kunlaboro kun [[Esperanto-libraro (Bjalistoko)|Esperanto-libraro]] (filio de [[Podlaĥia Libraro]]), eldonis plurajn librojn en Esperanto, interalie verkojn de la [[pola literaturo]]. * ''Mi venis por diri al vi ĉiujn ĉi vortojn'', 2017 - poemoj de pola poeto en Bjalistoko [[Wiesław Kazanecki]] * ''La Pupo'', [[Bolesław Prus]], 2016 - ĉefverko de la pola literaturo * ''Mi inventas la mondon'', 2015 - elekto el la poemaroj (de 1945 ĝis 2012) de la pola Nobel-premiita poetino [[Wisława Szymborska]] * ''Perdiĝis la kobajo'', Krystyna Korolczuk, 2015 - rakonto pri malaperinta kobajo * ''Revenoj al Krynki'', Sokrat Janowicz, 2014 - mallongaj skizoj, rakontoj kaj eseoj de belorusa verkisto Pollanda * ''Urseto'', Adam Siemieńczyk, 2013 - porinfana fabelo pri pluŝa urso kaj recikligo * ''Historio de Kuki'', Konrad Kuśmirak, 2013 - rakonto pri kukolido, kiu eloviĝis en fremda kaj negastigema nesto * ''Polino'', Bajram Karabolli, 2012 - rakonto pri polino en komunista Albanio * ''[[Babiladoj de Bonhumora Zamenhofano]]'', [[Jakobo Ŝapiro]], 2011 - reeldono de spritaj tekstoj, kun traduko en la polan; en 2012 eldoniĝis ankaŭ sondisko kun la teksto en ambaŭ lingvoj La societo eldonas ĉiujare ''Bjalistokaj Kajeroj'' okaze de [[Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj]]. Jam aperis 12 numeroj<ref>[https://espero.bialystok.pl/eo/literatura-konkurso-2022-rezulto Rezulto de la 12-a literatura konkurso] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Pola Esperanto-Asocio]] * [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] * [[Silezia Esperanto-Asocio]] * [[Krakova Societo ESPERANTO]] * [[E-SENCO]] * [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * {{Facebook}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Polaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Bjalistoko]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1991]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Bjalistoko]] [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj]] [[Kategorio:Bjalistoka Esperanto-Societo|*]] [[Kategorio:Esperanto en 1991]] q5t76c66p3hbvg06wlg0hlnep80mhpc Romhány 0 270595 9481055 9386253 2026-09-24T10:40:43Z Crosstor 3176 /* Famaj nomportantoj */ 9481055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Romhány''' [romhAnj] estas [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Hungario]], en [[departemento]] [[Nógrád]], en [[Distrikto Rétság]]. [[Dosiero:Romhány - Palace.jpg|eta|maldekstra|Palaco en Romhány]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 26 &nbsp;km² * [[koordinato]]j de [[Tutmonda loktrova sistemo]]: 47.9213/19.2618 * [[Loĝantaro]]: 2460 * [[Poŝtkodo]]: 2654 * [[Telefonprefikso]]: 35 == Situo == Romhány situas en [[valo]] de [[rojo]], laŭ flanko[[vojo]]j, ĝis [[2007]] [[fervojo]] funkciis el [[Diósjenő]]. [[Rétság]] troviĝas 12, [[Balassagyarmat]] 18, [[Vác]] 22 km-ojn. == Historio == La unua mencio devenis el [[1496]] en formo ''Rohman''. En [[1710]] tie okazis la lasta batalo inter [[Francisko Rákóczi la 2-a]] kaj la [[Habsburgoj]], fine Rákóczi retiriĝis. Vilaĝservoj estas [[infanĝardeno]], [[lernejo]], [[kulturdomo]], [[biblioteko]], [[poŝto]], klubo de maljunuloj. En Romhány farejo pri [[kahelo]] funkcias. [[Dosiero:Romhány vasútállomás.JPG|eta|Stacidomo de Romhány]] == Vidindaĵoj == * katolika klasikisma [[preĝejo]] de [[1836]] * baroka teretaĝa [[kastelo]] de Prónay (prOnai) de [[1780]] * baroka [[ŝtono]][[ponto]] el la [[18-a jarcento]], 18 m-ojn longa kun [[statuo]] de [[Johano Nepomuka]] * klasikisma teretaĝa nobeldomo de Laszkáry (laskAri) el la 18-a j.c. * [[monumento]] de la batalo * protektata [[avelujo|turka avelujo]], 20 m-ojn alta, supozeble 300 jara == Famuloj == En Romhány naskiĝis: * patro de la hungaraj [[fruktarbo]]j [[Máté Bereczki]] * [[oficiro]] [[Pál Prónay]]. == Famaj nomportantoj == * [[Beatrix F. Romhányi]] * [[György Romhányi]] * [[János Romhányi]] * [[József Romhányi]] == Fontoj == * WikiTrans {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] dvxf4ufva7q51p32mtz0600uaujmwjh Rifto 0 273100 9481011 8428355 2026-09-24T08:57:35Z DidCORN 34571 tensio --> streĉo 9481011 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:rift.jpg|eta|240ra|<center>la atlantika [[mezoceana dorso]] sur la insulo [[Islando]] videbliĝas kiel surfaca rifto]] '''Rifto''' aŭ '''rifta zono''' respektive '''rifta valo''' (de la [[angla]] vorto "rift" por fendo aŭ disŝiraĵo) en la lingvaĵo de [[geologio]] estas [[fendo]] aŭ [[valo]] - super aŭ sub la [[marnivelo]], do eventuale sub la akvosurfaco - kiu ekestis iom post iom per [[tektoniko|tektonika]] disiĝo de du partoj de [[tektona plato|kontinenta plato]]. Ekzemploj estas la [[Granda Rifto]] en [[Afriko]], la [[valo Owens]] en [[Nordameriko]] aŭ la ''[[Supra Rejno|Suprarejna]] Rifto'' en [[Eŭropo]]. Se parto de la [[terkrusto]] ĉe la ekestinta fendo subensinkas, ekestas rifta valo, kaj se tia valo aparte larĝas, la ekestintan valegon oni geologie nomas "baseno" (ekzemple la [[Granda Baseno]] de okcidenta [[Nordameriko]]). == Ekesto == Riftaj zonoj ekestas en malfortaj zonoj de la [[litosfero]], se la oceana aŭ kontinenta [[terkrusto]] pro la fluaj moviĝoj de la [[termantelo]] en certa areo estas aparte disigita. Kiel ĉiu materialo, la litosfero sub tiu fizika [[streĉo]] povas disŝiriĝi. [[Dosiero:Activité du Rift.PNG|eta|maldekstra|<center>skemo pri la ekesto de rifta valo]] Malfortaj zonoj de la [[litosfero]] povas esti tie, kie la litosfero pro pli malnovaj geologiaj eventoj havas malsaman konsiston, aŭ kie ĝi nur aparte maldikas – tiajn punktojn oni nomas "varmegaj punktoj" (angle "hot spots"). En la riftaj zonoj aparte verŝajnas [[tertremo]]j kaj erupcioj de [[vulkano]]. La kontinenta litosfero povas malsamspece reagi al la disigaj fortoj. En aparte malnovaj partoj de la litosfero ofte ekestas relative malvastaj valoj kun altaj randoj de la du partoj de la [[tektona plato]] – ekzemple la [[Granda Rifto]] en orienta [[Afriko]]. En aliaj partoj, kie antaŭe la litosfero per kreo de montaroj estis aparte dikigita kaj plivarmigita, povas ekesti larĝaj basenoj – kiel la [[Granda Baseno]] en la sudokcidento de [[Nordameriko]]. Sed se la terkrusto maldikiĝas ĝis malpli ol proksimume 10 kilometroj kaj aldone malaltiĝas ĝis sub la [[marnivelo]], oceano povas enpenetri la basenon. En geologie "malgranda tempointervalo" per suprenmoviĝo de basalta [[magmo]] kiel en la ekzemplo de la [[Ruĝa Maro]] povas ekesti nova oceana terkrusto inter la malnovaj kontinentaj randoj. Povas ekesti novaj [[tektona plato|tektonaj platoj]] kaj povas kreiĝi [[mezoceana dorso]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Granda Rifto]] * [[Orientafrika Rifto]] * [[Rifta lago]] * [[Faŭlto]] [[Kategorio:Riftoj| ]] [[Kategorio:Plarotektniko]] c11zc4h4oujf7zjak0ok7prr5p1tobb 9481014 9481011 2026-09-24T09:04:18Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9481014 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:rift.jpg|eta|240ra|<center>la atlantika [[mezoceana dorso]] sur la insulo [[Islando]] videbliĝas kiel surfaca rifto]] '''Rifto''' aŭ '''rifta zono''' respektive '''rifta valo''' (de la [[angla]] vorto "rift" por fendo aŭ disŝiraĵo) en la lingvaĵo de [[geologio]] estas [[fendo]] aŭ [[valo]] - super aŭ sub la [[marnivelo]], do eventuale sub la akvosurfaco - kiu ekestis iom post iom per [[tektoniko|tektonika]] disiĝo de du partoj de [[tektona plato|kontinenta plato]]. Ekzemploj estas la [[Granda Rifto]] en [[Afriko]], la [[valo Owens]] en [[Nordameriko]] aŭ la ''[[Supra Rejno|Suprarejna]] Rifto'' en [[Eŭropo]]. Se parto de la [[terkrusto]] ĉe la ekestinta fendo subensinkas, ekestas rifta valo, kaj se tia valo aparte larĝas, la ekestintan valegon oni geologie nomas "baseno" (ekzemple la [[Granda Baseno]] de okcidenta [[Nordameriko]]). == Ekesto == Riftaj zonoj ekestas en malfortaj zonoj de la [[litosfero]], se la oceana aŭ kontinenta [[terkrusto]] pro la fluaj moviĝoj de la [[termantelo]] en certa areo estas aparte disigita. Kiel ĉiu materialo, la litosfero sub tiu fizika [[streĉo]] povas disŝiriĝi. [[Dosiero:Activité du Rift.PNG|eta|maldekstra|<center>skemo pri la ekesto de rifta valo]] Malfortaj zonoj de la [[litosfero]] povas esti tie, kie la litosfero pro pli malnovaj geologiaj eventoj havas malsaman konsiston, aŭ kie ĝi nur aparte maldikas – tiajn punktojn oni nomas "varmegaj punktoj" (angle "hot spots"). En la riftaj zonoj aparte verŝajnas [[tertremo]]j kaj erupcioj de [[vulkano]]. La kontinenta litosfero povas malsamspece reagi al la disigaj fortoj. En aparte malnovaj partoj de la litosfero ofte ekestas relative malvastaj valoj kun altaj randoj de la du partoj de la [[tektona plato]] – ekzemple la [[Granda Rifto]] en orienta [[Afriko]]. En aliaj partoj, kie antaŭe la litosfero per kreo de montaroj estis aparte dikigita kaj plivarmigita, povas ekesti larĝaj basenoj – kiel la [[Granda Baseno]] en la sudokcidento de [[Nordameriko]]. Sed se la terkrusto maldikiĝas ĝis malpli ol proksimume 10 kilometroj kaj aldone malaltiĝas ĝis sub la [[marnivelo]], oceano povas enpenetri la basenon. En geologie "malgranda tempointervalo" per suprenmoviĝo de basalta [[magmo]] kiel en la ekzemplo de la [[Ruĝa Maro]] povas ekesti nova oceana terkrusto inter la malnovaj kontinentaj randoj. Povas ekesti novaj [[tektona plato|tektonaj platoj]] kaj povas kreiĝi [[mezoceana dorso]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Granda Rifto]] * [[Orientafrika Rifto]] * [[Rifta lago]] * [[Faŭlto]] [[Kategorio:Riftoj| ]] [[Kategorio:Platotektoniko]] cb78iaqw22fo6q9ucjn076wt2mrp12h Alice in Wonderland (filmo de 1951) 0 274053 9481044 8756346 2026-09-24T10:13:01Z Sj1mor 12103 9481044 wikitext text/x-wiki {{prisupre|apa=Alico en Mirlando}} {{Informkesto filmo}} {{kursiva titolo}} '''Alico en Mirlando''' ('''''Alice in Wonderland''''' en originala, anglalingva versio, prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|ˈælɪs ɪn wˈʌndɚlənd}}]) estas [[animacia filmo]] produktita de [[Disney]] kaj publikigita en [[1951]]. La filmo estas bazita sur la du partoj de la verko de [[Lewis Carroll]] nome ''[[La aventuroj de Alicio en Mirlando]]''. Tamen, la rakonto de la filmo estas iomete malsama al la rakonto de la libro. La filmo, kaj sur ĝi bazanta [[bildliteraturo]], atingis tutmondan famecon. La ĉefa rolulo estas knabino kiu endormiĝas kaj vidas strangaĵojn kiel blanka [[kuniklo]] al kiu persekutas al truo, tra kiu alvenas al Mirlando, kie estas aliaj surprizaj animaloj kaj estaĵoj. == Intrigo == {{Intrigo}} La rakonto komenciĝas per la lecionoj de historio kiujn Alico ricevas fare de ŝia plej granda fratino, al kiuj ĉi tiu donas neniun atenton. La knabino ludas kun ŝia katino Veksignalo kaj ŝi imagas kiel estus mondo de sia propra kreo, kiam ŝi falas dormiĝinta. Ŝi subite vidas blankan kuniklon kun jako kaj horloĝo, kiu estas vestita en veŝto kaj murmurantan "Ve! Ve! Mi malfruos!", kio en komenco al ŝi ne rezultas strange, sed fine eliras en ŝian serĉon. La kuniklo eniras en neston, Alico ĝin sekvas kaj ŝi falas en truon. Ŝi tiel alvenas al la Lando de la Mirindaĵoj kie ŝi troviĝas kun aro da tre strangaj gravuloj: la dido (birdo), la leporo de marto kaj la freneza ĉapelisto, raŭpo kiu fumas pipon... Kaj ŝi vidas sin implikita en amuzaj okazaĵoj kiel festo de "ne-naskiĝtago" aŭ ludo de kroketo kun la malica reĝino de kero. Fine Alico viglas ĉe la flanko de sia fratino, kiu diras al ŝi ke jam estas horo por reveni hejmen. Fine Alico vekiĝas sub arbo denove kune kun ŝia fratino. {{Intrigofino}} == Teĥnikaĵoj == * Titolo: '''''Alice in Wonderland''''' * Reĝisoro: Reĝisoro: Clyde Geronimi, Wilfred Jackson kaj Hamilton Luske * Scenaro: <span style="font-size: 92%; border: ">Scenaro: Winston Hibler, Ted Sears, Bill Peet, Erdman Penner, Joe Rinaldi, Milt Banta, William Cottrell, Dick Kelsey, Joe Grant, Dick Huemer, Del Connell, Tom Oreb kaj John Walbridge laŭ [[Lewis Carroll]]</span> * Grafika koncepto: ** Koloro kaj stilismo: Mary Blair, John Hench, Claude Coats, Kenneth Anderson kaj Don Da Gradi ** Aranĝo: Mac Stewart, Tom Codrick, Charles Philippi, A. Kendall O'Connor, Hugh Hennesy, Don Griffith, Thor Putnam kaj Lance Nolley ** Dekoroj: Ray Huffine, Ralph Hulett, Art Riley, Brice Mack, Dick Anthony kaj Thelma Witmer * Animado ** Superrigardo: <span style="font-size: 92%; border: "> Milt Kahl, Ward Kimball, Frank Thomas, Eric Larson, John Lounsbery, Ollie Johnston, Wolfgang Reitherman, Marc Davis, Les Clark kaj Norman Ferguson</span> ** Animado de personoj: <span style="font-size: 92%; border: ">Hal King, Don Lusk, Judge Whitaker, Cliff Nordberg, Hal Ambro, Harvey Toombs, Bill Justice, Fred Moore, Phil Duncan, Marvin Woodward, Bob Carlson, Hugh Fraser kaj Charles Nichols</span> *** Ne kreditita: [[Art Babbitt]] ** Trukoj: George Rowley, Josh Meador, Dan McManus kaj Blaine Gibson * Muziko: ** Komponisto: Oliver Wallace ** Kanzonoj: <span style="font-size: 92%;">Bob Hilliard kaj Sammy Fain (''Very Good Advice'', ''In a World of My Own'', ''All in the Golden Afternoon'', ''Alice in Wonderland'', ''The Walrus and the Carpenter'', ''The Caucus Race'', ''I'm late'', ''Painting the Roses Red'', ''March of the Cards''), Don Raye kaj Gene de Paul (''T'was Brillig''), Mack David, Al Hoffman kaj Jerry Livingston (''The Unbirthday Song''), Oliver Wallace kaj Ted Sears (''We'll Smoke the Blighter Out'', ''Old Father William'', ''A-E-I-O-U'')</span> ** Orkestrado: Joseph Dubin ** Voĉ-aranĝoj: Jud Conlon * Teĥnika procedo: Ub Iwerks * Sono: C. O. Slyfield (superrigardo), Harold J. Steck kaj Robert O. Cook (registrado) * Muntado: Lloyd Richardson (filmo), Al Teeter (muziko) * Delegita produktoro: Ben Sharpsteen * Produkto: [[Walt Disney Pictures]] * Distribuo: [[RKO Radio Pictures]] * Formato: Kolora (Technicolor) - 1,37:1 - Monofonia (RCA Sound System) * Buĝeto: 3 milionoj da [[Usonaj dolaroj|USD]] * Daŭro: 75 minutoj * Aperdatoj: [[Unuiĝinta Reĝlando]]: {{dato|26|julio|1951}}; [[Usono]]: {{dato|26|julio|1951}} (premiero en [[Novjorko]]), {{dato|28|julio|1951}} (nacia apero); [[Francio]]: {{dato|21|decembro|1951}} == Roluloj (voĉoj) == * Kathryn Beaumont: Alice (Alico) * Sterling Holloway: Cheshire Cat ([[Ĉeŝira kato]]) * Ed Wynn: Mad Hatter (Freneza ĉapelisto) * Jerry Colonna: March Hare (Leporo de marto) * Richard Haydn: Caterpillar (Raŭpo) * Verna Felton: Queen of Hearts (Reĝino de [[Kero]]) * J. Pat O'Malley: Tweedle Dee / Tweedle Dum / The Walrus (La rosmaro) / The Carpenter (La ĉarpentisto) * Bill Thompson: White Rabbit (Blanka kuniklo) / dodo (Dido) * Heather Angel: Alice's sister (Fratino de Alico) * Joseph Kearns: Doorknob (Pordo-anso) * Larry Grey: Bill the Lizzard (Bill la lacerto) * Queenie Leonard: Bird in the tree (Birdo en la arbo) * Dink Trout: King of Hearts (Reĝo de Kero) * Doris Lloyd: The Rose (La rozo) * Jim MacDonald: Dormouse (Gliro) * Bill Lee (The Mellomen): Card Painter (Pentristo-karto) * Thurl Ravenscroft (The Mellomen): Card Painter (Pentristo-karto) * Max Smith (The Mellomen): Card Painter (Pentristo-karto) * Bob Hamlin (The Mellomen): Card Painter (Pentristo-karto) == Vidu ankaŭ == * [[Alice in Wonderland (filmo de 1999)]] * [[Alice in Wonderland (filmo de 2010)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.imdb.com/title/tt0043274/ Alice in Wonderland (1951) en IMDb] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Angla literaturo]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Disney-figuroj]] [[Kategorio:Fantastaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj de Disney]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1951]] [[Kategorio:Usonaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikaj filmoj]] [[Kategorio:Alico en Mirlando]] gwr4qmbinmejlm8uooo67w6m2ayty6k Armeo de Armenio 0 281802 9480923 9094043 2026-09-23T23:52:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Armena Armeo''' ({{lang-hy|Հայկական բանակ|t=Hajkakan Banak}}) estas branĉo de la '''Armitaj Fortoj de Armenio''' kaj konsistas el la terarmeoj respondecaj pri la teraj operacoj de la lando. Ĝi estis establita kune kun la aliaj komponaĵoj de Armenio la 28-an de januaro 1992, kelkajn monatojn post kiam la respubliko deklaris sian sendependecon disde [[Sovetunio]]. La unua estro de la armeo estis la eksa ĉefkomandanto de la ĉefa stabo de la sovetaj teraj fortoj, Norat Ter-Grigorjanc<ref name="Europe">[http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/04597222.2011.559835"Military Balance in Europe 2011".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180921180326/https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/04597222.2011.559835 |date=2018-09-21 }}, March 07, 2011.</ref>. Ekde la fino de la [[Milito en Montara Karabaĥo|milito en Monatara Karabaĥo]], Armenio devige enhospitaligis multajn elementojn de la armeo por helpi plifortigi la defendon kaj defendi la nerekonatan [[Arcaĥa Respubliko|Arcaĥan Respublikon]] de ebla renovigo de malamikecoj kun najbara Azerbajĝano. ''Jane's World Armies'' raportas ke kaj soldatservantoj kaj oficiroj de Armenio estas rutine senditaj al Arcaĥo, ofte metitaj en la fronto inter arcaĥaj armenoj kaj azeraj trupoj<ref>{{Cite web|title=LEGEND OF THE SPECIAL REGIMENT|url=http://www.hayzinvor.am/en/33854.html|last=LLC|first=Ayb Solutions|website=Hay Zinvor|language=en|access-date=2020-05-15}}</ref>. La Armeo de Armenio konsistas el du servoj: la armeo, kaj la aerarmeo kaj aerdefendo (unuigita branĉo). Kvankam ĝi estis parte formita el la antaŭaj sovetaj armeaj trupoj postenigitaj en la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|Armena SSR]] (plejparte unuoj de la 7-a Armea Gardistaro de la Transkaŭkaza Armea Distrikto), la militistaro de Armenio povas esti spurita al la fondo de la [[Armena Respubliko (1918-1920)|Unua Armena Respubliko]] en 1918. Ĉar Armenio ne havas maraliron ĝi ne posedas mararmeon. La ĉefkomandanto de la militistaro estas la ĉefministro de Armenio, [[Nikol Paŝinjan]]. La Ministerio pri Defendo zorgas pri politika gvidado, estrita de Davit Tonojan, dum milita komando restas en la manoj de la ĝenerala stabo, estrata de la Ĉefa stabo, kiu estas la generala leŭtenanto Onik Gasparjan. Armenio establis la Ministerion de Milito la [[28-a de januaro|28-an de januaro]] 1992. Limgardistoj submetitaj al la Ministerio patrolas la limojn de Armenio kun [[Kartvelio]] kaj [[Azerbajĝano]], dum rusaj trupoj daŭre prizorgas ĝiajn limojn kun [[Irano]] kaj [[Turkio]]. Ekde 2002, Armenio estas membro de la [[Organizaĵo de la Traktato por Kolektiva Sekureco]]. Armenio subskribis militan kunlaboran planon kun Libano la [[27-a de novembro|27-an de novembro]] [[2015]]<ref>Curtis, Glenn E. and Ronald G. Suny. "Armenia," in ''Armenia, Azerbaijan, and Georgia Country Studies'', ed. Glenn E. Curtis. Washington D.C.: Federal Research Division Library of Congress, 1995, p. 72.</ref>. == Historio == [[Dosiero:Armenian Fedayees 1890-1896.jpg|eta|250ra|Grupo de [[Armena milico|armenaj fidajoj]] militante sub la gvido de la [[Armena Revolucia Federacio]], dum la 1890-aj jaroj.]] [[Dosiero:Tovmas Nazarbekian French newspaper.jpg|250ra|eta|Tovmas Nazarbekajn en franza gazeto komence de la 20a jarcento.]] La frua militista historio de Armenio estas difinita per la situo de la [[Armena Altebenaĵo]] inter la helenismaj ŝtatoj, kaj poste la [[Bizanca imperio|Orientromia Imperio]], en la okcidento kaj la [[Persa Imperio]] en la oriento. La [[Reĝlando Armenio]] havis serion de ripetaj luktoj por sendependeco disde [[Irano]] aŭ [[Romio]], sekvitaj per renovigitaj konkeroj en ĉiu el ambaŭ de la najbaraj imperioj. La periodo post la [[Araba konkero de Armenio|islamaj konkeroj]] en la [[7-a jarcento]], ĝis la malfrua [[15-a jarcento]], estis plejparte markita per dominado de aliaj imperioj, kiel ekzemple de tio estis la sinsekvaj arabaj kaliflandoj, la [[Selĝuka Imperio]], la [[Ilĥanlando]], la [[Timuridoj|Timurida Imperio]] kaj la tjurkaj triboj [[ak-kojunlo]]j kaj [[kara-kojunlo]]j, inter aliaj. Kelkaj periodoj de pli granda milita sendependeco estis realigitaj sub la [[Bagratida dinastio|Bagratidoj]] kaj, kvankam situantaj ekster la Armena Altebenaĵo, la [[Armena reĝlando en Kilikio]]. Ekde la frua [[16-a jarcento]], [[Orienta Armenio]] subregis la sinsekvajn dinastiojn de Irano, nome [[safavidoj]], sekvataj de la [[afŝaridoj]] kaj la [[kaĝaroj]]. En la kurso de la 16-a jarcento, kaj decide per la [[Traktato de Zuhab]] (1639) [[Okcidenta Armenio]] submetiĝis al otomana regado. Inter la 16-a jarcento kaj meza 17-a jarcento, tamen, multaj el la oftaj otoman-persaj militoj detruis ambaŭ partojn de Armenio ĉar ambaŭ rivaloj provis vastigi siajn teritoriojn. Multaj armenoj batalis en la otoman-iranaj armeoj dum jarcentoj. Perdinte la militon en 1828 Kaĝara Irano cedis Orientan Armenion al la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]. Tiel, ekde 1828 kaj poste, historia Armenio denove situis inter du imperioj, ĉi-foje la [[Otomana Imperio]] kontraŭ la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]. Dum la eventoj de la [[Armena genocido]], multaj armenoj rezistis la agojn de la turka registaro kaj prenis armilojn. En 1991, kiam, post la [[dissolvo de Sovetunio]] la Armena Respubliko estis fondita, malamikaj rilatoj kun apuda [[Azerbajĝano]] kaj la [[milito en Montara Karabaĥo]] estas markitaj kiel esti la plej grava milita afero en Armenio. La historio de la moderna armena armeo estas priskribita kiel travivinta tri stadiojn de evoluo. Ĝi eniris la unuan etapon en februaro 1988, de la komenco de la konflikto en [[Montara Karabaĥo]], kiam armenaj milicoj formiĝis por kontraŭbatali azerajn unuojn en Arcaĥo. La 20-an de septembro 1990, la unua armeunuo estis kreita, la Erevana Speciala Regimento, kun la unua ĵuro aranĝita en la Respublikana Kunvenejo kaj partoprenis la unua prezidanto de Armenio [[Levon Ter-Petrosjan]], ĉefministro [[Vazgen Manukjan]], [[Vazgen Sargsjan]]. La dua fazo de la disvolviĝo de la armeo komenciĝis en 1992, kelkajn monatojn post kiam Armenio deklaris sian sendependecon de [[Sovetunio]]. Ter-Grigorjanc kaj civilaj oficialuloj en la Armena Ministerio pri Defendo, inkluzive de Vazgen Manukjan kaj Vazgen Sargsjan , serĉis establi "malgrandan, ekvilibran, batalpretan defendotrupon." La tria fazo komenciĝis post la fino de la milito kaj daŭras ĝis hodiaŭ<ref>Mirsky, Georgiy I. ''On Ruins of Empire: Ethnicity and Nationalism in the Former Soviet Union''. Westport, CT: Greenwood Press, 1997, p. 63. {{ISBN|0-313-30044-5}}.</ref>. [[Dosiero:NKR war.JPG|eta|250ra|maldekstre|Armenaj soldatoj dum la [[milito en Montara Karabaĥo]]]] La plej multaj el la staboficiroj de la armeo estis membroj de la antaŭa sovetia militistaro. Laŭtaksaj 5,000 armenoj funkciis kiel altnivelaj oficiroj en la militistaro dum la kolapso de Sovetunio. Preskaŭ tuj post sia sendependiĝo, Armenio estis implikita en la milito de Montara Karabaĥo kun najbara Azerbajĝano. Intencante establi forton de 30,000 viroj, la konstanta forto de la armeo kreskis al 50,000 komence de 1994. Dum la milito, la militistaro restis tre atentema kaj plifortigis defendojn en la regiono [[Sjuniko|Zangezuro]], kontraŭ la azera eksklavo de [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko|Naĥiĉevano]]. Laŭdira artileribombardo en majo 1992 de la regiono kaŭzis bataletojn inter la du flankoj, inkluzive de la trudeniro de la armena armeo en plurajn vilaĝojn en [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko|Naĥiĉevano]]<ref>Kosovo Force. [http://www.nato.int/KFOR/structur/nations/armenia.htm KFOR Contingent: Armenia]. [[Kosovo Force|KFOR]]. Last updated January 24, 2006. Accessed February 9, 2007.</ref>. Ekde 1994, la armeo prenis aktivan rolon certigante la defendon de la [[Arcaĥa Respubliko]] kune kun la Arcaĥa Defenda Armeo . == Plenumo de traktato == [[Dosiero:Azeri tanks in Nagorno-Karabakh.jpg|eta|maldekstra|250ra|Restaĵoj de transportilo de azeraj trupoj [[MT-LB]] en Karabaĥo.]] La Traktato pri Konvenciaj Armitaj Fortoj en Eŭropo estis ratifita de la armena parlamento en julio 1992. La traktato establas ampleksajn limojn por ŝlosilaj kategorioj de milita ekipaĵo, kiel [[tanko]]j, [[artilerio]], [[Kirasita transportilo|kirasaj batalveturiloj]], batalaviadiloj kaj batalaj helikopteroj, kaj zorgas pri la detruo de armilaro pli ol tiuj limoj. Armenaj oficialuloj konstante esprimis decidon observi ĝiajn provizaĵojn kaj tiel Armenio disponigis datenojn pri armilaroj kiel postulite laŭ la Traktato. Malgraŭ tio, [[Azerbajĝano]] akuzas [[Armenio]]n, ke ĝi deturnis grandan parton de siaj militaj fortoj al [[Montara Karabaĥo]] tiel evitante ĉi tiujn internaciajn regularojn. Armenio ne estas signifa eksportanto de konvenciaj armiloj, sed ĝi donis subtenon, inkluzive materialon, al la armenoj de Montara Karabaĥo dum la [[milito en Montara Karabaĥo]]<ref>[http://www.nato.int/issues/nato-armenia/index.html NATO’s relations with Armenia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100213162244/http://www.nato.int/issues/nato-armenia/index.html |date=2010-02-13 }}. NATO. Retrieved November 29, 2009.</ref>. En marto 1993, Armenio subskribis la plurflankan Konvencion pri Ĥemiaj Armiloj , kiu postulas la finan eliminon de ĥemiaj armiloj. Armenio aliĝis al la Nuklea Traktato pri Ne-Proliferado kiel ne-nuklea armila ŝtato en julio 1993. Usono kaj aliaj okcidentaj registaroj diskutis klopodojn establi efikajn nukleajn eksport-kontrolajn sistemojn kun Armenio kaj esprimis kontenton pri la plena kunlaboro de Armenio. == Internaciaj deplojoj == [[Dosiero:Armenian soldiers in northern Artsakh 1994.tif|eta|Armenaj fortoj en [[Montara Karabaĥo]] dum la [[Milito en Montara Karabaĥo|milito]]]] [[Dosiero:Armenian soliders, Iraq-3.jpg|eta|Armenaj soldatoj en Irako]] La armena armeo kunlaboris en pluraj internaciaj misioj kun Okcidento. La 12-an de februaro, 2004, Armenio deplojis taĉment-grandan unuon (tri taĉmentoj) al [[Kosovo]] kiel parto de la greka pacbataliono. La unuo, konata kiel la Pactrupoj de Armenio, havas sian ĉefsidejon en Tendaro "REGAS FEREOS" kiel parto de la Multnacia Specialtrupo Orienta kaj havas la taskon prizorgi veturilajn kontrolpunktojn, provizante sekurecon por la bazo sed ankaŭ funkcias kiel rapida reagforto kaj homamaso kaj tumultkontrolo. En 2008, la KFOR-trupo estis vastigita, aldonante duan taĉmenton kaj plie firmaostabon (alportante la kontingenton de Armenio al proksimume 85 homoj)<ref>"[http://www.armradio.am/news/?part=soc&id=7705 Armenian peacekeeper to undergo two more surgeries] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927000000/https://web.archive.org/web/20070927210701/http://www.armradio.am/news/?part=soc&id=7705 |date=2007-09-27 }}." Public Radio of Armenia. November 20, 2006. Retrieved February 1, 2007.</ref>. En la aŭtuno de 2004, la armena registaro aprobis la forsendon de 46-vira kontingento de la armeo konsistanta el ministoj, inĝenieroj kaj kuracistoj sub pola komando kiel parto de la [[Multnacia Forto-Irako]]. La [[10-a de novembro|10-an de novembro]] [[2006]], ĉefleŭtenanto Georgij Nalbandjan estis vundita pro mineja eksplodo en [[Irako]] sed postvivis post operacio kaj kirurgio en hospitalo de [[Landstuhl]], [[Germanio]], proksime de la aera bazo [[Ramstein-Miesenbach|Ramstein]]. La 6-an de oktobro 2008, pro plibonigado de sekurecaj kondiĉoj, la devoj de la kontingento finiĝis<ref>Glassey, Eric. "[http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=22796&Itemid=224 Armenians Complete Successful Mission] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090903091815/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=22796&Itemid=224|date=2009-09-03}}." [[Multinational Force in Iraq]]. October 7, 2008. Accessed September 6, 2009.</ref>. En julio 2009, la Ministro de Defendo de Armenio, Sejran Ohanjan, anoncis, ke Armenio sendos forton por partopreni kun la [[Internacia Sekurec-Asista Forto|Internacia Sekureca Helpa Forto]] (ISAF) la [[Milito en Afganio (2001-2021)|Militon en Afganio]] antaŭ la fino de la jaro. Li ne menciis, kiom granda estos la forto, sed rimarkis, ke ĝi probable inkluzivos spertulojn pri municioj kaj oficirojn pri komunikado. Proparolantoj de MOD ankaŭ deklaris, ke la forto inkluzivos ankaŭ medicinajn specialistojn kaj tradukistojn. Ohanjan aldonis, ke armenaj oficiroj, kiuj servis en la sovetia militistaro dum la [[Afgana milito (1979-1989)|sovetia-afgana milito]], ankaŭ esprimis la deziron reveni tien kiel membroj de la nova forto. En novembro 2009, [[NATO]]-oficialulo asertis ke armena kontingento kun 30 soldatoj aliĝos al la [[ISAF]] iam frue en 2010. Tiu nombro estis reviziita ĝis 40 komence de decembro, kiam la armena parlamento plimulte voĉdonis favore al la aprobo de la deplojo de la kontingento. La militistoj alvenis en Afganio en februaro 2010, kie, sub germana komando, ili havas la taskon defendi la regionan flughavenon en [[Kunduz]]. Nuntempe estas 126 armenaj soldatoj en Afganio<ref>"[http://www.rferl.org/content/Armenia_To_Send_Troops_To_Afghanistan_/1873439.html Armenia To Send Troops To Afghanistan]." [[RFE/RL]]. November 09, 2009. Retrieved November 29, 2009.</ref>. Lige kun ĝiaj strategiaj aliancanoj, Armenio sendis pli ol 1500 oficirojn por esti trejnitaj en [[Grekio]] kaj [[Rusio]]. La Armena Ministerio de Milito ankaŭ establis en 2004 komunan partnerecon kun la Kansasa Nacigvardio por interŝanĝi sciojn kaj faciligi kunlaboron en nacia sekureco kaj civilaj aferoj. Ĝi ankaŭ subskribis militan kunlaboran planon kun [[Libano]] la [[27-a de novembro|27-an de novembro]] [[2015]]<ref>"[http://www.rferl.org/content/Armenian_Parliament_Endorses_Troop_Deployment_To_Afghanistan/1898715.html Armenian Parliament Endorses Troop Deployment To Afghanistan]." RFE/RL. December 8, 2009. Retrieved January 3, 2010.</ref>. == Organizo == [[Dosiero:Armenian soldiers at the Vazgen Sargsyan Military Institute.jpg|eta|maldekstre|Trejnado de armenaj soldatoj en la Militista Instituto Vazgen Sergsjan.]] La Armena Armeo havas sian sidejon en [[Erevano]], kie la plej granda parto de la ĝenerala stabo baziĝas. Gvidita de stabestro Onnik Gasparjan, la ĝenerala stabo respondecas pri funkcia komando de la Armena Militistaro kaj ĝiaj du ĉefaj filioj. Aldone al la supre listigitaj servoj, Armenio establis siajn proprajn Internajn Trupojn de la antaŭaj sovetiaj Internaj Trupoj post la [[Dissolvo de Sovetunio|malfondo de Sovetunio]]. Ĝis decembro 2002, Armenio konservis Ministerion de Polickrimenketo, sed kune kun la Ministerio de Nacia Sekureco, ĝi estis reorganizita kiel neministeria institucio. La du organizaĵoj fariĝis la [[Polico de Armenio]] kaj la Servo de Nacia Sekureco. En februaro 1999 la vicministro pri internaj aferoj kaj komandanto de la internaj trupoj, general-majoro Arcrun Makarjan, estis trovita pafmortigita. En 2013 la Internacia Instituto por Strategiaj Studoj atribuis la forton al kvar milicaj batalionoj, 55 AIFV inkluzive de 44 BMP-1, kaj 24 radaj kirasaj trupveturiloj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://hetq.am/eng/news/56053/reconn...r-actions.html|titolo=Reconnaissance Scouts on Karabakh Frontline Tight-Lipped About Themselves, Their Actions|alirdato=24-a de decembro 2014|eldoninto=Hetq.am}}</ref>. == Specialaj Fortoj == [[Dosiero:Armenian Special Forces.jpg|eta|250ra|Regimento de specialaj fortoj dum militista parado en 2011]] La specialaj trupoj de la armena militistaro inkluzivas norman armeon specialtrupan regimenton (nun kreskigita en brigado), kaj 3+ sciigbatalionoj. La funkcia historio ĉirkaŭ ĉiuj menciitaj grupoj ne estas konata. La operacoj konataj kaj ekster normaj devoj kiel spionado inkluzivas: * Nekonata nombro da translimaj atakoj. * La sekurigo de la armenaj pilotoj restas kaj helikopteraj partoj post la pafado de arcaĥa helikoptero. Al la specialaj fortoj de ambaŭ respublikoj rajtas rapidatakaj veturiloj fari kelkajn operacojn kaj ekzercojn. Speciala Tago estas festata la [[5-a de novembro|5-an de novembro]]<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2014/11/22/us-armenia-azerbaijan-conflict-idUSKCN0J60F020141122|title=Bodies of Armenian pilots removed from helicopter crash site|newspaper=Reuters|accessdate=24-a de decembro 2014|date=2014-11-22|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-10-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151020191139/http://www.reuters.com/article/2014/11/22/us-armenia-azerbaijan-conflict-idUSKCN0J60F020141122|arkivdato=2015-10-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151020191139/http://www.reuters.com/article/2014/11/22/us-armenia-azerbaijan-conflict-idUSKCN0J60F020141122 |date=2015-10-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reuters.com/article/2014/11/22/us-armenia-azerbaijan-conflict-idUSKCN0J60F020141122 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150102232723/http://www.reuters.com/article/2014/11/22/us-armenia-azerbaijan-conflict-idUSKCN0J60F020141122 |arkivdato=2015-01-02 }}</ref>. == Ekipaĵoj == [[Dosiero:Army2016demo-075.jpg|eta|250ra|La sistemo Iskander-M, posedata nur de Rusio kaj Armenio.]] La Armena Armeo funkciigas vastan gamon de pli aĝaj ekipaĵoj, plejparte de sovetia origino. Estas ankaŭ iuj pli novaj ekipaĵoj el Rusio. En 2015, prunto de 200 milionoj da usonaj dolaroj estis ratifita de Rusio por aĉeto de modernaj armiloj inter 2015 kaj 2017. Armenio produktas batalajn kaskojn kaj korpokirasojn danke al la kunproduktado de komuna armena-pola kompanio. Kelkaj personaj ekipaĵoj uzataj de specialaj unuoj estas importitaj, plejparte el [[Usono]]. Armenio ankaŭ produktas la plej multon el siaj manpafiloj, kun nur specialigitaj unuoj estas importataj. Post la kolizioj de Montara Karabaĥo en 2016, la Civila Asembleo de Helsinko publikigis raporton, kiu detaligis la cirkonstancojn de morto de armenaj soldatoj. Inter la kontribuantaj faktoroj laŭdire estis panea ekipaĵo kaj manko de necesa materialo, precipe municio. Sekvis planoj pliigi armenajn defendelspezojn por aĉeti pli da armiloj kaj municioj. Kiel rezulto de la daŭranta [[Milito en Montara Karabaĥo (2020)|konflikto en Montara Karabaĥo en 202]]0, antaŭ la 27-a de septembro, Armenio perdis signifan ekipaĵon inkluzive de almenaŭ 49 ĉefaj tankoj T-72A, 28 kirasaj batalveturiloj, 72 trenitaj artileriarmiloj, kaj almenaŭ 342 diversaj aliaj veturiloj kiel kamionoj kaj ĵipoj. == Internacia milita kunlaboro == === Rusio === [[Dosiero:Vladimir Putin in Armenia, December 2013 (2236-20).jpg|eta|maldekstre|250ra|[[Vladimir Putin]] kaj [[Serĵ Sargsjan]] dum vizito al la 102 rusa militista bazo en Armenio.]] [[Dosiero:Russian troops in Armenian parade.jpg|maldekstre|250ra|eta|Rusaj trupoj de la gjumria militbazo dum parado en Erevano.]] Rusio estas la plej proksima aliancano de Armenio. La rusa 102-a Milita Bazo, la antaŭa 127-a Motora Fusila Divizio, situas en Gjumri, la dua plej granda urbo de Armenio, nordoriente de Erevano. La milita alianco de la du nacioj kaj, precipe, la ĉeesto de rusaj trupoj sur armena tero estis ŝlosila elemento de la nacia sekureca doktrino de Armenio ekde kiam Armenio akiris sendependecon en 1991. Rusio starigas ĉirkaŭ 5.000 soldatojn de ĉiuj specoj en Armenio, inkluzive de 3.000 oficiale raportitaj esti bazitaj en la 102-a Milita Bazo. En 1997, la du landoj subskribis profundan [[amikeca traktato|amikecan traktaton]], kiu postulas reciprokan helpon en la okazo de milita minaco al ambaŭ partoj kaj permesas al rusaj limgardistoj patroli la limojn de Armenio kun [[Turkio]] kaj [[Irano]]. Komence de 2005, la 102-a Milita Bazo havis 74 tankojn, 17 batalajn infanteriajn veturilojn, 148 kirasitajn trupveturilojn, 84 artileriarmilojn, 18 MiG-29- batalantojn, unu baterion de SA-6 kaj du bateriojn de kontraŭaviadilaj misiloj S-300. Tamen, en 2005-2007, post interkonsento pri la retiriĝo de du rusaj armeaj bazoj de [[Kartvelio]], multe da armea aparataro estis translokigita al la 102-a Bazo de la rusa 12-a Milita Bazo en [[Batumo]] kaj la 62-a Milita Bazo en [[Aĥalkalako]], Kartvelio. Rusio ankaŭ provizas armilojn je relative pli malaltaj prezoj de la rusa enlanda merkato kadre de kolektiva sekureca interkonsento ekde januaro 2004. Laŭ nekonfirmitaj raportoj de la azeraj amaskomunikiloj, Rusio liveris 1 miliardon da dolaroj da armiloj kaj municioj al Armenio en 1996; kaj transdonis pliajn 800 milionojn [[USD]] da armiloj al Armenio en 2008-2009. Laŭ AzerNews, la armiloj en ĉi tiu plej nova transdono inkluzivas 21 tankojn, 12 blenditajn veturilojn, kvin aliajn batalmaŝinojn, grandan nombron da raketlanĉiloj, pli ol 1,050 kazoj de [[Grenado (eksplodaĵo)|grenatoj]], preskaŭ 7,900 specoj de municioj, 120 bombardiloj, pli ol 4,000 sub- maŝinpafiloj, TNT-[[fuzeo]]j, diversspecaj minoj, 14 minlanĉiloj, 9 Grad-lanĉiloj, kvin kanonoj kaj aliaj armiloj. Oficira trejnado estas alia sfero de rusa-armena milita kunlaboro. En la unuaj jaroj de suvereneco, kiam al Armenio mankis propra armea eduka institucio, oficiroj de ĝia armeo estis trejnitaj en Rusio. Eĉ nun kiam Armenio havas armean kolegion sur sia propra teritorio, la armenaj oficiraj korpusoj honoras la tradicion kaj estas trejnitaj en rusaj armeaj instruejoj. En 1997, 600 armenaj soldatoj estis trejnitaj ĉe rusaj armeaj akademioj: la trejnado estis farita fare de la Trejna Brigado Marŝalo Bagramjan. Rusa-armena defenda interkonsento subskribita en aŭgusto 2010 plilongigas la militan ĉeeston de Rusio en Armenio ĝis 2044 kaj devigas Rusion provizi Armenion per moderna kaj kongrua armilaro kaj speciala milita aparataro je reduktitaj prezoj. Komence de 2009, azeraj amaskomunikiloj publikigis akuzojn, ke Rusio faris ampleksajn armilajn translokigojn al Armenio tra 2008 kostante ĉirkaŭ 800 milionojn da dolaroj. La [[12-a de januaro|12-an de januaro]] [[2009]], la rusa ambasadoro estis invitita al la azera ministerio pri eksterlandaj aferoj kaj demandis pri ĉi tiuj informoj. La 21-an de januaro 2009, rusa ministerio pri eksterlandaj rilatoj oficiale rifuzis la translokigojn. Laŭ la materialoj publikigitaj de [[WikiLeaks]] en decembro 2010, azera defenda ministro Safar Abiyev asertis, ke en januaro 2009 dum sia vizito en Moskvo, lia rusa samrangulo Anatolij Serdjukovne oficiale akceptis armilajn transdonojn "post la dua botelo da vodko" tiun vesperon, kvankam oficiale ĝi estis rifuzita. En junio 2013 estis malkaŝite, ke Rusio disfaldis en Armenio plurajn balistikajn misilojn [[Iskander Mirza|Iskander-M]], kiuj situas en sekretaj lokoj de Armenio. === Organizo de la Traktato pri Kolektiva Sekureco === [[Dosiero:Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg|eta|250ra|Flago de la Organizo de la Traktato pri Kolektiva Sekureco.]] [[Dosiero:CSTO Summit 03.jpg|eta|250ra|La prezidentoj de la membroŝtatoj de la OTKS en [[Nursultano]], [[Kazaĥio]], 8-an de novembro 2018]] La [[7-a de oktobro|7-an de oktobro]] [[2002]], la Prezidentoj de [[Armenio]], [[Belorusio]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Rusio]] kaj [[Taĝikio]] subskribis ĉarton en [[Taŝkento]], fondante la Organizon de la Traktato pri Kolektiva Sekureco ({{lang-ru|Организация Договора о Коллективной Безопасности}}, simple {{lang-ru|Ташкентский договор}} (La Taŝkenta Traktato). Nikolaj Bordjuĵa estis nomumita ĝenerala sekretario de la nova organizo. La [[23-a de junio|23-an de junio]] [[2006]], [[Uzbekio]] fariĝis plenrajta partoprenanto kaj ĝia membraro estis formale ratifita de sia parlamento la 28-an de marto 2008. Krome, la Traktato estas observa organizo ĉe la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]]. La ĉarto reasertis la deziron de ĉiuj partoprenantaj ŝtatoj sindeteni de la uzo aŭ minaco de forto. Subskribintoj ne povus aliĝi al aliaj militaj aliancoj aŭ al aliaj ŝtataj grupoj, dum agreso kontraŭ unu subskribinto estus perceptita kiel agreso kontraŭ ĉiuj. Tiucele la OTKS okazigas ĉiujarajn militajn komandajn ekzercojn por ke la membroŝtatoj havu okazon plibonigi interorganizan kunlaboron. La plej grandskala milita ekzercado de OTKS okazinta ĝis nun estis la ekzercoj "Rubeĵ 2008" (''Limo'') aranĝitaj en Armenio kie kombinita totalo de 4.000 soldatoj de ĉiuj 7 konsistigaj OTKS-membrolandoj faris funkcian, strategian kaj taktikan trejnadon kun emfazo por antaŭenigi la efikecon de la kolektiva sekureca elemento de la partnereco. La Ministerio pri Defendo de Armenio plurfoje deklaris, ke ĝi atendus rektan militan helpon de la OTKS kaze de komenco de milito kun [[Azerbajĝano]], same lastatempe kiel decembro 2009, Ministro de Defendo Ohanjan faris la saman deklaron. En aŭgusto 2009, Nikolaj Bordjuĵa, ĝenerala sekretario de la OTKS, konfirmis, ke Erevano povas fidi je tia subteno. La [[4-a de februaro|4-an de februaro]] [[2009]], interkonsento por krei la Kolektivan Rapidan Reagan Forton (KSOR) atingis kvin el la sep membroj de OTKS, kun planoj finitaj la 14-an de junio 2009. Armenio estas unu el la kvin membroŝtatoj. La forto estas uzata por forpuŝi militan agreson, fari kontraŭterorismajn operacojn, batali transnacian krimon kaj drogokontrabandon kaj neŭtraligi la efikojn de naturaj katastrofoj. === NATO === [[Dosiero:Armenia in parade 2015.jpg|eta|250ra|maldekstre|Kontingento de Armitaj Fortoj de Armenio en la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa Placo]] en 2015.]] [[Dosiero:Armenian army Capt. Avetisyan Slavik, a platoon leader, gives a safety briefing to his troops before loading onto a U.S. Army UH-60 Black Hawk helicopter during a training exercise March 12, 2014, at Camp 140312-A-QK348-046.jpg|eta|250ra|maldekstre|Armenaj trupoj antaŭ helikoptero UH-60 Black Hawk de usona armeo dum trejna ekzercado.]] Armenio partoprenas la programon de NATO pri [[Partnereco por Paco]] (PiP) kaj ĝi estas en NATO-organizo nomata [[Eŭro-Atlantika Partnereca Konsilio]] (EAPC). Armenio estas en la procezo de efektivigo de Individua Partnera Ago-Plano (IPAP), kiu estas programo por tiuj landoj, kiuj havas la politikan volon kaj kapablon profundigi sian rilaton kun [[NATO]]. Kunlabora Plej Bona Klopoda ekzercado (la unua, kie Rusio estis reprezentita) estis efektivigita sur armena teritorio en 2003. === Grekio === [[Grekio]] estas la plej proksima aliancano de Armenio en [[NATO]] kaj la du kunlaboras pri multaj aferoj. Kelkaj armenaj oficiroj estas trejnitaj en Grekio ĉiujare, kaj milita helpo kaj materiala helpo estis donita al Armenio. En 2003, la du landoj subskribis interkonsenton pri milita kunlaboro, laŭ kiu Grekio pliigos la nombron de armenaj soldatoj trejnitaj ĉe la militaj kaj milit-medicinaj akademioj en [[Ateno]]. En februaro 2003, Armenio sendis 34 pacigistojn al [[Kosovo]], kie ili fariĝis parto de la greka kontingento. Oficialuloj en Erevano diris, ke la armenaj militistoj planas konsiderinde pliigi la grandecon de ĝia paca taĉmento kaj dependas de greka helpo al la penado. En junio 2008, Armenio sendis 72 pacistojn al Kosovo por entute 106 pacigistoj. === Baltaj Ŝtatoj === [[Litovio]] dividas sperton kaj donas konsultojn al la Armena Ministerio de Defendo en la kampo de demokrata kontrolo de armetrupoj, armeaj kaj defendaj konceptoj kaj publikaj rilatoj ekde 2002. Komencita en 2004, armenaj oficiroj estis invititaj studi ĉe la Litova Milita Akademio kaj la Balta Defenda Kolegio en [[Tartu]], [[Estonio]]. Litovio kovras ĉiujn studelspezojn. Komence de 2007, du armenaj oficiroj unuafoje partoprenis en balta fulma internacia ekzerco, ''Amber Hope'', kiu okazis en Litovio. === Usono === Usono konstante pliigis sian militan povon en la regiono. Komence de 2003, Usona Sekcio pri Defendo anoncis plurajn gravajn militajn programojn en [[Kaŭkazio]]. La armea helpo de [[Vaŝingtono]] al Armenio en 2005 sumiĝis al 5 milionoj da dolaroj, kaj en aprilo 2004 la du flankoj subskribis interkonsenton pri milita-teknika kunlaboro. Malfrue en 2004, Armenio deplojis unuon de 46 soldatoj, kiuj inkludis fakulojn pri bombofarado, kuracistojn kaj specialistojn pri transporto, al [[Irako]] kiel parto de la Usona-gvidita Multi-Nacia Forto Irako. En 2005 Usono asignis 7 milionojn da dolaroj por modernigi la militajn komunikadojn de la Armena Armeo. Ekde 2003, Armenio kaj la Kansasa Nacigvardio interŝanĝis armeajn delegaciojn kadre de programo de la Nacigvardia Buroo por antaŭenigi pli bonajn rilatojn inter Usono kaj evoluantaj nacioj. La programo plejparte konsistis el reciprokaj vizitoj al la landoj de unu la alia por dividi "ideojn kaj [la] plej bonajn praktikojn por milita kaj kriz-administrado." == Pacaj operacoj == [[Dosiero:A heartfelt goodbye.jpg|eta|Adiaŭo.]] En 2020, Armenio partoprenas pacajn operacojn en [[Kosovo]], [[Afganio]], [[Libano]] kaj [[Malio]]. === Kosovo === Ekzistas 70 armenaj soldatoj servantaj en Kosovo kiel pacigistoj. Armenio aliĝis al la [[KFOR]] en Kosovo en 2004. Armenaj "[[blukaskuloj]]" servas ene de la bataliono de la Greka Armeo. La koncerna memorando estis subskribita la [[3-a de septembro|3-an de septembro]] [[2003]], en [[Erevano]] kaj ratifita de la Armena Parlamento la 13-an de decembro 2003. La sesa deplojo de armenaj pacigistoj foriris al Kosovo la 14-an de novembro 2006. En 2008, la [[Nacia Asembleo de Armenio]] voĉdonis unuanime pri duobligi la pactrupon en Kosovo per sendado de kromaj 34 pacigistoj al la regiono, pliigante la tutan nombron de pacigistoj en la regiono ĝis 68. Armenio provizore retiris siajn pacigistojn de Kosovo en februaro 2012 kiel rezulto de la redukto de la grekaj subdivizioj. Armenio redistribuis ilin en julio por servi kune kun usonaj soldatoj en Kosovo. === Irako === Post la fino de la [[Invado de Irako en 2003|invado de Irako]], Armenio deplojis unuon de 46 pacigistoj sub pola komando. Armenaj pacigistoj baziĝis en Al-Kut, 100&nbsp;km ekde la ĉefurbo [[Bagdado]]. La [[23-a de julio|23-an de julio]] [[2006]], la kvara deĵoro de armenaj pacigistoj foriris al Irako. La ŝanĝo inkluzivis 3 stabestrojn, 2 kuracistajn oficirojn, 10 batalinĝenierojn kaj 31 ŝoforojn. Dum la daŭro de la deplojo, estis unu armena vundito kaj neniu morto. La armena registaro plilongigis la etan ĉeeston de trupoj en Irako je unu jaro fine de 2005 kaj 2006. La 7-an de oktobro 2008, Armenio retiris sian kontingenton de 46 pacigistoj. Ĉi tio koincidis kun la retiriĝo de la pola kontingento en Irako. === Afganio === [[Dosiero:Armenian soldiers at the Vazgen Sargsyan Military Institute.jpg|eta|maldekstre|250ra|Armenaj soldatoj en la Militista Instituto Vazgen Sargsjan.]] Armenio deplojas 130 soldatojn en Afganio kiel parto de la [[Internacia Sekurec-Asista Forto]] (ISAF) gvidata de [[NATO]]. Ili servas sub germana komando protektante flughavenon en Konduz. === Libano === En 2014, Armenio deplojis 33 pacigistojn al Libano kiel parto de [[Portempa Forto de Unuiĝintaj Nacioj por Libano|UNIFIL]]. Ili nuntempe servas sub la itala kontingento kaj plenumas ĉefsidejajn sekurecajn funkciojn. === Malio === En 2015, unu pacigisto estis sendita al [[Malio]] en monitora pacmisio. == Galerio == === Surtera armilaro === <gallery mode="packed" heights="180"> dosiero:Bm21armenia.jpg|BM-21 dum parado en Erevano dosiero:N-2 yerevan parade.jpg|N-2 dum parado dosiero:WM-80.jpg|WM-80 dum parado dosiero:Armenianarmya.jpg|ZPĤ-80 dum parado dosiero:T-72_Tank_memorial_Stepanakert.jpg|T-72, ĉefa bataltanko de la kirasaj trupoj de la armena armeo. monumento dosiero:BMP_armenien.JPG|Batalveturilo de la armena motorizita fusilo HMM-1. Monumento </gallery> === Aera armilaro === <gallery mode="packed" heights="160"> dosiero:Armenian Air force (896484593).jpg|Ringo de Su-25- kirasaj atakaviadiloj de rekta fajrosubteno de la armena aerarmeo dum la armea parado dosiero:Armenian Su-25 in V formation.jpg|Eskadro de Su-25- kirasaj atakaviadiloj de rekta fajrosubteno de la armena aerarmeo en V-formado dosiero:Krunk.jpg|Armene-farita "Gruo" senpilota aerveturilo. Dum la milita parado, Erevano. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Armena milico]] == Eksteraj ligiloj == * [http://mil.am/ Ministerio de Defendo de Armenio] {{Projektoj|n=Kategorio:Armitaj trupoj de Armenio}} [[Kategorio:Armeo de Armenio| ]] js89awhfu3fdrphcu48ktkjnzz9dp90 Algazelo 0 286007 9480782 9458325 2026-09-23T12:57:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazālī{{-}}{{lang-eo|Algazelo}} | naskonomo = {{lang-fa|ابو حامد محمد ابن محمد الغزالی}} | priskribo = persa teologo, juristo, filozofo kaj astronomo | dato de naskiĝo = [[1058]] }} [[Dosiero:Haruniyeh.JPG|eta|dekstra|250px|Harunijah ({{lang|fa|هارونیه}}) strukturo en [[Tus (Irano)|Tus]], [[Irano]], nomita laŭ [[Harun al-Raŝid]], nome maŭzoleo de Al-Ghazali supozeble situantas ĉe la enirejo de tiu monumento.]] [[Dosiero:The tomb of Imam Al-Ghazali.jpg|alt=Mausoleum of Al-Ghazali covered in a tin roof|eta|Maŭzoleo de Al-Ghazali en [[Tuso]], apud la tombo de la persa poeto [[Ferdousio]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://zirrar.com/at-the-feet-of-al-ghazali/|titolo=Finding Imam Al-Ghazali|alirdato=2019-09-03|lingvo=en-US}}</ref>. La maŭzoleo estis malkovrita en la 1990-aj jaroj post esti perdita dum multaj jarcentoj kaj ankoraŭ restas forgesita.]] '''Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazālī''' ([[1058]]–[[1111]]) ([[persa lingvo]]: ابو حامد محمد ابن محمد الغزالی), aŭ '''Algazelo''' en Esperanto, naskiĝis kaj mortis en [[Tuso]] ([[Ĥorasano]]) en [[Persio]]. Li estis [[Islamo|islama]] [[teologo]], [[juristo]], [[filozofo]], [[astronomo]], [[mistikulo]],<ref>[https://www.encyclopedia.com/people/philosophy-and-religion/philosophy-biographies/al-ghazali "Ghazali, al-".] The Columbia Encyclopedia. Alirita la 2an de oktobro 2019.</ref><ref>Ludwig W. Adamec (2009), Historical Dictionary of Islam, p. 109. Scarecrow Press. ISBN 0810861615.</ref> kaj restas unu el la plej konataj pensistoj de [[Sunaismo]].<ref>Griffel, Frank (2016). Zalta, Edward N. (eld.). The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2016 ed.). Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Li estis [[Persoj|persa]] deveno.<ref>[https://books.google.fr/books?id=HaaN8O3aTkQC&pg=PA379&lpg=PA379&dq=&source=bl&ots=bKkdCnqKGr&sig=k6ukgDjtsyitkL__SsD3ve8uRNU&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiOmtSw1aXYAhUHUlAKHeFtCeU4ChDoAQglMAE#v=onepage&q=the%20persian%20polymath%20al-kindi&f=true/ The Spirit of Creativity: Basic Mechanisms of Creative Achievements] "Persian polymath Al-Ghazali published several treatises...."</ref><ref>[http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/Publications/thinkerspdf/ghazalif.pdf/ AL-GHAZALI] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180829121541/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/Publications/thinkerspdf/ghazalif.pdf |date=2018-08-29 }} «Al-Ghazali est né en 450 de l’Hégire, soit 1058 de l’ère chrétienne, dans la ville de Tus (Khorassan) ou dans un des villages avoisinants, au sein d’une famille persane de condition modeste...»</ref><ref>[https://books.google.fr/books?id=XZJZCgAAQBAJ&pg=PA214&lpg=PA214&dq=&source=bl&ots=7lnv68A_Ci&sig=-z1RaTu9bDA-_urpybeamR3ezCM&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwjc_6fZ4qXYAhWOa1AKHcsyDug4ChDoAQgeMAE#v=onepage&q=al%20ghazali%20persian%20origin&f=false/ The Ethics of Suicide: Historical Sources] "A native of Khorassan, of Persian origin, the Muslim theologian, sufi mystic, and philosopher Abu Hamid Muhammad al-Ghazali is one of the great figures of Islamic religious thought...."</ref> Kelkaj islamanoj konsideras lin [[Muĝadido]], tio estas renoviginto de la religio kiu, laŭ la profeta [[hadito]], aperas unufoje ĉiun jarcenton por restaŭri la fidon de la [[Ummao]] (nome "la Islama Komunumo").<ref>Jane I. Smith, ''Islam in America'', p. 36. {{ISBN|0231519990}}</ref><ref>Dhahabi, Siyar, 4.566</ref><ref>Willard Gurdon Oxtoby, Oxford University Press, 1996, p 421</ref> Liaj verkoj estis tiom laŭditaj de liaj samtempuloj ke al-Gazelo ricevis premie la honoran titolon "Pruvo de Islamo" (''Huĝĝat al-Islām'').<ref name="Hunt Janin p 83">Hunt Janin, ''The Pursuit of Learning in the Islamic World'', p. 83. {{ISBN|0786419547}}</ref> Al-Gazelo kredis, ke la Islama spirita tradicio estas mortanta kaj ke la spiritaj sciencoj instruitaj de la unua generacio de islamanoj estis forgesita.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA191&dq=Ghazali+Revival+Sciences#v=onepage&q=Ghazali%20Revival%20Sciences&f=false|title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|last=Böwering|first=Gerhard|last2=Crone|first2=Patricia|last3=Mirza|first3=Mahan|last4=Kadi|first4=Wadad|last5=Zaman|first5=Muhammad Qasim|last6=Stewart|first6=Devin J.|date=2013|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691134840|location=|pages=191|language=en}}</ref> Tio rezultis en sia granda verko titolita ''Iḥjā’ ‘ulūm ad-dīn'' ("La revivigo de la religiaj sciencoj").<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=hJw_HNVOmskC&pg=PA30&dq=Ghazali+Revival+ihya#v=onepage&q=Ghazali%20Revival%20ihya&f=false|titolo=Interpreting Islam: Bandali Jawzi's Islamic Intellectual History|familia nomo=Sonn|persona nomo=Tamara|dato=1996-10-10|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=9780195356564|paĝoj=30|lingvo=en}}</ref> Inter liaj aliaj verkoj, la ''[[La Nekohereco de la Filozofoj|Tahāfut al-Falāsifa]]'' ("La nekohereco de la filozofoj") estas grava markilo en la historio de filozofio, ĉar ĝi antaŭenigis la kritikon de la scienco el [[Aristotelo]] disvolvigita poste en la 14a-jarcenta Eŭropo.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/al-ghazali/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Griffel|first=Frank|date=2016|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2016}}</ref> Li estas konsiderata pioniro de la metodoj de dubado kaj [[skeptikismo]]. En ''La nekohereco de filozofoj'', li ŝanĝis la direkton de frua [[islama filozofio]], formovante ĝin de islama [[metafiziko]] influita de [[helena filozofio]], al filozofio bazita de kaŭzo kaj efiko determinita de [[Dio]] aŭ [[anĝelo]]j. == Biografio == La supozata dato de la nasko de Algazelo, havigita de Ibn al-Ĝaŭzi, estas 450 de la [[Islama kalendaro|IK]] (nome 1058/9). Modernaj kalkuloj metas ĝin en 448 IK (1056/7), sur la bazo de kelkaj asertoj de la korespondado kaj membiografio de Algazelo.<ref name=Griffel>{{Citaĵo el libro|titolo=Al-Ghazālī's Philosophical Theology|url=https://archive.org/details/alghazaliphiloso0000grif|familia nomo=Griffel|persona nomo=Frank|jaro=2009|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=9780195331622}}</ref> Ĉiuokaze estas ĝenerale akceptita ke li estis islama fakulor, juristo, raciisma kaj spiritisma de Persia deveno.<ref>{{Cite journal|last=Rahman|first=Yucel|date=2016|title=The Mujaddid of His Age|url=|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref> Algazelo naskiĝis en Tabaran, urbo de la distrikto de [[Tuso (Irano)|Tuso]], [[Granda Ĥorasano|Ĥorasano]] (nune parto de [[Irano]]),<ref name="Griffel" /> ne longe post la [[Selĝuka Imperio|Selĝukoj]] konkeris Bagdadon el la [[Ŝijaismo|Ŝijaismaj]] [[Bujidoj]] kaj establis Sunaisman Kaliflandon sub komisio de la [[Abasida Kaliflando|Abasida Dinastio]] en 1055 p.K.<ref>{{Citation|last=|first=|title=Seljuk Empire|date=2019-04-04|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Seljuk_Empire#Tughril_and_Chaghri|work=Wikipedia|volume=|pages=|language=en|access-date=2019-04-09}}</ref> Lia familio estis [[sunaismo|sunaisma]] kaj de intelekta tradicio, do ĝi preparis Algazelon kaj lian pli junan fraton al religia studado. Lia patro, persa,<ref name="Iranica" /> ano de la populara mistika movado [[sufiismo|sufiisma]], laŭ postmorta tradicio, kies aŭtentikeco estis pridubita de ĵusaj fakuloj, mortis, kiam Algazelo estis ankoraŭ knabo. Lin kaj lian pli junan fraton ''Ahmad Ghazali'', kiu estis konatiĝonta kiel teoriisto de mistika amo, dum kelkaj jaroj zorgis amiko de la patro, [[sufiismo|sufiisto]]. Samtempulo de Algazelo kaj lia unua biografiisto, 'Abd al-Ghafir al-Farisi, registris ke Algazelo ekricevis instruadon en ''[[fikho]]'' (Islama jurisprudenco) el Ahmad al-Radhakani, nome loka instruisto.<ref name="Griffel" /> (pp. 26–27) En 1070 la du fratoj iris unue al [[Gazalo (Tunizio)|Gazalo]] (hodiaŭ en gubernio [[Bizerto]] en [[Tunizio]]; de kiu devenas lia kromnomo "al-Ghazālī" = "la Gazal-ano"), poste al [[Gorgan]], ĉefurbo de [[Golestano]], kaj tie dum sep jaroj studis [[Korano|koranan]] [[jurisprudenco]]n en la lokaj islam-lernejoj. Li poste studis kun [[Al-Ĝuvajni]], fama juristo kaj teologo kaj "la plej elstara islama fakulo de sia tempo,"<ref name="Griffel" /> en [[Nejŝaburo]], eble post periodo de studo en [[Gurgan]]. Poste ili reiris al Tuso. Estis ĉirkaŭ 1080 kiam Algazelo iris al [[Nejŝaburo]] en la nord-oriento de Irano, tiutempe unu el la plej gravaj intelektaj centroj de la islama mondo, kaj tie komencis studi en fama islama lernejo. Krom la [[Korano]]n li studis la [[hadito]]jn (islamajn tradiciaĵojn), la religiajn komentojn, la islaman juron ([[ŝario]]n) kaj la subtenajn sciencojn (kromfakojn) kiaj la [[gramatiko]] kaj la [[leksikografio]]. En [[Nejŝaburo]] Algazelo estis disĉiplo de [[Al-Ĝuvajni|Al-Haramajn al Ĝuvajni]], la plej prestiĝa teologo de tiu epoko, ĝis ties morto en 1085. Poste Algazelo lokiĝis ĉe la selĝuka [[veziro]] [[Nizam al-Mulk]], kiu nomumis lin en 1091 la instruisto de [[ŝario|fikho]] en la ''[[madrasa]]'' ({{ar}}: islama altlernejo) Nizamija, fondita mem en [[Bagdado]]. Tiu kortego estis tamen plej verŝajne centrita en [[Isfahano]]. Post havigi al Algazelo la titolojn de "Brilego de la Religio" kaj "Elstarulo inter la Religiaj Estroj," Nizam al-Mulk promociis Algazelon en julio 1091 al la "plej prestiĝa kaj plej defia" profesoreco tiame: nome la [[Nizamija]] madrasa en [[Bagdado]].<ref name="Griffel" /> En 1095, post la murdo de Nizam al-Mulk fare de [[sepimamismo|sepimamismanoj]], la filozofo suferis krizon, forlasis sian karieron kaj Bagdadon mem kaj sian familion pretekste ke li intencas fari la [[haĝo]]n, nome pilgrimado al [[Mekko]]. Li disponis el sia riĉo por dediĉi sin al mistikismo. Laŭ la biografiisto Duncan B. Macdonald, la celo eviti la skolastikan laboron estis fronti la spiritan esperton kaj pli ordinare la komprenon de "la Parolo kaj la Tradicioj."<ref>Nicholson, Reynold Alleyne. (1966). "A literary history of the Arabs." London: Cambridge University Press. p. 382.</ref> Travivinte en [[Damasko]], [[Jerusalemo]], kun vizito al [[Medino]] kaj Mekko en 1096 kaj al aliaj urboj dum 11 jaroj, li revenis al Tuso, parte retiriĝinte kun sufiismaj mistikemuloj; tie li pasigis la venontajn kelkajn jarojn en '''uzla'' (enfermiteco). Tiu enfermiteco konsistis en evito el ajna instruado je publikaj institucioj, sed li daŭre publikigis, ricevis vizitantojn kaj ja instruis en la "zaŭija" madraso kaj en la "ĥankaho" (Sufiisma monaĥejo) kiun li estis konstruiginta. En 1106 Algazelo akceptis la inviton fare de Faĥr al-Mulk (la filo de Nizam al-Mulk kaj tiutempe la veziro de la selĝuka [[sultano]] [[Ahmad Sanĝar]]) kaj ekinstruis en ''madrasa'' Nizamija en Nejŝaburo. Travivinte tempon, kiun eblas nomi spirita krizo, li manifestis sian novan religian komprenon. Tamen li rifuzis la [[rektoro|rektorecon]] de la altlernejo en 1110 el la [[Granda Veziro|granda veziro]] de la [[Selĝukoj|Selĝuka]] [[Sultano]] [[Muhammad la 1-a]]. Nelonge antaŭ sia morto la filozofo revenis en Tuson. Laŭ 'Abd al-Ghafir al-Farisi, li havis kelkajn filinojn, sed ne havis filojn.<ref name="Griffel" /> Algazelo estis ne nur teologo, sed studis ankaŭ la kampojn de [[kosmologio]], [[fiziko]] kaj jurisprudenco. Li ricevis altajn honorajn titolojn, ekzemple "honoro de la imamoj" ({{ar}}: شرف الائمه, ŝaraf al-a'imma), "ornamo de la fido" (زین الدین, zajn al-dīn) kaj "pruvo de la Islamo" (حجة الاسلام, huĝĝat al-Islām). Ĉi-lastan titolon islamanoj donis al neniu alia. == Skol-aliĝoj == Algazelo ege kontribuis al la disvolvigo de sistema rigardado al [[Sufiismo]] kaj al ties integrigo kaj akcepto en la hegemonia Islamo. Kiel fakulo de ortodoksa Islamo, li apartenis al la [[Ŝafiismo|Ŝafiisma]] skolo de Islama [[jurisprudenco]] kaj al la [[Aŝariisma skolo]] de [[teologio]].<ref name="ReferenceA">R.M. Frank, ''Al-Ghazali and the Ashʿarite School'', Duke University Press, Londono, 1994</ref> Algazelo ricevis el tio multajn titolojn kiel ''Ŝaraf ul-Aʾimma'' ({{lang|ar|شرف الأئمة}}), ''Zajn ud-dīn'' ({{lang|ar|زين الدين}}) kaj ''Ḥuĝĝat ul-Islām'' ({{lang|ar|حجة الإسلام}}). Li estis konsiderata kiel ŝlosila membro de la influa Aŝariisma skolo de la frua [[Islama filozofio]] kaj la plej grava kontraŭanto de la Mutazili-anoj. Tamen, li elektis ioman diferencan sintenon en komparo kun la Aŝariismanoj. Liaj kredoj kaj pensoj diferencas en kelkaj aspektoj el la ortodoksa Aŝariisma skolo.<ref name="ReferenceA"/> == Filozofio == [[Dosiero:Las Siete Partidas.jpg|eta|250px|dekstra|Miniaturo de «Las Siete Partidas» kiu montras bildon de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] diktanta verkojn plej verŝajne ĉe la [[Tradukskolo de Toledo]] kiu trapasis la pensadon de Algazelo en Eŭropon.]] Same kiel ''falasifa'' (filozofoj), Algazelo dividis homojn laŭ la niveloj de iliaj kapabloj por ekkono, en la du partojn: "vastan publikon", "amason" (''al-’amma'', ''al-’avamm'') kaj "elektitojn" (''al-hassa''). Al la unuaj li rilatigis ordinarajn kredantojn, kiuj blinde sekvas religian tradicion. Por ke ne konfuzi tiujn, oni ne povas doni al ili la simbol-alegorian interpreton de sakramentaj tekstoj. Ankaŭ al tiuj rilatas mutakallim-oj, kiuj en siaj interpretoj deiras el [[dialektiko|dialektikaj]] (en la [[Aristotelo|aristotela]] senco) tezoj kaj la funkcio de kiuj devas esti limigita per la defendo de dogmoj de Islamo. Fojfoje Algazelo eligis mutakallim-ojn en la aparta kategorio de kredantoj, kiu iom altiĝis super ordinara amaso. Al la dua kategorio li alkalkulis (ofte en maskita formo) antaŭ ĉio filozofojn (''falasifa''), kiuj estas strebantaj koncepti veron pere de pruvoj, baziĝintaj sur kredindaj antaŭtezoj. Krome al la elektitoj Algazelo rilatigis [[sufiismo|sufiistojn]], kiuj aliras al la [[monismo|monisma]] opinio al estado pere de [[intuicio]], sed ne [[logiko|logikaj]] pruvoj. Praktikan utilon de la sufiismo li vidis en ties direkteco al la [[etiko|etika]] perfektiĝo. Samtempe Algazelo refutis la pretendojn de sufiistoj pri la ontologia integreco kun Dio, agnoskinte la "integrecon" nur kiel la simbolon de la konceptado de Dio per la plej alta ekkona forto — la intelekta intuicio. Liaj verkoj konatiĝis en Eŭropo precipe per [[latina lingvo|latinaj]] tradukoj faritaj en la traduka instituto de [[Toledo]], [[Hispanio]], nome [[Tradukskolo de Toledo]] kaj kredeble estis la unuaj islamaj verkoj serioze atentataj de eŭropaj ([[kristanismo|kristanaj]]) kleruloj, ekz. [[Tomaso de Akvino]]<ref name="smith">{{citaĵo de libro |familinomo= Smith |personnomo= Margaret |titolo= Al-Ghazali: The Mystic |loko=Londono |eldoninto=Luzac & Co. |lingvo={{en}} |jaro= 1944 }}</ref>. Algazelo konis verkojn de [[antikva Grekio|antikvaj]] filozofoj, sed ne akceptis ilin pro ilia [[nekredo]], kvankam ili vivis longe antaŭ la [[heĝiro]]. Tamen li okupiĝis pri la teorio de la greka kaj [[Barato|barata]] [[atomismo]] kaj asertis, ke atomoj estas la sola daŭrema substanco en la universo<ref>{{citaĵo de libro |familinomo= Gardet |personnomo= L. |titolo= ''djuz''' |serio= Enciklopedio de Islamo |eldono=1.1 |jaro= 2001 |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedie-de-l-islam/djuz-DUM_1107?s.num=3&s.au=%22Gardet%2C+L.%22&s.f.s2_parent_title=Encyclopaedia+of+Islam%2C+Second+Edition |eldoninto= Koninklijke Brill NV |loko=Leiden |atingdato=2012-12-11}}</ref>. == Influo == [[Dosiero:Bartolomé Esteban Murillo Santo Tomás de Aquino.jpg|eta|dekstre|''Santo Tomás de Aquino'' (1650), de [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]]. Olepentraĵo sur tolaĵo. 96x68 cm.]] Algazelo havis gravan influon sur kaj islamaj filozofoj kaj kristanaj mezepokaj filozofoj. Margaret Smith skribas en sia libro ''Al-Ghazali: The Mystic'' (Londono 1944): "povas ekzisti sendube ke la verkoj de al-Ghazali estus inter la unuaj se temas pri altiri la atenton de tiuj eŭropaj akademiuloj" (paĝo 220). Tiam ŝi emfazas, "La plej grandan el tiuj kristanaj verkistoj kiuj estis influitaj fare de Algazelo estis Sankta [[Tomaso de Akvino]] (1225-1274), kiu faris studon de la arabaj verkistoj kaj konfesis sian ŝuldoŝarĝon al ili. Li studis ĉe la [[Universitato de Napolo]] kie la influo de [[araba literaturo]] kaj kulturo estis superrega tiutempe." Krome, la intereso de la Akvinano en islamaj studoj povus esti atribuita al la enfiltriĝo de "Latina Averoismo" en la 13-a jarcento, precipe ĉe la universitatoj kaj altlernejoj de Parizo. La influo de Al-Ghazali estis komparita kun la verkoj de Tomaso de Akvino en [[kristana teologio]], sed la du malsamis multe laŭ metodoj kaj kredoj. Dum Algazelo malaprobis ne-islamajn filozofojn kiaj ekzemple [[Aristotelo]] kaj vidis konvulsion por forĵeti sian instruon surbaze de sia "malfido", Tomaso de Akvino ampleksis ilin kaj integrigis malnovgrekan kaj latinan pensaron en siaj propraj filozofiaj skribaĵoj. Algazelo ankaŭ ludis tre gravan rolon en integrado de [[sufiismo]] kun ŝariaho. Li ankaŭ estis la unua se temas pri prezenti formalan priskribon de sufiismo en siaj verkoj. Liaj verkoj ankaŭ fortigis la statuson de [[sunaismo]] kontraŭ aliaj skoloj. La Batinite ([[Sepimamismo]]) aperis en persaj teritorioj kaj akiris pli kaj pli da potenco dum la periodo de Algazelo, kiam Nizam al-Mulk estis murdita fare de la membroj de Ismailidoj. Algazelo forte malaprobis ilian ideologion kaj skribis plurajn librojn pri kritiko de Baatinjas, kiu signife malfortigis ilian statuson. == Verkoj == En letero al sultano [[Ahmad Sanĝar]] Algazelo, maljuna, skribis, ke liaj libroj estas pli ol 70; nun oni atribuas al li ĝis pli ol 400, sed laŭ strikta vidpunkto nur ĉirkaŭ 60 estas cente atribuendaj.<ref>"about five dozen authentic works, in addition to which some 300 other titles of works of uncertain, doubtful, or spurious authorship, many of them duplicates owing to varying titles, are cited in Muslim bibliographical literature. [...] Already Ebn Ṭofayl (d. 581/1185, q.v.) observed that Ḡazālī wrote for different audiences, ordinary men and the elite (pp. 69-72), and Ḡazālī himself completed the rather moderate theological treatise, Eljām al-ʿawāmmʿan ʿelm al-kalām “The restraining of ordinary men from theology,” in the last month before his death" Encyclopedia Iranica.</ref> Filologoj analizis ilin, sed estas malfacile konstati, kiuj estas aŭtentikaj<ref>{{citaĵo de libro |familinomo= Bouyges |personnomo= Maurice |titolo= Essai de chronologie des oeuvres d'Al-Ghazali (Algazel)|eldoninto= Imprimerie Catholique Beyrouth (katolika presejo Bejruto) |lingvo=fr |loko=Bejruto |serio=Recherches publiées sous la direction de l'Institut des Lettres Orientales de Beyrouth|jaro=1959 }}</ref>. Superrigardon pri lia verkaro donas la ruslingva retejo ''sufizm''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sufizm.ru/lib/gasali/ |titolo=Сочинения Имама Аль Газали |alirdato=2012-12-11 |formato=HTML |lingvo={{ru}} |verko=Суфизм.ру}} Verkoj de Algazelo</ref>. === [[Sufiismo]] === [[Dosiero:Al-Ihya.jpg|eta|250px|Malnova paĝo de ''La reviviĝo de la sciencoj pri kredo'' kun marĝenoj.]] * ''La reviviĝo de la sciencoj pri kredo'', [[1096]]–[[1097]] (''Ihija ulum ad-Din'', {{lang-ar|إحياء علوم الدين}}). Alia de la ĉefaj verkoj estas ''Ihija' ulum al-Din'' aŭ ''Ihija' ulumiddin'' (''La reviviĝo de la religiaj sciencoj''). Ĝi kovras preskaŭ ĉiujn fakojn de Islamaj sciencoj: [[fikho]] (Islama [[jurisprudenco]]), [[kalam]] ([[teologio]]) kaj [[sufiismo]]. Ĝi enhavas kvar ĉefajn sekciojn: ''Agoj de adorado'' (Rub' al-'ibadat), ''Normoj de ĉiutaga vivo'' (Rub' al-'adatat), ''Vojoj al perdo'' (Rub' al-muhlikat) kaj ''Vojoj al savo'' (Rub' al-munĝijat). La ''Ihija'' iĝis la plej ofta deklamita islama teksto post la Korano mem kaj la hadito. Ties granda atingo estis porti ortodoksan sunaisman teologion kaj sufiisman mistikismon kune en utila, kompleta gvido al ĉiu aspekto de la islamaj vivo kaj morto.<ref>Hunt Janin, The Pursuit of Learning in the Islamic World 610-2003, p 83. {{ISBN|0786429046}}</ref> La libro estis bone ricevita de la islamaj fakuloj kiel Naŭaŭi kiu asertis, ke: "Ĉiuj libroj de Islamo estas perdeblaj, escepte nur la Ihija; oni povis simple anstataŭigi ilin ĉiujn."<ref>Joseph E. B. Lumbard, Islam, Fundamentalism, and the Betrayal of Tradition: Essays by Western Muslim Scholars, p. 291. {{ISBN|0941532607}}</ref> Algazelo reverkis ''La reviviĝo de la religiaj sciencoj'' en [[Persa lingvo|persa]] por atingi pli grandan publikon; li publikigis tiun libron sub la titolo ''La eliksiro de feliĉo''. [http://www.sufizm.ru/lib/gasali/post/ Eltiraĵoj] {{ru}} [http://www.sufizm.ru/lib/gasali/clean_proff/ Eltiraĵoj] {{ru}} * ''La eliksiro de feliĉo'' (''Kimija-je sa’dat'' [[Persa lingvo]], {{lang-ar|كمياء السعادة }}) [http://www.sufizm.ru/lib/gasali/selected/ Elektaĵo] {{ru}} * ''La niĉo de lumo''. Ekspliko de [[hadito]] pri sepdek mil ŝirmiloj (''Miŝkat al-anvar'') [http://www.sufizm.ru/lib/gasali/hadiszaves/] {{ru}} === [[Filozofio]] === * Intencoj de filozofoj [[1094]], (''Makasid al-falasifa'', {{lang-ar|مقاصد الفلاسفة}}), La parafrazo de la filozofo [[Aviceno]]. :La origina plano de Algazelo estis dividi ĉi tiun verkon en tri partojn: en la unua estu prezento de la teorioj kaj tezoj de la filozofoj, en la dua li planis skribi kritikon de la tezoj de la filozofoj kontraŭantaj la Islamon (ĉi tiu dua parto iĝis la sendependa verko ''Tahāfut al-falāsifa'') kaj fine en la tria parto li volis prezenti sian propran filozofion pri la Islamo (pri ĉi tiu lasta parto oni ne scias, ĉu li vere verkis ĝin, ĉar pri ĝia ekzisto ne estas certeco). La ĝenerala intenco de la verko estas refuti la grek-devenan filozofion defendatan de Aviceno kaj [[Alfarabio]]. * '''Memrefuto''' aŭ '''[[Nekohereco de filozofoj]]''' (''Tahāfut al-falāsifa'', {{lang-ar|تهافت الفلاسفة}}) :En ĉi tiu verko, latine nomita ''destructio philosophorum'', li prezentas sian [[skeptikismo|skeptikisman]] krizon kaj atakas la filozofojn ĝenerale kaj [[Aviceno]]n speciale. La verko provokis [[Ibn-Ruŝd]]-on al repliko laŭlinia en sia verko ''Tahāfut al-tahāfut'' (la nekohereco de la nekohereco, aŭ, la detruo de la detruo; {{la}} ''destructio destructionum''). Tiu verko markis gravan mejloŝtonon en la Islama [[epistemologio]]. La renkonto kun [[skeptikismo]] kondukis Algazelon al akcepto de ia formo de teologia okazismo, aŭ al la kredo ke ĉiuj kaŭzaj aferoj kaj interagadoj estas ne la produkto de materiaj konjunkturoj sed anstataŭe la tuja kaj certa Volo de Dio. En la venonta jarcento ja [[Ibn-Ruŝd]] skizis longan malakcepton de la ''Nekohereco'' de Algazelo titolita ''la nekohereco de la nekohereco''; tamen, la epistemologia fluo de la Islama pensaro jam estis metita.<ref>{{Cite book|last1=Craig|first1=William Lane|title=The cosmological argument from Plato to Leibniz|date=2001|publisher=Wipf and Stock|location=Eugene, OR.|isbn=978-1579107871|page=89}}</ref> Algazelo montris kiel ekzemplo de la iluzio de sendependaj leĝoj de kaŭzo la fakton ke [[kotono]] brulas kiam venas en kontakto kun [[fajro]]. Kvankam ĝi povus aspekti kvazaŭ natura leĝo funkcianta, tio okazis ĉiam kaj ĉiufoje nur ĉar Dio deziris, ke tio okazos — la okazaĵo estis "rekta produkto de dia interveno kiel ajna plia atento okazanta miraklon". [[Averroes]], kontraste insistis je tio ke kvankam Dio kreis la naturan leĝon, homoj "povus pli utile diri, ke fajro okazigis la kotonbrulon — ĉar la kreitaĵaro havas modelon kiun tiu povas sekvi."<ref name="Kadri-118">{{Cite book|last1=Kadri|first1=Sadakat|title=Heaven on Earth: A Journey Through Shari'a Law from the Deserts of Ancient Arabia ..|date=2012|publisher=macmillan|isbn=9780099523277|pages=118–9|url=https://books.google.com/?id=ztCRZOhJ10wC&printsec=frontcover&dq=Heaven+on+Earth:+A+Journey+Through+Shari%27a+Law#v=onepage&q=Heaven%20on%20Earth%3A%20A%20Journey%20Through%20Shari'a%20Law&f=false}}</ref><ref>Pri la argumentoj de Algazelo oni vidu ''The Incoherence of the Philosophers''. Tradukita de Michael E. Marmura. 2a eld, Provo Utah, 2000, pp. 116-7.</ref><ref>Pri la reago de Ibn Ruŝd, oni vidu Khalid, Muhammad A. ed. ''Medieval Islamic Philosophical Writings'', Cambridge UK, 2005, p. 162)</ref> La ''Nekohereco'' markis ankaŭ gravan mejloŝtonon en Islama filozofio pro sia arda malakcepto de [[Aristotelo]] kaj [[Platono]]. La libro direktis sin al la ''falasifa'', svage difinita grupo de Islamaj filozofoj el la 8a al la 11a jarcentoj (ĉefe inter ili [[Aviceno]] kaj [[Al-Farabi]]) kiuj venis intelektule el la [[Antikva Grekio|Antikvaj Grekoj]]. Tiu longdaŭra polemiko ricevis multajn kritikojn. La priislama usona profesoro George Saliba en 2007 argumentis, ke la malaltigo de la scienco en la 11a jarcento estis subkomprenita, indikante al la kontinuaj progresoj, partikulare en astronomio, tiom malfrue kiom ĝis la 14a jarcento.<ref name=Aydin_Saliba>"Many orientalists argue that Ghazali's Tahafut is responsible for the age of decline in science in the Muslim World. This is their key thesis as they attempt to explain the scientific and intellectual history of the Islamic world. It seems to be the most widely accepted view on the matter not only in the Western world but in the Muslim world as well. George Saliba, a Professor of Arabic and Islamic Science at Columbia University who specializes in the development of astronomy within Islamic civilization, calls this view the "classical narrative" (Saliba, 2007)." {{Cite web|last=Aydin|first=Nuh|title=Did al-Ghazali kill the science in Islam?|url=http://www.fountainmagazine.com/Issue/detail/did-al-ghazali-kill-the-science-in-islam-may-june-2012|accessdate=23a de februaro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150430051445/http://www.fountainmagazine.com/Issue/detail/did-al-ghazali-kill-the-science-in-islam-may-june-2012|archive-date=2015-04-30|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-10-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150430051445/http://www.fountainmagazine.com/Issue/detail/did-al-ghazali-kill-the-science-in-islam-may-june-2012|arkivdato=2015-04-30}}</ref> Aliflanke la siridevena usonano Hassan Hassan en 2012 argumentis, ke ja kvankam la scienca pensaro en Islamo estis subpremita en la 11a jarcento, la kulpa persono estis ne Algazelo mem sed la Sultano [[Nizam al-Mulk]].<ref name="thenational.ae">Hasan Hasan, [http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/how-the-decline-of-muslim-scientific-thought-still-haunts#full How the decline of Muslim scientific thought still haunts] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170622185642/http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/how-the-decline-of-muslim-scientific-thought-still-haunts#full |date=2017-06-22 }}, ''The National'', 9a de februaro 2012.</ref> * Kriterioj de scio en la arto de logiko (''Mi‘jar al-‘ilm fi fan al-mantiq'', {{lang-ar|معيار العلم في فن المنطق}}) === [[Teologio]] === [[Dosiero:Munqidh min al-dalal (last page).jpg|eta|Lasta paĝo de Algazela membiografio ''Al-Munkid min al-dalal'' ĉe MS Istanbul, Ŝehid Ali Paŝa 1712, date laŭ islama kalendaro 509 ([[A. D.]] 1115-1116).]] * ''Liberigo el eraro'' de [[1108]] (''Al-Munkid min al-dalal'', {{lang-ar|المنقذ من الظلال}}). La [[membiografio]] kiun Algazelo verkis ĉirkaŭ la fino de sia vivo, nome ''Liberigo el eraro'' ({{lang|ar|المنقذ من الضلال}} ''al-munqidh min al-ḍalāl'') estis konsiderata verko de granda gravo.<ref name=Iranica>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iranicaonline.org/articles/gazali-i-biography|titolo=ḠAZĀLĪ|alirdato=17a de decembro 2012|familia nomo=Böwering|persona nomo=Gerhard|verko=Encyclopædia Iranica}}</ref> En ĝi, Algazelo rakontas kiel, post la eliro de krizo de epistemologia [[skeptikismo]] pere de "lumo kiun Dio sendis al mia brusto ... nome ŝlosilo de plej el la sciaro,"<ref name=McCarthy>{{Citaĵo el libro|titolo=Freedom and fulfillment: "al-Munqidh min al-Dalal" and other relevant works|url=https://archive.org/details/freedomfulfillme0000ghaz|familia nomo=McCarthy|persona nomo=Richard Joseph|jaro=1980|loko=Boston|eldoninto=Twayne|ISBN=978-0805781670}} p. 66.</ref> li studis kaj kontrolis la argumentojn de [[kalam]], de la Islama filozofio kaj de Ismailismo. Kvankam aprezante tion kio estas valida en la unuaj du el tiuj, almenaŭ, li determinis, ke ĉiuj el tiuj tri alproksimiĝoj estis netaŭgaj kaj trovis lastan valoron nur en la mistika sperto kaj enrigardo (nome stato de profetio aŭ ''nubuŭa'') kion li atingis kiel rezulto de postaj praktikoj de [[Sufiismo]]. [[William James]], en ''Varieties of Religious Experience'', konsideris la membiografion grava dokumento pro "la pure literatura studento kiu dezirus atingi la internecon de religioj krom la kristana" pro la malabundo de registritaj personaj religiaj konfesoj kaj membiografia literaturo el tiu periodo ekster la kristana tradicio.<ref name=James>{{Citaĵo el libro|titolo=The Varieties of Religious Experience.|url=https://archive.org/details/varietiesofrelig0000jame_v0i2|familia nomo=James|persona nomo=William|jaro=2012|eldoninto=Oxford Univ Press|ISBN=9780199691647|redaktinto=Bradley, Matthew}} p. 307.</ref> * La meza vojo de teologio [[1095]] (''Al-iktisad'', {{lang-ar|الاقتصاد في الاعتقاد}}) * La letero el Jerusalemo, [[1097]] (''al-Risala al-Kudsija'') * Kvardek ĉapitroj pri la principoj de la kredo (''Kitab al-arbajin fi usul al-din'') * ''Mizan al-‘amal'', [[1095]] ({{lang-ar|ميزان العمل}}) * La kriterioj de la diferencigado de islamo de herezaj doktrinoj (Maskita malfeliĉo), (''Fajsal al-tafrik bajna al-islam va al-zandaka'', {{lang-ar|فيصل التفرقة بين الإسلام والزندقة}}) === [[Ŝario]] (islama juro) === * La fundamentoj de islama juro, [[1109]] (''al-Mustasfa min ’ilm al-usul'', ''المستصفى من علم الأصول'') :Ĉi tiu libro estas konsiderata unu el la kvar fundamentaj verkoj pri islama juro. === [[Logiko]] === * ''La normiga mezuro de sciaro'', [[1095]], ''Mi’jar al-’ilm'' * La veraj pesiloj, [[1096]], (''Al-Kustas al-Mustakim'', {{lang-ar|القسطاس المستقيم}}) * ''Mihakk al-nazar f'l-mantik'', [[1095]], ({{lang-ar|(محك النظر (منطق}}) === Aliaj verkoj === * ({{lang-ar|المستصفى في علم أصول الفقه}}) * ({{lang-ar|الوجيز في فقه الإمام الشافعي}}) * ({{lang-ar|الوسيط في المذهب}}) * ({{lang-ar|فضائح الباطنية}}) * ({{lang-ar|التبر المسبوك في نصحية الملوك}}) * ({{lang-ar|ايها الولد المحب}}) * ({{lang-ar|شفاء الغليل في بيان الشبه والمخيل ومسالك التعليل}}) * ({{lang-ar|المنخول في علم الأصول}}) ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Haque, Amber (2004), "Psychology from Islamic perspective: contributions of early Muslim scholars and challenges to contemporary Muslim psychologists", Journal of Religion & Health 43 (4): 357–377, doi:10.1007/s10943-004-4302-z * Savage-Smith, Emilie (1995), "Attitudes toward dissection in medieval Islam", Journal of the History of Medicine and Allied Sciences 50 (1): 67–110, doi:10.1093/jhmas/50.1.67, PMID 7876530 * Laoust, H: La politique de Gazali, Paris 1970 * Campanini, M.: Al-Ghazzali, in S.H. Nasr and O. Leaman, History of Islamic Philosophy 1996 * Campanini, Massimo, Ghazali, in Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014. ISBN 1-61069-177-6 * Watt, W. M.: Muslim Intellectual: A Study of al-Ghazali, Edinburgh 1963 * Zwemer, S. M. A Moslem Seeker after God, New York 1920 * Nakamura, K. Al-Ghazali, Encyclopedia of Philosophy * Dougan, A. The Glimpse, A study of the inner teaching of the Mishkat al-Alwar (The Niche for Lights) by Abdullah Dougan ISBN 0-9597566-6-3 {{Projektoj}} {{Vivtempo|Algazelo}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} == Tradukfonto == {{Trad|ca|Abu-Hàmid al-Ghazalí|10391178|it|Al-Ghazali|53775127|en|Al-Ghazali|917080253}} [[Kategorio:Persaj filozofoj]] [[Kategorio:Islamaj filozofoj]] [[Kategorio:Iranaj verkistoj]] [[Kategorio:Arabaj verkistoj]] [[Kategorio:Perslingvaj verkistoj]] fcep66sguib1pxt05yi2e484kfim19o Meksika katerpo 0 287358 9480930 2369273 2026-09-24T01:13:31Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kanjona troglodito]] 9480930 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kanjona troglodito]] 86h8nxvd0mp6up04lsk3ufsqx43ki9v Kanjona katerpo 0 287359 9480931 2369274 2026-09-24T01:13:36Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kanjona troglodito]] 9480931 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kanjona troglodito]] 86h8nxvd0mp6up04lsk3ufsqx43ki9v Catherpes 0 287360 9480932 2369276 2026-09-24T01:13:41Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kanjona troglodito]] 9480932 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kanjona troglodito]] 86h8nxvd0mp6up04lsk3ufsqx43ki9v Ali Ĥamenei 0 290409 9480784 9325386 2026-09-23T13:02:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | honora titolo = [[ajatolo]] | nomo = Ali Ĥamenei<small><br />{{lang-fa|علی حسینی خامنه‏‌ای}}<br />{{lang-az|Əli Xameneyi}} | dosiero = Ali Khamenei reading book 01.jpg | grandeco de dosiero = 230px | priskribo = | vico = 2-a | ofico = [[plej Supera Gvidanto de Irano]] | de = la {{daton|4|junio}} [[1989]] | ĝis = | antaŭulo = [[Ruhollah Ĥomejni]] | sekvanto = | vico2 = 3-a |ofico2 = [[prezidanto de Irano]] |de2 = la {{daton|2|oktobro}} [[1981]] |ĝis2 = la {{daton|2|aŭgusto}} [[1989]] |antaŭulo2 = [[Mohamed Ali Raĝai]] |sekvanto2 = [[Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani]] | dato de naskiĝo = {{Dato|19|04|1939}} | loko de naskiĝo = [[Maŝhado]], [[Provinco Razavi-Ĥorasano]], [[Irano]] | dato de morto = | loko de morto = | nacieco = [[azero]] | edzo/ino = Mansure | partio = [[Societo de la luktanta klerikaro]] | rilatoj = | infanoj = ''Filoj'': [[Moĝtaba Ĥamenei|Moĝtaba]], Mustafa, Masud, Masjam. <br />''Filinoj'': Boŝra, Ĥoda, Alla | sidejo = | alma_mater = Maŝhada seminario | okupo = | profesio = | religio = [[ŝijaismo]] | subskribo = | ttt= [http://www.khamenei.ir/ La oficiala retpaĝo (multlingva)] | notoj = }} '''Sejed Ali Hosejni Ĥamenei''' {{lang-fa|علی حسینی خامنه‏‌ای}} (naskiĝis la {{Daton|19|04|1939}}, mortis la [[28-a de februaro]] [[2026]] <ref>https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/posts/116150413051904167</ref> <ref>[https://bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes"]</ref>) estis irana kleriko kaj politikisto, la [[prezidanto de Irano]] de 1981 ĝis 1989 kaj la dua [[plej Supera Gvidanto de Irano]] de 1989 ĝis sia morto. == Biografio == Malsimile al aliaj anoj de la irana politika-religia elito, kiuj naskiĝis en kamparo, Ĥamenei devenas el urba familio, loĝinta en la urbo [[Ĥoj]] ([[Okcidenta Azerbajĝano]]). Lia patro, la [[ajatolo]] ''Sajed Ĝavad Hosejni Ĥamenei'', instruis en la islama seminario, poste estis la ano de la urba [[ulemo]] de [[Maŝhado]]<ref>[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1901667,00.html Can Iran's Minorities Help Oust Ahmadinejad?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090611190902/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1901667,00.html |date=2009-06-11 }} {{en}}</ref><ref name="rer"/><ref name="ret">[http://www.leader.ir/langs/EN/index.php?p=bio Biography - The Office of the Supreme Leader, Sayyid Ali Khamenei] {{en}}</ref> Lia patrino ''Haĝi Mirdamari'' devenis el pia familio el la urbo [[Jazdo]].<ref name="ret"/> La familio de Ĥamenei vivis modeste<ref name="ret"/><ref name="liz"/> Li, same kiel du liaj fratoj, lernis en la Maŝhada seminario (''Ĥavza''), kiun Ĥamenei komencis frekventi ankoraŭ antaŭ la finlernado de [[maktabo]].<ref name="ret"/><ref name="liz"/> En la seminario liaj mentoroj estis ''Ĥaĝ Ŝejĥ Haŝem Gazvini'' kaj ajatolo ''Melani''. En 1957 Ĥamenei translokiĝis en [[Naĝaf]], en 1958 — en [[Ĥomo]]n, kie li eklernis en unu el la plej influaj [[Ŝijaismo|ŝijaismaj]] lernejoj sub gvidado de ajatolo [[Husejn Boruĝerdi]] kaj ajatolo [[Ruhollah Ĥomejni]]<ref name="ret"/><ref name="bio"/> Sub la influo de la radikalaj opinioj de Ruhollah Ĥomejni li ankaŭ komencis la kontraŭŝahan agadon. En 1963 Ruhollah Ĥomejni estis ekzilita el Irano kaj Ali Ĥamenei estis arestita de la [[ŝaho|ŝaha]] sekretservo. Tamen baldaŭ oni liberigis lin kaj en 1964 Ĥamenei revenas en Maŝhadon. Li instruas en islama seminario kaj en siaj predikoj kritikas prookcidentan politikon de la ŝaha reĝimo. Li kvinfoje estis arestita, torturita, proksimume 3 jarojn pasigis en solula prizonĉelo.<ref name="ret"/><ref name="liz"/><ref name="bio">[http://www.jafariyanews.com/may2k2/8khamenai.htm Biography of supreme leader of Iran Ayatullah al-Udhma Khamenei] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090403205842/http://www.jafariyanews.com/may2k2/8khamenai.htm |date=2009-04-03 }} {{en}}</ref><ref name="profil">[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/5551782/Profile-Ayatollah-Ali-Khamenei-the-man-who-has-the-final-word-in-Iran.html Profile: Ayatollah Ali Khamenei, the man who has the final word in Iran] {{en}}</ref> En 1977 Ĥamenei fondis la «[[Societo de la luktanta klerikaro|Societon de la luktanta klerikaro]]», kiu en 1979 iĝos la bazo por kreado de la [[Islama respublika partio]].<ref name="liz"/> Post la venko de la [[Irana revolucio|islama revolucio]] en 1979 Ruhollah Ĥomejni nomumis lin la ano de la [[Revolucia konsilio]]. Poste li estis ankaŭ la vendreda mulao en [[Teherano]], la prezidanto de Irano, la prezidanto de la [[Supera konsilio pri nacia sekureco de Irano|Supera konsilio pri nacia sekureco]], la administranto de la [[Armeo de la Gardistoj de la Islama Revolucio]], la ministro pri defendo ktp. En junio 1981 Ĥamenei estis grave vundita ĉe la dekstra mano, kiam la bombo, kaŝita ene de telekamerao, eksplodis dum lia gazet-konferencio. Tiun atencon aranĝis la [[Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo]].<ref name="profil"/><ref>[http://www.nytimes.com/1987/09/23/world/a-star-of-iran-finds-destiny-against-him.html A Star of Iran Finds Destiny Against Him. By YOUSSEF M. IBRAHIM, Special to the New York Times] {{en}}</ref> Samjare, post la murdo de la prezidanto [[Mohamed Ali Raĝai]], li estis elektita al tiu posteno kaj iĝis la unua prezidanto-kleriko.<ref name="ret"/><ref name="liz"/><ref>[http://www.huffingtonpost.com/ali-a-rizvi/the-one-thing-39-million_b_216945.html The One Thing 39 Million Iranians Decisively Voted For] {{en}}</ref> Li estris la landon dum [[Iraka-irana milito]] kaj estis reelektita en 1985.<ref name="rer">[http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=19975 Reading Khamenei: The World View of Iran's Most Powerful Leader. Karim Sadjadpour. Carnegie Endowment Carnegie Endowment Report, March 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090802030123/http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=19975 |date=2009-08-02 }} {{en}}</ref><ref name="liz"/> En januaro 1989 Ĥamenei estis kandidatigita kaj la {{daton|4|junio}} oficiale elektita la [[plej Supera Gvidanto de Irano]], por kio oni donis al li la statuson de ajatolo. Ankaŭ li devis havi la statuson «[[granda ajatolo|marĝa]]» (do: «la sekvinda ekzemplo»), tamen ricevis ĝin nur en 1994.<ref name="rer"/><ref name="liz"/><ref>[http://www.iranian.com/Opinion/Jan98/Behrooz/index.html Leadership & legitimacy. The Iranian] {{en}}</ref> Lian elektadon helpis la subtenado de la gvidantoj de la «Societo de la luktanta klerikaro» – [[Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani]] kaj [[Ahmad Ĥamenei]]. Sed plimulto de la superestroj estis la adeptoj de ajatoloj el la urbo Kum, do ne plene agnoskas la sciencan aŭtoritaton de Ali Ĥamenei. Li estas konsiderata unu el la plej bonaj adeptoj de Ruhola Ĥamenei, tamen neniam havis la saman aŭtoritaton, kiel aliaj ajatoloj. Tamen la lernantoj de la Maŝhada kaj Kuŝa seminarioj subtenas lin. Ali Ĥamenei regas la araban lingvon, ŝatas la iranan literaturon kaj la tradician iranan muzikon. Kiel elokventulo, li povas fari longajn paroladojn sen anticipa preparado. == Politiko == === La interna politiko === Post la elektado en la posteno de la plej Supera Gvidanto de Irano, Ali Ĥamenei dum longa tempo distanciigis sin de la Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani kaj subtenadis la konservativulojn. Li luktis kontraŭ [[Mohammad Ĥatami]] dum la prezidanta balotado en 1997. Sed post la venko de tiu kaj precipe post la protestado en 1999, dum kiu Ĥatami sin tenis modere, Ĥamenei ŝanĝis sian opinion kaj kontribuis al la atingo de politika kompromiso. Dum la prezidanta balotado 2005 li subtenis [[Mahmud Ahmadineĵad]].<ref name="apo"/> Li aprobis la nuklean programon de la registaro, sed en 2004 publikigis la [[fatvo]]n, malpermesantan la aplikon de [[atombombo]]. Ankaŭ li alvokis al scienca evoluigo de Irano kaj permesis esploradon de [[praĉelo]]j kaj terapian [[klonado]]n.<ref>[http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/08/22/iran_looks_to_science_as_source_of_pride/ Iran looks to science as source of pride] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304073348/http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/08/22/iran_looks_to_science_as_source_of_pride/ |date=2016-03-04 }} {{en}}</ref> Post la prezidanta balotado en 2009, kiam unu el malgajnintaj kandidatoj, [[Mir Hosejn Musavi]], kies avino estis la fratino de la patro de Hamenei, deklaris ke la [[Protestado en Irano (2009)|rezulto estis falsita]], ajatolo unue ordonis al la [[Konsilio de la Gardantoj]] fari la respektivan enketadon, sed poste plene subtenis la oficiale reelektitan prezidanton Mahmud Ahmadineĵad. === La ekstera politiko === Kiel la plej Supera Gvidanto de Irano, Ali Ĥamenei plurfoje akre kritikis [[Usono]]n kaj [[Israelo]]n, rifuzis renkontiĝon kun usonaj politikistoj.<ref name="rer"/><ref name="liz">[http://www.pbs.org/newshour/indepth_coverage/middle_east/iran/leader_khamenei.html Liz Harper for the Online NewsHour. Ayatollah Ali Khamenei] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101024152504/http://www.pbs.org/newshour/indepth_coverage/middle_east/iran/leader_khamenei.html |date=2010-10-24 }} {{en}}</ref><ref name="apo">[http://www.echo.msk.ru/programs/48minut/49738/ Аятолла Али Хаменеи, духовный лидер Ирана] {{ru}}</ref> <ref>[http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-02/04/content_415206.htm Rice: US attack on Iran not on agenda] {{en}}</ref> Samtempe li kondamnis [[terora ago|terorajn agojn]] de la [[11-a de septembro 2001]], deklarinte, ke amasmortigo estas neakceptebla, kiuj ajn estis mortigintoj kaj viktimoj. Tamen li elpaŝis kontraŭ la operacio de [[NATO]] en [[Afganujo]], malgraŭ malbonaj rilatoj inter Irano kaj [[Talibano]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1549573.stm Iran condemns attacks on US] {{en}}</ref> Tamen Ali Ĥamenei subtenis [[Hizbulaho]]n kaj [[Hamaso]]n, kiuj ankaŭ uzas terorajn metodojn.<ref>[http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/02/01/iran.hamas/index.html Hamas leader praises Iran's help in Gaza 'victory'] {{en}}</ref><ref>[http://www.iimes.ru/rus/stat/2006/22-08-06.htm А.М. Вартанян. Послание Верховного лидера Ирана руководителю ливанской «Хизбаллы»] {{ru}}</ref> == La familio kaj parencoj == Ali Ĥamenei havas kvar filojn ([[Moĝtaba Ĥamenei|Moĝtaba]], Mustafa, Masud, Masjam) kaj tri filinojn (Boŝra, Ĥoda, Alla). Moĝtaba edziĝis al filino de [[Golam-Ali Hadad-Adel]], influa irana politikisto. Edzino de Ali Ĥamenei estas Mansure. La pli juna frato de la ajatolo – [[Hadi Ĥamenei]] – estis la deputito de la irana parlamento, la aŭtoritata aganto de la reformisma movado. La kuzo ''Ali Tehrani'' en 1981 fuĝis al [[Irako]] kaj aktive [[agitado|agitadis]] kontraŭ la irana reĝimo. Poste al li fuĝis ankaŭ la fratino de Ĥamenei. Neniu el parencoj de Ali Ĥamenei havas gravan negocon. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.khamenei.ir/ La oficiala retpaĝo] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj|n=Kategorio:Ali Ĥamenei}} {{Prezidantoj de Irano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĥamenei, Ali}} [[Kategorio:Prezidantoj de Irano]] [[Kategorio:Ministroj pri defendo]] [[Kategorio:Iranaj politikistoj]] [[Kategorio:Azerbajĝananoj]] [[Kategorio:Iranaj religiuloj]] [[Kategorio:Rifuzantoj de Holokaŭsto]] 93ef6o6oezu0ry946utw9vym3o2dnz0 Arkta magnetpoluso 0 298377 9480920 8414505 2026-09-23T23:27:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480920 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Polwanderung.jpg|eta|Moviĝo de la [[arkta magneta poluso]] de la tero kun jaroj]] La '''arkta magneta poluso''' aŭ '''norda magnetpoluso''' estas tiu punkto sur la [[tersurfaco]] de la [[norda hemisfero]] en kiu la [[tera magnetkampo]] direktiĝas vertikale suben. Tiu punkto varias depende de la tempo. Ĝia kontraŭparto en la suda hemisfero estas la '''[[Antarkta magneta poluso]]'''. Ĉar la [[tera magnetkampo]] ne estas ekzakte simetria Arkta kaj Antarkta magnetpolusoj ne estas [[antipoda]]j ([[simetrio|spegulsimetriaj]] tra la tercentro): [[rekto|linio]] inter ambaŭ magnetpolusoj preteriras la tercentron en distanco de 530&nbsp;km. La plej okulfrapa fenomeno ĉirkaŭ la magnetpolusoj estas la "[[Polaraj lumoj]]" ("norda brilo"). <small>Ne konfuzu la ''arktan magnetpoluson'' kun la malpli konata [[arkta magnetpoluso#Arkta geomagneta poluso|Arkta '''geo'''magneta poluso]], kiu estos priskribata poste.</small> == Preferinda esprimo: "''arkta'' magnetpoluso" == La termino "'''[[nordo]]'''" havas du nociojn, kiuj miksiĝas en la esprimo "'''norda magnetpoluso'''", nome geografian kaj magnetan: * En [[geografio]] Nordo rilatas al la [[norda hemisfero]] aŭ specife al aferoj rilate al la [[arkto|arkta regiono]]. * En [[magnetismo]] Nordo rilatas al unu [[Magneto#Magnetaj polusoj: norda kaj suda|poluso de magneto]], nome al tiu poluso, kiu montriĝas al la arkto. La esprimo ''norda magnetpoluso'' restas malklara, dum '''arkta magneta poluso''' ne lasas dubojn, ke temas pri ''magneta poluso en la norda hemisfero''. == Magneta [[poluseco]] == En fiziko [[magneto|ĉiuj magnetoj]] havas du polusojn, kiuj distingiĝas laŭ la direkto de la [[magneta flukso]]<!-- [[:en:magnetic flux]], [[:de:Magnetischer Fluss]] -->. Al tiuj polusoj oni povus doni iajn nomojn (ĉu ''"+"'' kaj ''"-"'', ĉu ''"A"'' kaj ''"B"'', ĉu …), sed pro la frua utiligo de [[kompaso]]j por geografia determinado de pozicio ili ricevis la nomojn "'''norda poluso'''" (aŭ pli precize "'''nordonserĉanta poluso'''"), "'''N'''", kaj la "suda poluso" (aŭ "sudonserĉanta poluso"), "'''S'''". Laŭ tiu fizika difino, tiu pinto de [[kompaso|kompasa nadlo]], kiu montras nordan direkton, estas N-poluso. Ĉar kontraŭaj polusoj altiras unu la alian, la magnetpoluso en la norda hemisfero (la norda magnetpoluso de la tero) estas sekve laŭ fizika difino magneta S-poluso, kaj inverse: la magnetpoluso en la suda hemisfero (la suda magnetpoluso de la tero) havas la karakterizajn fizikajn trajtojn de N-poluso.<ref>[http://www.kjmagnetics.com/glossary.asp K&J Magnetics, glosaro] (angle)</ref><ref>[http://www.merriam-webster.com/cgi-bin/dictionary?book=Dictionary&va=north+pole Difino de "north pole" (of a magnet) en la vortaro de Merriam-Webster (angle)]</ref><ref>[http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/earth/Magnetosphere/earth_magnetic_poles.html Magnetpolusoj de la tero] angle), Randy Russell, University Corporation for Atmospheric Research</ref> == Historio == [[Dosiero:Model Si Nan of Han Dynasty.jpg|eta|dekstra|Modelo de "sudmontrilo" el [[Han-dinastio]] (206–220 p.K.)]] [[Dosiero:Starkad.jpg|dekstra|300px|eta|El [[Carta Marina]] de [[Olaus Magnus]], 1539: La norda magnetpoluso estas imagata kiel "Insula Magnetu[m]" (apud [[Murmansk]])]] Jam en antikvaj tempoj homoj observis, ke eroj de [[magnetito]] ĉiam orientiĝas nord-suden - en Eŭropo oni sciis tion ekde la [[greka antikvo]], en Ĉinio ekde la [[epoko de la batalantaj imperioj]] (475 ĝis 221 a.K.).<ref name="Ludwig">Karl-Heinz Ludwig, Volker Schmidtchen: ''Metalle und Macht. 1000 bis 1600.'' Berlin, Frankfurt/Main: Propyläen Ullstein, 1992.</ref> Depost la 11-a jarcento la ĉinoj uzis flosantajn kompaspinglojn, kiujn oni nomis "sudmontrilojn", ĉar ili indikas sudon. Eŭropaj [[navigado|navigistoj]] kredis, ke la nadlo altiriĝas al iu magneta monto aŭ magneta insulo ie en fora nordo (vidu la bildon) aŭ de la [[Norda Stelo|Polusa Stelo]].<ref name="NatResCan">[http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/early_nmp_e.php Frua koncepto pri la arkta magnetpoluso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716124901/http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/early_nmp_e.php |date=2011-07-16 }}, Natural Resources Canada, vidita Jun 2007</ref><ref>[http://www.maths.gla.ac.uk/~drf/papers/TheGeodynamo.pdf La geodinamo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090226225035/http://www.maths.gla.ac.uk/~drf/papers/TheGeodynamo.pdf |date=2009-02-26 }} (angle), D R Fearn, University of Glasgow, 19 August 2004</ref> La ideo, ke la tero en si mem agas kiel giganta magneto, estis unuafoje proponita en 1600 de la angla kuracisto kaj naturfilozofo [[William Gilbert]]. Li ankaŭ estis la unua, kiu difinis la '''nordan magnetan poluson''' kiel tiun punkton sur la tersurfaco, kie la magnetkampo montras vertikale suben, difino kiu ankoraŭ hodiaŭ validas. Tamen, ĝis profunda kompreno de la [[tera magnetkampo]] daŭris ankoraŭ kelkajn jarcentojn.<ref name="NatResCan"/> == La migranta poluso == La preciza loko de la ''arkta magneta poluso'' varias en la tempo: * [[2001]] ĝi troviĝis ĉe 81°18'N 110°48'W (loko proksime de [[Ellesmere-insulo]] en norda [[Kanado]], mezurita de ''Geological Survey of Canada'') kaj * [[2005]] ĉe 82°42'N 114°24'W, laŭ taksado.<ref>La dekuma valoroj estas ({{koord|81.3|-110.8|nomo=Norda magneta poluso 2001|montru=entekste}} (2001) kaj {{koord|82.7|-114.4|nomo=Norda magneta poluso 2001|montru=entekste}}) (2005)</ref> Por determini la lokon de la magneta poluso bezonatas kompaso, kiu indikas ankaŭ la vertikalan komponanton de la magneta kampo. Kutima kompaso kun nadlo, kiu turniĝas nur horizontale, ne sufiĉas, en radiuso de ĉ. 2.000&nbsp;km ĉirkaŭ la magneta poluso tia kompaso montras "ien", ĉar la horizontala komponanto de la tera magnetkampo ne plu estas sufiĉe forta por montriĝi en tia kompaso. La arkta magnetpoluso estis detektita la {{daton|1|junio|1831}} de [[James Clark Ross]] proksime de Kap Adelaide, duoninsulo Boothia, Kanado; Ross mezuris la koordinatojn kiel 70°5'N 96°28'W. La lasta tia ekspedicio, kiu mezuris la pozicion, okazis en 2001 de ''Geological Survey'', por la jaroj poste la situo estis kalkule taksita.<ref>{{cite web | url=http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php | title=Geomagnetism – North Magnetic Pole | publisher=Geological Survey of Canada | date=2008-01-16 | accessdate=2009-04-10 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2009-10-12 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20110514004919/http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php | arkivdato=2011-05-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326235810/http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php | archivedate=2010-03-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100326235810/http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php |arkivdato=2010-03-26 }}</ref> {| class="prettytable" |-- !bgcolor="#cccccc" | Jaro !bgcolor="#cccccc" | Geografiaj Koordinatoj !bgcolor="#cccccc" | Metodo |-- |1831 |{{Koord|70.08|-96.46|type:landmark|nomo=Arkta magnetejo 1831}} |mezurita |-- |2001 |{{Koord|81.3|-110.8|type:landmark|nomo=Arkta magnetejo 2001}} |mezurita |-- |2002 |{{Koord|81.6|-111.6|type:landmark|nomo=Arkta magnetejo 2002}} |taksita |-- |2003 |{{Koord|82.0|-112.4|type:landmark|nomo=Arkta magnetejo 2003}} |taksita |-- |2004 |{{Koord|82.3|-113.4|type:landmark|nomo=Arkta magnetejo 2004}} |taksita |-- |2005 |{{Koord|82.7|-114.4|type:landmark|nomo=Arkta magnetejo 2005}} |taksita |} La arkta magnetpoluso ne estas fiksita punkto, sed migras laŭ kompleksa skemo: Jaron post jaro ĝi moviĝas ĉ. 40&nbsp;km nordokcidenten, kaj jam troviĝas trans la kanadaj insuloj en la [[Arkta Oceano]]. Sed direkto kaj distanco de la moviĝo ne estas konstantaj. Se ili estus, la poluso atingus Siberion post proksimume 50&nbsp;jaroj, sed momente la rapideco pligrandiĝas. Ĉiutage la poluso elipsumas ĉirkaŭ sia meza pozicio. Subitaj moviĝoj okazas ĉe perturboj de la tera magnetkampo. Dum la perturbo daŭras, la poluso povas devii de sia meza pozicio je maksimume 50&nbsp;km. Dum terhistorio la tera magnetkampo multfoje [[Geomagneta inversiĝo|inversiĝis]], kiel montriĝis ĉe esplorado de [[fero|fer]]-havaj sedimentoj el diversaj profundecoj (aĝoj). Kelkaj sciencistoj vidas indikojn, ke la sekva inversiĝo venos baldaŭ (do post kelkaj mil jaroj). == Arkta geomagneta poluso == [[Dosiero:Earth Magnetic Field Declination from 1590 to 1990.gif|eta|300px|La reala magnetkampo de la tero, 1590-1990. (vidu la tekston)]] La reala magnetkampo de la tero en komplika maniero devias de la regula magnetkampo de simpla magnetbastono: La bildo dekstre montras kiom la kompase indikita "nordo" devias de la rotacia norda poluso (valoroj en gradoj (°). La '''arkta geomagneta poluso''' (same kiel ĝia kontraŭparto, la '''antarkta geomagneta poluso''') estas virtuala punkto, kiu nur estas bezonata por kalkuloj: por pli facile kalkuli per la magnetkampo, oni simpligas kaj idealigas la magnetkampon de la tero kvazaŭ ĝi estus la magnetkampo de simpla magnetbastono centrita al la mezpunkto de la tero kaj klinita je 11° al la rotacia akso. Se la tera magnetkampo estus tute regula, la polusoj de la geomagneta kampo koincidus kun la realaj termagnetpolusoj, sed fakte ili ne koincidas. La geomagnetaj polusoj ankaŭ migras, en 2005 la arkta troviĝis ĉe {{Koord|79.74|-71.78|type:landmark|nomo=Arkta geomagnetejo 2005}} <ref>[http://www.ngdc.noaa.gov/seg/geomag/faqgeom.shtml Oftaj demandoj pri la geomagneta kampo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080517143714/http://www.ngdc.noaa.gov/seg/geomag/faqgeom.shtml |date=2008-05-17 }}, National Geophysical Data Center website, vidita en majo 2007 (angle)</ref>, ĝi moviĝas al Siberio. == Vidu ankaŭ == * [[Antarkta magneta poluso]] * [[Norda poluso]] * [[Polaraj lumoj]] == Notoj, referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{GeoGrupo}} * [http://www.windows.ucar.edu/spaceweather/location_mag_poles.html ucar.edu site] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100327215924/http://www.windows.ucar.edu/spaceweather/location_mag_poles.html |date=2010-03-27 }} * [http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/index_e.php Geological Survey of Canada] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103104810/http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/index_e.php |date=2007-01-03 }}, (angle), informriĉa * [http://anthro.palomar.edu/time/images/magnetic_north_pole.gif Mapo de la migrantaj polusoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081219150756/http://anthro.palomar.edu/time/images/magnetic_north_pole.gif |date=2008-12-19 }}, {{en}} * [https://web.archive.org/web/20080517143714/http://www.ngdc.noaa.gov/seg/geomag/faqgeom.shtml ttt-ejo noaa.gov], {{en}} * [http://news.bbc.co.uk/2/low/science/nature/4520982.stm Artikolo de BBC], {{en}} * [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap021125.html Magnetkampo de la tero], {{en}} * [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap001203.html NASA "Bildo de la tago"], {{en}} [[Kategorio:Geografio de Kanado]] [[Kategorio:Polusoj]] [[Kategorio:Geografio de Arkto]] [[Kategorio:Geomagnetismo]] [[Kategorio:Norda Poluso]] [[Kategorio:Roald Amundsen]] [[de:Nordpol#Der magnetische Südpol]] [[pl:Biegun północny#Północny biegun magnetyczny]] lqniac6ds0mcjqltbwfvvmdkmknk2mq Guaymas 0 302489 9480984 8634211 2026-09-24T06:46:52Z 94jahdielisaac 263830 9480984 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | nomo=Guaymas | lando=Meksiko | statuso=Komunumo | flago= | | blazono=Escudo de Guaymas, Sonora.png| | devizo= | patrono= | mapo2 = | bildo=029 Esperanto Sonora.png | latitudo=27/55/0/N | longitudo=110/54/0/W | regiono-ISO=MX-SON | situo sur mapo2=Meksiko | ŝtato=Sonora | regiono= | provinco= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo= | registaro= | estro=César Lizárraga Hernandéz (2012-14) | alto= 10 | areo= 7488.1 | loĝ=134153 | dens= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=UTC -7 | pk= | tel= | aŭto= | kodo=26 029 | laŭ=[[INEGI]] | TTTejo= | }} '''Guaymas''' estas unu el la 72 komunumoj de la [[Meksiko|meksika]] subŝtato [[Sonora]], kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al [[Usono]]. La ĉefurbo de la komunumo estas Guaymas, kiu estas tre grava havenurbo en Sonora. La kodnumero de la komunumo laŭ la [[INEGI]], do laŭ la nacia geografia instituto estas 26029. Norde la komunumo limas al [[La Colorada (komunumo)|La Colorada]], sude al [[San Ignacio Río Muerto (komunumo)|San Ignacio Río Muerto]], oriente al la komunumoj [[Suaqui Grande (komunumo)|Suaqui Grande]], [[Cajeme (komunumo)|Cajeme]] kaj [[Bácum (komunumo)|Bácum]], nordokcidente kun [[Hermosillo (komunumo)|Hermosillo]] kaj sudokcidente al la [[Kalifornia Golfo]] kaj la komunumo de [[Empalme (komunumo)|Empalme]]. Guaymas estas unu de la plej grandaj komunumoj de Sonora. Kun ĝiaj ĉ. 12208 kvadratkilometroj ĝi reprezentas ĉ. 6,58% de la surfaco de la tuta subŝtato Sonora. La ĉefaj loĝlokoj krom la ĉefurbo estas Vícam (Switch), Pótam, Las Guásimas, Ortiz, San Carlos kaj San José Santa Clara. ==Geografio== La komunumo havis en 2010 (lasta popolnombrado de la [[INEGI]]) 149299 loĝantojn. El tiuj estis 74740 viroj kaj 74559 virinoj. La komunumo havas surfacon de 7488,1&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 10 metroj super la marnivelo. ==Klimato== En la komunumo jare falas averaĝe 232&nbsp;mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas {{GdC|19}}. ==Sociogeografio== En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 87773 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 83412 scipovis legi kaj skribi kaj 4271 personoj estis analfabetoj. Do 4,87 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj. En la jaro 2000 en la komunumo vivis 115351 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 9,620 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 8,34 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. Fontoj: Statistikoj de la [[INEGI]]: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado). == Eksteraj ligiloj == *[http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/sonora/municipios/26029a.htm Guaymas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070401104450/http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/sonora/municipios/26029a.htm |date=2007-04-01 }} en ''Enciclopedia de los Municipios de México'' ({{es}}) [[Kategorio:Komunumoj de Sonora]] lmougyykzif75qqh2yuv2yxw4lk3afb Sedimentbaseno 0 304443 9480799 8446509 2026-09-23T14:03:48Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9480799 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=limigita areo de terkrusto plenigita per sedimento|apa=Baseno}} [[Dosiero:Taklimakanm.jpg|eta|La [[dezerto]] [[Taklamakano]] en [[Ĉinio]] sur satelitbildo. La Taklamakano kovras la [[Tarimo|Tarim]]-sedimentbaseno. Sube dekstre la [[altebenaĵo]] de [[Tibeto]]]] '''Sedimentbaseno''' estas longetendita, cirkloforma aŭ ankaŭ neregule limigita areo de la [[terkrusto]] ekestinta per [[subsidenco (geologio)|subsidenco]] kaj poste plenigita per [[sedimento]]. La subaj tavoloj estas kunpremitaj per la superaj kaj daŭre de longaj epokoj kunpremiĝas ([[kompaktiĝo]]) kaj tiel fariĝas [[sabloŝtono]] aŭ [[skisto]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[baseno]], [[rifto]] * [[sinklinalo]], [[ebenregiono]], [[malaltebenaĵo]] * [[bazamento (geologio)]] {{Ĝermo|geologio}} [[Kategorio:Sedimentaj basenoj| ]] [[Kategorio:Geomorfologio]] [[Kategorio:Minado]] [[Kategorio:Sedimentado]] 52tzj0osjrgy9sdxiujspcosg6y2eq3 Alison Jackson 0 315402 9480791 9401263 2026-09-23T13:33:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480791 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Alison Jackson''' (nask. '''Alison Mowbray-Jackson''' la [[15-an de majo]] 1960 en [[Southsea]], [[Hampshire]]) estas [[Anglio|angla]] [[foto|fotistino]]. Ŝi ĉefrolis en 1999 pro siaj [[sozio|sozioj]] (samaspektuloj) pri famuloj en kompromitaj situacioj. Ŝi gajnis premion de la [[BAFTA|Akademio pri Filmoj kaj Televidaj Artoj (''British Academy of Film and Television Arts'' — BAFTA]]) <ref>''British Academy of Film and Television Arts'' (BAFTA) — [[Britio|Brita]] Akademio pri Filmoj kaj Televidaj Artoj — estas bonfara organismo de la [[Britio]] fondita en 1947. Ĝi atribuas premion pri elstareco en kino, televido, profesioj de televido, videoludoj kaj formoj de animado.</ref> por televidaj komediaj serioj "''Doubletake''" de "'''BBC 2'''". == Biografio == Alison Jackson ricevis diplomon pri Bona skulpt-arto (BA) de la Altlernejo de Chelsea pri Arto (''Chelsea College of Art'') kiel plenkreska studento, kaj de Bona foto-arto (MA) en la Reĝa Altlernejo de Arto (''Royal College of Art'') en [[Londono]]. Ŝi fariĝis fama pro provokemo en [[Anglio]] en 1999 pro produkto de nigraj-kaj-blankaj fotoj inkluzivantaj bildojn, kiuj ŝajne montris [[Diana Spencer|Princinon Diana]] kun Dodi Al-Fayed kun miksdevena infano naskita el la Amo (ekster geedzeco). La fotoj estis parto de ŝia diplomiĝa serio de studoj titolita "''Mental Images''" (Mensaj Bildoj). Ŝi plue produktis simile obskurigitajn, trukitajn aŭ maskitajn bildojn kaj filmojn pri famuloj en situacio malkomforta, ĝena, ŝoka aŭ stranga, portretante ilin, laŭ ŝia esprimo, kiel "''prezententaj niajn suspektojn''".<ref name="observer">{{citaĵo el la reto|titolo=The real Tony uncovered (La vera Tony malkovrita)|eldonisto=The Observer Review|dato=7-a de junio 2007|url=http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,2104528,00.html}} {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>Ŝi gajnis la premion BAFTA por televida serio "''Doubletake''" de "'''BBC Two'''" (BBC 2)<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/3309591.stm "That's Blair and Becks! No wait..." (Tio estas Blair kaj Becks, ne atendu...)] BBC News Online Magazine. [[18an de decembro]] 2003.</ref>. Ŝi montris la prezidenton [[George W. Bush]] kaj [[Tony Blair]] samaspekte, sozie, en serio de scenoj "''Behind the facade''" (Malantaŭ la fasado), kaj faris filmon pri ĉi lasta, kiu koincidis kun lia eloficiĝo, sub la titolo "Blaired Vision" (Blair-Vizio) ĉe "'''Channel 4'''" la [[26an de julio]] [[2007]] — humura rigardo al Tony Blair kiel ĉefministro kun imitaj mokscenaroj. Ŝi ankaŭ lanĉis retejon de satiraj novaĵoj sed la adreso www.ajnews.co.uk/ ne funkcias<ref>Ekzistas blogo de satiraj novaĵoj kun preskaŭ sama adreso [http://ajnewsnetwork.blog.co.uk/ AJNewsNetwork.co.uk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101217202803/http://ajnewsnetwork.blog.co.uk/ |date=2010-12-17 }} kun slogano "''Putting the ire into satire''" (Meti la koleron en la satiro), sed nenie aperas la nomo de Alison Jackson...</ref>. Ŝi preparas novan serion por usona televido, kaj fine libron por la germana art-eldonisto [[Taschen]] prezentanta 300 el ŝiaj bildoj.<ref name="observer"/> En [[Wimbledon]], galerio unue ekspoziciis pecon per kiu Alison Jackson ricevis sian diplomon — "''Crucifix''" (Krucifikso) —, kies prezo estis taksita je 1 500 pundoj. Kvin jarojn poste, ĝia valoro estis taksita 5-oble pli alta<ref>Groves, Nancy. [http://www.yourlocalguardian.co.uk/news/1326809.the_science_of_art/ "The science of art" (La scienco de arto)], "'''Newsquest'''", 13an de aprilo 2007.</ref>. == TV-verkoj == * 2008 '''BBC2''' : ''Through the Keyhole'' (Tra la serurtruo). Unua dissendo la [[28an de majo]]. * 2007 '''Channel 4''' : ''Blaired Vision'' (Blair-Vizio) * 2006 '''Channel 4''' : ''Sven: The Cash, The Coach & his Lovers''. * 2006 '''Channel 4''' : ''Tony Blair, Rock Star''. * 2005 '''Channel 4''' : ''The Secret Election'' (Ĝeneralaj balotoj en Britio, 2005) * 2005 '''Channel 4''' : ''Not the Royal Wedding'' (Edziĝo de Charles, Princo de Kimrujo kaj Camilla Parker Bowles). * 2004/5 ''Saturday Night Live'', '''NBC'''. * 2003 ''Doubletake'' (TV serioj). Speciala por Kristnasko. * 2003 ''Doubletake''. '''BBC2'''. 6 Serioj. Kreita, skribita kaj produktita surbaze de ''Mental Images'' * 2002 ''Doubletake''. BBC2. Kreita, realigita, specialaj skribaĵoj. BAFTA. * 2001-2003 ''Schweppes UK'' : Reklamkampanjo. Kreita koncepto, elpensitaj ideoj kaj fotoj. == Individuaj art-ekspozicioj == * 2008 [http://www.hamiltonsgallery.com/ Hamiltons Gallery], Londono, 15a aprilo - 23a majo * 2007 [http://www.mbfala.com/ M+B] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100427064054/http://mbfala.com/ |date=2010-04-27 }}, Los Angeles, Usono. * 2004 Julie Saul, Nov-Jorko, Usono. * 2004 Photo, Londono, Britio. * 2003 The Richard Salmon Gallery, Londono "''Mental Images on War''". Britio. * 2002 Muzeo de la Fotografio en Charleroi, Bruselo, Belgio. * 2001 Jerwood Space, ''Mental Images'', Londono, Britio. * 2000 The Richard Salmon Gallery, Londono, Britio. * 1999 The Richard Salmon Gallery, Londono, Britio. == Kolektivaj ekspozicioj == * 2008 Tate Liverpool, Liverpool Biennial, Britio. * 2008 Liverpool Biennial, Britio. * 2008 The New Art Gallery, Walsall, Britio 'Starstruck'. * 2007 Paris Photo. * 2006 Mak Museum, Vieno, Aŭstrio. * 2005 Kunsthalle, Vieno : Superstars. * 2004 Hayward Gallery. Londono About Face. Fotografio kaj la Morto de la Portreto. * 2004 PhotoLondon. * 2003 Muzeo de Elizeo, Laŭzano, Svisio. * 2003 ICP International Center of Photography, Novjorko, Usono. * 2002 Paris Photo, Louvre. Parizo, Francio. * 2000 Art 2000 London, Britio. * 2000 Edinburgh Festival, Britio. * 1999 The Royal Festival Hall, Londono. Articultural Show. Britio. * 1999 The Blue Gallery. Temple of Diana Show curated by Neal Brown. == Libroj == * "''Private''". Londono : [[Penguin Books]] Ltd. ISBN 978-0-14-101918-5 * "''Confidential''". [[Kolonjo]] : [[Taschen]]. Aŭgusto 2007. 260 p. Fotoalbumo 24x29 cm. Trilingva eldono : angla, franca, germana. ISBN 3822846384 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{ligilo2|http://www.alisonjackson.com/|Oficiala retejo|en}} * {{ligilo2|http://www.imdb.com/name/nm1887521/|ĉe Internet Movie Database|en}} * {{ligilo2|http://www.ted.com/talks/view/id/210|TED Talks: Alison Jackson pritraktas famecon dum TED-konferenco en 2005 (video 17mn 40s).|en}} <ref>TED : Technology, Entertainment, Design (Teknologio, Amuzo, Fasonado). Privata neprofitodona usona organizaĵo kiu organizas prelegojn tutmonde pri "''ideoj disvastingindaj''"</ref> == Notoj == {{Referencoj|}} == Fonto == La baza materialo de tiu ĉi artikolo fontas el la anglalingva versio de Wikipedio. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jackson, Alison|1960}} [[Kategorio:Anglaj fotistoj]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj]] rt85uoh6lmrnkwtw6o08tq62ji1k6a2 Amonia borano 0 326058 9480821 8679735 2026-09-23T15:44:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480821 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=15% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Amonia borano</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Amminboran.svg|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Amonia borano''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonia-borane-from-xtal-3D-balls.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Amonia borano''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Azano * Borazano * Borano |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''BNH|6'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13774-81-7 13774-81-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure. 371215.html 371215]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://web.archive.org/web/20260116193125/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/ 419330 419330] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkoloraj aŭ blankaj kristaloj |- |[[Molmaso]]||30865 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]|| 0,78g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|104}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:336 g/L |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R5|R5]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S14|S14]] [[Listo da S-Deklaroj#S15|S15]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36/37/39|S36/37/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|E|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|102|202|235|264|302+352|303+361+353}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} La '''amonia borano''' estas kemia kombinaĵo, senkolora, vakseca solido kun molekula maso de 30,86534 g/molo, denso de 0,780 g/cm3. Ĝi estas la plej simpla [[boro|bor]]-[[nitrogeno|nitrogen]]-[[hidrido]]. Ĝi gravas kiel ebla fonto de [[hidrogeno|hidrogenfuelo]]. Ĝi havas similan strukturon al tiu de etano, sed la simileco al etano estas eta, ĉar boran-amoniao estas solido kaj etano estas gaso: iliaj frostopunktoj malsamas je {{GdC|284}}. La B-N-diferenco estas 1,58 Å, la B-H-distanco estas 1,15 Å kaj la N-H-distanco 0,96 Å. == Apliko == Amonia borano estas diskutita kiel rezervaĵo por hidrogengaso kiel fuelo por veturilo. La hidrogeno liberiĝas pro varmigo, kie ĝi transformiĝas unue al (NH<sub>2</sub>BH<sub>2</sub>)<sub>n</sub> kaj al (NHBH)<sub>n</sub>. Ĝia hidrogenrezerva denso estas pli granda ol tiu de likva hidrogeno. {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Boranoj| ]] [[Kategorio:Neorganikaj aminoj|borano]] g5nvtjiigj146v4ny3siky3upyjlak5 Asocio kontraŭ bestofabrikoj 0 326817 9481116 8951592 2026-09-24T11:48:44Z Sj1mor 12103 9481116 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=AT |situo sur mapo=Vieno |zomo=13 }} '''Asocio kontraŭ bestofabrikoj''' estas protekta [[asocio]] pri [[bredado]]. Oni trovas tiajn asociojn en [[Svisujo]] kaj en [[Aŭstrio]]. == Asocio kontraŭ bestofabrikoj en Svisujo == La svisa asocio kontraŭ bestofabrikoj nomiĝas en [[germana]] lingvo ''"VgT Verein gegen Tierfabriken"''-n. La svisa asocio kontraŭ bestofabriko, fondita la 4-an de junio 1989, eldonas hodiaŭ magazinon kun eldonkvanto de 643,000 ekzempleroj en jaro 2010, ekde 18 jaroj. La svisa [[magazino]] de 18-a jarvolumo, numero 2, de junio 2010 en [[germana lingvo]] havas 39 paĝojn. == Asocio kontraŭ bestofabrikoj en Aŭstrio == La asocio, fondita en jaro 1992, estas separata asocio kaj ne kunlaboras kun la svisa asocio. La asocio volas postuli bestorajtojn. La magazino de tiu asocio nomiĝas "bestoprotektadon konsekvencan", en germana lingvo: ''Tierschutz konsequent''(-n). La 3 magazinoj pro jaro havas la eldonkvanton de 25,000 ekzempleroj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vgt.ch/ svisa asocio kontraŭ bestofabrikoj - ''"VgT Verein gegen Tierfabriken" ''ankaŭ arĥivejo pri pli fruaj magazinoj, en germana lingvo] * [http://www.vgt.at/ aŭstria asocio kontraŭ bestofabrikoj, ankaŭ libroj, kuirlibroj pri vegane kuiri, KD, Videoj pri vegana kulturo, en germana lingvo] [[Kategorio: Vegetarismo]] [[Kategorio: Bestaj rajtoj]] [[Kategorio: Organizaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio: Asocioj de Svislando]] 22c4w57be2s371bpwzk0ulfomqqk52j Alice in Wonderland (filmo de 2010) 0 333452 9481040 9231386 2026-09-24T10:12:40Z Sj1mor 12103 9481040 wikitext text/x-wiki {{prisupre|apa=Alico en Mirlando}} {{Informkesto filmo}} {{kursiva titolo}} '''''Alice in Wonderland''''' (prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|ˈælɪs ɪn wˈʌndɚlənd}}], '''Alico en Mirlando''') estas [[Usono|usona]] filmo de [[Tim Burton]], aperinta en [[2010]]. == Temo == Temas pri adapto de verko de [[Lewis Carroll]], [[Alico en Mirlando]] reinterpretita de [[Tim Burton]]. La ĉefaj homoj estas Alice, Freneza ĉapelisto, Ruĝa kaj Blanka Reĝinoj, ambaŭ oponantaj fratinoj. == Teĥnikaĵoj == * Titolo: ''Alice in Wonderland'' * Lingvo: [[Angla lingvo|angla]] * Reĝisoro: [[Tim Burton]] * Scenaro: Linda Woolverton (adaptita de romanoj ''[[La aventuroj de Alicio en Mirlando]]'' kaj ''[[Trans la spegulo]]'' de [[Lewis Carroll]]) * Produktoroj: [[Tim Burton]], Joe Roth, Jennifer Todd, Suzanne Todd kaj Richard D. Zanuck * Produkto: [[Walt Disney Pictures]] & The Zanuck Company * Distribuo: [[Walt Disney Pictures]] * Foto: Dariusz Wolski * Muntado: Chris Lebenzon * Muziko: [[Danny Elfman]] * Fina kanto: ''Alice'' de [[Avril Lavigne]] * Dekoroj: Robert Stromberg * Kostumoj: Colleen Atwood * Ĝenro: Duon-animacia fantasto * Buĝeto: 200 000 000 USD * Formato: Kolora - 35&nbsp;mm - SDDS * Daŭro: 108 minutoj * Aperdato: ** [[Usono]]: {{dato|5|marto|2010}} ** [[Kanado]]: {{dato|5|marto|2010}} ** [[Francio]]: {{dato|24|marto|2010}} ** [[Belgio]]: {{dato|10|marto|2010}} == Ĉefrolantoj == {{Div col}} * Mia Wasikowska: Alice Kingsleigh * [[Johnny Depp]]: Tarrant Hightopp, Freneza ĉapelisto * [[Helena Bonham Carter]]: Iracebeth, Ruĝa Reĝino * [[Anne Hathaway]]: Mirana, Blanka Reĝino * Crispin Glover: Ilosović Stayne, Fanto de Kero * [[Matt Lucas]]: Tweedledee / Tweedledum * [[Michael Sheen]]: McTwist, blanka kuniklo (voĉo) * Paul Whitehouse: Leporo de marto (voĉo) * [[Christopher Lee]]: Jabberwocky (voĉo) * [[Alan Rickman]]: Absolem, raŭpo (voĉo) * [[Stephen Fry]]: Chessur, [[Ĉeŝira kato]] (voĉo) * Barbara Windsor: Mallymkun, gliro (voĉo) * [[Timothy Spall]] : Bayard, hundo (voĉo) * [[Michael Gough]]: [[Dido (birdo)]] (voĉo) * [[Marton Csokas]]: Charles Kingsleigh * Lindsay Duncan: Helen Kingsleigh * John Hopkins: Lowel * Jemma Powell: Margaret Manchester * Frances De La Tour: Onklino Imogene * Tim Pigott-Smith: Lord Ascot * Mairi Ella Chalen: Alice, 6-jara * Geraldine James: Lady Ascot * Leo Bill: Hamish Ascot * Eleanor Tomlinson: Fiona Chataway * Eleanor Gecks: Faith Chataway * Lucy Davenport: Lady Long Ears (Grandaj Oreloj) {{Div col end}} == Filmmuziko == {{Ĉefartikolo|Alice in Wonderland (muzikalbumo)}} La kompaktdisko por la filmo (de Walt Disney Records D000490002) aperis en 2010, sur kiu estas registrita la originala filmmuziko de la filmo. Muzikon komponis [[Danny Elfman]]. == Vidu ankaŭ == * [[Alice in Wonderland (filmo de 1951)]] * [[Alice in Wonderland (filmo de 1999)]] {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.imdb.com/title/tt1014759/ Alice in Wonderland (2010) en IMDb] {{Portalo|Filmo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2010]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] [[Kategorio:Filmoj de Tim Burton]] [[Kategorio:Filmoj de Disney]] [[Kategorio:Alico en Mirlando]] 1oyxplr5hn6cuavbxjvaz7tpft1dcuz Sablovermo 0 334907 9481054 9373451 2026-09-24T10:39:32Z Magnefl 81275 foto 9481054 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio | koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} | nomo = Sablovermo | dosiero = Arenicola marina 2010.JPG | domanio = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' | regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' | regno2 = animalo | filumo = [[Annelida]] ''Annelida'' | klaso = [[Poliketoj]] ''Polychaeta'' | ordo = ''Capitellida'' | familio = ''Arenicolidae'' | genro = '''''Arenicola''''' | specio = '''''A. marina''''' | dunomo = Arenicola marina | dunomo aŭtoritato = L. 1758 }} [[File:Arenicola marina-m.jpg|thumb|upright]] La '''sablovermo''' ''(Arenicola marina)'' estas specio el klaso [[poliketoj]] ''(Polychaeta)'', ordo ''[[Capitellida]]'', familio de [[Arenikoledoj]]. == Disvastiĝo == La sablovermo vivas grandnombre en malhela, ŝlima sablo de protektataj margolfoj, maraj riverfaŭkoj. Ĝia disvastiĝa areo estas la marbordo de la [[Atlantiko]] en okcidenta, norda [[Eŭropo]] kaj en la [[Mediteraneo]]. Oni uzas la sablovermon kiel fiŝallogaĵon dum [[fiŝkaptado]], ĝian ekziston minacas ne la homo, sed la naftaĵoj, kemiaĵoj, kiuj penetras la maron. == Aspekto == La sablovermo longas 10-20, malofte 25 [[centimetro]]jn, dikas 1-1,5 cm. La vermo estas verd-flava aŭ bruneta, ĝia korpo navas rondan kversekcon. La [[branko]]j situas sur la sablovermo mezkorpe, paralele al la longo. Ili estas fajne disbranĉiĝantaj kaj abunde vejnaj, tiel ili povas akcepti plej multon el [[oksigeno]]. La besto havas 13 ruĝajn brankajn parojn. La fosadon en la sablo helpas etaj ĥetoj. == Konduto == La sablovermo vivas sola en loĝeja tubo, kiu havas du elirejojn, tiel U-formon. Ĉe la antaŭa elirejo, la tajdo alportas freŝan sablon en la tubon, kiun konsumas la vermo kaj nutras sin el la organikaĵoj en ĝi. Ĝi utiligas ĉiujn nutrantan materialon. Ĉe la malantaŭa elirejo, la sablovermo produktas mukon, kiu gluiĝas kun sableroj kaj firmigas la tubomuron. La besteto suĉpumpas per vermomoviĝo freŝan akvon en la tubon. Ĉiu alta tajdo (mara alfluo) alportas freŝan akvon kaj tiel oksigenon, kaj samtempe forigas la superfluan karbonan dioksidon. La ekskremento de la sablovermo konsistas ĉefe el sablo, kiun ĝi eligas post kiam ĝi jam forkonsumis el ĝi la nutreblajn materialojn. Tio okazas ĉiujn tri-kvaronajn horojn. La eligitan sablon forportas la sekva tajdo. == Generado == La [[gonoĥorismo|gonoĥorismaj]] bestoj eligas en mezo de oktobro ovojn kaj spermojn en la maron, el la loĝtuboj. La generada periodo daŭras du semajnojn, la [[larvo]] evoluas al plenkreska besto sur la marfundo. == Medicina uzo == La molekulo uzata de ĉi tia vermo por ligi [[oksigeno]]n en sia [[sango]] estas 250 fojojn pli malgranda ol homa [[eritrocito]], sed 40 fojojn pli oksigen-porta, kio havas plurajn medicinajn aplikojn.<ref>Le Pape F, et al.(2015) ''Advancement in recombinant protein production using a marine oxygen carrier to enhance oxygen transfer in a CHO-S cell line''. Artificial Cells, Nanomedic and Biotechnology. ;43(3). ({{en}})</ref>.Ĝi povus revolucii pulvorigitan sangon. == Naturaj malamikoj == Okaze de maltajdo, aperas la birdoj kiel [[hematopo]], [[granda kalidro]] kaj [[bunta kalidro]] por nutri sin mem el la sablovermo. == Referencoj == {{Projektoj|ReVo=verm.sablo0o}} {{Referencoj}} [[Kategorio:Poliketoj]] 2cwmqvk4jc5ua9gaqxjygludfpjtppz Alice in Wonderland (muzikalbumo) 0 335953 9481043 8101264 2026-09-24T10:12:54Z Sj1mor 12103 9481043 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=disko kun filmomuziko|rilata filmo|Alice in Wonderland (filmo de 2010)|apa=Alico en Mirlando}} [[Dosiero:Alice in Wonderland.svg|dekstra|200px]] '''Alice in Wonderland''' estas disko (Walt Disney Records D000490002) aperinta en [[2010]], sur kiu estas registrita la originala [[filmmuziko]] de la filmo [[Alice in Wonderland (filmo de 2010)|Alice in Wonderland]] de [[Tim Burton]]. Muzikon komponis '''[[Danny Elfman]]'''. == Enhavo == {{Div col}} # Alice's Theme (Temo de Alice) # Little Alice (Malgranda Alice) # Proposal/Down the Hole (Svatiĝo/Truo malsupren) # Doors (Pordoj) # Drink Me (Trinku min) # Into the Garden (En la Ĝardenon) # Alice Reprise #1 (Rekantaĵo de Alice - 1) # Bandersnatched (Bandersnaĉita) # Finding Absolem (Trovante Absolem) # Alice Reprise #2 (Rekantaĵo de Alice - 2) # The Cheshire Cat (La [[Ĉeŝira kato]]) # Alice and Bayard's Journey (Vojaĝo de Alice kaj Bayard) # Alice Reprise #3 (Rekantaĵo de Alice - 3) # Alice Escapes (Alice eskapas) # The White Queen (La Blanka Reĝino) # Only a Dream (nur Sonĝo) # The Dungeon (La Karcero) # Alice Decides (Alice Decidas) # Alice Reprise #4 (Rekantaĵo de Alice - 4) # Going to Battle (Ek al Batalo) # The Final Confrontation (La Fina Kunfrontiĝo) # Blood of the Jabberwocky (Sango de la Jabberwocky) # Alice Returns (Alice revenas) # Alice Reprise #5 (Rekantaĵo de Alice - 5) {{Div col end }} == Temo de Alice == :Ho, Alice, kara kien vi iris? :Proksimen, foren, aŭ inter ambaŭ :Kion vi aŭdis kion vi vidis? :Alice, Alice, diru Alice! :Ho, diru, ĉu vi eta aŭ granda :Por provi tiun aŭ ilin ĉiujn :Estas longega vojo ĝis falo :Alice, Alice, ho Alice! :Kiel vi konis vojon ne tiun? :Vi elektis la pordon la padon :Eble vi ja devus reen veni :Alian tagon, alian tagon :Kaj nenio estas kio ŝajnas :Vi revas ĉu vi revas, ho, Alice? :(Ho, kiel vi trovos vian vojon? Ho, kiel vi trovos vian vojon?) :(Ne estas tempo plori hodiaŭ. Ne estas tempo plori hodiaŭ) :Tiom da pordoj - kiel elektis :Tiom gajnota, tiom perdota :Tiom da aĵoj trafis la vojon :Ne estas tempo, ne estas tempo :Atentu ne perdi vian kapon :Pensu kion gliro diris... Alice! :Ĉu iu tiris vin per la mano? :Kiom da mejloj ĝis en Mirlando? :Bonvolu diri ni ja komprenos :Alice... Alice... ho, Alice :(Ho, kiel vi trovos vian vojon ... ho, kiel vi trovos vian vojon?) == Vidu ankaŭ == * [[Filmmuziko]] * [[Tim Burton]] * [[Alice in Wonderland (filmo de 2010)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.imdb.com/title/tt1014759/ Alice in Wonderland (2010) en IMDb] * [http://www.discogs.com/Danny-Elfman-Alice-In-Wonderland/release/2176739 Danny Elfman ‎– Alice In Wonderland] [[Kategorio:Filmmuziko]] [[Kategorio:Alico en Mirlando]] [[Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 2010]] 5c6obdpnyqda098qf2hc1yydzudvxl3 Batyr 0 339131 9480987 9403744 2026-09-24T07:07:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480987 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Stamp of Kazakhstan 605.jpg|thump|dekstra|200px|]] '''Батыр''' [BAtir], jen [[kazaĥe]] kaj [[ruse]], en [[angla]] latinliterigo kun litero ipsilono '''Batyr''',<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.2051176711574670.1073741828.100000470821613&type=3 Batyr (fotoj)] en la retejo ''Facebook''</ref> estis [[azia elefanto]] vivinta inter 1970 kaj 1993, kiu ŝajne povis uzi grandan kvanton de senchava homa parolado.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://gramtrans.com/gt/url/result-style.php?pair=eng2epo&url=http%3A%2F%2Felephant-batyr.livejournal.com%2F |titolo=Batyr (Elefanto, La) |alirdato=2010-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160203011713/http://gramtrans.com/gt/url/result-style.php?pair=eng2epo&url=http:%2F%2Felephant-batyr.livejournal.com%2F |arkivdato=2016-02-03 }}</ref> Vivante en [[zoo]] en [[Kazaĥio]], Batyr estis vaste anoncita kiel havanto de [[vortprovizo]] de pli ol 20 frazoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://gramtrans.com/gt/url/result-style.php?pair=eng2epo&url=http%3A%2F%2Fwww.fortunecity.com%2Femachines%2Fe11%2F86%2Ffortean1.html |titolo="Konversaciantaj bovinoj kaj elokventaj elefantoj" |alirdato=2010-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160203011719/http://gramtrans.com/gt/url/result-style.php?pair=eng2epo&url=http:%2F%2Fwww.fortunecity.com%2Femachines%2Fe11%2F86%2Ffortean1.html |arkivdato=2016-02-03 }}</ref><ref>[https://figshare.com/s/5710fc1668e7c0067ded?file=55050641 The Evolution of Communication and Cognitive Abilities in Cross-Species Animals: The Phenomenon of Spontaneous Self-Learning of Communication in Batyr the Asian Elephant].</ref> Registrado de Batyr diranta "Batyr estas bona", "Batyr malsatas" kaj uzanta [[vorto]]jn kiel ekzemple "trinkaĵo" kaj "donas" estis elsendita per kazaĥa ŝtatradio en 1980. Kiel ĉiuj kazoj de parolado de bestoj, tiuj asertoj estas kondiĉigitaj de la observanto-atendefiko; ili povas esti sensenca formo de imito, kaj estas kondiĉigitaj de elpensaĵo por multaj kialoj. == Biografio == Naskita la 24-an de majo 1970,<ref>La Zoo de Alma-Ata deklaris oficialan daton de naskiĝo de Batyr 1970-05-24.</ref> li vivis sian tutan vivon en la Zoo en [[Karagando]], Kazaĥio. Li mortis en [[1993]], neniam vidis aŭ aŭdis alian elefanton. Batyr estis la ido de prasovaĝaj hindaj elefantoj (subspecio de la [[azia elefanto]]). Batira patrino "Palmo" kaj patro "Dubas"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://gramtrans.com/gt/url/result-style.php?pair=eng2epo&url=http%3A%2F%2Fwww.elephant.se%2F |titolo=La genealogia arbo de Batyr |alirdato=2010-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241215150600/https://gramtrans.com/gt/url/result-style.php?pair=eng2epo&url=http%3A%2F%2Fwww.elephant.se%2F |arkivdato=2024-12-15}}</ref> estis prezentitaj al la Almaty Zoo de Kazaĥio de hinda ĉefministro [[Jawaharlal Nehru]]. Batyr, kies nomo estas turka vortosignifo ""La Impeta Rajdanto", "La Kuraĝa Homo" aŭ "La Atleto",{{mankas fonto}} [[kazaĥe]] ĝi simple signifas "[[heroo]]", estis unue konstatita kiel "parolanto" en [[1977]] kiam zoaj dungitoj rimarkis lian "paroladon", sed li baldaŭ ĝojigis zoo-irantojn per ŝajna peto de akvo kaj regule laŭdante (aŭ, malofte, punante) la zorgistojn. Antaŭ 1979, lia famo kiel la "Parolanta Elefanto" disvastiĝis per diversaj [[amaskomunikilo]]j pri liaj kapabloj. La kazo de Batyr ankaŭ estis inkludita en pluraj libroj sur besta konduto, kaj en la konferencartikoloj de pluraj sciencaj konferencoj. Tiuj evoluoj tiris serion da zoovizitantoj, kaj alportis la oferton de interŝanĝo - Batyr por malofta eta [[ĉimpanzo]] - de ĉeĥoslovaka cirko; la oferto estis malaprobita fare de la dungitoj de la zoo. A. N. Pogrebnoj-Aleksandroff, la doktoro de sciencoj<ref>[http://gramtrans.com/gt/url/result-style.php?pair=eng2epo&url=http%3A%2F%2Fbaza.vgd.ru%2F1%2F25405%2Fp80680.htm La Biografiaj informoj]</ref> kiuj studis la kapablojn de Batyr kaj skribis multajn publikaĵojn pri li,<ref>[http://gramtrans.com/gt/url/result-style.php?pair=eng2epo&url=http%3A%2F%2Fwww.peoples.ru%2Fart%2Fliterature%2Fpoetry%2Fcontemporary%2Fpogrebnoj-alexandroff%2F La Biografio]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> diris pri la elefanto: :"Batyr, sur la nivelo de naturulo bruegas, diris la vortojn (inkluzive de homa slango) per manipulado de rostro. Per metita trunko en buŝon, premanta pinton de la rostro proksime de la fundo de makzelo kaj manipulado de lango, diris vortojn. Cetere, estante en angulo de la kaĝo (tre ofte ĉe la noktoj) kun la rostro malsupre kaj malfortigita lia rostro la elefanto diris vortojn tre silente - ke sono estas komparebla kun sono de supersonaj aparatoj kontraŭ moskitoj aŭ kiel kaŝrigardo de la [[moskito]]j, kiun homa aŭdante bone aŭdas al ĉirkaŭ 40-jaraĝa aĝo. Dum eldiro de vortoj, nur la pinto de la rostro de la elefanto estis fiksita interne kaj Batyr produktis sensignifajn movojn de fingro-forma ŝoso sur la rostro".<ref>[http://epo.wikitrans.net/Batyr?eng=Batyr#Books Batyr Libroj]</ref> Diversaj aŭd-vidaj registradoj estis faritaj dum la studoj de Pogrebnoj-Aleksandroff pri Batyr; kelkaj el tiuj estis transdonitaj al la [[Moskva Ŝtata Universitato]] de [[Rusio]] por plia studo. Batyr mortis en 1993 kiam bestogardistoj hazarde donis al li superdozon de dormigaj medikamentoj.<ref>''La sceno en la nacio kaj la mondo'', en la gazeto ''Philadelphia Inquirer'', la 3-an de septembro 1993</ref><ref>''Paroladelefanto silentigis eterne'', en la gazeto ''[[Washington Times]]'', la 3-an de septembro 1993</ref> == Postulis Leksikonon == Batyr estas asertitaj kiel havinta vortprovizon de proksimume 20 vortoj en rusaj kaj kazaha lingvoj, kaj kiel imitinta la sonojn de aliaj bestoj, kaj eldirinta mallongajn frazojn (inkluzive de vortoj de homa [[slango]]). La listo de la leksikono de la elefanto Batyr estis farita sur la bazo de aŭd-vidaj diskoj, sciencaj esploradoj kaj statistikdatumoj de esplordemandado de la ĉeestintoj rekte aŭdante la elefanton. Individuaj kaj disputeblaj sonoj ne estis kalkulitaj. Ĉio aliaj vortoskribaj en artikoloj de la amaskomunikiloj estis konsiderita fikcio kaj interpreto de rerakontadoj. Ekzemple, la frazo aŭdita de Batyr kiam "akvo" estis anoncita kiel "la elefanto petis trinki". ;La plena listo de vortoj kaj frazoj diritaj fare de Batyr: * '''"Баты́р"''' - Batyr - subite (la rostro en la buŝo); * '''"Я"''' - mi estas - tre subite kaj al kombinaĵo de lia nomo, ĉe longa elparolo tiel "mi-Batyr", tonigitaj preskaŭ kune; * '''"Ба́ты́р"''' - Batyr - delikate kaj longedaŭre (la rostro en la buŝo); * '''"Батыр, Батыр, Батыр…"''' - Batyr, Batyr, Batyr - ĝojige enrutiniganta kaĝon (la rostro en la buŝo); * '''"Батырушка"''' — la nomo Batyrushka estas amata versio de la nomo Batyr;<ref>[https://www.liveinternet.ru/users/pogrebnoj-alexandroff/post441688480/ Video arkivo]</ref> * '''"Воды́"''' - Akvo - petas (la rostro en la buŝo); * '''"Хоро́ший"''' - Bona - kiel tia bona ulo (la rostro en la buŝo); * '''"Батыр хоро́ший"''' - Bona Batyr - (la rostro en la buŝo); * '''"Ой-ё-ёй"''' - Oh-yo - (ĝi estas tre sonora - la rostro en la buŝo); * '''"Дурак"''' - La malsaĝulo - malofte kaj subite (la rostro en la buŝo); * '''"Плохой"''' - Malbona - ĝi estas malofta (la rostro en la buŝo); * '''"Батыр плохой"'''- Malbona Batyr - ĝi estas malofta (la rostro en la buŝo); * '''"Иди́"''' - Iras - (la rostro en la buŝo); * '''"Иди (на) хуй"''' - Fikiĝu (sur-simileco de la angla esprimo "fikas vin") - la obscenan rusan slangon; unua kaj unika fojo dum televidoprogramo (la rostro en la buŝo); * '''"Хуй"''' - La rusa slango de la peniso - malofte kaj subite (la rostro en la buŝo); * '''"Ба́-ба"''' - la vorto por "babuŝka" - la avino; mallongaj infanoj solida "ba" (la rostro en la buŝo); * '''"Да́"''' - Jes - (la rostro en la buŝo); * '''"Дай"''' - Donu (min) - (la rostro en la buŝo); * '''"Дай-дай-дай"''' - Donu, donas, donas. . . - (la rostro en la buŝo); * '''"Раз-два-три"''' - Unu, du, tri - dancante, estante turnita kaj saltetante (la rostro en la buŝo). ; Imiti sonojn: * Homsimila fajfilo; * Homa parolado supoze eldiris ĉe infrasonaj kaj supersonaj frekvencoj; * Grinci imitanta kaŭĉukon aŭ poliŝaŭmon (ŝaŭmplasto) sur vitro; * La kaŝrigardo de ratoj aŭ musoj; * La ŝelo de hundoj; * La natura bleko de elefantoj. == De la gazetaro == :" SOVETIA BESTEJO HAVAS ELVOKIVAN ELEFANTON skribita fare de Richard Beeston en Moskvo: Batyr, 10-jarojn maljuna hinda elefanto en la Zoo de Karagando en [[Kazaĥa SSR|sovetia Kazaĥio]], povas diri frazojn kiel "Batyr estas bona" kaj verbojn kiel "trinki" kaj "doni", Moskva gazeto hieraŭ raportis. Ĝi menciis ke registrado de sia voĉo ĵus estis aŭdita en la Kazaha ŝtata radio. Li metas sian rostron en sian buŝon kaj komencas paroladi, menciita de la vicdirektoro de la zoo, Mr Boris Kosinski, li rakontis al korespondisto de la gazeto de la junkomunista ligo<ref>Ĉu la "gazeto de la junkomunista ligo" indikita ĉi tie celas esti la gazeto «[[Komsomolskaja Pravda]]», organo de la sovetunia ŝtata organizaĵo «[[Komsomolo]]»?</ref> ke ĉio komencis antaŭ 3 jaroj kiam konsternita gardisto raportis ke li aŭdis la elefanton paroli al ĝi mem" - La Ĉiutaga Telegrafo gazeton,<small><sup>[kiu gazeto??]</sup></small> la 9-an de aprilo 1980. === Publikaĵoj === ==== Scienca ==== * Scienca konferenco - Agrikultura Instituto; Celinogrado, Sovetunio - Kazaĥio 1983-1989 * La Internacio science-praktika konferenco al datreveno de la Moskvo-Zoo - Rusio 1984 * La Internacio science-praktika konferenco al datreveno de la Almato-Zoo - Kazaĥio 1987 * La Internacio science-praktika konferenco; Talino - Estonio 1989 * La Internacio zoologia konferenco; Instituto de Zoologio - Akademio de Scienco, Ukrainio 1989 * La Internacio science-praktika konferenco al la 125 datreveno de la Leningrada Zoo - Sankt-Peterburgo, Rusio 1990 ==== En libroj ==== * ''La Vera Historio aŭ kiu parolas? Elefanto!'' Dro. A. Pogrebnoj-Alexandroff 1979-1993 ISBN 0-9721266-0-0 * ''Reenkarniĝo-Перевоплощение'', Dro. A. Pogrebnoj-Alexandroff 2001 ISBN 0-9721266-6-X * ''Parolado de animaloj'', A. Dubrov 2001 ISBN 5-87969-086-5 * ''Parolado de birdoj kaj de aliaj animaloj'', O. Silaeva, V. Ilyichev, A. Dubrov 2005 ISBN 5-94429-016-1 == Notoj == {{referencoj}} == Amaskomunikiloj == * Studenta dokumenta filmo:' Kiu parolas? = la elefanto…' -Gerasimova Instituto de Cinematografio -[[Moskvo]] ([[Sovetunio]]) * Aŭdiosurbendigado de la voĉo de Batyr de sciencisto kaj verkisto Dro. A. Pogrebnoj-Alexandroff (1979-1983) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Famaj elefantoj]] [[Kategorio:Etologio]] [[Kategorio:Bestoj naskiĝintaj en 1969]] [[Kategorio:Bestoj mortintaj en 1993]] rk0zpy28xnedqz7w5uxz37hu6lsrpgn Emocie malstabila personeca perturbo 0 341832 9480788 9393650 2026-09-23T13:21:17Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9480788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}} {{Informkesto Klasifiko Internacia de Malsanoj | larĝo = | 01 kodo = F60.3 | 01 nomo = emocie malstabila personeca perturbo | 02 kodo = F60.30 | 02 nomo = emocie malstabila personeca perturbo: impusiĝema tipo | 03 kodo = F60.31 | 03 nomo = emocie malstabila personeca perturbo: pzikozolima tipo }} '''Emocie malstabila personeca perturbo''' estas personeca perturbo, do membro el grupo da [[psika malsano|psikaj malsanoj]], kiu karakteriziĝas per aparta impulsiĝemo kaj malstabilemo de {{J|interhoma rilato}}, per fortaj kaj tre rapidaj ŝanĝiĝoj de la propraj emocioj kaj de la psika memkoncepto. Certaj areoj de la perceptado de emocioj, de la homa pensado kaj agado estas malhelpataj, kaj sekve la konduto de la koncernaj homoj (rilate al si mem kaj rilate al la socia ĉirkaŭaĵo) fare de aliaj homoj ofte perceptiĝas negativa kaj parte paradoksa. La perturbon ofte akompanas pliaj psikaj malsanoj, inter ili dissociiĝaj perturboj (en kiuj la pacientoj sentiĝas ne esti en sia propra korpo, ne en siaj propraj emocioj, sed iel flanke), [[depresio]]j kaj diversaj formoj de memvunda konduto. La perturbo ofte aperas paralele al aliaj personecaj perturboj. La dekstra informkesto aludas, ke en la aktuala [[Klasifiko Internacia de Malsanoj]] (KIM-10) de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] estas apartigitaj du subgrupoj: aparte impulsiĝema tipo, kaj "psikozolima" tipo, en la [[angla]]lingva faka literaturo kutime nomata "borderline"-tipo [prononco plimalpli "'''BO:'''dalajn"]: La vorto "borderline", en Esperanto "limlinio", aludas al tio ke en la 20-a jarcento la malsano konsideriĝis "lime" inter la [[neŭrozo|neŭrozaj]], malpli severaj, kaj [[psikozo|psikozaj]], do aparte severaj, psikaj malsanoj. Identiĝis simptomoj el ambaŭ malsanogrupoj. <ref>Otto F. Kernberg (Novjorko): ''Borderline Conditions and Pathological Narcissism'' (angle, [http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/1370707 recenzo anglalingva]), 1975, respektive ''Borderline-Störungen und pathologischer Narzissmus'' (germane), 1-a eldono, eldonejo Suhrkamp, Frankfurto ĉe Majno, 1983, p. 19 </ref><ref>Christa Rohde-Dachser: "Das Borderline-Syndrom" (germane), 3-a eldono, eldonejo Hans Huber, Berno, Stutgarto kaj Vieno, 1983, p. 39</ref> En la [[psikotraŭmatologio]] la simptomaro konsideriĝas inter la "kompleksaj posttraŭmataj stresaj perturboj". Post la esploroj kaj fakaj publikiĝoj de la aŭstradevena novjorka psikiatro [[Otto F. Kernberg]] la termino estas ĝenerale akceptata psika diagnozo. Iuj psikiatroj tamen daŭre kritikas la terminon, kiu laŭ ili ne priskribas klare difineblan personecan perturbon, sed simptomaron malfacile diferencigeblan de aliaj psikaj diagnozoj.<ref>Rainer Tölle: "Psychiatrie" (germane), 7-a eldono, eldonejo Springer Berlino, Hajdelbergo, Novjorko, Tokio, 1985, p. 102 </ref> Sed ne nur pri la pravigeblo de la diagnozo, ankaŭ pri la demando el kio fontas la psika simptomaro, ĝis nun regas vigla faka disputo. <!-- En sia nuna formo la supra teksto estas ne pli ol enkonduko en la temon, kaj neniel celas trakti ĝin funde. Kiu volas kaj sentas sin kompetenta, estas invitata kompletigi ĝin! --> == Vidu ankaŭ == * [[Disocio (psikologio)]] * [[Dupolusa perturbo]] * [[Personecaj perturboj]] * [[dialektike behaviorisma terapio]] * [[Marsha M. Linehan]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Medicinaj temoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Psikaj malsanoj]] ozyb7hlc4f1wbvqxvyypnl6tlk6my3q Alice in Wonderland (filmo de 1999) 0 346006 9481039 8101261 2026-09-24T10:12:34Z Sj1mor 12103 9481039 wikitext text/x-wiki {{prisupre|apa=Alico en Mirlando}} {{Informkesto filmo}} '''''Alice in Wonderland''''' ('''''Alico en Mirlando''''') estas [[Usono|usona]] telefilmo de [[Nick Willing]], unuafoje elsendita en [[1999]] en [[NBC]]. Temas pri la 12-a filmo adaptita de libroj de [[Lewis Carroll]], ''[[Alico en Mirlando]]'' kaj ''[[Trans la spegulo]]''. == Temo == En tiu filmo, [[Tina Majorino]] estas Alice, kies komenco en parko kun ties fratino estis anstataŭita de la fakto ke ŝi devis kanti antaŭ publiko ĉe si. Pro timemo, ŝi rifuĝas en ĝardeno malantaŭ la domo kaj en la momento kiam ŝi vidas pomon fali, ŝi aŭdas blankan kuniklon ektimi kiam ĝi ekkonscias ke ĝi malfruas. Ŝi postsekvas tiun strangan kuniklon ĝis Mirlando. == Teĥnikaĵoj == * Titolo: ''Alice in Wonderland'' * Reĝisoro: [[Nick Willing]] * Scenaro: [[Peter Barnes]] laŭ romano de [[Lewis Carroll]] * Produkto: [[Dyson Lovell]] * Muziko: [[Richard Hartley]] * Bildoj: [[Stefan Lange]], [[Giles Nuttgens]] * Muntado: [[Alex Mackie]] * Distribuo: [[Hallmark Entertainment]] * Ĝenro: Aventuro, fantasto * Aperdato: {{dato|28|februaro|1999}} * Daŭro: 129 minutoj * Buĝeto: 21,000,000 USD == Rolularo == * [[Robbie Coltrane]]: ''Tweedledum'' * [[Whoopi Goldberg]]: ''Cheshire Cat'' ([[Ĉeŝira kato]]) * [[Ben Kingsley]]: ''Major Caterpillar'' (Raŭpo) * [[Christopher Lloyd]]: ''The White Knight'' (Blanka Kavaliro) * [[Pete Postlethwaite]]: ''The Carpenter'' (Ĉarpentisto) * [[Miranda Richardson]]: ''The Queen of Hearts'' (Reĝino de Kero) * [[Martin Short]]: ''The Mad Hatter'' (Freneza ĉapelisto) * [[Peter Ustinov]]: ''The Walrus'' (Rosmaro) * [[George Wendt]]: ''Tweedledee'' * [[Gene Wilder]]: ''The Mock Turtle'' (Falsĥelonio) * [[Tina Majorino]]: ''Alice'' (Alico) * [[Ken Dodd]]: ''Mr. Mouse'' (Muso) * [[Jason Flemyng]]: ''The Knave of Hearts'' (Fanto de Kero) * [[Sheila Hancock]]: ''The Cook'' (Kuiristino) * [[Simon Russell Beale]]: ''The King of Hearts'' (Reĝo de Kero) == Vidu ankaŭ == * [[Alice in Wonderland (filmo de 1951)]] * [[Alice in Wonderland (filmo de 2010)]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Kino}} * [http://akas.imdb.com/title/tt0164993/combined Alice in Wonderland (1999) en IMDb] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150930180320/http://akas.imdb.com/title/tt0164993/combined |date=2015-09-30 }} {{-}} [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1999]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] [[Kategorio:Alico en Mirlando]] b2emnhhtcbaipk8tsnonmykjh28qkl0 Asocio de Domoproprietuloj de Svisujo 0 349405 9481118 8495811 2026-09-24T11:48:56Z Sj1mor 12103 9481118 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} <!--Traduko de germana paĝo--> '''Asocio de Domoproprietuloj de Svisujo''' (en [[germana]] lingvo: ''Hauseigentümerverband'') estas tre granda svisa asocio de domoproprietuloj kaj etaĝoproprietuloj kun ĉirkaŭ 290,000 membroj. ==Historio== La asocio estas unua de plej grandaj asocioj de [[Svisujo]]. Oni fondis la [[asocio]]n en jaro [[1915]] en [[Araŭo]] kun nomo ''Zentralverband Schweizerischer Haus- und Grundbesitzervereine'', (centra asocio de asocioj de svisaj domo- kaj grundoposeduloj). La plej malnova parta asocio estis la domoposedula asocio de [[Birsfelden]], fondita en [[1868]]. La asocio postulas la domoproprieton kaj helpas politike. La membroj ricevas telefonan helpon pri najbara [[rajto]], etaĝoproprieto aŭ lua rajto. ==Gazeto== Ekde 1919 oni eldonas gazeton: ("La svisaj domoproprietuloj") ''Der Schweizerische Hauseigentümer''. La gazeto havas 22 numerojn pro jaro kun eldonkvanto de ĉirkaŭ 293,240 ekzempleroj, kaj la gazeto havas 590,000 legantoj laŭ MACH 2009-I). "La svisaj domoproprietuloj" ''(Der Schweizerische Hauseigentümer)'' donas gravan informon pri domoproprieto. ==Libroj== La asocio eldonas ankaŭ librojn pri konstruado de domoj kaj pri rajtoj. ==Vidu ankaŭ== *[[Svisa domoasocio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hev-schweiz.ch oficiala retejo de Domoproprietuloj asocio Svisujo ''(Hauseigentümerverband)''] (bildo) [[Kategorio: Asocioj de Svislando]] [[Kategorio: Ekonomio de Svislando]] 515lhdmls9ibsxio3k2l0mo7l7ukcvs Svisa domoasocio 0 349420 9481115 8469307 2026-09-24T11:48:39Z Sj1mor 12103 9481115 wikitext text/x-wiki '''Svisa domoasocio''' estas asocio de domoproprietuloj en [[Svisujo]]. == Nomoj == * La nomo en internacia lingvo estas '''Svisa domoasocio''' (aŭ Domoasocio de Svisujo). * La nomo en germana lingvo estas: ''Hausverein Schweiz''. * La nomo en franca lingvo estas: ''HabitatDurable SUISSE''. * La nomo en itala lingvo estas en [[Kantono Tiĉino|kantono Tiĉino]] : ''"Ass.prop.die case" Casa Nostra''. == Sekcioj de asocio == * La asocio havas centran sekretariejon en [[Berno]], [[Svisujo]] kaj 8 sekciojn en la [[kantono]]j de [[Svisujo]]: * La '''domoasocio meza lando''' enhavas la kantonojn [[Berno]], [[Soloturno]], [[Argovio]], [[Valezo]], [[Friburgo]]. * La '''domoasocio norda okcidenta Svisujo''' enhavas la 2 duonkantonojn de [[Bazelo]], [[Bazelo Kampara]] , [[Bazelo Urba]]. (La duonkantonoj [[Bazelo Kampara]] kaj [[Bazelo Urba]] formas "kantonon" [[Bazelo]].) * La '''domoasocio orienta Svisujo''' enhavas la duonkantonojn [[Apencelo Interna]] (AI),[[Apencelo Ekstera]] (AR), la kantonon [[Glaruso]] GL, la kantonon Grizono (GR) kun speciala regiona grupo [[Grizono]] (GR), la kantonon [[Sankt-Galo]] (SG), la kantonon [[Ŝafhaŭzo]] (SH), la kantonon [[Turgovio]] (TG) kaj en la eksterlando, la [[Liĥtenŝtejno|princlandon Liĥtenŝtejno]] germane: [[Liechtenstein]] ''Fürstentum Liechtenstein'' (FL). * En [[Kantono Tiĉino|kantono Tiĉino]] oni havas la asocion kun itala nomo: ''"Ass.prop.die case" '''Casa Nostra'''''. * La '''domoasocio centra Svisujo''' enhavas la duonkantonojn [[Obvaldo]] (OW) kaj [[Nidvaldo]] (NW), la kantonojn [[Urio]] (UR), [[Lucerno]] (LU), [[Zugo]] (ZG), kaj [[Ŝvico]] (SZ). * La '''domoasocio Zuriĥo''' enhavas la kantonon [[Zuriĥo]]. * La '''''HabitatDurable Neuchâtel''''' enhavas la kantonon [[Neŭŝatelo]]. * La '''''HabitatDurable Suisse romande''''' (kun la franca lingva parto de [[Svisujo]]) enhavas la kantonojn (pri konsulo ankaŭ [[Neŭŝatelo]]), [[Friburgo]](FR), [[Valezo]] (VS), [[Vaŭdo]] (VD), [[Ĵuraso]] (JU), la regiono [[Ĵuraso]]-[[Berno]], (J-BE), kaj la kontonon [[Ĝenevo]] (GE). * Vidu pri la kantonaj nomoj la paĝo [[Svislando|Svisujo]] kun granda tabelo kaj blazonoj de la kantonoj. == Historio == Oni fondis la [[asocio]]n en jaro [[1988]]. La asocio volas zorgema agi kun la grundo kaj volas konstrui sanajn domojn. La asocio postulas la domoproprieton kaj helpas politike. La membroj ricevas telefonan helpon pri najbara [[rajto]] kaj lua rajto. La socio subtenas ankaŭ la pejzaĝan iniciativon <ref>http://landschaftsinitiative.ch (germane, france, itale)</ref>. La federacio rekomendas la malakcepton de la iniciativo. <ref>http://www.admin.ch/ch/d/pore/vi/vis356.html (17a-januaro 2011)</ref> La federacio rekomendas la malakcepton de la iniciativo, sed la parlamento volos aliigi la spacan planan leĝon, la iniciativo havos efekton en senco de la iniciativo.<ref>http://www.admin.ch/ch/d/ff/2010/1033.pdf</ref> == Gazeto == La asocio eldonas dumonatan gazeton kun (itala) titolonomo '''''Casa Nostra''''' ("domo nia" aŭ "nia domo"). Oni havas ankaŭ arĥivon pri gazeto, vidu la oficialan retejon. == Vidu ankaŭ == * [[Domoproprietuloj asocio Svisujo]], la alia asocio estas la tre granda malnova asocio ekde jaro [[1915]]. * [[Spaco por la homo kaj la naturo ( (Iniciativo por la pejzaĝo)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hausverein.ch/artikel/news/ oficiala retejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}germane * [http://www.habitatdurable.ch oficiala retejo] france [[Kategorio:Ekonomio de Svislando]] [[Kategorio:Asocioj de Svislando]] rx35dnv2963k9mnqme47tvupkca6b7y Aprilo de 2011 0 357384 9480906 9441999 2026-09-23T21:58:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480906 wikitext text/x-wiki {{aprilo}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[aprilo]] [[2011]]'''. == 1-a de aprilo == * Sekve de atako kontraŭ oficejo de la misio [[UN]] en la urbo [[Mazar-i Ŝarif]] ([[Afganio]]) pereis almenaŭ 20 homoj, inkluzive de 7 UN-kunlaborantoj (4 gardistoj el [[Nepalo]], aviadistino el [[Norvegio]], [[Svedio|svedo]] kaj ĝis nun ne civitdifenita homo). Almenaŭ 2 el ili estis senkapigitaj. Tiun agon provokis bruligo de [[Korano]], kiun la {{daton|20|marto}} faris la evangelista pastro [[Wayne Sapp]] el [[Florido]] ([[Usono]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/02/urgent/ Совет безопасности ООН собрался на экстренное совещание] {{ru}}</ref><ref>[http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Video-Afghanistan-UN-In-Emergency-Meeting-After-Deadly-Demo-Is-Sparked-By-Koran-Burning/Article/201104115964331?lpos=World_News_Carousel_Region_0&lid=ARTICLE_15964331_Video%2C_Afghanistan%3A_UN_In_Emergency_Meeting_After_Deadly_Demo_Is_Sparked_By_Koran_Burning UN Staff Killed In Afghan Koran Protest] {{en}}</ref> * La gvidanto de la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] [[Mustafa Abdel Ĝalil]] deklaris, ke la opozicio pretas pafĉesigi, se armeaj trupoj de [[Muamar Kadafi]] forlasos urbojn en la okcidenta parto de la lando, ties loĝantoj rajtos libere esprimi siajn opiniojn kaj ĉiuj fremdlandaj dungitoj foriros el Libio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/01/condition/ В Бенгази озвучили условия возможного перемирия] {{ru}}</ref> Libiaj ribeluloj komencis ofensivon al [[Brega]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/01/brega/ Ливийские повстанцы пошли в организованное наступление] {{ru}}</ref> * La armeo de [[Japanio]] subtenata de [[Usono|usonaj]] militistoj komencis la grandan operacon pri serĉado de homoj, malaperintaj post la [[Tertremo de Sendajo en 2011|tertremo kaj cunamo]] de la {{daton|11|marto}}.<ref>[https://web.archive.org/web/20110403144244/http://english.kyodonews.jp/news/2011/04/82460.html 3-day intensive search for missing tsunami victims begins] {{en}}</ref> == 2-a de aprilo == * [[Gvatemalo|Gvatemala]] tribunalo haltis la divorcon de la politikistino [[Sandra Torres]] kaj ŝia edzo [[Álvaro Colom Caballeros]], nuna prezidanto de la lando, okazigita por ke ŝi povu partopreni la prezidantan balotadon.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-12948675 Guatemala first couple's divorce on hold] {{en}}</ref> * Matene du [[talibanoj]] atakis la militbazon de [[NATO]] ''Feniks'' en [[Kabulo]] ([[Afganio]]) kaj estis mortigitaj. Ankaŭ estis vunditaj tri militistoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/02/camp/ Талибы напали на базу НАТО в Кабуле] {{ru}}</ref> * En [[Kandaharo]] ([[Afganio]]) komenciĝis grandaj manifestacioj proteste al bruligo de [[Korano]] de la [[Usono|usona]] evangelista pastro [[Wayne Sapp]]. Ilin partoprenas kelkmiloj da homoj. Dum interpuŝiĝoj kontraŭ polico pereis ĝis 10 kaj estis vunditaj ĉirkaŭ 70 homoj. Protestantoj bruligas aŭtojn kaj domojn, deklaras: "Morton al Usono!", "Morton al [[Hamid Karzai|Karzai]]!", "Ili malsanktigis nian Koranon!".<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/02/afterburner/ Талибы присоединились к массовым беспорядкам в Кандагаре] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|2|aprilo}} la aerarmeo de [[Israelo]] faris batojn al [[Sektoro Gaza]], mortiginte tri supozitajn teroristojn en aŭto apud la urbo [[Ĥan Junis]]. Oni sciigas ankaŭ pri unu vundito. Laŭ israelaj oficialaj informoj mortigitoj planis okazigi teroran agon dum [[Pesaĥo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/02/airstrike/ Израиль уничтожил трех боевиков ХАМАСа] {{ru}}</ref> * [[Ruĝa Kruco]] sciigas, ke almenaŭ 800 homoj pereis dum batalado en la urbo [[Duekoue]] ([[Eburbordo]]), precipe la {{daton|29|marto}}.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/02/ivoire/ На западе Кот-д'Ивуара погибли не менее 800 человек] {{ru}}</ref> * [[Muamar Kadafi]] refutis proponojn de la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] pri pafĉesigo kaj nomis proponitajn kondiĉojn neplenumeblaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/02/notruce/ Каддафи отверг предложение о перемирии с повстанцами] {{ru}}</ref> == 3-a de aprilo == * En [[Najrobio]] ([[Kenjo]]) estis deklarite pri establo de la nova ŝtato [[Azania]], kiu naskiĝis en la suda parto de [[Somalio]]. La prezidanto iĝis eksa somalia ministro pri defendo [[Moĥamed Abdi Gandi]]. La ĉefa celo estis proklamita batalo kontraŭ la [[Islamismo|islamisma]] grupo [[Al-Ŝabaab]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/somalia/ В Африке появилось новое государство] {{ru}}</ref> * En la [[Atlantika Oceano]] estis trovitaj vrakoj de la aviadilo [[Airbus A330-200]], kiu [[Flugo Air France 447|kraŝis tie]] la {{daton|1|junio}} [[2009]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12953432 Wreckage from Air France jet found in Atlantic] {{en}}</ref> * Polico uzis larmogason kaj pripafis kontraŭregistaran manifestacion en la urbo [[Taizo]] ([[Jemeno]]). 1 homo pereis, 1200 estis damaĝitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/yemen/ На юге Йемена полиция ранила 1200 демонстрантов] {{ru}}</ref> Poste oni sciigis, ke pereis almenaŭ 12 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/04/yemeni/ При разгоне демонстрации в Йемене убиты более десяти человек] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] ordonis al la eksa ministro pri agrikulturo [[Adel Safar]] formi novan registarn. Samtage en [[Damasko]] okazis manifestacio, kiun partoprenis miloj da homoj. Ĝi estis aranĝita tuj post enterigo de 8 homoj, pereintaj dum antaŭaj tumultoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/03/minister/ Президент Сирии назначил нового премьер-министра] {{ru}}</ref> * En la [[Sufismo|sufisma]] moskeo de la urbo [[Dera Gazi Ĥan]] ([[Pakistano]]) dum religia festo okazis du sinsekvaj eksplodoj. 41 homoj pereis, inter 70 kaj 100 estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/03/twinflames/ 41 человек погиб в результате теракта на востоке Пакистана] {{ru}}</ref> * Aerarmeo de [[Usono]] ĉesigis bombardon de [[Libio]] kaj baldaŭ retiriĝos el la regiono.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/03/us-withdrawing-forces-from-libya US begins withdrawing forces from Libya no-fly zone] {{en}}</ref> * Komenciĝis la prezidanta balotado en [[Kazaĥio]]. Partoprenas ĝin: la nuna ŝtatestro [[Nursultan Nazarbajev]], reprezentanto de la [[Komunista Unueca Partio de Kazaĥio]] [[Ĵambil Aĥmetbekov]], la senatano [[Gani Kasimov]] kaj la ekologo [[Mels Eleŭsizov]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/03/kazahstan/ В Казахстане начались президентские выборы] {{ru}}</ref> * [[AFP]] sciigas, ke dum la enlanda batalado en [[Eburbordo]] jam pereis 1000 homoj. Daŭras batalo en [[Abiĝano]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/03/casualties/ Число жертв столкновений на западе Кот-д'Ивуара достигло тысячи] {{ru}}</ref> == 4-a de aprilo == * La nuna [[usona prezidanto]] [[Barack Obama]] anoncis intencon reelektiĝi.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/barak/ Обама начал предвыборную кампанию] {{ru}}</ref> * Laŭ antaŭaj oficialaj informoj pri rezultoj de la prezidanta balotado en [[Kazaĥio]], la nuna prezidanto [[Nursultan Nazarbajev]] gajnis 95,5 % de la voĉdonoj, ĝiaj rivaloj draste malpli: [[Ĵambil Aĥmetbekov]] — 1,4 %, [[Gani Kasimov]] — 1,9 %, [[Mels Eleŭsizov]] — 1,2 %. La balotadon partoprenis 84 % de elektantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/nazarb/ Назарбаев набрал на президентских выборах более 95 процентов голосов] {{ru}}</ref> * [[Italio]] agnoskis la [[Nacia Transira Konsilio|Transiran Nacian Konsilion]] de [[Libio]] sola laŭleĝa reprezentanto de la libia popolo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/recognise/ Италия признала Национальный переходный совет законной властью Ливии] {{ru}}</ref> * La reprezentanto de la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] ''Ŝamseddin Abdulmelaĥ'' deklaris, ke la opozicio tute rifuzas transdonon de la ŝtatpovo al filoj de [[Muamar Kadafi]] — varianto, pri kio skribis antaŭe [[The New York Times]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/reject/ Ливийская оппозиция отказалась от переговоров с детьми Каддафи] {{ru}}</ref> * [[Golfa Koopera Konsilo]] dum la eksterordinara kunsido akuzis [[Irano]]n pri subteno de kontraŭregistara protestado en [[Barejno]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/accuse/ Арабские страны обвинили Иран в поддержке беспорядков в Бахрейне] {{ru}}</ref> * Aerarmeo de [[Usono]] daŭrigos bombardon de [[Libio]] je plia diurno (ĝis la {{daton|4|aprilo}}) pro malbonigo de veterkondiĉoj, kaŭzinta ĝenadon por aliancanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/fine/ США согласились продлить бомбардировки в Ливии на одни сутки] {{ru}}</ref> * La subtenantoj de [[Alassane Ouattara]] sieĝis [[Abiĝano]]n ([[Eburbordo]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/offensive/ Повстанцы взяли в осаду главный город Кот-д'Ивуара] {{ru}}</ref> Aerfortoj de la [[UN]] kaj [[Francio]] bombardis fortikaĵojn de subtenantoj de la eks-prezidanto [[Laurent Gbagbo]], lian rezidejon kaj la prezidantan palacon. Oni substrekas, ke tio kongruas kun la rezolucio de la UN N 1975.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/04/ivory/ В Кот-д'Ивуаре началась военная операция ООН и Франции] {{ru}}</ref> * Dum alteriĝo ĉe pluvego en la flughaveno de [[Kinŝasa]] ([[Demokratia Respubliko Kongo]]) kraŝis la aviadilo [[Bombardier CRJ-100]] de la flugkompanio [[Airzena Georgian Airways]]. El 33 skipanoj kaj pasaĝeroj 32 homoj pereis (2 [[Belgio|belgoj]], 3 [[Sudafriko|sudafrikanoj]], 1 [[Eburbordo|eburbordano]]), 1 kongano estis vundita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/blackbox/ Найден "черный ящик" разбившегося в Конго самолета ООН] {{ru}}</ref> * Daŭras tumultoj en [[Kandagaro]] ([[Afganio]]), kie pereis jam pli ol 100 homoj.<ref>[http://www.rian.ru/world/20110404/361003283.html Афганцы протестуют против убийства мирных жителей солдатами НАТО] {{ru}}</ref> == 5-a de aprilo == * [[Ramzan Kadirov]] estis inaŭgurita kiel prezidanto de [[Ĉeĉenio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/05/step/ Кадыров вступил в должность главы Чечни] {{ru}}</ref> * Subtenantoj de la elektita prezidanto de [[Eburbordo]] [[Alassane Ouattara]] okupis la oficejon de la antaŭa prezidanto [[Laurent Gbagbo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/05/seize/ В Кот-д'Ивуаре захвачена резиденция бывшего президента] {{ru}}</ref> Li kaŝis sin en bunkro kaj diris, ke li rifuzas rezigni je sia posteno kaj kapitulaci.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/05/noresign/ Президент Кот-д'Ивуара отказался сложить полномочия] {{ru}}</ref> * La reprezentanto de [[Jemeno|jemena]] opozicio ''Muĥammed Kaĥtan'' deklaris, ke ĝi pretas intertrakti kun la registaro ĉe perado de la [[Golfa Koopera Konsilo]]. Li substrekis, ke akceptata povas esti nur unu temo — kondiĉoj de transdono de la povo de la nuna prezidanto [[Ali Abdula Saleh]] al transira registaro, kiu okazigos liberan kaj demokratian balotadon.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/05/talks/ Йеменская оппозиция согласилась на переговоры с властями] {{ru}}</ref> == 6-a de aprilo == * En [[La-Pazo (Bolivio)|La-Pazo]] (Bolivio) okazis interpuŝiĝoj kontraŭ polico de manifestaciantoj, kiuj postulis plialtigon de salajroj.<ref>[http://es.finance.yahoo.com/news/Una-violenta-manifestaci%C3%B3n-afp-1788824933.html?x=0 Una violenta manifestación de mineros asedia la casa de Gobierno en La Paz]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{es}}</ref> * [[Portugalio]] petis [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] pri financa helpo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/07/bailout/ Португалия обратилась за помощью к ЕС] {{ru}}</ref> * La [[Internacia Olimpika Komitato]] aprobis inkludon en la programon de la [[Vintra Olimpiko de 2014]] de kvin pliaj sportoj: virina [[skisaltado]], [[duontubo|duontuba]] [[neĝtabulo|neĝtabulado]] (vira kaj virina), miksita stafeto en [[biatlono]], teama [[arta sketado]], teama stafeto en [[sledado]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/five/ В программу Сочи-2014 включили пять новых дисциплин] {{ru}}</ref> * [[Rusio]] transdonis al [[Pollando]] pliajn 14 volumojn de la dokumentoj pri la [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/additional/ Россия передала Польше новые материалы по катастрофе Ту-154] {{ru}}</ref> * La [[Sudano|sudana]] ministro pri eksteraj aferoj ''Ali Aĥmad Karti'' akuzis [[Israelo]]n pri bombardo de teritorio de la lando. Laŭ li sekve de aeratako estis neniiginta aŭton, en kiu troviĝis du homoj. Tio okazis apud [[Sudanhavenurbo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/mystery/ Судан обвинил Израиль в авианалете] {{ru}}</ref> * La eks-prezidanto de [[Kosovo]] [[Behgjet Pacolli]] konsentis ne reelektiĝi.<ref>[http://www.gazetaexpress.com/?cid=1,13,51092#3 Afër marrëveshjes] [[albane]]</ref> * Subtenantoj de la elektita prezidanto de [[Eburbordo]] [[Alassane Ouattara]] ekŝturmis la bunkron de la antaŭa prezidanto [[Laurent Gbagbo]]. Ili ricevis ordonon kapti lin viva.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/assault/ В столице Кот-д'Ивуара начался штурм президентского бункера] {{ru}}</ref> * La milita gvidanto de [[Libio|libia]] opozicio ''Abdel-Fataĥ Junis'' akuzis [[NATO]] pri senfarado, pro kio aeratakoj ofte malfruas.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/06/nonothing/ Ливийские повстанцы обвинили НАТО в бездействии] {{ru}}</ref> La reprezentanto de NATO ''Carmen Romero'' malaprobis tion.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/06/ulying/ НАТО отвергло обвинения ливийских повстанцев в бездействии] {{ru}}</ref> * Iu viro provis [[Sinbruligo|membruligi]] sin en la [[placo de Dam]] antaŭ reĝa palaco en [[Amsterdamo]] ([[Nederlando]]).<ref>[http://nos.nl/artikel/231006-man-steekt-zichzelf-in-brand-op-de-dam.html Man steekt zichzelf in brand op de Dam] ''nederlande''</ref> * Ĉirkaŭ la 4-a horo je 70 km de la insulo [[Lampedusa]] ([[Italio]]) renversiĝis boato enhavanta [[Kontraŭleĝa enmigrado|kontraŭleĝajn elmigrintojn]] el [[Tunizio]]. 48 homoj estis savitaj, 15 korpoj trovitaj, pliaj 150 homoj estas konsiderataj malaperintaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/06/lamp/ В Средиземном море перевернулся баркас с 200 мигрантами] {{ru}}</ref> == 7-a de aprilo == * Aerfortoj de [[NATO]] erare atakis [[Libio|libiajn]] ribelulojn. Pereis inter 5 kaj 13 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/refuse/ НАТО отказалось признать удар по ливийским повстанцам своей ошибкой] {{ru}}</ref> * En nord-orienta parto de la insulo [[Honŝu]], ĉe la bordo de la [[gubernio Mijagi]] ([[Japanio]]) okazis la tertremo forta je 7,4 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/07/tsu/ Новое землетрясение в Японии вызвало угрозу цунами] {{ru}}</ref> Pereis 3 homoj, pli ol 100 estis vunditaj. Okazis liko de la radioaktiva akvo el la [[atomstacio Onagava]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/onagawa/ На японской АЭС "Онагава" произошла утечка радиоактивной воды] {{ru}}</ref> * La [[Golfa Koopera Konsilo]] proponis al la prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] planon, laŭ kiu li ricevas azilon kaj garantiojn de sentuŝeco kontraŭ transdono de la povo al transira registaro.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/07/yemen/ Страны Персидского залива подготовили план отставки президента Йемена] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] subskribis kelkajn ordonojn, inkluzive de tiu pri eldono de siriaj pasportoj al [[kurdoj]] (ĉirkaŭ 300 mil homoj) kaj forigo de malpermeso pri surhavo de [[nikabo]] en publikaj lokoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/07/kurds/ Президент Сирии дал местным курдам гражданство] {{ru}}</ref> * Estis elektita nova prezidanto de [[Kosovo]] — [[Atifete Jahjaga]], unu el gvidanto de la polico de la lando. Por ŝi voĉdonis 80 el 100 ĉeestintaj deputitoj de la parlamento (el 120 entute). Ŝi estas komuna kandidato de la reganta koalicio (la [[Alianco por la Estonto de Kosovo]] kaj la [[Partio Demokratia de Kosovo]]) kaj la opozicia [[Ligo Demokratia de Kosovo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/08/kosovo/ Женщина-полицейский стала новым президентом Косово] {{ru}}</ref> * En [[Rio-de-Ĵanejro]] ([[Brazilo]]) loka loĝanto ''Wellington Menezes de Oliveira'' pripafis lernejanojn en lernejo kaj poste pafmurdis sin aŭ estis mortigita de polico. Almenaŭ 12 homoj pereis kaj ĉirkaŭ 30 esti vunditaj.<ref>[http://odia.terra.com.br/portal/rio/html/2011/4/autoridades_confirmam_mortes_de_criancas_apos_invasao_de_escola_em_realengo_156200.html Autoridades confirmam mortes de crianças após invasão de escola em Realengo] ''portugale''</ref> * Apud la urbo [[Netanja]] ([[Israelo]]) koliziis du trajnoj. 59 pasaĝeroj estis vunditaj.<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4053459,00.html Dozens hurt in train collision near Netanya] {{en}}</ref> * En la ŝtato [[Tamaulipas]] ([[Meksiko]]) estis trovita amastombejo, enhavanta pli ol 40 kadavrojn. Oni supozas, ke temas pri viktimoj de la narkokartelo [[Los Zetas]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/07/grave/ На севере Мексики нашли 40 трупов] {{ru}}</ref> == 8-a de aprilo == * Oficialaj reprezentantoj de [[Eŭropa Unio]] taksis bezonatan helpon al [[Portugalio]] je 90 miliardojn da [[eŭro]]j.<ref>[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704013604576248254141025180.html?mod=WSJ_latestheadlines Portuguese Bailout Terms Discussed] {{en}}</ref> * Kelkcent homoj kolektiĝis en la placo [[Tahrir]] ([[Kairo]], [[Egiptio]]) por postuli submeton al juĝo de la eks-prezidanto [[Hosni Mubarak]].<ref name="Egypt military ">[http://www.trust.org/alertnet/news/egypt-military-beats-protesters-fires-shots/ Egypt military beats protesters, fires shots] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810204907/http://www.trust.org/alertnet/news/egypt-military-beats-protesters-fires-shots/ |date=2011-08-10 }} {{en}}</ref> * Aerfortoj de [[NATO]] bombardis arsenalojn de la armeo de [[Muamar Kadafi]], situantajn je 15 km sud-oriente de la urbo [[Az Zintan]] ([[Libio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/09/strike/ Авиация НАТО разбомбила военные склады сил Каддафи] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] rifuzis la planon, proponitan de la [[Golfa Koopera Konsilo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/noresign/ Президент Йемена отверг план передачи власти переходному правительству] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Taizo]] ([[Jemeno]]) polico kruele dispelis manifestacion, sekve de kio 4 homoj pereis, ĉirkaŭ 400 estis vunditaj.<ref name="На улицы йеменского города">[http://www.lenta.ru/news/2011/04/09/thousands/ На улицы йеменского города Таиз вышли 100 тысяч протестующих] {{ru}}</ref> * Dum interpafado de armeo de [[Pakistano]] kaj [[talibanoj]] en apudaj al la limo de [[Afganio]] distriktoj estis mortigitaj 54 talibanoj, 3 militistoj kaj 3 lokaj civiluloj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/pakistan/ В результате боя в Пакистане убиты 54 боевика] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Eburbordo]] [[Alassane Ouattara]] petis [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] nuligi ekonomiajn sankciojn rilate al lia lando, establitajn la {{daton|30|marto}}.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/08/ivory-coast-ouattara-end-eu-sanctions Ouattara calls for Ivory Coast sanctions to be lifted] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110410042223/http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/08/ivory-coast-ouattara-end-eu-sanctions |date=2011-04-10 }} {{en}}</ref> * En [[Rusio]] ekvalidis la leĝo pri [[cifereca subskribo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/signature/ В России ввели электронную подпись] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Kazaĥio]] [[Nursultan Nazarbajev]] renomumis [[Kerim Mesimov]] ĉefministro.<ref>[http://www.newskaz.ru/politics/20110408/1315459.html Назарбаев подписал указ о назначении Масимова премьер-министром Казахстана] {{ru}}</ref> * [[Hamaso]] deklaris pafĉesigon rilate al [[Israelo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/08/cease/ ХАМАС объявил о прекращении огня] {{ru}}</ref> * Nekonataj armitaj viroj kaptis [[Rusio|rusiajn]] ĵurnalistojn apud la urbo [[Aĝdabija]] ([[Libio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/held/ В Ливии вооруженные люди захватили российских журналистов] {{ru}}</ref> Post kelkaj horoj ili estis liberigitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/free/ В Ливии освобождены российские журналисты] {{ru}}</ref> * Miloj da [[Sirio|sirianoj]] post vendreda preĝo eliris stratojn por manifestacii. Protestoj okazis en [[Daraa]], [[Damasko]] kaj aliaj urboj. Polico dispelis homamasojn per [[larmogaso]]. Oni sciigas pri almenaŭ 3 pereintoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/daraa/ В Сирии возобновились акции протеста] {{ru}}</ref> Vespere oni sciigis, ke en Daraa manifestaciantoj frakasis oficejon de la reganta partio [[Baazo]] kaj damaĝis la statuon de [[Bazil Asad]], frato de la prezidanto. Post tio polico pripafis ilin, sekve de kio estis mortigitaj almenaŭ 17 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/08/rise/ Число погибших в Сирии достигло 17 человек] {{ru}}</ref> Sekvatage [[AFP]] sciigis pri 24 pereintoj. La registara novaĵagentejo [[SANA]] — pri 19 mortigitaj kaj 75 vunditaj sekurecservistoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/09/syria/ В Сирии погибли 24 участника акций протеста] {{ru}}</ref> == 9-a de aprilo == * Aerfortoj de [[NATO]] unuan fojon kaptis la aviadilon de [[Libio|libiaj]] ribeluloj, kiu rompis malpermeson pri flugado super la lando. La aviadilo [[MiG-23]] alteriĝis post donitaj al ĝi ordonsignoj pri tio.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/09/intercept/ Самолеты НАТО перехватили истребитель повстанцев над Ливией] {{ru}}</ref> Samtage [[Britio|britaj]] aviadiloj [[Tornado GR4]] neniigis 7 tankojn de subtenantoj de [[Muamar Kadafi]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/09/tanx/ ВВС Великобритании уничтожили 7 танков сторонников Каддафи] {{ru}}</ref> Kadafiuloj trafis du helikopterojn de ribeluloj apud [[Brega]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/nofly/ Сторонники Каддафи сбили два вертолета повстанцев] {{ru}}</ref> * Vespere subtenantoj de la eks-prezidanto de [[Eburbordo]] [[Laurent Gbagbo]] atakis la stabejon de la elektita prezidanto [[Alassane Ouattara]] en la hotelo ''Golf'' ((Abiĝano). Neniu estis damaĝita. Responde al tio trupoj de la [[UN]]-misio pripafis atakintojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/outtara/ В Кот-д'Ивуаре совершено нападение на штаб избранного президента] {{ru}}</ref> * En la vendocentro ''Ridderhof'' de la urbo [[Alphen aan den Rijn]] ([[Nederlando]]) 24-jara ''Tristan van der Vlis'' pripafis homojn kaj poste pafmortigis sin. Pereis 6 kaj estis vunditaj inter 10 kaj 15 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/09/six/ Жертвами голландского стрелка стали шесть человек] {{ru}}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/dutch/ Личность голландского стрелка установлена] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ 100 mil homoj eliris stratojn de [[Taizo]] ([[Jemeno]]) kaj aliaj urboj de la lando por partopreni kontraŭregistarajn manifestaciojn.<ref name="На улицы йеменского города"/> * Post la 2-a horo, kiam ekvalidas [[elirblokado]], polico dispelis manifestaciantojn el de la placo [[Tahrir]] ([[Kairo]], [[Egiptio]]).<ref name="Egypt military"/> * Aerarmeo de [[Israelo]] faris kelkajn batojn en [[Gaza Sektoro]]. Estis mortigitaj almenaŭ 4 [[hamas]]anoj.<ref>[http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/palestinians-hamas-commander-2-bodyguards-killed-in-idf-gaza-strike-1.354931 Palestinians: Hamas commander, 2 bodyguards killed in IDF Gaza strike] {{en}}</ref> == 10-a de aprilo == * Dum enterigo de 27 pereintoj sekve de interpuŝiĝo kontraŭ polico la {{daton|8|aprilo}} miloj da homoj eliris stratojn de [[Daraa]] ([[Sirio]]) kaj estis pripafitaj de polico. Pereis 26 homoj. Oni sciigas ankaŭ pri 2 pereintoj en la urbo [[Homs]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/funerals/ В Сирии застрелены 26 демонстрантов] {{ru}}</ref> * [[Israelo]] deklaris sin preta ĉesigi pripafadon de [[Gaza Sektoro]], se palestinanoj ne plu lanĉos raketojn al Israelo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/gazastrip/ Израиль согласился на перемирие с ХАМАСом] {{ru}}</ref> * [[Irano]] elpelas 3 [[kuvajto]]jn diplomatojn responde al elpelo el Kuvajto komence de marto de 3 iranaj diplomatoj, akuzitaj pri [[spionado]].<ref>[http://in.reuters.com/article/2011/04/10/idINIndia-56238420110410 Iran expels 3 Kuwait diplomats in spy row] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110414144353/http://in.reuters.com/article/2011/04/10/idINIndia-56238420110410 |date=2011-04-14 }} {{en}}</ref> == 11-a de aprilo == * La eks-prezidanto de [[Eburbordo]] [[Laurent Gbagbo]] estis kaptita en sia bunkro kaj arestita. La elektita prezidanto [[Alassane Ouattara]] en televida alparolo al nacio diris, ke li estos juĝata.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13039825 Ivory Coast: Gbagbo held after assault on residence] {{en}}</ref> * En la metrostacio ''Oktjabrskaja'' en [[Minsko]] ([[Belorusio]]) je 18:00 (loka horo) eksplodis telestirita bombo kies povo konsistigis inter 5 kaj 7 kg je [[TNT-ekvivalento]], sekve de kio 11 homoj pereis tuj kaj unu baldaŭ mortis en malsanulejo, ĉirkaŭ 149 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/victim/ Выросло число погибших в минском метро] {{ru}}</ref> * En [[Vieno]] ([[Aŭstrio]]) estis arestita la fama [[Novnaziismo|novnazio]] [[Gottfried Kuessel]].<ref>[http://www.orf.at/stories/2052680/2052679/ Sechs Wohnungen durchsucht] {{de}}</ref> * La prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] aprobis la planon, proponitan de la [[Golfa Koopera Konsilo]], kaj forlasi sian postenon. Li transdonos la povon al la vic-prezidanto [[Abdrabuh Mansur Hadi]].<ref>[http://www.trust.org/alertnet/news/yemens-saleh-accepts-gulf-peace-plan-office/ Yemen's Saleh accepts Gulf peace plan - office] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110727000000/http://www.trust.org/alertnet/news/yemens-saleh-accepts-gulf-peace-plan-office |date=2011-07-27 }} {{en}}</ref> == 12-a de aprilo == * La [[Egiptio|egipta]] ministro pri antikvaĵoj ''[[Zaĥi Havass]]'' sciigis, ke en la Kairan muzeon estis revenigitaj la statuo de [[Tutanĥamono]], 1 el 10 statuoj de [[uŝebti]], bronza tubo kun ligna [[Dampilo (muzikinstrumento)|dampilo]] kaj parto da ventumilo — ĉiuj el la kolekto de Tutanĥamono.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/egypt/ В Каирский музей вернули статую Тутанхамона] {{ru}}</ref> * En [[Latvio]] forpasis farmakologo [[Jānis Polis]], kreinto de la kontraŭvirusa kuracilo [[rimantadino]]. Li havis 72 jarojn.<ref>[http://medportal.ru/mednovosti/news/2011/04/12/polis/ В Латвии скончался изобретатель римантадина] {{ru}}</ref> * La [[Sirio|siria]] rajtdefenda organizaĵo ''Siria deklaro'' sciigis, ke ekde komenciĝo de kontraŭregistaraj protestoj en la lando jam pereis ne malpli ol 200 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/12/casualties/ Сирийские правозащитники насчитали 200 убитых манифестантов] {{ru}}</ref> * Apud la [[gubernio Ĉiba]] ([[Japanio]]) je 08:08 (loka horo) okazis la tertremo forta je 6,3 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. Ĝia [[epicentro]] troviĝis je 77 km oriente de [[Tokio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/earthquake/ Недалеко от Токио произошло землетрясение] {{ru}}</ref> * La ''Administracio de [[UN]] pri kunordigo de la proksimorienta pacprocezo'' deklaris, ke la administracio de [[Palestina Aŭtonomio]] ĝenerale pretas iĝi la registaro de sendependa ŝtato.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/state/ ООН увидела в Палестинской автономии признаки государства] {{ru}}</ref> * Forpasis [[Sidney Harman]], [[Usono|usona]] miardulo, posedanto de la magazeno [[Newsweek]]. Li havis 92 jarojn kaj mortis pro [[leŭkemio]].<ref>[http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2011-04-13/sidney-harman-1918-2011-statement-from-the-family/# Sidney Harman 1918-2011] {{en}}</ref> * En la [[provinco Amran]] ([[Jemeno]]) policanoj atakis kontrolan punkton de armeanoj, subtenantoj de la opozicio, mortiginte oficiron kaj vundinte 2 soldatojn. Militistoj pafis responde, mortiginte 4 policanojn.<ref name="В Йемене произошла перестрелка">[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/yemen/ В Йемене произошла перестрелка между военными и полицией] {{ru}}</ref> * [[Microsoft]] eldonis la unuan provversion de [[Internet Explorer 10]].<ref>[http://blogs.msdn.com/b/ie/archive/2011/04/12/native-html5-first-ie10-platform-preview-available-for-download.aspx Native HTML5: First IE10 Platform Preview Available for Download] {{en}}</ref> == 13-a de aprilo == * La senato de [[Urugvajo]] voĉdonis por abolicio de la amnestio por militistoj, kiuj faris krimojn kontraŭ [[homaj rajtoj]] dum la milita diktaturo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/13/uruguay/ Сенат Уругвая отменил амнистию военных преступников] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Italio]] [[Silvio Berlusconi]] diris, ke ne plu kandidatiĝos en la parlamenta balotado [[2013]] kaj proponis kiel sia anstataŭulo la ministron pri justico [[Angelino Alfano]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/13/silvio-berlusconi-angelino-alfano-successor Silvio Berlusconi names justice minister Angelino Alfano as likely successor] {{en}}</ref> * En [[Jordanio]] ekfunkciis [[MEGA-Jordan]], la plej granda en la mondo internet-katalogo de antikvaĵoj, entenanta informojn pri 10 750 vidindaĵoj. Ĝian kreadon dum 4 jaroj partoprenis la registaro de la lando, [[J. Paul Getty Museum|Getty Institute of Los Angeles]] kaj [[World Monuments Fund]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/jordan/ Иордания открыла самый большой в мире интернет-каталог древностей] {{ru}}</ref> * En [[Adeno]] ([[Jemeno]]) armeanoj pafmortigis 2 opoziciulojn, kiuj penis plifortigi barikadojn por protestakcioj.<ref name="В Йемене произошла перестрелка"/> * Reprezentanto de la [[usona armeo]] agnoskis, ke certa kvanto da usonaj aviadiloj daŭre partoprenas operacon en [[Libio]], sed ludas nur helpan rolon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/continue/ Самолеты США продолжили бомбить Ливию] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Kirgizio]] [[Omurbek Babanov]] eksiĝis laŭ propra iniciato por unu monato, pro akuzoj pri [[korupto]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/vice/ Обвиненный в коррупции вице-премьер Киргизии сложил полномочия] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Belorusio]] [[Aleksandr Lukaŝenko]] deklaris, ke hieraŭ je 09:00 estis arestitaj organizantoj de la terora ago en la [[Minsko|minska]] metroo. Ili ankaŭ agnoskis sin kulpaj pri eksplodoj la {{daton|3|julio}} [[2008]] en Minsko kaj la {{daton|23|septembro}} [[2005]] en [[Vitebsko]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/terakt/ Лукашенко объявил о раскрытии теракта в минском метро] {{ru}}</ref> * Estis arestita la eks-prezidanto de [[Egiptio]] [[Hosni Mubarak]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/mubarak/Хосни Мубарака арестовали] {{ru}}</ref> * [[Germanio|Germanaj]] potencoj sciigis pri elpelo el la lando de 5 [[Libio|libiaj]] diplomatoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/expell/ Из Германии выслали пятерых ливийских дипломатов] {{ru}}</ref> * En amastombejo apud la urbo [[San Fernando (komunumo)|San Fernando]] ([[Tamaulipas]], [[Meksiko]]) estis trovitaj pliaj 32 kadavroj — entute 120, ekde la {{daton|7|aprilo}}.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/mexbodies/ В приграничном мексиканском штате нашли 32 трупа] {{ru}}</ref> * La partio [[Unueca Rusio]] deklaris, ke ĝi subtenos en la sekvontjara prezidanta balotado [[Dmitrij Medvedev]] nur se ne kandidatiĝos [[Vladimir Putin]], estro de la partio. Ĝi ankaŭ opinias, ke la balotadon partoprenos unu el ili, laŭ farota interkonsento.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/er/ "Единая Россия" назвала условия поддержки Медведева в 2012 году] {{ru}}</ref> == 14-a de aprilo == * La ĉefministro de [[Sirio]] [[Adel Safar]] formis novan registaron.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/14/govment/ В Сирии сформировано новое правительство] {{ru}}</ref> * Vespere en [[Vagaduguo]] ([[Burkino]]) militistoj pafis antaŭ la prezidenta palaco. Oni diras, ke tiel soldatoj de elita trupo, gardanta prezidanton, postulas pagon de salajroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/ouagadougou/ Недовольные военные открыли стрельбу в резиденции президента Буркина-Фасо] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|15|aprilo}} la [[prezidanto de Usono]] [[Barack Obama]], tiu de [[Francio]] [[Nicolas Sarkozy]] kaj la ĉefministro de [[Britio]] [[David Cameron]] deklaris, ke la milita operaco de [[NATO]] en [[Libio]] daŭros ĝis eksiĝo de [[Muamar Kadafi]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/gogogo/ Лидеры коалиции в Ливии пообещали свергнуть Каддафи] {{ru}}</ref> * Je ĉirkaŭ 06:00 (loka horo) okazis la tertremo en [[Japanio]], forta je 6,1 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. Ĝia [[epicentro]] troviĝis je 537 km nord-oriente de [[Tokio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/14/quake/ На северо-востоке Японии произошло сильное землетрясение] {{ru}}</ref> == 15-a de aprilo == * En [[Sirio]] post vendreda preĝo okazis kontraŭregistaraj manifestacioj en la urboj [[Homs]], [[Daraa]], [[Kamiŝli]], [[Latakio]] kaj [[Ĝobar]]. En Homs protestantoj mortbatis polican oficiron.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/16/policeman/В Сирии демонстранты насмерть забили полицейского] {{ru}}</ref> * La registaro de [[Armenio]] decidis igi [[ŝako]]n deviga fako en mezlernejoj jam ekde nuna jaro.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/chesskids/ В Армении решили сделать шахматы обязательным школьным предметом] {{ru}}</ref> * La [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]] de [[Germanio]] aprobis la leĝon, laŭ kiu ekde la {{daton|1|julio}} [[deviga militservo]] estos haltigita por sendefinita tempo.<ref>[http://www.dradio.de/nachrichten/2011041514/4/ Bundesrat besiegelt Aussetzung der Wehrpflicht] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110420003146/http://www.dradio.de/nachrichten/2011041514/4/ |date=2011-04-20 }} {{de}}</ref> * La [[Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio]] kondamnis du [[Kroatio|kroatajn]] generalojn pro krimoj faritaj de ili en [[1995]] kontraŭ lokaj [[serboj]]. [[Ante Gotovina]] estis kondamnita al 24 jaroj de malliberigo, [[Mladen Markač]] al 18 jaroj. La generalo [[Ivan Čermak]] estis agnoskita senkulpa kaj liberigita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/gotovina/ Хорватский генерал получил 24 года за массовые убийства сербов] {{ru}}</ref> * En [[Kandagaro]] ([[Afganio]]) kamikazo penetris en la policoficejon kaj eksplodigis sin. Pereis almenaŭ 3 homoj, inkluzive de estro de la provinca polico ''Ĥan Moĥammad Muĝaĥid''.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/killd/ В результате теракта погиб глава полиции Кандагара] {{ru}}</ref> * En [[Sektoro Gaza]] stis trovita korpo de la [[Italio|itala]] ĵurnalisto ''Vittorio Arrigoni'', kunlaboranto de la internacia bonfara organizaĵo [[International Solidarity Movement]]. Antaŭtage li estis kaptita de anoj de [[Islamismo|islamisma]] organizaĵo, kiu postulis de [[Hamas]] dum 30 horoj liberigi ĉiujn siajn anojn el malliberejoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/14/italian/ В секторе Газа похитили и убили итальянского активиста] {{ru}}</ref> == 16-a de aprilo == * Okazis la prezidanta balotado en [[Niĝerio]].<ref name="Результаты президентских выборов">[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/nigeria/ Результаты президентских выборов спровоцировали беспорядки в Нигерии] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] deklaris, ke [[esceptostato]] estos nuligita ene de proksima semajno.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/16/cancel/ Глава Сирии назвал сроки отмены режима чрезвычайного положения] {{ru}}</ref> * Ekvalidas simpligita viza reĝimo inter [[Rusio]] kaj [[Turkio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/16/turkey/ Россия и Турция перешли на упрощенный визовый режим] {{ru}}</ref> * [[Associated Press]] informas, ke pro fulmotondroj kaj ventro ĝis 35 metrojn sekunde, inter la 14-an kaj la 15-an de aprilo pereis almenaŭ 9 homoj en la {{J|usona ŝtato}} [[Oklahomo]], [[Arkansaso]], [[Tenesio]], [[Luiziano]] kaj [[Misisipio]].<ref>[http://news.yahoo.com/s/ap/us_severe_weather;_ylt=AqXKWlvHHrtHvJTnMoTMLSKs0NUE;_ylu=X3oDMTNoNWxrNWFnBGFzc2V0A2FwLzIwMTEwNDE2L3VzX3NldmVyZV93ZWF0aGVyBGNjb2RlA21vc3Rwb3B1bGFyBGNwb3MDMgRwb3MDNwRwdANob21lX2Nva2UEc2VjA3lŭ3RvcF9zdG9yeQRzbGsDcG93ZXJmdWxzcHJp Powerful spring storms kill 9 in Ark., Okla.] {{en}}</ref> * Forpasis la fama [[Usono|usona]] dezajnisto, juvelisto kaj parfumisto [[Bijan Pakzad]].Li havis 68 jarojn kaj mortis pro [[apopleksio]].<ref>[http://www.lenta.ru/articles/2011/04/18/bijan/ Продавец шика] {{ru}}</ref> * La Supera administracia tribunalo de [[Egiptio]] decidis malestabli la [[Naci-demokratia partio (Egiptio)|Naci-demokratian partion]]. Tuta havaĵo de la partio estu transdonita al la ŝtato.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/16/party/ Египетский суд распустил партию Мубарака] {{ru}}</ref> * [[Taĝikio|Taĝikaj]] aŭtoritatoj konfirmis, ke la komandestro de la eksa ''Unuiĝinta taĝika opozicio'' [[Abdulo Raĥimov]] (kromnomo ''Mulo Abdulo)'' kaj ties bando estis likviditaj. Speciala operaco komenciĝis la {{daton|14|aprilo}} en la vilaĝo ''Samsolik'' ([[Nurabada distrikto]]), kie troviĝis kaŝtendaro de teroristoj. La {{daton|15|aprilo}} estis mortigitaj 15 gerilanoj, sekvan tagon — aliaj. Pereis 2 lokaj loĝantoj, kiuj helpis al milico, 2 milicanoj estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/17/mullo/ Власти Таджикистана подтвердили ликвидацию Мулло Абдулло] {{ru}}</ref> Entute estis mortigitaj ĉirkaŭ 20 gerilanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/mullo/ Президент Таджикистана велел позаботиться о детях убитых боевиков из банды Мулло Абдулло] {{ru}}</ref> == 17-a de aprilo == * Laŭ [[Associated Press]] pro [[tornado]]j en [[Usono]] pereis almenaŭ 45 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/tornados/ Число жертв торнадо в США возросло до 45 человек] {{ru}}</ref> * Forpasis la 16-jara [[Israelo|israelano]] ''Daniel Viflih'', grave vundita la {{daton|7|aprilo}}, kiam raketo, lanĉita de palestinaj teroristoj el [[Sektoro Gaza]], trafis lernejan buson.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/daniel/ Скончался раненный при обстреле школьного автобуса израильтянин] {{ru}}</ref> * En [[Finnlando]] okazis la parlamenta balotado. Laŭ antaŭaj informoj, la unuan lokon gajnis [[Nacia koalicio (Finnlando)|Nacia koalicio]], kiu ricevos 44 lokojn el 200. Do la nova ĉefministro evidente iĝos [[Jyrki Katainen]]. La duan lokon okupis [[Finnlanda socialdemokratia partio]] (42 lokoj), la trian — [[Veraj finnoj]], la kvaran — [[Finnlanda Centro]] (35 lokoj). La balotadon partoprenis 70,4 % de voĉdonantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/finnish/ "Истинные финны" заняли третье место на выборах в Финляндии] {{ru}}</ref> * La [[Egiptio|egipta]] ministro pri antikvaĵoj, unu el plej aŭtoritataj [[Egiptologio|egiptologoj]] en la mondo [[Zaĥi Havass]] estis kondamnita por unu jaro de malliberigo kaj monpuno je 1600 [[usonaj dolaroj]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/jail/ Главный археолог Египта приговорен к году тюрьмы] {{ru}}</ref> * La [[Filadelfia orkestro]] ([[Usono]]) deklaris sin bankroto.<ref>[http://www.philly.com/philly/news/nation_world/119991704.html 'A chance . . . to save this great treasure'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110423031150/http://www.philly.com/philly/news/nation_world/119991704.html |date=2011-04-23 }} {{en}}</ref> * Ekfunkciis la unuaj retpaĝoj kun la "[[Pornografio|porna]]" [[Ĝenerala domajno de plej alta nivelo|domajna nomo]] [[.xxx]].<ref>[http://www.theregister.co.uk/2011/04/17/xxx_goes_live/ XXX domain names go live] {{en}}</ref> == 18-a de aprilo == * Je la nokto al la 19-an de aprilo polico dispelis en la urbo [[Homs]] ([[Sirio]]) kontraŭregistaran manifestacion per [[larmogaso]] kaj pafado. Almenaŭ 2 homoj estis vunditaj. Vespere la urbo estis blokita.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/19/homs/ В сирийском городе по демонстрантам открыли огонь] {{ru}}</ref> * La ''Moskva urba juĝejo'' ([[Rusio]]) agnoskis la [[Movado kontraŭ kontraŭleĝa enmigrado|Movadon kontraŭ kontraŭleĝa enmigrado]] [[Ekstremismo|ekstremisma]], do ĝi estu malpermesita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/dpni/ Мосгорсуд запретил ДПНИ] {{ru}}</ref> * Post sciigo pri antaŭaj rezultoj de la prezidanta balotado en [[Niĝerio]] eksplodis tumultoj, kiujn premas polico. Laŭ lastaj informoj la nuna prezidanto [[Goodluck Jonathan]] venkis en 21 balotdistriktoj el 36, gajninte 22,5 milionojn da voĉoj. Lia ĉefa rivalo [[Muhammadu Buhari]] venkis nur en 12 balotdistriktoj kaj ricevis 8,7 milionojn da voĉoj. Liaj subtenantoj kulpigas la prezidanton pri falsado.<ref name="Результаты президентских выборов"/> * Ribelintaj soldatoj en [[Burkino]] bruligis la domon de armeestro en la urbo [[Kaya (Burkinio)|Kaya]] kaj forrabis domon de alia alta oficiro. Ekde la {{daton|14|aprilo}} tumultoj flamas en kvar urboj: Kaya, [[Vagaduguo]], [[Tenkodogo]] kaj [[Pô]]. Ili postulas pagu promesitan monon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/whereisit/ Повстанцы в Буркина-Фасо сожгли дом командующего армией] {{ru}}</ref> Samtage la prezidanto de la lando nomumis novan ĉefministron — tiun postenon okupis la burkina ambasadoro en [[Francio]] [[Luc-Adolphe Tiao]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/18/burkina1/ В Буркина-Фасо назначен новый премьер-министр] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110421031544/http://lenta.ru/news/2011/04/18/burkina1/ |date=2011-04-21 }} {{ru}}</ref> * Tri kaŝvestitaj teroristoj penetris oficejon de la Ministerio pri defendo en [[Kabulo]] ([[Afganio]]), sed estis malkovritaj kaj mortigitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/infiltrate/ Смертник в военной форме проник в здание минобороны Афганистана] {{ru}}</ref> * ''Haled Abu Falgha'', la ĉefa kuracisto de unu el malsanulejoj de [[Misurata]] ([[Libio]]) diris, ke dum unu kaj duona sieĝo estis mortigitaj ĉirkaŭ milo kaj vunditaj ĉirkaŭ 3 miloj da homoj, el kiuj 80 % estis civiluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/misrata/ Потери повстанцев в Мисурате достигли тысячи человек] {{ru}}</ref> == 19-a de aprilo == * En la VI kongreso de la [[Komunista partio de Kubo]] la unua sekretario estis elektita [[Raúl Castro]], do Fidel Castro forlasis tiun postenon — unue ekde [[1965]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/19/fidel/ Фидель Кастро официально ушел с поста главы кубинских коммунистов] {{ru}}</ref> * Matene apud la urbo [[Goma]] ([[Demokratia Respubliko Kongo]]) rapide veturanta kamiono trafis apud rivero grupon da homoj, sekve de kio 32 homoj pereis kaj 9 estis vunditaj. Inter viktimoj dominas infanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/20/congo/ В Конго грузовик на скорости въехал в толпу детей] {{ru}}</ref> * [[Britio]] refutis je konsiderado de la amendo de [[Pakistano|pakistana]] tribunalo pri [[ekstradicio]] de la eksa prezidanto [[Pervez Muŝaraf]].<ref>[http://www.dawn.com/2011/04/19/uk-refuses-to-handover-pervez-musharraf.html UK refuses to handover Pervez Musharraf] {{en}}</ref> * La [[Sirio|siria]] ministro pri internaj aferoj ''Muhamad Ibragim aŝ-Ŝaar'' deklaris en ŝtata televido, ke la registaro jam aprobis la leĝon pri abolicio de [[esceptostato]] kaj baldaŭ ĝin subskribos la prezidanto. Ankaŭ estis malestablita la Supera tribunalo de ŝtata sekureco. Samtempe li diris, ke de nun estas malpermesitaj ĉiuj nesankciigitaj manifestacioj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/19/emergency/ Правительство Сирии отменило режим чрезвычайного положения] {{ru}}</ref> * En [[Sanao]] ([[Jemeno]]) okazis interpuŝiĝoj de manifestaciantoj kaj polico, sekve de kio 5 opoziciuloj pereis, 60 estis vunditaj (el ili 23 tre grave). En Taizo dum pafado de polico kontraŭ manifestaciantoj pereis hazarda preteriranto.<ref name="В Йемене мотоциклист">[http://www.lenta.ru/news/2011/04/20/yemeni/ В Йемене мотоциклист обстрелял спящих манифестантов] {{ru}}</ref> * La [[kurdoj]] okazigis protestojn en almenaŭ tri urboj de [[Turkio]] post kiam la Supera elektokonsilio rifuzis registri 7 kurdajn kandidatojn por la parlamenta balotado. En [[Dijarbakiro]] ĉirkaŭ 3 miloj da protestintoj priĵetis ŝtonojn kaj fajrojn al policanoj kaj estis dispelitaj per [[larmogaso]] kaj akvoĵetiloj, 5 manifestantoj kaptitaj. En [[Van]] kurdoj ekbruligis kelkajn bankojn kaj aliajn oficejojn, ĵetis brulbombojn al policanoj, el iuj 2 estis vunditaj. En [[Istanbulo]] ĉirkaŭ 3 mil homoj pace manifestaciis en centra placo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/19/kurds/ Курды устроили беспорядки в нескольких городах Турции] {{ru}}</ref> * Apud la urbo [[Tavango]] ([[Arunaĉal-Pradeŝo]], [[Barato]]) kraŝis pasaĝera helikoptero, sekve dekio pereis almenaŭ 20 kaj estis vunditaj 3 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/19/arunachalpradesh/ В авиакатастрофе в Индии погибли 20 человек] {{ru}}</ref> * Reprezentanto de la [[Tutmonda manĝaĵa programo]] diris, ke ekde [[Tunizio]] al [[Libio]] tra interkonsentita kun libiaj potencoj humaneca koridoro ekveturis la unua karavano kun 240 tunoj da faruno kaj altkaloriaj biskvitoj. Manĝaĵon ricevos loĝantoj de la urboj [[Tripolio]], [[Az Zintan]], [[Nalut]], [[Zavija]], Efrin, Mezda, Al-Rejba.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/19/un/ В Ливию начала поступать гуманитарная помощь ООН] {{ru}}</ref> == 20-a de aprilo == * La [[Libio|libia]] ministro ''Abdul Ati al-Obejdi'' en intervjuo al okcidentaj amaskomunikiloj diris, ke la registaro pretas okazigi liberan balotadon duonjaron post fino de la civila milito.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/20/election/ Режим Каддафи согласился провести свободные выборы] {{ru}}</ref> * La ĉefo de la [[Britio|brita]] diplomataro en [[Malavio]] ''Fergus Cochrane-Dyet'' estis deklarita [[persona non grata]] kaj devas forlasi la landon ene de 72 horoj. Tion elvokis publikigo de malafablaj rimarkoj de la diplomato pri la nuna pezidanto [[Bingu wa Mutharika]], skribitaj en diplomatia letero, sed iel likintaj en amaskomunikilojn.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1378582/British-diplomat-ordered-leave-Malawi-branding-president-autocratic-combative.html British diplomat ordered to leave Malawi after branding president 'autocratic' and 'combative'] {{en}}</ref> * En la urbo [[Al-Hudaida]] ([[Jemeno]]) nekonata motorciklisto pripafis tendaron de opoziciuloj. 1 homo pereis kaj 8 estis vunditaj. En [[Adeno]] okazis interpuŝiĝoj de manifestaciantoj kaj polico, sekve de kio 1 policano pereis kaj 3 estis vunditaj.<ref name="В Йемене мотоциклист"/> == 21-a de aprilo == * [[Usono]] sendis al [[Libio]] [[Senstiritaj aviadiloj|senstiritajn aviadilojn]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/22/drone/ США направили в Ливию беспилотники] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] subskribis la dekreton pri nuligo de [[esceptostato]] kaj malestablo de la Supera tribunalo de ŝtata sekureco.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/21/asad/ Президент Сирии официально отменил полувековой режим ЧП] {{ru}}</ref> * En la [[Brazilio|brazilia]] subŝtato [[Amazonio (ŝtato)|Amazonio]] kraŝis malgranda aviadilo 7 homoj pereis (3 viroj, 3 virino, 1 infano), 8 postvivis. Ĝi apartenas al la flugkompanio [[Amazonav Taxi Aereo]] kaj flugis el la urbo [[Manaus]] al [[Santarém (Parao)|Santarém]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/22/amazon/ В авиакатастрофе над бразильской Амазонией погибли семь человек] {{ru}}</ref> == 22-a de aprilo == * Ĉe la limo inter [[Kamboĝio]] kaj [[Tajlando]], apud la templo [[Pra Vihear]] je la 6-a horo komenciĝis interpafado, daŭrinta 4,5 horojn. Ambaŭ flankoj kulpigas unu la alian. Almenaŭ 1 tajlanda militisto pereis, 5 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/22/clash/На границе Таиланда и Камбоджи произошла новая перестрелка] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105084646/http://lenta.ru/news/2011/04/22/clash/%D0%9D%D0%B0 |date=2012-01-05 }} {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Sovetunio|soveta]], [[Rusio|rusia]], [[Israelo|israela]] artisto kaj reĝisoro [[Miĥail Kozakov]]. Li havis 76 jarojn kaj mortis pro [[pulma kancero]].<ref>[http://lenta.ru/articles/2011/04/23/kozakov/ Старый солдат] {{ru}}</ref> * La admiralo [[Mikle Mullen]], prezidanto de la [[Usona Stabestraro]] sciigis, ke batala potencialo nur surteraj trupoj de la [[Libio|libia]] armeo estis malaltigita je 30-40 %.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/22/degrate/ Американцы оценили потери войск Каддафи] {{ru}}</ref> * Interpuŝiĝoj de manifestantoj kaj polico okazis en la [[Sirio|siriaj]] urboj [[Homs]], [[Hama]], [[Daraa]], [[Damasko]]. Laŭ opoziciuloj polico uzis batalajn kartoĉojn, laŭ la registaro — ne. Pereis laŭ diversaj informoj inter 40 kaj 68 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/22/forty/ В столкновениях с полицией погибли 68 сирийцев] {{ru}}</ref> == 23-a de aprilo == * En Japanio forpasis [[Norio Ohga]], eks-prezidanto de [[Sony]] ([[1982]]-[[1995]]). Li havis 81 jarojn kaj mortis pro [[multorgana manko]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/24/ohga/ Умер бывший глава Sony] {{ru}}</ref> * La reganta [[Jemeno|jemena]] partio [[Ĝenerala Popola Kongreso (Jemeno)|Ĝenerala Popola Kongreso]] sciigis al la [[Golfa Koopera Konsilo]], ke ĝi pretas plene aprobi la proponitan planon pri solvo de la politika krizo en tiu ĉi lando.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/04/23/us-yemen-agreement-idUSTRE73M20L20110423 Saleh agrees to quit under GCC deal: spokesman] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110426010032/http://www.reuters.com/article/2011/04/23/us-yemen-agreement-idUSTRE73M20L20110423 |date=2011-04-26 }} {{en}}</ref> * Je 65 km de la urbo [[Har]] ([[Pakistano]]), ĉe la limo kun [[Afganio]], [[kamikazo]] eksplodigis sin apud aŭto, en kiu troviĝis ''Malik Manasib Khan'', ĉefo de loka milico, batalanta kontraŭ [[Talibano]]. Li kaj 4 liaj kunvojaĝantoj pereis, 5 homoj estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/23/leader/ В Пакистане убили главного по борьбе с "Талибаном"] {{ru}}</ref> * En [[Akapulko]] ([[Meksiko]]) oni trovis en salono de beligado kadavrojn de du virinoj kaj 14-jara knabino kun distranĉitaj gorĝoj. Poste surstrate estis trovitaj kadavroj de 2 pliaj virinoj, laborintaj en sama salono kaj same murditaj. Oni supozas, ke temas pri interbatalo de narkotikaj karteloj.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/04/23/us-mexico-crime-idUSTRE73M27S20110423 Five women brutally murdered in Mexico beach resort] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110425235357/http://www.reuters.com/article/2011/04/23/us-mexico-crime-idUSTRE73M27S20110423 |date=2011-04-25 }} {{en}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|24|aprilo}} proksime de la urbo [[Nabluso]] ([[Israelo]]), apud la tombejo de Josefo, estis pripafita fare de palestina polico grupo da [[Judismo|judaj]] kredantoj kiuj estis enirintaj tien kontraŭleĝe. 1 homo estis mortigita, 2 aŭ 3 vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/24/westbank/ На Западном берегу обстреляли группу верующих] {{ru}}</ref> * En [[Damasko]] ([[Sirio]]) polico pripafis funebran procesion honore al 80 manifestantoj pereintaj la {{daton|22|aprilo}}. Oni sciigas, ke en la urboparto distrikto ''Duma'' estis mortigitaj 4 homoj, en la distrikto ''Barzeh'' — 3. En la urbo [[Ezreh]] pereis 3 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/23/snipers/ В Сирии снайперы открыли огонь по похоронной процессии] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Brindizio]] ([[Italio]]) estis arestita ''Francesco Campana'', 38-jara ĉefo de la [[Mafio|mafia]] grupo ''Sacra Corona Unita''.<ref>[https://web.archive.org/web/20120107063025/http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1634751.php/Top-mobster-nabbed-in-Italy Top mobster nabbed in Italy] {{en}}</ref> * Sekve de [[interpafado]] ĉe la limo inter [[Kamboĝio]] kaj [[Tajlando]] pereis 4 homoj. Entute jam pereis 6 kamboĝanoj kaj 4 tajlandanoj<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/23/ten/ Число погибших в боях на границе Камбоджи и Таиланда возросло до десяти] {{ru}}</ref> * Aviadiloj de [[NATO]] bombardis [[Tripolio]] ([[Libio]]). Libiaj potenculoj deklaris, ke pro aeratakoj de NATO libia armeo retiriĝos el apud [[Misurata]], post kio lokaj triboj interkonsentos kun ribeluloj aŭ daŭrigos sieĝon memstare.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/22/blasts/ Самолеты НАТО нанесли новые удары по центру Триполи] {{ru}}</ref> La [[Usono|usona]] senatano [[John McCain]] dum sia vizito en [[Bengazi]] alvokis ĉiujn landojn kaj aparte Usonon agnoski la [[Nacia Transira Konsilio|Nacian Transiran Konsilion]] sola laŭleĝa reprezentanto de la libia popolo kaj doni al ĝi armilojn kaj militinstruistojn. Usono tuj refutis tiun ideon.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/23/mccain/ Джон Маккейн предложил признать мятежное правительство Ливии] {{ru}}</ref> == 24-a de aprilo == * En [[Turkmenio]] estis nuligita la elira ekzameno en mezlernejoj pri [[Ruĥname]] — libro, verkita de la antaŭa prezidanto [[Saparmurat Nijazov]]. Ĝin anstataŭos tiu pri [[informadiko]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/ruhnama/ В Туркмении "Рухнаму" заменили на информатику] {{ru}}</ref> == 25-a de aprilo == * Komenciĝis la prezidanta balotado en [[Ĉado]].<ref>[http://www.rg.ru/2011/04/25/chad-anons.html Президентские выборы начались в Чаде] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Sibi]] ([[Pakistano]]) 4 motorciklistoj pripafis kaj bruligis buson, pereis almenaŭ 15 homoj, inter ili multaj virinoj kaj infanoj.<ref name="В Пакистане при нападении">[http://lenta.ru/news/2011/04/26/buses/ В Пакистане при нападении на три автобуса погибли 18 человек] {{ru}}</ref> * [[Irano|Irana]] ambasadoro en [[Barejno]] estis deklarita [[persona non grata]].<<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/nongrata/ Иранского дипломата в Бахрейне объявили персоной нон грата] {{ru}}</ref> * [[Usono]] decidis evakui el [[Sirio]] plejparton da kunlaborantoj de ambasadorejo kaj ĉiujn iliajn familianojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/sanctions/ Из Сирии эвакуируют сотрудников американского посольства] {{ru}}</ref> * Matene en [[Daraa]] ([[Sirio]]) estis enigitaj armeaj trupoj, inter 3 kaj 5 mil militistoj kun pezaj [[kirasaŭto]]j. Dum interpuŝiĝoj pereis almenaŭ 25 homoj. Elektroprovizado estis ĉesigita, telefonio preskaŭ ne funkcias.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/daraa/ В сирийском городе Дараа погибли 25 человек] {{ru}}</ref> Sirio fermis limon ĉe [[Jordanio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/close/ Сирия закрыла границу с Иорданией] {{ru}}</ref> * Armeaj trupoj faris raketan baton al [[Misurata]] ([[Libio]]). Pereis ĉi 30 homoj, 60 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/misurata/ При ударе сторонников Каддафи по Мисурате погибли 30 человек] {{ru}}</ref> * En [[Abiĝano]] ([[Eburbordo]]) okazas milita operaco kontraŭ subtenantoj de la eks-prezidanto [[Laurent Gbagbo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/holedup/ В крупнейшем городе Кот-д'Ивуара возобновилась стрельба] {{ru}}</ref> * [[Italio]] decidis aliĝi al la milita operaco de [[NATO]] en [[Libio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/italyair/ Итальянские ВВС присоединятся к операции НАТО в Ливии] {{ru}}</ref> * Aviadiloj de [[NATO]] bombardis rezidejon de [[Muamar Kadafi]] en [[Tripolio]] ([[Libio]]), kiu estis detruita. Laŭ libiaj aŭtoritatoj pereis 3 kaj estis vunditaj 45 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/strike/ Резиденция Каддафи повреждена в результате бомбардировки] {{ru}}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/tripoli/ Авиация НАТО нанесла новые удары по Триполи] {{ru}}</ref> == 26-a de aprilo == * En [[Kairo]] ([[Egiptio]]) komenciĝis juĝprocezo super la eks-ministro pri internaj aferoj ''Habib al-Adli''.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/court/ В Египте начался суд над бывшим министром внутренних дел] {{ru}}</ref> * En [[Nord-Koreio]]n alveturis kun tritaga vizito delegacio, inkluzivanta eksajn ŝtatestrojn [[Jimmy Carter]], [[Martti Ahtisaari]], [[Mary Robinson]] kaj [[Gro Harlem Brundtland]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/carter/ Экс-президент США Джимми Картер прибыл в Северную Корею] {{ru}}</ref> * En [[Karaĉio]] ([[Pakistano]]) matene estis eksplodigitaj du busoj kun militistoj. Pereis 3 kaj estis vunditaj pli ol 30 homoj.<ref name="В Пакистане при нападении"/> * Oni sciigas, ke en [[Daraa]] ([[Sirio]]) jam pereis 35 kaj estis kaptitaj ĉirkaŭ 500 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/27/syria/ Число жертв в сирийском городе Дараа выросло до 35 человек] {{ru}}</ref> == 27-a de aprilo == * Al ribelantaj soldatoj en [[Burkinio]] aliĝis reprezentantoj de polico.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/28/burkina/ К беспорядкам в Буркина-Фасо присоединилась полиция] {{ru}}</ref> * Matene en la flughaveno de [[Kabulo]] ([[Afganio]]) la 45-jara eksa piloto de la afgana aerarmeo pripafis siajn usonajn kolegojn kaj estis pafmortigita mem. Pereis 8 militistoj kaj 1 civilulo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/27/kabul2/ Все убитые в аэропорту Кабула были американцами] {{ru}}</ref> * La eks-prezidanto de [[Kostariko]] [[Miguel Ángel Rodríguez]] estis kondamnita al 5-jara malliberigo pro tio, ke li prenis [[koruptomono]]n je 800 mil [[usonaj dolaroj]] de la firmao [[Alcatel]] kontraŭ registara kontrakto je 149 milionoj da usonaj dolaroj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/bribes/ Экс-президента Коста-Рики отправили в тюрьму за взятку от Alcatel] {{ru}}</ref> * Forpasis [[Igor Kon]], fama [[Rusio|rusia]] seksologo. Li havis 82 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/kon/ Умер ученый Игорь Кон] {{ru}}</ref> * Sekve de aeratako de [[NATO]] en [[Misurata]] ([[Libio]]) pereis 11 ribeluloj.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/04/27/libya.war/index.html?hpt=T1 Witness: NATO airstrike kills 11 rebels in Misrata] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110817011652/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/04/27/libya.war/index.html?hpt=T1 |date=2011-08-17 }} {{en}}</ref> * En [[Sanao]] ([[Jemeno]]) dum dispelo de kontraŭregistara manifestacio pereis 11 kaj estis vunditaj pli ol 100 homoj.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/04/27/yemen.unrest/ Security forces open fire on protesters in Yemen, sources say] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160308012654/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/04/27/yemen.unrest/ |date=2016-03-08 }} {{en}}</ref> * [[Egiptio|Egipta]] skoltado informis, ke danke al ĝia perado [[Hamaso]] kaj [[Fath]] interkonsentis pri establo de regisrato de la nacia unuiĝo kaj okazigo de balotado.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/27/egypt/ Египет помог движениям ФАТХ и ХАМАС помириться] {{ru}}</ref> * 30 anoj de la [[Sirio|siria]] partio [[Baazo]] publike deklaris sian eksiĝon post kiam en ilian urbon [[Banijazo]] estis enigitaj armeaj trupoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/27/baath/ Из сирийской партии власти начался исход активистов] {{ru}}</ref> == 28-a de aprilo == * En populara inter fremdlandaj turistoj kafeo en la placo ''Ĝamaa el-Fanaa'' de [[Marakeŝo]] ([[Maroko]]) eksplodiĝis bombo. Pereis 16 kaj estis vunditaj 23 homoj, precipe fremdlandanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/30/marrakesh/ Власти Марокко увидели во взрыве след "Аль-Каеды"] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke en la [[Irano|irana]] [[Meĝliso (Irano)|meĝliso]] komenciĝis la procedo pri [[impiĉmento]] (eksigo) de la prezidanto [[Mahmud Ahmadineĵad]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/impeach/ Иранский парламент решил сместить Ахмадинеджада] {{ru}}</ref> * Pro [[tornado]] en [[Usono]] dum tri tagoj pereis almenaŭ 70 homoj (45 en [[Alabamo]], po 11 en [[Misisipio]] kaj [[Arkansaso]], 3 en [[Misurio]] kaj [[Tenesio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/storm1/ Число погибших от торнадо в США возросло до 70 человек] {{ru}}</ref> Poste oni sciigis, ke en sola Alabamo pereis ne malpli ol 128 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/28/deathtoll/ Число жертв торнадо в США превысило 160 человек] {{ru}}</ref> * Matene je 90 km de [[Dako]] ([[Bangladeŝo]]) pramo koliziis kontraŭ ŝarĝoŝipo, droninta antaŭ kelkaj tagoj. El inter 70 ĝis 200 pasaĝeroj saviĝis 60, estis trovitaj jam inter 28 kaj 32 kadavroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/22/bangladesh/ Число утонувших при крушении парома в Бангладеш выросло до 33 человек] {{ru}}</ref> * Armeestroj de [[Tajlando]] kaj [[Kamboĝio]] interkonsentis pri pafĉesigo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/ceasefire/ Таиланд и Камбоджа договорились о прекращении огня] {{ru}}</ref> * [[Rusio|Rusiaj]] aŭtoritatoj deklaris, ke en [[majo 2011]] rusiaj firmaoj ĉesigos eksportadon de [[nafto]] por plenigi internan merkaton.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/stop/ Россия прекратит экспорт нефтепродуктов ради внутреннего рынка] {{ru}}</ref> == 29-a de aprilo == * En [[Hanovro]] ([[Germanio]]) forpasis la fama [[Rusio|rusia]] pianisto [[Vladimir Krajnev]]. Li havis 67 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/29/krainev/ Умер пианист Владимир Крайнев] {{ru}}</ref> * [[Hungario|Hungara]] prokuroraro postulis senigi je imuneco la eksan ĉefministron de la lando [[Ferenc Gyurcsány]]. Li estas akuzata pri trouzo de plenpovoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/gyurcsany/ Прокуратура Венгрии потребовала лишить бывшего премьера иммунитета] {{ru}}</ref> * Kvanto da pereintoj pro [[tornado]] en [[Usono]] jam atingis almenaŭ 305. En Alabamo pereis 204 kaj estis vunditaj almenaŭ 1700 homoj, en [[Tenesio]] pereis 34, en [[Misisipio]] 33, en [[Georgio]] 14, en [[Arkansaso]] 12, en [[Virĝinio]] 5, en [[Misurio]] 2, en [[Kentukio]] 1.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/toll/ От торнадо в США погибли более 300 человек] {{ru}}</ref> * La ĉerko kun restaĵoj de la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] estis elportita el la [[baziliko de Sankta Petro de Romo]]. La {{daton|1|majo}} devos okazi lia [[beatigo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/coffin/ Гроб с телом Иоанна Павла II вынесли из склепа] {{ru}}</ref> * En [[Westminster]] ([[Britio]]) okazis geedziĝa ceremonio de la [[princo Vilhelmo]] kaj [[Kate Middleton]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/wed/ Принц Уильям и Кейт Миддлтон поженились] {{ru}}</ref> * [[Tunizio|Tunizia]] armeo elbatis [[Libio|libiajn]] armeajn trupojn el la tunizia teritorio, inkluzive de la urbo [[Dehiba]]. Libiaj ribeluloj denove okupis la apudliman kontrolpunkton ''Dahiba-Vazen''.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/kickoff/ Сторонников Каддафи выбили из Туниса] {{ru}}</ref> * Estis decidita atribui la titolon [[la urbo de milita gloro]] al tri pliaj [[Rusio|rusiaj]] urboj [[Anapa]], [[Kolpino]] kaj [[Starij Oskol]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/towns/ В России появятся еще три "Города воинской славы"] {{ru}}</ref> * En la vilaĝo ''Progres'' ([[Kabardio-Balkario]], [[Rusio]]) dum speciala operco estis likviditaj 10 [[Islamismo|islamismaj]] teroristoj, inkluzive de 2 virinojn kaj supozeble la gvidanto de lokaj islamistoj ''Asker Ĝapujev''.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/dzhappuev/ Убит лидер боевиков Кабардино-Балкарии] {{ru}}</ref> * En [[Sirio]] okazis ''la tago de kolerego'', kiun partoprenis loĝantoj de 50 loĝlokoj. Laŭ informoj de [[AFP]] pereis 55 homoj, inkluzive de 4 militistoj. En [[Daraa]] estis mortigitaj 32 civiluloj kaj 4 militistoj. En [[Homs]] pereis 15 civiluloj kaj 3 policanoj. En [[Latakio]] pereis 1 homo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/dayofrage/ В ходе сирийского "Дня гнева" погибли 55 человек] {{ru}}</ref> Parto da militistoj transiris al opozicio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/syria/ Сирийский "День гнева" прошел в 50 городах страны] {{ru}}</ref> * En la [[provinco Beni Suef]] ([[Egiptio]]) renversiĝis pramo, sekve de kio pereis almenaŭ 43 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/nile/ В Ниле утонули 43 пассажира парома] {{ru}}</ref> == 30-a de aprilo == * Forpasis la [[Argentino|argentina]] verkisto kaj rajtdefendanto [[Ernesto Sábato]]. Li havis 99 jarojn kaj mortis pro [[bronkito]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13248749 Argentine writer Ernesto Sabato dies, age 99] {{en}}</ref> * [[Talibano]] oficiale deklaris pri komenco de la printempa ofensivo en [[Afganio]] kaj avertis pacajn civilulojn kontraŭ ĉeestado en publikaj lokoj kaj apud militbazoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/30/offensive/ Талибы объявили о начале весеннего наступления в Афганистане] {{ru}}</ref> * En la ĉefurbo de la [[Maldivoj]] [[Maleo (Maldivoj)|Maleo]] okazis vespere kontraŭregistara manifestacio, kiun partoprenis 5000 homoj. Ili protestis kontraŭ malplibonigo de ekonomia situacio kaj postulis eksiĝon de la prezidanto [[Mohamed Naŝid]]. Polico dispelis manifestaciantojn per gumbastonoj kaj larmogaso. Ĉirkaŭ 30 homoj estis kaptitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/05/01/maldives1/ Демонстрация на Мальдивах закончилась арестами] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|30|aprilo}} la [[Libio|libia]] ŝtatestro [[Muamar Kadafi]] en televida alparolo alvokis [[NATO]] al intertraktado kaj alvokis ribelulojn ĉesigu militon.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/04/30/us-libya-idUSTRE7270JP20110430 Libya's Gaddafi calls for negotiation with NATO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141126013709/http://www.reuters.com/article/2011/04/30/us-libya-idUSTRE7270JP20110430 |date=2014-11-26 }} {{en}}</ref> NATO refutis tiun proponon.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/30/kaddafi/ НАТО отказалось от переговоров с Каддафи до прекращения огня] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] refutis subskribi la interkonsenton pri sia eksiĝo. Li diras, ke ĝin devas subskribi ne li, sed reprezentantoj de la reganta [[Ĝenerala Popola Kongreso (Jemeno)|Ĝenerala Popola Kongreso]]. Ankaŭ li postulas resti en sia posteno dum 30 tagoj por observi transdonon de povo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/30/refuse/ Президент Йемена передумал уходить в отставку] {{ru}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj |commonscat=April 2011 |wikinewscat=Aprilo de 2011 }} {{2010-aj jaroj}} [[Kategorio:Aprilo laŭ jaroj]] [[Kategorio:Monatoj de 2011| 04]] lutbrihr6ykdvvfrrfwmlpk9r9b2nju Aŭgusto de 2011 0 359668 9480965 9467600 2026-09-24T04:02:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480965 wikitext text/x-wiki {{Aŭgusto}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[aŭgusto]] [[2011]]'''. == 1-a de aŭgusto == * Forpasis la [[Sovetunio|soveta]], [[Rusio|rusia]] aktorino [[Ĵanna Proĥorenko]]. Ŝi havis 71 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/02/prohorenko/ Умерла актриса Жанна Прохоренко] {{ru}}</ref> * La [[Usona Domo de Reprezentantoj]] aprobis plialtigon de la limo de la [[ŝtata ŝuldo]]. 269 reprezentantoj voĉdonis por, 161 kontraŭ.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/02/house/ Палата представителей одобрила повышение лимита госдолга США] {{ru}}</ref> * [[Francio]] transdonis al la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] 259 milionojn da usonaj dolaroj el frostigitaj bankokontoj de [[Muamar Kadafi]] por aĉetado de manĝaĵoj kaj kuraciloj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/01/rebels/ Франция передала ливийским повстанцам арестованные деньги Каддафи] {{ru}}</ref> * Tribunalo de [[Varsovio]] ([[Pollando]]) decidis liberigi la eks-prezidanton de la lando [[Wojciech Jaruzelski]] de la partopreno en juĝprocezo pro ties malbona sanstato.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/jaruzelski/ Войцеха Ярузельского избавили от суда] {{ru}}</ref> * [[Turkmenio|Turkmenaj]] aŭtoritatoj deklaris, ke la urbo [[Abadano (Turkmenio)|Abadano]] esti plene restarigita post eksplodoj de la {{daton|7|julio}}. Laŭ oficialaj informoj tiam pereis 15 homoj, laŭ rajtdefendantoj — 1382.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/abadan/ Власти Туркмении сообщили о полном восстановлении Абадана] {{ru}}</ref> * La registaro de [[Hispanio]] eldonis la dekreton laŭ kiu [[toreo]] transiras de la ministerio pri internaj aferoj al la ministerio pri kulturo. Ĝi estas nomita "speco de arto kaj kultura valoro".<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/corrida/ Испанские власти признали корриду видом искусства] {{ru}}</ref> * Registaraj armeaj trupoj ekŝturmis la urbon [[Al-Bekamal]] ([[Sirio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/tanks/ Сирийские танки вошли в город на границе с Ираком] {{ru}}</ref> * Kontraŭ opoziciaj manifestaciantoj en [[Damasko]] ([[Sirio]]) estis ĵetitaj [[grenado]]j farĉitaj je najloj fare de militistoj, sekve de kio pli ol 40 homoj etis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/31/nailbombs/ Сирийских демонстрантов закидали гранатами] {{ru}}</ref> * Libiaj ribeluloj eniris la urbon [[Zliten]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/zliten/ Ливийские повстанцы взяли город Злитан] {{ru}}</ref> == 2-a de aŭgusto == * Aviadilo [[Cessna 208 С-98А]] de aerfortoj de [[Brazilo]], fluginta el [[Canoas]] al [[Rio-de-Ĵanejro]] kraŝis post du horoj da flugo. Ĉiuj 8 homoj pereis.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/aircrash/ В Бразилии потерпел крушение самолет ВВС] {{ru}}</ref> * [[Italio]] revokis sian ambasadoron [[Achille Amerio]] el [[Sirio]] pro "teruraj reprezalioj kontraŭ civiluloj".<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/02/italy/ Италия отозвала своего посла из Дамаска] {{ru}}</ref> * En infanĝardeno en [[Komsomolsko-ĉe-Amuro]] ([[Rusio]]) bombo eksplodis en manoj de kvinjara knabino, kiu estis vundita. La bombo estas taksata je 7 gramoj je [[TNT-ekvivalento]]. Supozata teroristo — 26-jara loka huligano — estis arestita.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/02/aftermath/ Задержан подозреваемый в причастности ко взрыву в детском саду] {{ru}}</ref> == 3-a de aŭgusto == * En la provinco [[Norda Sulaveso]] ([[Indonezio]]) kraŝis helikoptero [[Bell 412]]. El 10 homoj 9 pereis, 1 troviĝas en kriza stato.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/04/helicopter/ В катастрофе вертолета в Индонезии погибли девять человек] {{ru}}</ref> * [[Saif al-Islam Kadafi]], filo de la [[Libio|libia]] ŝtatestro [[Muamar Kadafi]], deklaris, ke aŭtoritatoj de la lando establis aliancon kun [[Islamismo|islamista]] parto de opoziciuloj kaj Libio baldaŭ iĝos simila al [[Saud-Arabio]] aŭ [[Irano]].<ref>[http://www.nytimes.com/2011/08/04/world/africa/04seif.html?_r=2&pagewanted=1&hp Libya Allying With Islamists, Qaddafi Son Says] {{en}}</ref> * La [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] kondamnis la registaron de [[Sirio]] pro kruela dispelado de manifestacioj kaj rompado de [[homaj rajtoj]]. Samtempe ĝi postulis de opoziciuloj ĉesigi akciojn de venĝo, inkluzive atakojn kontraŭ registaraj organizaĵoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/04/syria/ Совбез ООН осудил насилие в Сирии] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] registaraj trupoj pafis al la [[Italio|itala]] militiŝpo ''Bersagliere'' misilon, kiu falis je 2 km de ĝi. Ĉu temas pri intenca atako — ankoraŭ ne estas konata.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/missile/ Ливийцы атаковали корабль ВМС Италии] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Rusio|rusia]] pianisto [[Nikolaj Petrov (pianisto)|Nikolaj Petrov]]. Li havis 68 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/petrov/ Умер пианист Николай Петров] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke la [[Liberiga Armeo de la Sudana Popolo]] deklaris pafĉesigon kaj konsentis intertrakti kun la registaro de [[Sud-Sudano]].<ref>[http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7720DZ20110803 S.Sudan rebel group declares ceasefire] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190825120228/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7720DZ20110803 |date=2019-08-25 }} {{en}}</ref> * Almenaŭ 5 homoj estis vunditaj dum interpuŝiĝoj de la [[Ŝijaismo|ŝijaismaj]] movadoj [[Amal]] kaj [[Hizbulaho]] en la sudo de [[Libano]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/leb/ На юге Ливана прошли столкновения между шиитами] {{ru}}</ref> * En [[Kairo]] ([[Egiptio]]) komenciĝis juĝprocezo je la eks-prezidanto [[Hosni Mubarak]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/allrise/ В Каире начался суд над Хосни Мубараком] {{ru}}</ref> == 4-a de aŭgusto == * La [[ĉefministro de Pollando]] [[Donald Tusk]] sciigis, ke pro konkludoj de la enketkomisiono pri la [[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] perdis siajn postenojn 10 altaj oficiroj kaj 3 generaloj de la aerfortoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/04/polish/ Из-за катастрофы под Смоленском офицеры польских ВВС лишились работы] {{ru}}</ref> * Matene apud [[Mumbai]] ([[Barato]]) ekdronis la ŝipo ''M.V. Rak Carrier''. Ĉiuj 30 skipanoj estis savitaj.<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/article2321400.ece Nine crewmen rescued from sinking ship] {{en}}</ref> * Speciala tribunalo por enketado de trouzoj de plenpovoj fare de aŭtoritatoj ordonis komenci enketadon pri la prezidanto de la [[Internacia Monunua Fonduso]] [[Christine Lagarde]]. Ŝi etas supozata pri enmiksiĝo en juĝprocezon inter la komercisto ''Bernard Tapie'' kaj la banko [[Bernard Tapie]] en [[2007]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/04/lagarde/ В отношении нового директора МВФ началось расследование] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Turkio]] [[Abdullah Gül]] aprobis novan plej altan militestraron de la lando. Estro de la ĝenerala ŝtabo iĝis [[Necdet Ozel]], la komandestro de teraj trupoj — generalo [[Hayri Kivrikoglu]], la komandestro de marfortoj — la admiralo [[Emin Murat Bilgel]], la komandestro de aerfortoj — generalo [[Mehmet Erten]], la ĝendarmaron estros la generalo [[Bekir Kalyoncu]].<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=president-gul-approves-turkeys-new-top-military-brass-2011-08-04 President Gül approves Turkey's new top military brass]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> == 5-a de aŭgusto == * En [[Pollando]] estis malestablita la elita 36-a regimento de la transporta aviado, kiu veturigis altrangulojn. Ĝiajn funkciojn ekprenos la flugkompanio [[Polskie Linie Lotnicze LOT|LOT]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/05/regiment/ Польша распустила специальный президентcкий авиаполк] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Ascensión]] ([[Meksiko]]) demisiis ĉiuj 26 policanoj proteste kontraŭ antaŭnelonga murdo de 2 policanoj kaj regulaj atakoj kontraŭ ili fare de narkotikistoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/05/allout/ В мексиканском городе уволились все полицейские] {{ru}}</ref> * La eksa ĉefministro de [[Ukrainio]] [[Julija Timoŝenko]] estis arestita. Oni akuzas ŝin pri trouzo de plenpovoj dum fari interkonsenton pri gaso kun Rusio en [[2009]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/05/timarrest/ Юлия Тимошенко арестована] {{ru}}</ref> * La eksa vic-ĉefministro de [[Pollando]] [[Andrzej Lepper]], estro de la partio [[Memdefendo de la Respubliko Pollando]] estis trovita morta en [[Varsovio|varsovia]] oficejo de la partio. Oni diras ke li pendumis sin. Li havis 57 jarojn.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14424247 Scandal-hit Polish politician Andrzej Lepper dead] {{en}}</ref> * Vespere helikoptero de [[ISAF]] estis trafita de misiilo de [[talibano]]j en la [[provinco Vardak]] ([[Afganio]]). Pereis 38 homoj, inkluzive 31 batalantojn de la [[Usono|usona]] speciala taĉmento. Tio estas plej granda homperdo de la [[usona armeo]] en Afganio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/06/special/ При крушении вертолета в Афганистане погиб 31 спецназовец США] {{ru}}</ref> == 6-a de aŭgusto == * Pli ol 300 mil homoj manifestaciis en [[Israelo]], postulante socian justecon, malaltigon de prezoj pri malmoveblaĵoj ktp. 280 mil protestis en [[Tel-Avivo]], 20 mil en [[Jerusalemo]].<ref>[http://www.jpost.com/NationalNews/Article.aspx?id=232732 Over 300,000 protest across country against cost of living] {{en}}</ref> * Vespere en la urboparto [[Tottenham]] de [[Londono]] ([[Britio]]) ekflamis tumultoj, kiam amaso de ĉirkaŭ 300 homoj kolektiĝis apud policejo kun krioj "restarigu justecon", poste bruligis du [[Policaŭto|policaŭtojn]] kaj [[Duetaĝa buso|duetaĝan buson]] kaj disfrakasis kelkajn vendejojn. Amasan indignon kaŭzis interpuŝiĝo la {{daton|4|aŭgusto}}, dum kiu lokulo ''Mark Duggan'' estis pafmortigita dum interpafado kontraŭ polico.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-14434318 Riots in Tottenham after Mark Duggan shooting protest] {{en}}</ref> 26 policanoj estis vunditaj, 42 homoj arestitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/arrests/ После беспорядков в Лондоне арестованы 42 человека] {{ru}}</ref> * El ĉeborda parto de la provinco [[Ĝeĝjango]] ([[Ĉinio]]) estis evakuitaj pli ol 200 mil homoj kaj pliaj 80 mil — el la provinco [[Fuĝjano]]. Tion kaŭzis la tajfuno ''Mujfa'', kies rapideco estas taksata je 162 kilometrojn hore.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/06/evacuated/ На юго-востоке Китая эвакуировали около 300 тысяч человек] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Japanio]] [[Naoto Kan]] alvokis al rezigno pri [[atoma energio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/06/nuclearfree/ Японский премьер призвал отказаться от ядерной энергии] {{ru}}</ref> * En [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]], finiĝis la [[84-a SAT-Kongreso 2011]]. == 7-a de aŭgusto == [[Dosiero:Vikipedio 150000.png|eta|dekstra|150px|La Esperanta Vikipedio atingis 150 000 artikolojn]] * La [[Esperanto-Vikipedio]] trapasis limon je 150 000 artikoloj. * La tumultoj, antaŭtage ekflamiĝintaj en la urboparto [[Tottenham]] de [[Londono]] ([[Britio]]), transiris al la najbara urboparto [[Enfield (Londono)|Enfield]]. Ilin partoprenis ĉirkaŭ 200 homoj. En Tottenham jam estis arestitaj 55 homoj.<ref>[http://news.sky.com/home/uk-news/article/16045049 Arrests In Enfield Amid Looting And Violence] {{en}}</ref> * La teamo de [[Rusio]] venkis la teamon de [[Svislando]] en la Superfinalo de [[Eŭropa Ligo de plaĝa volejbalo]] — 6:4.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/final/ Сборная Россия по пляжному футболу выиграла Суперфинал Евролиги] {{ru}}</ref> * En [[Nepalo]] ekvalidis malpermeso pri fumado en publikaj lokoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/ban/ В Непале запретили курить в общественных местах] {{ru}}</ref> * Arkeologoj de la muzeo-protektejo ''Kulikovo pole'' ({{eo}} ''Kulikova kampo'') ([[Tula provinco]], [[Rusio]]) trovis la urbon-fortreson [[Divjagorsk]], kiu datiĝas je la [[12-a jarcento]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/ancient/ В Тульской области нашли руины древнего города] {{ru}}</ref> * En [[Usono]] okazas striko de 45 mil kunlaborantoj de la firmao [[Verizon]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/verizon/ 45 тысяч сотрудников Verizon устроили забастовку] {{ru}}</ref> * Frumatene armeaj trupoj eksturmis la urbon [[Dair az-Zaŭr]] ([[Sirio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/tanks/ Сирийские войска начали штурм мятежного города] {{ru}}</ref> Opozicio sciigas pri 38 mortigitoj kaj dekoj da vunditoj. Almenaŭ 7 homoj estis mortigitaj en la [[gubernio Homs]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/syria/ При штурме мятежного города в Сирии убиты 20 человек] {{ru}}</ref><ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/more/ Количество погибших в Сирии приблизилось к 60] {{ru}}</ref> == 8-a de aŭgusto == * Laŭ [[Libio|libiaj]] aŭtoritatoj [[NATO]] bombardis vespere la vilaĝon ''Maĝer'' apud [[Zliteno]], sekve de kio peris 20 viroj, 32 virinoj kaj 33 infanoj. NATO neas tion.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/09/deny/ НАТО отказалось признать гибель 85 человек в результате авиаудара] {{ru}}</ref> * Tumultoj ekflamis en [[Birmingham]] ([[Britio]]). Amasoj de junuloj atakis vendejojn kaj [[McDonalds]] en centro de la urbo. 9 homoj estis arestitaj, en kelkaj stratoj polico starigis barojn. En Londono tumultoj disvastiĝis en pliajn urbopartojn: [[Hackney]], [[Croydon]], [[Lewisham]] kaj [[Peckham]]. La ĉefministro [[David Cameron]] deklaris, ke li ĉesigos sian ferion kaj revenos el [[Sardinio]] en Brition. Same faros la urbestro de Londono [[Boris Johnson]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/09/birmingham/ Во втором по величине городе Великобритании начались погромы] {{ru}}</ref> * [[Saud-Arabio]] revokis sian ambasadoron el [[Sirio]] kaj alvokis la sirian prezidanton okazigi reformojn ĝis estas tempo por tio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/08/king/ Саудовская Аравия отозвала посла из Сирии] {{ru}}</ref> == 9-a de aŭgusto == * En [[Uzbekio]] estis blokita aliro al plej popularaj alilandaj retpaĝoj, inkluzive [[LiveJournal]], retejoj de [[Deutsche Welle]], [[Reuters]] kaj aliaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/block/ В Узбекистане усилили интернет-блокаду] {{ru}}</ref> * La helikopteroj [[An-12]] de la flugkompanio [[Avis-Amur]], fluginta el [[Komsomolsko-ĉe-Amuro]] al la flughaveno [[Kepevejem (flughaveno)|Kepevejem]] ([[Ĉukotko]], [[Rusio]]), kraŝis je 82 km de la vilaĝo [[Omsukĉan]] ([[Magadana provinco]]). Ĉiuj 11 skipanoj kaj pasaĝeroj pereis.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/blackbox/ В Магаданской области найден "черный ящик" Ан-12] {{ru}}</ref> * En retpaĝoj de [[Sirio|siria]] opozicio aperis informoj, ke la 72-jara eksa ministro pri defendo ''Ali Habib'', demisiita antaŭtage pro "malbona sanstato", estis trovita morta en hotelo en [[Damasko]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/09/habib/ Сирийские оппозиционеры объявили о смерти бывшего министра обороны] {{ru}}</ref> * Daŭras tumultoj en [[Britio]]. Mortis en malsanulejo 26-jara pafvundita viro, trovita en aŭto en [[Croydon]]. En [[Londono]] estis arestitaj 525 homoj, 100 estis akuzitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/09/victim/ В лондонских беспорядках появился первый погибший] {{ru}}</ref> En [[Manchester]] kaj ties antaŭurboj, kaj en diversaj lokoj de [[West Midlands]] vespere okazis tumultoj. En Londono surstraten eliris 16 mil policanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/10/anew/ В Манчестере вновь произошли уличные беспорядки] {{ru}}</ref> * Pasaĝera ŝipo, veturiganta pli ol 100 homojn de [[Granda Komoro]] al [[Anjuano]], (la [[Komoroj]]) averiis. Pereis 50 homoj.<ref>[http://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFL6E7J90Z220110809 At least 50 drown after Comoros boat capsizes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304220330/http://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFL6E7J90Z220110809 |date=2016-03-04 }} {{en}}</ref> == 10-a de aŭgusto == * La eksa [[Sirio|siria]] ministro pri defendo ''Ali Habib'' malaprobis en televidelpaŝo onidirojn pri sia morto.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/habib/ Экс-министр обороны Сирии опроверг слухи о своей смерти] {{ru}}</ref> * [[Britio|Brita]] polico unue ricevis permeson uzi [[akvoĵetilo]]jn por dispelado de tumultantoj. En [[Londono]] jam estis arestitaj 768 homoj, akuzitaj 126. Oni sciigas pri 4 pereintoj kaj centoj da vunditoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/cameron/ Английской полиции впервые разрешили применить брандспойты] {{ru}}</ref> * Retejo de [[ISAF]] sciigis, ke per punkta bato en la [[provinco Vardak]] ([[Afganio]]) estis neniigitaj de [[talibano]]j, kiuj la {{daton|6|aŭgusto}} paffaligis la helikopteron de ISAF, mortiginte 38 usonanojn. Interalie estis mortigita la talibana komandestro ''Mullah Mohibullah''.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/taliban/ Американцы отомстили талибам за сбитый вертолет НАТО] {{ru}}</ref> * La armitaj fortoj de [[Nord-Koreio]] dufoje pripafis la insulon [[Jophjondo]] ([[Sud-Koreio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/korea1/ КНДР во второй раз за день обстреляла юнжнокорейский остров Енпхендо] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Japanio]] [[Naoto Kan]] deklaris, ke li eksiĝos post kiam la parlamento aprobos la du leĝprojektojn — pri [[Renoviĝanta energio|renoviĝantaj energifontoj]] kaj lanĉo de ŝtataj obligacioj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/naoto/ Премьер-министр Японии назвал условия отставки] {{ru}}</ref> * [[Rospotrebnadzor]] portempe malpermesis flugadon de la helikopteroj [[An-12]] en [[Rusio]]. Tion kaŭzis la antaŭtaga kraŝo de la helikoptero An-12 en [[Magadana provinco]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/antwelve3/ Ространснадзор приостановил полеты Ан-12] {{ru}}</ref> * [[Ĉinio]] komencis provŝipadon de sia unua aviadilŝipo [[Ŝi Lan]], kiu eliris el ŝipkonstruejo en la urbo [[Dalian]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/10/carrie/ Китай начал ходовые испытания своего первого авианосца] {{ru}}</ref> == 11-a de aŭgusto == * En [[Aŝa distrikto]] de [[Ĉeljabinska provinco]] ([[Rusio]]) pro paneo de bremsoj renversiĝis 63 vagonoj kun karbo. 2 fervojistoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/11/derail/ В Челябинской области сошел с рельсов состав с углем] {{ru}}</ref> == 12-a de aŭgusto == * En [[Ĥasavjurto]] ([[Dagestano]], [[Rusio]]) du nekonatoj pripafis homojn elirantajn el moskeo post vendreda preĝo. Du policanoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/12/hasavyurt/ При обстреле мечети в Хасавюрте погибли два человека] {{ru}}</ref> * La ministraro de [[Italio]] en speciala kunsido aprobis kontraŭkrizan planon kiu ebligos ŝparadon de 20 miliardoj da [[eŭro]]j en [[2012]], 25 miliardoj en [[2013]] kaj likvidi la defeciton ĝis 2013.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/13/cuts/ Совет министров Италии принял план экономии бюджета] {{ru}}</ref> * En [[Pollando]] apud la vilaĝo ''Baba'' je 16:15 (loka horo) desurreliĝis tri vagonoj kaj lokomotivo de la trajno, sekvinta el [[Varsovio]] al [[Katowice]]. 4 homoj pereis, dekoj estis vunditaj.<ref>[http://www.tvn24.pl/0,1713805,0,1,wykoleil-sie-pociag-cztery-osoby-zginely-wielu-rannych,wiadomosc.html Nie znaleźli już nikogo więcej pod wagonem]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pl}}</ref> * [[Meksiko|Meksikaj]] militistoj trovis en la urbo [[Tijuana (komunumo)|Tijuana]] tunelon 300 metrojn longa, kiu kondukis al Usono. Ĝi ne estis finkonstruita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/13/tunnel/ На границе Мексики и США нашли 300-метровый тоннель] {{ru}}</ref> * La intertrakto de la prezidanto de [[Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]] kaj la prezidanto de [[Ukrainio]] [[Viktor Janukoviĉ]] finiĝis senrezulte.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/12/stop/ Переговоры президентов России и Украины закончились провалом] {{ru}}</ref> * La [[Ŝijaismo|ŝijaisma]] partio [[Al-Vefak]], plej grava en [[Barejno]], deklaris pri bojkoto de la parlamenta balotado en [[septembro 2011]], ĉar laŭ ĝi post subpremado printempe de la ŝijaismaj protestoj la parlamento perdis leĝecon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/13/bahrain/ Шииты отказались участвовать в парламентских выборах в Бахрейне] {{ru}}</ref> * En [[Norda maro]] je 180 km de la bordo de [[Skotlando]] en la [[nafto]]elminiganta platformo ''Gannet'' mastrumata de [[Shell]] okazis naftoliko.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/business-14513509 Shell fights spill near North Sea oil platform] {{en}}</ref> * La prezidanto de [[Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]] aprobis la ukazon establantan sankciojn kontraŭ [[Libio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/12/medvedev/ Медведев ввел санкции против Ливии] {{ru}}</ref> == 13-a de aŭgusto == * Aviadilo [[Cessna 207]], fluginta al la vilaĝo [[Anvik]], kraŝis vespere apudla vilaĝo [[McGrath]] je 360 km nord-okcidente de [[Anchorage]] ([[Alasko]], [[Usono]]). Stiristo kaj unu pasaĝero pereis, 4 estis vunditaj.<ref name="При крушении двух">[http://www.lenta.ru/news/2011/08/15/idaho/ При крушении двух самолетов в США погибли шесть человек] {{ru}}</ref> * Dum la konĉerto en foiro en [[Indianao]] ([[Usono]]) kraŝis scenejo. Ĉirkaŭ 40 homoj estis grave vunditaj, 7 pereis tuj aŭ mortis en malsanulejoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/indiana/ Число жертв обрушения сцены в Индиане достигло семи человек] {{ru}}</ref> == 14-a de aŭgusto == * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj okupis la urbon [[Surman]] je 70 km de [[Tripolo]] kaj plejparton da la urbo [[Zaŭija]] je 47 km de ĝi.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/15/rebel/ Ливийские повстанцы захватили город к западу от Триполи] {{ru}}</ref> * Apud la urbo [[Hub]] ([[Pakistano]]) falis je krutaĵo pasaĝera buso kun pilgrimantoj. Pereis almenaŭ 25 homoj.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-08/14/c_131048409.htm Pakistan's bus accident death toll rises to 25] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120306132848/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-08/14/c_131048409.htm |date=2012-03-06 }} {{en}}</ref> * Matene [[Sirio|siriaj]] tankoj kaj militŝipoj komencis pripafadon de la urbo [[Latakia]]. Ĝis vespere pli ol 20 homoj pereis, kelkdekoj estis vunditaj. Antaŭnokte grandaj rastadoj okazis en antaŭurboj de [[Damasko]] — Sakba kaj Hamrija. La registaro de [[Kanado]] deklaris plifortigon de sankcioj kontraŭ Sirio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/14/warships/ От действий ВМС Сирии погибли десятки человек] {{ru}}</ref> * Apud la flughaveno de [[Burley]] ([[Idaho]], [[Usono]]) kraŝis malgranda aviadilo. Ĉiuj 4 homoj pereis.<ref name="При крушении двух"/> == 15-a de aŭgusto == * La reprezentanto de la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] [[Ali Auĝali]] estis oficiale akreditita en [[Usono]]. Samtempe estis malfermita la libia ambasadorejo. Diplomatan vizon li ricevis la {{daton|12|aŭgusto}}. Antaŭe Ali Auĝali servis kiel ambasadoro de Libio en Usono, sed en [[februaro 2011]] transiris al ribeluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/16/approved/ США аккредитовали посла ливийских повстанцев] {{ru}}</ref> == 16-a de aŭgusto == * Pli ol 600 militistoj kaj policanoj estis senditaj la la norda parto de [[Honduro]] por ĉesigi armitajn konfliktojn inter vilaĝanoj kaj terposedantoj. Ekde la {{daton|15|aŭgusto}} tie jam pereis 11 homoj.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/08/16/honduras.troops.deployed/index.html?hpt=hp_t2 "Troops deployed to northern Honduras after clashes leave 11 dead"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121024061521/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/08/16/honduras.troops.deployed/index.html?hpt=hp_t2 |date=2012-10-24 }} {{en}}</ref> * La [[Suda Insulo (Nov-Zelando)|Sudan Insulon]] ([[Nov-Zelando]]) trafis plej forta neĝblovo ekde [[1939]]. Flughavenoj en 4 urboj malfunkciis, 20 mil domoj restis sen elektro.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/16/raresnow/ На Новую Зеландию обрушился сильнейший за 70 лет снегопад] {{ru}}</ref> * [[Sirio|Siria]] armeo eksieĝis [[Latakio]]n.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/16/latakia/ Сирийские войска взяли в осаду город Латакия] {{ru}}</ref> * Aerarmeo de [[Israelo]] faris kvin batojn al [[Sektoro Gazo]]. Estis vunditaj, laŭ palestinaj fontoj, kelkaj homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/16/raids/ Израильские самолеты нанесли серию ударов по сектору Газа] {{ru}}</ref> * [[Ĉina armeo]] esieĝis budhisman monaĥejon en la provinco [[Siĉŭano]] post kiam antaŭtage tie [[Sinbruligo|sinbruligis]] 29-jara monaĥo ekkrianta lozungojn subtene al la [[dalaj-lamao]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/16/monk/ Китайская армия взяла в осаду тибетский монастырь] {{ru}}</ref> == 17-a de aŭgusto == * Estis relanĉita la tria [[Nuklea reakciujo|reaktoron]] en la [[atomstacio Tomari]] en [[Japanio]] — unue post la [[Tertremo de Sendajo en 2011|tertremo kaj cunamo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/resumption/ В Японии впервые с аварии на "Фукусиме" запустили ядерный реактор] {{ru}}</ref> * Kvanto de akuzitoj pri komplico al pogromoj en [[Londono]] ([[Britio]]) jam superis 1000.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/charges/ Число привлеченных к суду британских погромщиков превысило тысячу] {{ru}}</ref> * La prototipoj de la [[Rusio|rusia]] ĉasaviadilo de la kvina generacio [[Suĥoj PAK FA]] ''Т-50-1'' kaj ''Т-50-2'' faris unua flugon kadre de la aviadekspozicio MAKS-2011 en la urbo [[Ĵukovskij]] ([[Moskva provinco]], Rusio). Ĝi daŭris 22 minutojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/pakfa/ ПАК ФА совершил первый полет на МАКС-2011] {{ru}}</ref> * ''[[The Guardian]]'' publikigis rezultojn de la enketado, kiun okazigis kunlaboranto de humanisma organizaĵo, aganta en [[Afriko]], ''The Guardian''. Laŭ ĝi, aviadilo en kiu troviĝis la [[ĝenerala sekretario de UN]] [[Dag Hammarskjöld]] en [[1961]], ne akcidentis, sed estis paffaligita de alia aviadilo, kaj [[Britio|britaj]] aŭtoritatoj kaŝis tion.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/aug/17/dag-hammarskjold-un-secretary-general-crash Dag Hammarskjöld: evidence suggests UN chief's plane was shot down] {{en}}</ref> * La [[Sirio|siria]] ŝtata novaĵagentejo [[SANA]] deklaris, ke la militoperacoj en la urboj [[Latakio]] kaj [[Deir ez-Zor]] estas ĉesigitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/withdraw/ Власти Сирии заявили о завершении операций в двух городах] {{ru}}</ref> * En [[Jemeno]] estis establita la [[Nacia Konsilio de la Fortoj de Paca Revolucio]], kiu strebos pacan transiron de la potenco de la nuna prezidanto [[Ali Abdula Saleh]]. Ĉirkaŭ 800 reprezentantoj de la jemena opozicio elektis 143 komitatanojn. La Konsilio estos postulanta internacian agnoskon de si kiel sola laŭleĝa potenco en la lando.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/council/ Йеменская оппозиция собрала совет для свержения президента] {{ru}}</ref> * La tribunalo, enketanta la murdon de la [[Libano|libana]] ĉefministro [[Rafik Hariri]] la {{daton|14|februaro}} [[2005]], publikigis materialojn de la akuza akto. Laŭ ĝi al la murdo komplicas kvar anoj de [[Hizbulaho]]: Salim Ĝamil Ajaŝ, Mustafa Amin Badreddin, Husejn Hasan Onejsi, Asad Hasan Sabra. Hizbulaho neas tion.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/rafiq/ Трибунал обнародовал итоги расследования убийства ливанского премьера] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar Asad]] diris en telefona interparolo kun la [[Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Ban Ki-moon]], ke ĉiuj militaj operacoj en la lando estas ĉesigitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/assad/ Башар Асад объявил о прекращении всех военных операций в Сирии] {{ru}}</ref> * En [[provinco Hakkâri]] ([[Turkio]]) batalantoj de la [[Kurdistana Laborista Partio]] atakis kolonon de la turka armeo. 8 militistoj pereis, 11 estis vunditaj. Responde al tio vespere aerarmeo de Turkio bombardis bazojn de kurdaj batalantoj en norda parto de [[Irako]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/kurdbomb/ Турецкие самолеты нанесли удары по базам курдских боевиков в Ираке] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Estonio]] [[Toomas Hendrik Ilves]] okazigis en [[Talino]] neoficialan renkontiĝon kun la 14-a [[dalaj-lamao]] [[Tenzin Gyatso]]. La [[Ĉinio|ĉina]] ambasadoro en Estonio protestis.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/meet/ Президент Эстонии встретился с Далай-ламой] {{ru}}</ref> * En montaro en la suda parto de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) estis mortigitaj 7 teroristoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/boeviki/ В горах Чечни убиты семь боевиков] {{ru}}</ref> == 18-a de aŭgusto == * [[Sabloŝtormo]] trafis la urbon [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]] ([[Arizono]], [[Usono]]). Ĝia rapideco atingis 27 metrojn sekunde.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/19/duststorm/ Финикс накрыла песчаная буря] {{ru}}</ref> * Forta uragano trafis la lokon en norda [[Belgio]], kie okazis la muzikfestivalo [[Pukkelpop]]. Almenaŭ 3 homoj pereis kaj kelkdekoj estis vunditaj, el kiuj ĉirkaŭ 10 grave.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/hurricane/ На рок-фестивале в Бельгии из-за урагана погибли три человека] {{ru}}</ref> * La oficiala listo de viktimoj de la reĝimo de [[Pinochet]] pliiĝis je 9800 homoj. Entute kvanto de viktimoj egalas al 40 018 homoj, el kiuj 3 065 estis mortigitaj aŭ malaperis.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-14584095 Chile recognises 9,800 more victims of Pinochet's rule] {{en}}</ref> * Kamikazo en farĉita je eksplodaĵoj aŭto eksplodis antaŭ la enirejo de [[Usono|usona]] militbazo en [[Gardez]] ([[Afganio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/18/explosion/ У входа на базу США в Афганистане взорвался смертник] {{ru}}</ref> * [[Usono]], [[Britio]], [[Germanio]] kaj [[Francio]] alvokis la prezidanton de [[Sirio]] [[Baŝar Asad]] demisii. Usono krome arestis ĉiujn aktivojn de siriaj potencoj en Usono kaj malpermesis importon de nafto kaj naftproduktoj el Sirio. Tio koncernas kvin ŝtatajn firmaojn: General Petroleum Corporation, Syrian Company for Oil Transport, Syrian Gas Company, Syrian Petroleum Company kaj Sytrol.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/assad1/ Мировое сообщество призвало Башара Асада уйти в оставку] {{ru}}</ref> * Apud la urbo [[Ejlato]] ([[Israelo]]) estis atakita buso kun ekferiantaj militistoj. Baldaŭ eksplodis kelkaj bomboj, celantaj armean patrolon apud la limo kun [[Egipto]] kaj poste teroristoj pafis el de egipta teritorio, trafinte civilan aŭton. 7 homoj pereis, almenaŭ 26 estis vunditaj. Estis mortigitaj 2 teroristoj. [[Hamas]] neas sian komplicon je la atakoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/hamas/ ХАМАС опроверг причастность к терактам в Израиле] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj okupis la gravan naftouzinon en la urbo [[Az-Zavija]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/18/refinery/ Ливийские повстанцы захватили важный нефтяной завод] {{ru}}</ref> * En [[Madrido]] ([[Hispanio]]) miloj da homoj protestis kontraŭ multekosta baldaŭa vizito de la papo [[Benedikto la 16-a]], kiu kostos al la ŝtata buĝeto ĉirkaŭ 73 milionoj da [[usonaj dolaroj]]. Dum interpuŝiĝoj kontraŭ katolikaj pilgrimantoj kaj polico estis vunditaj 11 homoj, inkluzive de 2 policanoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/18/antipope/ На демонстрациях против папы Римского в Мадриде пострадали 11 человек] {{ru}}</ref> * La eksa vic-ĉefministro de [[Irako]] [[Tariq Aziz]], kondamnita al [[mortopuno]], petis la nunan ĉefministron [[Nuri al-Maliki]] rapidigi sian ekzekuton, ĉar li suferas je malsanoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/18/aziz/ Тарик Азиз попросил поскорее его казнить] {{ru}}</ref> * [[Svisio]] revokis sian ambasadoron el [[Sirio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/ambassador/ Швейцария отозвала посла из Сирии] {{ru}}</ref> * En [[Grozno]] ([[Ĉeĉenio]], [[Rusio]]) okazas operaco kontraŭ teroristoj, el kiuj 4 jam estis mortigitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/grozny/ Кадыров возглавил спецоперацию против боевиков в Грозном] {{ru}}</ref> == 19-a de aŭgusto == * Nova ŝarĝaviadilo [[Boeing 747-8F]] ricevis flugpermesojn de [[Federacia Aviada Administracio|FAA]] kaj [[EASA]].<ref>[http://boeing.mediaroom.com/index.php?s=43&item=1889 New Boeing 747-8 Freighter Certified for Entry into Service] {{en}}</ref> * La eksa ĉefministro de [[Libio]] [[Abdel Salam Ĝallud]] kun familianoj forveturis el [[Tripolo]] al [[Zintano]], kiun regas ribeluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/20/jalloud/ Бывший премьер-министр Ливии перешел к повстанцам] {{ru}}</ref> * [[Libio|[Libiaj]] ribeluloj okupis la centron de [[Zlitano]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/19/zliten/ Ливийские повстанцы отвоевали центр города Злитан] {{ru}}</ref> * [[AFP]] sciigas ke aerfortoj de [[Turkio]] jam bombardis 28 militbazojn de la [[Kurdistana Laborista Partio]] en Norda [[Irako]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/19/kurdbomb/ Турецкие ВВС разбомбили 28 баз курдов в Ираке] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ 200 homoj manifestaciis antaŭ la ambasadorejo de [[Israelo]] en [[Kairo]] ([[Egiptio]]), protestante kontraŭ antaŭtaga pereo de 5 egiptaj militistoj, supozate mortpafitaj el de israela helikoptero post la atako de teroristoj apud [[Ejlato]].<ref name="Египет отозвал">[http://www.lenta.ru/news/2011/08/20/withdraw/ Египет отозвал своего посла из Израиля] {{ru}}</ref> * En [[Kabulo]] ([[Afganio]]) okazis 5 eksplodoj, sekve de kio pereis 8 kaj estis vunditaj 10 homoj. Respondecon pri tio prenis al si [[Talibano]], kiu deklaris, ke ĝi atakis la kabulan oficejon de la [[Brita Konsilio]] en la tagon de sendependiĝo de la lando de [[Britio]] por memorigi tion al la revenintaj britoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/kabul1/ Число жертв серии терактов в Кабуле достигло восьми человек] {{ru}}</ref> * Okazis eksplodo en [[Sunaismo|sunaisma]] moskeo en la vilaĝo de la [[provinco Hajbero]] ([[Pakistano]]). Pereis inter 24 kaj 30 homoj, pli ol 70 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/mosque/ В Пакистане во время пятничной молитвы взорвали мечеть] {{ru}}</ref> * Matene apud nord-orienta marbordo de [[Japanio]] okazis tertremo. Laŭ la [[Geologia servo de Usono]] ĝia forteco egalis al 6,5 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/quake/ У берегов Японии произошло мощное землетрясение] {{ru}}</ref> * La administracio de la prezidanto de [[Usono]] decidis haltigi deportadon de [[kontraŭleĝaj enmigrantoj]], kiuj ne faris gravajn krimojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/deportations/ Обама прекратил массовые депортации нелегалов] {{ru}}</ref> == 20-a de aŭgusto == * En [[Zimbabvo]] dum funebra ceremonio je entombigo de eks-generalo ''Solomon Mujuru'', pereinta la {{daton|16|aŭgusto}} pro incendio en sia bieno, koliziis du aviadiloj ''K-8'', plenumantaj figurojn de plej alta [[aerobatiko]]. Aviadiloj ne kraŝis, neniu estis damaĝita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/21/collision/ На траурной церемонии в Зимбабве столкнулись самолеты] {{ru}}</ref> * Aviadilo [[Boeing 737]] de la flugkompanio [[First Air]], fluginta el [[Yellowknife (NOT)|Yellowknife]] al [[Resolute]] ([[Kanado]]), kraŝis en [[Nunavuto]]. Pereis 12 homoj el 15.<ref>[http://www.cbc.ca/news/canada/north/story/2011/08/20/north-air-crash.html Plane crash near Resolute Bay kills 12] {{en}}</ref> * La estro de [[Nord-Koreio]] [[Kim Jong-il]] alveturis en sia [[kirastrajno]] [[Rusio]]n por intertraktado.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/20/kim/ Кремль подтвердил приезд Ким Чен Ира] {{ru}}</ref> * La nacia teamo de [[Brazilo]] gajnis la [[Futbala Mondpokalo de Sub-20-jaruloj 2011|Mondpokalon pri futbalo inter junulaj teamoj]]. En finalo ĝi venkis teamon de [[Portugalio]] (3:2).<ref>[http://www.fifa.com/u20worldcup/news/newsid=1496365/index.html Brazil claim impressive fifth title] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111016030210/http://www.fifa.com/u20worldcup/news/newsid=1496365/index.html |date=2011-10-16 }} {{en}}</ref> * Vespere [[Libio|libiaj]] ribeluloj ekŝturmis [[Tripolo]]n.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/21/lastfight/ Повстанцы начали штурм Триполи] {{ru}}</ref> * Oni sciigis, ke [[Egiptio]] decidis revoki sian ambasadoron el [[Israelo]] ĝis la fino de enketado pri pereo de 5 egiptaj militistoj la {{daton|18|aŭgusto}}.<ref name="Египет отозвал"/> Tamen poste potenculoj refutis tion. Protestojn antaŭ la israela ambasadorejo en [[Kairo]] partoprenis ĉirkaŭ 1000 homoj<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/21/flag/ Египетские протестующие сорвали флаг с крыши посольства Израиля] {{ru}}</ref> * [[Hamaso]] deklaris ke fakta pafĉesigo kun [[Israelo]] ne plu validas post ties aeratakoj en [[Gaza Sektoro]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/20/gaza/ ХАМАС объявил о прекращении перемирия с Израилем] {{ru}}</ref> Kontraŭ la urboj [[Ofakim]] kaj [[Be'er Ŝeba]] estis lanĉitaj misiiloj, sekve de kio pereis 1 kaj etis vunditaj 7 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/20/rockets/ ХАМАС обстрелял Израиль ракетами] {{ru}}</ref> == 21-a de aŭgusto == * En [[Maĥaĉkalo]] ([[Dagestano]], [[Rusio]]) vespere okazis du eksplodoj, sekve de kio estis vunditaj 18 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/22/mahachkala1/ Ночные взрывы у махачкалинского гипермаркета признали терактом] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke plejparto da palestinaj movadoj helpe de [[Egiptio]] interkonsentis ĉesigi atakojn kontraŭ [[Israelo]] ekde la 9-a vespere (loka horo). Tamen vespere pripafado daŭris.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/truce/ ХАМАС заявил о прекращении ударов по Израилю] {{ru}}</ref> * Registaro de [[Libio]] alvokis al pafĉesigo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/21/truce/ Правительство Каддафи потребовало срочного перемирия] {{ru}}</ref> * [[The Sunday Times]] sciigas, referencante al polico, ke tumultojn en [[Londono]] partoprenis 30 mil homoj. Estis registritaj 3296 krimoj.<ref>[http://www.timesplus.co.uk/sto/?login=false&url=http%3A%2F%2Fwww.thesundaytimes.co.uk%2Fsto%2Fnews%2Fuk_news%2FNational%2FRiots%2Farticle705449.ece Police hunt 30,000 rioters] {{en}}</ref> * [[Israelo|Israelaj]] militistoj arestis en [[Cisjordanio]] 120 anojn de [[Hamaso]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/21/isrham/ Израильские военные арестовали 120 членов ХАМАСа] {{ru}}</ref> == 22-a de aŭgusto == * Prokuroraro konsentis nuligi akuzojn pri [[seksperforto]], starigitajn kontraŭ [[Dominique Strauss-Kahn]], direktoro de la [[Internacia Monunua Fonduso]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/drop/ Прокуратура согласилась снять обвинения с Доминика Стросс-Кана] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke la ĉefministro de [[Libio]] [[Bagdadi al-Mahmudi]] fuĝis el Tripolo eksterlanden kaj nun troviĝas en la insulo [[Ĝerbao]] ([[Tunizio]]). Libiaj ambasadorejo en [[Sirio]], [[Turkio]] kaj [[Alĝerio]] transiris al la flanko de ribeluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/premier/ От Каддафи сбежал премьер-министр] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Britio]] [[David Cameron]] deklaris, ke libiaj bankokontoj baldaŭ estos malfrostigitaj kaj redonitaj al Libio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/assets/ Великобритания отдаст ливийские счета революционерам] {{ru}}</ref> * En [[Utar-Pradeŝo]] ([[Barato]]) remorko de traktoro, en kiu troviĝis pli ol 70 homoj, renversiĝis kaj falis en apudvojan lagon. Almenaŭ 41 homoj pereis, 30 estis vunditaj. Ĉiuj pasaĝeroj estis [[Hinduismo|hinduismaj]] pilgrimantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/piligrims/ В Индии утонули более 40 паломников] {{ru}}</ref> * Matene estis pafmurdita la urbestro de [[Sergijev Posad]] ([[Rusio]]) ''Jevgenij Duŝko''. Li estis elektita en [[aprilo 2011]] kaj havis 35 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/22/siergiev/ Убит глава Сергиева Посада] {{ru}}</ref> * Laŭ [[Libio|libiaj]] oficialuloj dum ŝturmo de [[Tripolo]] jam pereis 1300 kaj estis vunditaj 5000 homoj. La [[Nacia Transira Konsilio]] deklaris pri aresto de [[Saif al-Islam Kadafi]]. La [[Internacia puna kortumo]] konfirmis tion.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/siege/ При штурме Триполи убиты 1300 человек] {{ru}}</ref> == 23-a de aŭgusto == * La [[Ĉinio|ĉina]] firmao [[China North Locomotive and Rolling Stock Industry Corporation]] subskribis kontrakton kun la [[Estonio|estona]] firmao [[AS EVR Cargo]] pri liverado al ĝi dum du jaroj 16 lokomotivoj. Tio estis unua kazo de vendado de ĉinaj lokomotivoj al [[Eŭropa Unio]].<ref>[http://www.chinacnr.com/Page/372/SourceId/1010/InfoID/4399/language/en-US/default.aspx China’s Railway Locomotive First Time for exportation to The EU Market] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150912023112/http://www.chinacnr.com/Page/372/SourceId/1010/InfoID/4399/language/en-US/default.aspx |date=2015-09-12 }} {{en}}</ref> * En militprovejo ''Aŝuluk'' ([[Astraĥana provinco]], [[Rusio]]) je ĉirkaŭ 17-a horo ([[moskva tempo]]) dum utiligado de obusoj okazis eksplodo. 6 militistoj pereis, 12 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/24/ashuluk/ По факту взрыва на полигоне Ашулук возбудили дело] {{ru}}</ref> * Je 13:51 (loka horo) tertremo forta je 5,9 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]] okazis en la orienta marbordo de [[Usono]] kaj [[Kanado]]. Ĝia epicentro troviĝis apud [[Mineral County (Okcidenta Virginio)|Mineral County]] ([[Okcidenta Virginio]], Usono). Damaĝoj estis.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/08/23/us-quake-usa-idUSTRE77M67120110823 Once-a-century earthquake rattles East Coast] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110826134253/http://www.reuters.com/article/2011/08/23/us-quake-usa-idUSTRE77M67120110823 |date=2011-08-26 }} {{en}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj ŝturmiris en ''Bab al-Azizija'', la rezidejon de [[Muamar Kadafi]] kaj baldaŭ okupis ĝin. Liba ŝtatestro kaj liaj filoj malĉeestis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/rebels/ Повстанцы прорвались в резиденцию Каддафи] {{ru}}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/23/taken/ Повстанцы захватили резиденцию Каддафи] {{ru}}</ref> * Matene [[Saif al-Islam Kadafi]] renkontiĝis kun ĵurnalistoj de [[Agence France-Presse]] kaj [[BBC News]] en la rezidejo de [[Muamar Kadafi]] ''Bab al-Azizija''. Li rifutis sciigojn pri sia kapto kaj deklaris, ke 75 % de [[Tripolo]] estas regata de la registaraj fortoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/son/ Сын Каддафи встретился с иностранными журналистами в Триполи] {{ru}}</ref> * [[Sirio|Siriaj]] opoziciuloj deklaris pri establo de la Nacia Konsilio el 50 homoj. Ĝi laŭ ili transprenu povon post eksiĝo de la nuna prezidanto [[Baŝar Asad]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/council/ Сирийская оппозиция создала Национальный совет] {{ru}}</ref> * [[Associated Press]], referencante al [[Turkio|turkaj]] militistoj, sciigas, ke dum lastaj 6 tagoj estis mortigitaj ĉirkaŭ 100 kaj vunditaj 80 [[Kurdoj|kurdaj]] batalantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/kurds/ Турецкая армия уничтожила 100 курдских боевиков за неделю] {{ru}}</ref> * En [[Ŝenĵeno]] ([[Ĉinio]]) finiĝis la 26-a somera [[Universiado]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/universiade/ Сборная России заняла второе место в медальном зачете Универсиады] {{ru}}</ref> == 24-a de aŭgusto == * [[Eŭropa Unio]] aldonis 15 personojn kaj 5 organizaĵojn el [[Sirio]] al listoj, enhavantaj tiujn, kontraŭ kiuj estas starigitaj sankcioj.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:245:0002:0002:EN:PDF Notice for the attention of the persons and entities to which restrictive measures provided for in Council Decision 2011/273/CFSP, as implemented by Council Implementing Decision 2011/515/CFSP, and in Council Regulation (EU) No 442/2011, as implemented by Council Implementing Regulation (EU) No 843/2011 concerning restrictive measures against Syria apply (2011/C 245/02)] {{en}}</ref> * La uragano ''Iren'' trafis [[Domingo]]n. 4 homoj pereis, pli ol 2000 domoj estis inunditaj, 16 plene detruitaj, 88 loĝlokoj estis blokitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/irene/ Жертвами урагана "Ирэн" стали пять человек] {{ru}}</ref> * En [[Tripolo]] ([[Libio]]) nekonatoj atakis ambasadorejon de [[Venezuelo]] kaj frakasis ĝin.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/loot/ В Триполи разгромили посольство Венесуэлы] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj deklaris, ke iu ajn mortiginta aŭ kaptinta [[Muamar Kadafi]] ricevos 1,6 milionojn da usonaj dolaroj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/24/muammar/ Повстанцы объявили награду за голову Каддафи] {{ru}}</ref> == 25-a de aŭgusto == * Armeaj trupoj de [[Muamar Kadafi]] embuskis apud [[Bin-Ĝavad]] kolonon da ribeluloj, mortiginte almenaŭ 20 kaj pelante aliajn al [[Ras-Lanuf]]. Tiel ili haltigis ofensivon al [[Sirto]]. En [[Tripolo]] daŭras interpafado.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/25/jawad/ Войска Каддафи сорвали наступление повстанцев на Сирт] {{ru}}</ref> * Kirastrajno de la [[Nord-Koreio|nordkoreia]] ŝtatestro [[Kim Jong-il]] forveturis el [[Rusio]] al [[Ĉinio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/25/kim/ Ким Чен Ир уехал из России через Внутреннюю Монголию] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Srilanko]] [[Mahinda Rajapaksa]] decidis aboli leĝojn pri [[esceptostato]]. Tio ekvalidos fine de la monato.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/lift/ На Шри-Ланке отменят 28-летнее чрезвычайное положение] {{ru}}</ref> * La [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] decidis, ke [[Libio]]n en ĉi organizaĵo reprezentos la [[Nacia Transira Konsilio]], kiu ĝis nun havis statuson de observanto.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/league/ Место Ливии в Лиге арабских государств отдали повстанцам] {{ru}}</ref> * Aerarmeo de [[Israelo]] bombis [[Sektoro Gaza|Sektoron Gaza]], sekve de kio pereis 2 kaj estis vunditaj almenaŭ 20 homoj. Estis neniigita armildeponejo kaj kontraŭleĝa tunelo. Tiu atako iĝis respondo al pripafado de [[Aŝkelono]] la {{daton|24|aŭgusto}}, sekve de kio estis vundita 9-monata bebo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/gaza/ ВВС Израиля нанесли новые удары по сектору Газа] {{ru}}</ref> == 26-a de aŭgusto == * En la urbo [[Ŝerŝel]] ([[Alĝerio]]) du kamikazoj eksplodigis sin apud kazernoj. Pereis 36 homoj, inkluzive 12 militistojn (laŭ [[AFP]] — 18 kaj 16).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/suicide/ В результате теракта в Алжире погибли 36 человек] {{ru}}</ref> * Tribunalo en [[Moskvo]] ([[Rusio]]) faris ordonon pri aresto de Dmitrij Pavluĉenkov, supozata organizanto de la murdo de [[Anna Politkovskaja]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/polit/ Арестован подозреваемый в организации убийства Политковской] {{ru}}</ref> * Daŭras batalado apud [[Sirto]] ([[Libio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/jets/ Британцы уничтожили бункер Каддафи в Сирте] {{ru}}</ref> * Aŭto farĉita je eksplodaĵoj trafis la oficejon de [[UN]] en [[Abuĝo]] ([[Niĝerio]]). Pereis 18 kaj estis vunditaj ĉirkaŭ 60 homoj. Respondecon pri tio prenis al si la islamisma grupo [[Boko Haram]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/abuja1/ Число жертв взрыва в Нигерии выросло до 18 человек] {{ru}}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/26/responsibility/ Нигерийские исламисты взяли на себя ответственность за взрыв в здании ООН] {{ru}}</ref> * La pasaĝera trajno N 6 de la fervoja kompanio [[Amtrak]] trafis la agrikulturan aŭton en [[traknivela pasejo]] en [[Nebrasko]] ([[Usono]]). Kelkaj homoj estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/derail/ В США сошел с рельсов пассажирский поезд] {{ru}}</ref> * Je 19:16 (loka horo) apud la vilaĝo ''Ĉernigovka'' (nemalproksime de la urbo [[Usurijsko]], [[Rusio]]) dum trejna flugo akcidentis la milita helikoptero [[Mi-24]]. 1 homoj pereis, 2 (laŭ aliaj 3) saviĝis. Post tio flugado de Mi-24 en la lando estis portempe ĉesigitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/mi24/ В Приморье разбился вертолет Ми-24] {{ru}}</ref> * Apud la vilaĝo ''Ŝuvoje'' ([[Egorjevska distrikto]], [[Moskva provinco]], [[Rusio]]) falis sporta aviadilo [[Jak-52]]. 2 homoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/yak/ При падении Як-52 в Подмосковье погибли два человека] {{ru}}</ref> * En [[Abĥazio]] komenciĝis prezidanta balotado.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/vote/ В Абхазии начались президентские выборы] {{ru}}</ref> * Tribunalo pliigis je 2 jaroj kaj 8 monatoj la tempon de malliberigo de la eks-prezidanto de [[Tajvano]] [[Chen Shui-bian]], kondamnita pro [[monlavado]] kaj falsado de dokumentoj.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-14678192 Taiwan ex-president Chen Shui-bian gets extra jail term] {{en}}</ref> * La ĉefministro de [[Japanio]] [[Naoto Kan]] eksiĝis de la posteno de la partiestro de la [[Demokrata Partio de Japanio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/naoto/ Премьер-министр Японии Наото Кан ушел в отставку] {{ru}}</ref> == 27-a de aŭgusto == * Okazis la prezidanta balotado en [[Singapuro]]. Venkis la eksa vic-ĉefministro [[Toni Tann]], kiu gajnis 35 % da voĉdonoj. Lia ĉefa rivalo [[Tan Ĉen Bok]] ricevis malpli je 0,3 %.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/singapore/ На выборах президента Сингапура потребовался пересчет голосов] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Sovetunio|soveta]], [[Rusio|rusia]] aktorino [[Ija Savvina]]. Ŝi havis 75 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/savvina/ Скончалась Ия Саввина] {{ru}}</ref> * La uragano ''Iren'' trafis [[Usono]]n, pro kio en [[Norda Karolino]] pereis 1 homo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/first/ В США из-за урагана "Ирэн" погиб человек] {{ru}}</ref> * Okazis eksplodo en uzino de plastikaĵoj en la urbo [[Gumi]] ([[Sud-Koreio]]), sekve de kio pereis 5 kaj estis vunditaj 2 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/blastkorean/ При взрыве на заводе в Южной Корее погибли пять человек] {{ru}}</ref> * [[Aleksandr Ankvab]] venkis en la prezidanta balotado en [[Abĥazio]], gajninte 54,9 %. Lia rivalo [[Sergej Ŝamba]] ricevis ĉirkaŭ 20 %.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/ankwab1/ ЦИК Абхазии подвел окончательные итоги выборов] {{ru}}</ref> * Pro pluvegoj rompiĝis la digo en la rivero [[Sunĵa]] ([[Ĉeĉenio]], [[Rusio]]). En [[Grozno]] pli ol 2400 homoj estis evakuitaj, 640 domoj inunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/damba/ Из-за прорыва дамбы в Грозном эвакуировали 2400 человек] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj deklaris pri trovo en la rezidejo de [[Muamar Kadafi]] ''Bab al-Azizija'' pli ol 150 kadavroj. Ili asertas, ke temas pri prizonuloj mortigitaj de gardistoj antaŭ foriro.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/prisoners/ В резиденции Каддафи нашли 150 тел] {{ru}}</ref> == 28-a de aŭgusto == * Respondecon pri terora ago en [[Ŝerŝel]] ([[Alĝerio]]), okazinta la {{daton|26|aŭgusto}} prenis al si la organizaĵo [[Al-Kaida en Islama Magrebo]]. Ties reprezentanto diris ke temas pri venĝo al Alĝerio pro ties subteno de la reĝimo [[Muamar Kadafi]]. Laŭ oficialaj deklaroj pereis 18 kaj estis vunditaj 26 homoj, laŭ [[Islamismo|islamistoj]] — 36 kaj 35.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/29/claimed/ Североафриканская "Аль-Каеда" взяла на себя ответственность за теракт в Алжире] {{ru}}</ref> * Vespere en la plej granda [[Sunaismo|sunaisma]] moskeo de [[Bagdado]] ([[Irako]]) ''Umm al-Kura'' okazis eksplodo, sekve de kio pereis 28 kaj estis vunditaj 37 homoj (laŭ [[Associated Press]] — 29 kaj 38, kaj inter pereintoj estis la parlamentano ''Halid al-Faĥdavi'').<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/29/bomber/ В Багдаде смертник взорвал 28 человек] {{ru}}</ref> * Pilotoj de la teamo [[Red Bull Racing]] [[Sebastian Vettel]] kaj [[Mark Webber]] gajnis la unuan kaj duan lokojn en [[Belgia Gran-Pri]] de [[Formulo 1]]. La trian lokon okupis [[Jenson Button]].<ref>[http://motor.ru/news/2011/08/28/race/ Гонщики Red Bull завоевали дубль на Гран-при Бельгии] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111107161109/http://motor.ru/news/2011/08/28/race/ |date=2011-11-07 }} {{ru}}</ref> * La [[Nacia Transira Konsilio]] rifuzis proponojn de [[Muamar Kadafi]] pri intertraktado.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/28/reject/ Повстанцы отвергли предложение Каддафи о переговорах] {{ru}}</ref> * [[Sirio|Siriaj]] registaraj trupoj faris rastadon en la [[provinco Idlib]]. Laŭ rajtdefendantoj almenaŭ 2 homoj pereis kaj 9 estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/28/shotdead/ Войска Асада провели рейд на северо-западе Сирии] {{ru}}</ref> * Almenaŭ 9 homoj iĝis viktimoj de la uragano ''Iren'' en [[Usono]]. Estis nuligitaj 8000 flugoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/toll/ Девять человек стали жертвами урагана в США] {{ru}}</ref> * [[Eŭropa Unio]] kaj [[NATO]] rifuzis agnoski laŭleĝecon de la prezidanta balotado en [[Abĥazio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/fake/ НАТО и ЕС отказались признать легитимность выборов в Абхазии] {{ru}}</ref> * La [[Rusio|rusia]] boksisto [[Aleksandr Povetkin]] venkis [[Ruslan Ĉagajev]] ([[Uzbekio]]) kaj iĝis "regula" mondĉampiono laŭ [[WBA]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/box/ Александр Поветкин выиграл бой с Русланом Чагаевым] {{ru}}</ref> * En la plaĝo de la hotelo Olympos en [[Kemer]] ([[Turkio]]) okazis eksplodo, sekve de kio estis vunditaj 15 homoj, inkluzive 7 rusianojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/blast/ От взрыва на турецком курорте пострадали семеро россиян] {{ru}}</ref> == 29-a de aŭgusto == * La [[Italio|itala]] novaĵaentejo [[ANSA]] sciigis, ke [[Muamar Kadafi]] kaŝas sin en la urbo [[Beni Valid]] ([[Libio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/ffffound/ Итальянские СМИ нашли убежище Каддафи] {{ru}}</ref> * Armeaj trupoj blokis la urbon [[Rastano]]n ([[Sirio]]), en kiun antaŭe fuĝis dekoj da dizertintoj-[[Sunaismo|sunaistoj]]. Aŭdiĝas pafado.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/troops/ Сирийские войска окружили город Растан] {{ru}}</ref> * La armeo de [[Israelo]] komencis pretigi [[Judoj|judajn]] loĝantojn de [[Cisjordanio]] al eblaj manifestacioj de palestinanoj post baldaŭa voĉdono en [[UN]] pri sendependiĝo de [[Palestino]].<ref>[http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/idf-training-israeli-settlers-ahead-of-mass-disorder-expected-in-september-1.381421 IDF training Israeli settlers ahead of 'mass disorder' expected in September] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110831114055/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/idf-training-israeli-settlers-ahead-of-mass-disorder-expected-in-september-1.381421 |date=2011-08-31 }} {{en}}</ref> * Post sephora interparolo kun la estro de [[Norda Ligo]] [[Umberto Bossi]] la ĉefministro de [[Italio]] [[Silvio Berlusconi]] konsentis ne enkonduki la «imposton por riĉuloj». Anstataŭe estis plialtigitaj aliaj impostoj kaj malaltigita subteno al lokaj registaroj.<ref>[http://www.euronews.net/2011/08/29/berlusconi-drops-tax-hike-for-the-rich/ Berlusconi drops tax hike for the rich]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> * La ministro pri eksteraj aferoj de [[Irano]] [[Ali Akbar Salehi]] deklaris, ke la prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar Asad]] devas konsideri «laŭleĝajn postulojn» de homoj, kiuj partoprenas kontraŭregistarajn manifestaciojn, ĉar alie tuta [[Mezoriento]] dronos en kaoso.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/salehi/ Иран призвал Сирию провести реформы] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] kaj opozicio interkonsentis okazigi la prezidantan balotadon ene de tri monatoj. Ĝis tiu tempo prezidantajn taskojn plenumos la nuna vic-prezidanto [[Abduraba Mansur Hadi]].<ref>[http://www.trust.org/alertnet/news/yemens-saleh-commits-to-presidential-elections-agency/ Yemen's Saleh commits to presidential elections-agency] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120324130831/http://www.trust.org/alertnet/news/yemens-saleh-commits-to-presidential-elections-agency/ |date=2012-03-24 }} {{en}}</ref> * Armeo de [[Jemeno]] sciigis pri mortigo de 26 kaj vundigo de 38 batalantoj de [[Alkaido]] en la sudo de la lando apud la urbo [[Zindĵibaro]]. Antaŭtage de militaviadiloj bombardis fortikaĵojn de teroristoj en sama distrikto.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/yemen/ Йеменские военные уничтожили 26 боевиков "Аль-Каеды"] {{ru}}</ref> * 20-jara [[Araboj|araba]] loĝanto de [[Cisjordanio]] kun tranĉilo en mane kaj krio ''Alaĥ akbar'' atakis homojn apud la noktoklubo ''Haoman 17'' ([[Jerusalemo]], [[Israelo]]) kaj vundis 7 aŭ 8 homojn, sed estis kaptita de policanoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/telaviv/ В Тель-Авиве палестинец ранил восемь человек] {{ru}}</ref> == 30-a de aŭgusto == * Vespere tri kamikazoj eksplodigis sin en [[Grozno]] ([[Ĉeĉenio]], [[Rusio]]). Pereis 8 kaj estis vunditaj 22 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/31/grozny/ В результате двойного теракта в Грозном ранены 22 человека] {{ru}}</ref> * En [[Duŝanbeo]] ([[Taĝikio]]) antaŭ la ''Palaco de nacioj'' estis solene malfermita la tutmonde plej alta ''flagstango'', kies alteco atingas 165 metrojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/31/highest/ В Душанбе открыли самый высокий флагшток в мире] {{ru}}</ref> * En [[Bolivio]] 5 altrangaj militistoj estis kondamnitaj al malliberigo pro mortigo de 64 partoprenantoj de manifestacio en [[2003]]. La generaloj [[Roberto Claros Flores]], [[Juan Veliz Herrera]], [[Jose Ovaldo Quiroga]], [[Gonzalo Alberto Rocabado]] kaj la admiralo [[Luis Alberto Aranda Granados]] estis kondamnitaj al inter 10 kaj 15 jaroj pro [[genocido]]. Du eksaj ministroj pasigos en malliberejo 3 jarojn pro komplico je tio.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-14725689 Bolivia: Senior officials jailed over 2003 protests] {{en}}</ref> * Kvanto de viktimoj de la uragano ''Iren'' en [[Usono]] atingis 30.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/30/irene/ Число жертв урагана "Ирэн" в США выросло до 40 человек] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Rusio|rusia]] kantistino de [[romanco]]j [[Alla Bajanova]]. Ŝi havis 97 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/30/bayanova/ Умерла исполнительница романсов Алла Баянова] {{ru}}</ref> * [[Israelo]] deklaris pri sendo de du militŝipoj al [[Ruĝa maro]] por preventi novajn atakojn de teroristoj el [[Egiptio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/30/ships/ Израиль отправил к берегам Египта два боевых корабля] {{ru}}</ref> * La eks-generalo de la ministerio pri internaj aferoj de [[Ukrainio]] ''Aleksej Pukaĉ'' agnoskis, ke li propramane murdis la ĵurnaliston [[Georgij Gongadze]].<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2011/08/30/6542729/ Пукач частично признал свою вину] {{ru}}</ref> * [[Alĝerio]] decidis transdoni [[Muamar Kadafi]] kaj liajn parencojn al la [[Internacia puna kortumo]], se ili provos eniri la landon el [[Libio]].<ref name="Алжир пообещал передать Каддафи">[http://www.lenta.ru/news/2011/08/30/aljazair/ Алжир пообещал передать Каддафи суду в Гааге] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj faris ultimaton al potenculoj de [[Sirt]]: ili devas kapitulaci ĝis la {{daton|3|septembro}}, alie la urbo estos ŝturmita.<ref name="Алжир пообещал передать Каддафи"/> * Almenaŭ 7 homoj estis mortigitaj de polico kaj armeo en [[Sirio]] dum la unua tago de [[Eid ul-Fitr]].<<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/30/syria/ Сирийские войска убили семерых демонстрантов] {{ru}}</ref> * La [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] plilongigis po plia jaro la mandaton de [[UNIFIL]] — la paciga misio en [[Libano]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/31/renewed/ Совет безопасности продлил мандат миссии ООН в Ливане] {{ru}}</ref> == 31-a de aŭgusto == * En [[Kroatio]] komenciĝis la juĝproceso kontraŭ la eks-ĉefpremero de la lando [[Ivo Sanader]], akuzata pri korupto.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/31/sanader/ В Хорватии начался процесс над бывшим премьер-министром] {{ru}}</ref> * La ministro pri eksteraj aferoj de [[Italio]] [[Franco Frattini]] deklaris, ke estis decidite malfrostigi bankokontojn de [[Libio]] kaj transdoni monon al la [[Nacia Transira Konsilio]]. Temas pri 500 milionoj da eŭroj.<ref>[http://www.repubblica.it/esteri/2011/08/31/news/cnt_boccia_ipotesi_invio_forza_militare_onu-21069849/ Cnt: "Gheddafi è qui, nostro diritto ucciderlo" Frattini: "Dopo Sirte, stop a missione Nato"] {{it}}</ref> * La [[Internacia Monunua Fonduso]] konsentis doni al [[Serbio]] 18-monatan krediton ĝis 1 miliardo da eŭroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/31/imf/ МВФ согласился выделить Сербии миллиард евро] {{ru}}</ref> * La armeo de [[Israelo]] arestis vespere en kontrolejo sude de [[Nabluso]] ([[Cisjordanio]]) [[Ŝejh Hasan Jusef]], unu el gvidantoj de [[Hamaso]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/09/01/hasan/ Израиль арестовал одного из лидеров ХАМАС] {{ru}}</ref> * La sekcio de [[Ruĝa Kruco]] en [[Niĝerio]] sciigis, ke pro inundoj, kaŭzitaj de pluvegoj, en ĉi lando ene de lasta semajno pereis pli ol 100 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/09/01/flood/ В результате наводнений в Нигерии погибли свыше 100 человек] {{ru}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj |commonscat=August 2011 |wikinewscat=Aŭgusto de 2011 }} {{2010-aj jaroj}} [[Kategorio:Aŭgusto laŭ jaroj]] [[Kategorio:Monatoj de 2011| 08]] du0wnw8grpm5i14j3k72wt9bskplvyp Atakoj en Norvegio (2011) 0 367815 9480940 9367618 2026-09-24T01:51:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480940 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Røyk frå Statsministerens Kontor cropped.jpg|eta|dekstra|300px|La ministeria kvartalo en Oslo nelonge post la eksplodo]] [[Dosiero:Norvegio Oslo1-Utøya2-Buskerud mapo.png|eta|dekstra|300px|Lokoj de la atakoj (la helege flava parto estas la [[provinco Buskerud]])]] La '''Atakoj en Norvegio (2011)''' estis du kunordigitaj [[Terora ago|teroraj]] atakoj okazintaj en [[Oslo]] kaj la proksima insuleto [[Utøya]] en vendredo, la [[22-an de julio|22-a de julio]], [[2011]]. La unua estis [[Bombo|bomba]] eksplodo en ''Regjeringskvartalet'', la ministeria kvartalo de [[Oslo]], je proksimume 26 minutoj post la 15-a horo, ekster la oficejo de la [[Ĉefministro de Norvegio|ĉefministro]] [[Jens Stoltenberg]] kaj aliaj registaraj konstruaĵoj.<ref>{{cite news |title=Norway attacks suggest political motive |location=UK |first=Peter |last=Beaumont |url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/22/oslo-bomb-suspicion-islamist-militants |newspaper=[[The Guardian]] |date=22 julio 2011 |accessdate=22 julio 2011}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722172158/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jul/22/oslo-bomb-suspicion-islamist-militants |date=2011-07-22 }}</ref> La eksplodo mortigis sep homojn kaj vundis plurajn aliajn. La dua atako okazis ĉ. 2 horojn poste ĉe junula tendarejo de Arbeidernes ungdomsfylking (AUF - Laborista Junulara Ligo), la junulara filio de la socidemokratia partio [[Arbeiderpartiet]] (AP - Laborista Partio) sur la insuleto [[Utøya]] en [[Tyrifjorden]], [[Buskerud]]. Armito en polica uniformo ekpafis al la tendumantoj, mortigante 69 el ili kaj vundante pli ol 100 aliajn.<ref>{{cite news | newspaper = The Wall Street Journal | date=23 julio 2011 | accessdate=23 julio 2011 | first1 = Charles | last1 = Duxbury | first2 = Kjetil | last2 = Hovland | url = http://online.wsj.com/article/SB10001424053111903461104576461862078291234.html?mod=WSJ_hp_LEFTTopStories | title = Savage Terror Attacks | quote = ...at Least 87 Dead}}</ref><ref>{{cite news | date=22 julio 2011 | accessdate=23 julio 2011 | first = Michael | last = Birnbaum | newspaper = The New York Times | url = http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html | title = At Least 80 Are Dead in Norway Shooting | first1 = Elisa | last1 = Mala | first2 = J David | last2 = Goodman}}</ref><ref>{{cite news | date=22 julio 2011 | accessdate=23 julio 2011 | newspaper = The Washington Post | title = Norway attacks: At least 87 dead in shootings at youth conference, Oslo explosion | url = http://www.washingtonpost.com/world/europe/norways-capital-shaken-by-bomb-blast/2011/07/22/gIQABA6dTI_story.html | quote = ...at least 80 people shot to death at a youth political conference outside Oslo after a massive explosion in the capital’s government district killed at least seven people, according to Norwegian police}}</ref> Polico arestis la 32-jaraĝan norvegon [[Anders Behring Breivik]], akuzante lin pri la pafado ĉe Utøya<ref name="VG-Storberget">{{cite news | lingvo = norvega | location = NO | first1=Erlend |last1=Skevik |first2=Atle |last2=Jørstad |first3=Stein-Erik |last3=Stormoen |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080602 |title=Storberget: - Den pågrepne er norsk|newspaper=[[Verdens Gang|VG Nett]] |date=22-a de julio 2011|accessdate=22 julio 2011}}</ref>. Breivik poste konfesis, ke li sola respondecis pri ambaŭ atakoj.<ref name="BBC-1">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14259356|titolo=Scores killed in Norway attack|alirdato=23 julio 2011|dato=23 julio 2011|verkaĵo=BBC}}</ref> Eŭropa Unio, NATO, kaj registaroj ĉirkaŭ la mondo esprimis kondamnon pri la atakoj, kaj kondolencojn kaj solidaron kun Norvegio. == Bombeksplodo en Oslo == [[Dosiero:2011 Oslo attacks map.svg|eta|maldekstra|170px|Mapo pri la ĉirkaŭaĵo de la eksplodo. {{Priskribo|#fe1717|Registara konstruaĵo.}} {{Priskribo|#fc9e27|Situo de ruinigita aŭto, ne tiu de la eksplodo mem.}} {{Priskribo|#6867f5|Konstruaĵo de la naftoministerio.}} ]] [[Dosiero:Statsministers kontor Office of the prime minister.jpg|eta|Oficejo de la Ĉefministro kun forblovitaj fenestroj nelonge post la eksplodo.]] [[Dosiero:Redningsmannskap, regjeringskvartalet..jpg|eta|[[Integra savsistemo|Krizrespondistoj]] respondas al la eksplodo]] Je la 15h26 (mezeŭropa somera zono), la 22-an de julio, 2011, fortega eksplodo okazis en la strato ''Grubbegata'', inter ''H-blokka'' kaj ''R4'' en la ministeria kvartalo, proksime de la oficejoj de la norvegia ĉefministro (''H-blokka'') kaj pluraj aliaj registaraj konstruaĵoj, kiel la Ministerio de Nafto kaj Energio kaj la Ministerio de Financo.<ref>{{cite news|title=Youth camp shooting after Oslo bomb|date=22 julio 2011|first=Andrew|last=Ward|work=Financial Times|location=Stockholm|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/24346904-b46c-11e0-9eb8-00144feabdc0.html | accessdate=22 julio 2011}}</ref> ''(Vidu mapon)'' La strato ĉirkaŭ la loko de la eksplodo pleniĝis je vitraj kaj alispecaj rubaĵoj post la eksplodo. Ruinigita aŭtomobilo videblis apud unu el la damaĝitaj konstruaĵoj. Grandega nubo el blanka fumo raportiĝis dum fajro plu brulis ĉe la naftoministeriejo. La eksplodon oni aŭdis ĝis distanco de almenaŭ 7 kilometroj. Post la eksplodo, la polico forigis la homojn el la ĉirkaŭaĵo kaj serĉis eventualajn aliajn eksplodilojn.<ref name="nyt">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html|titolo=Big Blast Hits Government Buildings in Central Oslo|dato=23 julio 2011|eldoninto=The New York Times}}</ref> Polico klopodis per amaskomunikiloj instigi la urbanojn evakui la mezan parton de Oslo.<ref>{{Cite web | url = http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ | title = Explosion rocks Oslo &#124; Events | work = Blogs | publisher = Reuters | date = | accessdate = 22 julio 2011 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-07-23 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20110722233601/http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ | arkivdato = 2011-07-22 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110722233601/http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ | archivedate = 2011-07-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110722233601/http://blogs.reuters.com/events/2011/07/22/explosion-rocks-oslo/ |arkivdato=2011-07-22 }}</ref> === Mortoj kaj vundoj === Sep mortigitoj konfirmiĝis pro la eksplodo<ref name=bbc>{{cite news | location = UK | title=Oslo: Bomb blast near Norway prime minister's office |first= |last= |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14252515 |newspaper=[[BBC News]] |date=22 julio 2011 |accessdate=22 julio 2011}}</ref> kun 15 vunditoj,<ref>{{cite news|location=UK|last=Hough|first=Andrew|title=Oslo explosion: 'several' dead, dozens injured after Norway city blast|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8655120/Oslo-explosion-several-dead-dozens-injured-after-Norway-city-blast.html|accessdate=22 julio 2011|newspaper=The Telegraph|date=22 julio 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-07-23|arkivurl=https://archive.today/20120529125756/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8655120/Oslo-explosion-several-dead-dozens-injured-after-Norway-city-blast.html|arkivdato=2012-05-29}} {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://english.aljazeera.net/news/europe/2011/07/2011722135232705239.html|titolo=Explosion hits Norwegian PM's office&nbsp;— Europe|alirdato=22 julio 2011|eldoninto=Al Jazeera English}}</ref> el kiuj 11 grave vundiĝis.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Explosion-At-Oslo-Government-Building-Containing-Prime-Ministers-Office-According-To-Reuters/Article/201107416035628?lpos=World_News_First_Home_Article_Teaser_Region_0&lid=ARTICLE_16035628_Explosion_At_Oslo_Government_Building_Containing_Prime_Ministers_Office%2C_According_To_Reuters|titolo=Explosion In Oslo Government Building|alirdato=22 julio 2011|verko=News|eldoninto=Sky}}</ref> Kuracisto ĉe la hospitalo de la Universitato de Oslo informis, ke la hospitala stabo kuracas vundojn al kapoj, torakoj kaj abdomenoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2011/07/blast-in-oslo-blows-out-government-office-building-windows/1|titolo=17 dead in Oslo bombing, shootings; Norwegian held - On Deadline - USATODAY.com|alirdato=23 julio 2011|dato=23 julio 2011|eldoninto=Content.usatoday.com}}</ref> Ĉefministro Jens Stoltenberg ne vundiĝis en la eksplodo. La ministro pri financoj, ''Sigbjørn Johnsen'', estis ferianta en Danio.<ref>{{cite news | title=Sigbjørn Johnsen til forsvar for euroen|url= http://www.aftenposten.no/okonomi/innland/article4178054.ece| location = NO | publisher = ''[[Aftenposten]]''|accessdate=22 julio 2011}}</ref> Malpli multaj homoj estis en la regiono ol kutime, ĉar la eksplodo okazis dum julio, la ĉefa feria monato por norvegoj,<ref>{{Cite web|url=http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation1253960829916|title=Norway on summer vacation|publisher=''The Research Council of Norway'' (la esplora konsilio de Norvegio)|date=1-a de julio 2010|accessdate=22-a de julio 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-07-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120107211604/http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation1253960829916|arkivdato=2012-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107211604/http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation1253960829916|archivedate=2012-01-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation1253960829916 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120107211604/http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Norway_on_summer_vacation1253960829916 |arkivdato=2012-01-07 }}</ref> kaj post la normaj laborhoroj por civilaj postenuloj, kio eble malplimultigis la nombron de mortoj. === Efikoj al transporta reto === La landa sekureca instanco fermis ĉiujn vojojn en la urbcentron de Oslo, dum oni evakuis homojn el la regiono kaj avertis la oslanojn resti for de la urbcentro kaj laŭeble eviti uzadon de poŝtelefonoj pro zorgoj pri eventuala dua terora atako.<ref name= Duxbury>{{cite news|last= Duxbury|first= Charles|title= Deadly Attacks Shake Norway|url= http://online.wsj.com/article/SB10001424053111903461104576461862078291234.html?mod=googlenews_wsj | accessdate=22-a de julio 2011| newspaper= The Wall Street Journal|date=22-a de julio 2011}}</ref> Ankaŭ la publikan transporton al kaj el la urbo oni haltigis.<ref>{{cite news|title= Oslo Bomb Attack&nbsp;— Eyewitness Reports|date= 22-a de julio 2011|first= Jillian|last= Rayfield|work= LiveWire|url= http://tpmlivewire.talkingpointsmemo.com/2011/07/oslo-bomb-attack---eyewitness-reports.php|accessdate= 22-a de julio 2011|publisher= Talking Points Memo|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2011-07-23|arkivurl= https://web.archive.org/web/20110724070344/http://tpmlivewire.talkingpointsmemo.com/2011/07/oslo-bomb-attack---eyewitness-reports.php|arkivdato= 2011-07-24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110724070344/http://tpmlivewire.talkingpointsmemo.com/2011/07/oslo-bomb-attack---eyewitness-reports.php |date=2011-07-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://tpmlivewire.talkingpointsmemo.com/2011/07/oslo-bomb-attack---eyewitness-reports.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110724070344/http://tpmlivewire.talkingpointsmemo.com/2011/07/oslo-bomb-attack---eyewitness-reports.php |arkivdato=2011-07-24 }}</ref> Retmesaĝo al [[BBC]] de vojaĝanto indikis, ke policaj kontrolpunktoj funkcias ĉe la ŝoseo al la osla flughaveno <ref>{{cite news| title = Oslo bomb — latest updates| date=22-a de julio 2011| publisher = BBC | location = UK | work = News| url= http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14254705 |accessdate=22-a de julio 2011}}</ref>; la flughaveno mem ne fermiĝis, dum policanoj traserĉis aŭtojn tie.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://rt.com/news/oslo-explosion-pm-headquarters/|titolo=Bomb blast rocks downtown Oslo|alirdato=22-a de julio 2011|dato=22-a de julio 2011|verkaĵo=RT}}</ref><ref>{{cite news| title= Oslo-trikken:&nbsp;– Det er normal drift, ingen grunn til bekymring|date=22-a de julio 2011|work=TV 2| location = NO | language= no |url=http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/oslotrikken-det-er-normal-drift-ingen-grunn-til-bekymring-3544402.html|accessdate=22-a de julio 2011}}</ref> Oni fermis la fervojlinion inter Lillestrøm kaj la flughaveno de Oslo post ektrovo de suspektata pakaĵo apud la reloj.<ref>{{cite news| title= All trains shut down after suspicious package|date=22-a de julio 2011|work=Dagbladet| location = NO | url=http://www.dagbladet.no/2011/07/22/nyheter/innenriks/flytog/17418881/|accessdate=22-a de julio 2011}}</ref> Same okazis ĉe la oficejoj de TV2, la dua ŝtat a televida kanalo de Norvegio, kiujn oni evakuis post trovi suspektatan pakaĵon ekster la konstruaĵo.<ref>{{cite news|url=http://www.dagbladet.no/2011/07/22/nyheter/innenriks/eksplosjon/regjeringskvartalet/17416403/| title = Disse områdene er evakuert| work= Dagbladet| location = NO | language = no | accessdate=22-a de julio 2011| date=22-a de julio 2011|last1=Lofstad|first1=Ralf|last2= Haraldsen|first2=Stian|last3=Badi|first3=Diana}}</ref> == Pafmortiga atako en insuleto Utøya == Proksimume du horojn post la eksplodo en Oslo, '''Anders Behring Breivik'''<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2017851/Norwegian-massacre-gunman-Anders-Behring-Breivik-right-wing-extremist-hated-Muslims.html |titolo=Norwegian massacre gunman was a right-wing extremist who hated Muslims, 23 July 2011 | eldoninto=Dailymail.co.uk |dato= |alirdato=2011-07-23}}</ref> vestita per polic-oficira kostumo vojaĝis per pramŝipeto al la insuleto [[Utøya]],<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo= Police: 91 youth campers dead in mass shooting, bombing in Norway ("polico: 91 junaj kampaduloj mortaj en amasa pafado kaj bombado en Norvegio")|url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/22/norway.explosion/index.html?iref=NS1|accessdate=23-a de julio 2011|ĵurnalo= [[CNN]]| loko = US | dato=2011-97-23}}</ref>, la loko de la de jardekoj ĉiujara tradicia tendaro de la junulara sekcio de la [[Arbeiderpartiet|Laborista Partio]]. Atinginte la insulon, li ŝajne kunvokis la tendumantojn kaj ekmortigis ilin per siaj pafiloj.<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo= Twin terror attacks shock Norway|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14256712|accessdate=22 July 2011|newspaper= [[BBC News]]| location = UK | date=22-a de julio 2011}}</ref> La pafonto sin prezentis kiel polican oficiron, kiu venis por rutina kontrolado post the bombado en Oslo. Li signalis petante la homoj kungrupiĝi ĉirkaŭ li<ref>{{citaĵo el novaĵo |titolo= Flere unge skutt og drept på Utøya | url= http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723132 |agency= [[Norwegian Broadcasting Corporation]] | date=22-a de julio 2011|accessdate=22-a de julio 2011}}</ref> kaj poste ekpafis sendistinge,<ref>{{cite news | lingvo = norvega | title= Vi er under angrep! |first= Jarle |last= Brenna | url= http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=10080590 |newspaper=[[VG Nett]] | location = NO |date=22-a de julio 2011|accessdate=22 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = ''[[NRC Handelsblad|NRC]]'' |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2011/07/22/gewonden-bij-explosie-in-overheidsgebouw-in-oslo/| location = NL | language = nl | title = LIVE: Doden bij bomexplosie in Oslo&nbsp;– schietpartij op jongerenkamp}}</ref> mortigante kaj vundante multajn homojn. Komence li pafis homojn en la insulo, kaj poste pafis al homoj provantaj eskapi per naĝado en la lago.<ref>{{citaĵo el gazeto |titolo=Nine, perhaps 10, killed in Norway shooting |url= http://www.reuters.com/article/2011/07/22/us-norway-shooting-idUSTRE76L5E120110722 |dato=2011 -07-22|alirdato=22 July 2011}}</ref> La Nacia Polica Direktorejo sub la Ministerio de Justico kaj Polico informis, ke plej multaj pafitoj estis gejunuloj ĉ. 15- aŭ 16-jaraĝaj.<ref>{{citaĵo el gazeto |titolo= ''At Least 80 Dead in Norway Shooting'' ("almenaŭ 80 mortaj en norvegia pafado")|url=http://www.nytimes.com/2011/07/23/world/europe/23oslo.html?_r=1 | gazeto= [[The New York Times]] |dato=2011.07.22 |alirdato=2011-07-22}}</ref> == Reagoj enlande == Ĉe gazetara konferenco en la mateno post la atakoj, ĉefministro Jens Stoltenberg kaj justicministro Knut Storberget parolis al la lando. Stoltenberg diris ke la atako estis "nacia tragedio" kaj la plej terura okazaĵo en Norvegio depost la [[dua mondmilito]].<ref>{{cite news|url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.7723633|title=– Som et mareritt|last=Wernersen|first=Camilla|date=23 julio 2011|eldonis=NRK|lingvo=norvega|accessdate=23 julio 2011}}</ref> Stoltenberg plu ĵuris, ke la atakoj ne damaĝos la norvegan demokration, kaj diris ke la konvena respondo al perfortado estas "pli da demokratio, pli da malfermeco, sed ne naiveco." <ref>{{Cite web|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180951.ece|title=- Vi er alle rystet av ondskapen|last=Gimse|first=Lars Martin|date=23 julio 2011|eldonis=Aftenposten|lingvo=norvega|accessdate=23 julio 2011}}</ref> Eskil Pedersen de la Laborista Junulara Ligo votis "repreni Utøya-n" kaj persekuti tiujn, kiuj respondecas.<ref>{{cite news|url=http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece|title=- I dag er vi alle AUF-ere|last=Ervik|first=Marthe Rosenvinge|date=23 julio 2011|publisher=Fædrelandsvennen|language=no|accessdate=23 julio 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-07-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110928223618/http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece|arkivdato=2011-09-28}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110928223618/http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |date=2011-09-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110928223618/http://www.fvn.no/nyheter/innenriks/article885654.ece |arkivdato=2011-09-28 }}</ref> [[Harald V|Reĝo Harald]] sendis siajn kondolencojn al la viktimoj kaj iliaj familioj, kaj petis unuecon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080609|titolo=Kongen om terrorangrepet: - Våre tanker går til ofrene|alirdato=23 julio 2011|familia nomo=Murtnes|persona nomo=Sindre|dato=23 julio 2011|eldoninto=''[[Verdens Gang]]''|lingvo=no}}</ref> Ĉiuj aliaj gravaj politikaj partioj sendis kondolencojn al la viktikmoj. * Kristin Halvorsen de la [[Sosialistisk Venstreparti|Socialista Maldekstra Partio]] diris "Kun profunda bedaŭro ni finfine konscias la grandecon de la suferoj, kiujn la hieraŭa teroro trudis al multaj homoj, la familioj, kaj la tutan norvegan komunumon.".<ref>{{Cite web|url=http://sv.no/Forside/Siste-nytt/Nyhetsarkiv/En-ufattelig-tragedie|title=En ufattelig tragedie|date=23-a de julio 2011|publisher=SV|language=no|accessdate=23-a de julio 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-07-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120323104607/http://sv.no/Forside/Siste-nytt/Nyhetsarkiv/En-ufattelig-tragedie|arkivdato=2012-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323104607/http://sv.no/Forside/Siste-nytt/Nyhetsarkiv/En-ufattelig-tragedie|archivedate=2012-03-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://sv.no/Forside/Siste-nytt/Nyhetsarkiv/En-ufattelig-tragedie |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120323104607/http://sv.no/Forside/Siste-nytt/Nyhetsarkiv/En-ufattelig-tragedie |arkivdato=2012-03-23 }}</ref> * Liv Signe Navarsete de la [[Senterpartiet|Centra Partio]] nomis la eventojn trista tago por tuta Norvegio. Ŝi vokis al unueco por konservi la malferman demokration kaj la daŭran lukton kontraŭ perfortado.<ref>{{Cite web|url=http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html|title=Ein trist dag for Noreg|date=23-a de julio 2011|publisher=Senterpartiet|accessdate=23-a de julio 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-07-23|arkivurl=https://archive.is/20120527090759/http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html|arkivdato=2012-05-27|archiveurl=https://archive.is/20120527090759/http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html|archivedate=2012-05-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-23 |arkivurl=https://archive.is/20120527090759/http://www.senterpartiet.no/meny-forside/ein-trist-dag-for-noreg-article71618-12919.html |arkivdato=2012-05-27 }}</ref> Amaskomunikila poststrio de tiu ĉi tragedio estis la populariĝo de la kanto ''Mitt lille land<ref>[http://no.wikipedia.org/wiki/Mitt_lille_land Norvega Vikipedio - ''Mitt lille land'']</ref>'' (''Landeto mia<ref>[http://www.liberafolio.org/2009/leonard-orban-predikis-pri-multlingvismo-en-la-angla#1325172897 Traduko en Libera Folio - ''Landeto mia'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>'') de ''Ole Paus''. Tiu ĉi kanteto kantata de ''Maria Mena'' iĝis speco de dua Norvega nacia himno kaj prezentiĝadis kun bildoj de la tragedio.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=HpgjzGuHYFY Jutubo - ''Mitt lille land]''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4180673.ece Stor eksplosjon i Oslo sentrum], ''Aftenposten'', novaĵraporto en la [[norvega]], kun bildoj. * [http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=83&artikel=4613900 Allvarligt bombattentat skakar Oslo], Sveda Radio ''(Sveriges Radio)'', novaĵraporto en la [[sveda]], kun bildoj. * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14254705 LIVE: Oslo explosion], ''[[BBC|BBC News]]'', dumokaza dissendaĵo pri la bombado en Oslo. === Bildoj === * [http://www.life.com/gallery/63101/oslo-attacks-a-bloody-aftermath#index/0 Oslo Attacks: A Bloody Aftermath] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110726044919/http://www.life.com/gallery/63101/oslo-attacks-a-bloody-aftermath#index/0 |date=2011-07-26 }} — fotaro de ''[[Life (gazeto)|Life magazine]]'' pri la bombado en Oslo * [http://www.life.com/gallery/63121/norway-massacre-island-under-siege#index/0 Norway Massacre: Island Under Siege] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110808101307/http://www.life.com/gallery/63121/norway-massacre-island-under-siege#index/0 |date=2011-08-08 }} — diapozitivaro de ''[[Life (gazeto)|Life magazine]]'' pri la atako al Utøya. {{bibliotekoj}} La Esperanta artikolo estas bazita sur la anglalingva artikolo [[:en:2011 Norway attacks]] laŭ la stato de "[http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2011_Norway_attacks&oldid=441031189 versio de la 23-a de julio je 17:31]" [[Kategorio:Atakoj en Norvegio (2011)| ]] [[Kategorio:2011 en Norvegio]] [[Kategorio:Masakroj de la 21-a jarcento|Norvegio 2011]] glu5kxwify5n85yjnxh5atqo35qdgq9 Amel Bent 0 387060 9480809 8359235 2026-09-23T15:13:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480809 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Amel Bent | dosiero = Amel Bent 2011.jpg | priskribo de dosiero = Amel Bent, 2011 | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Amel Bent-Bachir | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1985|6|21}} | morto = | deveno = [[Joué-lès-Tours]], [[Francio]] | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Pop-muziko]], [[Ritmenbluso]] | profesio = Kantistino | aktivaj jaroj = 2004 - nuntempe | eldoninto = [[Sony]] [[BMG]] | parencaj temoj = | ttt = http://www.amelbent.com | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Amel Bent''' (naskonome '''Amel Bent-Bachir''') (naskiĝis la {{daton|21|junio|1985}} en [[Joué-lès-Tours]], [[Francio]]) estas franca kantistino. == Biografio == Amel Bent trapasis infanecon en la franca komunumo de [[La Courneuve]]<ref name="purepeople">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.purepeople.com/people/amel-bent_p58|titolo=Biographie de Amel Bent|verkaĵo=purepeople.com}}</ref> kun sia [[Alĝerio|alĝeria]] patro kaj sia [[Maroko|maroka]] patrino. Ŝi havas fraton kaj fratinon.<ref name="purepeople"/><ref name="algeriades">{{cite news|url=http://www.algeriades.com/news/previews/article1850.htm|title=Biographie de Amel Bent|date=|work=algeriades.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-12-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110504142101/http://www.algeriades.com/news/previews/article1850.htm|arkivdato=2011-05-04}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110504142101/http://www.algeriades.com/news/previews/article1850.htm |date=2011-05-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.algeriades.com/news/previews/article1850.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110504142101/http://www.algeriades.com/news/previews/article1850.htm |arkivdato=2011-05-04 }}</ref> Ŝia kariero ekstartis post partopreno en la duon-finalo de la televida programo [[Nouvelle Star]] 2-a jaro, franca versio de [[Pop Idol]]. Kvankam ŝi ne sukcesis atingi finalon, ŝi estis rimarkita de iuj produktistoj de la konkurado, kio rezultigis lanĉon de ŝia unua albumo, titolita: ''Un Jour d'été'', aperinta fine de 2004. Vendiĝis pli ol 550,000 ekzempleroj de la albumo nur en Francio,<ref name="chartsinfrance">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.chartsinfrance.net/actualite/news-65769.html|titolo=''Amel Bent chante son père absent''|verkaĵo=chartsinfrance.net}}</ref> sed la sukceso de la albumo mem devenis de la kanto, "Ma Philosophie", el kiu vendiĝis pli ol 500,000 ekzempleroj, restante en la 1-a rango, en Francio, dum pli ol 6 semajnoj. == Diskaro == === Albumoj === [[Dosiero:AmelBent mf.jpg|eta|200px|Amel Bent 23-an de aprilo 2010]] * 2004: ''Un jour d'été'' * 2007: ''À 20 ans'' * 2009: ''Où je vais'' * 2011: ''Délit mineur'' === Unuopaĵoj === * 2005: ''Ma philosophie'' * 2005: ''Le droit à l'erreur'' * 2005: ''Ne retiens pas tes larmes'' * 2007: ''Nouveau Français'' * 2007: ''À 20 ans'' (duope kun [[Diam's]]) * 2008: ''Tu n'es plus là'' * 2008: ''Désolée'' * 2008: ''Vivre Ma Vie'' * 2009: ''Où je vais'' * 2010: ''Le mal de toi'' * 2010: ''Je me sens bien'' * 2010: ''Cette idée là'' * 2011: ''Je Reste'' == Fontoj == * http://www.last.fm/music/Amel+Bent * http://influence.over-blog.com/article-10167534.html == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.amelbent.com/ Oficiala retejo] * [https://web.archive.org/web/20110502053019/http://indiebands.ws/amel-bent-ma-philosophie/ Amel Bent Ma Philosophie + Tekstoj] * [http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendid=171139970 Oficiala MySpace] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071011003751/http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendid=171139970 |date=2007-10-11 }} * {{fr}} [http://www.soulrnb.com/news/159-entretien-avec-amel-bent Intervjuo kun Amel Bent en SoulRnB.com (13/12/10)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716112655/http://soulrnb.com/news/159-entretien-avec-amel-bent |date=2011-07-16 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bent, Amel}} [[Kategorio:Francaj kantistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] hqxqtey66pe5x91f9nq454lod8ssz67 Ordinara alkemilo 0 390748 9480818 9260719 2026-09-23T15:39:09Z ~2026-51301-78 263859 /* Historio */ 9480818 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ordinara alkemilo |koloro = lightgreen |dosiero = Lady's Mantle Alchemilla vulgaris 2816px.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Foliaro kaj floraro |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales'' |familio = [[Rozacoj]] ''Rosaceae'' |subfamilio = ''Rosoideae'' |tribo = ''Potentilleae'' |genro = [[Alkemilo]] ''Alchemilla'' |dunomo = Alchemilla vulgaris |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |sinonimo = ''Alchemilla xanthochlora'' <small>Rothm., 1937</small><br /> |vikispecio = Alchemilla vulgaris |komunejo = Alchemilla vulgaris |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Nordens_flora_Alchemilla_vulgaris.jpg|alternative=Nordens flora Alchemilla vulgaris.jpg|eta|Nordens flora Alchemilla vulgaris]] La '''ordinara alkemilo''' aŭ '''ordinara dammantelo''' (''Alchemilla vulgaris'') estas [[plantospecio]] el la [[Genro (biologio)|genro]] [[alkemilo]] de la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[rozacoj]]. Ĝi estas duon-[[Rozeto|rozeta]] [[Plantaj vivoformoj laŭ Raunkiær|hemikriptofito]] kun [[rizomo]]. == Priskribo == La ordinara alkemilo estas [[plurjara planto]] kiu altas de 10 ĝis 30 cm. La [[tigo]] estas hele verda foje iome ruĝeca. La [[folio]]j estas grandaj kaj preskaŭ [[Cirklo|cirklaj]], kun sep ĝis dentrandaj [[lobo]]j. La [[floro]]j estas hele verdaj, etaj, kaj aperas de [[majo]] ĝis [[oktobro]]. == Disvastiĝo == La natura [[arealo]] de tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio ampleksas mezvarman [[Eŭropo]]n ĝis al [[Obo]] en [[Siberio]]. Ĝi troviĝas kaj en la [[ebenaĵo]]j, en la [[monteto]]j kaj en la [[montaro]]j. == Uzado == === Historio === La ordinara alkemilo antaŭe estis aprezita de la [[Alkemio|alkemiistoj]] kiuj uzis ĝiajn grandajn foliojn kiel naturan kaptilon por la [[Mateno|matena]] [[roso]]. Dum la [[Renesanco]], oni al ĝi atribuis la [[famo]]n por redoni la [[virgeco]]n aŭ la [[belo]] al [[mamo]]j ŝrumpintaj. === Nutraĵo === Oni povas uzi la sekigitajn foliojn kune kun tiuj de la [[printempa primolo]], por [[Parfumo|parfumi]] la [[teo]]n. [[Infuzaĵo|Infuzaĵe]] uzite por siaj [[adstringa]]j ecoj, ĝi povas efiki kontraŭ malgrava [[diareo]] kaj kontraŭ dolora [[menstruo]]. Ĝi estas manĝebla en [[salato]]j. === [[Farmakopeo]] === *Uzita parto: la folioj sen siaj [[petiolo]]j. *[[Kemio|Kemia]] konsistigaĵo: [[tanino]], salikila [[acido]], fito[[sterolo]], [[saponino]], [[palmita acido]], [[steara acido]]. *Eco: [[adstringa]], diureziga, [[Toniko|tonika]], [[Cikatro|cikatriga]], hemostaza, trankviliga, kontraŭ-[[Reŭmatismo|reŭmatisma]]. *Uzad-instrukcio: infuzaĵo, [[dekoktado]], [[Likvo|likva]] [[ekstrakto]], tinkturo. Konsumebla same bone de la homo kiel de la [[brutaro]], ĝi donas specialan [[gusto]]n al la [[lakto]] kaj al la [[fromaĝo]]. Iuj konsideras uzadon kontraŭ [[Vulvo|vulva]] [[jukado]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Botaniko}} <!--{{Commons|Alchemilla vulgaris}} {{Wikispecies|Alchemilla vulgaris}}--> *{{es}} [http://www.linneo.net/plut/index2.htm Ordinara alkemilo (''Linneo'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091201164235/http://www.linneo.net/plut/index2.htm |date=2009-12-01 }} *{{de}} [http://www.floraweb.de/pflanzenarten/artenhome.xsql?suchnr=26467& Ordinara alkemilo (''Floraweb'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111118200417/http://floraweb.de/pflanzenarten/artenhome.xsql?suchnr=26467& |date=2011-11-18 }} *{{fr}} [http://www.tela-botanica.org/nn2708 Ordinara alkemilo (''Tela Botanica'')]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{nl}} [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=1022&menuentry=soorten Ordinara alkemilo (''SoortenBank'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924103828/http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=1022&menuentry=soorten |date=2015-09-24 }} [[Kategorio:Rozacoj]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Ĝardenplantoj]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] bjaeuexezoczsupc0rdiu7hmibsaj94 Arbara ansero 0 394112 9480912 9238076 2026-09-23T22:24:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480912 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Arbara ansero aŭ Nēnē-nui |koloro = pink |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Barbara ansero |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |genro = ''[[Branta]]'' |specio = ''B. hylobadistes'' |statuso = EX |dunomo = ''Branta hylobadistes'' |dunomo aŭtoritato = ([[Storrs L. Olson]] & [[Helen F. James]], [[1991]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Arbara ansero''' aŭ '''Nēnē-nui''' ([[Havaja lingvo|havaja]]: "Granda [[Nene]]") aŭ Arbariranta ansero (rekta traduko de la [[latina]] [[scienca nomo]] ''Branta hylobadistes'') estas [[formortinta]] specio de [[ansero]] kiu iam loĝis en [[Maui]] kaj eble (aŭ plej proksima rilata specio) en [[Kauai]], [[Oahu]] kaj eble en [[Molokai]] en [[Havajo]]. Ĝi estas konata el granda nombro de [[Fosilio|subfosiliaj]] ostoj (kelkaj miloj da ostoj el multaj dekduoj de individuoj) trovitaj en kavaj kuŝejoj el [[Holoceno]]. == Evoluo == La Arbara ansero (kun la endanĝerita Nēnē kaj la formortinta Giganta havaja ansero) evoluis el la [[Kanada ansero]] kiu migris al tiu insularo antaŭ duono da milionoj da jaroj kaj adaptiĝis al la tropika medio de [[Pacifiko]]. Tiun evoluon pruvas kaj genetikaj similecoj kaj ekstera aspekto. Ekzemplo de tio estas ke la Kanada anseroj havas nigrajn kolojn, dum la survivanta ''nēnē'' estas simila je tio ke ili havas la flankojn kaj antaŭan parton de kolo sablokoloraj kun malhelaj faltoj [https://web.archive.org/web/20020210232148/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/02/0206_020206_canadiangeese.html]. Sciencistoj konkludis ankaŭ, ke la du ĉefaj tialoj por akcepti tiun evoluon estas la perdo de migrado same kiel la ŝanĝo en habitato, kiuj eventuale kondukis al la ŝanĝo en enverguro kaj en longo de kranioj kaj bekoj. Kompreneble la aspekto de la Arbara ansero dum vivo estas nekonata, sed oni povas supozi, ke ĝi estis simila al sia nuna parenco, ĉar la ansero de la genro ''Branta'' kunhavas plej plumarajn karakterojn. La ĉefaj diferencoj ĉe la Nēnē estis ke ĝi estis ĉirkaŭ 5% pli grandaj, dum la ostoj de la flugosistemo estus malpliaj laŭ longe je ĉirkaŭ sama kvanto. Estis, tamen, multa variado laŭ grando de flugilostoj kaj de la propra birdo; kaj kelkaj malgrandaj specimenoj havis multe pli malgrandajn flugilojn. Je ties formorto, la Arbara ansero estis en intermeza stadio de evoluo al senflugeco: la abundo de materialo sugestas, ke en la sama populacio, estis individuoj kun malpliiganta aŭ marĝena flugkapablo al neflugaj individuoj kun tre malgrandaj flugiloj. Tiele la Arbara ansero estas la ununura specio kie la ''proceso'' iĝi nefluga estas dokumentata de fakta paleontologia pruvo, pli ol ĝuste la fina rezulto. Oni povas supozi, ke la reprodukta izolado inter la Nēnē-nui kaj la Nēnē estis ne tute kompleta, permesante la introgradadon de aleloj de Nēnē (la survivanta specio estas ankoraŭ forta fluganto, sed ne plu kapabla de longdistanca migrado) kaj subtenante la intermezan staton por pli longa daŭro ol kutime. Ununura [[skeleto]] de simila birdo troviĝis en Kauai, kaj multaj pliaj en Oahu; tiu lasta ŝajne intermeza inter la Nēnē-nui kaj la Nēnē. Ĉar la rilataro de tiuj formoj ne estis certigita, ili ne estis formale atribuitaj al ''B. hylobadistes''. Ne oni trovis materialon de tiu specio en Molokai; tamen la lokoj kie oni trovis ostojn de formortintaj birdoj en tiu insulo estas en la arida zono kaj de tio oni esperus malverŝajne ostojn de [[akvobirdo]]j en tiaj lokoj. == Formorto == Per simila maniero al laŭ kiu tio okazis en aliaj pacifikaj insuloj dum tiu epoko (la periodo [[Holoceno]]), la Arbara ansero (same kiel plej el ties parencoj kaj la lokaj anasoj, kiaj la [[Moa-nalo]]j) iĝis formortintaj tuj post la homa setlado ĉe Havajo; nome fine de la unua jarmilo de nia epoko, ili preskaŭ certe estis jam malaperintaj. == Referencoj == *Helen Frances James kaj Storrs L. Olson (1991): Descriptions of thirty-two new species of birds from the Hawaiian Islands: Part I. Non-passeriformes. ''[[American Ornithologists' Union|AOU]] Ornithological Monographs'' 45: 42-47. *Paxinos, Ellen E. ''et al.'' (2002): mtDNA from fossils reveals a radiation of Hawaiian geese recently derived from the Canada goose (Branta canadensis). ''[[PNAS]]'' 99 (3): 1399-1404 [http://www.pnas.org/cgi/content/full/99/3/1399 Free HTML/PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080411180725/http://www.pnas.org/cgi/content/full/99/3/1399 |date=2008-04-11 }}. == Eksteraj ligiloj == *[https://web.archive.org/web/20020210232148/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/02/0206_020206_canadiangeese.html Artikolo de National Geographic] {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Anserenoj]] [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Anseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Formortintaj birdoj]] 2l0dcdv1a7616u3jz1pqlkfd7d7pbuh Catherpes mexicanus 0 397024 9480933 5903294 2026-09-24T01:13:46Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kanjona troglodito]]; kosmetikaj ŝanĝoj 9480933 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kanjona troglodito]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] ezd0cbf1rj2unvux04bx1m6t44le0z3 Johann Nestroy 0 402901 9480953 9416239 2026-09-24T03:23:10Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9480953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johano Nepomuka NESTROY''' (naskiĝis la [[7-an de decembro]] [[1801]] en [[Vieno]], mortis la [[25-an de majo]] [[1862]] en [[Graz]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[verkisto]] kaj [[aktoro]]. Komence li fariĝis [[opero|opera kantisto]], por aktori poste pli kaj pli ofte ĉefe en siaj propraj teatraĵoj. Post etaj engaĝoj en [[Amsterdam]], [[Graz]] kaj [[Presburgo]] li ekis en Vieno ĉe la ''Theater an der Wien'' (ekde 1831) respektive la ''[[Theater in der Leopoldstadt|Leopoldstädter Theater]]'' (ekde 1845), kiu poste nomiĝos ''Carl-Theater'' kaj kies estro li estis dum 1854-60. Oni konsideras lin malantaŭ [[Ferdinand Raimund]] la plej sukcesa reprezentanto de la malnova viena popola [[komedio]]. Tie unuiĝas senrespekta mokado pri sociaj malfortoj, malica satiro kaj seniluziiganta skeptiko kun drasta komiko kaj repaciga, pardonema [[humuro]]. Li estis pritaksata kaj reakciulo kaj ribelulo fare de siaj samtempuloj, depende de la politika starpunkto de la kritikantoj. Pro spontaneaj spritaĵoj surscenaj li ne nur unufoje estis malliberigata (epoko de la [[Antaŭmarto en Germanio|antaŭmarto]]!), de tempo al tempo ankoraŭ en la teatrejo<ref>Brenner/Bortenschlager, ''Deutsche Literaturgeschichte 1'', Eldonejo Leitner, Vieno 1999, p. 228, ISBN 3-85157-050-2</ref>. Multaj el liaj teatraĵoj, plenaj de kantataj partoj, ŝatiĝas kaj sursceniĝas ĝis nun. Liaj verkoj estas ankaŭ nesupertakseble riĉa fonto por vortkreadoj en la [[dialekto]] de Vieno. Por bona dokumentado de lia agadaro estis fondita (i.a. de [[Peter Gruber]]) la Internacia Nestroy-centro je [[Schwechat]]. == Verkoj == * ''Friedrich der Prinz von Korsika'' (zwischen 1822 und 1826/27) * ''Der Zettelträger Papp'' (1827) * ''Sieben Mädchen in Uniform'', auch: ''Zwölf Mädchen in Uniform'' (1827) * ''Die Verbannung aus dem Zauberreiche oder Dreißig Jahre aus dem Leben eines Lumpen'' (1828) * ''Dreißig Jahre aus dem Leben eines Lumpen'' (1829) * ''Der Einsilbige oder Ein dummer Diener seines Herrn'' (1829) * ''Der Tod am Hochzeitstage oder Mann, Frau, Kind'' (1829) * ''Der unzusammenhängende Zusammenhang'' (1830) * ''Magische Eilwagenreise durch die Komödienwelt'' (...)'' (1830) * ''Zwei Schüsseln voll Faschingskrapfen'' (1831) * ''Der gefühlvolle Kerkermeister oder Adelheid die verfolgte Wittib'' (1832) * ''Nagerl und Handschuh oder Die Schicksale der Familie Maxenpfutsch'' (1832) * ''Humoristische Eilwagenreise durch die Theaterwelt'' (1832) * ''Zampa der Tagdieb oder die Braut von Gips'' (1832) * ''Der konfuse Zauberer oder Treue und Flatterhaftigkeit'' (1832) * ''Die Zauberreise in die Ritterzeit oder Die Übermütigen'' (1832) * ''Genius, Schuster und Marqueur oder Die Pyramiden der Verzauberung'' (1832) * ''Der Zauberer Februar oder Die Überraschungen'' (1833) * ''Der Feenball oder Tischler, Schneider und Schlosser * ''Der böse Geist Lumpazivagabundus oder Das liederliche Kleeblatt'' (1833) * ''Robert der Teŭel'' (1833) * ''Der Tritschtratsch'' (1833) * ''Der Zauberer Sulphurelectrimagnetikophosphoratus und die Fee Walpurgiblocksbergiseptemtrionalis oder Die Abenteuer in der Sclaverey oder Asiatische Strafe für europäische Vergehen oder Des ungeratenen Herrn SohnesLeben, Taten und Meinungen, wie auch dessen Bestrafung in der Sklaverei und was sich all dort Ferneres mit ihm begab'' (1834) * ''Müller, Kohlenbrenner und Sesseltrager oder Die Träume von Schale und Kern'' (1834) * ''Das Verlobungsfest im Feenreiche oder Die Gleichheit der Jahre'' (1834) * ''Die Gleichheit der Jahre'' (1834) * ''Die Fahrt mit dem Dampfwagen'' (1834) * ''Die Familien Zwirn, Knieriem und Leim oder Der Welt-Untergangs-Tag'' (1834) * ''Weder Lorbeerbaum noch Bettelstab'' (1835) * ''Eulenspiegel oder Schabernack über Schabernack'' (1835) * ''Zu ebener Erde und erster Stock|Zu ebener Erde und erster Stock oder Die Launen des Glückes'' (1835) * ''Der Treulose oder Saat und Ernte'' (1836) * ''Die beiden Nachtwandler oder Das Notwendige und das Überflüssige'' (1836) * ''Der Affe und der Bräutigam'' (1836) * ''Eine Wohnung ist zu vermieten in der Stadt, Eine Wohnung ist zu verlassen in der Vorstadt, Eine Wohnung mit Garten ist zu haben in Hietzing'' (1837) * ''Moppels Abenteuer im Viertel unter Wiener Wald, in Neu-Seeland und Marokko'' (1837) * ''Das Haus der Temperamente'' (1837) * ''Glück, Mißbrauch und Rückkehr oder Das Geheimnis des grauen Hauses'' (1838) * ''Der Kobold oder Staberl im Feendienst'' (1838) * ''Gegen Torheit gibt es kein Mittel'' (1838) * ''Die verhängnisvolle Faschingsnacht'' (1839) * ''Der Färber und sein Zwillingsbruder'' (1840) * ''Der Erbschleicher'' (1840) * ''Die zusammengestoppelte Komödie'' (1840) |width="20%" valign="top"| * ''Der Talisman'' (1840) * ''Das Mädl aus der Vorstadt oder Ehrlich währt am längsten'' (1841) * ''Einen Jux will er sich machen'' (1842) * ''Die Ereignisse im Gasthofe'' (1842) * ''Die Papiere des Teufels oder Der Zufall'' (1842) * ''Liebesgeschichten und Heiratssachen'' (1843) * ''Das Quodlibet verschiedener Jahrhunderte'' (1843) * ''Nur Ruhe!'' (1843) * ''Eisenbahnheiraten oder Wien, Neustadt, Brünn'' (1844) * ''Hinüber Herüber'' (1844) * ''Der Zerrissene'' (1844) * ''Die beiden Herren Söhne'' (1845) * ''Das Gewürzkrämerkleeblatt oder Die unschuldigen Schuldigen'' (1845) * ''Unverhofft'' (1845) * ''Der Unbedeutende'' (1846) * ''Zwei ewige Juden und Keiner'' (1846) * ''Der Schützling'' (1847) * ''Die schlimmen Buben in der Schule'' (1847) * ''Martha oder Die Mischmonder Markt-Mägde-Mietung'' (1848) * ''Die Anverwandten'' (1848) * ''Freiheit in Krähwinkel'' (1848) * ''Lady und Schneider'' (1849) * ''Judith und Holofernes'' (1849) * ''Der alte Mann mit der jungen Frau'' (1849) * ''Höllenangst'' (1849) * ''Sie sollen ihn icht haben oder Der holländische Bauer'' (1850) * ''Der holländische Bauer'' (1850) * ''Karikaturen-Charivari mit Heiratszweck'' (1850) * ''Alles will den Propheten sehen'' (1850) * ''Verwickelte Geschichte'' (1850) * ''Mein Freund'' (1851) * ''Der gemütliche Teufel oder Die Geschichte vom Bauer und der Bäuerin'' (1851) * ''Kampl'' (1852) * ''Heimliches Geld, heimliche Liebe'' (1853) * ''Theaterg’schichten durch Liebe, Intrige, Geld und Dummheit'' (1854) * ''Nur keck!'' (1856) * ''Umsonst'' (1857) * ''Tannhäuser'' (1857) * ''Ein gebildeter Hausknecht'' * ''Zeitvertreib'' (1858) * ''Lohengrin'' (1859) * ''Frühere Verhältnisse'' (1862) * ''Häuptling Abendwind oder Das greuliche Festmahl'' (1862) [[Dosiero:Johann Nestroy.jpg|eta|Nestroy en 1834.]] == Eldonoj == * '' Werke - Historisch-kritische Gesamtausgabe'', hrsg. von Fritz Brukner und Otto Rommel. 15 Bände (Band 15 ist die ausführliche biografische Würdigung durch Otto Rommel, Wissensstand 1930), Vieno (Schroll) 1924-30; Nachdruck 1974; auch als Kraus-Reprint AMS Press New York. * ''Gesammelte Werke'', eld. fare Otto Rommel. 6 volumoj (Elekto de la 15-a voluma eldonego.), Vieno 1948-49; represita en 1962. * ''Sämtliche Werke - Historisch-kritische Ausgabe'', eld. de Jürgen Hein, Johann Hüttner, Walter Obermaier, Edgar W.Yates (La plej aktuala komentita eldono de teatraĵoj kaj leteroj), Vieno, München (Deuticke Zsolnay) 1977 sekv. * ''Stich- und Schlagworte'', kunordigita de Reinhard Urbach, Vieno/Munĥeno (Deuticke Zsolnay) 2000. ISBN 3-216-30568-6 == Roloj luditaj de la verkisto == <gallery> File:Nestroy-als-tratschmiedl-Fr.Gaul-1866.jpg | Nestroy kiel Tratschmiedl File:Nestroy als Knieriem.jpg |Nestroy kiel Knieriem File:Nestroy-als-Pan E v Hartitzsch.jpg|Nestroy kiel Pan File:Nestroy als Sansquartier 2.jpg|Nestroy kiel Sansquartier </gallery> == Literaturo == * Constant von Wurzbach: ''[http://www.literature.at/viewer.alo?objid=11772&viewmode=fullscreen&scale=5&page=210 Nestroy, Johann]'' en: ''Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich'' 20-a volumo, p. 204, Vieno, k. k. Hof- und Staatsdruckerei 1863 * Karl Kraus: ''Nestroy und die Nachwelt zum 50. Todestage. Gesprochen im Grossen Musikvereinssaal in Vieno'', Johada & Siegel, Vieno/Lepsiko 1912 ([http://archive.org/details/nestroyunddiena00kraugoog Digitalisat], [http://www.textlog.de/39130.html E-Text]) * Jürgen Hein: ''Johann Nestroy''. Metzler, [[Stuttgart]] 1990, ISBN 3-476-10258-0. * Heinrich Schwarz: ''Johann Nestroy im Bild. Eine Ikonografie''. Deuticke, Vieno kaj [[Munĥeno]] 1996, ISBN 3-216-30241-5. * Johannes Braun: ''Das Närrische bei Nestroy''. Aistesis, [[Bielefeld]] 1998, ISBN 3-89528-215-4. * Walter Schübler: ''Nestroy. Eine Biografie in 30 Szenen''. Residenz Verlag, Vieno 2001. * Wendelin Schmidt-Dengler: ''Nestroy — Die Launen des Glücks''. Deuticke, Vieno kaj München 2001, ISBN 3-552-05173-2. * Edgar W.Yates (Hrsg.): ''Bei die Zeitverhältnisse noch solche Privatverhältnisse - Nestroys Alltag und dessen Dokumentation''. Facultas, Vieno 2001, ISBN 3-85114-653-0. * Otto Basil: ''Johann Nestroy''. Rowohlt, Reinbek 2001, ISBN 3-499-50132-5. * Christian H. Ehalt, Jürgen Hein, Edgar W.Yates: ''Hinter den Kulissen von Vor- und Nachmärz: Soziale Umbrüche und Theaterkultur bei Nestroy''. Facultas, Vieno 2001, ISBN 3-85114-663-8. * Jürgen Hein: ''Nestroy und die Nachwelt — Internationale Nestroy-Gespräche 1975–2000: Ergebnisse und Perspektiven''. Lehner, Vieno 2001, ISBN 3-901749-23-3. * Jürgen Hein, Claudia Meyer: ''Theaterg'schichten: Ein Führer durch Nestroys Stücke''. Lehner, Vieno 2001, ISBN 3-901749-21-7. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorn/nestroy.html Kolekto de ligiloj de la biblioteko de la [[Libera Universitato Berlino]]. * [http://www.nestroy.at/ Internationales Nestroy-Zentrum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121127152208/http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorn/nestroy.html |date=2012-11-27 }} * [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/Praesentation.aspx?p_iAusstellungID=14169255 La 150-a mortdatreveno de Nestroy] - honorigo fare de la ''[[Aŭstria Nacia Biblioteko]].'' * [http://www.digital.wienbibliothek.at/nav/classification/317079 Surscena muziko.] * [http://www.nestroy.at/eingang.html La internacia Nestroy-centro en [[Distrikto Wien-Umgebung|Schwechat]] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121127152208/http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorn/nestroy.html |date=2012-11-27 }}.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080331104745/http://www.nestroy.at/eingang.html |date=2008-03-31 }} == Pruvoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nestroy, Johann}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Politika rezisto]] [[Kategorio:Vienanoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Operkantistoj]] oyfi54d041p85hixi373iys6lurg0ct Stephen Fry 0 405012 9481042 7635235 2026-09-24T10:12:51Z Sj1mor 12103 9481042 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro | dosiero = Stephen Fry cropped.jpg | priskribo = Fry en ''Happy Birthday to [[GNU]]'', 2008 }} '''Stephen John FRY''' {{prononco|sti:v.n f''r''aj}} (naskiĝis {{naskiĝdato|1957|08|24}}) estas [[Angloj|angla]] [[aktoro]], [[scenaristo]], [[aŭtoro]], [[dramaturgo]], [[ĵurnalisto]], [[poeto]], [[komediisto]], [[televido|televida prezentisto]] kaj [[filmreĝisoro]]. Li estas [[gejo]], [[ateisto]], kaj [[maldekstrulo]]. Iam li menciis en intervjuo ke li eklernas esperanton.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=AU03JLd_9kw intervjuo en YouTube]</ref> == Filmaro == * 1985: ''[[The Good Father]]'' – Creighton * 1988: ''[[A Fish Called Wanda]]'' – Hutchison * 1992: ''[[Peter's Friends]]'' – Peter * 1994: ''[[I.Q. (filmo)|I.Q.]]'' – James Moreland * 1997: ''[[Wilde (filmo)|Wilde]]'' – Oscar Wilde * 1998: ''[[The Tichborne Claimant (filmo)|The Tichborne Claimant]]'' – Hawkins * 1999: ''[[Whatever Happened to Harold Smith?]]'' – D-ro Peter Robinson * 2001: ''[[Gosford Park]]'' – Inspector Thompson * 2001: ''[[The Discovery of Heaven]]'' – Onno * 2002: ''[[Thunderpants]]'' – Sir Antony Silk (Juĝisto) * 2003: ''[[Bright Young Things]]'' – Direktoro * 2004: ''[[The Life and Death of Peter Sellers]]'' – Maurice Woodruff * 2005: ''[[V for Vendetta (filmo)|V for Vendetta]]'' – Deitrich * 2005: ''[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (filmo)|The Hitchhikers Guide to the Galaxy]]'' – Rakontanto (Voĉo) * 2006: ''[[The Magic Flute (2006)|The Magic Flute]]'' – Verkisto * 2006: ''[[Stormbreaker (filmo)|Stormbreaker]]'' – Smithers * 2007: ''[[St Trinian's (filmo)|St. Trinian's]]'' – Li mem * 2007: ''[[Eichmann (filmo)|Eichmann]]'' – Ministro Tormer * 2009: ''[[House of Boys]]'' – D-ro Marsh * 2010: ''[[Alice in Wonderland (filmo de 2010)|Alice in Wonderland]]'' – [[Ĉeŝira kato]] (Voĉo) * 2010: ''[[Animals United]]'' – Socrates la leono (Voĉo) * 2011: ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' – Mycroft Holmes * 2013: ''[[The Hobbit (2012)|The Hobbit: There and Back Again]]'' – Mastro de Lake-town == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.stephenfry.com Oficiala retejo] * [http://www.imdb.com/name/nm0000410/ Stephen Fry en IMDb] * [http://www.youtube.com/watch?v=AU03JLd_9kw Stephen Fry pri lingvoj] {{-}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fry, Stephen}} [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj humanistoj]] [[Kategorio:Britaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Britaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj humuristoj]] [[Kategorio:Anglaj poetoj]] [[Kategorio:Britaj televidprezentistoj]] [[Kategorio:Britaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Anglaj ateistoj]] [[Kategorio:Londonanoj]] [[Kategorio:Britaj GLAT-aktivuloj‎]] [[Kategorio:Kritikistoj de kristanismo]] 2wbjsl5g9hxa3hjxwpgfr2i0rahalwa Orientafrika Rifto 0 407243 9480829 7803128 2026-09-23T16:36:25Z DidCORN 34571 9480829 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Tectonical_map_of_East_Africa.png|eta|Mapo de [[Orienta Afriko]] montranta kelkajn el la historie aktivaj vulkanoj (kiel ruĝaj trianguloj) kaj la Foran Triangulon (ombritan en la centro), kio estas triobla krucvojo kie tri platoj premas unu kontraŭ la alian: la Araba Plato kaj la du flankoj de la Afrika Plato - la Nubia Plato kaj la Somala Plato, dividante Orientafrikon en du partojn.]] La '''Orientafrika Rifto''' estas aktiva kontinenta [[Rifto|rifta]] zono en [[Orienta Afriko]] kiu ŝajne disvolviĝas [[Diverĝa bordo|diverĝajn tektonajn platobordojn]]. Iam oni konsideris ĝin parto de pli granda [[Rifta Valo]], kiu etendas norde ĝis [[Turkio]]. Okcidente estas la [[Lago Viktoria]] kaj orienta la [[depresio]] ''Afar'', kies alto estas 155 m sub la [[marnivelo]]. Tiu rifto estas mallarĝa zono, kie la [[Afrika plato]] estas en procezo de disiĝo en du novaj [[platotektoniko]]j nome la [[Somalia Plato]] kaj la [[Afrika plato|Nubia Plato]], kiuj estas subplatoj aŭ protoplatoj. ==Vidu ankaŭ== *[[Albert-Rifto]] *[[Orienta afromontano]] *[[Orientafrikaj montarbaroj]] {{ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Granda Rifto| ]] [[Kategorio:Kenozoikaj riftoj kaj grabenoj]] i16gag0rkrfpnnruh5dz1x6p3lmozpp Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo 4 407520 9481031 9470823 2026-09-24T09:56:07Z Sj1mor 12103 /* instaŭr */ nova sekcio 9481031 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Lingvejo |bildo = Crystal 128 babelfish.png |bildhelpilo = Lingvejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri lingvaj demandoj, tradukproblemoj, tradukiloj, terminoj, titoloj de artikoloj, stilo, gramatikaĵoj, alilingvaĵoj, redaktistaj temoj, ktp. |mallongigo = VP:DL }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == Konekti al Vikidatumoj == Ĉu pli spertaj Vikipediistoj povus ligi [[Amisa lingvo|ĉi tiun artikolon]] al ĉi tiu ero: Q35132 [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 05:50, 5 jan. 2026 (UTC) :{{farite|Farita}} de {{u|Petr Tomasovsky}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 13:09, 12 apr. 2026 (UTC) == Kio estas la radiko: inic aŭ inici? == Mi ne estas ĉerta pri tio, ĉu ĉiuj instancoj de "inic'''i'''" estas eraraj? ekz. inicianto (Strangas al mi diri inicanto) Jen la difino de PIV "'''inic/i''' (<abbr>tr</abbr>) Enkonduki iun en scion pri ia afero pli-malpli sekreta (religio, sekto, scienco <abbr>ktp</abbr>): ''⁓i iun pri sekretaj ritoj''; ''⁓i disĉiplon en la filozofion''; ''la infanoj ⁓ataj al la metia laboro''. ☞ ''ensekretigi''. '''⁓ado'''. Ago de ⁓anto: ''la bapto estis la <mark>⁓ado</mark> al la sekto de Johano''. '''⁓ilo'''. Tio, kio servas por ⁓i: ''matematika ⁓ilo''. ☞ ''gvidilo''. '''⁓ito'''. Persono ⁓ita: ''la grandaj ⁓itoj''. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:14, 21 jan. 2026 (UTC) :Mi konas neniun radikon '''inici-''' nek vorton '''inicianto'''. Ĉu eble vi celas '''[https://vortaro.net/#iniciati_kd iniciat-]'''? (Rimarku ke "inici" kaj "iniciati" ne estas sinonimoj.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 21 jan. 2026 (UTC) ::Dankon mi ne sciis pri iniciati kiel propra radiko. Vere Z. diris pri si mem "Iniciatinto, ne kreinto". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:29, 21 jan. 2026 (UTC) ::"'''iniciat/i''' (<abbr>tr</abbr>) '''1''' Kiel unua, proponi aŭ fari: ''⁓i traktadon, entreprenon, eksperimenton, novan politikon, kuracmetodon, instrumetodon''. ☞ ''debuti'', ''inaŭguri'', ''instigi'', ''komenci''. ::'''2''' ⚥ Ekfunkciigi la sintezon de makromolekulo (proteino, nuklea acido <abbr>ktp</abbr>): ''⁓aj enzimoj estas necesaj al la ⁓o de la sintezo de proteino''. ::'''⁓o'''. Ago ⁓i: ''lia ⁓o sukcesis''; ''preni sur sin la ⁓on de la afero''. ::'''⁓anto'''. ⚥ ⁓anta molekulo: ''polimeriga ⁓anto''; ''gena ⁓anto'' (promotoro). ::'''⁓emo'''. Kapablo de tiu, kiu emas ⁓i: ''homo sen ⁓emo''; ''⁓ema karaktero''. ::Do '''inicianto''' okazas en 62 artikoloj, kaj la supra difino de '''⁓anto''' estas pri [[molekulo]]. ::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]], Ĉu oni rajtas uzi inicianto por la homo kiu inicitas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:51, 21 jan. 2026 (UTC) :::Inicanto estas homo kiu inicas, iniciatanto estas homo (aŭ molekulo!) kiu iniciatas, "inicianto" laŭ mia scio ne ekzistas. Verŝajne la plej multaj ekzemploj de "inicianto" estas eraroj por "iniciatanto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:02, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Mi tute konsentas kun Arbarulo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:44, 13 feb. 2026 (UTC) == La verbo Ĉeesti == "'''alesti''' (<abbr>ark.</abbr>), '''apudesti''', '''ĉeesti'''. Esti en tiu loko, kie io okazas: ''inviti iun alesti al la prezentado'' Z; ''kian ĝojon alportas vortoj de amiko apudestanta!'' Z; ''ĉeesti en kunveno''; (<abbr>tr</abbr>) ''ĉeesti kunvenon''. ☞ ''partopreni''. Ĉu ĉeesti estas kaj [[Transitiva verbo|transitiva]] kaj netransitiva verbo (kiel [[esti]])? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 5 feb. 2026 (UTC) == Origina aŭ originala == Ĉu uzi adjektivon "origina" aŭ "originala", ekzemple por [[nomo]] aŭ [[titolo]]. En la nuna versio estas miloj da instancoj de ĉiu formo! Eĉ pri la [[Prapeko]], tute ne klaras ĉu [[Origina peko]] aŭ [[Originala peko]]? ĉu vere eblas ambaŭ formoj? Jen la difinoj de PIV '''origina'''. Apartenanta aŭ rilata al la origino de io: ''la origina lingvo de la homaro''; ''konservi al frukto ĝian originan guston''; ''la origina peko'' (✞ kulpita de la unua homparo k dividata de ilia devenantaro). '''originala''' '''1''' Prezentanta la unuan primitivan formon de io, kontraste kun kopioj, tradukoj aŭ misformoj, kiujn oni devenigis de ĝi: ''tio estas nur kopio de la originala pentraĵo''; ''la originala teksto de libro''; ''traduki verkon el la originala lingvo''; ''originale verkita de'' […] Z. ☞ ''aŭtentika''. '''2''' Tia, kia ne imitas aliajn, sed tiras siajn ideojn el sia propra menso: ''ju pli da sprito oni havas, des pli da originalaj homoj oni trovas''; ''ŝi estis en ĉio originala infano, silenta k pensanta'' Z; ''originala stilo''. '''3''' Ne simila al aliaj k iom stranga: ''kelkaj vivis kiel maljunaj fraŭloj k havis tute originalan pensmanieron k strangajn kutimojn'' Z; ''ĉu li ĉiam skribas tiel originale k afekte?'' '''4''' (<abbr>evi</abbr>) = origina: ''se la adverbo estas ne devena, sed originala'' […] Z. Do PIV eksplicite ekzemplas "origina peko", do kial ni havas originala? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:43, 12 feb. 2026 (UTC) :Fakte la artikolo titoliĝas [[Prapeko]], kio estas plej esperantlingva; poste [[Origina peko]] estas ankaŭ tre esperantlingva; dum [[Originala peko]] nur imitas nacilingvajn versiojn kaj iel kongruas kun la unua signifo de originala en PIV. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:42, 13 feb. 2026 (UTC) ::Mi konsentas kun Kani ke oni prefere ne skribu "originala peko", ĉar almenaŭ en kutima senco kristanoj ne kredas ke oni "kopiis, tradukis, aŭ misformis" pekojn aŭ eventuale pekemajn homojn. Cetere, estas granda koincido inter la PIV-aj difinoj de "origina" kaj "originala", do ni devus atendi kaj toleri, ke multaj vortumoj uzu ambaŭ. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:57, 13 feb. 2026 (UTC) == Ekonomia kaj ekonomika == Jen du kategorioj: [[:Kategorio:Ekonomikaj teorioj]] kaj [[:Kategorio:Ekonomiaj teoremoj]], la unua rilatas al la anglalingva [[:en:Category:Economic theories]] kaj la dua al [[:en:Category:Economics theorems]]. Do mi komprenas ke ekonomia estas ({{L-en|economics}}) kaj ekonomika estas ({{L-en|economic}})! Mi ne scias kiel, sed mi pensas ke valoruas kontroli ĉu tiel ĉiu instanco de ekonomia rilatas al economics kaj de ekonomika al economic, kaj inverse. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:23, 24 feb. 2026 (UTC) :Interesas ke ekonomia aperas en PIV, sed eknomika ne! :" '''ekonomia'''. Rilata al ekonomio: ''ekonomiaj problemoj''; ''ekonomia konkurado'' Z, ''krizo''; ''ekonomia sistemo''; ''ekonomia uzado''; ''ni devas uzi niajn fortojn ekonomie k saĝe'' Z. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:30, 24 feb. 2026 (UTC) ::"Ekonomika" signifas "rilata al ekonomiko", kiel normale por adjektiva formo de substantiva radiko. Kiam oni komparas kun la angla, ''economics'' en kunmetoj ĉiam signifas "ekonomika", sed ''economic'' povas tradukiĝi "ekonomika" aŭ "ekonomia" depende de la celata signifo. [[:Kategorio:Ekonomiaj teoremoj]] estas misnomita. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:33, 12 apr. 2026 (UTC) :::Mi aldonas ke ''ekonomiko'' estas la scienco kiu studas ''ekonomion'' - [[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] [[Dosiero:Flag_of_Colombia.svg|25px]] Saluton el [[Kolombio]]! | Unu [[Tero|mondo]], Unu [[Esperanto|Lingvo]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px]] ---> [[Uzanto-Diskuto:Sahaquiel9102|Mia Diskutpaĝo]] 22:37, 12 apr. 2026 (UTC) == Amasa ŝanĝado kemio => ĥemio == Mi vidas ke okazas amasa ŝanĝado de la vortuzado en la encikloedio: ''kemio'' iĝas ''ĥemio'', same pri ĉiuj samradikaj vortoj. Mi ne trovis respektivan diskuton surbaze de kiu estus farita la decido, ebliganta tian amasan ŝanĝadon. PIV [https://vortaro.net/#kemio_kd asertas] ke ambaŭ vortoj estas egale akcepteblaj, sed la derivaĵoj estas [https://vortaro.net/#kemio_kd listigataj] nur por ''kemio''. Ekzistas fakaj vortaroj kiel [[Terminaro de kemiaj afiksoj]], [[Kemia kaj scienc-teknika vortaro]], [[Kemiaj afiksoj]], [[Fundamento de kemia nomenklaturo]]. Ekzistas retejoj kiel [https://www.eventoj.hu/steb/kemio/doug-portmann/nomoj-de-kemiaj-elementoj.htm Nova rigardo al la nomoj de la kemiaj elementoj en Esperanto] ks. Do la radiko ''kemio'' tutevidente estas vaste uzata kaj lingve akceptebla. Do kial okazas la nuna amasa redaktado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:28, 21 maj. 2026 (UTC) :Ni nun havas ''[[fizika ĥemio]]'' apud ''[[kemio]]''. Tio ŝajnas stranga. Sed kion fari? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:25, 21 maj. 2026 (UTC) ::Ankaŭ mi maltrankvilas pri tio. Ĝi ŝajnas esti malrespekto al la titolpolitiko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:25, 21 maj. 2026 (UTC) ::: {{kontraŭ}} tiu amasalinomigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:47, 21 maj. 2026 (UTC) == Kvajo == Kio estas? ĉu [[kajo]]? en la nuna versio de la vikipedio estas instancoj en kvar (4) artikoloj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:31, 15 jun. 2026 (UTC) :En unu loko ŝajne temas pri la rivero แม่น้ำแควใหญ่ / Maenam Khwae Yai / [mɛ̂ːnáːm kʰwɛː jàj]. Mi mem devus iom esplori antaŭ ol proponi esperantigon de tiu nomo! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:52, 15 jun. 2026 (UTC) ::Kaj en aliaj lokoj aspektas esti erara misskribo de [[kajo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:38, 15 jun. 2026 (UTC) == Denask aŭ denaskiĝ? == Ĉar oni parolas pri ekde la naskiĝo (de la naskiĝinto, ekde bebeco), ne ekde la nasko (fare de la naskinto, kutime la t.n. patrino)! Do denaskiĝe estas la ĝusta termino kaj denaske estas eraro! Same por ekzemple [[Denaska parolanto|'''Denaska''' parolanto]], ĉu ne denaskiĝa? ĉar temas pri la naskiĝo de la parolanto, ne la nasko de la parolanto! Mi metis la demandon ankaŭ en [[Nasko]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:30, 20 jun. 2026 (UTC) :'''Denaske''', '''denaska''', '''denaskulo''' estas vortoj firme establitaj en la reala lingvouzo. Ni sekvu la reale uzatan lingvon, kaj ne inventu iun propran variaĵon, eĉ se ĝi aperas al ni "pli ĝusta". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:08, 20 jun. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ne opinias tion erara. Se io validas "ekde la naskiĝo" (de iu persono), ĝi samtempe ankaŭ validas "ekde la nasko" (la nasko de la patrino de tiu persono, la nasko kiu enmondigis tiun personon), ĉar efektive la naskiĝo kaj la nasko estas la sama evento. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:14, 20 jun. 2026 (UTC) ::Mi plene konsentas kun la konsilo de Moldur. La sama fleksebleco validas ankaŭ por aliaj verboj, ekz. ĉiu "rigardiĝo de" io (ŝajne oni eĉ ne uzas tiun vorton!) estas ankaŭ "rigardo al" ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:50, 20 jun. 2026 (UTC) == "antaŭig" aŭ antaŭenig ? kaj antaŭiĝ aŭ "antaŭeniĝ"? == Ĉu "antaŭig" estas erara sen la en? antaŭigi ne ekzistas en PIV, sed ja ekzistas "'''antaŭenigi'''. Fari, ke io iru pluen: ''tiu oficiala aprobo multe antaŭenigis nian aferon en ĉi tiu lando''. ☞ ''akceli'', ''favori''. '''antaŭiĝi'''. Veni en pli antaŭan lokon aŭ pli frue: ''la fratoj rajdis pluen k antaŭiĝis al li je granda distanco'' Z; ''li antaŭiĝis tiun je tuta horo'' Z." Do mi plie demandas pri "antaŭeniĝ", ĉu ankaŭ erara? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:40, 15 jul. 2026 (UTC) == rezidenco == rezidenco ne ekzistas! Laŭ PIV '''rezidejo'''. Domo, en kiu oni rezidas '''rezident/o''' Σ Altranga funkciulo, komisiita de protektanta ŝtato ĉe la regnestro de protektorato. '''rezidentejo'''. Domo, en kiu loĝas k funkcias rezidento. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:04, 26 jul. 2026 (UTC) == Deterioro == simple, malpliigo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:17, 5 aŭg. 2026 (UTC) :La angla vorto ''deteriorate'' signifas "malpliboniĝi", "kadukiĝi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:28, 5 aŭg. 2026 (UTC) == Ne kofuzu == inter prepar (ne pripar) kaj ripar (ne repar) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:03, 7 aŭg. 2026 (UTC) :pri ĝusta repar- (reparaĵ) estas preferata reparaci/o [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:45, 7 aŭg. 2026 (UTC) == revert == Ĉu erara? precipe ne'''revert'''ebla. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:30, 20 aŭg. 2026 (UTC) :Kredeble erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:47, 27 aŭg. 2026 (UTC) == disturbo == En la nuna versio de la vikipedio estas tiaj instacoj en 30 artikoloj. Kion oni faras kun tio? Ĉu simple anstataŭiga per perturbo/ĝeno? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:26, 25 aŭg. 2026 (UTC) :Verŝajne, aŭ per alia vorto laŭ la kunteksto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 27 aŭg. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj, uskleco, emfazo== En Vikipedio mi renkontadas kelkajn skribokutimojn de [[Uzanto:ThomasPusch]] kaj foje aliaj homoj, kiuj al mi aspektas kontraŭnormaj, pri propraj nomoj kaj rilataj aferoj. Ĝis nun mi supozis ke tio estas idiosinkrazia eraro de ThomasPusch kaj ĝustigas aŭ reĝustigas kiam mi trovas ĝin. Tamen la korektado ŝajne iritas ThomasPusch eĉ tiom ke li redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=EO&diff=prev&oldid=9462198]. Mi petas ke la aliaj vikipediistoj klarigu kion vi pensas, kaj ĉu vi volas establi normon kiu devigas aŭ permesas tiujn stilojn anstataŭ tiuj, kiujn mi ĝis nun kredis normalaj. ===Minusklaj instituciaj nomoj=== Ĉe multaj institucioj, kies nomo inkludas parton rilatan al la tipo de institucio, li minuskligas tiun parton: ekzemple ĉe [[Datteln]] li skribas "muzeo Hermann-Grochtmann". Ŝajne li pensas ke tio estas komuna nomo, kvazaŭ oni dirus "la arkeologia muzeo". Sed al mi ŝajnas evidente, ke Hermann Grochtmann estas la nomo de estinta fakulo, Muzeo Hermann Grochtmann estas la oficiala nomo de unu certa muzeo nomita pro li, do ne ekzistas tuta klaso de "muzeoj Hermann-Grochtmann" kiel ekzistas klaso de "arkeologiaj muzeoj", kaj ke la vortumo "muzeo Hermann(-)Grochtmann" entute ne havus sencon al leganto, kiu ne komprenus ke tio estas la oficiala nomo de unu certa muzeo. Mi vidis tian minusklan skribon tre malofte ekster Vikipedio, kaj mi vidis majusklan oftege. Por escepta minusklo vidu [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie] "muzeo Nicéphore-Niepce", por pli normala majusklo vidu ekzemple [https://esperantaretradio.blogspot.com/2020/07/muzeo-de-felico.html ĉi tie] "Muzeo de Feliĉo". ===Nomoj kun nur la unua vorto majuskla=== Ĉe iuj nomoj li majuskligas nur la unuan vorton. Ekzemple, ĉe [[Liaodonga Duoninsulo]] Kani skribas pri la "ŝtato Ĝan [tiel, anstataŭ Yan] de la Militŝtata periodo". Oni rimarku, ke tio ne estas traktata kiel komuna nomo, ĉar tiel la ''m'' estus minuskla, kaj ke "periodo" estas necesa parto de la nomo, ĉar oni ne povas skribi tutsimple pri "la ŝtato Yan de la Militŝtata." Ekster Vikipedio mi renkontis tion en kelkaj tekstoj (tamen, mi pensas, ne la plimulto). Vidu ekzemple "Flava Rivero" kaj "Kvin Dinastioj" [http://espero.chinareports.org.cn/2013-03/26/content_36292903.htm ĉi tie] kontraste al "Kvin dinastioj" [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie] (tamen eĉ tie "Flava Riverego"). Ĝi ŝajne ne aplikiĝas al ĉiuj propraj nomoj, sed nur certa klaso, mi ne scias precize kiu. Mi supozas ke eble ĝi estas la normala konvencio en certaj etnolingvoj. En Vikipedio ŝajnas al mi ke rekte malpermesas tion la gvidlinio "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj" ĉe [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], kun la tieaj ekzemploj. Rimarku ke [[Vikipedio:Teksto]] eksplicas, ke la samaj reguloj pri uskleco validas en artikolaj tekstoj kiel en titoloj. ===Kursivaj nomoj=== Li skribas multajn proprajn nomojn kursive. Li pretendas ke tio estas por signi "fremdlingvajn terminojn" kaj ke la nomoj, kiujn li ne kursivigas, ne estas "terminoj". Mi ne komprenas, en kiu senco iuj nomoj estas "terminoj" kaj iuj ne. Mi ankaŭ ne tute fidas, ke tio estas la vera motivo, ĉar mi foje trovas eĉ Esperantajn nomojn kursivaj, ekzemple ĉe [[Oer-Erkenschwick]] "la kirko ''reĝo-Kristo''" (tiel, minuskle). Mi foje vidis similan kursivigon ekster Vikipedio en Esperanto, kaj ofte en la germana, de kiu laŭ mia supozo la kutimo eble venas. Ankaŭ ekster Vikipedio mi ne scias kiel oni difinas la klason de nomoj kiuj estu kursivaj. Vidu ekzemple por kursivigo ekster Vikipedio "ilia klubo ''The April Photo Society''" [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie], por pli normala nekursivigo "tre aktiva ĵurnalistino de Radio Liberdade" [https://uea.org/l/?prenu=eo_maj2023 ĉi tie]. En la lingvoj kiujn mi plej bone konas, fremdeco normale ne estas kialo por kursivigi propran nomon (nur en la tre aparta okazo, ke oni parolas pri la nomo mem, kaj ne pri la afero, kiun ĝi nomas). Mi preferus ke ankaŭ en Vikipedio estu klare, ke propraj nomoj estas imunaj al kursivigo, kiel en la plej multaj esperantaj tekstoj. ===Bildopriskriboj sen majusklo=== Li emas komenci bildopriskribojn per minuskla litero, ekzemple vidu ĉiujn bildojn ĉe [[Datteln]]. En neniu ajn lingvo mi vidis ion similan. Por ekzemplo de normala bildopriskribo kun majusklo vidu [http://espero.chinareports.org.cn/2013-03/26/content_36292903.htm ĉi tie]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:49, 25 aŭg. 2026 (UTC) == deterior == ne ekzistas en PIV! Ĉu simple anstataŭigenda per malboniĝ, malpliboniĝ aŭ plimalboniĝ? En la nuna versio de la vikipedio tiaj instancoj aperas en 36 artikoloj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:24, 27 aŭg. 2026 (UTC) :Jes. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 27 aŭg. 2026 (UTC) == «ukraina» anstataŭ «ukrainia» == Mi rimarkis ke en Vikipediaj artikoloj, iu uzanto temante pri ion apartenanta al Ukrainia ŝtato, ĉiam uzas la formon «ukraina» anstataŭ «ukrainia» kvazaŭ li parolas pri etno kaj ne pri ŝtato. Samtempe, li ĉiam korektas tiujn, kiuj sammaniere uzas la formon «rusa» anstataŭ «rusia». Ĉu li pravas aŭ mi korektu lin? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 10:22, 4 sep. 2026 (UTC) :Tiu ĉi uzanto estas mi. Mi uzas la formon ''rusia'' kiam temas pri la nacio, do ĉiuj civitanoj de [[Rusio]], kaj ''rusa'' kiam temas pri la etno, do la homoj kiuj konsideras sin [[rusoj]]. Tio spegulas diferencon ekzistantan en la rusa lingvo (''rusa/русский'' kaj ''rusia/российский'') kaj en la oficiala politiko de Rusio, bazita sur agnosko de la historia fakto ke Rusio estas lando de pli ol 150 etnoj, kiuj estas egalaj kaj samrajrajtaj. Ne ĉiu civitano de Rusio estas ''ruso'', sed ĉiu estas ''rusiano''. Tiun ĉi diferencon registris ankaŭ [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]], kiu havas ambaŭ formojn — [https://rueo.ru/sercxo/rusa rusa] kaj [https://rueo.ru/sercxo/rusia rusia]. Ukrainio estas proklamita de ĝia nuna estraro kiel lando de la ukrainoj, kie ĉiuj aliaj etnoj estas ekstreme limigitaj je siaj rajtoj. Do la diferenco inter ''ukraina'' kaj ''ukrainia'' ekzistas nek en la ukraina lingvo, nek en la politiko de Ukrainio. La vorto ''ukrainia'' ne estas registrita ankaŭ en la vortaroj. Ne eblas uzi en la '''enciklopedio''' neekzistantajn vortojn, eĉ se ilia aŭtoro ŝatas siajn elpensaĵojn kaj konsideras ilin uzindaj. Tio estas la '''enciklopedio''', ne ludejo aŭ propagandilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:18, 4 sep. 2026 (UTC) La vortoj «ukrainia» kaj «ukrainiano» estas uzataj en Esperanto. Tekstaro montras, ke «La Ondo de Esperanto» uzis tiujn vortojn plej ofte. Ĉu ĝi uzis la «neekzistantajn vortojn»? Se ni tradukus la nomon de etno «русский» en Esperanton, estus «rusa», ne «ruso» , ĉar via lingvo uzas adjektivon por indiki vian etnon (sed substantivon por aliaj). Do la diferenco inter «ruso»/«rusiano» ne spegulas ekzakte la rusan lingvon. Uzo de la vorto «rusa» por indiki ion apartenantan al rusia ŝtato estas ĝuste, laŭ Esperantaj vortaroj, do kial vi korektas aliulojn? '''En Esperanto oni uzas la vorton «Ukrainio», ne «Ukraino» por indiki ŝtaton, do la uzo de adjektivo «ukraina» por indiki ion apartenantan al ukrainia ŝtato ne estas logika'''. Vi uzas formon ukraina nur pro viaj politikaj konvinkoj, do kiel propagandilo. Tio ne estas politika diskuto, sed lingva. Mi aldonu ke etnoj de Rusio ne estas egalaj kaj la rusa lingvo estas prioritatigita. La rusa estas la sola federacia lingvo. En publika informo destinita al konsumantoj, oni ne povas uzi nur nerusan lingvon. En ĉiuj lernejoj, la rusa ĉiam estas nepra sed etnaj lingvoj ne. En Krimeaj lernejoj, la nombro de krime-tataraj klasoj malpliiĝis post la rusa okupacio. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:52, 4 sep. 2026 (UTC) :::Vi denove komencas politikan diskuton pri la temo, kiu tiom emociigas vin. Tiu ĉi diskutejo nomiĝas ''Lingvejo'', do forgesu pri la politiko almenaŭ ĉi tie. Viaj fantazioj pri "ĝusta" esperantigo de la vorto ''русский'' estas amuzaj, sed neniel rilataj al la reala mondo, en kiu la vortoj ''ruso'' kaj ''rusa'' dum pli ol jarcento estas uzataj en Esperanto. Se vi malŝatas la realan Esperanton, lernu alian lingvon aŭ elpensu vian propran, sed ne postulu ŝanĝi Esperanton pro viaj personaj preferoj, des pli politikaj. Mi ripetas: la vorto ''ukrainia'' ne troveblas en Esperanto-vortaroj, nek en la ukraina lingvo, nek en politika lingvaĵo de Ukrainio. Se vi konsideras ĝin utila, uzu ĝin en sociaj retoj, personaj paroloj, eble artikoloj en gazetoj kies redaktoroj akceptos ĝin (kiel tion eldonanto de La Ondo). Sed tio ĉi estas la '''enciklopedio''', ne gazeto. Se vi ne komprenas la diferencon, eventuale vi ne povas esti enciklopediisto. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:07, 4 sep. 2026 (UTC) Mi ne komencis politikan diskuton ĉi tie, mi nur respondis al via aserto. Kial vi tiel ofte misprezentas kion mi diras? Mi ne parolis pri «ĝusta» esperantigo, sed montirs ekzemplon, ke Esperanto ne estas spegulo de naciaj lingvoj. Ŝajnas ke vi ne konas la diferencon inter aparta vorto kaj adjektiva formo de vorto. '''La vortoj «Esperantia» kaj «Vikipedia» ne ekzistas en la vortaroj''', do laŭ vi, ĝi ne estas uzeblaj en enciklopedio? Estus ridinde. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:15, 4 sep. 2026 (UTC) La lingvo spegulas realon, ne ies fantaziojn. Rusio origine estis konceptita kiel ŝtato de ĉiuj popoloj kiuj loĝas en ĝi (post jarcentoj tiu koncepto atingis Eŭropon kaj ricevis nomon de [[multkulturismo]]) kaj tiun realon spegulas la rusa lingvo en kiu ekzistas klara kaj grava diferenco inter ''rusa'' kaj ''rusia'', do inter etno kaj nacio. Ukrainio origine estis konceptita kiel naciisma ŝtato de la ukraina popolo. Oficialaj herooj de la nuna ukraina ŝtato estas la [[Ukraina Ribela Armeo]], kiu buĉis la judojn kaj [[Volinia masakro|polojn]] helpe de nazioj, do restis buĉi nur la rusojn por atingi ĝian originan celon de Ukrainio kiel la unuetna ŝtato. Tiun ĉi realon spegulas la ukraina lingvo, en kiu ne ekzistas la vorto ''ukrainia''. La proponita de vi elpensaĵo ekzistas nek en la ukraina lingvo, nek en la politika vivo de Ukrainio (tradicie ruslingva). ''Ukrainia'' ekzistas nur en via kapo kaj ĝi restu tie. Vikipedio estas la '''enciklopedio''', ĝi spegulas '''realon''', ne ies fantaziojn. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:41, 5 sep. 2026 (UTC) Vi daŭras vian politikan diatribon kaj propagandon, ignorante mian lingvan komenton. Rusa Imperio ne estis multkulturisma, ĝi estis simple imperio, kiu ofte subpremis malplimultojn per rusigado. Ekzemplo de imperio, kiu relative respektis kaj promociis malplimultajn kulturojn estis Aŭstria parto de Aŭsti-Hungaria Imperio (do ne estas strange, ke la ukraina (tiam pli konata kiel la rutena aŭ la rusena) lingvo prosperis tie). [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:56, 5 sep. 2026 (UTC) :Mia respondo estis klara: la vorto ''ukrainia'' ne ekzistas en Esperanto, ĉar ĝi ne ekzistas en la ukraina lingvo, ĉar respektiva koncepto ne ekzistas en Ukrainio kaj ties kulturo. Antaŭ ol rezoni pri Rusio kaj rusa kulturo estus bone lerni almenaŭ bazajn aferojn pri ili. Tiukaze vi scius la ke en la rusa lingvo kaj historio ne ekzistis ''Rusa imperio'' (Русская империя), sed nur ''Rusia imperio'' (Российская империя), do diferenco inter la etno kaj nacio ekzistis en nia ŝtato kaj kulturo jam antaŭ 300 jaroj kaj la lingvo klare registris tiun ĉi diferencon. En Ukrainio ĝi ne ekzistas eĉ hodiaŭ. Cetere same bone estus por vi lerni almenaŭ bazajn faktojn pri Ukrainio kaj ukraina kulturo, kvankam tio certe malrapidigus viajn hastajn kontribuojn pri ambaŭ temoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:33, 5 sep. 2026 (UTC) La vorto «ukrainia» ne estas aparta vorto, sed adjektiva formo de la vorto «Ukrainio», ĝi ekzistas. «Rusa Imperio» ekzistas en Reta Vortaro, sed «Rusia Imperio» ne ekzistas en Reta Vortaro nek en PIV. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 18:51, 5 sep. 2026 (UTC) :La adjektivoj estas apartaj vortoj kaj ĝuste pro tio ilin registras la vortaroj — kiel la [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]], kiu havas ambaŭ formojn — [https://rueo.ru/sercxo/rusa rusa] kaj [https://rueo.ru/sercxo/rusia rusia]. Kiel mi jam klarigis al vi kelkfoje, la vorto ''ukrainia'' estas registrita de neniu vortaro, nek ekzistas eĉ en la ukraina lingvo mem, ĉar ne ekzistas koncepto kiun ĝi povus speguli. Ĝi ekzistas nur en via kapo, same kiel elpensita de vi "libera Ukrainio", kaj ambaŭ restu tie, sen trafi la '''enciklopedion''' kies tasko estas speguli la '''realan mondon''', ne la mondon de ies fantazioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 6 sep. 2026 (UTC) Kompatinde, vi ankoraŭ ne povas rezisti al tento daŭrigi vian politikan propagandon en lingva diskutejo. En antaŭaj respondoj, mi jam klarigis kial via rezono pri adjektivoj estas stulta kaj vi orgojle ignoris mian rimarkon. Estas vane diskuti kun vi, ĉar vi ne estas kapabla fari tion. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 11:30, 6 sep. 2026 (UTC) :Jes, mi stulte asertas ke vi ne rajtas trudi al la '''enciklopedio''' neekzistan vorton, registritan en '''neniu vortaro''', nek ekzistantan '''en la socio''' mem kiun ĝi devas priskribi. Mi orgojle ripetas ke la enciklopedio priksribas la '''realan mondon''' kaj en tiu ĉi mondo la vorto ''ukrainia'' ekzistas en '''neniu lingvo''', nek en iu ajn socio '''inkluzive Ukrainion mem'''. Estas vane diskuti kun homo kies menso vivas en [[Narnio]], sed mi atentigas ke eĉ [[John Ronald Reuel Tolkien|Tolkien]], inventinta plurajn vortojn kaj lingvojn por [[Mez-Tero]], ne trudis ilin al la '''reala mondo'''. Sekvu tiun ekzemplon aŭ forlasu la '''enciklopedion''' kaj plu ludu per fantaziaj vortoj en via fantazia mondo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:06, 7 sep. 2026 (UTC) == instaŭr == Kio estas tio? Ĝi ne ekzistas en PIV! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:56, 24 sep. 2026 (UTC) ohwqhlu4y5sow32t634wocrx05w9enk Bazilo Besariono 0 408157 9480990 9429312 2026-09-24T07:24:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto katolika episkopo }} [[Dosiero:Bessarion - Epistolae et orationes, MCCCCLXXI - 3845584.tif |eta|''Epistolae et orationes'', 1471]] '''Bazilo Besariono''' estis bizanca ekleziulo de la [[15-a jarcento]]. == Naskiĝo kaj studoj == '''Bazilo Besariono''' (greke Βησσαρίων) aŭ (foje) Johano Besariono, naskiĝis en multnombra kaj malrìĉa familio en [[Trabzon]], tiam ĉefurbo de la eta [[Trebizonda imperio|imperio de Trabzon]], regata de la [https://wappenwiki.org/index.php/House_of_Megas_Komnenos Mega Komneno], ĉirkaŭ [[1408]]. Lia supozita Komnena origino – asertata ĉe fontoj pli malfruaj sed ignorita de ĉiuj liaj samtempuloj kiuj, male, lin volas naskiĝinta en modesta familio – estas malfacile kontrolebla; laŭjarcente lia bapta nomo estis opiniata Johano, sed pli ĵusaj studoj pruvis ke ĝi estis Bazilo. Junaĝe ([[1416]]/[[1417|17]]) kaj post la elementaj studoj plenumitaj en Trabzon, li translokiĝis al [[Konstantinopolo]], kie li daŭrigis siajn studojn kaj fariĝis [[Monaĥejo|Bazila monaĥo]], ricevante la nomon “Besariono” aludanta al Sankta Besariono de la [[4-a jarcento]]. === Eklezia kaj politika kariero === En [[1423]] Besariono iris al Egiptio. La sinsekva grava etapo koncernas la jarojn pasintajn ĉe [[Gemisto Pletono|Georgo Gemisto Pletono]] en [[Mistraso]], najbare de la antikva [[Sparto]] en la [[despotato de Moreo]], kie li estis enkondukita en la [[Novplatonismo|novplatonan filozofion]] ([[1430]]/[[1432|2]]-[[1436]]). "[[Kartogardisto]]" kaj sukcesa [[diplomatikisto]] inter la bizancaj kortegoj, baldaŭ li akiris la estimon de la imperiestro [[Johano la 8-a Paleologo]]. === Dum la Koncilio de Ferrara kaj Florenco === En [[1437]] Besariono estis nomumita titola ĉefepiskopo de [[Niceo]] kaj en [[1438]] gastiĝis en Italio, antaŭe en [[Ferrara]], poste en [[Florenco]], por pridiskuti kune kun la multenombra bizanca delegitaro kaj la imperiestro mem, la unuiĝon de la du Eklezioj, esperante ricevi okcidentan helpon kontraŭ la [[Turkio|Otomanaj turkoj]] kiuj fariĝis ĉiam pli minacaj kontraŭ Konstantinopolo. Dum antaŭ la [[Koncilio de Florenco|Koncilio de Ferrara kaj Florenco]] Besasriono partianiĝis en la bizanca grupo de la kontraŭuloj de la unuiĝo de la du Eklezioj, dum la Koncilio li ekapogis la reunuiĝon. Sur bazoj filologiaj kaj teologiaj, Besariono pruvis ke la diskutita teksto de [[Sankta Bazilo|Bazilo la Granda]] (reliefa epigono de la Ortodoksa Eklezio) subtenas la samajn poziciojn de la Katolika Eklezio, dum la tekstaj kopioj senaj je tiu batalita pasaĵo estis ĉiuj tre ĵusaj. La dogmaj problemoj dividantaj la du Ekleziojn estis tiu de la ''Filioque'', koncernanta la rilatojn ene de la Sanktega Triunuo inter la Filo, la Patro kaj la Sankta Spirito.<ref> Signifa, ĉirilate, la dumkoncilia debato inter Besariono kaj [[:it:Luigi Pirano|Luigi Pirano]], Konciliano ĉar episkopo de [[Forlì]]. </ref> Sed la kialoj dividantaj estis pli profundaj. La kialoj ekleziaj kaj politikaj-historiaj estis tiom kompleksaj kaj implikitaj ke ili ŝajnis pli malsupereblaj ol tiuj dogmaj.<br /> Tiu kontraŭlatineco de la bizanculoj radikiĝis en motivita reago kontraŭ la invado de la bizanca imperio flanke de la krucmilitistoj de la [[4-a krucmilito]] ([[1204]]), kiuj prirabis Konstantinopolon kaj detruis la imperion kaj la potencoj “konkerantaj” interdividis ĝiajn teritoriojn. <br /> La 6-an de julio [[1439]], tamen, kaj per la eksplicita volo de la imperiestro celanta atingi ĉiukoste kompromison, oni legis antaŭ la papo [[Eŭgeno la 4-a]] kaj la imperiestro mem, la dekreton de la reunuiĝon de la du Eklezioj: latinlingve, la kardinalo [[:en:Julian Cesarini|Juliano Cesarini]], greklingve Besariono. === La malfacila reveno al Konstantinopolo === Postnemulte la negocanta komisiono, ĉefregata de Besariono, revenis al Konstantinopolo. Tuj li kaj la apogantoj de la reunuiĝon trovis malamikan etoson inter la popolo kaj la klerikularo, aparte inter la monaĥaro, dum ero de la subskribintoj de la dekreto ĝin malkonfese ekforlasis. <br /> Pro tiu etoso kaj ankaŭ pro sia leviĝo al la kardinala rango, komunikita al li dum lia loĝado en Konstantinopolo en la [[18-a de decembro]] [[1439]]. Besasiono <ref>Papo Eŭgeno la 4-a lin nomumis asignante la “titolon de dekdu Sanktaj Apostoloj”.</ref> revenis al Italio (1440), de kie ne plu revizitis Konstantinopolon. [[Dosiero:Chiostri del palazzo dei ss. apostoli, monumento al cardinale bessarione (m. 1472) 01.JPG|eta|250px|Funebra monumento por Besariono en la Baziliko de la Sanktaj Apostoloj en Romo.]] === Engaĝiĝo de kardinalo Besariono por la konservado de la klasika greka kulturo === Post eta restado en Florenco, Besariono aliris la papan kortegon en Romo. <br /> En [[1449]], li ŝanĝis sian kardinalan tirolon kun tiu de la [[:en:Suburbicarian Diocese of Sabina–Poggio Mirteto|Suburba sidejo de Sabina-Poggio Mirteto]], konservante tamen la [[Komadora benefico|komandoran beneficon]] de la “Sanktaj dekdu Apostoloj”. Post la falo de Konstantinopolo [[1453]], li sin dediĉis al la protekto de bizancaj kleruloj forfuĝintaj el la manoj de Otomanaj turkoj. La diversaj komandoraj beneficoj permesis al li savi la senkomparan bizancan kulturon: li kolektis nombrajn verkojn kiu alimaniere neniam atingus la Okcidenton, establante riĉan bibliotekon, aranĝitan sur du ''[[Scriptorium|scriptoria]]'' (porskribaj centroj), kie laboris kaj laboregis dumvive. En [[1448]] li ĉion donacis al la urbo [[Venecio]], kio konstituis la ekheredaĵo de la nacia [[Biblioteko Marciana]]. Interalie, li sukcesis savi la verkojn gastiĝintaj en la volumriĉega biblioteko de la [[:it:Monastero di San Nicola di Casole|Monaĥejo de Sankta Nikolao de Casole]] najbare de [[Otranto]], kiu tujposte finiĝis detruita, rabe de Otomanoj dum la batalo de Otranto de [[1480]]. === Diplomata misio en Francio kaj morto === En [[1472]] kardinalo Besariono estis sendita de la papo [[Siksto la 4-a]] al Francio ĉe [[Ludoviko la 11-a (Francio)|Ludovikon la 11-an]] por pledi en la afero de krucmilito celanta liberigi Konstantinopolon, spite de lia aĝo kaj de lia ekmalpliiĝanta sano. Dum la revenvojaĝo, pro la malkomfortoj, liaj sanaj kondiĉoj malboniĝis kaj lin mortigis en la domo de venecia amiko, Antonio Dandolo. <ref>Kuris onidiro, laŭ kiu lia morto estis kaŭzita de venenado intrigita de la francaj kardinaloj liaj malamikoj. S.G. Mercati, ''Per la cronologia della vita e degli scritti di Niccolò Perotti '', Roma 1925, rist. 1973</ref> Liaj korpaj restaĵoj, transportita al Romo la [[3-a de decembro|3-an de decembro]] de la sama jaro, estis sepultita en la [[:en:Santi Apostoli, Rome|Baziliko de la Sanktaj dekdu Apostoloj]]. == Konklavoj partoprenataj == [[Dosiero:Bessarion 1476.JPG|eta|Besariono en la listo de la klarega homoj en la studoĉambreto de [[Federico da Montefeltro]].]] Bazilo Besariono partoprenis en la elekto de: * Papo [[Nikolao la 5-a]] (konklavo de [[1447]]) * Papo [[Kaliksto la 3-a]] (konklavo de [[1455]]) * Papo [[Paŭlo la 2-a]] (konklavo de [[1464]]) * Papo [[Siksto la 4-a]] (konklavo de [[1471]]) == Humanista filologo == De Besariono restas fama verketo en kiu, baziĝante sur la origina greka teksta ('''eàn''') kaj sur antikvaj grekaj kaj latinaj aŭtoroj, korektis la tekston de la versego 21, 22 de Johano el '''sic''' (tiel) al '''si''' (kondiĉa "se"), ĝin farante pli [[kunsona]] kun la kunteksto.<ref>Greke: λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· ''' Ἐὰν''' αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; σύ μοι ἀκολούθει. <br /> Esperante: Jesuo diris al li: '''Se''' mi volas, ke li restu, ĝis mi venos, kio estas al vi? vi sekvu min.<br /> Latine (Vulgato): dicit aŭtem Jesus: '''Sic''' eum volo manere donec veniam, quid ad te? Tu me sequere.<br /> Nova Vulgato: '''Si''' eŭm volo manere, quid ad te...</ref>. Tio en epoko en kiu la Vulgata teksto estis taksata preskaŭ sankta, ekscitis bruon inter la samtempuloj, montrante proksimecon de siaj ideoj al tiuj de [[Lorenzo Valla]] – kiu li difinis treĝuste ''Latinorum Graecissimus, Graecorum Latinissimus'' (Grekega inter la latinoj kaj latinega inter la grekuloj) – de [[Poliziano]] kaj de aliaj ĉampionoj de la [[Renesanco]]. == La novplatonisma filozofo == Lia plej grava filozofia verko, skribita origine greklingve, estis tradukita al la latina kaj titolita ''In calumniatorem Platonis'' ([[1457]]-[[1458]]) (Kontraŭ la kalumnianto de Platono). Temas pri eseo favora al kristana [[Platonismo]] kaj kontraŭa al la tezoj subtenataj de [[Georgo de Trebizondo|Georgo el Trabzon]] favora al la integra ricevo, en la [[kristana teologio]], de la tezoj aristotelaj, kiel jam parte faris [[Tomaso de Akvino]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Geanakoplos, Deno John. ''Greek Scholars in Venice: Studies in the Dissemination of Greek Learning from Byzantium to the West'', Harvard University Press, Cambridge (Mass.) 1962. (en) * [[Marino Zorzi]], ''La libreria di San Marco, libri, lettori, società nella Venezia dei Dogi'', Mondadori, Milano 1987, ISBN 88-04-30686-6, captt. II-IV * Bianca, Concetta. ''Da Bisanzio a Roma. Studi sul cardinale Bessarione'', Roma nel Rinascimento, Roma 1999. * [[Giorgio Sfranze]], ''Paleologo. Grandezza e caduta di Bisanzio'', [[Sellerio]], Palermo 2008, ISBN 88-389-2226-8 * [[Ducas (storico)|Ducas]], ''Historia turco-bizantina 1341-1462'', a cura di Michele Puglia, il Cerchio, Rimini 2008, ISBN 88-8474-164-5 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.medioevo.roma.it/html/architettura/bessarione1.htm La casina del cardinal Bessarione] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120215172142/http://www.medioevo.roma.it/html/architettura/bessarione1.htm |date=2012-02-15 }}, kun ampleksa biografia noto * {{en}} [http://www.fiu.edu/~mirandas/bios1439.htm#Bessarion The Cardinals of the Holy Roman Church] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120813182734/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1439.htm#Bessarion |date=2012-08-13 }} * [https://web.archive.org/web/20140810230714/http://www.catria.net/Bronzetto_votivo_Bessarione_Perotti_Gaugelli_Paolo_Godio.html] Epizodo de la vivo de Besariono. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Ortodoksismo]] tfci8vsmq23j6du9jm9j1w130dxhl5m 6042 Cheshirecat 0 414236 9481037 9205152 2026-09-24T10:12:21Z Sj1mor 12103 9481037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 6042 ''Cheshirecat'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 6042 Cheshirecat |Aliaj_nomoj = '''1990 WW<sub>2</sub>''' |Dato_de_malkovro = {{dato|23|novembro|1990}} |Malkovrintoj = [[Akira Natori|A. Natori]] kaj [[Takeŝi Urata|T. Urata]] |Loko_de_malkovro = [[Ŝimizu-kvartalo|Ŝimizu]] ([[Ŝizuoka (urbo)|Ŝizuoka]]) |Epoko = 2456200.5 {{dato|30|septembro|2012}} TDB |Granda_duonakso = 454,546 [[1 E9 m|Gm]] (3,038 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 246,516 Gm (1,648 AU) |Apoapsido = 662,577 Gm (4,429 AU) |Discentreco = 0,458 |Periodo = 1934,539 [[tago]]j (5,296 [[jaro]]j) |Klinangulo = 15,887° |Meza_anomaliangulo = 59,512° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 88,604° |Argumento_de_periapsido =286,397 ° |Rotacia_periodo = 0,4188 [[tago]] (10,05 [[horo]]j) |Absoluta_magnitudo = 12,3 }} '''6042 ''Cheshirecat''''' estas [[marsrenkonta asteroido|marsrenkonta]] [[asteroido]]. == Malkovro == Ĝi estis malkovrita la [[23-an de septembro]] [[1990]] de la [[Japanio|japanaj]] [[astronomoj]] [[Akira Natori]] kaj [[Takeŝi Urata]] elde la ''Stacio Yakiimo'', en [[Ŝimizu-kvartalo|Ŝimizu]] (kvartalo de [[Ŝizuoka (urbo)|Ŝizuoka]]) en Japanio. == Nomo == Ĝia nomo aludas al la "''[[Ĉeŝira kato]]''", fantasta [[kato]] rolulo en [[la aventuroj de Alicio en Mirlando]] de [[Lewis Carroll]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|6042-cheshirecat-1990-ww2}} {{sinsekvo |antaŭ = ''[[6041 Juterkilian]]'' |dosiero = |post = ''[[6043 Aurochs]]'' |titolo = [[Listo de asteroidoj (6001–7000)#6001-6050|Listo de asteroidoj (6001 - 7000)]] |periodo = '''6042 ''Cheshirecat''''' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Cheshirecat}} [[Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata]] [[Kategorio:Malkovrita de Akira Natori]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990]] 2x78nc7xwe4cc7c7g89tk73vc8t192i Leucocarbo 0 418345 9481132 9477393 2026-09-24T11:56:37Z Goren 4701 /* Specioj */ 9481132 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = |dosiero=Leucocarbo bougainvillii qtl2.jpg |dosiero2 = Auckland Shag on Enderby Island, 2006.jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero = [[Aŭklanda tufkormorano]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes'' |familio = [[Falakrokorakedoj]] ''Phalacrocoracidae'' |taksono = ''Leucocarbo'' |taksono aŭtoritato = ( [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], [[1760]]) |vikispecio = |komunejo = }} '''''Leucocarbo''''' estas [[genro (biologio)|genro]] de birdoj en [[kormoranoj|kormorana]] [[familio (biologio)|familio]] ''[[Phalacrocoracidae]]''. La genro konsistas je kelkaj senrangaj [[klado]]j, interalie la grupo de '''bluokulaj tufkormoranoj''' de [[Ĉeantarkto]]. La distinga trajto de la ĉi-lasta estas ringoj de blua nuda haŭto ĉirkaŭ okuloj (sed ne nepre bluaj [[iriso]]j). Ĉe aliaj specioj la okulringoj povas esti purpuraj aŭ ruĝaj. Aliaj komunaj trajtoj de la genro estas blankaj malsupraj partoj de la [[plumaro]] (almenaŭ ĉe iuj individuoj aŭ en iu tempo de reprodukta ciklo) kaj rozkolorajn piedoj.<ref name=Nelson>{{Citation | last = Nelson | first = J. Bryan | year = 2006 | title = Pelicans, Cormorants, and Their Relatives: The Pelecaniformes | publisher = Oxford University Press, U.S.A. | pages = 476–511, Plate 8 | isbn = 978-0-19-857727-0}}</ref> Ĉiuj specioj troveblas en pli malvarmaj sudaj partoj de [[Suda Duonsfero]], apud suda [[Sudameriko]], marbordoj de [[Antarkto]], kaj [[Aotearoo]]. Multaj estas [[endemia]]j en apartaj izolitaj [[Ĉeantarktaj insuloj]]. [[Sistematiko]] dum longa tempo estis problema kaj polemika, kun malsamaj aŭtoritatoj agnoskantaj inter 8 kaj 14 [[specio]]jn. Eĉ pli komplikaj kaj konfuzigaj estas la {{J|komunlingva nomo}} en malsamaj lingvoj parolataj ene de la [[arealo]]j de la specioj.<ref name=Nelson/> == Taksonomio == La genron ''Leucocarbo'' unue enkondukis franca naturalisto [[Charles Lucien Bonaparte]] en jaro [[1856]].<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1856 | title=Excursion dans les divers Musées d'Allemagne, de Hollande et de Belgique, et tableaux paralléliques de l'ordre des échassiers (suite)| language=French | journal=Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences | volume=43 | pages=571–579 [575] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1211111 }}</ref> Bonaparte mem ne difinis la [[tipo (biologio)|tipan]] specion de la genro, kaj en [[1898]] [[William Robert Ogilvie-Grant |William Ogilvie-Grant]] deklaris ĝi {{N|guana kormorano}}.<ref>{{ cite book | last1=Sharpe | first1=R.B. | author1-link=Richard Bowdler Sharpe | last2=Ogilvie-Grant | first2=W.R. | author2-link=William Robert Ogilvie-Grant | year=1898 | title=Catalogue of the Plataleae, Herodiones, Steganopodes, Pygopodes, Alcae and Impennes in the collection of the British Museum | volume=26 | publisher=Trustees of the British Museum |location=London | page=331 | series=Catalogue of the Birds in the British Museum | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8381138 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1979 | title=Check-List of Birds of the World | volume=1 | edition=2nd | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=164 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16108804 }}</ref> La nomo ''Leucocarbo'' estas kunmetaĵo de [[antikva greka]] vorto ''leukos'' ("blanka") kaj la nomo ''Carbo'', kiun proponis por kormoranoj [[Bernard Germain de Lacépède]] en [[1799]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=223 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n223/mode/1up }}</ref> La sistematiko de la genro, kaj de kormoranoj ĝenerale, dum longa tempo estis ĥaosa kaj konfuziga, kaj multaj aŭtoritatoj estis simple metantaj ĉiujn kormoranaj speciojn en unu "rubujan" genron ''[[Phalacrocorax]]''. Fundamenta [[molekula filogenetiko|molekulfilogenetika]] esploro de jaro [[2014]] establis la nune universale akceptatan genran strukturon de [[kormoranedoj]] kaj trovis, ke ''Leucocarbo'' estas [[frata grupo]] al Amerika genro ''[[Nannopterum]]'', de kiu ĝi apartiĝis antaŭ inter 6.7 kaj 8.0 [[jarmiliono]]j.<ref>{{Cite journal | last1=Kennedy | first1=M. | last2=Spencer | first2=H.G. | date=2014 | title=Classification of the cormorants of the world | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=79 | pages=249–257 | doi=10.1016/j.ympev.2014.06.020| pmid=24994028 }}</ref> La parencajn rilatojn ene de la genro montras la ĉi-suba [[kladogramo]] surbaze de molekulfilogenetika esploro far Nicolas Rawlence kaj kunaŭtoroj de jaro [[2022]].<ref>{{Cite journal | last1=Rawlence | first1=N.J. | last2=Salis | first2=A.T. | last3=Spencer | first3=H.G. | last4=Waters | first4=J.M. | last5=Scarsbrook | first5=L. | last6=Mitchell | first6=K.J. | last7=Phillips | first7=R.A. | last8=Calderón | first8=L. | last9=Cook | first9=T.R. | last10=Bost | first10=C.-A. | last11=Dutoit | first11=L. | last12=King | first12=T.M. | last13=Masello | first13=J.F. | last14=Nupen | first14=L.J. | last15=Quillfeldt | first15=P. | last16=Ratcliffe | first16=N. | last17=Ryan | first17=P.G. | last18=Till | first18=C.E. | last19=Kennedy | first19=M. | date=2022 | title=Rapid radiation of Southern Ocean shags in response to receding sea ice | journal=Journal of Biogeography | volume=49 | issue=5 | pages=942-953 | doi=10.1111/jbi.14360 | doi-access=free}}</ref> {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1='''''Leucocarbo''''' |1={{clade |1=[[Magelana kormorano]] – ''Leucocarbo magellanicus'' |2={{clade |1=[[Guana kormorano]] – ''Leucocarbo bougainvillii'' |2={{clade |1=[[Imperia kormorano]] – ''Leucocarbo atriceps'' |2={{clade |1=[[Buntia kormorano]] – ''Leucocarbo ranfurlyi'' |2={{clade |1=[[Karunkla kormorano]] – ''Leucocarbo carunculatus'' |2={{clade |1=[[Ĉatama kormorano]] – ''Leucocarbo onslowi'' |2={{clade |1=[[Otaga kormorano]] – ''Leucocarbo chalconotus'' |2={{clade |1=[[Aŭklanda kormorano]] – ''Leucocarbo colensoi'' |2=[[Kampbela kormorano]] – ''Leucocarbo campbelli'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} === Specioj === Laŭ la plej freŝa taksonomio de [[AviList]] la genro havas 9 speciojn:<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze la listo de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj far Alain Gerard</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Komuna nomo !! Scienca nomo !! Distribuo |- |[[File:Phalacrocorax magellanicus - Magellan Cormorant 02.jpg|120px]] || [[Magelana kormorano]] || ''Leucocarbo magellanicus'' || Marbordoj de [[Argentino]], [[Urugvajo]] kaj suda [[Ĉilio]] |- |[[File:Leucocarbo bougainvillii, Islas Ballestas 5.jpg|120px]] || [[Guana kormorano]] || ''Leucocarbo bougainvillii'' || Uestaj marbordoj de [[Sudameriko]] |- |[[File:Leucocarbo-ranfurlyi-MATTERN.jpg|120px]] || [[Buntia kormorano]] || ''Leucocarbo ranfurlyi'' || [[Buntiaj insuloj]] |- |[[File:King Shag - Picton - New Zealand (39124704222).jpg|120px]] || [[Karunkla kormorano]] || ''Leucocarbo carunculatus'' || [[Aotearoo]] |- |[[File:Bronze shag.jpg|120px]] || [[Otaga kormorano]] || ''Leucocarbo chalconotus'' || Eostaj marbordoj de Aotearoo |- |[[File:20181001 ChathamsA9D3 444 DxO (cropped).jpg|120px]] || [[Ĉatama kormorano]] || ''Leucocarbo onslowi'' || [[Ĉatamaj insuloj]] |- |[[File:Auckland Shag on Enderby Island, 2006.jpg|120px]] || [[Aŭklanda kormorano]] || ''Leucocarbo colensoi'' || [[Aŭklandaj insuloj]] |- |[[File:Campbell Shag, Campbell Island 01.jpg|120px]] || [[Kampbela kormorano]] || ''Leucocarbo campbelli'' || [[Kampbelinsulo]] |- |[[File:Imperial Shags b.jpg|120px]] || [[Imperia kormorano]] || ''Leucocarbo atriceps'' || Suda Ĉilio kaj Argentino |- |} == References == {{Referencoj}} {{Metaŝablono en artikolo|Citation}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Blue-Eyed Shag}} [[Kategorio:Kormoranoj]] neu2013dbpg07858uqcmcc60l559b2l Bisfenolo A 0 422619 9481083 8395424 2026-09-24T11:23:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481083 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bisphenol A skeletal.png|eta|Kemia strukturo]] '''Bisfenolo A''' (kutima mallongigo en angla, germana k.a. '''BPA''') estas [[organika substanco]] kun la [[kemia formulo]] (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>C(C<sub>6</sub>H<sub>4</sub>OH)<sub>2</sub>. Ĝi estas senkolora solida substanco, kiu estas solvebla en organikaj solvolikvidoj, sed preskaŭ ne en akvo. Havante du [[fenolo]]-funkciajn grupojn, ĝi estas uzata por fabriki [[polikarbono|polikarbona]]jn [[polimero]]jn kaj epoksi-[[rezino]]jn, kune kun aliaj substancoj por fabriki [[plasto]]n. BPA havas kvaliton similan al hormono, kiu kaŭzas zorgojn ĉu ĝi taŭgas por ĝeneralaj produktoj kaj speciale por ujoj por manĝaĵoj. Ekde 2008 kelkaj ŝtatoj pridubis ĝian sekurecon, kio igis kelkajn vendistojn, forpreni produktojn el [[polikarbonato]]. Usona raporto en 2010 de la FDA (Food and Drug Administration) avertis pri eblaj danĝeroj por fetoj, infanoj, kaj junaj infanoj.<ref name="U.S. Food and Drug Administration">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fda.gov/downloads/NewsEvents/PublicHealthFocus/UCM197778.pdf|titolo=Update on Bisphenol A for Use in Food Contact Applications: January 2010|alirdato=15a Januaro 2010|dato=15-a de januaro 2010|eldoninto=U.S. Food and Drug Administration|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924163631/http://www.fda.gov/downloads/NewsEvents/PublicHealthFocus/UCM197778.pdf|arkivdato=2015-09-24}}</ref> Septembre de 2010, Kanado iĝis la unua ŝtato kiu deklaris BPA kiel toksa substanco.<ref>{{cite journal |url=http://www.gazette.gc.ca/rp-pr/p2/2010/2010-10-13/pdf/g2-14421.pdf |journal=Canada Gazette Part II |volume=144 |issue=21 |date=13a Oktobro 2010 |pages=1806–18 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/national/canada-first-to-declare-bisphenol-a-toxic/article1755272/ |title=Canada first to declare bisphenol A toxic |author=Martin Mittelstaedt |work=Globe and Mail |location=Canada |date=13a Oktobro 2010}}</ref> La [[Eŭropa Unio]], Kanado, kaj laste Usono malpermesis la uzon de BPA por boteloj por beboj.<ref name="urlFDA Bans Chemical BPA From Sippy Cups And Baby Bottles">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.npr.org/blogs/thesalt/2012/07/17/156916616/fda-bans-chemical-bpa-in-sippy-cups-and-baby-bottles|titolo=FDA Bans Chemical BPA From Sippy Cups And Baby Bottles|aŭtoro=Hamilton J|dato=12a Julio 2012|verko=The Salt: NPR Food Blog|eldoninto=National Public Radio}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemia industrio]] r82gmv86vxfsak6a4umua9zirtvqut0 Bassem Youssef 0 426545 9480980 9399703 2026-09-24T06:35:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480980 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Bassem |Familinomo = Youssef |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = basem jusef |AliajLingvoj = باسم رأفت محمد يوسف |VeraNomo = Bassem Raafat Muhammad Youssef |NaskiĝLoko = Kairo |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 22 |NaskiĝMonato = marto |NaskiĝJaro = 1974 |MortLoko = |MortLokoLigilo = |MortTago = |MortMonato = |MortJaro = |AntaŭOkupo = |Okupo = kuracisto |Epoko = 2000 |Okupo2 = humuristo |Okupo3 = |AliajOkupoj = |Ŝtato = Egiptio |TipoDosiero = JPG |Subteksto = Bassem Youssef |Ordigo = }}. Li estas gastiganto de la satira televida programo ''El Bernameg'' ("La Programo") de la [[CBC News|CBC]]. La amaskomunikiloj komparis lin al [[Jon Stewart]], kies programo ''The Daily Show'' inspiris lin<ref>[http://www.almasryalyoum.com/en/node/415194 ''Drawing inspiration from the revolution'']</ref>,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.businessweek.com/articles/2012-03-29/bassem-youssef-egypts-jon-stewart#p1 |titolo=''Bassem Youssef: Egypt's Jon Stewart'' |alirdato=2013-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141001034830/http://www.businessweek.com/articles/2012-03-29/bassem-youssef-egypts-jon-stewart#p1 |arkivdato=2014-10-01}}</ref>,<ref>[http://www.nytimes.com/2011/04/28/world/middleeast/28iht-M28C-EGYPT-SHOW.html ''Surgeon Using Parody to Dissect the News in Egypt]</ref>. == Biografio == Li naskiĝis en [[Kairo]] la {{daton|22|marto|1974}}. Li vivas en Kairo kun sia edzino Hala kaj sia filino Nadia. Kiam li ne laboras por ''El Bernameg'' li laboras kiel [[kardiologo]]. En 2011 en [[Tahrir|Tahrir-placo]] li kuracis plurajn revoluciulojn. == Televido == Li ektelevidis dum la [[egipta revolucio de 2011]] kun la programo ''The B+ Show''. Li ŝercis pri [[salafismo|salafisto]] [[Mohamed ElBaradei]] kaj pri multaj aliaj. La {{daton|1|januaro|2013}}, kunvivantaro de [[Mohamed Mursi]] denuncis lin kiel kaŭzanto de malordoj<ref>{{en}} [http://news.nationalpost.com/2013/01/01/host-of-egyptian-daily-show-investigated-after-being-accused-of-insulting-president-morsi/ Host of Egyptian ‘Daily Show’ investigated after being accused of insulting President Morsi] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by Aya Batrawy, ''[[Associated Press]]'', 1-1-2013.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://twitter.com/DrBassemYoussef Bassem Youssef en Twitter] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Egiptaj aktoroj|Youssef]] tqpln8wbbbm3t9syr1skfqaim8qhg0c Datoj de la hungara Esperanto-movado 0 428320 9481086 9349209 2026-09-24T11:25:02Z Sj1mor 12103 9481086 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Infokesto de DURA esperante..jpg|eta|Informkesto de Hungaria Esperanto-Asocio - 2013]] La '''datoj de la hungara Esperanto-movado''' artikolo pli detale pritraktas la movadajn eventojn en Hungario. Ĉi tiu subpaĝo apartenas al la artikolo [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == Klarigo == Tutlanda asocio de la hungarlandaj esperantistoj ekzistis ekde [[1902]], sed la fondoj ripetiĝis en [[1907]], [[1912]] kaj en [[1960]]. Pro diversaj kialoj, sed ĉiufoje, nova asocio estis kreita, tamen eĉ ne estis demando, ke vere nova asocio formiĝus. Vere la jura statuso havas sian propran signifon kaj historion, sed troemfazo de tio estas ne pli, ol nura superfluaĵo. cetere estas fakto, ke la asocio estis en la [[1950-aj jaroj]] en la plej malstabila jura pozicio. Tamen estis pli gravaj tiuj internaj ŝanĝoj, reorganizoj, kiujn indikis akcepton de la nova aŭ esence nova statuto, sed tiuj ŝanĝoj estis faritaj en la spirito de kontinueco de la movado (1906, 1911, 1960, 1987, 2006). La nomo-ŝanĝoj estis nur bagatelaj. Krome, ne estas senvaloraj korekti multajn erarajn datojn rilatajn al la nomŝanĝoj. La nomoj de la asocio en kronologia ordo estas jenaj: 1. Societo de Hungaraj Esperantistoj la 2-a de marto 1902 – la 24-a de aprilo 1906 2. Hungara Esperantista Asocio la 24-a de aprilo 1906 – la 25-a de majo 1911 3. [[HES|Hungarlanda Esperanto-Societo]] ([[HES]]) la 25-a de majo 1911 – 195? 4. (Organizaĵo de) Tutlanda Esperanto Konsilio la 18-a de septembro 1955 – la 30-a de oktobro 1960 5. [[Hungara Esperanto-Asocio]] la 30-a de oktobro 1960 – la 1-a de junio 1991 6. [[Hungaria Esperanto-Asocio]] ekde la 1-a de junio 1991 Estas demando, kiam kaj kial paŭzis agadon de la asocio? Tia paŭzo okazis ĉiam pro premoj, eksteraj, soci-politikaj kialoj. Okazis trifoje tia funkcia paŭzo, kies kaŭzoj estis: la milita situacio inter [[1916]]-[[1917]], alveno de la totalisma faŝismo en [[1944]], fine la stalinisma diktaturo en la fruaj [[1950-aj jaroj]]. Pri la lasta estas la plej falsaj informoj kaj miskomentoj. En [[1950]] en la estraro sidis pluraj membroj de la (unusola) Partio, ili ricevis tiun ordonon, ke la estraro deklaru ĉeson de la asocio. Ili ja ne konsentis kun ĉi tiu aranĝo, sed la 6-a de [[aprilo]] 1950 dum la estrara kunsido ili devis komuniki ĉi tiun "altan intencon" al ĉiuj. En tiu aktuala politika situacio estis tio ege eksterordinara ago, kiam la prezidanteco kontraŭstaris al ordono de la partio kaj estis deklarita ne la ĉeso, sed paŭzo de la asocio. Akcepto de tiu rezolucio malsama esence ne okazis facile, ja dum la voĉdonado alvenis por jes 10, por ne 3 havis la kuraĝon, por sindeteno 2 voĉoj alvenis. Pri tio neniu zorgis, ke laŭ la statuto la prezidanteco ne havis tian agosferon, do la decido origine estis nevalida. Do en 1950 la asocio ne ĉesis laŭjure. La rezolucio ne menciis tempodaŭron de la paŭzo, sed ĝi diris nur, ke tio estos unu jaro. La jaroj en [[1951]] kaj [[1952]] estis la plej mallumaj jaroj de stalinisma erao de [[Mátyás Rákosi]], tiutempe oni ne kuraĝis iniciati daŭrigon de la funkciado. Baldaŭe ŝtatoficisto konstatis tion, ke la asocio ne troviĝas en la malnova adreso kaj neniu signo de la funkciado estas spertebla. Alude al tio oni forigis la asocion el la registro kiel "nekonata asocio" la 3-a de [[marto]] 1952. Serio de tiuj kontraŭleĝaj agoj ne povas esti konsiderata laŭjura eksiĝo, ĉar unuflanke ne estis ebleco apelacii, aliflanke en [[1953]] estis ebleco por renaskiĝo de agado de la asocio post politika ŝanĝo lige al [[Imre Nagy]]. Tamen, tio okazis nur iom post iom, dum multaj jaroj. En 1953 kelkaj homoj trovis manierojn por daŭrigi la esperantistan agadon tiel, ke ili aliĝis al funkciado de la [[Mondpaca Esperanto-Movado]] (MEM). Estis fakto, ke el sovetia bloko neniu povis partopreni en la internacia konferenco okazinta en [[St. Pölten]] ([[Aŭstrio]]), kiu iniciatis tiun ĉi movadon en 1953, tamen kelkaj aktivuloj de la asocio dekomence korespondis kun la gvidantoj de la nova movado kaj ili agadis kiel aktivuloj de la internacia esperantista movado. Estis [[Lajos Márton]] (1921–1978) la unua, baldaŭ Dr-o [[Bálint Szemenyei]], [[Pál Balkányi]] (1894–1977) kaj aliaj iĝis aktivuloj de MEM. Tiel komenciĝis procezo agnoska Esperanton, rezulte sub aŭspicio de la Nacia Packonsilio povis naskiĝi organiza centro la 18-an de septembro [[1955]]. Komenciĝanta necerteco spegulanta celojn kaj organizaĵon de la korporacio rezultis plurfojajn nomoŝanĝojn, finfine fariĝis la nomo Hungarlanda Esperanto-Konsilantaro. Ties prezidanto iĝis tiu [[Gyula Baghy]] (1891-1967), kiu estis kunprezidanto en 1950; oni elektis aktivulojn de periodo 1945–1950 al la estraro, estis co-prezidanto de la Estraro de Direktado en 1945 kaj 1950 estis aktivuloj en la periodo, sed ne elektiĝis Borbála Szerémi (1896-1984), kiu - kontraŭ sia konvinkiĝo pro partia ordono - iniciatis decidon ĉesigan en 1950. La Konsilio kun fenomena rapideco reorganizis la grupojn "dormantajn" ekde 1950 tutlande, eĉ senpermese ili disdonis membrajn "kartojn" en [[1957]]. La organizo kune kun individuaj membroj kaj tutlanda reto estis pli forta en [[1960]], ol en 1950. Tial la asocio laŭjure neniam estis malpermesita, disigita kaj neniam okazis sindisigo. La asocio paralizita inter 1955-1957 laŭfakte reorganiziĝis laŭ organiza sistemo de la 1950-aj jaroj, sed sub ​​nova nomo. Ĉi tiu organizo difinis sin movado por la ekstera publiko. Oni timis pri ekzisto de la asocio - almenaŭ komence - de proklamo de kontinua jura valido. En [[1956]] inspekta organo de la asocio iĝis Ministerio de Kulturo. Ekde [[1957]] estis ebleco rearanĝi la asocian formon, , sed ĉi tio ne okazis pro internaj konfliktoj. Esenco de la malkonsentoj estis tio, ke unuj kulpigis la laboristajn esperantistojn (iamajn MEME-membrojn) pro proklamo de rezolucio pri ĉesigo de la asocio kaj ili volis forpeli ilin el ĉiuj pozicioj. Esence nur kelkaj volis prezenti la personajn konfliktojn al politika lukto, tamen tiuj kvereloj longe prokrastis kontentigan solvon de la leĝa situacio. Cetere unuparte la laboristaj esperantistoj en 1950 rezistetis la superajn partiajn instrukciojn, aliparte en [[1960]] ili sukcese intervenis por agnosko de la asocio, ekzemple Borbála Szerémi sukcesis akiri apogon de vic[[ministro]]n György Aczél, kiu estis la plej influa membro de la Partio en kulturaj aferoj. Antaŭ la partiajn gvidantojn prezentiĝis interalie raportoj favoraj pri Esperanto-movado, sed estis ankaŭ falsaj informoj. Sekretariejo de Centra Komitato de [[Hungara Socialista Laborista Partio]] la 26-an de [[julio]] [[1960]] rezoluciis decidon "konfidencan strikte" pri aranĝo de situacio de Esperanto-movado. Tiu decido ordonis, ke "la movado en la estonteco funkciu en formo de tutlanda asocio" kaj la nomo estu "Tutlanda Asocio de la Hungaraj esperantistoj". Do al la tago 30-a de oktobro 1960 la Hungara Esperanto-Konsilantaro vokis kunsidon de delegitoj, la Konsilio deklaris forpason de la konsilio kaj samtempe ĝi deklaris kreiĝon de la "nova" asocio. La "nova" asocio laŭjure havis novajn membrojn, ja la malnovaj membroj devis eniri al la "nova" asocio. La reorganizo sekve ne signifis novan membrecon. La "nova" asocio heredis ankaŭ tutlandan strukturon disvastigitan fare de la Konsilio (grupojn kaj departementajn komitatojn). La prezidanto restis Julio Baghy, kies aktiva prezidanteca agado daŭris la plej longe (1955-1965) en historio de la asocio. Tamen oni ne realigis tute plene la partian ordenon, kiel en 1950, same en 1960. Nun multaj kritikis nomon de la Asocio kaj la kunveno decidis pri nomo Hungara Esperanto-Asocio spite la partian decidon. Tio signifis, ke tiuj partianoj, kiuj konis tiu ĉi parton de la partia decido - inter ili estroj - ne strebis realigi tion, eĉ ili havis la saman starpunkton, kiel la opoziciuloj. ==1879-1902== * 1879 La [[germana]] [[Johann Martin Schleyer]] eldonis en majo lingvoprojekton [[Volapuko]]. [[György Bánfi|Bánfi, György]] el [[Sopron]] aliĝas inter la unuaj al la movado. * En 1880 Schleyer kvalifikis pri lingvoinstruistoj. György Bánfi en [[Hungara reĝlando]] estis la unua, en la mondo la dua inter la Volapuko-instruistoj. * La [[19-an de marto]] [[1881]] la ''Neue Arader Zeitung'' estas la unua hungarlanda [[ĵurnalo]], kie aperis famo pri Volapuko. * En 1885 en [[Zagrebo]] aperis lernolibro de Volapuko [[kroate]] de Juraj Bauer. * En 1887 aperis la unua hungara lernolibro de Volapuko. La aŭtoro estis "Izor Gebaur", kiu estis [[cistercianoj|cisterciana]] direktoro de ĉef[[gimnazio]] en [[Pécs]]. (En 1907 li iĝis esperantisto.) * En aprilo de 1887 volapukista asocio formiĝis en [[Rijeka|Fiume (Rijeka)]] kun 52 membroj, la prezidanto estis Giampaolo CARMINATI. * La 9-an de aŭgusto 1887 [[Internacia Akademio de Volapuko]] fondiĝis en [[Parizo]] kun 31 membroj. Sola hungara membro estis György Bánfi. * En 1888 estis eldonita la unua volapuka [[libro]] en Hungario en [[Pécs]]: Konigoj de la [[kaverno]]sistemoj en [[Dobšiná|Dobsina]] kaj [[Aggtelek]]. * En 1888 16 diplomhavaj instruistoj pri Volapuko funkcias en Hungara reĝlando, krome ankaŭ 6 ĉefinstruistoj kaj 2 [[profesoro]]j. La respondaj kvantoj en la mondo: 885, 130, 50. * Inter 1889-1891 volumoj pri [[Petőfi]] kaj [[Ferenc Kölcsey]] aperis volapuke. [[Dosiero:Szentkatalonai Bálint Gábor (1844-1913).jpg|eta|<center>Gábor Bálint]] * En 1897 [[Gábor Bálint]] lingvisto kaj instruisto de [[Universitato Kolozsvár]] estis la unua hungara esperantisto. * La 25-an de majo 1897 [[ĵurnalo]] ''Kolozsvári Ellenzék'' por la unua fojo informis pri lingvoprojekto nomata Esperanto, kiun unue publikigis [[kuracisto]] [[Ludoviko Lazaro Zamenhof|Lazar Markovics Zamenhof]] en [[Varsovio]] en la 26-a de julio 1887. * En septembro de 1897 Gábor Bálint aranĝis lingvokurson pri Esperanto en la Universitato Kolozsvár. * En 1898 en [[Kolozsvár]] aperis la unua hungarlingva lernolibro de Esperanto, kies aŭtoro estis [[Ábel Barabás]]. * En Hungara reĝlando en 1900 aperis la unua Esperanto-libro: Ŝercoj sur 200 paĝoj. Kompilita kaj eldonita de presisto [[Pál Lengyel]] en [[Szekszárd]]. * Inter 1900-1904 ''Pál Lengyel'' - [[Paŭlo Lengyel]] komence eldonis, baldaŭe ankaŭ redaktis [[revuo]]n de internacia Esperanto-movado [[Lingvo Internacia]]. ==1902-1949== * La [[2-an de marto]] [[1902]] estis fondita Societo de Hungaraj Esperantistoj kun 20 membroj. Ĝi celas "propagandi kaj disvastigi Esperanton, helpi esperantistojn travojaĝantajn." * En novembro de [[1904]] Paŭlo Lengyel kun sia presejo translokiĝis al Parizo kaj tie li daŭris eldonadon de [[Lingvo Internacia]]. * La [[24-an de aprilo]] [[1906]] Hungara Esperantista Societo formiĝis pere de reorganizo. * En 1906 pasiaj artikoloj aperis en la gazetaro pri Esperanto. [[Endre Ady]], [[Dezső Kosztolányi]], [[Ignotus]] kaj aliaj bonvenigis la novan movadon, [[Miksa Arányi]] kaj [[Jenő Rákosi]] atakis tion. * En [[1907]] la unua slovakalingva [[gramatiko]] pri Esperanto aperis en [[Martin|Turócszentmárton]] (nuntempa [[Martin]] en [[Slovakio]]). * La [[25-an de februaro]] [[1909]] Ĝenerala Kunveno de la Asocio asertas, ke la asocio, kiu celas "disvastigi la internacian lingvon Esperanto", ne okupiĝas pri politikaj kaj religiaj temoj. * En 1909 en [[Zagrebo]] la unuaj kroatlingva lernolibro pri Esperanto aperis, la aŭtoro estis Danica Bedekovic-Pobjednicka (tiutempe [[Kroatio]] apartenis al Hungara reĝlando kiel kunlando). * La [[30-an de aŭgusto]] 1909 en Budapeŝto en kunsido de 14-a Internacia Medicina Kongreso okazis tri paroladoj en Esperanto. * En Zagrebo en [[1910]] aperis la unua slovenlingva lernolibro pri Esperanto, la aŭtoro estis [[Ljudovit Koser]]. * 1910-1912: la piarista Vörös Cyrill aperigis faklibron pri [[geometrio]]j de [[Eŭklido]] kaj [[János Bolyai]] en tri volumoj en 439 paĝoj: tiu libro estas la unua matematika faklibro en Esperanto en la mondo. * En [[1911]] en la unua fojo aperis en Hungara reĝlando rumana kaj germanlingva gramatikoj pri Esperanto. [[Dosiero:Giesswein Sándor.jpg|eta|<center>Sándor Giesswein]] * La [[25-an de majo]] 1911 kreiĝis Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) pere de pli nova reorganizo de la Asocio. Ties prezidanto estis [[Sándor Giesswein]], kiu estis papa prelato, parlamentano, fondinto de la hungarlanda kristansocialisma movado, prezidanto de Akademio pri [[Stefano la 1-a (Hungario)]]. Tasko de la asocio estis "disvastigo kaj instruado de Esperanto kun plenaj ekskludoj de politikaj aŭ religiaj temoj", sed tamen ĝi "partoprenas en strebado de humanisma kaj kultura aspiroj de la moderna erao" kaj tiel ĝi profitas Esperanton por "propagandi ideojn de la paco- kaj virino-movadoj". * La [[23-an de februaro]] [[1913]] kreiĝis [[Hungara Esperantista Societo Laborista]] (HESL) kun la celo disvastigi Esperanton inter la laboristoj. * La [[28-an de septembro]] 1913 en Hungario unuafoje oni malpermesis Esperantan eventon. Policestro de [[Székesfehérvár]] argumentis: Esperanto estas lingvo de ŝtelistoj. * La [[5-an de novembro]] 1913 okazis la unua interpelacio en la Hungara Parlamento pri Esperanto: Sándor Giesswein en kazo de Székesfehérvár postulas respekti la rajton pri ariĝo. * La [[13-an de marto]] 1914 en Budapeŝto fondiĝis Asocio de Internacia Lingvo Ido por reformi Esperanton kiel parto de internacia movado komenciĝinta en [[1907]]. En la estraro partoprenis inter aliaj [[arkitekto]] [[Frigyes Schulek]], [[verkisto]] [[Mihály Babits]], [[matematikisto]] [[Pál Dienes]], [[filozofo]] [[Valéria Dienes]]. * En [[1918]] subtenantoj kaj honoraj membroj de Asocio de Internacia Lingvo Ido [[Oszkár Jászi]] kaj [[Ervin Szabó]] iĝis. * En novembro de 1918 [[Lajos Bíró (verkisto)|Lajos Bíró]], [[Frigyes Karinthy]], [[Aladár Schöpflin]], [[Lajos Zilahy]] kaj aliaj kreis komitaton por apogi Esperanton. * La [[4-an de julio]] [[1919]] La Komisararo (nuntempa Ministerio) pri Edukado dekretis starigon de Internacia Scienca Instituto de Lingvo-sciencoj en la Universitato de Budapeŝto, ties estroj ankaŭ iĝis lektoroj de Esperanto kaj Ido. Unuvice [[lingvisto]] [[Zsigmond Simonyi]], plie [[Oszkár Asbóth]] kaj Pál Dienes apogis la establon de la Instituto ene de la universitato. * En julio 1919 oni asignis malplenan [[palaco]]n sur [[vojo]] Üllői por sideja domo de HESL. * En aŭgusto 1919 (post malvenko de [[Hungara Sovetrespubliko]]) oni malfondis Internacian Sciencan Instituton de Lingvo-sciencoj kaj oni forprenas sidejan domon de HESL. * La [[4-an de septembro]] 1919 arestiĝis dr. [[Rezső Rajczy]], kiu estis konata esperantisto. Li dum la Hungara Sovetrespubliko estis vicestro de Infanprotekta Sekcio de la Komisararo pri Laborfero kaj Bonfarto, ano de Kontraŭalkohola Konsilio, ano de Budapeŝta Laborista Konsilio 500-membra. * En oktobro de 1919 ricevis procedurojn, molestadojn kaj maldungojn tiuj, kiuj partoprenis en laboro de Internacia Scienca Instituto de Lingvo-sciencoj aŭ apogis ĝin. Multaj fuĝis eksterlanden. Afero de esploro kaj edukado de internacia lingvo estis forpremita en Hungario dum 47 jaroj el la universitata kaj akademia vivoj. * En novembro de 1919 [[Kató Hámán]], [[József Batta]] kaj [[Béla Schuller]] komencis reorganizon de la movadon laboristan-esperantistan. Kató Hámán gvidis kelkajn kursojn. * La [[22-an de januaro]] 1920 mortis dr. Rezső Rajczy pro la suferadoj dum la torturoj. * En marto de 1920 [[Pál Robicsek]], kiu estis iama vickomisaro de [[Poŝto]] kaj kaŝanta sin dum 8 [[monato]]j li eskapis al [[Ĉeĥoslovakio]], baldaŭe li elmigris al [[Sovetio]]. * En [[1921]] en [[Tomsk]] oni starigis ruslingvan kaj Esperantan [[monumento]]n por hungaraj esperantistoj falintaj dum la civila milito: "Siberiaj ekzilintoj de la imperiisma milito, memore al [[heroo]]j falintaj, kiuj oferis siajn vivojn por la mondorevolucio. Hungara sekcio 1921" * En 1922 la ĉefurba konsilio eksigis instruistinon Aranka Prayer. Motivo: en 1919 ŝi partoprenis en lingvokurson de Esperanto, ja Esperanto estas sekreta lingvo de la socialistoj. * En februaro de 1922 oni arestis kaj kondamnis je prizono tri estrojn de HESL en [[Szeged]] pro komunisma aktivado. * La 21-a Kongreso de Hungarlanda Socialdemokratia Partio okazinta inter la 24-a kaj 27-a de decembro 1922 malakceptis proponon de Kató Hámán pri lingvouzo de Esperanto. * Inter 1922–1926 aperis literatura revuo ''[[Literatura Mondo]]'' fondita de [[advokato]] Dr-o Tivadar Schwartz. La redaktoroj estis Julio Baghy kaj [[Kálmán Kalocsay]]. * La [[22-an de februaro]] 1922 oni malpermesis en Hungario distribuadon de [[revuo]] [[Sennacieca Revuo]] aperanta en [[Parizo]]. * La [[5-an de aŭgusto]] 1922 estis malpermesitaj en Hungario distribuado de Ido-lingvaj revuoj ''Kombato'' kaj ''Libero'' aperantaj en [[Vieno]], krome ankaŭ periodaĵojn ''Nacionalismo ed internacionalismo'' kaj ''Nova Horizonti'' aperantaj en [[Lejpcigo]]. [[Dosiero:Morgaŭ matene.JPG|eta|Kovrilpaĝo de Frederiko Karinthy: ''Morgaŭ Matene''; tradukis: Kolomano Kalocsay; Hungara Esperanto-Instituto; Budapeŝto, 1923]] * En [[1923]] por la unua fojo aperis volumo de Frigyes Karinthy: ''[[Morgaŭ Matene]]''. Karinthy-volumo aperis ankaŭ idolingve: ''Faremido''. * La [[15-an de novembro]] 1923 mortis papa prelato, parlamentano, korespondanta membro de Hungara Scienca Akademio, membro de Akademio de [[Stefano la 1-a (Hungario)]] Dr. Sándor Giesswein. Li estis prezidento de MOEE ekde 1911. * La [[6-an de februaro]] [[1924]] oni malpermesas en Hungario distribuadon de revuo ''[[La Nova Epoko]]'' aperanta en [[Moskvo]]. * En julio de [[1925]] prezidanto de HESL [[József Batta]] pro aresto rifuĝis al Ĉeĥoslovakio, poste li vivis en [[Berlino]]. * La [[9-an de oktobro]] 1925 oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuo ''[[Libera Laboristo]]'' aperanta en Berlino. * La [[5-an de decembro]] 1925 socialdemokrata parlamentanino [[Anna Kéthly]] protestis en la parlamentejo pro malpermesoj de lingvokursoj de HESL en [[Orosháza]], [[Pécs]], [[Eger]], [[Gyula]], [[Békéscsaba]], [[Tótkomlós]] kaj [[Tatabánya]]. * Ekde [[1926]] hungaraj esperantistoj (Karola Manglitz kaj Pál Robicsek) gvidis modernigojn de la Sovetia Poŝto. Aperis Esperantaj [[poŝtmarko]]j kaj bildkartoj, en pluraj urboj komenciĝis Esperantaj dissendoj, eĉ Komintern-radio komencis dissendi en Esperanto. * La [[30-an de aprilo]] 1926 socialdemokrata parlamentano Ferenc Reisinger interpelaciis pro malpermeso de grupo de HESL en [[Miskolc]]. * La [[6-an de septembro]] 1926 oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuo ''[[Sennacieca Revuo]]'' kaj periodaĵoj ''Kontraŭ Dio'' kaj ''Nur volu'' aperintaj en [[Lejpcigo]]. * La [[25-an de oktobro]] 1926 László Humhál, Andor Glanz kaj aliaj junaj komunistoj transprenis la gvidadon en grupo n-ro 1 de HESL en Budapeŝto. * La [[28-an de oktobro]] 1926 oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuo [[Internacia Lingvo]] aperinta en Moskvo. * En januaro de [[1927]] polica enketo komenciĝis pro distribuado de malpermesitaj Esperantaj eldonaĵoj en ĉirkaŭaĵoj de [[Hódmezővásárhely]], [[Szeged]], [[Szentes]] kaj [[Orosháza]]. * La [[11-an de aprilo]] 1927 oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuoj ''[[Sennaciulo]]'' kaj ''[[La Lernanto]]''. * La [[6-an de majo]] 1927 privataj oficistoj de HESL-grupo gvidata de [[Aurél Stromfeld]] gastigis socialisman [[Franz Jonas]], unu el la ĉefoj de la aŭstra laborista esperantista organizo, kiu aranĝis prelegojn en Esperanto. * La [[25-an de marto]] [[1928]] la [[ĝendarmo]]j konfiskis Esperantan lernolibron kiel krimdokumento por "komunista dokumento" en Hódmezővásárhely, en kamparana domo. * La [[19-an de aprilo]] 1928 socialdemokrata parlamentano Lajos Kabók interpelaciis en la parlamentejo pro la afero okazinta en Hódmezővásárhely. La ministro pri internaj aferoj protektis la ĝendarmaron, laŭ li tiu libro estis "komunisma gramatiko". * La [[22-an de junio]] 1928 ''Hungara Tutlanda Katolika Esperanto-Asocio'' fondiĝis. * La [[28-an de aŭgusto]] 1928 socialdemokrata parlamentano Imre Györki interpelaciis en la parlamentejo pri malpermeso de distribuado de Esperantaj eldonaĵoj. [[Dosiero:1929 Cikoni-kalifo.jpg|eta|Kovrilpaĝo de ''La Cikoni-kalifo''.]] * En [[1929]] en Berlino aperis Babits: ''[[La Cikoni-kalifo]]''. * Inter la 2-a kaj 9-a de [[aŭgusto]] 1929 okazis la 21-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en Budapeŝto kun 1200 partoprenantoj. Ĉefpatronoj estas D-ro ĉefministro [[István Bethlen]], D-ro ĉefduko [[Ferenc József]], ĉefepiskopo de [[Kalocsa]] D-ro [[Gyula Zichy]] kaj emerita ministro [[György Lukács (esperantisto)|György Lukács]]. * Inter 1930-1939 la eldonejo Literatura Mondo eldonis 80 verkojn, inkluzive gravajn verkojn de la Esperanto-kulturo. La eldonisto estis [[Vilmos Bleier]]. * En [[1930]] en Lejpcigo aperis [[Cent tridek tri tagoj]] - artikolaro de migrantaj komunistaj gvidantoj pri Hungara Sovetrespubliko. * La [[26-an de junio]] 1930 oni malpermesis en Hungario distribuadon de lernolibro [[Esperanta Krestomatio]] (de S. Saburin Lerna) eldonita en Moskvo. * La [[1-an de julio]] 1930 oni malpermesis en Hungario distribuadon de libro ''Kion rakontas la amikoj de Teĉjo'' aperinta en Lejpcigo. * Inter oktobro de 1930 – januaro de [[1933]] en Berlino laŭ redaktado de [[József Batta]] aperis internacia komunisma laborista Esperanta revuo ''[[Internaciisto]]'', ekde [[1932]] ĝi iĝis organo de la ĵus formiĝanta [[Internacio de Proleta Esperantistaro]]. * Inter 1931-[[1938]] aperis ''[[Literatura Mondo]]'', kiu estis la plej prestiĝa literatura revuo de la internacia Esperanto-movado, krome ĝi estis forumo de "Skolo de Budapeŝto" signifanta novan epokon de la Esperanta literaturo. Ĉefredaktoroj estis D-ro [[Kálmán Kalocsay]] kaj [[Gyula Baghy]], redaktoroj estis [[Károly Bodó]], [[Ferenc Szilágyi]] kaj [[Lajos Tárkony]]. * La [[3-an de marto]] 1931 oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuo ''Internaciisto'' eldonita en Berlino-Charlottenburg. * La [[4-an de aprilo]] 1931 en gvidantaro de HESL-partoprenantoj de la neleĝa hungarlanda komunista movado gvidata de [[Pál Demény]], kiuj estis sendependaj de Komintern, ekhavis la plimulton. Inter ili estis elektita la nova sekretario: [[Endre Gischitz]]. * La [[26-an de julio]] 1932 oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuo ''[[Ino]]'' aperinta en [[Frankfurt]]. * La [[8-an de decembro]] 1932 ''Hungara Esperanto-Pedagogia Asocio'' formiĝis. * Inter januaro de 1933 - februaro de 1934 en Vieno aperis [[La Socialisto]], komuna periodaĵo de la [[hungara]]j, aŭstraj, ĉeĥoslovakiaj kaj [[germana]]j laboristaj esperantistaj asocioj kun tendencoj socialdemokrataj. * Inter februaro-aprilo de [[1933]] en Germanio oni malpermesis ĉiujn laboristajn esperantistajn organizojn kaj eldonaĵojn, la gvidantoj estis deportitaj. Grupo de hungaraj esperantistoj vivantaj tie sukcesis fuĝi al [[Soveta Unio]]. * La [[4-an de junio]] 1933 en Vieno formiĝis [[Internacio de Socialistaj Esperantistoj]], la internacia organizo de aŭstraj, hungaraj, ĉeĥoslovakiaj, polaj, [[litova]]j, nederlandanaj, [[belgoj|belgaj]] kaj [[franca]]j laboristaj esperantistaj asocioj. La sekretario estis Endre Gischitz. * La [[14-an de februaro]] [[1934]] oni ekskludis el la Hungarlanda Socialdemokrata Partio laboristajn esperantistajn gvidantojn apartenantajn al komunista organizo sendependa de Kommintern. La ekskluditoj estis Endre Gischitz Endre, Károly Klement kaj aliaj esperantistaj gvidantoj. * La 14-an de februaro 1932 pro malvenko en ribelo ''Schutzbund'' okazinta en Vieno la aŭstraj laboristaj esperantistaj gvidantoj fuĝis al Ĉeĥoslovakio, samtempe ĉesis la viena eldono de ''La Socialisto''. * La [[17-an de februaro]] 1934 la polico kaptis 10 gvidantojn de HESL-centro funkciantajn jam subtere. * La 3-an kaj 4-an de aprilo 1934 oni arestis pliajn 13 laboristajn esperantistajn gvidantojn dum domtraserĉadoj. * La [[9-an de aprilo]] 1934 [[dekreto]] de ministro pri enlandaj aferoj dissolvis HESL-on. * La [[26-an de septembro]] 1934 oni malpermesis en Hungario distribuadon de eldonaĵoj ''Legokajero por komencantoj'', [[Maksim Gorkij]]: ''Kiel mi lernis'', E. Izgur: ''Je la nomo de l'vivo'', ''Vivo kaj verkaro de [[Karl Marx]]'', kaj [[Kamarado]] aperintaj en Lejpcigo. * La [[9-an de novembro]] 1934 oni malpermesis en Hungario distribuadon de lernolibroj ''[[Unua Legolibro]]'' kaj ''[[Petro]]'', tiel same librojn ''[[Absolutismo]]'', ''La Torĉo de l'Edukistoj'', ''[[Fajro Kuracas]]'', ''Rifa liberiga milito'', ''Trapafita dekreto'', ''La ruĝa kaptuko'', ''Komentoj al la komunista manifesto'', ''Antaμxen al la batalo kaj venko'', ''Sendiuloj ŝtormas Dnepron'', ''Kiel Ni Konstruas Socialismon?'', ''Programo de la Komunista Internacio'' kaj ''Manifesto de la unua kongreso de la Komunista Internacio'' aperintaj en Francio, Germanio kaj Sovetio. * La [[17-an de januaro]] [[1935]] oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuo ''La Socialisto'', same tiel libron ''Preparantoj de milito''. [[Dosiero:Historio de la Mondolingvo.jpg|eta]] * La [[18-an de januaro]] 1935 oni malpermesis en Hungario distribuadon de lingvista verko [[Ernst Drezen]]: ''[[Historio de la Mondolingvo]]'' aperintaj en Lejpcigo kaj Moskvo. * La [[19-an de majo]] 1935 sub nomo [[Hungara Esperanto-Asocio]] kiel nova organizo estis kreita, kiu emfazis Esperanton por "ekservigi la hungarajn interesojn". * La [[17-an de junio]] 1935 oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuo ''La Heroldo'' aperinta en [[Basel]]. * La [[19-an de majo]] 1936 oni malpermesis en Hungario distribuadon de libroj ''Fervojstacio Zamenka'' kaj ''Bolseva Komunumo de Ogpu'' eldonitaj en Sovetio. * La [[31-an de aŭgusto]] 1936 mortis Kató Hámán pro malsano ricevinta en malliberejo. * En novembro de 1936 mortis inter esperantistoj batalantaj por Hispana Respubliko heroa László Humhál. * En [[1937]] oni arestis milojn el sovetiaj esperantistojn, interalie ankaŭ hungarajn elmigrintojn. Oni likvidis Sovetian Esperanto-Asocion, ties estro Ernst Drezen estis ekzekutita. Inter la malaperintoj estis ankaŭ Ferenc Robicsek. * La [[10-an de januaro]] 1937 oni malpermesis en Hungario distribuadon de [[respubliko|respublika]] revuo ''[[Popola Fronto]]'' eldonita en [[Barcelono]]. * La [[2-an de februaro]] 1937 oni malpermesis en Hungario distribuadon de [[Trockij|trockista]] revuo ''Informa Bulteno de P.O.U.M.'' eldonita en Barcelono. * La [[25-an de junio]] 1937 Ferenc Braun alvenis en [[Ŝanhajo]]n por prepari translokigon de eldonejo Literatura Mondo estanta inter pli kaj pli malfacilaj laborkondiĉoj. Dek tri tagojn poste [[Japanio]] atakis [[Ĉinio]]n, ankaŭ Ŝanhajo okupiĝis, Braun fuĝis al [[Hongkongo]], kie li estis deportita. * En septembro de 1937 plene finiĝis hungarlanda organizo de la idistoj, la Ido-movado tutmonde malfortiĝis, ties organizaĵoj nuliĝis. * La [[19-an de novembro]] 1937 oni malpermesis en Hungario distribuadon de [[hispana]] respublika [[afiŝo]] ''Kion vi faras por eviti tion?''. * Fine de jaro 1937 estis arestita József Batta en Sovetio, kiu estis unu el la gvidantoj de la [[Internacio de Proleta Esperantistaro]], eksa sekretario de HESL. Restis nekonata lia sorto. [[Dosiero:1937 La Knaboj de Paŭlo-strato.jpeg|eta|220px|Kovrilpaĝo de ''[[La knaboj de Paŭlo-strato|La Knaboj de Paŭlo-strato]]''.]] * En 1937 aperis en [[Londono]] verko de [[Ferenc Molnár]]: ''[[La Knaboj de Paŭlo-strato]]''. * La [[8-an de aprilo]] [[1938]] oni malpermesis en Hungario distribuadon de revuo ''Proleta Voĉo'' aperinta en Barcelono, same de libro ''Renovigo'' aperinta en [[Meksiko]]. * La 27-an kaj 28-an de majo 1938 okazis la unua Eŭkarista Esperanto Kongreso en Budapeŝto. Oni elektis prezidanto [[Ferenc Erdey]] por konstanta esperantista komitato de Eŭkaristaj Tutmondaj Kongresoj. Kunvenoj de la Monda eŭkaristia Ĺllandó Komitato Prezidanto Dr Esperanto. Francis Erdey elektita. * En decembro de 1938 ene de la Hungara Esperanto-Asocio (HEA) disvolvis laborista fako - esence tio estis eksperimento laŭleĝa por reorganizi la malpermesitan HESL-on. La gvidantaro estis: [[Imre Baranyai]], [[Imre Farkas]], [[István Kun]], [[Géza Zachár]]. En la [[ĵurnalo]] [[Népszava]] Esperanto-kurso komenciĝis. * En [[1939]] eldonejo Literatura Mondo ĉesis, eldonisto, direktisto Vilmos Bleier fuĝis al Francio. * La [[2-an de majo]] 1939 komenciĝis regulaj dissendoj de [[Hungara Radio]] en Esperanto sub titolo: [[Danuba Voĉo]]. * En [[1940]] en [[Amsterdamo]] aperis verko de [[Lajos Kassák]]: La vojoj estás nekonataj, sed pro la germana invado kaj okupado oni kaŝis ilin kaj estis disponebla nur post la milito. * En 1940 dissendotempoj de Danuba Voĉo striktiĝis je unu minuto semajne dufoje. * La [[18-an de novembro]] [[1941]] la hungaraj okupantaj aŭtoritatoj pendigis du esperantistojn en [[Subotica|Szabadka]] pro disvastigo de flugfolioj: komerciston István Lukács kaj oficiston Miklós Schwalb. * En aprilo de [[1942]] okazis amasa arestado de aktivuloj (same kolektado por trudlaboroj) en la laborisma movado. Ĉesis laborista fako de (HEA). * En [[1943]] en [[Londono]] aperis verko de [[Károly Aszlányi]]: [[La sep vangofrapoj]]. * En 1943 mortis en Sovetio D-ro ''Albert Lantos'', kuracisto, la emigrita gvidanto de idistoj. * En 1943 dum partizanaj armitaj bataladoj kontraŭ la germanaj [[faŝisto]]j malaperis [[György Kilián]], kiu estis iama membro de HESL kaj membro de nelegala organizo en Hungario [[SAT]]. * En [[1944]] pro [[juda]] deveno estis deportita al [[Aŭŝvico]] (kie supozeble li mortis) [[advokato]] en [[Mátészalka]] D-ro [[Jenő Fuchs]], unu el la elstaraj Esperanto-tradukistoj de la hungara [[literaturo]]. * La [[16-an de oktobro]] 1944 ĉe [[Pusztavám]] hungaraj kaj la germanaj faŝistoj murdis 212 intelektulojn. Inter ili estis D-ro [[József Takács]], kiu inter 1911 kaj 1941 havis gvidan pozicion en MOEE kaj ekde 1931 li estis honora membro de la asocio. (La [[26-an de majo]] [[1946]] kunveno elektis lin postmorta honora prezidanto de la asocio.) * En [[1945]] en koncentrejo de [[Dachau]] estis murdita [[Gyula Kulich]], kiu fariĝis esperantisto kiel junula laboristo kaj en 1940 li estis kondamnita pro komunista je 8 jaroj en [[karcero]]. * La [[25-an de marto]] 1945 HESL reorganiziĝis en Budapeŝto. Prezidanto estis elektita [[István Kossa]]. * La [[5-an de aprilo]] 1945 en [[Isperdorf]] SS-membroj torturis, poste murdis [[Imre Farkas]] provanta eskapi, kiu estis unu el la instruistoj de Esperanto kaj estis kondamnita en 1944 je prizono pro partopreno en kontraŭ-faŝista armita rezisto. * La 5-an de aprilo 1945 en [[Lichtenwörth]] du tagojn post la liberigo de la koncentrejo mortis [[Rózsi Göndör]] (edzino de [[Pál Tolnai]]), deportito pro juda deveno, kiu ekde 1928 estis estrarano de HES. * La [[10-an de majo]] 1945 en [[Theresienstadt]] en Germanio kelkajn tagojn post la liberigo de la koncentrejo mortis Elek Tolnai, kiu ekde 1920 estis estrarano de HES. Lastfoje li gvidis kontraŭleĝan Esperanto-kurson portis en koncentrejo [[Bergen-Belsen]]. (Asembleo de la Asocio la [[26-an de majo]] [[1946]] elektis lin honora membro.) * En novembro de 1945 aktivuloj de HES trovis sin en nova situacio: "estas pli kaj pli kamaradoj en respondecaj pozicioj aŭ ili estas sindikataj, partiaj sekretarioj, deputitoj parlamentaj, entreprenestroj." (Informilo 1) * Inter la 18-a kaj 20-a de aŭgusto 1946 HES kaj HESL oni aranĝis la unuan komunan kunvenon: tutlanda renkontiĝo en Orosháza. * La [[28-an de aŭgusto]] 1946 etbienula parlamentano István Csurgay interpelaciis en la parlamentejo por instruado de Esperanto en la lernejoj. * La [[22-an de oktobro]] 1946 responde al interpelacio de István Csurgay oni legis malaprobitan respondon de ministro (eksigita intertempe) pri religioj kaj edukado, membro de kamparana partio. Csurgay, plejparto de la socialdemokrata kaj komunista frakcioj frakcio ne akceptis ĝin, tamen, plimulto de la parlamentanoj akceptis ĝin. [[Dosiero:Printempo de morto.jpg|eta|Kovrilpaĝo de Lajos Zilahy: ''Printempo de Morto''; trad: Ladislao Somlay, 1947, Stockholm]] * En [[1947]] en Stokholmo aperis verko de [[Lajos Zilahy]]: ''[[Printempo de Morto]]''. * La [[3-an de marto]] 1947 35-a kongreso de la Socialdemokrata Partio decidis proponon de Antal Szakasits pri intereso de Esperanto. * La [[21-an de februaro]] 1947 socialdemokrata ministro pri komercado kaj kooperativoj [[Sándor Rónai]] permesis en prikomercaj lernejoj instruadon de Esperanto kiel eksterordinara studobjekto kaj li donis al ĝi multajn avantaĝojn. * La [[11-an de marto]] 1947 la Hungara Radio komencis dissendi en Esperanto regule. Komence okazis dissendoj de novaĵoj semajne po 5 minutoj, baldaŭe tri fojojn semajne, poste kvar fojojn semajne en 15 minutoj. * La [[9-an de junio]] 1947 en la 2-a Balkana Esperanto-Konferenco okazinta en [[Varaždin]] ankaŭ la hungara asocio aliĝis al la bulgara, rumana kaj jugoslava asocioj. La celo estis plifortigi amikajn kontaktojn de la popoloj. * Inter la 26-a de julio - 22-a de aŭgusto 1947 pli ol kvindek hungaroj (inkluziveankaŭ malnovaj laboristaj esperantistoj) partoprenis el Hungario en [[Berno]] en la unua internacia Esperanto-kongreso okazinta unuafoje post la milito. Pluraj delegitoj alvenis helpe de ŝtata aŭ sindikata apogoj. * La [[8-an de decembro]] 1947 estiĝis komuna organizo de hungarlandaj esperantistoj tiel, ke la membroj de HESL kolektive aliĝis al HES. * La [[10-an de oktobro]] 1947 estis Esperanto sesdekjara kaj Esperanto-movado en Hungario estis kvindekjara: okazis festokunveno de la Asocio en muzea salono de la parlamentejo. La solena parolanto estis Anna Kéthly, vicprezidanto de la Parlamento, vicprezidanto de gvidantaro de la Socialdemokrata Partio. * La [[13-an de februaro]] [[1948]] ministro pri religioj kaj edukado [[Gyula Ortutay]] permesis lernadon de Esperanto en bazlernejoj inter klasoj 5-8. * En marto de 1948 102 membroj de la parlamento (35 komunistoj, 24 socialdemokratoj, 21 etbienuloj, 15 kamparanoj, 7 aliaj) faris petskribaĵon al ministro pri religioj kaj edukado por permesi la instruadon de Esperanto en ĉiuspecaj lernejoj. [[Imre Nagy]], prezidanto de la parlamento petis tion de la ministro en aparta [[letero]]. * Inter 22-a kaj 24-a de julio 1948 okazis la 1-a Danubo-Vala Esperanto-Konferenco en la delegacia salono de la parlamento kaj en solena ĉambro de la nova urbodomo kvazaŭ daŭrigi la balkanajn Esperantajn konferencojn kun partoprenantoj de bulgaroj, jugoslavianoj, hungaroj, ĉeĥoj, slovakoj kaj aŭstroj (la rumana kaj pola delegacioj ne alvenis - ĉe ili jam komenciĝis likvido de la Esperanto-movado). * La [[2-an de oktobro]] [[1949]] Esperantaj dissendoj subite ĉesis, ĉar "ĉi tiu estas la linio de nun". Poste la Hungara Radio ne havas dissendon en Esperanto por 17 jaroj. * La [[15-an de oktobro]] 1949 en [[proceso]] pri Rajk oni ekzekutis [[András Szalai]], kiu inter 1937-1939 en Zagrebo partoprenis en la Esperanto-movado. ==1950-1955== * La [[6-an de aprilo]] [[1950]] en elekta estraro-kunveno de HES partoprenis 17 membroj el la 17. Rezulto de la voĉdonado je propono de vicprezidanto de la Asocio Borbála Szerémi estis "la Asocio provizore ĉesas" (10 jes, 3 ne, 2 sindetenoj). Partia ordono devigis Szerémi-n kaj la ceterajn partianojn por nuligi la asocion. * La [[22-an de junio]] 1950 estis kondamnita (poste ekzekutita) pri falsaj akuzoj de militkrimo kaj kontraŭhomara krimo Imre Gayer, kiu estis membro de HESL. * La [[18-an de septembro]] [[1955]] la esperantistoj provis la reorganizon enkadre de Tutlanda Paco-Konsilio. Fondiĝis (Organizaĵo de) Tutlanda Esperanto Konsilio, prezidanto estis elektita Gyula Baghy. ==1955-1960== * La [[31-an de decembro]] [[1956]] en registro de Hungarlanda Esperanto-Konsilio troviĝis proksimume 300 esperantistoj. * En [[1957]] en [[Kopenhago]] aperis verko de [[József Darvas]] en Esperanto: Amara pano. * En aŭgusto de 1957 estis elektita al gvidantaro de Paco-Konsilo [[Lajos Domokos]], kiu estis prezidanto de Hungarlanda Esperanto-Konsilio. * En 1957 aperis kvaronjara revuo de la fervojistaj esperantistoj [[Hungara Fervojista Mondo]]. * La 31-an de decembro 1957 en registro de Hungarlanda Esperanto-Konsilio troviĝis proksimume 600 esperantistoj, sed ili ne rajtas funkcii kiel asocio. Ties aktivecon kontrolas Ministerio de Edukado. * La 31-an de decembro [[1958]] en registro de Hungarlanda Esperanto-Konsilio troviĝis proksimume 900 esperantistoj. Diskutoj pri la laŭleĝa funkciado en asocia formo daŭris tre longege. Multaj homoj ne pardonis al Szerémi ​​la oportunismon en 1950. * La [[30-an de oktobro]] [[1960]] el la Hungarlanda Esperanto-Konsilio oni establis Hungaran Esperanto-Asocion (HEA). La zorganta organo iĝis Tutlanda Konsilio de Sindikatoj. Prezidanto de HEA elektiĝis Gyula Baghy. ==1961-1990== * En [[1962]] sub titolo ''[[Hungara Vivo]]'' revuo startis por prezenti la hungaran [[kulturo]]n. * Inter la 6-a kaj 12-a de majo 1962 okazis en Budapeŝto 14-a Kongreso de [[Internacia Asocio de Esperantistaj Fervojistoj]] kun ĉirkaŭ mil partoprenantoj. * La [[4-an de aŭgusto]] 1962 HEA membriĝis al [[Universala Esperanto Asocio]]. * La 31-an de decembro [[1963]] HEA havis 1500 membrojn. * Inter la 10-a kaj 20-a de aŭgusto 1964-1969 okazis Internaciaj Pedagogiaj Esperanto-Seminarioj en [[Szeged]], centoj da partoprenantoj aŭskultadis diversajn intensivajn lingvokursojn kaj prelegajn seriojn. [[Dosiero:La tragedio de l' homo.JPG|eta|200px|Kovrilpaĝo de ''La Tragedio de l' Homo''.]] * En [[1965]] eldonejo ''[[Eldonejo Corvina|Corvina]]'' eldonis volumon ''[[La Tragedio de l' Homo]]''. La tradukon faris [[Kálmán Kalocsay]]. * La [[1-an de februaro]] [[1966]] Hungara Radio denove dissendis en Esperanto tage po 15 minutoj, kiu ĉesis en 1949. * Ekde majo de 1966 oni povis fari ŝtatan ekzamenon ankaŭ pri Esperanto. * Inter la 23-a kaj 30-a de julio 1966 okazis la 22-a Kongreso de [[TEJO]] en [[Pécs]] kun 900 partoprenantoj. * Inter la 30-a de julio kaj 6-a de aŭgusto 1966 okazis la 51-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en Budapeŝto kun 3.975 partoprenantoj. La patrono estis [[Ödön Kisházi]]. * En septembro de 1966 komenciĝis trejnado de la mezlernejaj instruistoj en lingva fako Esperanto en [[ELTE]]. Oni rajtas preni Esperanton en la tria fako kaj samtempe komenciĝis ankaŭ trejnado de korespondantaj studentoj. En la unuaj dudek jaroj 98 studentoj ricevis diplomojn. * La [[18-an de marto]] [[1967]] mortis [[poeto]] kaj verkisto ''Gyula Baghy''. Ekde 1921 li havis altrangajn postenojn en la Asocio, inter 1955 kaj 1965 li estis prezidanto de la Konsilio aŭ Asocio, ekde 1928 membro de [[Akademio de Esperanto]] (tie ekde 1938 vicprezidanto), ekde 1937 honora membro de [[UEA]]. * La [[24-an de februaro]] [[1969]] en Budapeŝto okazis unua konsultado de Esperantaj asocioj de la socialismaj landoj. Tiu kunveno inter similaj internaciaj renkontiĝoj de diversaj sociaj organoj de la socialismaj landoj estis la unusola, kiu ne okazis pro ordono de supra partio. * La [[28-an de februaro]] 1969 la Hungara Radio abrupte ĉesigis la Esperantajn dissendojn, kiuj antaŭ 3 jaroj estis reelsenditaj. [[Dosiero:Libero kaj amo.jpg|eta|220px|Kovrilpaĝo de Sándor Petőfi: ''Libero kaj Amo''.]] * En [[1970]] unuafoje aperis Petőfi-volumo eldonita de Corvina en Esperanto laŭ traduko de Kálmán Kalocsay: ''[[Libero kaj Amo]]'' (elektitaj poemoj). * Inter la 19-a kaj 20-a de marto [[1973]] okazis 5-a konsultado de Esperantaj asocioj de la socialismaj landoj en [[Visegrád]]. * La 31-an de decembro [[1974]] membreco de HEA superis la kvar mil. * La [[8-an de aŭgusto]] [[1975]] en [[Wroclaw]] en konferenco de la [[Monda Turismo]] oni unuafoje elektis hungaran vicprezidanton, kiu estis [[Elizabeta Pallós]] (baldaŭe reelektita plurfoje). * La [[7-an de novembro]] 1975 mortis [[lingvisto]], akademiano, universitata [[profesoro]] [[Géza Bárczi]], kiu inter 1913-1914 estis estrarano HES, inter 1966-1969 gvidanta membro de HEA, ekde 1969 honora prezidanto de HEA. * La [[29-an de novembro]] 1975 mortis [[kemiisto]], akademiano, universitata profesoro [[Mór Korach]], kiu en la [[1910-aj jaroj]] partoprenis en la Esperanto-movado, poste en la sesdekaj kaj sepdekaj jaroj multe laboris por la sciencaj kaj teknikaj aplikoj de Esperanto. Ekde 1969 li estis honora prezidanto de la Asocio. * La [[27-an de februaro]] [[1976]] mortis en la aĝo de okdek kvin [[kuracisto]] D-ro Kálmán Kalocsay, kiu estis post Zamenhof la plej granda figuro de la Esperanto-literaturo, ekde 1948 membro de [[Akademio de Esperanto]], ekde 1937 honora membro de UEA. Ekde 1920 li havis altrangajn postenojn en la Asocio, ekde 1969 li estis honora prezidanto de HEA. * Ekde 1976 la Asocio sisteme komencis eldoni Esperantajn librojn. * En [[1977]] aperis [[Endre Ady|Ady]]-volumo en eldono de la Asocio: ''La Morto de la Ĉielarko''. [[Dosiero:La morto de la ĉielarko.jpg|eta|Kovrilpaĝo de Endre Ady: ''La Morto de la Ĉielarko''.]] * La 31-an de decembro 1977 HEA havis pli, ol 5000 membrojn. * La [[31-an de julio]] [[1978]] en [[Varna]] en konferenco de [[Mondpaca Esperanto-Movado]] oni elektis unuafoje hungaran prezidanton, kiu estis D-ro [[Imre Pethes]] (reelektita en [[1982]], [[1985]] kaj [[1988]]). * La [[10-an de novembro]] 1978 HEA kontraktis kun ''Tutlanda Kooperativa Konsilio'', oni establis Kooperativan Esperantan Komisionon. * Inter la 6-a kaj 9-a de aprilo [[1979]] okazis en Visegrád 12-a konferenco de Esperantaj asocioj de la socialismaj landoj. * La [[14-an de decembro]] 1979 pro iniciato de parlamentaj deputitoj kultura komisiono de la parlamento unuafoje ekzamenis cirkonstancojn de la lerneja lingvoedukado pri Esperanto laŭ raporto de vicministro pri eduko Maria Heather. * La [[1-an de aŭgusto]] [[1980]] UEA elektis unuafoje hungaran sekretarion D-ron advokaton [[Flóra Szabó-Felső]]. (En 1983 kaj 1986 ŝi estis reelektita, ĝis 1989 ŝi plenumis ĉi tiun oficon). * En [[1981]] antologio duvoluma ''[[Tutmonda Sonoro]]'' estis eldonita fare de la Asocio. Tio estis plej belaj poemoj de la mondliteraturo. * Inter [[1-a de aprilo]] 1981 ĝis 1985 UEA funkciigis Sciencan Eldonejan Centron (SEC) en Budapeŝto. * Inter la 11-a kaj 21-a de julio 1981 okazis 15-a konferenco de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI) en [[Gödöllő]], ĉeestis 170 partoprenantoj el 15 landoj. * Inter la 19-a kaj 2-a de marto [[1982]] okazis la unua ''Renkontiĝo de Esperantaj Teatroj'' enkadre de Budapeŝta Printempa Festivalo. * La [[7-an de aprilo]] 1982 la Asocio kontraktis kun Komunista Junulara Asocio. (La [[21-an de aprilo]] 1989 Komunista Junulara Asocio ĉesis). * Inter la 2-a kaj 8-a de majo 1982 okazis en [[Balatonfüred]] la 34-a Kongreso de ''Internacia Asocio de Esperantistaj Fervojistoj'' kun 605 partoprenantoj. * La [[6-an de junio]] 1982 esperantlingvaj elsendoj de Radio Pécs (regiona [[filio]] de Hungara Radio) komenciĝis semajne po 5 minutoj (ĝis 1986). * La [[14-an de decembro]] 1982 La ministerio pri edukado deklaris protektita kolektaĵon de [[Károly Fajszi]]. Kolektaĵo de Fajszi estis pli riĉa, ol de materialo de [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]] laŭ la hungaraĵoj. Ĝi estis la unua protektita Esperanta kolektaĵo en Hungario: 8000 volumoj da libroj, 8000 periodaĵoj (el tio 3000 estis kompletaj, binditaj) kaj grandega muzea fako. Ĝi havis la plej modernan librokatalogon. * Inter la 27-a de decembro kaj la 2-a de januaro 1983 Komputila Societo [[János Neumann]] unuafoje organizis komputikan konferencon, kies laborlingvo estis Esperanto: Interkomputo-82. Studoj aperis en mil-paĝa publikaĵo. * La 31-an de decembro 1982 nombro de la membroj superas ses mil. * En [[1983]] eldonejo Corvina aperigis antologion pri la hungara literaturo: ''[[Hungara Antologio]]''. [[Dosiero:Ĉu vi konas la Teron.jpg|eta|Kovrilpaĝo de ''Ĉu vi konas la Teron?''.]] * En 1983 aperis unuafoje geologia manlibro en Esperanto, kiun eldonis SEC: [[Endre Dudich]]: ''[[Ĉu vi konas la teron?|Ĉu vi konas la Teron?]]''. * La [[31-an de majo]] 1983 la Asocio kontraktis kun Tutlanda Konsilio de Virinoj (Ekde la [[25-an de junio]] 1989 ties nomo estis Tutlanda Asocio de Hungaraj Virinoj). * Inter la 23-a kaj 30-a de julio 1983 okazis la 39-a kongreso de [[TEJO]] kun 672 partoprenantoj en [[Debrecen]]. * Inter la 30-a de julio kaj 6-a de aŭgusto 1983 okazis la 68-a [[UK]] en Budapeŝto kun 4834 partoprenantoj. Ĉefpatrono estis [[Sándor Gáspár (politikisto)]], prezidanto de la Tutlanda Konsilio de Sindikatoj. * La [[5-an de januaro]] [[1984]] la Asocio kontraktis kun la Hungara Naturamika Asocio. * La [[8-an de junio]] 1984 la Asocio kontraktis kun la Asocio de Hungaraj Popolklerigistoj. * En [[1985]] unuafoje la Asocio eldonis [[romano]]n de [[Zsigmond Móricz]]: ''Varmega Kamparo''. * En 1985 Hungaroton unuafoje eldonis duoblan diskon LP en Esperanto: Bukedo el la hungara poezio - Poemoj el la Hungara Antologio. Recitis: [[György Bánffy]], [[Kati Berek]], [[Zoltán Gera (aktoro)]], [[Kálmán Szabó]] kaj aliaj. * La [[7-an de julio]] 1985 la Hungara Radio rekomencis la dissendojn en Esperanto, ĉifoje en kanalo nomata Bartók. La unuaj 35 dissendoj estis semajne po 5 minutoj, poste dek minutoj. La redaktisto estis D-ro [[Pál Felső]] (ĝis septembro de 1989). * La [[28-an de julio]] 1985 en la 19-a konferenco de [[ILEI]] en [[Svedio]], en [[Kungälv]] oni elektis unuafoje hungaran prezidanton, kiu estis D-ro [[István Szerdahelyi]]. * Inter la 27-a de julio kaj 2-a de aŭgusto 1985 TAKIS ([[Okcidenta Berlino]]) kaj János Neumann Komputila Societo en Budapeŝto aranĝis la unuan sciencan konferencon. Unu el la laborlingvoj estis Esperanto. * La [[10-an de januaro]] [[1986]] la estraro decidis rezolucion pri kandidatigo plurala. Poste trimonata luktado daŭris en la estraro, krome ankaŭ ekstere por ŝanĝi la decidon. * La [[9-an de aprilo]] 1986 la Hungara Radio plilongigis la dissendotempon de Esperanto semajne el po kvin minutoj al po dek minutoj. * La [[20-an de aprilo]] 1986 HEA - anticipe ĉiujn ŝtatajn kaj sociajn organizojn, asociojn - eksiĝis el brakoj de la partiŝtato: la asembleo elektis siajn estrarajn stabojn kaj estraranojn kondukante la pluralan kandidatiĝon laŭ rekomendo de la propra kandidatiga komitato, dume ekskludante la inspektan organon. * La [[26-an de julio]] 1986 en [[Pekino]] UEA unuafoje elektis por la estraro samtempe du hungarajn membrojn: D-rino [[Flóra Szabó-Felső]] kaj D-ro [[Ottó Haszpra]], ili restis estraranoj ĝis 1989. * La [[30-an de septembro]] 1986 La Asocio kontraktis kun la Asocio de Regionoj, Eraoj, Muzeoj. * En 1986 por la unua fojo aperis volumo pri [[Attila József]] en eldono de la Asocio: [[Urboranda nokto]]. * La [[21-an de marto]] [[1987]] Prezidanta Konsilio de la Hungara Popolrespubliko donacis medalon "Paco kaj Amikeco" al la Asocio por rekono de altaj meritoj akirintaj en tereno de paca kunlaborado inter la popoloj kaj disvolviĝo de la internaciaj kulturaj rilatoj. HEA estis la unua hungarlanda asocio, kiu ricevis tiun honoron (pli frue nur eksterlandaj organizaĵoj aŭ individuoj ricevis ĝin). * La [[22-an de marto]] 1987 la Asembleo grandparte modifis la Statuton (esence ĝi akceptis novan statuton). Tio ordonis, ke oni devas elekti ĉiujn estrarojn kaj ĉiujn aktivulojn laŭ plurala kandidatiĝo. Oni ordonis laŭ nova maniero ankaŭ celon de la Asocio: "... oni devas plifaciligi la internacian komunikadon, akceli aferon de amikeco kaj reciprokan komprenon de la popoloj helpe de aplikado kaj disvastigo de la Internacia Lingvo. La Asocio tiel volas kontribui al garantio de la daŭra paco, fortigante en la membroj senton de la reciproka dependeco, strebadon por rekoni kaj apreci la komunajn valorojn de la homaro, la tutmondan vidmanieron." * Inter la 12-a kaj 16-a de aprilo 1987 okazis la 20-a Konferenco de Esperantaj asocioj de la socialismaj landoj en Budapeŝto. Oni prokrastis la decidon pri la baza dokumento proponita laŭ la hungara delegitaro. * La [[27-an de julio]] 1987 en [[Varsovio]] oni prezentis la unuan hungaran [[filmo]]n kun dublado en Esperanto: [[En Eŭropo ie]] (estis [[reĝisoro]] [[Géza Radványi]], scenaristo [[Béla Balázs]], dublado-reĝisoro ''István Vajda''; 105 minutoj) * La [[21-an de aŭgusto]] 1987 mortis D-ro [[István Szerdahelyi]], kiu estis organizanto de Esperanto-lernado en [[ELTE]], vicprezidanto de HEA, prezidanto de ILEI, honora membro de UEA, membro de [[Akademio de Esperanto]]. * La 31-an de decembro 1987 nombro de la membroj superas sep mil. * Inter la 25-a kaj 29-a de aprilo [[1988]] okazis la 20-a Konferenco de Esperantaj asocioj de la socialismaj landoj en [[České Budějovice]]. La Konferenco tiam akceptis en sia statuto tian tekston por determini la celon, kiu estis preskaŭ laŭvorta adopto en statuto de la hungara asocio: "Esperanto estas internacia lingvo por faciligi la internacian komunikadon, akceli aferon de reciprokaj kompreno kaj amikeco de niaj kaj ankaŭ aliaj popoloj, aliĝi al la stabila paco fortiganta sencon de la reciproka dependeco, strebadon celantan al rekono kaj takso de komunaj valoroj de la homaro, respondecon por la tuta homaro kaj por ties medio ... " * Inter la 29-a de aprilo kaj la 1-a de majo 1988 okazis la 11-a konferenco de Mondpaca Esperanto-Movado en Budapeŝto. * La [[24-an de januaro]] [[1989]] pro validiĝo de leĝo pri rajto de la unuiĝo (2-a leĝo en 1989) ankaŭ formale nuliĝis kompetenteco de Tutlanda Konsilio de Sindikatoj super HEA. * La [[16-an de marto]] 1989 mortis profesoro D-ro [[János Balázs]], honora prezidanto de la Asocio. * La [[18-an de aprilo]] 1989 en lasta konferenco de Esperantaj asocioj de la socialismaj landoj en Moskvo - laŭ hungara propono - oni deklaris samrangaj partoprenantoj kun la sovetia asocio la estona, latva kaj litova asocioj. La ĉeestanta litova deputito tuj prenis sian pozicion ĉe la konferenco-tablo. * La [[31-an de julio]] 1989 estis elektita al estraro de UEA [[Oszkár Princz]], la sekretario de la hungara asocio. * La [[16-an de septembro]] 1989 la asocio kreis [[fonduso]]n "TALENTO", kies ĉefa celo estis la plej perfekta disvolviĝo de la talento ekzistanta en ĉiuj geinfanoj. László Polgár pedagogo kaj [[patro]] de filinoj [[ŝakisto|ŝakistaj]] [[ĉampiono]]j havis la fundamentan ideon, poste ankaŭ li membriĝis al la kuratorio. * En 1989 [[István Nemere]] - la plej populara hungara [[scienco-fikcio|scienco-fikcia]] verkisto - verkanta 13 volumojn en Esperanto estis ankaŭ la plej populara verkisto Esperanta. * Inter 1989-1990 okazis provo por likvidi la Asocion. Celo de la likvidistoj aperintaj en la ĉefaj organoj de la asembleo en la Asocio estis: trudi la membrojn por ĉesigi la ĝistiamajn membrecajn rilatojn, samtempe fondi novajn malgrandajn societojn; tio okazu per malpliigo de rajtoj de la membroj, per ĉesigo de oficiala bulteno de la Asocio, ankaŭ alimaniere. La provo malsukcesis, tamen daŭriĝis la malorda stato pro daŭrigo de deviaj solvoj estantaj en la statuo, samtempe pro malhelpado de statuto-amendo. Bulteno de la Asocio ne aperis dum duonjaro en 1990, baldaŭe ĝi malaperis. * La [[29-an de januaro]] 1990 Komputada Grupo de HEA kreis fonduson "InterInform", kiu volis evolui nivelon de la enlandan komputilaplikadan kulturon kaj ĝi ankaŭ apogis aplikadon celantan komunikadon de Esperanto. * La [[20-an de majo]] 1990 la averaĝa aĝo de la novaj estraranoj estis malpli dek tri jarojn, ol de estraranoj adiaŭantaj. * En junio de 1990 ĉesis eldonado de HEA pro nepagokapablo de la grandaj librokomercistoj kaj pro grandega ŝuldo kontraŭ la Asocio. * En decembro de 1990 ĉesis eldonado de revuo ''Hungara Vivo'' pro plena malapero de la kulturaj subvencioj. ==Vidu ankaŭ== * [[Hungaria Esperanto-Asocio]] * [[Listo de hungaraj esperantistaj eldonaĵoj]] * [[Listo de hungaraj esperantistoj]] * [[Esperanto-movado en Hungario]] ==Fontoj== {{Tradukita|hu|A magyarországi eszperantó mozgalom évszámai|revizio = 12976036}} * [[Vilmos Bleier]], [[Lajos Kökény]]: [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Árpád Rátkai]]: A nemzetközi nyelv, a nemzetközi munkáseszperantista mozgalom előzményei és alakulása - 1972 * Rátkai, Árpád: A szegedi munkáseszperantista mozgalom létrejötte és megerősödése - 1973 (Szeged : Magyar Szocialista Munkáspárt Csongrád megyei :Bizottság Oktatási Igazgatóság, (Szeged [Szegedi Ny.]) .- p.&nbsp;51-69. ; 22&nbsp;cm :Klny.: Magyar Szocialista Munkáspárt Csongrád megyei Bizottsága Oktatási Igazgatóságának évkönyve 1972) * Rátkai, Árpád: A munkáseszperantista mozgalom Hódmezővásárhelyen és Medgyesi János tevékenysége - 1974 ISBN (fűzött) * Rátkai, Árpád: A makói munkáseszperantista csoport története. - Kiadta: [[Makó]] város Tanácsa V. B. Müv. Oszt. - 1978 ISBN 963 030 527 3 * Rátkai, Árpád:51 p ; 24&nbsp;cm ) * Rátkai, Árpád: Esperanto-kolektaĵoj en Hungario - 1988 ( Szeged : Rátkai, 1988 .- [8] p ; 21&nbsp;cm) * [[Szilágyi Mihály (eszperantista)|Mihály Szilágyi]], [[Paŭlo Lengyel]] - Lengyel Pál - 1988 ISBN 963 018 870 8 * [[Kató Lomb]] : Bábeli harmónia, Budapest - 1988 ISBN 963 282 023 1 * Rátkai, Árpád: A Magyarországi Eszperantó Szövetség és a nemzetközi nyelvi mozgalom Magyarországon / összeáll. - Budapest : MÉSZ - 1991. 46 p.&nbsp; ISBN 963 571 422 X * Rátkai, Árpád: A Magyarországi Eszperantó Szövetség nyelvpolitikájáról - 199? ( Budapest : Magyar Eszperantó Szövetség, 199? - 4 p ; 22&nbsp;cm) * Rátkai, Árpád: A Magyarországi Eszperantó Szövetség Szervezeti és Működési Szabályzata - 1993 (Budapest : Magyar Eszperantó Szövetség, 1993 .- 8 p ; 22&nbsp;cm) * Rátkai, Árpád: A Magyarországi Eszperantó Szövetség szervezeti felépítése és az egyéb eszperantó szervezetek - 1994 (Szeged : [s.n.], 1994 .- 4, 8 p ; 22&nbsp;cm ) * [[László Gados]], A sokféleség közös nyelve, Humán Európa Szövetség - 2005 ISBN 963 218 596 x * [[Róbert G. Nagy]]: Az eszperantó nyelv Dombóváron - dokumentumok tükrében. Kézirat, Tolna Megyei Önkormányzat Levéltára - 2005 * Magyar Eszperantó Tanítók Arcképcsarnoka, Marcaltő-Ihász - 2007 ISBN 978 963 063 966 8 * [[János Kirsch]], A katedrális küszöbén, Budapest - Szekszárd - 2009 Accordia kiadó ISBN 978 982 484 3 [[Kategorio:Esperanto-movado]] f7vzgd33a7jtkoxia5a4s21twj8fr8k Antiferomagnetismo 0 428505 9480893 9285992 2026-09-23T20:45:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480893 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Antiferromagnetic ordering.svg|Antiferomagnetismo: magnetaj momantoj de la atomoj aŭ jonoj havas kontraŭajn direktojn, kaj egalajn fortojn.|eta]] '''Antiferomagnetismo''' estas karakterizo de substanco (nomita ''antiferomagneto''), kies atomoj aŭ molekuloj aranĝiĝas en strukturon kie la [[spino]]j de apudaj partikloj kontraŭstaras; malgraŭ la [[magnetismo|magnetaj]] proprecoj de la konsisteroj, la rezultanta magnetismo de la substanco nuliĝas. Tipe antiferomagnetismo povas okazi je malaltaj temperaturoj. Malgraŭ ke la tuta magnetismo devu nuliĝi je la [[temperaturo]] de [[absoluta nulo]], '''''ferimagnetismo''''' okazas, tio estas, la inversaj spinoj ne tute kontraŭstaras unu la aliajn, kreantaj malgrandan magnetismom, kiel vidite pri [[hematito]] sub la temperaturo je 250 [[Kelvin|K]]. Por temperaturo pli alta ol la ''Néel-temperaturo'' (nomita laŭ la franca fizikisto [[Louis Néel]], kiu la unua sugestis kaj klarigis la fenomenon fare de la ordigo de [[magneta momanto|magnetaj momantoj]], pro tio li ricevis la [[Nobel-premio]]n en [[1970]])<ref>L. Néel, ''Propriétées magnétiques des ferrites; Férrimagnétisme et antiferromagnétisme'', Magnetaj proprecoj de oksidoj de fero; ferimagnetismo kaj antiferomagnetismo. Annales de Physique (Parizo) 3, p.137–198 (1948). ({{fr}})</ref>, la spinoj de la materialo malordiĝas kaj ties antiferomagnetismo malaperas, la materialo iĝas [[paramagnetismo|paramagneta]]. == Proprecoj de antiferomagneto == Kutime, la substanco iĝas antiferomagneta sub ia temperaturo <math>T_\text{N}</math>, nomita la ''Néel-punkto''; malgraŭ ke la magneta [[permeablo|impresemeco]] <math>\chi</math> de ĝiaj konsisteroj ne estas nula, la tuta ŝajna magnetismo de la substanco nulas. Super tiu temperaturo (<math>T>T_\text{N}</math>) la materialo iĝas [[paramagnetismo|paramagneta]], kaj la valoro de ĝia [[magneta permeablo|magneta impresemeco]] <math>\chi</math> varias laŭ la inverso de la [[absoluta temperaturo]] <math>T</math><ref>Louis Néel, ''Influence des fluctuations des champs moléculaires sur les propriétés magnétiques des corps'' (Influo de fluktuado de molekulaj kampoj pri magnetaj proprecoj de korpoj), Université de Strasbourg ([[disertaĵo]] pri Fizikaj sciencoj), [[Strasburgo]], [[1932]], 120 p. {{Cito|URL=http://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00278201/fr/|Titolo=Disertaĵo rete|Alirdato=2010|Lingvo=france}} </ref> jene: :<math>\chi = \frac{C}{T-T_N}</math>, kie <math>C</math> estas konstanto specifa al la konsiderata materialo. Tiu teoria [[asimptoto|asimptota]] formulo validas pri nefinia nombro da partikloj kaj ne pri <math>T=T_\text{N}</math> ; fakte, ĝi pruvas, ke la magneta impresemeco estas tre alta sub kaj ĉe la Néel-temperaturo, kaj, super ĝi, malkreskas laŭ [[hiperbolo|hiperbola]] leĝo, same kiel la impresemeco de [[feromagnetismo|feromagneto]] malkreskas post sia [[Curie-punkto|Curie-temperaturo]] <math>T_\text{C}</math><ref>{{Cito|URL=http://books.google.ch/books?id=MoOPuyOgeqQC&pg=PR1&lpg=PR1&dq=Des+mat%C3%A9riaŭ+J.P.+Ba%C3%AFlon+J.M.+Dorlot&source=bl&ots=pMYgsub1_e&sig=8s0t6-8Rnezy12sIVo3QehopM5U&hl=fr&sa=X&ei=UsoXUcKSOMPi4QTW3YGIAw&ved=0CDgQ6AEwAg#v=onepage&q=Des%20mat%C3%A9riaŭ%20J.P.%20Ba%C3%AFlon%20J.M.%20Dorlot&f=false.|Titolo=Des matériaux (''Materialoj'')|Aŭtoro= J.P. Baïlon, J.M. Dorlot|Jaro= [[2000]]|Versio= 3-a eldono|Paĝoj=p. 447-460, Magnetaj proprecoj de materialoj, aparte p. 457 pri antiferomagnetismo. |Lingvo= france}}</ref>. == Antiferomagnetaj kemiaj elementoj == Inter la antiferomagnetaj elementoj estas solida [[oksigeno]] sub alta premo kaj <math>\,T_N < 24 \, \mathrm{K}</math><ref name=solid> {{Cito |Aŭtoro=Freiman, Y. A. & Jodl, H. J. |Titolo=Solid oxygen (''Solida oksigeno'') |Gazeto=Phys. Rep. |Volumo=Vol. n-ro 401 |Paĝoj=p. 1–228 |Jaro=2004 |doi=10.1016/j.physrep.2004.06.002|bibcode = 2004PhR...401....1F }} ({{en}})</ref><ref> {{Cito|Aŭtoro=Goncharenko, I. N., Makarova, O. L. & Ulivi, L. |Titolo=Direct determination of the magnetic structure of the delta phase of oxygen (''Rekta determinado de la magneta strukturo de oksigeno en fazo [[delto (litero)|delto]])'')|Gazeto= Phys. Rev. Lett. |Volumo=Vol. n-ro 93 |Jaro=2004 |doi=10.1103/PhysRevLett.93.055502 |pages=055502 |pmid=15323705 |Versio=5 |bibcode=2004PhRvL..93e5502G}} ({{en}})</ref>, [[kromio]] pri kiu <math>\,T_N = 310 \, \mathrm{K} </math>.<ref>{{Cito|Titolo = Spin-density-wave antiferromagnetism in chromium (''Antiferomagnetismo de kromio'')|Aŭtoro = Fawcett Eric G. R.|Jaro = 1976|Gazeto= Reviews of Modern Physics|Volumo = Vol. n-ro 60|Paĝoj = p. 209|Eldonejo=Presses Universitaires Polytechnique|doi = 10.1103/RevModPhys.60.209|bibcode = 1988RvMP...60..209F }} ({{en}})</ref> (proksimume la sama temperaturo ol tiu de la homa korpo), kaj kelkaj metaloj en la grupo de [[rara tero|raraj teroj]]. Ĉi lastaj komune aperigas kompleksan antiferomagnetan strukturon en la temperaturgamo inter <math>\,T_1</math> kaj <math>\,T_N</math> (<math>\,0 K < T_1 < T_N</math>). Sub la temperaturo <math>\,T_1</math>, ili iĝas feromagnetaj. Listo de plej famaj antiferomagnetoj - elementoj de raraj teroj - estas donita en la suba tabelo. {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Elemento!!''T''<sub>1</sub>, [[Kelvino|K]]!!''T''<sub>N</sub>, [[Kelvino|K]] |- |[[Terbio|Tb]]||219||230 |- |[[Disprozio|Dy]]||85||179 |- |[[Holmio|Ho]]||20||133 |- |[[Erbio|Er]]||20||85 |- |[[Tulio|Tm]]||22||60 |} </center> == Antiferomagnetaj kemiaj kombinaĵoj == La nombro de konataj komponaĵoj, kiuj estas antiferomagnetaj ĉe iaj temperaturoj, estas ĉirkaŭ mil. Iuj el la plej komunaj antiferomagnetoj kun iliaj Neel-temperaturoj <math>\,T_N</math> estas donitaj en la tabelo sube. La plejparto da antiferomagnetoj havas valorojn <math>\,T_N</math>, kiuj staras bone sub ĉambra temperaturo. Por ĉiuj hidratadaj saloj estas malpli ol <math>\,10 \, \mathrm{K}</math>, ekzemple <math>\,T_N=4,31 \, \text{K}</math> ĉe <math>\,CuCl_2 , 2H_2O</math>. {| | {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Sulfato]]j kaj<br /> [[karbonato]]j!!''T''<sub>N</sub>, [[Kelvino|K]] |- |MnSO<sub>4</sub>||12 |- |FeSO<sub>4</sub>||21 |- |CoSO<sub>4</sub>||12 |- |NiSO<sub>4</sub>||37 |- |MnCO<sub>3</sub>||32,5 |- |FeCO<sub>3</sub>||35 |- |CoCO<sub>3</sub>||38 |- |NiCO<sub>3</sub>||25 |} | {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Kombinaĵoj de <br /> du elementoj!!''T''<sub>N</sub>, [[Kelvino|K]] |- |MnO||120 |- |FeO||190 |- |CoO||290 |- |NiO||650 |- |MnTe||307 |- |MnF<sub>2</sub>||72 |- |FeF<sub>2</sub>||250 |- |CoF<sub>2</sub>||37,7 |- |NiF<sub>2</sub>||73,2 |} |} </center> Pro la magnetaj proprecoj de [[fero]] kaj kromio, multaj [[aŭstenito|aŭstenitaj]] [[rustorezista ŝtalo|rustorezistaj ŝtaloj]] (kun proporcio da kromio pli alta ol 17%<ref>{{Cito|URL=http://www.patrick-roch.com/ingemeca/docs/_genie_mecanique/Mat%E9riaux/Etude%20et%20propri%E9t%E9s%20des%20m%E9taux/propri%E9t%E9s%20des%20m%E9taux/propri%e9t%e9s%20des%20m%e9taux/Aciers.%20G%e9n%e9ralit%e9s.pdf|Titolo=Ŝtaloj, ĝeneralaĵoj|Aŭtoro=Guy Murry|Paĝoj=p.24|Lingvo=france}}</ref>) estas ne-magnetaj<ref>[http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=9719313 Men'shikov A.Z. kaj Teplykh A.E.]</ref> <ref>[http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=9709962 Majumdar A.K. kaj Blackenhagen P.V.]</ref>, aparte la plejparto da aŭstenitaj rustorezistaj ŝtaloj kun kromio kaj [[mangano]] estas antiferomagnetaj je malalta temperaturo, ekzemple la Néel-temperaturo de la aŭstenita rustorezista ŝtalo Fe<sub>60</sub>Mn<sub>20</sub>Cr<sub>20</sub> estas 250 K<ref>{{Cito|URL=http://www.patrick-roch.com/ingemeca/docs/_genie_mecanique/Mat%E9riaux/Etude%20et%20propri%E9t%E9s%20des%20m%E9taux/propri%E9t%E9s%20des%20m%E9taux/propri%E9t%E9s%20des%20m%E9taux/Alliages%20magn%E9tiques%20doux.pdf|Titolo=Molaj magnetaj alojoj|Aŭtoro=Georges Couderchon|Paĝoj=p. 30|Lingvo=france}}</ref>, pri kiu la magneta impresemeco maksimumas. == Aplikoj == Uzo de antiferomagnetaj atomoj ĉe malaltaj temperaturoj povas krei [[memoro (komputiko)|memor]][[fulmomemoro|ĉelojn]], kun nur entute 12 atomoj (por komparo, en moderna [[diskaparato]] por stoki 1 [[bito]]n kaj la informon necesas 1 miliono da atomoj)<ref>[http://www.ixbt.com/news/hard/index.shtml?15/42/70 Ученые IBM создали элемент магнитной памяти из 12 атомов (''IBM sciencistoj kreis magnetan memorĉelon de 12 atomoj'').] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304094743/http://www.ixbt.com/news/hard/index.shtml?15%2F42%2F70 |date=2016-03-04 }} ({{en}})</ref><ref>[http://www-03.ibm.com/press/us/en/pressrelease/36473.wss IBM News room - 2012-01-12 IBM Research Determines Atomic Limits of Magnetic Memory (''IBM determinas la atomajn limojn de magneta memoro'') - Usono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119064017/http://www-03.ibm.com/press/us/en/pressrelease/36473.wss |date=2012-01-19 }} ({{en}})</ref>. ''Spinvalvoj'' estas uzataj en magnetaj sentiloj kaj informkaptiloj de [[diskaparato]]j <ref>{{Cito | URL=http://www.almaden.ibm.com/spinaps/research/smp/ | Titolo=Spintronics Materials and Phenomena Research (''Spintroniko kaj fenomenesploro'') | Alirdato= 2012 }} ({{en}})</ref> Ili estas ankaŭ uzataj en magnetorezistaj [[ĉefmemoro]]j. Sintezaj antiferomagnetoj (ofte mallongigitaj per SAF) estas artefaritaj antiferomagnetoj konsistantaj el du aŭ pli maldikaj feromagnetaj tavoloj apartigitaj per nemagneta tavolo. Pro dupolusa kuniĝo de la feromagnetaj tavoloj, rezultas kontraŭparalela laŭliniiĝo de la magnetigo de la feromagnetoj. Antiferomagnetismo ludas kernan rolon en ''gigantaj magnetorezistancoj'' (ofte mallongigitaj per GMR), kiel ĝi estis eltrovitaj en [[1988]] de la Nobel-premiitoj [[Albert Fert]] kaj [[Peter Grünberg]] (premiitaj en [[2007]]) uzante sintezajn antiferomagnetojn. La propreco de GMR-j estas, ke iliaj [[elektra rezistanco|elektraj rezistancoj]] fortege varias laŭ la [[magneta kampo]], al kiu ili estas submetitaj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Diamagnetismo]] * [[Feromagnetismo]] * [[Magnetismo]] * [[Paramagnetismo]] * [[Relativa permeablo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Magnetismo]] er753mxwqwk3tllugjt1uy2xbfgfumj B4U-ACT 0 431571 9480967 8395686 2026-09-24T04:23:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480967 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto organizaĵo | nomo = B4U-ACT | eonomo = B4U-ACT | bildo = | bilda grandeco = | tipo = neprofitcela organizaĵo | fondodato = [[2003]] | mapo = | mteksto = | fondodato = | sidejo = [[Marilando]] (Usono) | estro = | lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] | TTT-ejo = [http://www.b4uact.org/ b4uact.org] }} '''B4U-ACT''' (la siglo en la [[Angla lingvo|angla]] prezentas vortludon kun la frazo «antaŭ ol vi agos») estas usona neprofitcela organizaĵo kun la sidejo en [[Marilando]], fondita en [[2003]] kaj formita de pluraj libervolaj bonreputaciaj profesiistoj pri mensa sano, kelkaj memdifinitaj kiel [[Pedofilio|pedofiloj]]<ref>Goode, Sarah. [http://books.google.es/books?id=gqIkJZe735AC&pg=PA182&dq=B4U-ACT&hl=ca&sa=X&ei=Z7Q7UfPnMYWo0QXs84CoCA&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=B4U-ACT&f=false Understanding and Addressing Adult Sexual Attraction to Children: A Study of Paedophiles in Contemporary Society]. Londono: Taylor & Francis, 2009, p. 186. ISBN 0415446260.</ref>, kies ĉefa celo estas psikologie kaj emocie helpi la homojn sekse altiritaj al infanoj, kaj ankaŭ batali kontraŭ la sociaj antaŭjuĝoj rilate al pedofilio<ref>[http://b4uact.org/about.htm About Us] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130121194609/http://www.b4uact.org/about.htm |date=2013-01-21 }} (angle) Oficiala retloko de B4U-ACT.</ref>. Bazante sin sur humaneca filozofio kaj el renoviganta medicina vidpunkto, la profesiistoj kiuj formas la organizaĵon ne rigardas la pedofilojn (vorto kiun la organizaĵo preferas eviti por aludi ilin) kiel malsanuloj, perversiuloj aŭ krimuloj, sed kiel tute respektindaj homaj estuloj kapablaj honeste kontribui al la socio. El tiu ĉi perspektivo, iliaj klientoj estas ĉiam traktataj en delikata maniero kaj sen antaŭjuĝoj<ref>[http://b4uact.org/principles.htm Principles and Perspectives of Practice] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130121194821/http://www.b4uact.org/principles.htm |date=2013-01-21 }}, Oficiala retejo de B4U-ACT.</ref>. Inter ĝiaj aktivaĵoj, B4U-ACT donas konferencojn por eduki la profesiistojn pri mensa sano rilate al la pli taŭgaj alproksimiĝoj al pedofiloj kaj aranĝas seminariojn, unikaj en sia speco, en kiuj homoj sekse kaj emocie altiritaj al infanoj povas dialogi kaj diskuti sur sama nivelo, kun respekto kaj kompreno, kun psikiatroj kaj aliaj specialistoj kiuj ĝenerale traktas aŭ esploras la temon. En tiuj seminarioj oni diskutas pri la problemoj kaj suferoj kaŭzataj de la antaŭjuĝoj kaj de la socia infamiado sur tiuj homoj kaj precipe pri la maniero atingi, ke ili povu digne vivi<ref>[http://www.foxnews.com/health/2011/08/24/mental-health-group-looks-to-remove-stigma-from-pedophilia/#ixzz2N5IbPqVw Mental Health Group Looks to Remove Stigma From Pedophilia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130301235414/http://www.foxnews.com/health/2011/08/24/mental-health-group-looks-to-remove-stigma-from-pedophilia/#ixzz2N5IbPqVw |date=2013-03-01 }} (angle) FoxNews.com, 2011-08-24.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://www.youtube.com/watch?v=RnCIKMdPX0s Attempts to Normalize & Decriminalize Pedophilia] ''The David Pakman Show'', FoxNews (YouTube). {{Pedofilio}} [[Kategorio:Artikoloj aperintaj en Vikipedio unue en Esperanto]] [[Kategorio:Pedofilio]] p122467i5rw2aasj9i21opw6syxsre1 August von Pelzeln 0 441797 9480946 9362599 2026-09-24T02:56:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''August von PELZELN''' {{prononco|fon pelceln}} (10-a de majo 1825, [[Prago]] - 2-a de septembro 1891) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[ornitologo]]. Li estis nepo de la novelistino [[Karoline Pichler]] (1769-1843).<ref name=OE>[http://www.biographien.ac.at/oebl_7/401.pdf Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL).] Band 7. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1978, ISBN 3-7001-0187-2, S. 401 f</ref> Li studis ĉe la [[Universitato de Vieno]], kaj poste laboris kiel helpanto de la [[Helmintoj|helmintologo]] [[Karl Moriz Diesing]] (1800-1867) en la ''Hof-Naturalien-Cabinet'' (el 1851). En 1857 li akiris respondecon kiel zorganto anstataŭe [[Johann Jakob Heckel]] (1790-1857),<ref name=OE/> kaj sekve okupiĝis pri la kolektoj de [[birdoj]] (1857) kaj [[mamuloj]] (1869).<ref>[https://web.archive.org/web/20110810231747/http://81.10.184.26:9001/personen_add/ANNA_4_1889_0001-0002_Pelzeln_August_von.pdf Annalen des k. k. naturhistorischen Hofmuseums] Jahresbericht für 1888</ref> Li laboris pri la birdoj kolektitaj de [[Johann Natterer]] en [[Brazilo]] (343 specioj).<ref>[http://books.google.com/books?id=I-kSmWLc6vYC&pg=PA314&lpg=PA314&dq=Pelzeln+%22Tachybaptus+pelzelnii%22&source=bl&ots=WpldCDX73h&sig=2HQcJ4N8mrHAĜYH1ltV7lRLoqU&hl=en&sa=X&ei=VCQYUefJM8n9iwLGtYHAAQ&ved=0CEwQ6AEwBQ#v=onepage&q=Pelzeln%20%22Tachybaptus%20pelzelnii%22&f=false The Eponym Dictionary of Mammals] by Bo Beolens, Michael Watkins, Michael Grayson</ref> Li devis retiriĝi el la muzeo pro malsano, kaj mortiĝis ĉe [[Oberdöbling]] ĉe Vieno. Kelkaj birdoj priskribitaj de Pelzeln estas la [[Oranĝbrusta facelodomo]], [[Bluokula grundokolombo]], [[Punktoflugila skistociklo]], [[Ruĝkrura tinamo]], [[Ruĝbrusta skleruro]], [[Flavborda tolmomio]] kaj la [[Novzelanda kseniko]]. Lia nomo asociiĝas kun la [[pelzelna todotirano]] (''Hemitriccus inornatus'')<ref>[http://books.google.com/books?id=I-kSmWLc6vYC&pg=PA314&lpg=PA314&dq=Pelzeln+%22Tachybaptus+pelzelnii%22&source=bl&ots=WpldCDX73h&sig=2HQcJ4N8mrHAĜYH1ltV7lRLoqU&hl=en&sa=X&ei=VCQYUefJM8n9iwLGtYHAAQ&ved=0CEwQ6AEwBQ#v=onepage&q=Pelzeln%20%22Tachybaptus%20pelzelnii%22&f=false Google Books] The Eponym Dictionary of Mammals by Bo Beolens, Michael Watkins, Michael Grayson</ref>. [[Gustav Hartlaub]] (1814-1900) nomigis la specion de la [[Madagaskara grebo]] (''Tachybaptus pelzelnii'') por lia honoro;<ref>[http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=092C148438E0E270 AviBase] Tachybaptus pelzelnii</ref> [[Otto Finsch]] (1839-1917) nomigis la specion de la [[Ponapea sturno]] (''Aplonis pelzelni'') laŭ Pelzeln.<ref>[http://thewebsiteofeverything.com/animals/birds/Passeriformes/Sturnidae/Aplonis-pelzelni] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829054717/http://thewebsiteofeverything.com/animals/birds/Passeriformes/Sturnidae/Aplonis-pelzelni |date=2012-08-29 }} Pohnpei Starling - Pictures and facts</ref> == Verkoj == * ''Bemerkungen gegen Darwin's Theorie vom Ursprung der Spezies''. Vienna: A. Pichler Witwe & Sohn (1861). * ''Zur Ornithologie Brasiliens, Resultate von Johann Natterers Reisen in den Jahren 1817 bis 1835'', Johann Natterer, Wien, A. Pichler's Witwe & Sohn (1871). [http://www.archive.org/details/zurornithologieb00pelz BHL] * ''Beiträge zur Ornithologie Südafrikas'' (1882) - Kontribuo al ornitologio de suda Afriko. * Many papers in "Sitzungsberichte der Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien" (Sitz.K.Akad.Wiss.Wien). == Referencoj == * See Zobodat [http://www.zobodat.at/D/runD/D/cacheD/personen_details.php?nr=8632] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722160233/http://www.zobodat.at/D/runD/D/cacheD/personen_details.php?nr=8632 |date=2011-07-22 }} Nekrologo inkludas bibliografion {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22August+von+Pelzeln%22 Google Search] (publikaĵoj de August von Pelzeln) <!--{{Persondata | NAME = Pelzeln, August von | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Austrian ornithologist | DATE OF BIRTH = 10 May 1825 | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH = September 2, 1891 | PLACE OF DEATH = }}--> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pelzeln, August von}} [[Kategorio:Aŭstriaj ornitologoj]] 09gn7ezluht3lmwenrwadk6ff6sj9z3 Preĝejo Sankta Bartolomeo (Erfurto) 0 449678 9481121 9427827 2026-09-24T11:49:16Z Sj1mor 12103 9481121 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#property:P18}} |priskribo de bildo = |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |tersituo = Erfurto (Malnova urbo)/Centra Erfurto/Erfurto (kvartaloj)/Erfurto |regiono-ISO=DE-TH |zomo=16 }} [[Dosiero:Erfurt Bartholomäusturm Relief.jpg|eta|Epitafo de 1577 por Johannes Selbach, ĉe la turo, originanta el poste surkonstruita tombejo.]] La '''Preĝejo Sankta Bartolomeo''' estis unu el la multnombraj preĝejoj en la urbocentro de [[Erfurto]] (Anger-strato nr. 52). Hodiaŭ de ĝi nur restis turo (kun [[kariljono]]). == Historio == La dokumente unua mencio de la preĝejo estis en 1182, la turo estis konstruita inter 1412 kaj 1468. Ĝi estis la familia kirko de la [[Grafo de Gleichen (legendo)|Gleichen-dinastio]], kies kortego estis tie ĉi. Post la [[Reformacio]] la preĝejo subordiĝis al la [[Franciskana preĝejo (Erfurt)|franciskana preĝejo]] kaj funkciis ankoraŭ ĝis 1571. En la jaro 1660-a fajrego komplete detruis la ne plu uzatan preĝejon, kiun oni sekve malkonstruis ĝis 1667 lasante la turon. Ĝi servis kiel kampanilo ĝis 1942. Dum la ekokupado de Erfurto fare de usonaj trupoj la 11-an de aprilo 1945 estis artileria pafado ĉe la turo, dum kio estis detruitaj la turpinto el ligno kaj la balustrado arte prilaborita. En 1950 oni anstataŭigis la spajron per ebena tegmento kun ĉirkaŭanta parapeto. En la kadro de la 1250-a datreveno de la urbofondo en 1992 oni tamen rekonstruis la okangulan spajron. Hodiaŭ la turo apartenas al la [[Haus zum Stockfisch (Erfurt)|urba muzeo]]. == Kariljono == En la 35 metrojn alta turo troviĝas nuntempe [[kariljono]]. La decido pri tio fariĝis en aprilo 1977 kiam samtempe iĝis ĝenerala rearanĝo de Anger-placo kaj Anger-strato kiel [[piedira zono]]; ĝia instalo estis la 18-an de aŭgusto 1979, la inaŭguro la 7-an de oktobro (= 30-a datreveno de la fondo de [[GDR]]). Planojn kaj finlaborojn de la kariljono faris la firmao Schilling el [[Apolda]]. La plej granda [[preĝeja sonorilo|sonorilo]] pezas je 2.393&nbsp;kg kaj estas 1,5 m en diametro; la plej malgranda 20&nbsp;kg (diametro: 21&nbsp;cm). Ĉiuj sonoriloj entute pezas 13,6 tunojn, la tuta komplekso super 20 t. La erfurta kariljono nombriĝas - kun siaj 60 sonoriloj - al kariljonoj kun 5 oktoj, kio maloftas en Eŭropo. Ekde 1992 estis muntadaptita ludigaŭtomato komputile stirita, kiu ĉiutage ludigas diversajn melodiojn je la 10-a, la 12-a kaj la 18-a horoj. Somere ĉiun duan sabaton de monato (inter la 16.00-16.45 h) ludas kariljonisto rekte. Post sinanonco eblas ankaŭ viziti la sonorilaron. La repertuaro de la muzikaĵoj elektatas konvene al la sezonoj. En GDR ĝi estis la plej granda kariljono, en hodiaŭa reunuiĝinta Germanio la kvina plej granda. == Literaturo == * Andreas Schareck: ''Erfurt'', eldonejo Mitteldeutscher Verlag, 3-a eldono, Halle 2013, ISBN 3954620057 * Hermann H. Saitz: ''Erfurt zu Fuß'', 5-a eldono, Erfurt 2010 * Gerd Schöneburg: ''Erfurt. Führer durch die historische Altstadt'', 4-a eldono, Erfurt 2009 * Ulrich Seidel: ''Erfurt: Rundgänge durch die Geschichte'', eldonejo Sutton, 2004, ISBN 3897027607 * Georg Dehio / Stephanie Eißing / Franz Jäger: ''Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler: Thüringen'', eldonejo Deutscher Kunstverlag, 2003, ISBN 3422030506 * Steffen Raßloff: ''Glockenspiel wird 30 Jahre''. En: ''Thüringer Allgemeine'' de la 7-a de oktobro 2009. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.stadtmuseum-erfurt.de/carillon/uebersicht.html Hejmpaĝo de la Urba muzeo.] * [http://www.erfurt-web.de/Bartholomäusturm_Erfurt Pri la preĝejo sur ''erfurt-web''.] * [http://www.glockenspielvereinigung.de/htdocs/carillons/erfurt.htm Portreto sur la hejmpaĝo de la Germana asocio de kariljonistoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160107094053/http://www.glockenspielvereinigung.de/htdocs/carillons/erfurt.htm |date=2016-01-07 }} [[Kategorio:Kariljonoj en Germanio|Erfurt]] [[Kategorio:Turoj en Erfurto]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Erfurto|Bartolomeo]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Bartolomeo|Erfurto]] [[Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Erfurto]] [[Kategorio:Sonorilturoj|Erfurt]] [[Kategorio:Eksaj kristanaj preĝejoj en Germanio|erfurto]] 3se6um3pso7fw1dfasmzdj8zfcj9tag Uzanto:Ashkan P. 2 455988 9481059 9150233 2026-09-24T10:54:50Z Ashkan P. 74257 Anstataŭigis paĝon per '{{Uzula paĝo}}' 9481059 wikitext text/x-wiki {{Uzula paĝo}} kfpwqw3s2onjjuxrnxfqwzk9hjpm0w7 Araneo 0 457855 9480911 9348128 2026-09-23T22:15:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480911 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la biologia genro araneo, latine ''araneus''. En nescienca lingvaĵo ofte la tuta biologia ordo de [[araneuloj]] simpligite nomatas "araneoj".}} {{Taksonomio |nomo = Araneo |koloro = pink |dosiero = Araneus diadematus2.jpg |priskribo de dosiero = eŭropa ĝardena araneo ''(Araneus diadematus)'' |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Araneoidoj]] ''Arachnida'' |ordo = [[Araneuloj]] ''Araneae'' |subordo = [[Araneomorfuloj]] ''Araneomorphae'' |familio = [[Araneedoj]] ''Araneidae'' |genro = '''''Araneus''''' |genro aŭtoritato = [[Carl Alexander Clerck|Clerck]], 1757 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = * Araneus alsine * ''[[Araneus angulatus]]'' * Araneus asiaticus * Araneus bradleyi * Araneus cavaticus * Araneus cinnabarinus * ''[[Araneus diadematus]]'' * Araneus gemma * Araneus gemmoides * Araneus illaudatus * Araneus marmoreus * Araneus mitificus * Araneus quadratus * Araneus viridiventris kaj centoj da aliaj (sume proksimume 650 specioj) |vikispecio = Araneus |komunejo = Araneus }} La '''araneoj''' - [[latine]] singulare ''araneus'', plurale ''aranei'' - estas [[genro (biologio)|biologia genro]] de [[artropodoj]] el la ordo de [[araneuloj]]. La genro inkluzivas proksimume 650 speciojn, interalie la [[Eŭropa ĝardena araneo|eŭropan ĝardenan araneon]] ''(Araneus diadematus)''. Iuj pliaj ekzemploj de specioj estas listigataj en la informkesto dekstre. == Taksonoj == * [[Luparaneo]] == Vidu ankaŭ == * [[La Araneoj]] * [[Aranereto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=araneo|ReVo=arane}} * [https://web.archive.org/web/20130613085216/http://ednieuw.home.xs4all.nl/Spiders/InfoNed/La_araneo.html Araneo] {{Ĝermo|biologio}} [[Kategorio:Araneoj]] s64h3knobcrvsjgl1appkyu7nv7g4dd Asocio laŭ leĝo de 1901 0 461601 9480937 9401478 2026-09-24T01:25:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En juro pri asocioj en Francio, '''asocio laŭ leĝo de 1901''' (franclingve ''association loi de 1901'') estas, en [[Francio]] kaj en multaj landoj antaŭe koloniitaj de Francio, [[neprofitcela organizaĵo]], kiu funkcias sub la leĝo de la {{dato|1|julio|1901|en Francio}} farita de [[Pierre Waldeck-Rousseau|Waldeck-Rousseau]] (malnova ministro pri enlandaj aferoj, tiam prezidanto de la Konsilio) kaj per dekreto la {{Daton|16|aŭgusto|1901|en Francio}}. Tiuj dispozicioj ne aplikiĝas al asocioj, kies sidejo estas en la [[departementoj de Francio|departementoj]] [[Bas-Rhin]], [[Haut-Rhin]] kaj [[Moselle]], kie ili funkcias laŭ la loka juro en Alzaco kaj Moselle. == Eksteraj ligiloj == * {{Légifrance|base=consolidé|numéro=AAEBG.htm|url=http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=LEGITEXT000006069570&dateTexte=vig|texte=Leĝo de la 1-a de julio 1901 (Leĝo pri asocikontrakto)}} * [http://www.assemblee-nationale.fr/histoire/loi-1901/index.asp TTT-ejo de Nacia Asembleo] * [https://web.archive.org/web/20060214181534/http://www.associations.gouv.fr/ TTT-ejo "Associations.gouv.fr"] * [http://www.guidon.asso.fr/ Gvidilo pri asocio laŭ leĝo de 1901] (disdonata ankaŭ per servoj "Jeunesse et Sports" en la departementoj) * [http://www.placedesreseaŭ.com/Dossiers/creer-reseau/associations-loi-1901.htm Artikolo klariganta kiel krei asocion laŭ leĝo de 1901]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (precipe por asocioj, kiu arigas entreprenistojn) {{Portalo|asocioj|franca juro}} <!--[[Kategorio:Association ou organisme français par statut]]--> [[Kategorio:Juro en Francio]] [[Kategorio:Juro pri asocioj]] [[Kategorio:Sociala ekonomio]] [[Kategorio:1901 en Francio]] [[Kategorio:1901 en juro]] <!-- there is no esperanto article just about the law and there is no german article just about the association, but a link will be helpful, cause the topic and content is similar, for more: https://www.wikidata.org/wiki/Q19217027 --> os1kdugttx5kl0ac25a4u81luky7cwl Amasa gvatado 0 465973 9480807 9478750 2026-09-23T15:00:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480807 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Closed.circuit.camera.arp.750pix.jpg|eta|[[Gvatkamerao]].]] '''Amasa gvatado''' estas la vasta [[gvatado]] de la tuta aŭ granda frakcio de popolo<ref>{{cite web |title=Mass Surveillance Technologies |url=https://www.eff.org/issues/mass-surveillance-technologies |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=15-a de septembro 2013}}</ref>. Gvatas kutime registaroj, ofte kaŝe, sed iam korporacioj aŭ por siaj propraj kialoj aŭ pro postulo de la registaro. La gvatado povas esti kontraŭleĝa, aŭ bezoni la aprobon de tribunalo aŭ alia aŭtoritato. Oni ofte provas pravigi gvatadon por kontraŭi [[terorismo]]n, por preventi [[ribelo]]n, por protekti [[nacia sekureco|nacian sekurecon]], por lukti kontraŭ [[infana pornografio]] kaj por protekti infanojn. Oni kritikas amasan spionadon ĉar ĝi kontraŭas rajtojn pri [[privateco]], ĝi limigas [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]], kaj ĉar ĝi estas kontraŭleĝa en multaj juraj kaj konstituciaj sistemoj. Oni timas ke ĉiame pligrandiĝanta gvatado kondukos fine al [[totalisma ŝtato]], kie politika malkonsento estas rompata per metodoj pli ofte uzataj kontraŭ [[spiono]]j. Tian ŝtaton oni nomas [[#gvatada ŝtato|gvatada ŝtato]] aŭ [[#elektronika polica ŝtato|elektronika polica ŝtato]]. En 2013 [[Edward Snowden]] malkaŝis tra tagĵurnaloj multajn likitajn usonajn dokumentojn, kiuj atentigis pri la amasa gvatado fare de [[Usono]] kaj multaj aliaj ŝtatoj tra la mondo. Tiu malkaŝo instigis vastan diskutadon pri civilaj liberecoj kaj rajtoj pri privateco en la komputila epoko<ref>{{Cite web|last=Mark Hosenball and John Whitesides|title=Reports on surveillance of Americans fuel debate over privacy, security|url=http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607|publisher=[[Reuters]]|accessdate=17-a de decembro 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-01-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151108202436/http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607|arkivdato=2015-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151108202436/http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607|archivedate=2015-11-08}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151108202436/http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607 |arkivdato=2015-11-08 }}</ref>. == Ŝtatoj en kiuj amasa gvatado okazas == La enketo de [[Privacy International]] en 2007, kovrante 47 ŝtatojn, montris ke kreskis gvatado kaj malkreskis efikigo de garantioj, kompare kun la antaŭa jaro. Taksante diversajn faktorojn, ili konkludis ke ok landoj estis "endemiaj kontrolsocioj". De tiuj ok, Ĉinio, Malajzio kaj Rusio gajnis plej malalte, sekvite kune de Singapuro kaj Britio, tiam kune de Tajvano, Tajlando kaj Usono. La plej bonan rangon ricevis Grekio, kiu laŭtakse havis "adekvatajn protektojn kontraŭ misfaroj".<ref>{{cite web |url=https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |title=Surveillance Monitor 2007 - International country rankings |publisher=Privacy International |date=28a Decembro 2007 |accessdate=2014-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160108235258/https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |archivedate=2016-01-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160108235258/https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |arkivdato=2016-01-08 }}</ref> Multaj landoj tra la mondo jam aldonis milojn da gvatkameraoj al siaj urbaj, antaŭurbaj kaj eĉ kamparaj regionoj.<ref>{{cite web |url=http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |title=Police Surveillance: Go Snoop, Yourself |author=Tom Steinert-Threlkeld |publisher=ZDNet |date=13 August 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |arkivdato=2008-09-11 |accessdate=2014-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |archivedate=2008-09-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |arkivdato=2008-09-11 }}</ref><ref name="yougov1">{{cite web |url=http://www.yougov.co.uk/extranets/ygarchives/content/pdf/TEL060101024_3.pdf |title=YouGov / Daily Telegraph Survey Results |year=2006 |publisher=[[YouGov]]|accessdate=15a Septembro 2013}}</ref> En septembro 2007 la [[American Civil Liberties Union]] (ACLU) deklaris ke Usono estas "en danĝero fariĝi vera gvatsocio tute fremda al usonaj valoroj" kun "la potencialo por malhela estonteco kie nia ĉiu movo, nia ĉiu transakcio, nia ĉiu komunikado estas registrita, kompilita, kaj konservita, preta esti ekzamenita kaj uzita kontraŭ ni fare de la aŭtoritatoj kiam ajn ili deziras."<ref>{{cite web |url=https://www.aclu.org/technology-and-liberty/why-surveillance-society-clock |publisher=American Civil Liberties Union |title= Why a Surveillance Society Clock? |date=4a Septembro 2007 |accessdate=15a Septembro 2013}}</ref> La 12an de marto 2013 [[Raportistoj sen limoj]] (Reporters Without Borders) publikigis Specialan raporton pri Interreta gvatado. La raporto inkludis liston de "Ŝtatoj malamikaj al la Interreto", landoj kies registaroj estas aktivaj en trudema gvatado de novaĵoprovizantoj, rezultigante gravajn malobservojn de libereco de informoj kaj homaj rajtoj. Kvin landoj estis en la komenca listo: [[Barejno]], [[Ĉinio]], [[Irano]], [[Sirio]], kaj [[Vietnamio]].<ref name=RSFSRS-March2013>[http://surveillance.rsf.org/en/ ''The Enemies of the Internet Special Edition : Surveillance''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130831072750/http://surveillance.rsf.org/en/ |date=2013-08-31 }}, Reporters Without Borders, 12-a marto 2013</ref> === Barejno === La nivelo de Interreta filtrado kaj gvatado en [[Barejno]] estas unu el la plej altaj en la mondo. La reĝa familio estas reprezentata en ĉiuj lokoj de Interreta administrado kaj rafinis ilojn je ĝia dispono por kaŝe observi siajn regatojn. La retaj agadoj de disidentoj kaj novaĵoprovizantoj estas intense kontrolataj kaj la gvatado pliiĝas.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Ĉinio === Ĉiu retaliro en [[Ĉinio]] estas posedata aŭ kontrolata fare de la ŝtato aŭ la Komunista Partio. Multaj eksterlandaj ĵurnalistoj en Ĉinio diris ke ili senplue akceptas ke iliaj telefonoj estas subaŭskultataj kaj iliaj retpoŝtoj estas registrataj.<ref name=RSFSRS-March2013/> La iloj enkondukitaj por filtri kaj registri la Interreton estas kolektive konataj kiel la [[Golden Shield Project|Projekto Ora Ŝirmilo]], ŝerce [[Granda Fajromuro de Ĉinio]]. Krom la kutimaj sendaj regularoj kiuj ebligas aliron al IP-adreso aŭ bloki specialan domajnan nomon, la Ora Ŝirmilo grandskale uzas Deep Packet Inspection (DPI) teknologion por kontroli kaj bloki aliron bazitan sur ŝlosilvortdetekto. La Granda Fajromuro kapablas dinamike bloki ĉifritajn ligojn. Unu el la ĉefaj Interretaj provizantoj de la lando, China Unicom, aŭtomate tranĉas konekton tuj kiam ĝi elsendas ĉifritan enhavon.<ref name=RSFSRS-March2013/> La gvatsistemo ankaŭ estas enkonstruita en [[Interkona retejo|sociajn retojn]], [[babilejo|retajn babilejojn]] kaj [[Interreta telefono|Interretajn telefonojn]]. Firmaoj estas rekte respondecaj al la ĉinaj aŭtoritatoj por gvatado de siaj retoj por certigi ke malpermesitaj mesaĝoj ne estas cirkulataj. La QQ-aplikaĵo, posedata de la ĉina firmao ''Tencent'', permesas al la aŭtoritatoj monitori detale interŝanĝojn inter retuloj serĉante certajn ŝlosilvortojn kaj esprimojn. La verkinto de ĉiu mesaĝo estas identigebla laŭ sia uzantnumero. La QQ-aplikaĵo estas efike giganta troja ĉevalo. Ekde marto 2012, nova leĝaro postulas ke novaj uzantoj de [[blogo|mikro-blogejoj]] registru sin laŭ sia propra nomo kaj telefonnumero.<ref name=RSFSRS-March2013/> [[Skype]], populara Interreta telefono, estas intense gvatata. La ĉinlingva versio de Skype, konata kiel TOM Skype, estas iomete diferenca de la versioj elŝuteblaj en aliaj landoj. Raporto de [[OpenNet Initiative Asia]] diris<ref>[http://www.oni-asia.net/ ONI Asia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170923235133/http://www.oni-asia.net/ |date=2017-09-23 }}, web site, OpenNet Initiative, Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> ke ĉiutagaj konversacioj estas konservitaj sur serviloj. Registri konversacion povas esti ekigita de la nomo de sendinto aŭ ricevanto aŭ de ŝlosilvortoj kiuj troviĝas en la konversacio.<ref>[http://www.nartv.org/mirror/breachingtrust.pdf "Breaching Trust: An analysis of surveillance and security practices on China's TOM-Skype platform"], Nart Villeneuve, Information Warfare Monitor and ONI Asia, 1 Oktobro 2008.</ref> La [[30an de januaro]], la [[New York Times]] raportis ke ĝi estis la celo de atakoj fare de la ĉina registaro. La unua rompo okazis la [[13an de septembro]] [[2012]] kiam la gazeto prepariĝis publikigi artikolon pri la riĉaĵo amasigita fare de la familio de eksiĝinta ĉefministro [[Wen Jiabao]]. La gazeto diris ke la celo de atakoj estis identigi la fontojn kiuj provizis informojn pri korupto inter la akompanantaro de la ĉefministro. La [[Wall Street Journal]] kaj [[CNN]] ankaŭ diris ke ili estis la celoj de kiberatakoj de Ĉinio. En februaro, [[Twitter]] malkaŝis ke la kontoj de proksimume 250,000 abonantoj estis la viktimoj de atakoj de Ĉinio similaj al tiuj ĉe New York Times. Mandiant, la firmao dungita de la NYT por sekurigi ĝian reton, identigis la fonton de la atakoj kiel grupo de retpiratoj kiujn ĝi nomis Advanced Persistant Threat 1 (altnivela persista minaco 1), unuon de la [[Popola Liberiga Armeo]], kiu havas bazon en 12-etaĝa konstruaĵo en la antaŭurboj de Ŝanhajo kiu havis centojn, eble milojn, da laborantoj kaj la rektan subtenon de la ĉina registaro.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Eŭropa Unio === La rajto al [[privateco]] estas tre evoluinta fako de la leĝaro en Eŭropo. La [[Datumsekureca Direktivo]] reguligas la traktadon de personaj datumoj ene de la [[Eŭropa Unio]]. Por komparo, [[Usono]] havas neniun datumsekurecan leĝon kiu estas komparebla al tio.<ref>Vidu Julia M. Fromholz, The European Union Data Privacy Directive, 15 Berkeley Tech. L.J. 471, 472 (2000); Dean William Harvey & Amy White, The Impact of Computer Security Regulation on American Companies, 8 Tex. Wesleyan L. Rev. 505 (2002); Kamaal Zaidi, Harmonizing U.S.-EU Online Privacy Law: Toward a U.S. Comprehensive Regime For the Protection of Personal Data, 12 Mich.St. J. Int’l L. 169 (2003).</ref> La EU konsideras frostigi daten-kunhavajn aranĝojn kun Usono pro malkaŝoj pri amasa gvatado. EU-oficulo redaktas novajn eŭropkovrantajn datumsekurecajn regulojn kiuj postulas ke usonaj interretaj firmaoj, funkciantaj en la EU, akiru permeson transdoni datumojn al Usono, kaj limigas la aliron de usonaj spionoj al ĝi. EU-komisiito pri justeco kaj rajtoj, Viviane Reding, diris "La demando ekestis ĉu la grandskala kolektado kaj traktado de personaj informoj sub US-gvatprogramoj estas necesaj kaj proporciaj kontentigi la interesojn de nacia sekureco." La EU ankaŭ petas Usonon por ŝanĝoj en la usona leĝaro por egali la laŭleĝan rebonigon ofertitan en Eŭropo; usonaj civitanoj en Eŭropo povas iri al la tribunaloj se ili sentas ke siaj rajtoj estas uzurpitaj, sed eŭropanoj sen rajto rezidi en Usono ne povas.<ref>{{cite news|last=Traynor|first=Ian|title=NSA surveillance: Europe threatens to freeze US data-sharing arrangements|url=http://www.theguardian.com/world/2013/nov/26/nsa-surveillance-europe-threatens-freeze-us-data-sharing|accessdate=1-a decembro 2013|newspaper=The Guardian|date=26a Novembro 2913}}</ref> La [[leĝiga aŭtoritato]] de la Eŭropa Unio leĝigis la Dateno-Retenan Direktivon la 15an de decembro 2005. Ĝi postulas ke telekomunikadfunkciigistoj retenu metadatenojn por telefono, Interreto, kaj aliaj teleservoj por periodoj de ne malpli ol ses monatoj kaj ne pli ol du jaroj ekde la dato de la komunikado kiel determinite fare de ĉiu EU-membroŝtato kaj, je peto, disponigu la datumojn al diversaj registaraj korpoj. Aliro al tiuj informoj nek estas limigita al enketoj pri gravaj krimoj, nek necesas mandato.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:105:0054:0063:EN:PDF "Directive 2006/24/EC of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 on the retention of data generated or processed in connection with the provision of publicly available electronic communications services or of public communications networks and amending Directive 2002/58/EC"], L 105/54, ''Official Journal of the European Union'', 13a Aprilo 2006. Konsultita la 20an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.vorratsdatenspeicherung.de/images/DRletter_Malmstroem.pdf "Joint letter to Cecilia Malmström, European Commissioner for Home Affairs, from Dr. Patrick Breyer and 105 additional parties"], 22-a de junio 2010.</ref> Entreprenite sub la Sepa Kadra Programo por esplorado kaj teknologia evoluigo (FP7 - Scienco en socio<ref>[http://cordis.europa.eu/search/index.cfm?fuseaction=prog.document&PG_RCN=8748316 "FP7 - Science in Society"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120126224045/http://cordis.europa.eu/search/index.cfm?fuseaction=prog.document&PG_RCN=8748316 |date=2012-01-26 }}, Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 30a Decembro 2006.</ref>) kelkaj plurfakaj kaj misiorientitaj amasgvatadaj agoj (ekzemple ''INDECT'' kaj ''Hide'') estas financitaj fare de la Eŭropa Komisiono<ref>[http://cordis.europa.eu/fp7/security/projects_en.html "FP7 Security Research"], Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 3a Septembro 2012. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> kune kun industriaj partneroj.<ref>[http://www.heise.de/tp/r4/artikel/31/31198/1.html "The EU Security-Industrial Complex, an interview with Ben Hayes about his book ''NeoConOpticon'' "], Matthias Monroy, ''Telepolis'' (Heise Zeitschriften Verlag), 25a Septembro 2009. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.statewatch.org/analyses/neoconopticon-report.pdf ''NeoConOpticon — The EU Security-Industrial Complex''], Ben Hayes, [[Transnational Institute]] (TNI) and [[Statewatch]], 25a Septembro 2009, 84 paĝoj, ISSN 1756-851X. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.heise.de/tp/r4/artikel/31/31176/1.html "Totalüberwachung der realen und virtuellen Räume"] ("Total control of the real and virtual spaces"), Florian Rötzer, ''Telepolis'' (Heise Zeitschriften Verlag), 22 September 2009. Retrieved 15 September 2013. ([http://translate.google.com/translate?hl=&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fwww.heise.de%2Ftp%2Fartikel%2F31%2F31176%2F1.html&sandbox=1 Angla traduko])</ref><ref>[ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/security/docs/towards-a-more-secure_en.pdf ''Towards a more secure society and increased industrial competitiveness: Security Research Projects under the 7th Framework Programme for Research'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, European Commission, Majo 2009, 100 paĝoj. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> La Projekto [[INDECT]] (Inteligenta informsistemo apoganta observadon, serĉadon kaj detekton por sekureco de civitanoj en urba medio)<ref name="INDECT project homepage">[http://www.indect-project.eu/ INDECT project homepage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110108165259/http://www.indect-project.eu/ |date=2011-01-08 }}, AGH - University of Science and Technology (Poland). Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref> evoluigas inteligentan urbomedian observadsistemon por registri kaj interŝanĝi funkciajn datumojn por aŭtomate detekti, rekoni kaj inteligente trakti ĉiujn informojn pri nenormala konduto aŭ perforto.<ref name="cordis.europa.eu">[http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=FP7_PROJ_EN&ACTION=D&DOC=4&CAT=PROJ&QUERY=011f30e52539:b685:00e1e967&RCN=89374 "INDECT: Intelligent information system supporting observation, searching and detection for security of citizens in urban environment"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111228200137/http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=FP7_PROJ_EN&ACTION=D&DOC=4&CAT=PROJ&QUERY=011f30e52539:b685:00e1e967&RCN=89374 |date=2011-12-28 }}, EU Research Projects, Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 4a Septembro 2013. Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref><ref name="telegraph.co.uk">[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/6210255/EU-funding-Orwellian-artificial-intelligence-plan-to-monitor-public-for-abnormal-behaviour.html "EU funding 'Orwellian' artificial intelligence plan to monitor public for 'abnormal behaviour' "], Ian Johnston, ''The Telegraph'' (UK), 19a Septembro 2009. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> La ĉefaj atendataj rezultoj de la projekto INDECT estas: * Testo de inteligenta analizo de vidbendaj kaj sonaj datumoj por detekti minacon en urbaj medioj, * Kreado de iloj kaj teknologio por privateco kaj datumsekureco dum konservado kaj dissendo de informoj uzantaj kvantumkriptografion kaj novajn metodojn de cifereca akvomarkado, * Elfarado de komputil-helpita detekto de minacoj kaj laŭcelaj krimoj en Interretaj resursoj kun privatec-protektaj solvoj, * Konstruado de serĉilo por rapida semantika serĉo bazita sur akvomarkado de enhavo ligita al infanpornografio kaj kontrabandado de homaj organoj, * Efektivigo de distribuita komputilsistemo kiu estas kapabla je efika inteligenta traktado. La konsorcio HIDE (Usona Ŝtatsekureco, Biometria Identigo kaj PersonDetekta Etikoj), dediĉita al esplori la [[etiko|etikajn]] kaj [[privateco|privatecajn]] implicojn de [[biometriko]] kaj personaj detektoteknologioj kaj subtenata de la Eŭropa Komisiono, evoluigas ADABTS (Aŭtomatan Detekton de Nenormala Konduto kaj Minacoj en [[hompleneco|Homplenaj Spacoj]]), malalt-kostan anticipan gvatsistemon.<ref name="hideproject.org">[http://www.hideproject.org/references/fp7_projects/ADABTS "Automatic Detection of Abnormal Behaviour and Threats in crowded Spaces (ADABTS)"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131005000058/http://www.hideproject.org/references/fp7_projects/ADABTS |date=2013-10-05 }}, HIDE FP7 Projects Dynamic Database, HIDE Project, Centre for Science, Society and Citizenship (Rome). Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> Ekde frua 2012, la Eŭropa Unio laboras pri [[General Data Protection Regulation]] (Generala DatumProtekta Regularo) por anstataŭigi la [[Data Protection Directive]] (Datumsekureco-Direktivon) kaj kongruigi datumsekurecan kaj privatecan leĝaron. La [[20an de oktobro]] [[2013]], komisiono ĉe la [[Eŭropa Parlamento]] subtenis la leĝproponon, kiu, se ĝi estas realigita, povus devigi usonajn firmaojn peti permeson de eŭropaj oficialuloj antaŭ ol obei usonajn mandatojn serĉi privatajn datumojn. La voĉdono estas parto de klopodoj en Eŭropo ŝirmi civitanojn kontraŭ reta gvatado, post la revelacioj pri amasaj spionaj programoj de la usona [[National Security Agency]] (Nacia Sekureca Agentejo).<ref>[http://www.nytimes.com/2013/10/22/business/international/eu-panel-backs-plan-to-shield-online-data.html "Rules Shielding Online Data From N.S.A. and Other Prying Eyes Advance in Europe"], James Kanter and Mike Scott, ''New York Times'', 21-a de oktobro 2013. Konsultita la 22-an de oktobro 2013.</ref> === Germanio === En 2002 germanaj civitanoj estis avertitaj pri subaŭskultado, kiam programara eraro kondukis al telefonnumero asignita al la germana spionservo listiĝis en poŝtelefonaj fakturoj.<ref>{{cite news |url=http://www.theregister.co.uk/2002/11/04/german_secret_service_taps_phones/ |title=German secret service taps phones, bills buggees |author=Tim Richardson |date=4 November 2002 |work=The Register |accessdate=27an Januaro 2011}}</ref> === Germana Demokratia Respubliko === Antaŭ la Komputila Revolucio, unu el la plej grandaj amasgvatadoj en la mondo estis aranĝita fare de la [[Ministerium für Staatssicherheit]] (sekreta polico) de la eksa [[Germana Demokratia Respubliko]]. Antaŭ ol la ŝtato kolapsis en 1989, la Ministerium für Staatssicherheit konstruis laŭtaksan civilan reton de 300,000 informantoj (ĉirkaŭ unu el kvindek el la enloĝantaro), kiuj gvatis eĉ etajn sugestojn pri politika malkonsento inter aliaj civitanoj. Multaj Okcidentgermanoj vizitantaj amikojn kaj familion en Germana Demokratia Respubliko ankaŭ estis alkutimigitaj al la gvatado fare de Ministerium für Staatssicherheit, same kiel multaj konataj okcidentgermanaj politikistoj kaj personoj en la publika atento. <!-- mankas referencoj --> === Barato === La barata parlamento kreis la Informan Teknologio-Leĝon de 2008 kun neniu debato, donante al la registaro dekretpotencon subaŭskulti ĉiujn komunikadojn sen kortuma ordono aŭ mandato. Sekcio 69 el la leĝo tekstas "Sekcio 69 povigas la Centran administracion /ŝtatan registaron/ ĝian aprobitan agentejon kapti, monitori aŭ deĉifri ajnajn informojn generitajn, elsenditajn, ricevitajn aŭ konservitajn en iu komputila rimedo se estas necese aŭ oportune fari tion en la avantaĝo de la suvereneco aŭ integreco de Barato, la defendo de Barato, la sekureco de la Ŝtato, amikecaj rilatoj kun eksterlandaj ŝtatoj aŭ publika ordo aŭ por malhelpi inciton al agoj de iu kognebla delikto aŭ por enketo de iu delikto." Barato starigas nacian spionan reton nomitan NATGRID<ref>[http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=54679 "Centralised System to Monitor Communicaitons"], reago de Shri Gurudas Kamat, Minister of State for Communications and Information Technology in Rajya Sabha, Press Information Bureau, 26a Novembro 2009. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> kiu estos plene starigita antaŭ majo 2011 kie la datenoj de ĉiu individuo, amplekse de terorikordoj, interretaj registroj, aera kaj fervoja PNR, telefonaj registroj, pafilaj registroj, stirpermeso, registroj de propraĵo, asekuro, kaj enspezimposto-arkivoj estus haveblaj en reala tempo kaj kun neniu kontrolado.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/MHA-to-make-security-data-tamper-free/articleshow/5078546.cms |work=[[The Times of India]]|first1=Vishwa |last1=Mohan |agency=TNN |title=MHA to make security data tamper-free |date=2-a de oktobro 2009 |accessdate=17-an de septembro 2013}}</ref> Kun UID de la Unique Identification Authority of India (Hindia Aŭtoritato pri Unikaj Identigiloj) kiu estas donota al ĉiu hindo ekde februaro 2011, la registaro kapablos spuri homojn en reala tempo. Nacia registro de ĉiuj civitanoj estos establita per la censo (2011), dum kiu fingropremaĵoj kaj iris-skanaĵoj estos kolektitaj kune kun la geografia pozicio de ĉiu domo.<ref>[http://www.igovernment.in/site/india-to-prepare-npr-with-2011-census/ India to prepare NPR with 2011 Census], iGovernment (9.9 Mediaworx), 24a Aprilo 2008. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.rediff.com/news/2008/aug/25ec.htm "Election Commission to use Census data, GPS to track voters"], Rediff (Delhi), 25-a de aŭgusto 2008. Konsultita la 17-an de septembro 2012.</ref> Laŭ la komenca plano, aliro al la kombinitaj datenoj estos donita al 11 aŭtoritatoj, inkluzive de la Research and Analysis Wing (Fako por Esplorado kaj Analizo), la Intelligence Bureau (Inteligenteco-Buroo), la Devigo-Estraro, la Nationa Investigation Agency (Nacia Enketo-Instanco), la Central Bureau of Investigation (Centra Buroo de Esplorado), la Directorate of Revenue Intelligence (Estraro de Enspezo-Inteligenteco) kaj la Narcotics Control Bureau (Drogo-Kontrolo-Agentejo). === Irano === La registaro regas preskaŭ ĉiujn instituciojn de la lando por reguligi, administri kaj fari leĝojn pri telekomunikadoj. La Supera Konsilio por Kiberspaco, kiu estis gvidata fare de Prezidanto Ahmadinejad, estis establita en marto 2012 kaj nun decidas ciferecan politikon. La konstruado de paralela "irana Interreto", kun alta rapideco sed plene monitorata kaj cenzurata, estas preskaŭ kompleta.<ref name=RSFSRS-March2013/> La iloj uzataj de la iranaj aŭtoritatoj monitori kaj kontroli la Interreton inkludas ilojn por subaŭskulti per [[Deep packet inspection|detala paketkontrolado]]. Produktoj de elstaraj ĉinaj firmaoj, ekzemple [[ZTE]] kaj [[Huawei]] estas uzataj. La produktoj disponigitaj fare de Huawei al Mobin Net, la plej elstara nacia provizanto de senloka larĝbendo, povas esti uzataj por analizi la enhavon de retpoŝtoj, spuri foliumantan historion kaj bloki aliron al retejoj. La produktoj kiujn ZTA vendis al la ''Telekomunika Kompanio de Irano'' ofertas similajn servojn kaj plie la ebleco de monitorado de la mobilreto. Eŭropaj firmaoj estas la fonto de aliaj spionaj kaj datenanalizaj iloj. Produktoj dizajnitaj fare de Ericsson kaj ''Nokia Solutions and Networks'' (poste nomita Trovicor) estas uzataj. Tiuj firmaoj vendis subaŭskultilojn por [[SMS]] kaj ilojn por trovi la lokon de la uzanto al Mobile Komunika Kompanio de Irano kaj Irancell, la du plej grandaj poŝtelefonfirmaoj de Irano, en 2009 kaj ili uzis ilin por identigi iranajn civitanojn dum la protestoj dum la elekto en 2009-2010. La uzo de israelaj gvataparatoj ankaŭ estis detektita en Irano. La rettrafikmastrumilo kaj gvataparato NetEnforcer estis disponigitaj fare de [[Israelo]] al [[Danio]] kaj tiam revenditaj al Irano. Simile, US ekipaĵo trovis sian vojon al Irano tra la ĉina firmao ZTE.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Nederlando === Laŭ raporto en 2004, la registaro de [[Nederlando]] aranĝas pli da sekretaj subaŭskultojn ol iu lando, por ĉiu kapo, en la mondo.<ref name="Italy and the Netherlands top wiretaps chart. EDRi-gram 15 July 2004 from EDRI.org">[http://www.edri.org/edrigram/number2.14/wiretap "Italy and the Netherlands top wiretap chart"], Digital Civil Rights in Europe, EDRI-gram Number 2.14, 15a Julio 2004. Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref> Nederlando estas gastiganto al nekonata nombro da SIGINT radomoj, kiel parto de la [[ECHELON]]-programo prizorgata de la [[NSA]]. === Rusio === La [[SORM]]- (kaj SORM-2)-leĝoj ebligas kompletan monitoradon de iu komunikado, elektronika aŭ tradicia, de ok ŝtatagentejoj, sen mandato. Tiuj leĝoj ŝajnas esti en konflikto kun Artikolo 23 el la [[Konstitucio de Rusio]] kiu deklaras<ref name="1993const">[http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm "Chapter 2. Rights and Freedoms of Man And Citizen"], ''Constitution of Russia''. Retrieved 17 September 2013.</ref>: <blockquote> # Ĉiu devas havi la rajton al la netuŝebleco de privata vivo, personajn kaj familiajn sekretojn, la protekton de honoro kaj bonan nomon. # Ĉiu devas havi la privatecorajton de korespondado, de telefonaj konversacioj, poŝtan, telegrafon kaj aliajn mesaĝojn. Limigoj de tiu rajto devas esti permesitaj nur per kortuma decido. </blockquote> === Svedio === En 2008 [[Svedio]] kreis novan leĝon por permesi sen mandato telefonan subaŭskultadon de ĉiuj komunikadoj (inkluzive de interreto kaj telefonalvokoj) kiuj transiras la landlimon. Tiu leĝo efikiĝis je 1-a decembro 2009 kiam ĉio trafite interretaj provizantoj devis disponigi kopion de limokrucanta trafiko al la aŭtoritatoj. Dum oni kredas ke aliaj ŝtatoj havas similajn subaŭskultajn programojn, Svedio estas la unua nacio kiu diskonigis tion. Pro la arkitekturo de interretspinoj en la nordia regiono, granda parto de norvega kaj finna trafiko ankaŭ estos trafita de la subaŭskultado de Svedio. === Sirio === [[Sirio]] estas unu el la kvin landoj en la listo de ''Reporters Without Borders'' de marto 2013 de "Ŝtatoj Malamikaj de la Interreto", kies registaroj estas engaĝitaj en aktiva, trudema gvatado de novaĵoprovizantoj, rezultigante gravajn malobservojn de informlibereco kaj homaj rajtoj. Sirio intensigis sian interretcenzuron kaj kiber-monitoradon kiam la enlanda milito intensiĝis. Almenaŭ 13 Blumantelaj prokuraj serviloj estas uzataj. Skype-vokoj estas subaŭskultataj, kaj sociaj inĝenierteknikoj, Ŝteltruko, kaj fiprogramaj atakoj estas uzataj.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Unuiĝinta Reĝlando === En [[Britio]], la kapablo por amasa gvatado kreskis el dummilita signalinteligenteco kaj pionira malĉifrado. En 1946, la ''Government Communications Headquarters'' (GCHQ) estis formita. En 1948 la duflanka Brtia-Usona Interkonsento estis subskribita. Poste oni plilarĝigis ĝin por inkludi Kanadon, Aŭstralion kaj Nov-Zelandon, same kiel kunlaboron kun pluraj "triapartaj" nacioj. Tio iĝis la angulŝtono de okcidenta spionado kaj la " Speciala Rilato " inter Britio kaj Usono.<ref name="timecoldwar">{{Cite web|last=Adam White|title=How a Secret Spy Pact Helped Win the Cold War|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2000262,00.html|publisher=''[[Time (gazeto)|Time]]''|date=29-a de junio 2010|accessdate=2014-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022214957/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2000262,00.html|archivedate=2013-10-22}}</ref> Post la kresko de la Interreto kaj evoluo de la tutmonda reto (TTT), serio de raportoj pri amaskomunikado malkaŝis postajn programojn kaj teknikojn kiuj rilatis al la GCHQ, ekzemple [[Tempora]].<ref>{{cite news|title=Mastering the internet: how GCHQ set out to spy on the world wide web|url=http://www.theguardian.com/uk/2013/jun/21/gchq-mastering-the-internet|accessdate=18a Decembro 2013|newspaper=The Guardian|date=21-a de junio 2013}}</ref> La uzon de tiuj kapabloj estas regata de leĝoj faritaj en la [[Parlamento de Britio]].<ref>{{Cite web|title=The Law|url=http://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|publisher=GCHQ|accessdate=17 December 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-01-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|arkivdato=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|archivedate=2020-01-13}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx |arkivdato=2020-01-13 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Statement on GCHQ’s Alleged Interception of Communications under the US PRISM Programme|url=https://b1cba9b3-a-5e6631fd-s-sites.googlegroups.com/a/independent.gov.uk/isc/files/20130717_ISC_statement_GCHQ.pdf?attachauth=ANoY7cqVd57MmCSe_iVVNAOB5gQtSig9Kwec84HPgEv00SZcZvybztcaoi2PA0bQIGFp8laQpiESoZVRSDow_6TbyuaVhG7RbGOKlF9QnoVQXVJf0f4M4BTt5v4KLTf3KzDeTq-iMHz-0qJcYurq-WKU8Iurkel00OrmDAIm3pGy32liwl2058V614I3l-5wqDsllK33DLpPzlxwr_WYvIe2OgN7yy4nXWEtrej5UqM62FATtEWLiNQ%3D&attredirects=0|publisher=Intelligence and Security Committee of Parliament|accessdate=17 December 2013|date=17-a de julio 2013}}{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Privacy and Security Inquiry – Call for Evidence|url=https://b1cba9b3-a-5e6631fd-s-sites.googlegroups.com/a/independent.gov.uk/isc/files/20131211_ISC_Call_for_papers-Privacy.pdf?attachauth=ANoY7cpD_noLC1i7YDqgŝis0I_FfDSp27lFS3gHaU2qEZYZBcnM2XV4huAhExILRVr8ZbQuIcw_DKOuZ4AosSN2LT1t6oW9Mwjtafzpo5_FmA4dYOt7Y-v1b-nDDDBP4RRubwHIKrPYgv8hTDiq1eg5z2rW1MrTdWzW3fofNhP7IYNVR3VEOR0YM1Gqys4TYdCRNB6yNdIAjNrNZO6k9_viCn-rQjad9_mlgKF9PTZEGbeovY8xhMtsTWXDoPr_ZJ5oJcep5rKh&attredirects=0|publisher=Intelligence and Security Committee of Parliament|accessdate=17-a de decembro 2013|date=11-a de decembro 2013}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Krome datenprivatecleĝoj de la Eŭropa Unio validas en la UK. La UK elmontras administradon kaj garantiojn same kiel ampleksan uzon de amasa gvatado.<ref>{{Cite web|title=Intelligence and Security Committee open evidence session |url=http://www.parliament.uk/business/news/2013/november-/isc-open-evidence-session/|publisher=UK Parliament|accessdate=18 December 2013|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Spy chiefs public hearing: as it happened|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/10432629/Spy-chiefs-public-hearing-as-it-happened.html|accessdate=18a Decembro 2013|newspaper=The Telegraph|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Britain’s spy chiefs will be questioned in public for the first time, under radical reforms of the way Parliament monitors the intelligence agencies|url=http://www.telegraph.co.uk/news/politics/9669262/Top-spooks-to-be-quizzed-in-public.html|accessdate=18 December 2013|newspaper=The Telegraph|date=10a Novembro 2013}}</ref> La 6an de februaro 2009 raporto de la ''House of Lords Constitution Committee'' (Konstitucia Komitato de la Ĉambro de Lordoj), ''Surveillance: Citizens and the State'' (Gvatado: civitanoj kaj la Ŝtato),<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200809/ldselect/ldconst/ldconst.htm ''Surveillance: Citizens and the State''], HL 18-I (report) and HL 18-II (evidence), House of Lords Constitution Committee, 6a Februaro 2009. Konsultita la 8a Februaro 2009.</ref> avertis ke kreskanta uzo de gvatado fare de la registaro kaj privataj firmaoj estis grava minaco al liberecoj kaj konstituciaj rajtoj, deklarante, "La vastiĝo en la uzo de gvatado reprezentas unu el la plej signifaj ŝanĝoj en la vivo de la nacio ekde la fino de la Dua Mondmilito. Amasa gvatado havas la potencialon erozii privatecon. Ĉar privateco estas esenca antaŭkondiĉo al la praktikado de individua libereco, ĝia erozio malfortigas la konstituciajn fundamentojn sur kiuj demokratio kaj bona administrado estis tradicie bazitaj en ĉi tiu lando."<ref>{{cite news |title=Lords say surveillance society erodes foundations of UK |url=http://www.theregister.co.uk/2009/02/06/lords_reject_government_data/ |author=John Oates |work=The Register |date=6a Februaro 2009 |accessdate=8a Februaro 2009 }}</ref> La '' Regulation of Investigatory Powers Act 2000'' (Leĝo Reguligo de Enketaj Potencoj 2000) (RIP aŭ RIPA) estas Akto donanta kaj reguliganta la potencojn de publikaj instancoj por aranĝi gvatadon kaj enketon. Inkludita estas la subaŭskultado de la enhavo de telefona, Interreta, kaj poŝtaj komunikado; kolektado de informoj pri, sed ne la enhavo de, telefona, Interreta, kaj poŝtaj komunikado (speco de komunikado, telefonnumeroj de alvokanto kaj alvokito, retadresoj, domajnaj nomoj, poŝtaj adresoj, dato, horo, kaj tempodaŭro); uzado de agentoj, informantoj, inkognitaj oficiroj; elektronika gvatado de privataj konstruaĵoj kaj veturiloj; sekvante homojn; kaj akirante aliron al ĉifritaj datenoj.<ref name=RIPA2000>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2000/23/introduction "Regulation of Investigatory Powers Act 2000"], 2000 Chapter 23, UK Government Legislation. Konsultita la 28an Septembro 2013.</ref> [[Dosiero:Menwith-hill-radomes.jpg|eta|dekstra|[[RAF Menwith Hill]], granda ejo en Britio, parto de [[ECHELON]] kaj la [[UK-USA Agreement]]. (2005)]] La Polico pli kaj pli strebas spuri ĉiujn moviĝojn de veturiloj tutlande, komence uzante tutlandan reton de vojflankaj fotiloj ligitaj al aŭtomataj numerplataj rekonsistemoj. Tiuj spuris, registris, kaj konservis la detalojn de ĉiuj vojaĝoj realigitaj sur gravaj vojoj kaj tra urbocentroj kaj la informoj estas konservitaj por kvin jaroj.<ref>[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/henryporter/2009/apr/24/database-state-surveillance "Paying billions for our database state"], Henry Porter and Afua Hirsch, Liberty Central Blog, ''The Guardian'', 24 April 2009. Retrieved 18 September 2013.</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/uk/2008/sep/15/civilliberties.police "Fears over privacy as police expand surveillance project"], Paul Lewis, ''The Guardian'', 14 September 2008. Retrieved 18 September 2013.</ref> En 2002 la UK-registaro anoncis planojn etendi la Regulation of Investigatory Powers Act (RIPA – reguligo de enketaj aŭtoritatoj), tiel ke al almenaŭ 28 ministerioj oni donos aŭtoritaton foliumi la retajn, retpoŝtajn, telefonajn kaj faksajn rikordojn de civitanoj, sen mandato kaj sen la scio de la civitano.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2038036.stm |work=BBC News |title='Massive abuse' of privacy feared |date=11 June 2002 |accessdate=5 April 2010}}</ref> Publikaj kaj sekurinstancoj faris sume 440,000 petojn monitori la telefonon kaj interretuzon de homoj en 2005-2006.<ref>[http://www.out-law.com/page-7788 "Interception figures could mask monitoring of millions"], Out-law.com (Pinsent Masons), 21 February 2007. Retrieved 17 September 2013.</ref> En la periodo inter 11-a aprilo ĝis 31-a decembro 2006 la UK-registaro eligis 253,557 petojn por komunikadaj datenoj, kiuj, kiel difinite per la RIPA, inkludas al kiu oni telefonis, kiam oni telefonis, kiom longaj oni telefonis, aboninformojn kaj rilatajn adresojn.<ref>{{cite web |url=http://www.theregister.co.uk/2008/01/29/interception_communications_commissioner/ |title=UK gov issued 250k phone tap licences in nine months |work=The Register |author=John Oates |date=29 January 2008. Retrieved 17 September 2013.}}</ref> Ekde oktobro 2007 telekomunikaj kompanioj devas konservi rikordojn de telefonvokoj kaj tekstmesaĝoj dum dek du monatoj laŭ Directive 2006/24/EC (la DatenRetena Direktivo).<ref>{{cite news |title=Government orders data retention by ISPs |author=Out-Law.com (Pinsent Masons) |date=16 May 2008 |work=The Register |url=http://www.theregister.co.uk/2008/05/16/isp_data_retention_directive/ |accessdate=17 October 2008 }}</ref><ref>{{cite news |title=UK phone records to be kept for a year |url=http://www.theregister.co.uk/2007/07/27/data_retention_law_passed/ |author=Out-Law.com (Pinsent Masons) |work=The Register |date=27 July 2007 |accessdate=4 October 2007 }}</ref> Datumbazoj de la brita registaro entenas rikordojn de 5,5 milionoj da fingrospuroj kaj pli ol 3,4 milionojn da DNA specimenoj. Oni pli ofte kolektas vojflanke fingrospurojn, uzante novajn policpovojn kontroli identecon.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6170070.stm |work=BBC News |title=Motorists to give fingerprints |date=22 November 2006 |accessdate=5 April 2010}}</ref> Iuj civitanoj maltrankviliĝas pro la nereguligita uzado de biometrio en lernejoj, rilate junajn infanojn.<ref>[http://www.tes.co.uk/teaching-resource/The-issue-Biometric-identification-6054225/ "The issue - Biometric identification"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131017093418/http://www.tes.co.uk/teaching-resource/The-issue-Biometric-identification-6054225/ |date=2013-10-17 }}, TES Connect (Times Educational Supplement), 13 August 2010. Retrieved 18 September 2013.</ref> La Protection of Freedoms Act 2012 (Leĝo por la Protekto de Liberecoj 2012) inkludas plurajn kondiĉojn ligitajn al la kolekto, konservado, reteno, kaj uzo de informoj en registaraj datumbazoj.<ref name=POFAct2012>[https://www.gov.uk/government/publications/protection-of-freedoms-bill "Protection of Freedoms Bill"], Home Office, 11 February 2011. Retrieved 28 September 2013.</ref> La UK estas membro de la [[Eŭropa Unio]], partoprenas ĝiajn programojn, kaj estas limigata de EU-politikoj kaj direktivoj, inkluzive de la Dateno-Reteno-Direktivo, la INDECT- Projekto ("Inteligenta informsistemo apogante observadon, serĉadon kaj detekton por sekureco de civitanoj en urba medio"),<ref name="INDECT project homepage"/><ref name="cordis.europa.eu"/><ref name="telegraph.co.uk"/> la HIDE-konsorcio ("Etiko de Ŝtatsekureco, Biometria Identigo kaj Persona Detekto"), kaj ADABTS ("Aŭtomata Detekto de Nenormala Konduto kaj Minacoj en Homplenaj Spacoj").<ref name="hideproject.org"/> === Usono === Historie, amasgvatado estis utiligata kiel parto de dummilita cenzuro por kontroli komunikadojn kiuj povis malhelpi la militon aŭ helpi malamikon. Ekzemple, dum la mondmilitoj, ĉiu internacia telegramo aŭ el aŭ al Usono sendita tra firmaoj ekzemple Western Union estis kontrolita fare de usona militisto. Post la militoj, gvatado daŭris en diversaj programoj, ekzemple la Black Chamber (Nigra ĉambro) post la 1-a Mondmilito kaj projekton Shamrock post la 2-a Mondmilito.<ref>James Bamford (2008), ''The Shadow Factory'', Doubleday, ISBN 0-385-52132-4, Chapter 'Shamrock', especially pg. 163.</ref> COINTELPRO-projektoj fare de la Usona Federal Bureau of Investigation (FBI) inter 1956 kaj 1971 celis diversajn "subfosajn" organizojn, inkluzive de pacamaj kontraŭ-militaj kaj rasegalecaj aktivuloj, ekzemple [[Albert Einstein]] kaj [[Martin Luther King]]. Miliardoj da dolaroj jare estas elspezataj, fare de agentejoj, ekzemple la [[National Security Agency]] kaj la [[FBI]], evoluigi, aĉeti, efektivigi, kaj funkciigi sistemojn kiel ekzemple Carnivore, Echelon, kaj NarusInsight por kapti kaj analizi la enorman kvanton da datumoj kiu trairas la Interreton kaj telefonan sistemon ĉiutage.<ref name="zdnet-fbi">{{cite news |url=http://www.zdnet.com/news/fbi-turns-to-broad-new-wiretap-method/151059 |title=FBI turns to broad new wiretap method |last=McCullagh |first=Declan |date=30 January 2007 |work=ZDNet News|accessdate=2009-03-13}}</ref> Ekde la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001]], vasta enlanda spionaparataro estas konstruita por kolekti informojn per NSA, FBI, loka polico, enlandaj ŝtatsekurecoficoj kaj armeaj krimenketistoj. La informsistemo kolektas, analizas kaj konservas informojn pri milionoj da (se ne ĉiuj) usonaj civitanoj, el kiuj multaj ne estas akuzitaj pri iu delikto.<ref>{{cite web |url=http://projects.washingtonpost.com/top-secret-america/articles/monitoring-america/ |work=Top Secret America, A Washington Post Investigation |title=Monitoring America |author=Data Priest kaj William M. Arkin |accessdate=27a Januaro 2011 |date=20-a de decembro 2010 |publisher=Washington Post |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140110034008/http://projects.washingtonpost.com/top-secret-america/articles/monitoring-america/ |arkivdato=2014-01-10 }}</ref><ref name=wapo2>{{Cite web |url = http://www.washingtonpost.com/business/economy/growing-use-of-fbi-screens-raises-concerns-over-accuracy-racial-bias/2013/07/29/d201ecda-f49f-11e2-aa2e-4088616498b4_story.html |title = Growing use of FBI screens raises concerns about accuracy, racial bias |last = Mui |first = Ylan |date = 29-a de julio 2013 |work = Washington Post |accessdate = 2-a de aŭgusto 2013 }}</ref> Sub la programo ''Mail Isolation Control- kaj Tracking'', (por izoligi, regi kaj ŝpuri poŝtaĵojn) la Usona Poŝto fotas la eksteron de ĉiu ero de papera poŝto kiu estas prilaborata en Usono - proksimume 160 miliardoj da eroj en 2012. La Usona Poŝtestro-Generalo deklaris ke la sistemo estas ĉefe uzata por poŝtordigo, sed la fotoj estas haveblaj por ebla uzo de la polico kaj aliaj aŭtoritatoj.<ref name=APInterview-August2013>[http://bigstory.ap.org/article/ap-interview-usps-takes-photos-all-mail "AP Interview: USPS takes photos of all mail"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130824061517/http://bigstory.ap.org/article/ap-interview-usps-takes-photos-all-mail |date=2013-08-24 }}, Associated Press (AP), 2-a de aŭgusto 2013.</ref> Kreita en 2001 post la antraksaj atakoj kiuj mortigis kvin homojn, ĝi estas plivastigo de centjaraĝa programo nomita "mail cover" kiu celas homojn suspektitajn pri krimoj.<ref name=USMailLogging-NYT-July2013>[http://www.nytimes.com/2013/07/04/us/monitoring-of-snail-mail.html?pagewanted=all&_r=0 "U.S. Postal Service Logging All Mail for Law Enforcement"], Ron Nixon, ''New York Times'', 3a Julio, 2013. Konsultita la 25an Septembro 2013.</ref> La FBI evoluigis la komputilajn programojn [[Magic Lantern (software)|Magia lanterno]] kaj [[CIPAV]], kiujn ili povas malproksime instali sur komputila sistemo, por kontroli la komputilan agadon de iu homo.<ref name="teen-busted-in-wired">{{cite news |url=http://www.wired.com/politics/law/news/2007/07/fbi_spyware |title=FBI's Secret Spyware Tracks Down Teen Who Made Bomb Threats |author=Kevin Poulsen |date=18a Julio 2007 |work=Wired Magazine |publisher=Condé Nast |accessdate=19a Septembro 2013}}</ref> La NSA kolektas informojn pri financaj registroj, Interretkrozaj kutimoj, kaj retpoŝtoj. Ili ankaŭ amplekse analizas [[Interkona retejo|sociajn retojn]], ekzemple Myspace.<ref>[https://web.archive.org/web/20070305045040/http://news.com.com/2061-10789_3-6082047.html "Is the NSA reading your MySpace profile?"], Dawn Kawamoto, ''CNET News'', 9a Junio 2006. Retrieved 19a Septembro 2013.</ref> La gvatprogramo [[PRISM]] laŭleĝe imunigis firmaojn kiuj kunlaboras libervole kun usona spionado. Laŭ ''The Register'', la FISA-Amendaj Leĝo de 2008 "specife rajtigas al sekretaj servoj por kontroli la telefonon, retpoŝton, kaj aliajn komunikadojn de usonaj civitanoj por ĝis unu semajno senbezone de mandato" kiam unu el la partioj estas ekster Usono<ref name=guardian6>{{Cite web |url = http://www.theguardian.com/world/2013/jul/31/nsa-top-secret-program-online-data |title = XKeyscore: NSA tool collects 'nearly everything a user does on the internet' |author = Glenn Greenwald |date = 31-a de julio 2013 |work = The Guardian |accessdate = 2-a aŭgusto 2013 }}</ref> PRISMO unue malkaŝiĝis la 6an de junio 2013, post konfidencajn dokumentojn pri la programo likigis al ''The Washington Post'' kaj ''The Guardian'' [[Edward Snowden]]. La ''Communications Assistance for Law Enforcement Act'' (CALEA) postulas ke ĉiuj usonaj telekomunikadoj kaj provizantoj de retkonektoj modifu siajn retojn por ebligi facilan [[telefona subaŭskultado|telefonan subaŭskultadon]] de telefono, reta telefono, kaj larĝbenda trafiko.<ref name="eff-calea-archive">{{cite web |url=http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |title=CALEA Archive |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14 March 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090503035053/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |arkivdato=2009-05-03 }}</ref><ref name="eff-calea-summary">{{cite web |url=http://www.eff.org/issues/calea|title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14 March 2009}}</ref><ref name="eff-calea-faq">{{cite web |url=http://www.eff.org/pages/calea-faq|title=FAQ on the CALEA Expansion by the FCC |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14a Marto 2009}}</ref> Frue en 2006, [[USA Today]] raportis ke pluraj gravaj telefonaj kompanioj disponigas la telefonajn registrojn pri usonaj civitanoj al la ''National Security Agency'' (NSA), kiu konservas ilin en granda datumbazo konata kiel la ''NSA call database'' (vokdatumbazo de NSA). Tiu raporto venis ĵus post akuzoj ke la usona registaro faras elektronikan gvatadon de hejmaj telefonalvokoj sen mandatoj.<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/news/washington/2006-05-10-nsa_x.htm |title=NSA has massive database of Americans' phone calls |work=USA Today |first=Leslie |last=Cauley |date=11-a de majo 2006 |accessdate=12-a de majo 2010}}</ref> En 2013, la ekzisto de la Hemisphere Project (Hemisfera Projekto), per kiu AT&T disponigas telefonalvokajn datumojn al federaciaj agentejoj, iĝis publike konata. Trafikfotiloj, kiuj estis intencitaj helpi devigi trafikleĝojn ĉe vojkruciĝoj, povas esti uzataj de la polico por celoj senrilataj al trafikdeliktoj.<ref>{{cite web |url= http://www.edmunds.com/ownership/driving/articles/42961/article.html |title=Caught! Big Brother May Be Watching You With Traffic Cameras |author=Erin Mahoney and Joanne Helperin |publisher=Edmunds |date=3a Julio 2009 |accessdate=19a Septembro 2013}}</ref> Kelkaj fotiloj ebligas ke la identigo de individuoj ene de veturilo kaj numerplatodatumoj estu kolektitaj kaj tempomarkita por krucreferenco kun aliaj datumoj uzitaj de polico.<ref>[http://www.persistentsurveillance.com/lawenforcement.html "Law Enforcement Operations"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140504135758/http://www.persistentsurveillance.com/lawenforcement.html |date=2014-05-04 }}, Persistent Surveillance Systems. Konsultita la 9an Septembro 2013.</ref> La usona Department of Homeland Security (Sekcio de Ŝtatsekureco) financas retojn de kontrolkameraoj en urbegoj kaj urboj kiel parto de ĝiaj klopodoj kontraŭbatali terorismon.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2007/08/12/us_doles_out_millions_for_street_cameras/?page=full |title=US doles out millions for street cameras |work=[[The Boston Globe]] |date=12 August 2007 |first1=Charlie |last1=Savage |accessdate=19a Septembro 2013}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140125090705/http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2007/08/12/us_doles_out_millions_for_street_cameras/?page=full |date=2014-01-25 }}</ref> La Novjorka Polico infiltris protestogrupoj kaj kompilis dosierojn pri ili antaŭ la nacia kongreso de la Respublikana Partio en 2004, kaj rezultis pli ol 1,800 arestoj.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/08/07/nyregion/07police.html?ref=nationalspecial3 |title=City Is Rebuffed on the Release of ’04 Records |work=New York Times |first=Robert D. |last=McFadden |date=7a Aŭgusto 2007 |accessdate=5a Aprilo 2010}}</ref> === Vjetnamio === La plej multaj el la 16 teleliverantoj de la lando estas rekte aŭ nerekte regataj de la Vjetnamia Komunista Partio. ''Vietnam Posts kaj Telecommunications Group'', kiu regas 74 % de la merkato, estas ŝtata. Tiel estas ''Viettel'', entrepreno de la vjetnamia armeo. ''FPT Telecom'' estas [[privata firmao]], sed ĝi respondecas al la partio kaj dependas de la grandaj kompanioj por bendolarĝo.<ref name=RSFSRS-March2013/> Teleliverantoj estas la plej gravaj iloj de regado kaj gvatado. Blogantoj monitoritaj fare de la registaro ofte spertas viro-en-la-mezo-atakojn. Tiuj celas kapti datenojn sendotajn por sekurigi (https) retejojn, ebligante kapti pasvortojn kaj al aliajn datenojn.<ref name=RSFSRS-March2013/> Laŭ raporto de ''Freedom House'' en julio 2012, 91 % de enketrespondantoj ligitaj al la Interreto per siaj porteblaj aparatoj kredas ke la registaro registras komunikadojn kaj vokojn de "aktivuloj" aŭ "reakciuloj."<ref>[http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Safety%20on%20the%20Line%20vFINAL.pdf "Country Report: Socialist Republic of Vietnam"], ''Safety on the Line'', Cormac Callanan and Hein Dries-Ziekenheiner, Freedom House, Julio 2012. Konsultita la 19an Septembro 2013.</ref> <!-- == Komerca amasa gvatado == == Gvatadoŝtato == == Elektronika polica ŝtato == --> == Vidu ankaŭ == * [[Kamerao|Gvatkamerao]] (CCTV) * [[Homaj rajtoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://cle.ens-lyon.fr/08111026/0/fiche___pagelibre/&RH=CDL_ANG100100 "The State and Surveillance: Fear and Control"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111108000538/http://cle.ens-lyon.fr/08111026/0/fiche___pagelibre/%26RH%3DCDL_ANG100100 |date=2011-11-08 }}, Didier Bigo and Mireille Delmas-Marty, ''La Clé des Langues'', 23 September 2011, ISSN 2107-7029. * {{cite web |url=http://www.hbarel.com/index.php/against-the-collection-of-private |title=Against the collection of private data: The unknown risk factor|publisher=''Hagai Bar-El on Security'' |date=8a Marto 2012}} {{Projektoj|n=Kategorio:Amasa gvatado}} [[Kategorio:Amasa gvatado| ]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Sekureco]] [[Kategorio:Terorismo]] jzkryfqw8j6vn2d3wr6bits5eztzw8f Traugott Hahn 0 488353 9480918 9469379 2026-09-23T23:23:54Z Sakari-Simppa 263827 File 9480918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:Traugott Hahn.jpg|thumb|Traugott Hahn]] [[Dosiero:Gedenket an eure Lehrer monument (Riga).jpg|eta|La martiroŝtono apud la Nova kapelo sur la Granda tombejo de Rigo, sur kiu troviĝas ankaŭ la nomo de Hahn.]] '''Gotthilft Traugott HAHN''', latve: ''Traugots Hans'', (naskiĝinta la [[13-an de februaro]] [[1875]] en [[Võrumaa|Rõuge]], murdita la [[14-an de januaro]] [[1919]] en [[Tartu]]), estis [[Baltio|baltia]]-germana teologo kaj pastoro. En [[Estonio]] li taksatas heroo de la estonia liberigmovado, por la [[Evangelia Eklezio en Germanio|evangelia eklezio]] li estas kristana martiro. == Eklezia kariero familie enradikita == La filo de samnoma paroĥestro (1848–1939) estis pastoro kal popola misiisto; lia avo [[Carl Hugo Hahn]] estis misiisto ĉe la [[Hereroj]] en [[Germana Sudokcidenta Afriko]]. Ekde 1893 li studis teologion ĉe la universitatoj de [[Tartu]] kaj [[Göttingen]] kaj ordinitis en la 16-a de majo 1899. En 1902 li fariĝis porstudentara pastoro en Tartu, kie li doktoriĝis per eklezihistoria tezo pri [[Tyconius]], iĝis privata docento kaj, en la 1909-a jaro, finfine profesoro pri praktika teologio. == Cirkonstancoj politikaj kaj sociaj == Baltio kaj aparte la universitato de Tartu suferis ekde 1905 pri fortita rusigo en ĉiuj kampoj. La estonia landa eklezio kaj germanlingvaj teologoj, post la eksplodo de la [[Unua mondmilito]] ankoraŭ pli suspektiĝis kaj observitis perpolice. Hahn arestitis fare de rusoj en 1915, sed reliberigitis post protestoj akraj de la studentaro. Dum la revojaĝo el la prizono en [[Peterburgo]] li povis ankoraŭ vidi sian patron antaŭ ties deportado al [[Siberio]]. Kontraŭe al multo da rifuĝintaj profesoroj li daŭrigis sian deĵoron altlernejan surloke. Post la [[Oktobra Revolucio]] kaj la liberigo de la urbo far germanaj trupoj en la 24-a de februaro 1919 eblis remalfermi la germanan altlernejon. La malpermesitaj [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]] renaskiĝis kaj Hahn, imitante la patran agon de 1867, aliĝis al la korporacio ''Arminia Dorpatensis'' ene de la asocio ''[[Wingolf]]''. Post retiriĝo de la germanaj taĉmentoj post la [[armistico]] kun la nacioj de la [[Kora Entento]] kaj la enmarŝado de la [[Ruĝa Armeo]] multaj baltiaj germanoj kaj estonoj estis fuĝontaj; Hahn tamen restis nevolante forlasi sian komunumon. Post la malpermeso de ĉiuj aranĝoj ekleziaj Hahn predikadis en la paroĥestra domo kaj en la loĝejoj de la komunumanoj malgraŭ la danĝero esti malliberigita. En la 3-a de januaro 1919 oni arestis lin. Enprizone li ankoraŭ pli enprofundiĝis en preĝado kaj startis animzorgadon inter la aliaj arestitoj. La 14-an de januaro estonaj trupoj liberigis la urbon Tartu kaj {{Ĉirkaŭ|300}} prizonulojn. En la t.n. murdokelo troviĝis 24 kadavroj, inter ili ankaŭ la mortaj restaĵoj de Traugott Hahn murdita nur mallonge antaŭ la foriro de la komunistoj. Aliaj viktimoj tiam ekzekutitaj estis [[Rusa Ortodoksa Eklezio|ortodoksaj]] ekleziuloj - kiel la episkopo de [[Rigo]] [[Platon Kulbuŝ]] kaj la [[popo]]j [[Mihkel Bleive]] kaj [[Nikolai Beĵanitski]]. == Memorigo == En hodiaŭa Estonio Hahn estas nacia heroo por la liberigo de Estonio kaj kristana martiro. La [[Evangelia Eklezio en Germanio]] fiksis la 15-an de januaro kiel memortagon.<ref>[http://www.heiligenlexikon.de/BiographienT/Traugott_Hahn.html Traugott Hahn en la ekumena kalendaro de la sanktuloj ]</ref> Omaĝe al Hahn kaj aliaj baltiaj martiroj oni starigis monumenton sur la Granda tombejo de Rigo en la 1920-aj jaroj. Temis pri obelisko el nigra granito, sur kies supra parto legebis la nomoj de enprizone ekzekutitaj pastoroj; en la malsupra parto la nomoj de aliaj 32 ekleziulaj viktimoj (el ili estis unu Hahn) videblis. La nova domo de la en 1994 refondita korporacio ''Arminia Dorpatensis'' reinaŭguritis en 1995 en ĉeesto de [[Wilhelm Hahn]] filo de Traŭgott kaj eksa ministro pri kulturo en [[Baden-Virtembergo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Anny Hahn: ''D. Traugott Hahn – Ein Lebensbild aus der Leidenszeit der baltischen Kirche.'' 1928. * Anny Hahn: ''Es gibt einen lebendigen Gott – Ein bewegendes Leben in Estland.'' ISBN 3-7655-3307-6. * [http://www.dbgg.de/veroeffentl/DBGG-ECHO%202-2006.pdf Dr. Gerhard Mietens: ''Der Rigaer Märtyrerstein'' (kun foto) en: Deutsch-Baltische Genealogische Gesellschaft e. V.: ''DBGG-Genealogen-Echo'' Nr. 2, Mitteilungsblatt Juli 2006, S. 12f]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118700642}} * [http://www.arminia.ee/oldweb/deutsch.php?Client=938d7cb5114bad80f7f20a6d3eec1a4d Hejmpaĝo de la korporacio studenta.] * [http://www.eelk.ee/~elulood/hahn_traugott.html Eta biografio en la estona.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090318053127/http://www.eelk.ee/~elulood/hahn_traugott.html |date=2009-03-18 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hahn, Traugott}} [[Kategorio:Viktimoj de komunismo]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Kristanaj martiroj]] [[Kategorio:Germanaj baltoj]] 5aztb210zw0h2dflqyord153k0toox9 9480919 9480918 2026-09-23T23:26:57Z Sakari-Simppa 263827 9480919 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Gedenket an eure Lehrer monument (Riga).jpg|eta|La martiroŝtono apud la Nova kapelo sur la Granda tombejo de Rigo, sur kiu troviĝas ankaŭ la nomo de Hahn.]] '''Gotthilft Traugott HAHN''', latve: ''Traugots Hans'', (naskiĝinta la [[13-an de februaro]] [[1875]] en [[Võrumaa|Rõuge]], murdita la [[14-an de januaro]] [[1919]] en [[Tartu]]), estis [[Baltio|baltia]]-germana teologo kaj pastoro. En [[Estonio]] li taksatas heroo de la estonia liberigmovado, por la [[Evangelia Eklezio en Germanio|evangelia eklezio]] li estas kristana martiro. == Eklezia kariero familie enradikita == La filo de samnoma paroĥestro (1848–1939) estis pastoro kal popola misiisto; lia avo [[Carl Hugo Hahn]] estis misiisto ĉe la [[Hereroj]] en [[Germana Sudokcidenta Afriko]]. Ekde 1893 li studis teologion ĉe la universitatoj de [[Tartu]] kaj [[Göttingen]] kaj ordinitis en la 16-a de majo 1899. En 1902 li fariĝis porstudentara pastoro en Tartu, kie li doktoriĝis per eklezihistoria tezo pri [[Tyconius]], iĝis privata docento kaj, en la 1909-a jaro, finfine profesoro pri praktika teologio. == Cirkonstancoj politikaj kaj sociaj == Baltio kaj aparte la universitato de Tartu suferis ekde 1905 pri fortita rusigo en ĉiuj kampoj. La estonia landa eklezio kaj germanlingvaj teologoj, post la eksplodo de la [[Unua mondmilito]] ankoraŭ pli suspektiĝis kaj observitis perpolice. Hahn arestitis fare de rusoj en 1915, sed reliberigitis post protestoj akraj de la studentaro. Dum la revojaĝo el la prizono en [[Peterburgo]] li povis ankoraŭ vidi sian patron antaŭ ties deportado al [[Siberio]]. Kontraŭe al multo da rifuĝintaj profesoroj li daŭrigis sian deĵoron altlernejan surloke. Post la [[Oktobra Revolucio]] kaj la liberigo de la urbo far germanaj trupoj en la 24-a de februaro 1919 eblis remalfermi la germanan altlernejon. La malpermesitaj [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]] renaskiĝis kaj Hahn, imitante la patran agon de 1867, aliĝis al la korporacio ''Arminia Dorpatensis'' ene de la asocio ''[[Wingolf]]''. Post retiriĝo de la germanaj taĉmentoj post la [[armistico]] kun la nacioj de la [[Kora Entento]] kaj la enmarŝado de la [[Ruĝa Armeo]] multaj baltiaj germanoj kaj estonoj estis fuĝontaj; Hahn tamen restis nevolante forlasi sian komunumon. Post la malpermeso de ĉiuj aranĝoj ekleziaj Hahn predikadis en la paroĥestra domo kaj en la loĝejoj de la komunumanoj malgraŭ la danĝero esti malliberigita. En la 3-a de januaro 1919 oni arestis lin. Enprizone li ankoraŭ pli enprofundiĝis en preĝado kaj startis animzorgadon inter la aliaj arestitoj. La 14-an de januaro estonaj trupoj liberigis la urbon Tartu kaj {{Ĉirkaŭ|300}} prizonulojn. En la t.n. murdokelo troviĝis 24 kadavroj, inter ili ankaŭ la mortaj restaĵoj de Traugott Hahn murdita nur mallonge antaŭ la foriro de la komunistoj. Aliaj viktimoj tiam ekzekutitaj estis [[Rusa Ortodoksa Eklezio|ortodoksaj]] ekleziuloj - kiel la episkopo de [[Rigo]] [[Platon Kulbuŝ]] kaj la [[popo]]j [[Mihkel Bleive]] kaj [[Nikolai Beĵanitski]]. == Memorigo == En hodiaŭa Estonio Hahn estas nacia heroo por la liberigo de Estonio kaj kristana martiro. La [[Evangelia Eklezio en Germanio]] fiksis la 15-an de januaro kiel memortagon.<ref>[http://www.heiligenlexikon.de/BiographienT/Traugott_Hahn.html Traugott Hahn en la ekumena kalendaro de la sanktuloj ]</ref> Omaĝe al Hahn kaj aliaj baltiaj martiroj oni starigis monumenton sur la Granda tombejo de Rigo en la 1920-aj jaroj. Temis pri obelisko el nigra granito, sur kies supra parto legebis la nomoj de enprizone ekzekutitaj pastoroj; en la malsupra parto la nomoj de aliaj 32 ekleziulaj viktimoj (el ili estis unu Hahn) videblis. La nova domo de la en 1994 refondita korporacio ''Arminia Dorpatensis'' reinaŭguritis en 1995 en ĉeesto de [[Wilhelm Hahn]] filo de Traŭgott kaj eksa ministro pri kulturo en [[Baden-Virtembergo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Anny Hahn: ''D. Traugott Hahn – Ein Lebensbild aus der Leidenszeit der baltischen Kirche.'' 1928. * Anny Hahn: ''Es gibt einen lebendigen Gott – Ein bewegendes Leben in Estland.'' ISBN 3-7655-3307-6. * [http://www.dbgg.de/veroeffentl/DBGG-ECHO%202-2006.pdf Dr. Gerhard Mietens: ''Der Rigaer Märtyrerstein'' (kun foto) en: Deutsch-Baltische Genealogische Gesellschaft e. V.: ''DBGG-Genealogen-Echo'' Nr. 2, Mitteilungsblatt Juli 2006, S. 12f]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118700642}} * [http://www.arminia.ee/oldweb/deutsch.php?Client=938d7cb5114bad80f7f20a6d3eec1a4d Hejmpaĝo de la korporacio studenta.] * [http://www.eelk.ee/~elulood/hahn_traugott.html Eta biografio en la estona.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090318053127/http://www.eelk.ee/~elulood/hahn_traugott.html |date=2009-03-18 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hahn, Traugott}} [[Kategorio:Viktimoj de komunismo]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Kristanaj martiroj]] [[Kategorio:Germanaj baltoj]] 4ysc6tmqoc4wj9ovw6yfjs8yadq8lkt Bernice King 0 489546 9481029 9457971 2026-09-24T09:32:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Bernice Albertine King''' ([[28a de marto|28a de Marto]], 1963) estas usona baptisma ministro plej konata kiel plej juna filo de la famaj [[aktivulo]]j por [[civilaj rajtoj]] nome [[Martin Luther King]] kaj [[Coretta Scott King]].<ref>See, Garrow, David J., ''Bearing the Cross'',(New York: William Morrow & Co., 1986), p. 236</ref> King estis nur kvinjaraĝa kiam lia patro estis murdita kaj jam 17-jaraĝa li estis invitita paroli ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Ŝi faris sian unuan religian predikon preskaŭ 20 jarojn post la murdo de sia patro kial ankoraŭ juna pastro, kaj krome ŝi estis arestita multfoje dum sia juna matureco (la unuan fojon ankoraŭ knabino kun sia patrino kaj gefratoj). Post la morto de ŝia plej aĝa fratino, kiu zorgis de la gefratro, en 2007, Bernice eniris en juraj disputoj kontraŭ siaj gefratoj pro la diversaj heredoj el la gepatroj, kaj havaĵaj kaj memoraj. Ŝi estas pli konservativa ol kelkaj el la gefratoj, ekzemple rilate al la lukto de [[samseksemulo]]j pri homaj rajtoj. == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * [http://www.berniceking.com Bernice A. King's Website] == Referencoj == {{Referencoj|2}} * [http://www.pbs.org/newshour/bb/race_relations/jan-june97/king_1-15.html PBS Newshour profile] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130415141009/http://www.pbs.org/newshour/bb/race_relations/jan-june97/king_1-15.html |date=2013-04-15 }} * [http://www.ctlibrary.com/ct/1997/june16/7t7034.html ''Christianity Today'' profile] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140810002118/http://www.ctlibrary.com/ct/1997/june16/7t7034.html |date=2014-08-10 }} * [http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/12/14/EDGEBAB7KB1.DTL ''San Francisco Chronicle'' article on King's anti-gay marriage protest December 14 2004] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120602165655/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/12/14/EDGEBAB7KB1.DTL |date=2012-06-02 }} * [https://web.archive.org/web/20121025130613/http://www.msnbc.msn.com/id/6699763/ Associated Press article on gay marriage march published on MSNBC December 11 2004] * [http://www.guardian.co.uk/worldlatest/story/0,1280,-5178068,00.html Associated Press article on Southern Christian Leadership Council rebuilding 30 July 2005] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Bibliografio === * {{Citaĵo el libro|titolo=Faces of Faith: A Connection Magazine Anthology|url=https://archive.org/details/facesoffaithconn0000unse|familia nomo=Hanna|persona nomo=Jon|jaro=2006|eldoninto=Bridge-Logos Publishers|ISBN=978-0882700946}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Whatever Happened to Daddy's Little Girl?: The Impact of Fatherlessness on Black Women|url=https://archive.org/details/whateverhappened0000barr|familia nomo=Barras|persona nomo=Jonetta Rose|jaro=2002|eldoninto=One World/Ballantine|ISBN=978-0345434838}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Coretta Scott King|url=https://archive.org/details/corettascottking0000mcph|familia nomo=McPherson|persona nomo=Stephanie Sammartino|jaro=2007|eldoninto=Twenty-First Century Books|ISBN=978-0822571568}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Afrikusona Civilrajta Movado]] [[Kategorio:Martin Luther King]] [[Kategorio:Usonaj religiuloj]] cmcgxbn8ffk4z6l44g1cmagt58gygrl Axel Corti 0 511870 9481071 9453166 2026-09-24T11:16:38Z Tirolischleioans 254019 9481071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Grab von Axel Corti(Regisseur).JPG|eta|Tombejo de Corti en Lamprechtshausen-Arnsdorf]] '''Axel CORTI''' (naskiĝinta la [[7-a de majo]] [[1933]] en [[Parizo]], mortinta la [[29-a de decembro]] [[1993]] en [[Distrikto Salzburg-Umgebung|Oberndorf bei Salzburg]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] reĝisoro kaj ĵurnalisto. == Vivo == Corti estis la filo de itala-aŭstra komercisto kaj berlinanino de pola deveno. Dum la [[Dua mondmilito]] la juda familio vivis i.a. en [[Franclando]] kaj [[Svislando]]. Post la milito Axel trapasis la abiturientan ekzamenon en [[Insbruko]] kaj studis samloke [[romanistiko]]n kaj [[germanistiko]]n. Li trejnitis paralele kiel aktoro kaj laboris ekde 1953 ĉe [[ORF]]. kiel ĵurnalisto kaj novaĵparolisto. 23-jaraĝa li transprenis la estradon de la sekcio pri literaturo kaj radiodramo en la ORF-studio [[Tirolo|tirola]] kaj deĵoris surloke kvar jarojn. En 1960 li iĝis reĝisorasistanto kaj en 1962 dramaturgo kaj reĝisoro ĉe [[Burgteatrejo]] en Vieno. Poste, en 1964, li iĝis ĉefreĝisoro en [[Oberhausen]]: en 1967 li transprenis la saman postenon en la teatro de [[Ulm]]. Paralele al la teatra engaĝiĝo Corti faris ankaŭ sian unuan artfilmon ''Kaiser Joseph und die Bahnwärterstochter'' (1963), kiu estis cetere la lasta filmo kie aktoris [[Hans Moser]]. Je la fino de la 1960-aj jaroj Corti kreis la unuajn televidajn enscenejigojn de operoj (ekz. ''Don Pasquale'' aŭ ''Zar und Zimmermann''). Lia filma verkaro de la sekvintaj jaroj plurfoje temis pri la [[Nazia Germanio|Tria Regno]]. Bonegajn kritikojn gajnis la televida trilogio ''Wohin und zurück'' (1982 kaj 1986) pri destino de elmigrintoj. La tria parto ''Welcome to Vienna'' (1986) eĉ nomumitis por [[Oskar-premio]] kaj famigis Corti internacie. == Graveco == La filmoj de Corti danke al siaj aŭtentikeco kaj diferenciga alproksimiĝo al la koncernita temaro nombriĝas verŝajne inter la plej bonaj produktoj de la televidfilmĝenro germanlingva. La verko ''Eine blaßblaue Frauenschrift'' (1984; laŭ verko de [[Franz Werfel]]) premiitis en [[San Sebastian]] pro tre elstara reĝisorado. Jam en la 1976-a jaro Corti ricevis la aŭstrian premion ''Großer Österreichischer Staatspreis für Filmkunst''. Lia lasta verko, la filmigo de ''Radetzkymarsch'' de [[Joseph Roth]] kun Max von Sydow kaj Charlotte Rampling en la ĉefaj roloj, estis finfarita de lia kameraisto Gernot Roll, ne plu de li mem. == Aliaj filmoj == * Ein Dorf ohne Männer (1963) * Miriam (1968) * Die Katze auf dem Gleis (1970) * Der Rowdy auf der Treppe (1970) * In den Regen (1971) * Der Fall Jägerstätter (1971) pri la katolika rezistmovadano [[Franz Jägerstätter]] * Ein junger Mann aus dem Innviertel (1973) * Der Sohn eines Landarbeiters wird Bauarbeiter und baut sich ein Haus (1975) * Jakob der Letzte (1976) * Der junge Freud (1976), * Man lernt nie aus (1976; serio) * Der Bauer und der Millionär (1977) * Die beiden Freundinnen (1978) * Der Lebemann (1979) * Das eine Glück und das andere (1980) * Wie der Mond über Feuer und Blut (1981) * Herrenjahre (1984) * Die Hure des Königs (1991) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|119437554}} * [http://oe1.orf.at/highlights/18466.html Axel Corti. „Qualität meuchlings über den Sender bringen“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070319211718/http://oe1.orf.at/highlights/18466.html |date=2007-03-19 }} * [http://oe1.orf.at/highlights/22452.html Liebeserklärung ans Radio. Als Übertragungen noch quietschten] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080302033143/http://oe1.orf.at/highlights/22452.html |date=2008-03-02 }} * [http://www.reverso.at/Wort/Literatur/Axel_Corti/body_axel_corti.html ''Der Schalldämpfer''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020316203736/http://www.reverso.at/Wort/Literatur/Axel_Corti/body_axel_corti.html |date=2002-03-16 }} * [http://www.mediathek.at/trefferliste/searchword/czoxMDoiQXhlbCBDb3J0aSI7/ Surbendigoj de radiaĵoj Corti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304140854/http://www.mediathek.at/trefferliste/searchword/czoxMDoiQXhlbCBDb3J0aSI7/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.imdb.com/name/nm0181421/ Pri Corti ĉe ''imdb''.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Corti, Axel}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[kategorio:Parolistoj]] kiug3tb23k8n42ozsziodyv1twqds4q 9481073 9481071 2026-09-24T11:19:48Z Tirolischleioans 254019 9481073 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Grab von Axel Corti(Regisseur).JPG|eta|Tombejo de Corti en Lamprechtshausen-Arnsdorf]] '''Axel CORTI''' (naskiĝinta la [[7-a de majo]] [[1933]] en [[Boulogne-Billancourt]], mortinta la [[29-a de decembro]] [[1993]] en [[Distrikto Salzburg-Umgebung|Oberndorf bei Salzburg]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] reĝisoro kaj ĵurnalisto. == Vivo == Corti estis la filo de itala-aŭstra komercisto kaj berlinanino de pola deveno. Dum la [[Dua mondmilito]] la juda familio vivis i.a. en [[Franclando]] kaj [[Svislando]]. Post la milito Axel trapasis la abiturientan ekzamenon en [[Insbruko]] kaj studis samloke [[romanistiko]]n kaj [[germanistiko]]n. Li trejnitis paralele kiel aktoro kaj laboris ekde 1953 ĉe [[ORF]]. kiel ĵurnalisto kaj novaĵparolisto. 23-jaraĝa li transprenis la estradon de la sekcio pri literaturo kaj radiodramo en la ORF-studio [[Tirolo|tirola]] kaj deĵoris surloke kvar jarojn. En 1960 li iĝis reĝisorasistanto kaj en 1962 dramaturgo kaj reĝisoro ĉe [[Burgteatrejo]] en Vieno. Poste, en 1964, li iĝis ĉefreĝisoro en [[Oberhausen]]: en 1967 li transprenis la saman postenon en la teatro de [[Ulm]]. Paralele al la teatra engaĝiĝo Corti faris ankaŭ sian unuan artfilmon ''Kaiser Joseph und die Bahnwärterstochter'' (1963), kiu estis cetere la lasta filmo kie aktoris [[Hans Moser]]. Je la fino de la 1960-aj jaroj Corti kreis la unuajn televidajn enscenejigojn de operoj (ekz. ''Don Pasquale'' aŭ ''Zar und Zimmermann''). Lia filma verkaro de la sekvintaj jaroj plurfoje temis pri la [[Nazia Germanio|Tria Regno]]. Bonegajn kritikojn gajnis la televida trilogio ''Wohin und zurück'' (1982 kaj 1986) pri destino de elmigrintoj. La tria parto ''Welcome to Vienna'' (1986) eĉ nomumitis por [[Oskar-premio]] kaj famigis Corti internacie. == Graveco == La filmoj de Corti danke al siaj aŭtentikeco kaj diferenciga alproksimiĝo al la koncernita temaro nombriĝas verŝajne inter la plej bonaj produktoj de la televidfilmĝenro germanlingva. La verko ''Eine blaßblaue Frauenschrift'' (1984; laŭ verko de [[Franz Werfel]]) premiitis en [[San Sebastian]] pro tre elstara reĝisorado. Jam en la 1976-a jaro Corti ricevis la aŭstrian premion ''Großer Österreichischer Staatspreis für Filmkunst''. Lia lasta verko, la filmigo de ''Radetzkymarsch'' de [[Joseph Roth]] kun Max von Sydow kaj Charlotte Rampling en la ĉefaj roloj, estis finfarita de lia kameraisto Gernot Roll, ne plu de li mem. == Aliaj filmoj == * Ein Dorf ohne Männer (1963) * Miriam (1968) * Die Katze auf dem Gleis (1970) * Der Rowdy auf der Treppe (1970) * In den Regen (1971) * Der Fall Jägerstätter (1971) pri la katolika rezistmovadano [[Franz Jägerstätter]] * Ein junger Mann aus dem Innviertel (1973) * Der Sohn eines Landarbeiters wird Bauarbeiter und baut sich ein Haus (1975) * Jakob der Letzte (1976) * Der junge Freud (1976), * Man lernt nie aus (1976; serio) * Der Bauer und der Millionär (1977) * Die beiden Freundinnen (1978) * Der Lebemann (1979) * Das eine Glück und das andere (1980) * Wie der Mond über Feuer und Blut (1981) * Herrenjahre (1984) * Die Hure des Königs (1991) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|119437554}} * [http://oe1.orf.at/highlights/18466.html Axel Corti. „Qualität meuchlings über den Sender bringen“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070319211718/http://oe1.orf.at/highlights/18466.html |date=2007-03-19 }} * [http://oe1.orf.at/highlights/22452.html Liebeserklärung ans Radio. Als Übertragungen noch quietschten] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080302033143/http://oe1.orf.at/highlights/22452.html |date=2008-03-02 }} * [http://www.reverso.at/Wort/Literatur/Axel_Corti/body_axel_corti.html ''Der Schalldämpfer''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020316203736/http://www.reverso.at/Wort/Literatur/Axel_Corti/body_axel_corti.html |date=2002-03-16 }} * [http://www.mediathek.at/trefferliste/searchword/czoxMDoiQXhlbCBDb3J0aSI7/ Surbendigoj de radiaĵoj Corti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304140854/http://www.mediathek.at/trefferliste/searchword/czoxMDoiQXhlbCBDb3J0aSI7/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.imdb.com/name/nm0181421/ Pri Corti ĉe ''imdb''.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Corti, Axel}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[kategorio:Parolistoj]] e23wttkpv453rnpj7tixomq9ds0x701 9481080 9481073 2026-09-24T11:22:26Z Tirolischleioans 254019 9481080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Grab von Axel Corti(Regisseur).JPG|eta|Tombejo de Corti en Lamprechtshausen-Arnsdorf]] '''Axel CORTI''' (naskiĝinta ''Leopold Karl Anatole Axel Fuhrmans'' la [[7-a de majo]] [[1933]] en [[Boulogne-Billancourt]], mortinta la [[29-a de decembro]] [[1993]] en [[Distrikto Salzburg-Umgebung|Oberndorf bei Salzburg]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] reĝisoro kaj ĵurnalisto. == Vivo == Corti estis la filo de itala-aŭstra komercisto kaj berlinanino de pola deveno. Dum la [[Dua mondmilito]] la juda familio vivis i.a. en [[Franclando]] kaj [[Svislando]]. Post la milito Axel trapasis la abiturientan ekzamenon en [[Insbruko]] kaj studis samloke [[romanistiko]]n kaj [[germanistiko]]n. Li trejnitis paralele kiel aktoro kaj laboris ekde 1953 ĉe [[ORF]]. kiel ĵurnalisto kaj novaĵparolisto. 23-jaraĝa li transprenis la estradon de la sekcio pri literaturo kaj radiodramo en la ORF-studio [[Tirolo|tirola]] kaj deĵoris surloke kvar jarojn. En 1960 li iĝis reĝisorasistanto kaj en 1962 dramaturgo kaj reĝisoro ĉe [[Burgteatrejo]] en Vieno. Poste, en 1964, li iĝis ĉefreĝisoro en [[Oberhausen]]: en 1967 li transprenis la saman postenon en la teatro de [[Ulm]]. Paralele al la teatra engaĝiĝo Corti faris ankaŭ sian unuan artfilmon ''Kaiser Joseph und die Bahnwärterstochter'' (1963), kiu estis cetere la lasta filmo kie aktoris [[Hans Moser]]. Je la fino de la 1960-aj jaroj Corti kreis la unuajn televidajn enscenejigojn de operoj (ekz. ''Don Pasquale'' aŭ ''Zar und Zimmermann''). Lia filma verkaro de la sekvintaj jaroj plurfoje temis pri la [[Nazia Germanio|Tria Regno]]. Bonegajn kritikojn gajnis la televida trilogio ''Wohin und zurück'' (1982 kaj 1986) pri destino de elmigrintoj. La tria parto ''Welcome to Vienna'' (1986) eĉ nomumitis por [[Oskar-premio]] kaj famigis Corti internacie. == Graveco == La filmoj de Corti danke al siaj aŭtentikeco kaj diferenciga alproksimiĝo al la koncernita temaro nombriĝas verŝajne inter la plej bonaj produktoj de la televidfilmĝenro germanlingva. La verko ''Eine blaßblaue Frauenschrift'' (1984; laŭ verko de [[Franz Werfel]]) premiitis en [[San Sebastian]] pro tre elstara reĝisorado. Jam en la 1976-a jaro Corti ricevis la aŭstrian premion ''Großer Österreichischer Staatspreis für Filmkunst''. Lia lasta verko, la filmigo de ''Radetzkymarsch'' de [[Joseph Roth]] kun Max von Sydow kaj Charlotte Rampling en la ĉefaj roloj, estis finfarita de lia kameraisto Gernot Roll, ne plu de li mem. == Aliaj filmoj == * Ein Dorf ohne Männer (1963) * Miriam (1968) * Die Katze auf dem Gleis (1970) * Der Rowdy auf der Treppe (1970) * In den Regen (1971) * Der Fall Jägerstätter (1971) pri la katolika rezistmovadano [[Franz Jägerstätter]] * Ein junger Mann aus dem Innviertel (1973) * Der Sohn eines Landarbeiters wird Bauarbeiter und baut sich ein Haus (1975) * Jakob der Letzte (1976) * Der junge Freud (1976), * Man lernt nie aus (1976; serio) * Der Bauer und der Millionär (1977) * Die beiden Freundinnen (1978) * Der Lebemann (1979) * Das eine Glück und das andere (1980) * Wie der Mond über Feuer und Blut (1981) * Herrenjahre (1984) * Die Hure des Königs (1991) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|119437554}} * [http://oe1.orf.at/highlights/18466.html Axel Corti. „Qualität meuchlings über den Sender bringen“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070319211718/http://oe1.orf.at/highlights/18466.html |date=2007-03-19 }} * [http://oe1.orf.at/highlights/22452.html Liebeserklärung ans Radio. Als Übertragungen noch quietschten] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080302033143/http://oe1.orf.at/highlights/22452.html |date=2008-03-02 }} * [http://www.reverso.at/Wort/Literatur/Axel_Corti/body_axel_corti.html ''Der Schalldämpfer''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020316203736/http://www.reverso.at/Wort/Literatur/Axel_Corti/body_axel_corti.html |date=2002-03-16 }} * [http://www.mediathek.at/trefferliste/searchword/czoxMDoiQXhlbCBDb3J0aSI7/ Surbendigoj de radiaĵoj Corti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304140854/http://www.mediathek.at/trefferliste/searchword/czoxMDoiQXhlbCBDb3J0aSI7/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.imdb.com/name/nm0181421/ Pri Corti ĉe ''imdb''.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Corti, Axel}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[kategorio:Parolistoj]] a7gyjcdfbrmjv2lwq74nxh27b1ukixx Pajraro de Francio (Malnova Reĝimo) 0 512461 9481072 8958137 2026-09-24T11:17:17Z Sj1mor 12103 9481072 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:French heraldic crowns - duc et pair.svg|eta|Heraldika prezento de la duka krono, superata de pajra ĉapo.]] [[Dosiero:Rangkronen-Fig. 05-Pair.png|eta|Heraldika prezento de duka krono, superata de pajra ĉapo surperata de ora tufo (laŭ kodo en la Resurtronigo<ref>Historio de Restauration, Volumo 6-a, de Ludoviko barono de Viel-Castel, paĝo 233-a.</ref>).]] [[Dosiero:Orn ext duc et pair OSE.svg|dekstra|eta|Krono kaj mantelo de la dukoj kaj pajroj de Francio (prezentitaj kun la kolĉenoj de la [[ordenoj de la reĝo de Francio|ordenoj de la reĝo]]).]] La '''pajraro de Francio''' konsistas el la grandaj oficiroj, rektaj vasaloj de la [[reĝlando Francio]], kun titolo pajro de Francio. Ili estis la praaj elektantoj en la reĝado en la epoko de la regulo de [[unuenaskiteco]], kaj elektis la regenton kaze de neplenaĝeco. La nombro de pajroj de Francio estis iutempe fiksita al dek du : ses klerikaj pajroj kaj ses laikaj pajroj. De [[1180]], ili estis komisiitaj pri la sukcedo kaj partoprenis la [[konsekro|konsekran]] ceremonion, kie ili reprezentas simbolan oficon de la ekreĝado. Ekde la fino de la 13-a jarcento, la ses laikaj [[pajro]]j, kies bienoj estis reenigitaj en la reĝlando, estis [[apanaĝo|apanaĝaj]] princoj, kaj la novaj pajroj, kiuj estis kreitaj ludis nur ceremonian rolon. Kvankam la pajroj estis principe egalaj, ilia digneco dependis de la malnoveco de ilia kreo. En 1814, [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]] kreis laŭ la angla modelo [[ĉambro de la pajroj|ĉambron de la pajroj]], partoprenanta en la leĝofara povo. Okaze de la [[Cent-Tagoj]], ankaŭ [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] nomumis pajrojn de Francio. La [[Dua Resurtronigo (Francio)|Dua Resurtronigo]] de [[1815]] restarigis la ĉambron de la pajroj, kiuj estis herede nomumitaj. Post la [[Franca revolucio de 1830|revolucio de 1830]], la reĝo [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]] konservis la ĉambron de la pajroj, sed forigis la heredecon de la pajroj. == Prapajroj == Ili verŝajne estis en la epoko de la franka monarĥio, la gravaj princoj kaj rektaj vasaloj, kiuj respondecis pri la elekto de la sukcedanto de la reĝo el la elekteblaj princoj al la reĝlando. En la kapetida epoko, ilia nombro estis fiksita al dek du, sed entute, dum la tuta Malnova Reĝimo, 173 feŭdoj estis starigitaj al pajreco. === Ses klerikaj pajroj === * La [[ĉefepiskopo-duko de Reims]], la unua el la pajroj * La [[episkopo-duko de Laon]] * La [[episkopo-duko de Langres]] * La [[episkopo-grafo de Beauvais]] * La [[episkopo-grafo de Châlons-en-Champagne]] * La [[episkopo-grafo de Noyon]] === Ses laikaj pajroj === * La [[duklando Burgonjo|duklando-pajrolando Burgonjo : 10 titoluloj]] (provinco reenigita en la reĝa bienaro en [[1477]]) * La [[duklando Normandio|duklando-pajrolando Normandio : 5 titoluloj]] (provinco reenigita en la reĝa bienaro en [[1204]]) * La [[duklando Akvitanio|duklando-pajrolando Akvitanio poste de Gujeno : 9 titoluloj]] (provinco reenigita en la reĝa bienaro en [[1453]]) * La [[graflando Flandrio|graflando-pajrolando Flandrio : 15 titoluloj]] (provinco elirinta el la reĝlando en [[1526]] per la [[traktato de Madrido (1526)|traktato de Madrido]], kiu ne estis ratifita kaj, fine, en [[1559]] per la [[traktatoj de Cateau-Cambrésis]], kiuj estis ratifitaj) * La [[Listo de grafoj de Ĉampanjo|graflando-pajrolando Ĉampanjo]] : 8 titoluloj (provinco reenigita en la reĝa bienaro en [[1314]]) * La [[Listo de grafoj de Tuluzo|graflando-pajrolando de Tuluzo]] : 4 titoluloj (provinco reenigita en la reĝa bienaro en [[1229]] kaj [[1271]]) == Malfruaj pajroj == === 13-a jarcento === * La [[Listo de dukoj de Bretonio|duklando-pajrolando Bretonio : 14 titoluloj]], pajrolando en [[1297]] (duklando alligita al la reĝa bienaro en [[1532]]) * La [[Listo de grafoj kaj dukoj de Anĵuo|graflando-pajrolando poste duklando-pajrolando Anĵuo : 12 titoluloj]], pajrolando en [[1297]] (plurfoja apanaĝo reenigita al la reĝa bienaro) * La [[Listo de grafoj de Artezo|graflando-pajrolando de Artezo : 14 titoluloj]], pajrolando en [[1297]] (plurfoja apanaĝo reenigita al la reĝa bienaro) === 14-a jarcento === * [[Châteauneuf-en-Thymerais]] : baronlando-pajrolando [[1314]] : 8 titoluloj * [[Potevio]] : graflando-pajrolando en [[1315]] : 5 titoluloj * [[Graflando Marĉo|Marĉo]] : graflando-pajrolando en [[1316]] : 12 titoluloj * [[graflando de Évreux|Évreux]] : graflando poste duklando, pajrolando en [[1316]] : 6 titoluloj * [[Listo de grafoj kaj dukoj de Angulemo|Angulemo]] : graflando poste duklando, pajrolando en [[1317]] : 11 titoluloj * Mortain : graflando-pajrolando en 1317 : 5 titoluloj * [[graflando de Étampes|Étampes]] : graflando-pajrolando en [[1327]] : 2 titoluloj * [[duklando Burbonio|Burbonio]] : duklando-pajrolando en [[1327]] : 17 titoluloj * [[graflando de Beaumont-le-Roger|Beaumont-le-Roger]] : graflando-pajrolando en [[1328]] : 5 titoluloj * Clermont-en-Beauvaisis : graflando-pajrolando en 1331 : 11 titoluloj * [[graflando de Mansio|Mansio]] : graflando-pajrolando en [[1331]] : 8 titoluloj * [[duklando de Orleano|Orleano]] : duklando-pajrolando en [[1344]] : 11 titoluloj * [[graflando de Valois|Valois]] : graflando poste duklando, pajrolando en [[1344]] : 11 titoluloj * [[graflando de Nevers|Nevers]] : graflando poste duklando, pajrolando en [[1347]] : 18 titoluloj * [[Listo de grafoj poste dukoj de Rethel#Maison de Dampierre|Rethel poste Rethel-Mazarin]] : graflando poste duklando, pajrolando en 1347 : 14 titoluloj * [[graflando de Mantes|Mantes-et-Meulan]] : graflando-pajrolando en [[1354]] : 3 titoluloj * [[graflando de Mâcon|Mâcon]] : graflando-pajrolando en [[1359]] : 3 titoluloj * [[Duklando Berio|Berio]] : duklando-pajrolando en [[1360]] : 10 titoluloj * [[Listo de dukoj de Aŭvernjo|Aŭvernjo]] : duklando-pajrolando en [[1360]] : 11 titoluloj * [[Graflando de Tours|Turanĝio]] : duklando-pajrolando en [[1360]] : 8 titoluloj * Vertus : graflando-pajrolando en 1361 : 4 titoluloj * Alençon : graflando poste duklando, pajrolando en 1367 : 8 titoluloj * [[senjorlando de Montpellier|Montpellier]] : baronlando-pajrolando en [[1371]] : 1 titolulo * [[Graflando Forez|Forez]] : graflando-pajrolando en 1372 : 10 titoluloj * Roannais : baronlando poste duklando, pajrolando en 1372 : 11 titoluloj * Blois : graflando-pajrolando en 1399 : 4 titoluloj * Chartres : graflando poste duklando, pajrolando en 1399 : 9 titoluloj * Dunois : vicgraflando poste duklando, pajrolando en 1399 : 4 titoluloj * Fère-en-Tardenois : baronlando-pajrolando en 1399 : 5 titoluloj * Chateau-Thierry : duklando-pajrolando en 1400 : 7 titoluloj * [[graflando Perigordo|Perigordo]] : graflando-pajrolando en [[1400]] : 2 titoluloj === 15-a jarcento === * [[graflando de Soissons|Soissons]] : graflando-pajrolando en [[1404]] : 8 titoluloj * [[baronlando de Coucy|Coucy]] : baronlando-pajrolando en [[1404]] : 4 titoluloj * [[duklando de Nemours|Nemours]] : duklando-pajrolando en [[1404]] : 17 titoluloj * [[kastellando de Châtillon|Châtillon-sur-Marne]] : baronlando-pajrolando en [[1404]] : 2 titoluloj * [[graflando de Mortagne|Mortagne-lès-Tournay]] : baronlando-pajrolando en [[1407]] : 1 titolulo * [[Évry-les-Châteaux|Évry-le-Châtel]] : kastellando-pajrolando en [[1408]] * [[Jouy-le-Châtel]] : kastellando-pajrolando en [[1408]] * [[Coulommiers]] : baronlando poste duklando, pajrolando en 1410 : 2 titoluloj * Ponthieu : graflando-pajrolando en 1412 : 3 titoluloj * [[Santonĝo]] : graflando-pajrolando en [[1428]] : 1 titolulo * Auxerre : graflando-pajrolando en 1435 : 2 titoluloj * [[graflando de Foix|Foix]] : graflando-pajrolando en [[1458]] : 8 titoluloj * [[graflando de Eu|Eu]] : graflando-pajrolando en [[1458]] : 19 titoluloj * Beaujeu : baronlando-pajrolando en 1466 : 4 titoluloj * [[graflando de Villefranche|Villefranche]] : graflando-pajrolando en [[1480]] : 2 titoluloj * Civray : graflando-pajrolando en 1498 : 3 titoluloj === 16-a jarcento === * [[Listo de grafoj kaj dukoj de Vendomo|Vendomio]] : duklando-pajrolando en [[1515]] : 7 titoluloj * [[duklando de Châtellerault|Châtellerault]] : duklando-pajrolando en [[1515]] : 6 titoluloj * [[Listo de senjoroj Guise|Guise]] : duklando-pajrolando en [[1528]] : 12 titoluloj * [[Listo de grafoj poste dukoj de Montpensier|Montpensier]] : duklando-pajrolando en [[1539]] : 12 titoluloj * [[Listo de grafoj kaj dukoj de Aumale|Aumale]] : duklando-pajrolando en [[1547]] : 10 titoluloj * [[duklando de Montmorency|Montmorency]] : duklando-pajrolando en [[1551]] : 8 titoluloj * [[duklando de Albret|Albret]] : duklando-pajrolando en [[1556]] : 9 titoluloj * Enghien : duklando-pajrolando en 1566 : 5 titoluloj * [[graflando Perĉo|Perĉo]] : graflando-pajrolando en [[1566]] : 2 titoluloj * Graville : duklando-pajrolando en 1567 : 1 titolulo * [[duklando Pentievro|Pentievro]] : duklando-pajrolando en [[1569]] : 8 titoluloj * [[graflando de Dreux|Dreux]] : graflando-pajrolando en [[1569]] : 1 titolulo * [[Listo de senjoroj Mercœur|Mercœur]] : duklando-pajrolando en [[1569]] : 9 titoluloj * [[Duklando Clermont-Tonnerre|Clermont-Tonnerre]] : duklando-pajrolando en [[1571]] : 3 titoluloj * [[Listo de senjoroj, vicgrafoj kaj dukoj de Uzès#La dukoj de Uzès|Uzès]] : duklando-pajrolando en [[1572]] : 9 titoluloj (nun la plej malnova restanta) * [[duklando Majeno|Majeno]] : duklando-pajrolando en [[1573]] : 7 titoluloj * [[duklando de Saint-Fargeau|Saint-Fargeau]] : duklando-pajrolando en [[1575]] : 6 titoluloj * [[duklando de Joyeuse|Joyeuse]] : duklando-pajrolando en [[1581]] : 11 titoluloj * [[Listo de dukoj de Piney-Luxembourg|Piney-Luxembourg]] : duklando-pajrolando en [[1581]] : 10 titoluloj * [[Duko de Épernon|Épernon]] : duklando-pajrolando en [[1581]] : 2 titoluloj * [[duklando de Elbeuf|Elbeuf]] : duklando-pajrolando en [[1581]] : 6 titoluloj * [[duklando de Retz|Retz]] : duklando-pajrolando en [[1581]] : 4 titoluloj * Brienne : duklando-pajrolando en 1587 : 1 titolulo * [[duklando de Hallwin|Hallwin]] : duklando-pajrolando en [[1587]] : 6 titolulo * [[duklando de Montbazon|Montbazon]] : duklando-pajrolando en [[1588]] : 9 titoluloj * [[duklando de Ventadour|Ventadour]] : duklando-pajrolando en [[1589]] : 5 titoluloj * Beaufort : duklando-pajrolando en 1597 : 5 titoluloj * [[listo de vicgrafoj de Thouars|Thouars]] : duklando-pajrolando en [[1595]] : 7 titoluloj * [[duklando de Biron|Biron]] : duklando-pajrolando en [[1598]] : 8 titoluloj * [[Listo de dukoj de Aiguillon|Aiguillon]] : duklando-pajrolando en 1599 : 6 titoluloj === 17-a jarcento === * [[duko de Rohan|Rohan]] : duklando-pajrolando en [[1603]], 6 titoluloj * [[Domo Béthune|Sully]] : duklando-pajrolando en [[1606]], 8 titoluloj * [[duko de Fronsac|Fronsac]] : duklando-pajrolando en [[1608]], 9 titoluloj * [[duko de Damville|Damville]] : duklando-pajrolando en [[1610]], 4 titoluloj * [[duko de Brissac|Brissac]] : duklando-pajrolando en 1611, 9 titoluloj * [[duko de Grancey|Grancey]] : duklando-pajrolando en decembro 1611, 1 titolulo * [[duklando de Lesdiguières|Lesdiguières]] : duklando-pajrolando en [[1611]], 6 titoluloj * Chevreuse : duklando-pajrolando en 1612, 1 titolulo * [[duklando de Châteauroux|Châteauroux]] : duklando-pajrolando en [[1616]], 6 titoluloj * [[duklando de Luynes|Luynes]] : duklando-pajrolando en [[1619]], 6 titoluloj * [[duklando de Bellegarde|Bellegarde]] : duklando-pajrolando en [[1619]], 1 titolulo * Candale : duklando-pajrolando en 1621, 1 titolulo * [[duklando de Chaulnes|Chaulnes]] : duklando-pajrolando en [[1621]], 7 titoluloj * La Roche-Guyon : duklando-pajrolando en 1621, 2 titoluloj * La Rochefoucauld : duklando-pajrolando en 1622, 6 titoluloj * [[Villebois-Lavalette|La Valette]] : duklando-pajrolando en 1622, 2 titoluloj * [[duklando de Frontenay|Frontenay]] : duklando-pajrolando en [[1626]], 1 titolulo * [[Armando Johano du Plessis de Richelieu|Richelieu]] : duklando-pajrolando en [[1631]], 4 titoluloj * Puylaurens : duklando-pajrolando en 1634, 1 titolulo * [[duklando de Saint-Simon|Saint-Simon]] : duklando-pajrolando en [[1635]], 4 titoluloj * [[duklando de La Force|La Force]] : duklando-pajrolando en [[1637]], 7 titoluloj * [[duklando Valentinio|Valentinio]] : duklando-pajrolando en [[1642]], 6 titoluloj * Gramont : duklando-pajrolando en 1643, 7 titoluloj * [[duklando de Coligny|Coligny]] : duklando-pajrolando en [[1643]], 2 titoluloj * [[duklando de Châtillon|Châtillon/Loing]] : duklando-pajrolando en [[1646]], 1 titolulo * Estrées : duklando-pajrolando en 1648, 5 titoluloj * Tresmes/Gesvres : duklando-pajrolando en 1648, 6 titoluloj * [[Domo Arpajon|Arpajon]] : duklando-pajrolando en [[1650]], 1 titolulo * Lavedan : duklando-pajrolando en 1650, 2 titoluloj * Mortemart : duklando-pajrolando en 1650, 10 titoluloj * Noirmoutier : duklando-pajrolando en 1650, 1 titolulo * Vitry : duklando-pajrolando en 1650, 1 titolulo * La Vieuville : duklando-pajrolando en 1651, 2 titoluloj * Rosnay : duklando-pajrolando en 1651, 1 titolulo * Villemor : duklando-pajrolando en 1651, 1 titolulo * Villeroy : duklando-pajrolando en 1651, 5 titoluloj * Bournonville : duklando-pajrolando en 1652, 1 titolulo * Cardone : duklando-pajrolando en 1652, 1 titolulo * [[graflando de Poix-Créquy|Créquy]] : duklando-pajrolando en [[1652]], 1 titolulo * Orval : duklando-pajrolando en 1652, 1 titolulo * Roquelaure : duklando-pajrolando en 1652, 2 titoluloj * Verneuil : duklando-pajrolando en 1652, 1 titolulo * Villars-Brancas : duklando-pajrolando en 1652, 5 titoluloj * Fayel (Le Fayel) : duklando-pajrolando en 1653, 1 titolulo * La Guiche : duklando-pajrolando en 1653, 2 titoluloj * Montaut : duklando-pajrolando en 1660, 1 titolulo * [[duklando de Randan|Randan]] : duklando-pajrolando en [[1661]], 3 titoluloj * [[duklando de La Meilleraie|La Meilleraye]] : duklando-pajrolando en [[1663]], 4 titoluloj * [[duklando de Saint-Aignan|Saint-Aignan]] : duklando-pajrolando en [[1663]], 7 titoluloj * [[duko de Noailles|Noailles]] : duklando-pajrolando en [[1663]], 4 titoluloj * [[duklando de Coislin|Coislin]] : duklando-pajrolando en [[1663]], 3 titoluloj * Montausier : duklando-pajrolando en 1664, 1 titolulo * [[duklando de Choiseul|Choiseul]] : duklando-pajrolando en [[1665]], 5 titoluloj * [[duklando de Aumont|Aumont]] : duklando-pajrolando en [[1665]], 6 titoluloj * [[Domo Saint-Nectaire|La Ferté-Senneterre (Saint-Nectaire)]] : duklando-pajrolando en [[1665]], 2 titoluloj * [[duklando de La Vallière|La Vallière]] : duklando-pajrolando en [[1667]], 5 titoluloj * Duras : duklando-pajrolando en 1668, 3 titoluloj * [[Charost]] : duklando-pajrolando en [[1672]], 6 titoluloj * [[duklando de Saint-Cloud|Saint-Cloud]] : duklando-pajrolando en [[1674]] por la [[ĉefepiskopo de Parizo]], 6 titoluloj * Le Lude : duklando-pajrolando en 1675, 1 titolulo * Aubigny : duklando-pajrolando en 1684, 3 titoluloj === 18-a jarcento === * [[duklando de Châteauvillain|Châteauvillain]] : duklando-pajrolando en [[1703]], 2 titoluloj * [[duklando de Boufflers|Boufflers]] : duklando-pajrolando en [[1708]], 3 titoluloj * [[duklando de Villars|Villars]] : duklando-pajrolando en [[1709]], 2 titoluloj * [[duklando de Harcourt|Harcourt]] : duklando-pajrolando en [[1709]], 5 titoluloj * [[duklando de Fitz-James|Fitz-James]] : duklando-pajrolando en [[1710]], 5 titoluloj * [[duklando de Antin|Antin]] : duklando-pajrolando en [[1711]], 3 titoluloj * [[duklando de Rambouillet|Rambouillet]] : duklando-pajrolando en [[1711]], 2 titoluloj * [[duklando de Rohan-Rohan|Rohan-Rohan]] : duklando-pajrolando en [[1714]], 2 titoluloj * [[Domo Hostun|Hostun]] : duklando-pajrolando en [[1715]], 2 titoluloj * [[duklando de Lévis|Lévis]] : duklando-pajrolando en [[1723]], 1 titolulo * [[duklando de Châtillon|Châtillon]] : duklando-pajrolando en [[1736]], 2 titoluloj * [[duklando de Fleury|Fleury]] : duklando-pajrolando en [[1736]], 3 titoluloj * Gisors : duklando-pajrolando en [[1748]], 2 titoluloj * Taillebourg : duklando-pajrolando en 1749, 1 titolulo * [[duklando de La Vauguyon|La Vauguyon]] : duklando-pajrolando en [[1758]], 2 titoluloj * [[duklando de Praslin|Praslin]] : duklando-pajrolando en [[1762]], 2 titoluloj * [[duklando de Brunoy|Brunoy]] : duklando-pajrolando en [[1777]], 2 titoluloj * [[Château de Louvois|Louvois]] : duklando-pajrolando en [[1777]], 2 titoluloj * [[duklando de Amboise|Amboise]] : duklando-pajrolando en [[1787]], 1 titolulo * [[duklando de Coigny|Coigny]] : duklando-pajrolando en [[1787]], 1 titolulo === Pronaskaj pajroj === Kategorio de pajroj, kreita en 1576 por la laŭsangaj principoj de Francio. Tamen, ili devis esti almenaŭ 15-jaraj, por rajti kunsidi kun la aliaj pajroj de la reĝlando. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == === Bibliografio === Christophe Levantal, ''Ducs et pairs et duchés-pairies laïques à l'époque moderne (1519-1790)'', Parizo, 1996 === Vidu ankaŭ === * [[Duko kaj pajro]] * [[Blazonaro de la pajroj de Francio en la Malnova Reĝimo]] * [[Pajraro de Anglio]] | [[Pajraro de Skotlando]] * [[Granduloj de Hispanio]] {{Portalo|historio|18-a jarcento|reĝlando Francio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Pajroj de Francio en la Malnova Reĝimo|*]] k5ptjt7qja0szm5jb38yo1iuihvdtpv Leŝana rozo 0 519153 9481097 9287769 2026-09-24T11:33:47Z Sj1mor 12103 9481097 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = leŝana rozo aŭ silka rozo |koloro = lightgreen |dosiero = Rosa omeiensis 138-8471.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo dosiero = |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dukotiledonaj plantoj|dukotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = ''[[Rozaloj]] '' Rozales |familio =''[[Rozacoj]]'' '' Rosaceae '' |subfamilio= Rosoideae |genro = ''[[Rozo]] ’’ Rosa |specio = R. lucieae |Taxon2_Rang = |dunomo = ''''' Rosa sericea ''var.'' omeiensis ''''' |dunomo aŭtoritato = ([[Robert Allen Rolfe|ROLFE]]) [[Gordon Douglas Rowley|G.D.ROWLEY]] |komunejo = }} '''''Rosa sericea'' var. ''omeiensis''''' aŭ '''''silka rozo''''' estas [[vario (biologio)|vario]] de la [[specio (biologio)|plantspecio]] el la [[genro (biologio)|genro]] [[rozo]] (''Rosa'') ene de la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Rozacoj]] (Rosaceae). Ĝi ankaŭ havas la nomon ''''' leŝana rozo''''' aŭ ''''' [[E-mej-ŝan]]-a rozo'''''<ref name="GRIN" /> ĉar ĝi estas malkovrinta an la montaro [[E-mej-ŝan]]. == Priskribo == === Habito kaj folio === ''Rosa sericea'' var. ''omeiensis'' kreskas kiel vertikala [[arbusto]] kun kreskoalto de 1 ĝis 4 metroj. La maldikaj branĉoj ofte ne havas pikilojn. Se ekzistas [[pikaĵo (planto)|pikiloj]] tiam ili sidas pare sub la folioj. La pikiloj estas {{Ĉirkaŭ|7 mm}} longaj, rondaj kaj rektaj. Povas ankaŭ ekzisti dense starantaj rigidharoj.<ref name="FoC" /> La alternesidantaj [[folio (planto)|folioj]] estas inklude de la folitigo 3 ĝis 6&nbsp;cm longaj kaj nepare plumaj kun plej ofte 9 ĝis 13, malofte ĝis 17<ref name="Wei2008" /> folietoj. La foli[[rakio]] kaj la folitigo havas malmultajn pikilojn. La plum[[folio|folietoj]] estas 8 ĝis 30&nbsp;mm longaj kaj 4 ĝis 10&nbsp;mm larĝaj, oblongaj aŭ eliptaj kun rondigita aŭ iomete kojnforma bazo kaj kun ofte pintan apekson. La rando estas segildenta. La folietoj estas sur la malsupra flanko kalva aŭ lanuge haraj kaj povas esti glandoj; la supra surfaco estas kalvaj kaj havas konkavan mezan nervuron. La du [[stipuloj]] estas kunkreskintaj kun la folitigo.<ref name="FoC" /> === Blüte und Frucht === La frua flortempo en Ĉinio estas de majo ĝis junio.<ref name="FoC" /> La floroj staras unuope ĉe la floliakseloj. Brakteoj mankas. La 6 ĝis 20&nbsp;mm longa flortigo estas kalva. La apenaŭ odorantaj, duseksaj [[floro]]j havas diametron de 2,5 ĝis 3,5&nbsp;cm kaj estas [[radisimetria]]j kun duobla [[involukro]]. La kalva [[hipantio]] (Hypanthium) estas reverse ovoforma aŭ pirforma. Okulfrape ''Rosa omeiensis'' havas kvarnombraj floroj, dum la aliaj rozoj havas kvinnombraj. La kvar [[sepalo]]j estas lancetformaj kaj havas pintan aŭ longe vostsimilan apekson. La rando estas glata kaj la malsupra surfaco havas nur malmultajn harojn. La kvar blankaj [[petalo]]j estas renverse triangulaj ĝis ovformaj kaj havas rondigitan apekson. Ekzistas multaj [[stameno]]j. La liberaj [[pistilo]]j estas pli mallongaj ol la stemenoj kaj vilharaj.<ref name="FoC" /> La kava, flava petiolo estas 6 ĝis 20&nbsp;mm longa, karneca kaj malvastiĝis ĝis la frukto. La maturaj hel- ĝis malhelruĝaj aŭ flavaj [[rozfrukto]]j havas diametron de 8 ĝis 15&nbsp;mm kaj formon de renversita ovo aŭ de piro. Ili estas kalvaj aŭ lanuge haraj. Sur la frukto staras kvar spaloj vertikale. La rozfruktoj maturiĝas en Ĉinio de julio ĝis septembro.<ref name="FoC" /> <gallery> Dosiero:Rosa sericea var. omeiensis Blüte.jpg| floro de la leŝana rozo </gallery> == Disvastigejo == ''Rosa sericea'' var. ''omeiensis'' estas disvastigita en la [[Ĉinio|ĉinaj provincoj]] [[Gansuo]], [[Gŭiĝoŭo]] , [[Hubejo]], [[Ningŝjao]], [[Ĉinghajo]], [[Ŝenŝjio]], [[Siĉŭano]], [[Junano]] kaj la aŭtonomo regiono [[Tibeto]]. Ĝi kreskas tie en abiaroj, densejoj, veprejoj kaj je deklivaj en altoj de 700 ĝis 4000 metrojn.<ref name="FoC" /> == Sistematiko == La [[unua priskribo]] okazis 1912 sub la nomo ''Rosa omeiensis'' fare de [[Robert Allen Rolfe]] en ''Botanical Magazine'', volumo 138, tabulo 8471.<ref name="Rolfe1912" /> La nova engrupigo al ''Rosa sericea'' var. ''omeiensis'' (ROLFE) G.D.ROWLEY okazis 1959 fare de [[Gordon Douglas Rowley]] en ''Bulletin du Jardin botanique de l'État à Bruxelles'', volumo 29, 3, p.&nbsp;210. La genro ''Rosa sericea'' estis diskutata kontroverse . Ekszemple en ''Flora of China'' 2003 la [[silka rozo]] (''Rosa sericea'' LINDL.) estis memstara genro, tamen ofte ĝi troviĝis en literaturo kaj interreto kiel sinonimo de ''Rosa omeiensis''. 2008 Wei et. al. povas montri ke ĝi estas vario de ''Rosa sericea'' var. ''omeiensis'' handelt.<ref name="Wei2008" /> [[sinonimo (taksonomio)|Sinonimoj]] ''Rosa sericea'' var. ''omeiensis'' ROLFE estas: ''Rosa sericea'' subsp. ''omeiensis'' (ROLFE) A.V.ROBERTS, ''Rosa sericea'' f. ''aculeatoeglandulosa'' FOCKE, ''Rosa sericea'' f. ''inermieglandulosa'' FOCKE, ''Rosa sorbus'' H.LÉV., ''Rosa sericea'' f. glandulosa T.T.YU & T.C.KU, ''Rosa omeiensis'' f. ''paucijuga'' T.T.YU & T.C.KU,<ref name="FoC" /><ref name="Wei2008" /> ''Rosa sericea'' var. ''omeiensis'' estas ekde 2008 [[vario (biologio)|vario]] de la [[specio (biologio)|specio]] ''Rosa sericea'' kaj apartenas al la sekcio ''Pimpinellifoliae'' el la [[genro (biologio)|subgenro]] ''Rosa'' en la [[genro (biologio)|genro]] ''[[rozo|Rosa]]''. == Referencoj == {{Referencoj | referencoj = <ref name="FoC">Gu Cuizhi, Kenneth R. Robertson: ''Rosa'': [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200011295 ''Rosa omeiensis'', S. 354 – textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.): ''Flora of China'', Volume 9 – ''Pittosporaceae through Connaraceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003. ISBN 1-930723-14-8</ref> <ref name="FoCsericea">Gu Cuizhi, Kenneth R. Robertson: ''Rosa.'': [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200011313 ''Rosa sericea'', S. 354 – textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.): ''Flora of China'', Volume 9 – ''Pittosporaceae through Connaraceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003. ISBN 1-930723-14-8</ref> <ref name="Wei2008">Xiao-Mei Wei, Xin-Fen Gao, Li-Bing Zhang: ''A systematic study of Rosa sericea (Rosaceae) complex: Are R. omeiensis and R. sericea conspecific?'' In: ''Journal of Systematics and Evolution'', Volume 46, Issue 6, 2008, S. 919–928.</ref> <ref name="GRIN">{{GRIN|TaxonNr=32166|WissName=Rosa sericea|Zugriff=2014-11-18}}</ref> <ref name="Rolfe1912">[http://biodiversitylibrary.org/page/465858 Rolfe 1912 eingescannt bei ''biodiversitylibrary.org''.]</ref> }} == Literaturo == * Gu Cuizhi, Kenneth R. Robertson: ''Rosa'': [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200011295 ''Rosa omeiensis'', S. 354 – textgleich online wie gedrucktes Werk], en: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (eld.): ''Flora of China'', volumo 9 – ''Pittosporaceae through Connaraceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003. ISBN 1-930723-14-8 * Xiao-Mei Wei, Xin-Fen Gao, Li-Bing Zhang: ''A systematic study of Rosa sericea (Rosaceae) complex: Are R. omeiensis and R. sericea conspecific?'' en: ''Journal of Systematics and Evolution'', volumo 46, Issue 6, 2008, p.&nbsp;919–928. [http://www.plantsystematics.com/qikan/manage/wenzhang/jse08046.pdf Volltext-PDF.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402123323/http://www.plantsystematics.com/qikan/manage/wenzhang/jse08046.pdf |date=2015-04-02 }} * Charles & Brigid Quest-Ritson: ''Rosen: die große Enzyklopädie'' / The Royal Horticultural Society; Übersetzung durch Susanne Bonn; Redaktion: Agnes Pahler; Dorling Kindersley, Starnberg 2004, S. 361, ISBN 3-8310-0590-7. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{FloraWeb|10854}} [[Kategorio:Rozo]] nfy3316u2skp6paj1fn2rq2bclcw0ug Bataloj de Saratogo 0 522706 9480985 9457991 2026-09-24T07:00:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480985 wikitext text/x-wiki La '''Bataloj de Saratogo''' (19a de Septembro kaj 7a de Oktobro 1777) markis la pinton de la [[Saratoga kampanjo]] per decidiga venko de la flanko de usonanoj super la britoj en la [[Usona Revolucia Milito]]. Brita Generalo [[John Burgoyne]] kondukis grandan invadan armeon ĝis la Valo Champlain el Kanado, espere renkonti similan forton iranta norden el Novjorko; la suda forto neniam alvenis, kaj Burgoyne estis ĉirkaŭita de usonaj fortoj en la supra Novjorkio. Burgoyne faris du malgrandajn batalojn por rompi la ĉirkaŭon. Ili okazis dekok tagojn aparte sur la sama tereno, 9 mejlojn (14&nbsp;km) sude de [[Saratoga (Novjorkio)]]. Ili ambaŭ malsukcesis. Ĉirkaŭata de superaj usonaj fortoj, sen vidata apogo, Burgoyne kapitulacis sian tutan armeon la [[17an de oktobro|17an de Oktobro]]. Lia kapitulaco, diras historiisto Edmund Morgan, "estis granda turnopunkto de la milito, ĉar ĝi akiris por la usonanoj eksteran helpon kiu estis la lasta elemento necesa por la venko.<ref>Edmund Morgan, ''The Birth of the Republic: 1763-1789'' (1956), pp 82-83</ref> Signifan rolon en la bataloj ludis pola [[militisto]] [[Tadeusz Kościuszko]], respondeca pri konstruo de usonaj [[fortikaĵo]]j. == Disvolvigo == La strategio de Burgoyne por dividi [[Novanglio]]n el la sudaj kolonioj bone startis, sed malrapidis pro loĝistikaj problemoj. Li atingis malgrandan taktikan venkon super Generalo [[Horatio Gates]] kaj la [[Kontinenta Armeo]] la 19an de Septembro nome en la Batalo de Freeman's Farm (la farmo de la libera homo) koste de gravaj perdoj. Lia atingo estis nuligita kiam li denove atakis la usonanojn la 7an de Oktobro en la Batalo de Bemis Heights kaj la usonanoj kaptis parton de la britaj defendejoj. Burgoyne estis tiele devigita retiriĝi, kaj lia armeo estis ĉirkaŭita de la multe pli granda usona forto ĉe Saratogo, devigante lin kapitulaci la 17an de Oktobro. La novaĵoj de la kapitulaco de Burgoyne estis decidigaj por formale alvenigi Francion al la milito kiel aliancano de la usonanoj, kvankam ĝi jam estis doninta [[Franc-usona alianco|armilo]]jn, ĉefe la kanonon [[Florent-Jean de Vallière|de Valliere]], kiu ludis gravan rolon en Saratogo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nps.gov/spar/historyculture/french-field_4pdr.htm |titolo=Springfield Armory |alirdato=2015-04-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141103194630/http://www.nps.gov/spar/historyculture/french-field_4pdr.htm |arkivdato=2014-11-03}}</ref> Tiu batalo rezultis ankaŭ en fakto ke Hispanio kuniĝis al Francio en la milito kontraŭ Britio. La unua batalo, la 19an de Septembro, ekis kiam Burgoyne movis kelkajn el siaj trupoj klopodante flankumi la entranĉean usonan postenon de Bemis Heights. [[Benedict Arnold]], antaŭvidante la manovron, lokigis gravajn fortojn survoje. Dum Burgoyne akiris kontrolon de Freeman's Farm, ĝi okazis koste de gravaj perdoj. Skirmado pluis dum la tagoj post la batalo, dum Burgoyne atendis espere la alvenon de plifortigaj fortoj kiuj alvenus el Novjorko. Milicanoj plu alvenis, pliigante la grandon de la usona armeo. Disputoj en la usona tendaro kondukis Gates forigi Arnold el lia komando. Bria Generalo Henry Clinton (1730–1795), movinta el Novjorko, klopodis allogi atenton de usonanoj per la Batalo de Fortikaĵoj Clinton kaj Montgomery per kiu kaptis du fortikaĵoj ĉe la supraj teroj de la rivero Hudson en la 6a de Oktobro; liaj klopodoj estis tro malfruaj por helpi Burgoyne. Burgoyne atakis Bemis Heights denove en la 7a de Oktobro post ŝajnis ke li ne ricevos eltenan helpon en akurate. Post akra luktado, markita de la forta spirita rajdatako fare de Arnold kaj de liaj usonaj trupoj, la fortoj de Burgoyne estis retirigitaj reen al la postenoj kiujn ili tenis antaŭ la batalo de la 19a de Septembro kaj la usonanoj kaptis parton de la entranĉeigitaj britaj defendejoj. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * {{Cite book|title=The American Patriot's Almanac|first=William J|last=Bennett|author2=Cribb, John|publisher=Thomas Nelson Inc|year=2008|isbn=978-1-59555-267-9|ref=Bennett}} * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=Zfs7AAAAIAAJ&pg=PA90|titolo=The Pennsylvania magazine of history and biography, Volume 20|aŭtoro=Historical Society of Pennsylvania|jaro=1896|eldoninto=Historical Society of Pennsylvania|OCLC=1762062|referenco=PA1896}} * Corbett, Theodore. (2012) ''No Turning Point: The Saratoga Campaign in Perspective.'' Norman OK: University of Oklahoma Press. * {{Citaĵo el libro|titolo=Saratoga: Turning Point of America's Revolutionary War|familia nomo=Ketchum|persona nomo=Richard M|jaro=1997|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Henry Holt|ISBN=978-0-8050-6123-9|OCLC=41397623|referenco=Ketchum}} (Paperback ISBN 0-8050-6123-1) * {{Citaĵo el libro|titolo=Saratoga: A Military History of the Decisive Campaign of the American Revolution|jaro=2010|url=https://archive.org/details/saratogamilitary0000luza_i8f8|familia nomo=Luzader|persona nomo=John F|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Savas Beatie|ISBN=978-1-932714-44-9|referenco=Luzader}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Saratoga 1777: Turning Point of a Revolution|url=https://archive.org/details/saratoga1777turn0000morr|familia nomo=Morrissey|persona nomo=Brendan|jaro=2000|loko=Oksfordo|eldoninto=Osprey Publishing|ISBN=978-1-85532-862-4|OCLC=43419003|referenco=Morrissey}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Real Benedict Arnold|familia nomo=Murphy|persona nomo=Jim|jaro=2007|eldoninto=Houghton Mifflin|ISBN=978-0-395-77609-4|referenco=Murphy}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Turning Point of the Revolution|url=https://archive.org/details/turningpointof01nick|familia nomo=Nickerson|persona nomo=Hoffman|jaro=1967 (first published 1928)|loko=Port Washington, NY|eldoninto=Kennikat|OCLC=549809|referenco=Nickerson}} * {{Citaĵo el libro|titolo=This Destructive War|url=https://archive.org/details/thisdestructivew00panc|familia nomo=Pancake|persona nomo=John|jaro=1985|eldoninto=University of Alabama Press|ISBN=0-8173-0191-7|referenco=Pancake}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Benedict Arnold: Patriot and Traitor|familia nomo=Randall|persona nomo=Willard Sterne|jaro=1990|eldoninto=William Morrow and Inc|ISBN=978-1-55710-034-4|referenco=Randall}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Infantry Regiments of the US Army|familia nomo=Sawicki|persona nomo=James A.|jaro=1981|loko=Dumfries, VA|eldoninto=Wyvern Publications|ISBN=978-0-9602404-3-2|referenco=Sawicki}} * {{Cite web|url=http://www.nps.gov/sara/|title=Saratoga National Historical Park|publisher=National Park Service|accessdate=2009-06-23|ref=NPS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090530051324/http://www.nps.gov/sara/|archivedate=2009-05-30|deadurl=no}} * {{Cite web|url=http://www.nps.gov/archive/sara/tour-7.htm|title=Saratoga National Historical Park – Tour Stop 7|publisher=National Park Service|accessdate=2009-06-23|ref=NPSBoot|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228084848/http://www.nps.gov/archive/sara/tour-7.htm|archivedate=2009-02-28}} * {{Cite web|url=http://www.archive.org/stream/marchtosaratogag008320mbp/marchtosaratogag008320mbp_djvu.txt|title=March To Saratoga General Burgoyne And The American Campaign 1777|first=Harrison|last=Bird|publisher=New York Oxford University Press|year=1963|ref=Bird}} * {{Citaĵo el libro|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=106242918|titolo=The Fifteen Decisive Battles of the World|familia nomo=Creasy|persona nomo=Sir Edward|jaro=1908}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Battle of Saratoga|familia nomo=Furneaŭ|persona nomo=Rupert|jaro=1971|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Stein and Day}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Generals of Saratoga: John Burgoyne and Horatio Gates|url=https://archive.org/details/generalsofsarato0000mint|familia nomo=Mintz|persona nomo=Max M|jaro=1990|eldoninto=Yale University Press|ISBN=0-300-04778-9}} * {{Citaĵo el libro|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100637218|titolo=Horatio Gates: Defender of American Liberties|familia nomo=Patterson|persona nomo=Samuel White|jaro=1941|eldoninto=Columbia University Press}} * {{Cite book|last=Savas|first=Theodore P|author2=Dameron, J. David|title=A Guide to the Battles of the American Revolution|publisher=Savas Beatie|year=2005|isbn=1-932714-12-X}} * {{Citaĵo el libro|titolo=War of the Revolution, 2 Volumes|familia nomo=Ward|persona nomo=Christopher|jaro=1952|eldoninto=MacMillan}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070703053804/http://www.nps.gov/history/nr/twhp/wwwlps/lessons/93saratoga/93saratoga.htm ''Saratoga: The Tide Turns on the Frontier,'' a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan] * [http://www.boardgamegeek.com/game/3413 War Boardgame on the Battle of Saratoga] * [http://www.pbs.org/ktca/liberty/popup_arnoldsleg.html Monument to Arnold's leg at Saratoga, from pbs.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080912013728/http://www.pbs.org/ktca/liberty/popup_arnoldsleg.html |date=2008-09-12 }} * [http://www.generalatomic.com/AmericanHistory/battle_of_bemis_heights.html Battle of Bemis' Heights, and Retreat of Burgoyne] * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.britishbattles.com/battle-freemans-farm.htm|titolo=Battle of Freeman's Farm|alirdato=9-a de oktobro 2014|eldoninto=Britishbattles.com}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://britishbattles.com/battle-saratoga.htm|titolo=The Battle of Saratoga|alirdato=9-a de oktobro 2014|eldoninto=Britishbattles.com}} * [http://www.revolutionarywaranimated.com/index.php/saratogaticonderoga-the-turning-point Animated History of the Saratoga Campaign] * [http://www.theartofbattle.com/battle-of-saratoga-1777.htm Battle of Bemis Heights/Second Saratoga animated battle map] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130502034924/http://www.theartofbattle.com/battle-of-saratoga-1777.htm |date=2013-05-02 }} by Jonathan Webb * {{Cite web|url=http://naticklabs.org/brunswick.html|title=Friedrich Kaltofen, one of the intentionally misnamed ‘Brunswick Deserters.’|accessdate=9-a de oktobro 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-04-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304061335/http://naticklabs.org/brunswick.html|arkivdato=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061335/http://naticklabs.org/brunswick.html|archivedate=2016-03-04}} [[Kategorio:Historio de Usono]] [[Kategorio:Bataloj en Ameriko]] [[Kategorio:Usona Revolucio]] [[Kategorio:1777]] [[Kategorio:Bataloj en 1770-1779|Saratogo]] bk4vzv0onczfsekni0bgrdlhml7j2n4 Bedford (Masaĉuseco) 0 528542 9480992 9242812 2026-09-24T07:42:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480992 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Bedford}} {{Informkesto urbo |tipo1=reliefo |regiono-ISO=US-MA |situo sur mapo2=Usono |zomo=11 }} [[Dosiero:BedfordBattleFlag.jpg|dekstra|eta|250px|La Bedforda Flago.]] '''Bedford''' estas [[urbo]] en la [[Kantono Middlesex (Masaĉuseco)|Kantono Middlesex]], [[Masaĉuseco]], [[Usono]]. Ĝi estas ene de la areo de la [[Granda Bostono]], je 15 mejloj (24&nbsp;km) nordokcidente de la urbo [[Bostono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbeto vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En Bedford konserviĝas la supozata plej antikva batal-[[flago]] en Usono uzita jam en la [[Usona Milito de Sendependeco]]. == Bibliografio == * [https://web.archive.org/web/20150727011032/http://www.boston.com/realestate/articles/2005/08/07/bedford/ Boston.com profilo de Bedford] * [http://www.salemdeeds.com/atlases_results.asp?ImageType=index&atlastype=MassWorld&atlastown=&atlas=MASSACHUSETTS+1871&atlas_desc=MASSACHUSETTS+1871 ''1871 Atlas of Massachusetts''.] by Wall & Gray.[http://www.salemdeeds.com/atlases_pages.asp?ImageName=PAGE_0010_0011.jpg&atlastype=MassWorld&atlastown=&atlas=MASSACHUSETTS+1871&atlas_desc=MASSACHUSETTS+1871&pageprefix= Map of Massachusetts.] [http://www.salemdeeds.com/atlases_pages.asp?ImageName=PAGE_0044_0045.jpg&atlastype=MassWorld&atlastown=&atlas=MASSACHUSETTS+1871&atlas_desc=MASSACHUSETTS+1871&pageprefix= Map of Middlesex County.] * [http://books.google.com/books?id=QGolOAyd9RMC&dq=intitle:History+intitle:of+intitle:Middlesex+intitle:County+intitle:Massachusetts&lr=&num=50&as_brr=0&source=gbs_other_versions_sidebar_s&cad=5 ''History of Middlesex County, Massachusetts'', Volume 1 (A-H)], [http://books.google.com/books?id=hNaAnwRMedUC&pg=PA506&dq=intitle:History+intitle:of+intitle:Middlesex+intitle:County+intitle:Massachusetts&lr=&num=50&as_brr=0#PPA3,M1 Volume 2 (L-W)] compiled by Samuel Adams Drake, published 1879 and 1880. 572 and 505 pages. [http://books.google.com/books?id=QGolOAyd9RMC&printsec=titlepage&dq=History+of+Middlesex+County,+Massachusetts&source=gbs_summary_r#PPA241,M1 Section on Bedford] in Volume 2 page 241 by Josiah A. Stearns. * [http://books.google.com/books?id=w7iMwuvNhnQC&printsec=frontcover&dq=History+of+Middlesex+County,+Massachusetts History of the Town of Bedford, Middlesex County, Massachusetts], de Abram English Brown, publikigita en 1891, 158 paĝoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bedfordma.gov/ Bedford, oficiala retejo] * [http://www.bedfordchamber.org/ Bedford Chamber of Commerce] * [http://www.bedfordisbusiness.com/ Bedford is Business] Commercial Economic Development Resource Center * [http://www.bedfordmahistory.org/ Bedford Historical Society] * [http://www.joblanehouse.org Friends of the Job Lane House] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180307200343/http://joblanehouse.org/ |date=2018-03-07 }} * [http://www.BedfordDepot.org/ Bedford Depot Park] * [http://www.bedfordfire.org/ Bedford Fire Department] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060402200809/http://bedfordfire.org/ |date=2006-04-02 }} * [http://www.bedford.k12.ma.us/ Bedford Public Schools] * [http://www.bedfordstewards.org/ Bedford Conservation Land Stewards]{{404|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Bedford Flag history on the [http://www.town.bedford.ma.us/flag.html urba retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080225185323/http://www.town.bedford.ma.us/flag.html |date=2008-02-25 }} kaj informo por vidi la flagon ĉe [http://www.bedfordlibrary.net/flag.htm Bedford Free Public Library] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050829163437/http://www.bedfordlibrary.net/flag.htm |date=2005-08-29 }} * [http://www.fws.gov/northeast/greatmeadows/ Great Meadows National Wildlife Refuge] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150702100852/http://www.fws.gov/northeast/greatmeadows/ |date=2015-07-02 }} * [http://www.hanscom.af.mil/ Hanscom Air Force Base, oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060921000950/http://www.hanscom.af.mil/Hansconian/Articles/2006Arts/04282006-03.htm |date=2006-09-21 }} * [http://www.baconlinks.com/Genealogy/ Descendants of Michael Bacon, 1640 Dedham, MA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305121701/http://www.baconlinks.com/Genealogy/ |date=2016-03-05 }} [[Kategorio:Urboj de Masaĉuseco]] 8q67rwy4y9f976ipbz1qrpwwfpiu0rx Bernard Holland 0 528562 9481026 7949467 2026-09-24T09:19:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Bernard Holland''' ([[1933]], [[Norfolk (Virginio)]]) estas usona muzikkritikisto internacie agnoskita. Inter 1981 kaj 2008 li estis la muzikkritikisto de ''[[The New York Times]]'' al kiu kontribuis per pli ol 4,575 artikoloj<ref>[http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/h/bernard_holland/index.html Bernard Holland at topics.nytimes.com]</ref> Li studis literaturon kaj filozofion en la [[Universitato de Virginio]].<ref>''Pittsburgh Post-Gazette'', [http://news.google.com/newspapers?id=MFUNAAAAIBAJ&sjid=im4DAAAAIBAJ&pg=6236,2283218&dq=bernard-holland+retire&hl=en "Times makes Holland its chief critic"], 17a de Julio 1995. Alirita la 9an de Februaro 2010.</ref> en Vieno kaj Parizo. li estis libera ĵurnalisto inter 1979 kaj 1980 por la gazeto de [[Picburgo]].<ref>Druckenbrod, Andrew, [http://www.post-gazette.com/pg/08136/882157-386.stm "Holland to retire"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110604062407/http://www.post-gazette.com/pg/08136/882157-386.stm |date=2011-06-04 }}, ''Pittsburgh Post-Gazette'', 15a de Majo 2008. Alirita la 9an de Februaro 2010.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Holland, Bernard}} [[Kategorio:Usonaj muzikaj kritikistoj]] ghdf8t0zt9nk4yqkhz7k9i77uc8ambn Lernejaj sanservoj 0 529381 9480886 9479381 2026-09-23T20:41:31Z Arbarulo 135469 Plejparte laŭ la angla vikipedio, kun fortondo de kelkaj detaloj kaj la sekcio pri Britujo, kaj aldono de informoj pri strukturo kaj Srilanko. 9480886 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenanta la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]] '''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]]. ==Kialoj== Lernejaj sanservoj fondiĝis ĉar [[statistiko]]j montris, ke multaj [[lernanto]]j postrestas en sia studoprogramo nur pro fizika malviglo.<ref name=colliers/> En 1920 socialaj [[organizaĵo]]j kalkulis ke en la lernejoj de [[Broklino]], Usono, tiom da lernantoj devas ripeti jarojn, ke ili kostas la [[borough|lokan registaron]] $2,000,000 en semestro, kaj ke ĝi povus ŝpari pli ol duonon de tio per investo de nur $100,000.<ref name=colliers>{{Cite Collier's|wstitle=Schools, Medical inspection of|year=1921}}</ref> ==Strukturo== Laŭ la [[kadro FRESH]], estas grave ke lernejaj sanservoj estu gvidataj de plursektora komitato. Programoj, kiuj ne havas plursektoran gvidadon, ofte estas bremsataj de manko de kunordigo.<ref name="SABER">"What Matters Most for School Health and School Feeding: A Framework Paper". 2012. 32-33.[http://documents1.worldbank.org/curated/en/197681468331747243/pdf/799080WP0Frame0Box0379795B00PUBLIC0.pdf]</ref> ==Historio== [[Korpa ekzameno|Sanekzameno]] en lernejoj unue enkondukiĝis de [[Francujo]] en 1886. Ĝian ekzemplon sekvis [[Belgujo]], [[Usono]], [[Hungarujo]], [[Ĉilio]], [[Germanujo]] kaj [[Britujo]].<ref name=colliers/><ref>{{cite book|last1=Meckel|first1=Richard|title=Classrooms and Clinics: Urban Schools and the Protection and Promotion of Child Health, 1870-1930|date=2013|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-0-8135-6239-1}}</ref> Publikigaĵo de la [[katolika]] [[Dua Vatikana Koncilio]] enn 1965 asertis ke "zorg[ado] pri la sano de la lernantoj" estas grava tasko por la [[ŝtato]] kadre de infana lerneja edukado.<ref>[[Sankta Seĝo]], [https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decl_19651028_gravissimum-educationis_en.html Declaration on Christian Education], sekcio 6, [[Dua Vatikana Koncilio]], publikigita 28-an de oktobro 1965, alirita 17-an de marto 2026</ref> [[Unesko]] en 2001 publikigis ilaron por apogi la kadron [[kadro FRESH|FRESH]], kiu celas gvidi organizontojn de lernejaj sanservoj. La iloj celiĝis unuavice por malriĉaj landoj, sed estas utilaj ankaŭ por riĉaj.<ref>{{Cite web |title=Focusing Resources on Effective School Health: a FRESH start to enhancing the quality and equity of education - World Education Forum 2000, Final Report |author= |website=UNESDOC - UNESCO Digital Library |date=2001 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000124086}}</ref> Iliaj plej emfazataj temoj estas: * [[Aidoso]] * [[Lerneja manĝigo|Nutraĵoj]] kaj [[lerneja nutrado|nutrado]] * [[Helmintoj]] kaj higieno * [[Malario]] * Perforto * [[Drogoj]], inklude [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n == Laŭ landoj == Lernejaj sanprogramoj plivastiĝas en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj. ===Maroko=== Kelkaj fakuloj trovas la statistikojn pri lerneja sano en [[Maroko]] zorgigaj. Laŭ la Eŭropa Instituto de Sansciencoj en [[Kasablanko]]: * 15% de lernejanoj (1.25 milionoj) havas kronikajn malsanojn kiel bronkan astmon, alergiojn, diabeton, anemion, epilepsion, denaskajn malsanojn, kaj kanceron. * 10% ĝis 25% de la infanaj vundoj okazas en lernejoj. * 85% de la infektoj de lernejanoj okazas en lernejoj. * 15% de la lernejanoj akiras emocian aŭ kondutan problemon, triono el tiuj gravan. * La ofteco de riskaj kondutoj estas altaj.<ref>{{cite web|last1=Institut Européen des Sciences de la Santé|title=Facts about school health in morocco|url=http://iessmaroc.com/|website=IESS Maroc|accessdate=1-an de aŭgusto 2014}} (laŭ angla Vikipedio la fonto estas misuzata)</ref> La lernejaj sanservoj tradicie fariĝas de lernejaj flegistoj, sed nun estas severa manko de kvalifikitaj lernejaj flegistoj. ===Srilanko=== La Programo por Antaŭenigo de Lerneja Sano funkcias en la plej multaj el la lernejoj de [[Srilanko]]. Ĝi estas gvidata de komuna komitato el reprezentantoj de la [[Ministerio de Edukado (Srilanko)|Ministerio de Edukado]] kaj [[Ministerio de Sano (Srilanko)|Ministerio de Sano]].<ref name="SABER"/> ===Usono=== La lernejaj sanservoj estas evoluintaj en [[Usono]]. Centrajn gvidliniojn liveras Iganta Sanon Edukeja, projekto financata de la Divizio pri Adoleskula kaj Lerneja Sano de la [[Centroj por Kontrolo kaj Preventado de Malsano]]. Ĝi estas celita kontraŭ ses preventeblaj kondutoj, kiuj ĉefe lerniĝas dum infaneco kaj jneco, kaj kaŭzas la plejparton de la gravaj malsanoj kaj fruaj mortoj en Usono. Tamen ĉiu [[subŝtatoj de Usono|ŝtato]] kaj [[lerneja estraro]] adoptas proprajn metodojn. == Listo de ekzemploj == * [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6] * [[Usono]] ([[Masaĉuseco]]) [https://www.mass.gov/orgs/school-health-services] * [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }} * [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html] * [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj [[adoleskanto]]j [http://www.actionhealthinc.org/] * [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161] * [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }} * [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] [[SHARP NGO]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org] ** [https://web.archive.org/web/20081023064628/http://www.schoolsandhealth.org/Pages/Country.aspx Datumbazo de Landaj Programoj pri LSN] en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj, prizorgata de [[Partnereco por Infana Evoluo]] == Notoj == [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] 7ktcgacdozlwl0c3bg6yfcjkq22i6ms 9480887 9480886 2026-09-23T20:41:53Z Arbarulo 135469 /* Usono */ 9480887 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenanta la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]] '''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]]. ==Kialoj== Lernejaj sanservoj fondiĝis ĉar [[statistiko]]j montris, ke multaj [[lernanto]]j postrestas en sia studoprogramo nur pro fizika malviglo.<ref name=colliers/> En 1920 socialaj [[organizaĵo]]j kalkulis ke en la lernejoj de [[Broklino]], Usono, tiom da lernantoj devas ripeti jarojn, ke ili kostas la [[borough|lokan registaron]] $2,000,000 en semestro, kaj ke ĝi povus ŝpari pli ol duonon de tio per investo de nur $100,000.<ref name=colliers>{{Cite Collier's|wstitle=Schools, Medical inspection of|year=1921}}</ref> ==Strukturo== Laŭ la [[kadro FRESH]], estas grave ke lernejaj sanservoj estu gvidataj de plursektora komitato. Programoj, kiuj ne havas plursektoran gvidadon, ofte estas bremsataj de manko de kunordigo.<ref name="SABER">"What Matters Most for School Health and School Feeding: A Framework Paper". 2012. 32-33.[http://documents1.worldbank.org/curated/en/197681468331747243/pdf/799080WP0Frame0Box0379795B00PUBLIC0.pdf]</ref> ==Historio== [[Korpa ekzameno|Sanekzameno]] en lernejoj unue enkondukiĝis de [[Francujo]] en 1886. Ĝian ekzemplon sekvis [[Belgujo]], [[Usono]], [[Hungarujo]], [[Ĉilio]], [[Germanujo]] kaj [[Britujo]].<ref name=colliers/><ref>{{cite book|last1=Meckel|first1=Richard|title=Classrooms and Clinics: Urban Schools and the Protection and Promotion of Child Health, 1870-1930|date=2013|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-0-8135-6239-1}}</ref> Publikigaĵo de la [[katolika]] [[Dua Vatikana Koncilio]] enn 1965 asertis ke "zorg[ado] pri la sano de la lernantoj" estas grava tasko por la [[ŝtato]] kadre de infana lerneja edukado.<ref>[[Sankta Seĝo]], [https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decl_19651028_gravissimum-educationis_en.html Declaration on Christian Education], sekcio 6, [[Dua Vatikana Koncilio]], publikigita 28-an de oktobro 1965, alirita 17-an de marto 2026</ref> [[Unesko]] en 2001 publikigis ilaron por apogi la kadron [[kadro FRESH|FRESH]], kiu celas gvidi organizontojn de lernejaj sanservoj. La iloj celiĝis unuavice por malriĉaj landoj, sed estas utilaj ankaŭ por riĉaj.<ref>{{Cite web |title=Focusing Resources on Effective School Health: a FRESH start to enhancing the quality and equity of education - World Education Forum 2000, Final Report |author= |website=UNESDOC - UNESCO Digital Library |date=2001 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000124086}}</ref> Iliaj plej emfazataj temoj estas: * [[Aidoso]] * [[Lerneja manĝigo|Nutraĵoj]] kaj [[lerneja nutrado|nutrado]] * [[Helmintoj]] kaj higieno * [[Malario]] * Perforto * [[Drogoj]], inklude [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n == Laŭ landoj == Lernejaj sanprogramoj plivastiĝas en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj. ===Maroko=== Kelkaj fakuloj trovas la statistikojn pri lerneja sano en [[Maroko]] zorgigaj. Laŭ la Eŭropa Instituto de Sansciencoj en [[Kasablanko]]: * 15% de lernejanoj (1.25 milionoj) havas kronikajn malsanojn kiel bronkan astmon, alergiojn, diabeton, anemion, epilepsion, denaskajn malsanojn, kaj kanceron. * 10% ĝis 25% de la infanaj vundoj okazas en lernejoj. * 85% de la infektoj de lernejanoj okazas en lernejoj. * 15% de la lernejanoj akiras emocian aŭ kondutan problemon, triono el tiuj gravan. * La ofteco de riskaj kondutoj estas altaj.<ref>{{cite web|last1=Institut Européen des Sciences de la Santé|title=Facts about school health in morocco|url=http://iessmaroc.com/|website=IESS Maroc|accessdate=1-an de aŭgusto 2014}} (laŭ angla Vikipedio la fonto estas misuzata)</ref> La lernejaj sanservoj tradicie fariĝas de lernejaj flegistoj, sed nun estas severa manko de kvalifikitaj lernejaj flegistoj. ===Srilanko=== La Programo por Antaŭenigo de Lerneja Sano funkcias en la plej multaj el la lernejoj de [[Srilanko]]. Ĝi estas gvidata de komuna komitato el reprezentantoj de la [[Ministerio de Edukado (Srilanko)|Ministerio de Edukado]] kaj [[Ministerio de Sano (Srilanko)|Ministerio de Sano]].<ref name="SABER"/> ===Usono=== La lernejaj sanservoj estas evoluintaj en [[Usono]]. Centrajn gvidliniojn liveras Iganta Sanon Edukeja, projekto financata de la Divizio pri Adoleskula kaj Lerneja Sano de la [[Centroj por Kontrolo kaj Prevento de Malsano]]. Ĝi estas celita kontraŭ ses preventeblaj kondutoj, kiuj ĉefe lerniĝas dum infaneco kaj jneco, kaj kaŭzas la plejparton de la gravaj malsanoj kaj fruaj mortoj en Usono. Tamen ĉiu [[subŝtatoj de Usono|ŝtato]] kaj [[lerneja estraro]] adoptas proprajn metodojn. == Listo de ekzemploj == * [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6] * [[Usono]] ([[Masaĉuseco]]) [https://www.mass.gov/orgs/school-health-services] * [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }} * [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html] * [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj [[adoleskanto]]j [http://www.actionhealthinc.org/] * [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161] * [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }} * [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] [[SHARP NGO]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org] ** [https://web.archive.org/web/20081023064628/http://www.schoolsandhealth.org/Pages/Country.aspx Datumbazo de Landaj Programoj pri LSN] en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj, prizorgata de [[Partnereco por Infana Evoluo]] == Notoj == [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] sdle45azo9j8jt428tbgqvi1zr2h1tm 9480888 9480887 2026-09-23T20:42:09Z Arbarulo 135469 /* Usono */ 9480888 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenanta la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]] '''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]]. ==Kialoj== Lernejaj sanservoj fondiĝis ĉar [[statistiko]]j montris, ke multaj [[lernanto]]j postrestas en sia studoprogramo nur pro fizika malviglo.<ref name=colliers/> En 1920 socialaj [[organizaĵo]]j kalkulis ke en la lernejoj de [[Broklino]], Usono, tiom da lernantoj devas ripeti jarojn, ke ili kostas la [[borough|lokan registaron]] $2,000,000 en semestro, kaj ke ĝi povus ŝpari pli ol duonon de tio per investo de nur $100,000.<ref name=colliers>{{Cite Collier's|wstitle=Schools, Medical inspection of|year=1921}}</ref> ==Strukturo== Laŭ la [[kadro FRESH]], estas grave ke lernejaj sanservoj estu gvidataj de plursektora komitato. Programoj, kiuj ne havas plursektoran gvidadon, ofte estas bremsataj de manko de kunordigo.<ref name="SABER">"What Matters Most for School Health and School Feeding: A Framework Paper". 2012. 32-33.[http://documents1.worldbank.org/curated/en/197681468331747243/pdf/799080WP0Frame0Box0379795B00PUBLIC0.pdf]</ref> ==Historio== [[Korpa ekzameno|Sanekzameno]] en lernejoj unue enkondukiĝis de [[Francujo]] en 1886. Ĝian ekzemplon sekvis [[Belgujo]], [[Usono]], [[Hungarujo]], [[Ĉilio]], [[Germanujo]] kaj [[Britujo]].<ref name=colliers/><ref>{{cite book|last1=Meckel|first1=Richard|title=Classrooms and Clinics: Urban Schools and the Protection and Promotion of Child Health, 1870-1930|date=2013|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-0-8135-6239-1}}</ref> Publikigaĵo de la [[katolika]] [[Dua Vatikana Koncilio]] enn 1965 asertis ke "zorg[ado] pri la sano de la lernantoj" estas grava tasko por la [[ŝtato]] kadre de infana lerneja edukado.<ref>[[Sankta Seĝo]], [https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decl_19651028_gravissimum-educationis_en.html Declaration on Christian Education], sekcio 6, [[Dua Vatikana Koncilio]], publikigita 28-an de oktobro 1965, alirita 17-an de marto 2026</ref> [[Unesko]] en 2001 publikigis ilaron por apogi la kadron [[kadro FRESH|FRESH]], kiu celas gvidi organizontojn de lernejaj sanservoj. La iloj celiĝis unuavice por malriĉaj landoj, sed estas utilaj ankaŭ por riĉaj.<ref>{{Cite web |title=Focusing Resources on Effective School Health: a FRESH start to enhancing the quality and equity of education - World Education Forum 2000, Final Report |author= |website=UNESDOC - UNESCO Digital Library |date=2001 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000124086}}</ref> Iliaj plej emfazataj temoj estas: * [[Aidoso]] * [[Lerneja manĝigo|Nutraĵoj]] kaj [[lerneja nutrado|nutrado]] * [[Helmintoj]] kaj higieno * [[Malario]] * Perforto * [[Drogoj]], inklude [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n == Laŭ landoj == Lernejaj sanprogramoj plivastiĝas en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj. ===Maroko=== Kelkaj fakuloj trovas la statistikojn pri lerneja sano en [[Maroko]] zorgigaj. Laŭ la Eŭropa Instituto de Sansciencoj en [[Kasablanko]]: * 15% de lernejanoj (1.25 milionoj) havas kronikajn malsanojn kiel bronkan astmon, alergiojn, diabeton, anemion, epilepsion, denaskajn malsanojn, kaj kanceron. * 10% ĝis 25% de la infanaj vundoj okazas en lernejoj. * 85% de la infektoj de lernejanoj okazas en lernejoj. * 15% de la lernejanoj akiras emocian aŭ kondutan problemon, triono el tiuj gravan. * La ofteco de riskaj kondutoj estas altaj.<ref>{{cite web|last1=Institut Européen des Sciences de la Santé|title=Facts about school health in morocco|url=http://iessmaroc.com/|website=IESS Maroc|accessdate=1-an de aŭgusto 2014}} (laŭ angla Vikipedio la fonto estas misuzata)</ref> La lernejaj sanservoj tradicie fariĝas de lernejaj flegistoj, sed nun estas severa manko de kvalifikitaj lernejaj flegistoj. ===Srilanko=== La Programo por Antaŭenigo de Lerneja Sano funkcias en la plej multaj el la lernejoj de [[Srilanko]]. Ĝi estas gvidata de komuna komitato el reprezentantoj de la [[Ministerio de Edukado (Srilanko)|Ministerio de Edukado]] kaj [[Ministerio de Sano (Srilanko)|Ministerio de Sano]].<ref name="SABER"/> ===Usono=== La lernejaj sanservoj estas evoluintaj en [[Usono]]. Centrajn gvidliniojn liveras Iganta Sanon Edukeja, projekto financata de la Divizio pri Adoleskula kaj Lerneja Sano de la [[Centroj por la Kontrolo kaj Preventado de Malsano]]. Ĝi estas celita kontraŭ ses preventeblaj kondutoj, kiuj ĉefe lerniĝas dum infaneco kaj jneco, kaj kaŭzas la plejparton de la gravaj malsanoj kaj fruaj mortoj en Usono. Tamen ĉiu [[subŝtatoj de Usono|ŝtato]] kaj [[lerneja estraro]] adoptas proprajn metodojn. == Listo de ekzemploj == * [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6] * [[Usono]] ([[Masaĉuseco]]) [https://www.mass.gov/orgs/school-health-services] * [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }} * [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html] * [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj [[adoleskanto]]j [http://www.actionhealthinc.org/] * [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161] * [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }} * [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] [[SHARP NGO]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org] ** [https://web.archive.org/web/20081023064628/http://www.schoolsandhealth.org/Pages/Country.aspx Datumbazo de Landaj Programoj pri LSN] en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj, prizorgata de [[Partnereco por Infana Evoluo]] == Notoj == [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] 4oovopuj4p526t3lc7xdo8wugzh4c1q 9480889 9480888 2026-09-23T20:42:20Z Arbarulo 135469 /* Usono */ 9480889 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenanta la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]] '''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]]. ==Kialoj== Lernejaj sanservoj fondiĝis ĉar [[statistiko]]j montris, ke multaj [[lernanto]]j postrestas en sia studoprogramo nur pro fizika malviglo.<ref name=colliers/> En 1920 socialaj [[organizaĵo]]j kalkulis ke en la lernejoj de [[Broklino]], Usono, tiom da lernantoj devas ripeti jarojn, ke ili kostas la [[borough|lokan registaron]] $2,000,000 en semestro, kaj ke ĝi povus ŝpari pli ol duonon de tio per investo de nur $100,000.<ref name=colliers>{{Cite Collier's|wstitle=Schools, Medical inspection of|year=1921}}</ref> ==Strukturo== Laŭ la [[kadro FRESH]], estas grave ke lernejaj sanservoj estu gvidataj de plursektora komitato. Programoj, kiuj ne havas plursektoran gvidadon, ofte estas bremsataj de manko de kunordigo.<ref name="SABER">"What Matters Most for School Health and School Feeding: A Framework Paper". 2012. 32-33.[http://documents1.worldbank.org/curated/en/197681468331747243/pdf/799080WP0Frame0Box0379795B00PUBLIC0.pdf]</ref> ==Historio== [[Korpa ekzameno|Sanekzameno]] en lernejoj unue enkondukiĝis de [[Francujo]] en 1886. Ĝian ekzemplon sekvis [[Belgujo]], [[Usono]], [[Hungarujo]], [[Ĉilio]], [[Germanujo]] kaj [[Britujo]].<ref name=colliers/><ref>{{cite book|last1=Meckel|first1=Richard|title=Classrooms and Clinics: Urban Schools and the Protection and Promotion of Child Health, 1870-1930|date=2013|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-0-8135-6239-1}}</ref> Publikigaĵo de la [[katolika]] [[Dua Vatikana Koncilio]] enn 1965 asertis ke "zorg[ado] pri la sano de la lernantoj" estas grava tasko por la [[ŝtato]] kadre de infana lerneja edukado.<ref>[[Sankta Seĝo]], [https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decl_19651028_gravissimum-educationis_en.html Declaration on Christian Education], sekcio 6, [[Dua Vatikana Koncilio]], publikigita 28-an de oktobro 1965, alirita 17-an de marto 2026</ref> [[Unesko]] en 2001 publikigis ilaron por apogi la kadron [[kadro FRESH|FRESH]], kiu celas gvidi organizontojn de lernejaj sanservoj. La iloj celiĝis unuavice por malriĉaj landoj, sed estas utilaj ankaŭ por riĉaj.<ref>{{Cite web |title=Focusing Resources on Effective School Health: a FRESH start to enhancing the quality and equity of education - World Education Forum 2000, Final Report |author= |website=UNESDOC - UNESCO Digital Library |date=2001 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000124086}}</ref> Iliaj plej emfazataj temoj estas: * [[Aidoso]] * [[Lerneja manĝigo|Nutraĵoj]] kaj [[lerneja nutrado|nutrado]] * [[Helmintoj]] kaj higieno * [[Malario]] * Perforto * [[Drogoj]], inklude [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n == Laŭ landoj == Lernejaj sanprogramoj plivastiĝas en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj. ===Maroko=== Kelkaj fakuloj trovas la statistikojn pri lerneja sano en [[Maroko]] zorgigaj. Laŭ la Eŭropa Instituto de Sansciencoj en [[Kasablanko]]: * 15% de lernejanoj (1.25 milionoj) havas kronikajn malsanojn kiel bronkan astmon, alergiojn, diabeton, anemion, epilepsion, denaskajn malsanojn, kaj kanceron. * 10% ĝis 25% de la infanaj vundoj okazas en lernejoj. * 85% de la infektoj de lernejanoj okazas en lernejoj. * 15% de la lernejanoj akiras emocian aŭ kondutan problemon, triono el tiuj gravan. * La ofteco de riskaj kondutoj estas altaj.<ref>{{cite web|last1=Institut Européen des Sciences de la Santé|title=Facts about school health in morocco|url=http://iessmaroc.com/|website=IESS Maroc|accessdate=1-an de aŭgusto 2014}} (laŭ angla Vikipedio la fonto estas misuzata)</ref> La lernejaj sanservoj tradicie fariĝas de lernejaj flegistoj, sed nun estas severa manko de kvalifikitaj lernejaj flegistoj. ===Srilanko=== La Programo por Antaŭenigo de Lerneja Sano funkcias en la plej multaj el la lernejoj de [[Srilanko]]. Ĝi estas gvidata de komuna komitato el reprezentantoj de la [[Ministerio de Edukado (Srilanko)|Ministerio de Edukado]] kaj [[Ministerio de Sano (Srilanko)|Ministerio de Sano]].<ref name="SABER"/> ===Usono=== La lernejaj sanservoj estas evoluintaj en [[Usono]]. Centrajn gvidliniojn liveras Iganta Sanon Edukeja, projekto financata de la Divizio pri Adoleskula kaj Lerneja Sano de la [[Centroj por la Kontrolo kaj Prevento de Malsano]]. Ĝi estas celita kontraŭ ses preventeblaj kondutoj, kiuj ĉefe lerniĝas dum infaneco kaj jneco, kaj kaŭzas la plejparton de la gravaj malsanoj kaj fruaj mortoj en Usono. Tamen ĉiu [[subŝtatoj de Usono|ŝtato]] kaj [[lerneja estraro]] adoptas proprajn metodojn. == Listo de ekzemploj == * [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6] * [[Usono]] ([[Masaĉuseco]]) [https://www.mass.gov/orgs/school-health-services] * [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }} * [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html] * [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj [[adoleskanto]]j [http://www.actionhealthinc.org/] * [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161] * [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }} * [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] [[SHARP NGO]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org] ** [https://web.archive.org/web/20081023064628/http://www.schoolsandhealth.org/Pages/Country.aspx Datumbazo de Landaj Programoj pri LSN] en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj, prizorgata de [[Partnereco por Infana Evoluo]] == Notoj == [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] 1zy91u385av3wlhhyg2utjrhfs6j0uv 9480890 9480889 2026-09-23T20:43:03Z Arbarulo 135469 /* Usono */ 9480890 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenanta la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]] '''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]]. ==Kialoj== Lernejaj sanservoj fondiĝis ĉar [[statistiko]]j montris, ke multaj [[lernanto]]j postrestas en sia studoprogramo nur pro fizika malviglo.<ref name=colliers/> En 1920 socialaj [[organizaĵo]]j kalkulis ke en la lernejoj de [[Broklino]], Usono, tiom da lernantoj devas ripeti jarojn, ke ili kostas la [[borough|lokan registaron]] $2,000,000 en semestro, kaj ke ĝi povus ŝpari pli ol duonon de tio per investo de nur $100,000.<ref name=colliers>{{Cite Collier's|wstitle=Schools, Medical inspection of|year=1921}}</ref> ==Strukturo== Laŭ la [[kadro FRESH]], estas grave ke lernejaj sanservoj estu gvidataj de plursektora komitato. Programoj, kiuj ne havas plursektoran gvidadon, ofte estas bremsataj de manko de kunordigo.<ref name="SABER">"What Matters Most for School Health and School Feeding: A Framework Paper". 2012. 32-33.[http://documents1.worldbank.org/curated/en/197681468331747243/pdf/799080WP0Frame0Box0379795B00PUBLIC0.pdf]</ref> ==Historio== [[Korpa ekzameno|Sanekzameno]] en lernejoj unue enkondukiĝis de [[Francujo]] en 1886. Ĝian ekzemplon sekvis [[Belgujo]], [[Usono]], [[Hungarujo]], [[Ĉilio]], [[Germanujo]] kaj [[Britujo]].<ref name=colliers/><ref>{{cite book|last1=Meckel|first1=Richard|title=Classrooms and Clinics: Urban Schools and the Protection and Promotion of Child Health, 1870-1930|date=2013|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-0-8135-6239-1}}</ref> Publikigaĵo de la [[katolika]] [[Dua Vatikana Koncilio]] enn 1965 asertis ke "zorg[ado] pri la sano de la lernantoj" estas grava tasko por la [[ŝtato]] kadre de infana lerneja edukado.<ref>[[Sankta Seĝo]], [https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decl_19651028_gravissimum-educationis_en.html Declaration on Christian Education], sekcio 6, [[Dua Vatikana Koncilio]], publikigita 28-an de oktobro 1965, alirita 17-an de marto 2026</ref> [[Unesko]] en 2001 publikigis ilaron por apogi la kadron [[kadro FRESH|FRESH]], kiu celas gvidi organizontojn de lernejaj sanservoj. La iloj celiĝis unuavice por malriĉaj landoj, sed estas utilaj ankaŭ por riĉaj.<ref>{{Cite web |title=Focusing Resources on Effective School Health: a FRESH start to enhancing the quality and equity of education - World Education Forum 2000, Final Report |author= |website=UNESDOC - UNESCO Digital Library |date=2001 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000124086}}</ref> Iliaj plej emfazataj temoj estas: * [[Aidoso]] * [[Lerneja manĝigo|Nutraĵoj]] kaj [[lerneja nutrado|nutrado]] * [[Helmintoj]] kaj higieno * [[Malario]] * Perforto * [[Drogoj]], inklude [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n == Laŭ landoj == Lernejaj sanprogramoj plivastiĝas en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj. ===Maroko=== Kelkaj fakuloj trovas la statistikojn pri lerneja sano en [[Maroko]] zorgigaj. Laŭ la Eŭropa Instituto de Sansciencoj en [[Kasablanko]]: * 15% de lernejanoj (1.25 milionoj) havas kronikajn malsanojn kiel bronkan astmon, alergiojn, diabeton, anemion, epilepsion, denaskajn malsanojn, kaj kanceron. * 10% ĝis 25% de la infanaj vundoj okazas en lernejoj. * 85% de la infektoj de lernejanoj okazas en lernejoj. * 15% de la lernejanoj akiras emocian aŭ kondutan problemon, triono el tiuj gravan. * La ofteco de riskaj kondutoj estas altaj.<ref>{{cite web|last1=Institut Européen des Sciences de la Santé|title=Facts about school health in morocco|url=http://iessmaroc.com/|website=IESS Maroc|accessdate=1-an de aŭgusto 2014}} (laŭ angla Vikipedio la fonto estas misuzata)</ref> La lernejaj sanservoj tradicie fariĝas de lernejaj flegistoj, sed nun estas severa manko de kvalifikitaj lernejaj flegistoj. ===Srilanko=== La Programo por Antaŭenigo de Lerneja Sano funkcias en la plej multaj el la lernejoj de [[Srilanko]]. Ĝi estas gvidata de komuna komitato el reprezentantoj de la [[Ministerio de Edukado (Srilanko)|Ministerio de Edukado]] kaj [[Ministerio de Sano (Srilanko)|Ministerio de Sano]].<ref name="SABER"/> ===Usono=== La lernejaj sanservoj estas evoluintaj en [[Usono]]. Centrajn gvidliniojn liveras Iganta Sanon Edukeja, projekto financata de la Divizio pri Adoleskula kaj Lerneja Sano de la [[Centroj por Kontrolo kaj Preventado de Malsanoj]]. Ĝi estas celita kontraŭ ses preventeblaj kondutoj, kiuj ĉefe lerniĝas dum infaneco kaj jneco, kaj kaŭzas la plejparton de la gravaj malsanoj kaj fruaj mortoj en Usono. Tamen ĉiu [[subŝtatoj de Usono|ŝtato]] kaj [[lerneja estraro]] adoptas proprajn metodojn. == Listo de ekzemploj == * [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6] * [[Usono]] ([[Masaĉuseco]]) [https://www.mass.gov/orgs/school-health-services] * [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }} * [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html] * [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj [[adoleskanto]]j [http://www.actionhealthinc.org/] * [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161] * [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }} * [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] [[SHARP NGO]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org] ** [https://web.archive.org/web/20081023064628/http://www.schoolsandhealth.org/Pages/Country.aspx Datumbazo de Landaj Programoj pri LSN] en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj, prizorgata de [[Partnereco por Infana Evoluo]] == Notoj == [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] m0eknivfbaboy08sosyb69lst4ysscr 9480891 9480890 2026-09-23T20:43:22Z Arbarulo 135469 /* Usono */ 9480891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenanta la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]] '''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]]. ==Kialoj== Lernejaj sanservoj fondiĝis ĉar [[statistiko]]j montris, ke multaj [[lernanto]]j postrestas en sia studoprogramo nur pro fizika malviglo.<ref name=colliers/> En 1920 socialaj [[organizaĵo]]j kalkulis ke en la lernejoj de [[Broklino]], Usono, tiom da lernantoj devas ripeti jarojn, ke ili kostas la [[borough|lokan registaron]] $2,000,000 en semestro, kaj ke ĝi povus ŝpari pli ol duonon de tio per investo de nur $100,000.<ref name=colliers>{{Cite Collier's|wstitle=Schools, Medical inspection of|year=1921}}</ref> ==Strukturo== Laŭ la [[kadro FRESH]], estas grave ke lernejaj sanservoj estu gvidataj de plursektora komitato. Programoj, kiuj ne havas plursektoran gvidadon, ofte estas bremsataj de manko de kunordigo.<ref name="SABER">"What Matters Most for School Health and School Feeding: A Framework Paper". 2012. 32-33.[http://documents1.worldbank.org/curated/en/197681468331747243/pdf/799080WP0Frame0Box0379795B00PUBLIC0.pdf]</ref> ==Historio== [[Korpa ekzameno|Sanekzameno]] en lernejoj unue enkondukiĝis de [[Francujo]] en 1886. Ĝian ekzemplon sekvis [[Belgujo]], [[Usono]], [[Hungarujo]], [[Ĉilio]], [[Germanujo]] kaj [[Britujo]].<ref name=colliers/><ref>{{cite book|last1=Meckel|first1=Richard|title=Classrooms and Clinics: Urban Schools and the Protection and Promotion of Child Health, 1870-1930|date=2013|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-0-8135-6239-1}}</ref> Publikigaĵo de la [[katolika]] [[Dua Vatikana Koncilio]] enn 1965 asertis ke "zorg[ado] pri la sano de la lernantoj" estas grava tasko por la [[ŝtato]] kadre de infana lerneja edukado.<ref>[[Sankta Seĝo]], [https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decl_19651028_gravissimum-educationis_en.html Declaration on Christian Education], sekcio 6, [[Dua Vatikana Koncilio]], publikigita 28-an de oktobro 1965, alirita 17-an de marto 2026</ref> [[Unesko]] en 2001 publikigis ilaron por apogi la kadron [[kadro FRESH|FRESH]], kiu celas gvidi organizontojn de lernejaj sanservoj. La iloj celiĝis unuavice por malriĉaj landoj, sed estas utilaj ankaŭ por riĉaj.<ref>{{Cite web |title=Focusing Resources on Effective School Health: a FRESH start to enhancing the quality and equity of education - World Education Forum 2000, Final Report |author= |website=UNESDOC - UNESCO Digital Library |date=2001 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000124086}}</ref> Iliaj plej emfazataj temoj estas: * [[Aidoso]] * [[Lerneja manĝigo|Nutraĵoj]] kaj [[lerneja nutrado|nutrado]] * [[Helmintoj]] kaj higieno * [[Malario]] * Perforto * [[Drogoj]], inklude [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n == Laŭ landoj == Lernejaj sanprogramoj plivastiĝas en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj. ===Maroko=== Kelkaj fakuloj trovas la statistikojn pri lerneja sano en [[Maroko]] zorgigaj. Laŭ la Eŭropa Instituto de Sansciencoj en [[Kasablanko]]: * 15% de lernejanoj (1.25 milionoj) havas kronikajn malsanojn kiel bronkan astmon, alergiojn, diabeton, anemion, epilepsion, denaskajn malsanojn, kaj kanceron. * 10% ĝis 25% de la infanaj vundoj okazas en lernejoj. * 85% de la infektoj de lernejanoj okazas en lernejoj. * 15% de la lernejanoj akiras emocian aŭ kondutan problemon, triono el tiuj gravan. * La ofteco de riskaj kondutoj estas altaj.<ref>{{cite web|last1=Institut Européen des Sciences de la Santé|title=Facts about school health in morocco|url=http://iessmaroc.com/|website=IESS Maroc|accessdate=1-an de aŭgusto 2014}} (laŭ angla Vikipedio la fonto estas misuzata)</ref> La lernejaj sanservoj tradicie fariĝas de lernejaj flegistoj, sed nun estas severa manko de kvalifikitaj lernejaj flegistoj. ===Srilanko=== La Programo por Antaŭenigo de Lerneja Sano funkcias en la plej multaj el la lernejoj de [[Srilanko]]. Ĝi estas gvidata de komuna komitato el reprezentantoj de la [[Ministerio de Edukado (Srilanko)|Ministerio de Edukado]] kaj [[Ministerio de Sano (Srilanko)|Ministerio de Sano]].<ref name="SABER"/> ===Usono=== La lernejaj sanservoj estas evoluintaj en [[Usono]]. Centrajn gvidliniojn liveras Iganta Sanon Edukeja, projekto financata de la Divizio pri Adoleskula kaj Lerneja Sano de la [[Centroj por Kontrolo kaj Preventado de Malsanoj]]. Ĝi estas celita kontraŭ ses preventeblaj kondutoj, kiuj ĉefe lerniĝas dum infaneco kaj juneco, kaj kaŭzas la plejparton de la gravaj malsanoj kaj fruaj mortoj en Usono. Tamen ĉiu [[subŝtatoj de Usono|ŝtato]] kaj [[lerneja estraro]] adoptas proprajn metodojn. == Listo de ekzemploj == * [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6] * [[Usono]] ([[Masaĉuseco]]) [https://www.mass.gov/orgs/school-health-services] * [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }} * [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html] * [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj [[adoleskanto]]j [http://www.actionhealthinc.org/] * [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161] * [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }} * [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] [[SHARP NGO]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org] ** [https://web.archive.org/web/20081023064628/http://www.schoolsandhealth.org/Pages/Country.aspx Datumbazo de Landaj Programoj pri LSN] en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj, prizorgata de [[Partnereco por Infana Evoluo]] == Notoj == [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] gofdmrwdeu5z8f2cpljeispvmlc9mwn 9480892 9480891 2026-09-23T20:43:38Z Arbarulo 135469 /* Listo de ekzemploj */ 9480892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenanta la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]] '''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]]. ==Kialoj== Lernejaj sanservoj fondiĝis ĉar [[statistiko]]j montris, ke multaj [[lernanto]]j postrestas en sia studoprogramo nur pro fizika malviglo.<ref name=colliers/> En 1920 socialaj [[organizaĵo]]j kalkulis ke en la lernejoj de [[Broklino]], Usono, tiom da lernantoj devas ripeti jarojn, ke ili kostas la [[borough|lokan registaron]] $2,000,000 en semestro, kaj ke ĝi povus ŝpari pli ol duonon de tio per investo de nur $100,000.<ref name=colliers>{{Cite Collier's|wstitle=Schools, Medical inspection of|year=1921}}</ref> ==Strukturo== Laŭ la [[kadro FRESH]], estas grave ke lernejaj sanservoj estu gvidataj de plursektora komitato. Programoj, kiuj ne havas plursektoran gvidadon, ofte estas bremsataj de manko de kunordigo.<ref name="SABER">"What Matters Most for School Health and School Feeding: A Framework Paper". 2012. 32-33.[http://documents1.worldbank.org/curated/en/197681468331747243/pdf/799080WP0Frame0Box0379795B00PUBLIC0.pdf]</ref> ==Historio== [[Korpa ekzameno|Sanekzameno]] en lernejoj unue enkondukiĝis de [[Francujo]] en 1886. Ĝian ekzemplon sekvis [[Belgujo]], [[Usono]], [[Hungarujo]], [[Ĉilio]], [[Germanujo]] kaj [[Britujo]].<ref name=colliers/><ref>{{cite book|last1=Meckel|first1=Richard|title=Classrooms and Clinics: Urban Schools and the Protection and Promotion of Child Health, 1870-1930|date=2013|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-0-8135-6239-1}}</ref> Publikigaĵo de la [[katolika]] [[Dua Vatikana Koncilio]] enn 1965 asertis ke "zorg[ado] pri la sano de la lernantoj" estas grava tasko por la [[ŝtato]] kadre de infana lerneja edukado.<ref>[[Sankta Seĝo]], [https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decl_19651028_gravissimum-educationis_en.html Declaration on Christian Education], sekcio 6, [[Dua Vatikana Koncilio]], publikigita 28-an de oktobro 1965, alirita 17-an de marto 2026</ref> [[Unesko]] en 2001 publikigis ilaron por apogi la kadron [[kadro FRESH|FRESH]], kiu celas gvidi organizontojn de lernejaj sanservoj. La iloj celiĝis unuavice por malriĉaj landoj, sed estas utilaj ankaŭ por riĉaj.<ref>{{Cite web |title=Focusing Resources on Effective School Health: a FRESH start to enhancing the quality and equity of education - World Education Forum 2000, Final Report |author= |website=UNESDOC - UNESCO Digital Library |date=2001 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000124086}}</ref> Iliaj plej emfazataj temoj estas: * [[Aidoso]] * [[Lerneja manĝigo|Nutraĵoj]] kaj [[lerneja nutrado|nutrado]] * [[Helmintoj]] kaj higieno * [[Malario]] * Perforto * [[Drogoj]], inklude [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n == Laŭ landoj == Lernejaj sanprogramoj plivastiĝas en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj. ===Maroko=== Kelkaj fakuloj trovas la statistikojn pri lerneja sano en [[Maroko]] zorgigaj. Laŭ la Eŭropa Instituto de Sansciencoj en [[Kasablanko]]: * 15% de lernejanoj (1.25 milionoj) havas kronikajn malsanojn kiel bronkan astmon, alergiojn, diabeton, anemion, epilepsion, denaskajn malsanojn, kaj kanceron. * 10% ĝis 25% de la infanaj vundoj okazas en lernejoj. * 85% de la infektoj de lernejanoj okazas en lernejoj. * 15% de la lernejanoj akiras emocian aŭ kondutan problemon, triono el tiuj gravan. * La ofteco de riskaj kondutoj estas altaj.<ref>{{cite web|last1=Institut Européen des Sciences de la Santé|title=Facts about school health in morocco|url=http://iessmaroc.com/|website=IESS Maroc|accessdate=1-an de aŭgusto 2014}} (laŭ angla Vikipedio la fonto estas misuzata)</ref> La lernejaj sanservoj tradicie fariĝas de lernejaj flegistoj, sed nun estas severa manko de kvalifikitaj lernejaj flegistoj. ===Srilanko=== La Programo por Antaŭenigo de Lerneja Sano funkcias en la plej multaj el la lernejoj de [[Srilanko]]. Ĝi estas gvidata de komuna komitato el reprezentantoj de la [[Ministerio de Edukado (Srilanko)|Ministerio de Edukado]] kaj [[Ministerio de Sano (Srilanko)|Ministerio de Sano]].<ref name="SABER"/> ===Usono=== La lernejaj sanservoj estas evoluintaj en [[Usono]]. Centrajn gvidliniojn liveras Iganta Sanon Edukeja, projekto financata de la Divizio pri Adoleskula kaj Lerneja Sano de la [[Centroj por Kontrolo kaj Preventado de Malsanoj]]. Ĝi estas celita kontraŭ ses preventeblaj kondutoj, kiuj ĉefe lerniĝas dum infaneco kaj juneco, kaj kaŭzas la plejparton de la gravaj malsanoj kaj fruaj mortoj en Usono. Tamen ĉiu [[subŝtatoj de Usono|ŝtato]] kaj [[lerneja estraro]] adoptas proprajn metodojn. == Listo de ekzemploj == * [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6] * [[Usono]] ([[Masaĉuseco]]) [https://www.mass.gov/orgs/school-health-services] * [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }} * [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html] * [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj [[adoleskanto]]j [http://www.actionhealthinc.org/] * [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161] * [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }} * [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] [[SHARP NGO]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org] * [https://web.archive.org/web/20081023064628/http://www.schoolsandhealth.org/Pages/Country.aspx Datumbazo de Landaj Programoj pri LSN] en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj, prizorgata de [[Partnereco por Infana Evoluo]] == Notoj == [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] iwwm5k7i6ckjotcr7mlsb681bnz3lnc 9480894 9480892 2026-09-23T20:49:50Z Arbarulo 135469 9480894 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenanta la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]] '''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]]. ==Kialoj== Lernejaj sanservoj fondiĝis ĉar [[statistiko]]j montris, ke multaj [[lernanto]]j postrestas en sia studoprogramo nur pro fizika malviglo.<ref name=colliers/> En 1920 socialaj [[organizaĵo]]j kalkulis ke en la lernejoj de [[Broklino]], Usono, tiom da lernantoj devas ripeti jarojn, ke ili kostas la [[borough|lokan registaron]] $2,000,000 en semestro, kaj ke ĝi povus ŝpari pli ol duonon de tio per investo de nur $100,000.<ref name=colliers>Reynolds, Francis J., ed. (1921). "Schools, Medical inspection of" . Collier's New Encyclopedia. New York: P. F. Collier & Son Company.</ref> ==Strukturo== Laŭ la [[kadro FRESH]], estas grave ke lernejaj sanservoj estu gvidataj de plursektora komitato. Programoj, kiuj ne havas plursektoran gvidadon, ofte estas bremsataj de manko de kunordigo.<ref name="SABER">"What Matters Most for School Health and School Feeding: A Framework Paper". 2012. 32-33.[http://documents1.worldbank.org/curated/en/197681468331747243/pdf/799080WP0Frame0Box0379795B00PUBLIC0.pdf]</ref> ==Historio== [[Korpa ekzameno|Sanekzameno]] en lernejoj unue enkondukiĝis de [[Francujo]] en 1886. Ĝian ekzemplon sekvis [[Belgujo]], [[Usono]], [[Hungarujo]], [[Ĉilio]], [[Germanujo]] kaj [[Britujo]].<ref name=colliers/><ref>{{cite book|last1=Meckel|first1=Richard|title=Classrooms and Clinics: Urban Schools and the Protection and Promotion of Child Health, 1870-1930|date=2013|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-0-8135-6239-1}}</ref> Publikigaĵo de la [[katolika]] [[Dua Vatikana Koncilio]] enn 1965 asertis ke "zorg[ado] pri la sano de la lernantoj" estas grava tasko por la [[ŝtato]] kadre de infana lerneja edukado.<ref>[[Sankta Seĝo]], [https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_decl_19651028_gravissimum-educationis_en.html Declaration on Christian Education], sekcio 6, [[Dua Vatikana Koncilio]], publikigita 28-an de oktobro 1965, alirita 17-an de marto 2026</ref> [[Unesko]] en 2001 publikigis ilaron por apogi la kadron [[kadro FRESH|FRESH]], kiu celas gvidi organizontojn de lernejaj sanservoj. La iloj celiĝis unuavice por malriĉaj landoj, sed estas utilaj ankaŭ por riĉaj.<ref>{{Cite web |title=Focusing Resources on Effective School Health: a FRESH start to enhancing the quality and equity of education - World Education Forum 2000, Final Report |author= |website=UNESDOC - UNESCO Digital Library |date=2001 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000124086}}</ref> Iliaj plej emfazataj temoj estas: * [[Aidoso]] * [[Lerneja manĝigo|Nutraĵoj]] kaj [[lerneja nutrado|nutrado]] * [[Helmintoj]] kaj higieno * [[Malario]] * Perforto * [[Drogoj]], inklude [[tabako]]n kaj [[alkoholo]]n == Laŭ landoj == Lernejaj sanprogramoj plivastiĝas en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj. ===Maroko=== Kelkaj fakuloj trovas la statistikojn pri lerneja sano en [[Maroko]] zorgigaj. Laŭ la Eŭropa Instituto de Sansciencoj en [[Kasablanko]]: * 15% de lernejanoj (1.25 milionoj) havas kronikajn malsanojn kiel bronkan astmon, alergiojn, diabeton, anemion, epilepsion, denaskajn malsanojn, kaj kanceron. * 10% ĝis 25% de la infanaj vundoj okazas en lernejoj. * 85% de la infektoj de lernejanoj okazas en lernejoj. * 15% de la lernejanoj akiras emocian aŭ kondutan problemon, triono el tiuj gravan. * La ofteco de riskaj kondutoj estas altaj.<ref>{{cite web|last1=Institut Européen des Sciences de la Santé|title=Facts about school health in morocco|url=http://iessmaroc.com/|website=IESS Maroc|accessdate=1-an de aŭgusto 2014}} (laŭ angla Vikipedio la fonto estas misuzata)</ref> La lernejaj sanservoj tradicie fariĝas de lernejaj flegistoj, sed nun estas severa manko de kvalifikitaj lernejaj flegistoj. ===Srilanko=== La Programo por Antaŭenigo de Lerneja Sano funkcias en la plej multaj el la lernejoj de [[Srilanko]]. Ĝi estas gvidata de komuna komitato el reprezentantoj de la [[Ministerio de Sano (Srilanko)|Ministerio de Sano]] kaj [[Ministerio de Edukado (Srilanko)|Ministerio de Edukado]].<ref name="SABER"/> ===Usono=== La lernejaj sanservoj estas evoluintaj en [[Usono]]. Centrajn gvidliniojn liveras Iganta Sanon Edukeja, projekto financata de la Divizio pri Adoleskula kaj Lerneja Sano de la [[Centroj por Kontrolo kaj Preventado de Malsanoj]]. Ĝi estas celita kontraŭ ses preventeblaj kondutoj, kiuj ĉefe lerniĝas dum infaneco kaj juneco, kaj kaŭzas la plejparton de la gravaj malsanoj kaj fruaj mortoj en Usono. Tamen ĉiu [[subŝtatoj de Usono|ŝtato]] kaj [[lerneja estraro]] adoptas proprajn metodojn. == Listo de ekzemploj == * [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6] * [[Usono]] ([[Masaĉuseco]]) [https://www.mass.gov/orgs/school-health-services] * [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }} * [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html] * [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj [[adoleskanto]]j [http://www.actionhealthinc.org/] * [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161] * [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }} * [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] [[SHARP NGO]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org] * [https://web.archive.org/web/20081023064628/http://www.schoolsandhealth.org/Pages/Country.aspx Datumbazo de Landaj Programoj pri LSN] en malriĉaj kaj mezriĉaj landoj, prizorgata de [[Partnereco por Infana Evoluo]] == Notoj == [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] sujri8t4do7dh74bpw80qd5xkl106dh Amonia sulfito 0 529722 9480827 8736036 2026-09-23T15:58:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480827 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia sulfito'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium_sulfite.svg|250ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la amonia sulfito''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium-sulfite-3D-balls.png|300ra]] |- style="background: #efefef; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la amonia sulfito''' |- ||[[Kemia formulo]]||'''|<big><center>'''(NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SO<sub>3</sub></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=10196-04-0 10196-04-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.23404.html 23404] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/25041 25041] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkoloraj higroskopaj<br />kristaloj |- |[[Molmaso]]||116.14 g/mol g mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||[H][N+]([H])([H])[H].[H][N+]<br />([H])([H])[H].O=S([O-])[O-] |- |[[Denseco]]||1,41 g/cm<sup>3</sup> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.515}} |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|65}} ({{GdF|149}}; 338 K)<br />malkomponiĝas |- |[[Solvebleco|Solvebleco:Akvo]]|| * 35 g/100 mL * 32.4g/100mL sub {{GdC|0}} * 60.4g/100mL sub {{GdC}} |- |[[Solvebleco]]||Nesolvebla en [[acetono]]<br />kaj [[alkoholo]] |- |[[Ekflama temperaturo]]||Ne bruliva |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R31|R31]], [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]], |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]], [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|305+351+338}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia sulfito''' aŭ <big>'''(NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SO<sub>3</sub>'''</big> estas neorganika salo rezultanta el reakcio inter la [[amonia hidroksido]] kaj [[sulfita acido]]. Amonia sulfito estas forta reduktagento, kaj liverigas [[sulfura duoksido|sulfuran duoksidon]] kaj nitrogenajn oksidojn kiam varmigita ĝis malkomponiĝo inter {{GdC|60}} kaj {{GdC|70}}. En akvo, ĝi estigas bazan reakcion, pro tio ke la anjono SO<sub>3</sub><sup>2−</sup> estas konjuga bazo de malforta acido. == Uzoj == Amonia sulfito estas ĉefe uzata kiel konservanto kaj [[pesticido]] en [[agrikulturo]]; kiel plilongiga kaj ondiga hararagento; en [[medicino]], kiel metala lubrikiganto, eksplodaĵo, fotografio kaj kiel reakcianto en laboratorioj. Produktoj surbaze de [[natrio]] estis anstataŭitaj de amoniaj derivaĵoj pro la detruiga naturo de la [[natria hidroksido]] rilate al hararo. Kiel lubrikanto, amonia sulfito uzatas por malpliigi frotadon, konservado de malalta temperaturo, kaj forigo de mapuraĵoj el la metaloj. La plej ordinara nutroprodukto kun amonia sulfito estas la [[Karamelo|karamela]] kolorigilo. Laŭ "Usona Administraro pri Nutraĵoj kaj Drogoj" (FDA), karamelaj kolorigiloj enhavas amonian, [[kalia sulfito|kalian]] kaj [[natria sulfito|natrian sulfitojn]]. Amonia sulfito uzatas kiel reduktagento en fotografio. Kiam fotografiaj filmoj disvolviĝas, amonia sulfito povasestis unu el la reduktagentoj uzataj por disvolvi la negativon. Ĝi same uzatas en brikofabrikejoj. La brikoj faritaj per uzo de amonia sulfito estas ĉefe uzataj kiel interna garnaĵo por altaj fornoj. Amonia sulfito ofte uzatas en gaslaviloj. La amonia sulfito reakcias kun acidaj specimenoj el la aero kiel reduktagento. La aero reduktiĝas al pli neŭtrala [[pH (kemia parametro)|ph]] kaj tio iĝas ĝin malpli damaĝa al la medio. == Reakcioj == Amonia sulfito estiĝas per saturita akvosolvaĵo de [[amoniako]] kun [[sulfita acido]]: <big> <center> <math>\mathsf{2\;NH_3 + SO_2 + H_2O \ \xrightarrow{}\ (NH_4)_2SO_3 }</math> </big> </center> La anhidra salo de amonia sulfito prepareblas per vakua sekiĝo: <big> <center> <math>\mathsf{(NH_4)_2SO_3\cdot H_2O \ \xrightarrow[vacuum]{20^oC}\ (NH_4)_2SO_3 + H_2O \uparrow}</math> </big> </center> Kiam varmigita, amonia sulfito fariĝas kristaleca amonio bisulfito: <big> <center> <math>\mathsf{(NH_4)_2SO_3\cdot H_2O \ \xrightarrow{60^oC}\ NH_4HSO_3 + NH_3 + H_2O }</math> </big> </center> Amonia sulfito iom post iom oksidiĝas al [[amonia sulfato]] pro la atmosfera [[oksigeno]] <big> <center> <math>\mathsf{2\;(NH_4)_2SO_3+ O_2 \ \xrightarrow{}\ 2\;(NH_4)_2SO_4 }</math> </big> </center> En diluitaj acidosolvaĵoj amonia sulfito malkomponiĝas en amonia acidosalo, [[sulfura duoksido]] kaj akvo. <big> <center> <math>\mathsf{(NH_4)_2SO_3+ 2\;HCl \ \xrightarrow{}\ 2\;NH_4Cl + SO_2\uparrow + H_2O }</math> </big> </center> == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=hAoKEHpyu6wC&pg=PA55&dq=%22ammonium+sulfite%22+chemistry&hl=en&sa=X&ved=0CCMQ6AEwAWoVChMIzNTCifXpxgIVhRSQCh2E2QUR#v=onepage&q=%22ammonium%20sulfite%22%20chemistry&f=false Sittig's Handbook of Pesticides and Agricultural Chemicals], Stanley A. Greene * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search2/r?dbs+hsdb:@term+@rn+@rel+10196-04-0 Datumbanko por Damaĝaj Substancoj] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://books.google.com.br/books?id=4IPE8Pjhm8UC&pg=RA1-PA1100&dq=%22ammonium+sulfite%22+chemistry&hl=en&sa=X&ved=0CDMQ6AEwBGoVChMIzNTCifXpxgIVhRSQCh2E2QUR#v=onepage&q=%22ammonium%20sulfite%22%20chemistry&f=false Hazardous Materials: Emergency Action Data], Charles R. Foden, Jack L. Weddell * [https://books.google.com.br/books?id=N1YSzfPUY4IC&pg=PA422&dq=%22ammonium+sulfite%22+chemistry&hl=en&sa=X&ved=0CC4Q6AEwA2oVChMIzNTCifXpxgIVhRSQCh2E2QUR#v=onepage&q=%22ammonium%20sulfite%22%20chemistry&f=false Handbook of Industrial Toxicology and Hazardous Materials], Nicholas P. Cheremisinoff * [https://books.google.com.br/books?id=XHfRBQAAQBAJ&pg=PA126&dq=%22ammonium+sulfite%22+chemistry&hl=en&sa=X&ved=0CDoQ6AEwBWoVChMIzNTCifXpxgIVhRSQCh2E2QUR#v=onepage&q=%22ammonium%20sulfite%22%20chemistry&f=false Hazardous Materials Chemistry for Emergency Responders, Third Edition], Robert Burke {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Reduktiloj]] meh0r1af97iix1dj0z69lnu33qy7uqw Amonia bisulfito 0 529919 9480820 9372506 2026-09-23T15:44:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480820 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia bisulfito'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium-2D.svg|100ra]] [[Dosiero:Bisulfite.png|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Amonia bisulfito''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium-3D-balls.png|100ra]] [[Dosiero:Bisulfite-S-H-tautomer-3D-balls.png|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Amonia bisulfito''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Alternativa(j) nomo(j) |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Hidrogena sulfito de amonio |- ||[[Kemia formulo]]||'''|<big><center>'''NH<sub>4</sub>HSO<sub>3</sub></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=10192-30-0 10192-30-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8617070.html 8617070] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10441651 10441651] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Senkoloraj aŭ flavaj kristaloj |- |[[Molmaso]]||99.1096 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||[S](=O)(=O)[O-].[NH4+] |- |[[Denseco]]||2.03 sub {{GdF|68}} 1.40 (72% akvosolvaĵo) g/cm<sup>3</sup> (likva) |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|−30}} |- |[[Solvebleco|Solvebleco:Akvo]]||Solvebla |- |[[Ekflama temperaturo]]||Ne bruliva |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hydrite.com/Files/resources/Specialty-Chemicals/SO0094SDS.pdf |titolo=Safety Data Sheet |alirdato=2017-06-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160910120614/http://www.hydrite.com/Files/resources/Specialty-Chemicals/SO0094SDS.pdf |arkivdato=2016-09-10 }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|290|314|315|318}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|234|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|363|391}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia bisulfito''', '''bisulfito de amonio''' aŭ <big>'''NH<sub>4</sub>HSO<sub>3</sub>'''</big> estas neorganika salo rezultanta el nekompleta reakcio inter la [[amoniako]] kaj [[sulfita acido]]. Amonia bisulfito estas blanka kristala solido, tamen, ordinare amonia bisulfito estas komerce trovata en akvosolvaĵo 60%. Ĝi uzatas por forigo de oksigeno el reziduaj akvoj kaj akvotuboj. Amonia bisulfito estas redukta blankiga agento. Ĝi reduktas karbonilajn kaj alkoholajn grupojn, kiuj funkcias kiel kolorigiloj por la substancoj. Ĝi uzatas en mekanika blankigilo por paperpulpo, [[kotono]], [[lano]] kaj [[kaolino]]. Aldonaj aplikoj inkluzivas ĝin kiel konservaĵo aŭ antioksidanto kaj agento por hararondigo. Amonia bisulfito uzatas en industrio por procezado de ledotanado, nutrado kaj fabrikado de trinkaĵoj, gaspurigado, akvotraktado por forigo de klorotroo, tekstila kaj pulpa procezado, krom aliaj. Ĝi estas reduktagento en kemia manufakturado. Ĝi estas alternativo al [[sulfura duoksido]] kiu uzatas en ekipaĵo-sterilizado. == Reakcioj == Amonia bisulfito reakcias kun [[oksigeno]] per estigo de [[amonia sulfato]] kaj [[sulfata acido]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=qTfNZZRO758C&pg=PA276&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAmoVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Corrosion in the Petrochemical Industry], Linda Garverick</ref>. <big> <center> <math>\mathsf{2\;NH_4HSO_3 + O_2 \ \xrightarrow\ (NH_4)_2SO_4 + H_2SO_4}</math> </big> </center> {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |- |colspan="4" style="text-align: center;"|Biologie, [[citozino]] konvertiĝas en [[uracilo]]n<ref>[https://books.google.com.br/books?id=BBLRUI4aHhkC&pg=PT857&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CFsQ6AEwB2oVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics],Carl A. Burtis,Edward R. Ashwood,David E. Bruns</ref> per traktado kun "natria bisulfito" kaj "amonia bisulfito": |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Cytosine_chemical_structure.png|80ra]]||<center>Konvertado de [[citozino]] al [[uracilo]] tra bisulfita perado.||<center>[[Dosiero:Uracil.svg|80ra]] |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Citozino]]||<center>Amonia bisulfito||<center>[[Uracilo]] |} == Literaturo == * [http://www.chemicalland21.com/industrialchem/inorganic/AMMONIUM%20BISULFITE.htm ChemicalLand21] * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+486 Toxnet] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://books.google.com.br/books?id=AYjFoLCNHYUC&pg=PA1248&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAGoVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Kent and Riegel's Handbook of Industrial Chemistry and Biotechnology], James A. Kent * [https://books.google.com.br/books?id=4ewS-AqdCM0C&pg=PA68&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDsQ6AEwA2oVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Wiley Guide to Chemical Incompatibilities], Richard P. Pohanish, Stanley A. Greene * [https://books.google.com.br/books?id=4IPE8Pjhm8UC&pg=PA9082-IA1&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CEQQ6AEwBGoVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Hazardous Materials: Emergency Action Data], Charles R. Foden,Jack L. Weddell {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Reduktiloj]] 9mpocntfw5bgk9xn1bc9cg791f1dyxd Amonia alginato 0 530495 9480819 9245186 2026-09-23T15:42:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480819 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia alginato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium-2D.svg|100px]] [[Dosiero:Alginat.svg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br>Amonia alginato''' |- ||[[Kemia formulo]]||'''|<big><center>'''NH<sub>4</sub>C<sub>6</sub>H<sub>7</sub>O<sub>6</sub></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=9005-34-9 9005-34-9] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/135314377 135314377] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Okazas kiel blanka kaj<br>flavecaj brunaj filamentaj,<br>grenaj aŭ polvoformaj |- |Nutroaldonaĵo||E403 |- |[[Molmaso]]||193.16 g |- |[[Solvebleco]]|| * [[Akvo]]:Solvebla * [[Etanolo]]: nesolvebla * [[Acetono]]: solvebla<ref>[http://www.iroalginate.com/property.htm Alginate industry]</ref> |- |[[Solvebleco|Nesolvebleco]]|| * [[Duetila etero|Etero]]: nesolvebla * [[Kloroformo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|318|232}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|280|302+352|305+351+338|310|321|332+313|363}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo ({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia alginato''', '''alginato de amonio''' aŭ <big>'''NH<sub>4</sub>C<sub>6</sub>H<sub>7</sub>O<sub>6</sub>'''</big> estas kemia substanco surbaze de [[ekstraktaĵo]]j de brunaj algoj, aŭ rezultanta el reakcio inter la alginata acido kaj [[amoniako]] sub adekvataj agentoj [[pH (kemia parametro)|pH kontrolaj]]. Ĝi dissolviĝas en akvo estigante viskozecan, koloidan solvaĵon. Ĝi estas nesolvebla en [[kloroformo]], [[duetila etero|etero]] kaj alkoholaj solvaĵoj pli altaj ol 30% en pezo. Amonia alginato estas senodora kaj sengusta. Ĝi ne neakordigeblas kun oksidigagentoj, fortaj acidoj kaj alkaloj. == Literaturo == * [http://www.fao.org/docrep/w6355e/w6355e06.htm Fao] * [https://books.google.com.br/books?id=k7Mk7-SUIKkC&pg=PA26&dq=ammonium+alginate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMIjJjyp9-LxwIVgakeCh0BiAk-#v=onepage&q=ammonium%20alginate&f=false Food Chemicals Codex] * [https://books.google.com.br/books?id=7Psr1QmRDBcC&pg=PA5&dq=ammonium+alginate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDIQ6AEwA2oVChMIjJjyp9-LxwIVgakeCh0BiAk-#v=onepage&q=ammonium%20alginate&f=falseCompendium of Food Additive Specifications: Addendum 1, Edição 52] * [https://books.google.com.br/books?id=iNzG8PoyW4AC&pg=PA63&dq=ammonium+alginate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CEAQ6AEwBWoVChMIjJjyp9-LxwIVgakeCh0BiAk-#v=onepage&q=ammonium%20alginate&f=false Encyclopedia of Food and Color Additives, Volume 1], George A. Burdock * [https://web.archive.org/web/20130609012017/http://www.fda.gov/Food/IngredientsPackagingLabeling/GRAS/SCOGS/ucm260857.htm FDA] * [http://www.iroalginate.com/alginate.htm Alginate Industry] * [http://pubs.rsc.org/en/Content/ArticleLanding/2014/CC/c3cc47232a#!divAbstract Publishing] == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] ryzdvs4w8wx3r8dlydxjy25xontqx1j Amonia heksafluoro-galiumato 0 530742 9480823 9008448 2026-09-23T15:48:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480823 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia heksafluora galiato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium hexafluorogallate.svg|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la<br>Amonia heksafluora galiato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium hexafluorogallate3D.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br>Amonia heksafluora galiato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Alternativa(j) nomo(j) |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Heksafluora galiumato de amonio * Amonia heksafluora galiumato |- |[[Kemia formulo]]||(NH<sub>4</sub>)<sub>3</sub>GaF<sub>6</sub> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=14639-94-2 14639-94-2] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/57348533 57348533] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Senkoloraj kristaloj |- |[[Molmaso]]||237.83 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Solvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|06}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|314}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|280|305+351+338|310}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia heksafluora galiato''', '''heksafluora galiato (III) de amonio''' aŭ <big>'''(NH<sub>4</sub>)<sub>3</sub>GaF<sub>6</sub>'''</big> estas neorganika salo el [[fluoro]], [[galio]] kaj [[amoniako]] rezultanta el reakcio inter la "galia hidroksido" [(Ga(OH)<sub>3</sub>], [[fluorida acido|HF]] kaj [[amonia fluorido|NH<sub>4</sub>F]].<ref>[http://www.drugfuture.com/chemdata/ammonium-hexafluorogallate.html DrugFuture]</ref> Varmigo de amonia heksafluora galiato kun aero estigas Ga<sub>2</sub>O<sub>3</sub>. Same kiel la amonia heksafluora indiato [NH<sub>4</sub>]<sub>3</sub>InF<sub>6</sub>] ĝi okazas laŭ du polimorfaj strukturoj, t. e., iu [[Tetragona kristalsistemo|kvarlatera kristala sistemo]] kaj alia [[Kuba kristalsistemo|kuboformata]] kun alta temperaturo kiu transformiĝas reinversigeble.<ref>[http://easychem.org/en/subst-ref/?keyword=Hexafluorogallate&langMode=&langs=&brutto= CharChem]</ref> Ĝi malkomponiĝas unue al amonia kvarfluora galiato aŭ NH<sub>4</sub>GaF<sub>4</sub> kaj finfine al γ-galia fluorido. Plua varmigo konvertas la galian fluoridon en la ordinaran heksagona formo de la trifluoridoj. La struktura interrilato de la komponaĵo estas diskutebla, tamen ĝi estas komparata al tiu de la aluminiaj analogaĵoj. Amonia heksafluorogaliato malkomponiĝas sub vakuo en malsamaj produktoj depende de la temperaturo: <big> <center> '''<math>\mathsf{(NH_4)_3GaF_6 \xrightarrow{220^oC} \;Ga(NH_2)F_2 \xrightarrow{400^oC} \;Ga(NH)F}</math>''' </center> </big> Heksafluoragaliato de amonio same povas malkomponiĝi per estigo de galia fluorido (GaF<sub>3</sub>), <big> <center> '''<math>\mathsf{(NH_4)_3GaF_6 \xrightarrow{varmo} GaF_3 + 3 HF \uparrow + 3\;NH_3 \uparrow}</math>''' </center> </big> == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022459673800271 ScienceDirect] * [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1551-2916.2004.01814.x/abstract Wiley Online Library] * [http://easychem.org/en/subst-ref/?id=3660&langs=* EasyChem] * [http://www.druglead.com/cds/ammonium-hexafluorogallate.html DrugLead] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB72078576.htm Chemical book] * [https://books.google.com.br/books?id=0fT4wfhF1AsC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=ammonium+hexafluorogallate+chemical+formula&source=bl&ots=ECPW0ZrA0x&sig=OH5uCwH2hD9vl1c7jOMs5E4rPy0&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCMQ6AEwAWoVChMIge3EvMiVxwIVxY6QCh3pXA38#v=onepage&q=ammonium%20hexafluorogallate%20chemical%20formula&f=false Handbook of Inorganic Compounds], Dale L. Perry * [https://web.archive.org/web/20160308060437/http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/14639-94-2 Toxnet] * [http://easychem.org/ru/subst-ref/?cat=35&pg=27 EasyChem] * [https://books.google.com.br/books?id=hu2SHm9cQs8C&pg=PA80&dq=%22ammonium+hexafluorogallate%22&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CC4Q6AEwAmoVChMIl9mH8NmVxwIVBI6QCh3VwgBR#v=onepage&q=%22ammonium%20hexafluorogallate%22&f=false Substance name section (part 1)...v.2. Substance name section (part 2)...v.3 ...], United States' Environmental Protection Agency. Office of Toxic Substances * [https://books.google.com.br/books?id=Yl73OfrHAAIC&pg=PA79&dq=%22ammonium+hexafluorogallate%22&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDUQ6AEwA2oVChMIl9mH8NmVxwIVBI6QCh3VwgBR#v=onepage&q=%22ammonium%20hexafluorogallate%22&f=false Handbook of Dangerous Properties of Inorganic And Organic Substances in ...], Ya. M. Grushko * [http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ic700604s ACS Publications] {{Div col end}} {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] l53xe2tpeaek05cy3w9vojtxjoc69j5 Amonia pikrato 0 530799 9480826 9463959 2026-09-23T15:57:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480826 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia pikrato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:NH4%2B.svg|80ra]] [[Dosiero:Pikrat-Anion.svg|150ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Amonia pikrato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Dunnite_3d_model.png|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br />Amonia pikrato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Dunito * Karbazoato de amonio * Eksplodaĵo D * Pikratolo |- |[[Aspekto]]||Flavaj aŭ ruĝaj kristaloj |- |[[Kemia formulo]]||'''<big><center>C<sub>6</sub>H<sub>2</sub>O(NO<sub>2</sub>)<sub>3</sub>NH<sub>4</sub>'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=131-74-8 131-74-8] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/8577 8577] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8259.html 8259] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||246.14 g•mol−1 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||C1=C(C=C(C(=C1[N+]<br />(=O)[O-])[O-])[N+](=O)[O-])<br />[N+](=O)[O-].[NH4+] |- |[[Denseco]]||1.719[1] g/cm<sup>3</sup> |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|265}} ({{GdF|509}}; 538 K) |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:10 g/L ({{GdC|20}}) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R3|R3]] [[Listo da R-Deklaroj#R23/24/25|R23/24/25]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S(S1/2)|S(S1/2)]] [[Listo da S-Deklaroj#S28|S28]]<br />[[Listo da S-Deklaroj#S35|S35]] [[Listo da S-Deklaroj#S37|S37]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|E|T|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/ammonium_picrate#section=Safety-and-Hazards Pubchem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|01|06}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|201|315|317|319|402|412|}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|230|240|250|261|264|270|272|273|280|302|302+352|305+351+338|301+312|332+313|333+313|337+313|362|363|370+380|372|373|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia pikrato''', '''pikrato de amonio''' aŭ <big>'''C<sub>6</sub>H<sub>2</sub>O(NO<sub>2</sub>)<sub>3</sub>NH<sub>4</sub>'''</big> estas eksplodema salo rezultanta el kompleta neŭtraliga reakcio inter la "pikrata acido" kaj [[amonia hidroksido]]. Kemie ĝi rilatas al la pli stabila eksplodaĵo [[TNT|trinitro-tolueno]]. Ĝi estas la unua eksplodaĵo uzita en aerbombada operacio de la milita historio, plenumita de italaj pilotoj en [[Libio]], en 1911. Ĝi estis grande uzata de la [[Usona mararmeo|Usona Mararmeo]] dum la [[1-a Mondmilito]]. Kvankam amonia pikrato estis ordinare konsiderata nesensiva substanco, ĉirkaŭ 1911 la Usona Armeo forlasis ĝian uzon favore de aliaj alternativoj. Tamen, la Usona [[Mararmeo]] plu uzis ĝin en kirasdetrua artilerio kaj fajrarmilaro por marborda defendo. Pikrato de amonio povas uziĝi kiel antaŭanto de la alte stabila eksplodaĵo TATB aŭ 1,3,5-'''T'''ri'''A'''mino-2,4,6-'''T'''rinitro'''b'''enzeno, unue senhidratigante ĝin al pikramida formo (ligante ĝin al [[amonio]] el amina grupo anstataŭe de amonijono) sekvata de posta [[Amoniako|aminigo]]. == Sintezo == Amonia pikrato rezultas el kompleta neŭtraligo de "pikrata acido" kaj [[amoniako|NH<sub>3</sub>]] en varma akvo: {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |-style="background: yellow; color: black" |colspan="6" style="text-align: center;"|<big><big>'''Sintezo de amonia pikrato'''</big></big> |- |style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Pikrins%C3%A4ure.svg|140ra]]||<center>[[Dosiero:Crystal Clear action edit add.png|17ra]]||<center>[[Dosiero:Ammoniak.svg|60ra]]||<center>[[Dosiero:U+2192.svg|17ra]]||<center>[[Dosiero:NH4%2B.svg|60ra]]<br />[[Dosiero:Pikrat-Anion.svg|105ra]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2"|<center>'''Pikrata acido''' |<center>'''[[Amoniako|NH<sub>3</sub>]]''' |colspan="2"|<center>'''Amonia pikrato''' |} Amonia pikrato estas malpli sensiva ol "pikrata acido" kaj posedas pli altan fandopunkton (fp {{GdC|265}} ĝis {{GdC|271}}). == Reakcio == Guanidina pikrato prepareblas el "guanidina nitrato" kaj amonia pikrato (fp {{GdC|319}}) {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |-style="background: yellow; color: black" |colspan="8" style="text-align: center;"|<big><big>'''Sintezo de guanidina pikrato'''</big></big> |- |style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Guanidinium_nitrate.png|140ra]]||<center>[[Dosiero:Crystal Clear action edit add.png|17ra]]||<center>[[Dosiero:NH4%2B.svg|63ra]]<br />[[Dosiero:Pikrat-Anion.svg|105ra]]||<center>[[Dosiero:U+2192.svg|17ra]]||<center>[[Dosiero:Guanidine picrate.png|105ra]]||<center>[[Dosiero:Crystal Clear action edit add.png|17ra]]||<center>[[Dosiero:Ammonium-nitrate-2D.svg|180ra]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2"|<center>'''Guanidina nitrato''' |<center>'''Amonia pikrato''' |colspan="2"|<center>'''Guanidina pikrato''' |colspan="2"|<center>'''[[Amonia nitrato]]''' |} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/5403 Cameo Chemicals] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161208172525/https://cameochemicals.noaa.gov/chemical/5403 |date=2016-12-08 }} * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+2070 Toxnet] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://books.google.com.br/books?id=ODYYAAAAYAAJ&pg=SA8-PA59&dq=%22ammonium+picrate%22+explosive&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAWoVChMIjavMwe2XxwIVyIWQCh16fgJs#v=onepage&q=%22ammonium%20picrate%22%20explosive&f=false Military Explosives] * [https://books.google.com.br/books?id=iyPjBwAAQBAJ&pg=PA149&dq=%22ammonium+picrate%22+explosive&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCsQ6AEwAmoVChMIjavMwe2XxwIVyIWQCh16fgJs#v=onepage&q=%22ammonium%20picrate%22%20explosive&f=false Explosive Effects and Applications], Jonas A. Zukas,William Walters * [https://books.google.com.br/books?id=rqZROysoS7QC&pg=PA78&dq=%22ammonium+picrate%22+explosive&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDoQ6AEwBGoVChMIjavMwe2XxwIVyIWQCh16fgJs#v=onepage&q=%22ammonium%20picrate%22%20explosive&f=false High Energy Materials: Propellants, Explosives and Pyrotechnics], Jai Prakash Agrawal * [https://books.google.com.br/books?id=FpgrAAAAYAAJ&pg=PA2&dq=%22ammonium+picrate%22+explosive&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CEEQ6AEwBWoVChMIjavMwe2XxwIVyIWQCh16fgJs#v=onepage&q=%22ammonium%20picrate%22%20explosive&f=false Evaluation of the Health Risk of Ordnance Disposal Waste in Drinking Water ...], Assembly of Life Sciences (U.S.). Subcommittee on Ordnance Disposal Waste, Lawrence Fishbein {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} {{Portalo|Kemio}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Pikratoj]] awkd2efhqrkrvmq406cxj8nnty860h1 Amonia nonanato 0 530801 9480825 9150207 2026-09-23T15:55:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480825 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia pelargonato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium_nonanoate.svg|300px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Amonia pelargonato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Amonia nonanato * Amonia salo el pelargonata acido |- ||[[Kemia formulo]]||'''<big><center>H<sub>3</sub>C-(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>-COO-NH<sub>4</sub>'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=63718-65-0 63718-65-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.10653407.html 10653407] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/21902950 21902950] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Klara kaj senkolora<br />ĝis palfalva likvaĵo |- |[[Molmaso]]||175.2685 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||CCCCCCCCC<br />(=O)[O-].[NH4+] |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|310}} ĉe 760 mmHg |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|141.3}}{{GdC|}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|314|315|318|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|264|280|301+330+331|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|332+313|337+313|362|363|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia pelargonato''', '''pelargonato de amonio''' aŭ <big>'''H<sub>3</sub>C-(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>-COO-NH<sub>4</sub>'''</big> estas kemia organika substanco rezultanta el reakcio inter la "nonanata acido", ankaŭ konata kiel pelargonata acido kaj [[amonia hidroksido]], kiu estas tre solvebla en akvo kaj alkoholo, uzata kiel [[emulsio|emulsianto]], antiaglomeriga agento kaj [[herbicido]]. Ĝi povas uziĝi por kompleta forigo kaj kontrolo de fiherboj, inkluzive de gresoj, arbustoj, vitoj, krom ĉiujaraj kaj longdaŭraj plantoj samkiel muskoj, arbetaĵoj, kaj parazitoplantoj. En [[meditemperaturo]] ĝia maksimuma koncentriĝo atingas 40%, ĝi estas klara, senkolora ĝis palflaveca likvaĵo kun iom da odoro je [[grasacido]]. Ĝi estas stabila por enstokigo kaj en pura forma ĝi prezentiĝas kiel stabila blankaj kristaloj en meditemperaturo. La nonanata acido estas grande trovata en naturo, aparte ĝiaj [[estero|esteraj]] derivaĵoj en fruktoj tiel kiel [[pomo]]j, [[vinbero]]j, [[fromaĝo]]j, [[lakto]], [[rizo]], [[fazeolo]], [[oranĝo]]j kaj [[terpomo]]j krom aliaj fontoj nenutraj. Amonia nonanato ne persiste restas en la sojlo kaj rapide degradiĝas, ĉefe pere de mikroba vojo kaj ĝia vivoteno estas malpli ol unu tagon. == Literaturo == * [https://web.archive.org/web/20150924132211/http://www.epa.gov/pesticides/chem_search/reg_actions/registration/decision_PC-031802_23-Jun-08.pdf Environmental Protection Agency] * [https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID3051387 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chemnet.com/cas/en/63718-65-0/ammonium-nonanoate.html Chemnet] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB1853050.htm Chemical book] * [https://books.google.com.br/books?id=xhd32smD8B8C&pg=PA371&dq=ammonium+pelargonate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCkQ6AEwAmoVChMIt_fPtbCYxwIVhBiQCh0JHw7Z#v=onepage&q=ammonium%20pelargonate&f=false A Dictionary of chemistry and the allied branches of other sciences, Volume 4], Henry Watts * [https://books.google.com.br/books?id=KPyLb5f-p4EC&pg=PA471&dq=ammonium+pelargonate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CEQQ6AEwBmoVChMIt_fPtbCYxwIVhBiQCh0JHw7Z#v=onepage&q=ammonium%20pelargonate&f=false First outlines of a dictionary of solubilities of chemical substances], Francis Humphreys Storer {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] lhkcurk8z1muf7lbo24uubn5m1z5jn9 Amonia heksa-vanadato 0 537775 9480822 9231305 2026-09-23T15:47:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480822 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia heksavanadato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium hexavanadate2D.png|300px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br>Amonia heksavanadato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Mottramite.jpg|200px]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Motramito: erco de [[vanado]] (flavkolora),<br>[[fluorito]] kaj [[kvarco]].''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:V5O14_ball_and_stick.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Kemia strukturo de kvinvanadato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Amonia salo de heksavanadata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''(NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>[V<sub>3</sub>O<sub>8</sub>]<sub>2</sub>'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=12436-28-1 12436-28-1] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||625,72988 g mol<sup>−1</sup> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R25|R25]] [[Listo da R-Deklaroj#R26|R26]] [[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R37|R37]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/38|S36/37/38]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|T+|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|08}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|320|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|101|102|103|260|284|273|342+311}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia heksavanadato''', '''heksavanadato de amonio''' aŭ <big>'''(NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>[V<sub>3</sub>O<sub>8</sub>]<sub>2</sub>'''</big> estas neorganika salo de [[amonio]] kaj heksavanadata jono, produktata el reakcio inter vanada kvinoksido kaj [[amonia klorido]], kaj uzata en kemiaj sintezoj aŭ biologiaj reakcioj por enkapsuligo de la glukozo oksidazo.<ref>[http://pubs.rsc.org/en/Content/ArticleLanding/2012/JM/C2JM30485F#!divAbstract Publishing]</ref> Ĝi estas venena substanco tra subhaŭta kaj intravejna vojoj. Kiam hejtata ĝis malkomponiĝo, ĝi eligas toksaj fumojn de [[amoniako]] kaj vanadaj oksidoj. Longedaŭra ekspozicio al vanadaj komponaĵoj povas kaŭzi rompon de la naza septo.<ref>[http://www.inchem.org/documents/cicads/cicads/cicad29.htm#_29ci3300 Inchem]</ref> == Sintezo == * Termo-malkomponiĝo de [[amonia meta-vanadato]] laŭ metodo de Ephraim kaj Beck:<ref name=Regen/> <big><center><math>\mathrm{6\;NH_4VO_3 \xrightarrow{205^oC} (NH_4)_2)V_6O_{16} + 2\;H_2O + 4\; NH_3}</math></center></big> * Interagado de vanada kvinoksido kaj [[amonia klorido]] en varmakavo solvaĵo:<ref>[http://www.degruyter.com/view/j/znb.1990.45.issue-1/znb-1990-0108/znb-1990-0108.xml De Gruyter]</ref> <big><center><math>\mathrm{2 NH_4Cl + 3\;V_2O_5 + H_2O \longrightarrow (NH_4)_2)V_6O_{16} + 2\; HCl}</math></center></big> * Precipitado de acida solvaĵo de [[amonia meta-vanadato|NH<sub>4</sub>VO<sub>3</sub>]] kun [[amonia sulfato|(NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>]] laŭ la metodo de Levanto:<ref name=Regen/> <big><center><math>\mathrm{6\;NaVO_3 + 3\;(NH_4)_2SO_4 + 4\;HCl \longrightarrow }</math></center></big> <big><center><math>\mathrm{ \longrightarrow (NH_4)_2)V_6O_{16} + 3\;Na_2SO_4 + 4\;NH_4Cl + 2\;H_2O}</math></center></big> * Reakcio inter vanada kvinoksido kaj amonia klorido, laŭ la metodo de Théobald:<ref name=Regen>[http://www.degruyter.com/dg/viewarticle.fullcontentlink:pdfeventlink/$002fj$002fznb.1990.45.issue-1$002fznb-1990-0108$002fznb-1990-0108.pdf?t:ac=j$002fznb.1990.45.issue-1$002fznb-1990-0108$002fznb-1990-0108.xml Universitato de Regensburg]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <big><center><math>\mathrm{3\;V_2O_5 + 2\;NH_4Cl + H_2O \longrightarrow (NH_4)_2)V_6O_{16} + 2\;HCl}</math></center></big> == Reakcioj == * Amonia heksavanadato malkomponiĝas estigante [[amoniako]]n, akvon kaj vanadan kvinoksidon: <big><center><math>\mathrm{(NH_4)_2)V_6O_{16} \longrightarrow 2\;NH_3 + 3\;V_2O_5 + H_2O}</math></center></big> * Amonia heksavanadato reakcias kun baria klorido:<ref>[https://books.google.com.br/books?id=asNKAAAAMAAJ&q=hexavanadate+acta&dq=hexavanadate+acta&hl=en&sa=X&ved=0CCkQ6AEwA2oVChMI9OvS0fDfyAIVwxqQCh0PIwgi A text-book of inorganic chemistry], John Newton Friend</ref> <big><center><math>\mathrm{(NH4)_2)V_6O_{16} + BaCl_2 \longrightarrow \underset{baria\;heksa-vanadato}{BaV_6O_{16}} + 2\;NH_4Cl}</math></center></big> == Literaturo == * [https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:19011548 International Nuclear Information System] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0167273810000123 Science Direct] * [http://www.google.com.br/patents/US2357466 Beneficiation of vanadium compounds] * [http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF01911558 Springer link] * [https://books.google.com.br/books?id=c-SnNr1yNUkC&q=hexavanadate&dq=hexavanadate&hl=en&sa=X&redir_esc=y Preparing metal-grade vanadium oxide from red cake and mill solutions], Carl J. Chindgren, Lester C. Bauerle, Joe B. Rosenbaum * [https://books.google.com.br/books?id=znDfRvx9pPMC&pg=PA19&dq=hexavanadate&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=hexavanadate&f=false Bioinorganic Vanadium Chemistry], Dieter Rehder * [https://books.google.com.br/books?id=ZFxzAwAAQBAJ&pg=PA1349&dq=ammonium+hexavanadate&hl=en&sa=X&ved=0CCcQ6AEwAzgKahUKEwjiz-HmxN7IAĥDGZAKHZO6A_k#v=onepage&q=ammonium%20hexavanadate&f=false Handbook on the Toxicology of Metals], Gunnar F. Nordberg, Bruce A. Fowler, Monica Nordberg {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} == Referencoj == {{referencoj}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Vanadaj kombinaĵoj]] ovnklck1bmahfi2zkbbtwebf542towz Biofarmacio 0 538624 9481062 9226457 2026-09-24T11:04:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481062 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FreshFrozenPlasma.JPG|eta|dekstra|180px|[[Sangoplasmo]] estas tipo de biofarmaciaĵo rekte elprenita el vivantaj sistemoj.]] '''Biofarmacia''', konata ankaŭ kiel '''biologia medicina produkto''', '''biologial''',<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/biological |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160410164016/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/biological |arkivdato=2016-04-10 }}</ref> aŭ '''biomedicina''', estas ajn [[Kuracilo|medicina produkto]] fabrikita en, elprenita el, aŭ duosintezaj el [[biologio|biologiaj]] fontoj. Diferencaj el [[kemio|kemie sintezaj]] farmaciaĵoj, estas [[vakcino]]j, [[sango]], aŭ sangaj komponantoj, [[alergeno]]j, somataj [[ĉelo]]j, [[genterapio]]j, [[histo]]j, [[Rekombino de DNA|rekombinantoj terapiaj proteinoj]], kaj vivantaj [[ĉelo]]j uzataj en ĉelterapio. Biologikaĵoj povas esti komponitaj el [[sukero]]j, [[proteino]]j, aŭ nukleaj acidoj aŭ kompleksaj kombinaĵoj de tiuj substancoj, aŭ povas esti vivantaj ĉeloj aŭ histoj. Ili estas izolataj el naturaj fontoj - ĉu homaj, animalaj, aŭ mikroorganismaj. Gen-bazita kaj ĉela biologio, ekzemple, ofte estas ĉe la komenco de [[biomedicina]] esplorado, kaj povas esti uzata por trakti varion de medicinaj kondiĉoj por kiu ne disponeblaj aliaj traktadoj.<ref name="FDA_FAQ">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fda.gov/AboutFDA/Transparency/Basics/ucm194516.htm|titolo=What is a biological product?|alirdato=2014-02-09|aŭtoro=Center for Biologics Evaluation and Research|dato=2010-04-01|eldoninto=U.S. Food and Drug Administration|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140221101945/http://www.fda.gov/AboutFDA/Transparency/Basics/ucm194516.htm|arkivdato=2014-02-21}}</ref> En kelkaj jurisdikcioj, biologikaĵoj estas regulataj pere de diferencaj vojoj ol aliaj malgrandaj molekuldrogoj kaj [[kuracilo]]j.<ref name="pmid18958946">{{cite journal | author = United States Food and Drug Administration | title = Supplemental applications proposing labeling changes for approved drugs, biologics, and medical devices. Final rule | journal = Federal Register | volume = 73 | issue = 164 | pages = 49603–10 | date = Aug 2008 | pmid = 18958946 | doi = | url = http://edocket.access.gpo.gov/2008/pdf/E8-19572.pdf }}</ref> La termino '''biofarmacio''' estas foje uzata por priskribi la branĉon de [[farmacio]] kiu studas la biofarmaciaĵojn. == Referencoj == {{Referencoj|33em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{cite web | url = http://bio.org/speeches/pubs/er/BiotechGuide.pdf | title = Guide to Biotechnology | accessdate = 2007-12-17 | author = Debbie Strickland | year = 2007 | publisher = Biotechnology Industry Organization (BIO) | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2015-11-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070927222631/http://bio.org/speeches/pubs/er/BiotechGuide.pdf | arkivdato = 2007-09-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927222631/http://bio.org/speeches/pubs/er/BiotechGuide.pdf | archivedate = 2007-09-27 }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.cptech.org/ip/health/biotech/genbio062001.pdf|titolo=Report for USA Specialty Pharmaceuticals: Generic Biologics: The Next Frontier|alirdato=2007-12-17|aŭtoro=Timothy B. Coan and Ron Ellis|dato=2001-06-01|eldoninto=Consumer Project on Technology}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.psoriasis.org/treatment/psoriasis/biologics/about.php|titolo=About biologics|alirdato=2007-12-17|dato=2006-11-01|eldoninto=National Psoriasis Foundation}} [[Kategorio:Biofarmacio| ]] l0hqaozy0u47n17jsm4jcze27edchs2 Miliardono 0 562025 9480835 9480533 2026-09-23T17:32:50Z Arbarulo 135469 9480835 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]] kaj, pli specife, en [[aritmetiko]], '''miliardono''' estas la nombro skribata 1/1000000000 kiel [[frakcio|ordinara frakcio]]. Kiel dekuma frakcio ĝi skribiĝas 0,000 000 001. Kiel la [[Multipliko|multiplika]] [[inverso]] de [[miliardo]], ĝi estas [[ono]]. {{Dekoblaj kaj dekonaj unuoj}} [[Kategorio:Nombroj]] f4y9e22likvpgr3lgdjs55uvzm5svps 9480836 9480835 2026-09-23T17:34:04Z Arbarulo 135469 9480836 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]] kaj, pli specife, en [[aritmetiko]], '''miliardono''' estas la nombro skribata 1/1000000000 kiel [[frakcio|ordinara frakcio]]. Kiel dekuma frakcio ĝi skribiĝas 0,000 000 001. Ĝi estas la [[Multipliko|multiplika]] [[inverso]] de [[miliardo]] kaj sekve [[ono]]. {{Dekoblaj kaj dekonaj unuoj}} [[Kategorio:Nombroj]] 33080k5g7jb0aweupzod5h02pg88ue8 9480863 9480836 2026-09-23T18:48:54Z Arbarulo 135469 malfaras provizoran redakton, kiu montriĝis disputata 9480863 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]] kaj, pli specife, en [[aritmetiko]], '''miliardono''' estas unu parto de unuo dividita egale en miliardon da partoj. Miliardono estas la [[Multipliko|multiplika]] [[inverso]] de [[miliardo]]. Miliardono estas 0,000 000 001 kiel dekuma frakcio kaj 1/1000000000 kiel [[ono]]. {{Dekoblaj kaj dekonaj unuoj}} [[Kategorio:Nombroj]] 8tq05saosh8def28h5380g305m1hswd Puerto Cortés 0 566351 9481094 8419560 2026-09-24T11:31:18Z Sj1mor 12103 9481094 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HN}} '''Puerto Cortés''', origine ''Puerto Caballos''<ref>Historia de Puerto Cortés [http://cedturh.iht.hn/docs/HISTORIA%20DE%20PUERTO%20CORT%C3%89S.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304035008/http://cedturh.iht.hn/docs/HISTORIA%20DE%20PUERTO%20CORT%C3%89S.pdf |date=2016-03-04 }} Alirita la 21an de Aŭgusto 2016.</ref> estas urbo kaj ĉefa havenurbo situa en la nordo de la [[departemento Cortés]], ĉe la marbordo de la [[Kariba Maro]] en [[Honduro]], kaj apuda al la Lageto Alvarado. ''La Portuaria'' estas unu el la plej grandaj [[haveno|havenaj areoj]] en [[Centrameriko]] kaj inter la 36 plej grandaj de la mondo.<ref>Mega Puerto [http://www.enp.hn/web/puerto-cortes.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151120114043/http://www.enp.hn/web/puerto-cortes.html |date=2015-11-20 }} Alirita la 21an de Aŭgusto 2016.</ref> == Ekonomio == La ĉefa ekonomia enspezofonto de la urbo estas ĉe la operacioj de la haveno kiu generas ĉirkaŭ 65% de la dungebloj en Puerto Cortés, kaj krom tio gravas ankaŭ la fabrika [[industrio]], la [[komerco]], la konstruado kaj la [[turismo]], ĉefe rilata al [[strando]]j kaj naturaj areoj. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Urboj de Honduro]] 08deicp2p4rqxdli35cjwx1m9va3zj3 Alternativa dekstro 0 569050 9480802 9473439 2026-09-23T14:18:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480802 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Alternativa [[politika dekstro|dekstro]]''' ({{lang-en|alt-right}} {{prononco|alt rajt|ɔlt ɹaɪt}}) temas pri politika movado origine de [[Usono]], kiu sin prezentas kiel alternativo al ties plimulta formo de [[konservativismo]].<ref name=People>{{citaĵo el la reto|url=http://www.people.com/article/what-is-the-alt-right-hillary-clinton-donald-trump|titolo=What Is the Alt-Right Anyway? A User's Guide|aŭtoro=Tierney McAfee|alirdato=August 25, 2016|dato=August 25, 2016|verko=[[People (magazine)|People]]}}</ref><ref name=CNNexplained>{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://www.cnn.com/2016/08/25/politics/alt-right-explained-hillary-clinton-donald-trump/|titolo=Clinton is attacking the 'Alt-Right' – What is it?|aŭtoro=Gregory Krieg|alirdato=August 25, 2016|dato=August 25, 2016|eldonejo=CNN}}</ref> Laŭ [[Associated Press]] ĝi estas sensignifa krom por malklarigi la efektivajn vidpunktojn de siaj uzantoj kaj ŝajnigi ilin malpli ekstremaj.<ref name="ap1"/><ref name="ap2"/> Ĝi estis priskribita kiel movado unuiĝinta per subteno de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana]] prezidento [[Donald Trump]],<ref name="WPechoes">{{citaĵo el ĵurnalo|familia nomo=Ohlheiser|persona nomo=Abby|titolo=Anti-Semitic Trump supporters made a giant list of people to target with a racist meme|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2016/06/03/anti-semitic-trump-supporters-made-a-giant-list-of-people-to-target-with-a-racist-meme/|ĵurnalo=The Washington Post|dato=June 3, 2016}}</ref><ref name=Beast>{{citaĵo el ĵurnalo |aŭtoro=Betsy Woodruff |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/12/03/rush-limbaugh-s-favorite-new-white-power-group.html |titolo=Rush Limbaugh's Favorite New White-Power Group |eldonejo=[[The Daily Beast]] |dato= |accessdate=February 5, 2016}}</ref> malestimo por [[multkulturismo]] kaj kontraŭstarado de [[enmigrado]].<ref name=CNNexplained/><ref name="ft">{{citaĵo el la reto|url=http://www.ft.com/cms/s/0/e148d930-6cdb-11e6-9ac1-1055824ca907.html|titolo=‘Alt-right’ movement makes mark on US presidential election|persona nomo=Demetri|familia nomo=Sevastopulo|eldonejo=[[Financial Times]]}}</ref> Ĝi havas nenian oficialan ideologion, sed diversaj fontoj diris, ke ĝi estas asociita kun [[blanka naciismo]],<ref name=People/><ref name=CNNexplained/><ref name="NewYorker">{{citaĵo el ĵurnalo|aŭtoro=Wallace-Wells, Benjamin|titolo=Is the Alt-Right for real?|url=http://www.newyorker.com/news/benjamin-wallace-wells/is-the-alt-right-for-real|verko=The New Yorker|dato=May 5, 2016}}</ref> kredo je [[blanka supereco]],<ref name="WPechoes"/><ref name=vox160607>{{citaĵo el ĵurnalo|url=http://www.vox.com/2016/4/18/11434098/alt-right-explained|titolo=The alt-right is more than warmed-over white supremacy. It's that, but way way weirder.|dato=April 18, 2016|aŭtoro= Dylan Matthews|eldonejo=VOX|alirdato=June 7, 2016}}</ref><ref name=NPCWhatIs>{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://www.nbcnews.com/politics/2016-election/hillary-clinton-delivering-speech-alt-right-what-s-n637701|titolo=5 Things to Know About the 'Alt-Right'|aŭtoro=Benjy Sarlin|alirdato=August 25, 2016|dato=August 25, 2016|eldonejo=NBC News}}</ref> [[antisemitismo]],<ref name=People/><ref name=CNNexplained/><ref name="NYTechoes">{{citaĵo el ĵurnalo|aŭtoro=Hess, Amanda|titolo=For the Alt-Right, the Message Is in the Punctuation|url=http://www.nytimes.com/2016/06/11/arts/for-the-alt-right-the-message-is-in-the-punctuation.html|ĵurnalo=The New York Times|dato=June 10, 2016}}</ref> [[kontraŭfeminismo]],<ref name=People/> dekstra [[popolismo]],<ref name="NewYorker"/> [[nativismo]],<ref name="reuters">{{citaĵo el ĵurnalo|url=https://www.yahoo.com/news/clinton-accuse-trump-embracing-nativist-political-movement-102052962.html?ref=gs|titolo=Clinton to accuse Trump of embracing nativist political movement|persona nomo=Amanda|familia nomo=Becker|eldonejo=[[Reuters]]}}</ref>, la [[novreakcia movado]],<ref name=vox160607/><ref name="bostonglobe">{{citaĵo el ĵurnalo|url=https://www.bostonglobe.com/arts/2016/08/28/what-alt-about-alt-right/QcKZ1A1u7Rxk7MSd69wU4M/story.html|titolo=What’s ‘alt-’ about the alt-right?|persona nomo=Michael|familia nomo=Brodeur|eldonejo=[[The Boston Globe]]}}</ref> kaj [[faŝismo]].<ref name="NR">{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://www.nationalreview.com/article/430332/donald-trump-alt-right-rise-not-conservatives-fault |titolo=Donald Trump & Alt-Right's Rise – Not Conservatives Fault |aŭtoro=French, David|verko=National Review|dato=January 26, 2016|alirdato=February 5, 2016}}</ref> Oni priskribis ĝin kiel plejparte [[Interreto|interretan]] movadon, kiu vaste uzas interretajn [[memeo]]jn por antaŭenigi aŭ esprimi siajn kredojn, ofte per retejoj kiel [[4chan]].<ref name=vox160607/><ref name="NYTechoes"/><ref name=Vice>{{citaĵo el la reto|url=http://www.vice.com/read/nero-nazis-and-the-new-far-right-the-phenomena-of-the-professional-troll|titolo=Nero, Nazis, and the New Far Right: The Phenomena of the Professional Troll|aŭtoro=Jake Kivanç|dato=June 15, 2016|alirdato=July 14, 2016|verko=Vice|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161130154908/http://www.vice.com/read/nero-nazis-and-the-new-far-right-the-phenomena-of-the-professional-troll|arkivdato=2016-11-30}}</ref> == Etimologio == En novembro 2008, [[Paul Gottfried]] adresis la Klubon [[H. L. Mencken]], grupo asociita kun la movado, pri io, kion li nomis "la alternativa dekstro."<ref name="unz">{{citaĵo el la reto|url=http://www.unz.com/article/the-decline-and-rise-of-the-alternative-right/ |titolo=The Decline and Rise of the Alternative Right |verko= The Unz Review |dato=January 22, 2016 |alirdato=February 5, 2016|aŭtoro=Gottfried, Paul}}</ref> En 2009 aperis du pluaj afiŝoj en ''[[Taki's Magazine]]'', de [[Patrick J. Ford]] kaj [[Jack Hunter]], kiuj plu diskutis la alternativan dekstron.<ref name="takimag">{{citaĵo el la reto|familia nomo=Theodoracopulos |persona nomo=Taki |url=http://takimag.com/article/economism_in_the_alt_right/print |titolo=Economism in the Alt Right |verko=[[Taki's Magazine]] |dato=July 27, 2009 |alirdato=February 5, 2016}}</ref> Tamen la terminon oni plej ofte atribuas al [[Richard B. Spencer]], prezidanto de la [[National Policy Institute]] kaj fondinto de la blanka naciisma retejo ''Alternative Right''.<ref name="NewYorker"/><ref name="splcbreitbart">{{citaĵo el la reto|familia nomo=Piggott|persona nomo=Stephen|titolo=Is Breitbart.com Becoming the Media Arm of the 'Alt-Right'?|url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2016/04/28/breitbartcom-becoming-media-arm-alt-right |eldonejo=Southern Poverty Law Center|alirdato=May 2, 2016}}</ref> == Kredoj == La movado ''alt-right'' ne havas oficialan ideologion; laŭ [[Associated Press]] "ne ekzistas nur unu maniero difini ĝian ideologion."<ref name="ap">{{citaĵo el ĵurnalo|familia nomo=Benac|persona nomo=Nancy|dato=August 24, 2016|url=http://bigstory.ap.org/article/c59982f8b8b74375924dc53b1da835f7/clinton-sees-trump-ties-alt-right-dystopian-ideology|titolo=Clinton sees Trump ties to "alt-right" dystopian ideology|verko=[[Associated Press]]}}</ref> <ref name="trumpshock">{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://www.bbc.com/news/magazine-37021991|titolo=Trump's shock troops: Who are the 'alt-right'?|persona nomo=Mike|familia nomo=Wendling|eldonejo=[[BBC News]]}}</ref> Laŭ la stilgvido de AP, "la termino eble ekzistas nur kiel [[Publikaj rilatoj|publikrilata]] mistifiko por malklarigi la efektivajn kredojn de siaj subtenantoj kaj igi ilin pli akcepteblaj por pli vasta spektantaro."<ref name="ap1">{{citaĵo el retejo|url=https://blog.ap.org/behind-the-news/writing-about-the-alt-right|titolo=Writing about the ‘alt-right’|dato=28-an de novembro 2016|aŭtoro=John Daniszewski}}</ref><ref name="ap2">{{citaĵo el retejo|url=https://blog.ap.org/behind-the-news/how-to-describe-extremists-who-rallied-in-charlottesville|titolo= "How to describe extremists who rallied in Charlottesville" ({{en}})|dato=15-an de aŭgusto 2017|aŭtoro=John Daniszewski}}</ref> Ĝi konsilas pli specifigi la efektivajn kredojn de la homoj, kiuj uzas la terminon, kaj eviti la nomon "alt-right."<ref name="ap1"/><ref name="ap2"/> Diversaj fontoj indikis, ke ĝi inkludas elementojn de blanka naciismo,<ref name=People/><ref name=CNNexplained/><ref name="NewYorker"/> kredo je blanka supereco,<ref name="WPechoes"/><ref name="ft"/><ref name="NPCWhatIs" /> antisemitismo,<ref name="People" /><ref name=CNNexplained/><ref name="NYTechoes"/> dekstra popolismo,<ref name="NewYorker"/> nativismo,<ref name="reuters"/> kaj la novreakcia movado.<ref name="bostonglobe"/> La eseisto Cathy Young rimarkis ĝian fortan kontraŭstaron de enmigrado, ĉu leĝa aŭ kontraŭleĝa, kaj malpermeseman starpunkton pri la [[Eŭropa migra krizo]].<ref name="newsday1">{{citaĵo el ĵurnalo |aŭtoro=Cathy Young |url=http://www.newsday.com/opinion/columnists/cathy-young/donald-trump-s-rant-against-political-correctness-is-comfort-food-to-racists-1.11391400 |titolo=Donald Trump's rant against political correctness is comfort food to racists |verko=Newsday |dato=January 25, 2016 |alirdato=February 5, 2016}}</ref> Robert Tracinski skribis ke la grupo ''alt-right'' kontraŭstaras [[rasmiksiĝo]]n kaj subtenas [[kolektivismo]]n kaj [[tribismo]]n.<ref name="federalist">{{citaĵo el la reto |familia nomo=Tracinski |persona nomo=Robert |url=http://thefederalist.com/2016/04/04/yes-the-alt-right-are-just-a-bunch-of-racists/ |titolo=Yes, the Alt-Right Are Just a Bunch of Racists |verko=The Federalist |dato=April 4, 2016 |accessdate=July 23, 2016}}</ref> Nicole Hemmer diris en [[NPR]], ke la anoj de la movado ''alt-right'' vidis [[politika ĝusteco|politikan ĝustecon]] kiel "la plej granda minaco kontraŭ ilia [[libero]]."<ref name="NPR">{{citaĵo el la reto |url=http://www.npr.org/2016/08/26/491452721/the-history-of-the-alt-right |titolo=What You Need To Know About The Alt-Right Movement |dato=August 26, 2016 |verko=NPR.org |alirdato=August 27, 2016}}</ref> Ankaŭ asociata kun la movado ''alt-right'' estas la [[konspira teorio]] pri "[[kultura marksismo]]," laŭ kiu grupo de akademianoj celas detrui la [[okcidenta kulturo|okcidentan kulturon]] per [[kontraŭkulturo]], [[multkulturismo]], [[maldekstra politiko]], kaj [[politika ĝusteco]].<ref name=Weyrich>{{citaĵo el la reto|familia nomo=Weyrich|persona nomo=Paul|titolo=Letter to Conservatives by Paul M. Weyrich|url=https://www.nationalcenter.org/Weyrich299.html|retejo=Conservative Think Tank: "The National Center for Public Policy Research"|alirdato=30-a de novembro 2015|arkivurl=https://web.archive.org/web/20000411172504/http://www.nationalcenter.org/Weyrich299.html|arkivdato=2000-04-11}}</ref><ref name=WODAK>{{citaĵo el libro|familia nomo=Wodak|persona nomo=Ruth|kunaŭtoroj= Majid KhosraviNik, Brigitte Mral|titolo=Right wing populism in Europe : politics and discourse|dato=2012|eldonejo=Bloomsbury Academic|loko=London|isbn=978-1780932453|paĝoj=96, 97|url=https://books.google.com.au/books?hl=en&lr=&id=Wrw8gC8vCnUC&oi=fnd&pg=PA89&dq=British+nationalism+white+supremacy+and+%22Cultural+marxism%22&ots=QhoHmBHA8Z&sig=4cs7ghMa6a4P9Xi7b6Puv4r038g#v=onepage&q=Cultural%20Marxism&f=false|alirdato=30-a de julio 2015}}</ref> Unu resumon de kredoj alternativdekstraj verkis la usona novfaŝista sciencfikcia aŭtoro [[Vox Day]]. Ĝi konsistas el [https://voxday.blogspot.com/2017/05/16-punktoj.html 16 punktoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170815062348/https://voxday.blogspot.com/2017/05/16-punktoj.html |date=2017-08-15 }}, kaj estas havebla ankaŭ en Esperanto. == Originoj == [[Dosiero:2008 Jared Taylor.jpg|dekstra|200px|eta|[[Jared Taylor]] estis menciita kiel intelekta reprezentanto de la movado ''alt-right''.<ref name="tuttle">{{citaĵo el ĵurnalo |familia nomo=Tuttle|persona nomo=Ian|titolo=The Racist Moral Rot at the Heart of the Alt-Right|url=http://www.nationalreview.com/article/433650/alt-rights-racism-moral-rot|verko=National Review|alirdato=April 18, 2016}}</ref>]] Laŭ ekonomiisto [[Jeffrey Tucker]] el [[Foundation for Economic Education]], "La movado heredas longan kaj tristan tradicion de pensado, de [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Friedrich Hegel]], al [[Thomas Carlysle]], al [[Oswald Spengler]], al [[Madison Grant]], al [[Othmar Spann]], al [[Giovanni Gentile]], ĝis la paroloj de Trump." Li diris, ke proponantoj de la ideologio ''alt-right'' "reen rigardas tempon, kiun ili imagas ora epoko, kiam elitoj regis kaj servutuloj obeis," kaj ili kredas, ke "identeco estas ĉio kaj la perdo de identeco estas la plej granda krimo kontraŭ la memo, kiun iu ajn povas imagi."<ref name=fee>{{citaĵo el la reto|familia nomo=Tucker|person nomo=Jeffrey|titolo=Five Differences Between the Alt-Right and Libertarianism|url=https://fee.org/articles/five-differences-between-the-alt-right-and-libertarians/|eldonejo=[[Foundation for Economic Education]]|alirdato=September 7, 2016|dato=August 26, 2016}}</ref> En marto 2016 Allum Bokhari kaj [[Milo Yiannopoulos]], eseistoj por la ekstremdekstra publikaĵo ''[[Breitbart News]]'', eldonis artikolon pri la movado ''alt-right'', kiun CNN priskribis kiel simila al [[manifesto]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cnn.com/2016/08/25/politics/alt-right-explained-hillary-clinton-donald-trump/|titolo=Clinton is attacking the 'Alt-Right' -- What is it?|persona nomo=Gregory|familia nomo=Krieg|eldonejo=[[CNN]]}}</ref> En tiu artikolo, ili priskribis la movadon ''alt-right'' kiel derivaĵon de la [[Malnova dekstro (Usono)|malnova dekstro de Usono]] kaj diversaj [[novdekstrismo|novdekstrismaj]] movadoj de Eŭropo, citante modernajn influojn kiel la [[Prakonservativismo|prakonservativistoj]] [[Patrick J. Buchanan]] kaj [[Samuel T. Francis]].<ref name="breitbart.com">{{citaĵo el la reto|url=http://www.breitbart.com/tech/2016/03/29/an-establishment-conservatives-guide-to-the-alt-right/|titolo=An Establishment Conservative's Guide To The Alt-Right|dato=March 30, 2016|eldonejo=}}</ref> Jeet Heer el ''[[The New Republic]]'' same identas la originojn de la ideologio ''alt-right'' en prakonservativistoj, precipe la starpunktoj pri enmigrado de la movado kaj ĝia nekaŝe naciisma fremda politiko.<ref>{{citaĵo el ĵurnalo |titolo=''National Review'' Fails to Kill Its Monster|url=https://newrepublic.com/article/128176/national-review-fails-kill-monster|verko=The New Republic|aŭtoro=Heer, Jeet|dato=January 22, 2016}}</ref><ref name=wapo1>{{citaĵo el la reto|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/08/24/whats-the-alt-right-a-primer/|titolo=What’s the alt-right? A primer|persona nomo=David|familia nomo=Weigel|eldonejo=[[Washington Post]]}}</ref> Analizo fare de ''[[The Guardian]]'' priskribis la [[etna naciismo|etnonaciismo]]n de la novdekstristoj kiel praavo de la movado ''alt-right''.<ref>{{citaĵo el ĵurnalo|familia nomo=Wilson|persona nomo=Jason|titolo=‘A sense that white identity is under attack’: making sense of the alt-right|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/aug/23/alt-right-movement-white-identity-breitbart-donald-trump|accessdate=September 7, 2016|work=The Guardian|date=August 23, 2016}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.salon.com/2016/08/25/the-disturbing-dawn-of-the-alt-right-donald-trumps-the-leader-of-a-dark-movement-in-america/|titolo=Salon}}</ref> Matthew Sheffield, skribante en ''[[Washington Post]]'', diris, ke la movadon ''alt-right'' influis ankaŭ la [[anarki-kapitalismo|anarki-kapitalisma]] kaj [[pralibertarianismo|pralibertarianisma]] teoriisto [[Murry Rothbard]], speciale liaj teorioj pri raso kaj demokratio, kaj ke ĝi antaŭe subtenis la prezidentan klopodon de [[Ron Paul]] en 2008.<ref name=wapo2>{{citaĵo el la reto|url=https://www.washingtonpost.com/posteverything/wp/2016/09/02/where-did-donald-trump-get-his-racialized-rhetoric-from-libertarians/|titolo=Where did Donald Trump get his racialized rhetoric? From libertarians.|persona nomo=Matthew|familia nomo=Sheffield|eldonejo=[[Washington Post]]}}</ref> Tucker, anarki-kapitalisto, diris, ke la movado ''alt-right'' kontraŭas dekstran libertarianismon, ĉar ĝi koncentras sin je grupa identeco kaj tribismo anstataŭ individua libereco.<ref name=fee/> == Reagoj == Kvankam iuj konservistoj bonvenigis la movadon ''alt-right'',<ref name="newsday1"/> aliaj dekstraj kaj maldekstraj politikistoj malaprobis ĝiajn [[rasismo]]n kaj [[malamo]]n.<ref name="newsday1"/><ref name=Tracinski>{{citaĵo el la reto|url=http://thefederalist.com/2016/04/04/yes-the-alt-right-are-just-a-bunch-of-racists/|titolo=Yes, The Alt-Right Are Just a Bunch of Racists|aŭtoro=Robert Tracinski|alirdato=April 4, 2016|verko=The Federalist}}</ref> [[David A. French]], verkante por la konservisma gazeto ''[[National Review]]'', nomis anojn de la movado ''alt-right'' "aspirantaj [[faŝismo|faŝistoj]]"<ref>Aŭ "faŝistaj imitantoj"; angle ''fascist wannabes''.</ref> kaj bedaŭris ilian eniron en la nacian politikan konversadon.<ref name="NR"/> Benjamin Welton, skribante por ''[[The Weekly Standard]]'', priskribis la movadon kiel "tre diversa forto," kiu "inversas la moralismon de la maldekstro kaj portas la titolojn 'raciston,' '[[homofobio|homofobon]]' kaj '[[seksismo|seksiston]]' kvazaŭ honoraj insignoj."<ref name="weeklystandard1">{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://www.weeklystandard.com/what-exactly-is-the-alternative-right/article/2000310 |titolo=What, Exactly, is the 'Alternative Right?' |verko=The Weekly Standard |dato=February 1, 2016 |alirdato=February 5, 2016|aŭtoro=Welton, Benjamin}}</ref> Benjamin Wallace-Wells, skribante por ''[[The New Yorker]]'', priskribis ĝin kiel "maldense amasigita ekstrema dekstra movado," sed diris, ke ĝiaj malsamaĵoj de la kutima dekstro en usona politiko estas pli stilaj ol substancaj: "Unu maniero kompreni la grupon ''alt-right'' estas, ke ĝi ne estas movado sed kolektiva eksperimento en dekstra identeco, samkiel multaj homoj uzas [[anonimeco]]n en la Interreto por provi pli ekstremajn versiojn de si."<ref name="NewYorker"/> == Komentaro == En ''National Review'' en aprilo 2016, Ian Tuttle skribis, "La movado ''Alt-Right'' evangelizis dum la lastaj monatoj ĉefe per rasisma kaj antisemita reta ĉeesto."<ref name="tuttle"/> Bokhari kaj Yiannopoulos priskribas la blankan naciiston [[Jared Taylor]], fondinto de ''[[American Renaissance (gazeto)|American Renaissance]]'', kaj Richard B. Spencer, fondinto de ''Alternative Right'', kiel reprezentantaj intelektulojn en la movado ''alt-right''.<ref name="tuttle"/><ref name=MY1>{{citaĵo el la reto|url=http://www.breitbart.com/tech/2016/03/29/an-establishment-conservatives-guide-to-the-alt-right/|titolo=An Establishment Conservative's Guide To The Alt-Right|dato=March 29, 2016|eldonejo=Breitbart|alirdato=June 9, 2016}}</ref> Cathy Young, skribante en ''The Federalist'', diris, ke la retejo ''Radix Journal'' anstataŭis la retejon ''Alternative Right'', kaj priskribis artikolon en ''Radix Journal'' pri [[aborto]], kiu deklaris, ke la kontraŭaborta vidpunkto estas "[[eŭgeniko|maleŭgenika]]" pro tio, ke ĝi kuraĝigas bredadon fare de "la malplej inteligentaj kaj respondecaj virinoj."<ref name=CY150414>{{citaĵo el la reto|url=http://thefederalist.com/2016/04/14/you-cant-whitewash-the-alt-rights-bigotry/|titolo=You Can't Whitewash The Alt-Right's Bigotry|persona nomo=Cathy|familia nomo=Young|alirdato=June 9, 2016|verko=The Federalist}}</ref> En ''Newsday'', Young nomis la movadon alt-right "nesto de antisemitismo" enloĝata de "blankaj superecistoj," kiuj regule utiligas "mallogan maltoleremon."<ref name="newsday1"/> [[Chris Hayes (ĵurnalisto)|Chris Hayes]] on ''[[All In with Chris Hayes]]'' priskribis la nomon "''alt-right''" kiel [[eŭfemismo]] por, "esence, hodiaŭa blanka supereco."<ref name="MSNBC">{{citaĵo el ĵurnalo|titolo=All In with Chris Hayes, Transcript 12/9/2015|url=http://www.msnbc.com/transcripts/all-in/2015-12-09|eldonejo=MSNBC|dato=December 9, 2015}}</ref> Rosie Gray, raportisto por '''[[BuzzFeed]]'', karakterizis la movadon kiel "blanka supereco, perfekte tajlorita por nia tempo" kaj diris, ke ĝi havas "pli multajn komunaĵojn kun la Eŭropaj ekstremaj dekstraj movadoj ol la Usonaj."<ref name="BusinessInsiderWhatIs">{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://www.businessinsider.com/what-is-the-alt-right-2016-8|titolo=A deep look inside the 'alt-right,' the movement Hillary Clinton just excoriated in a major speech|aŭtoro=Allan Smith|alirdato=September 2, 2016|dato=August 25, 2016|verko=[[Business Insider]]}}</ref><ref name="buzzfeed1">{{citaĵo el la reto|url=http://www.buzzfeed.com/rosiegray/how-2015-fueled-the-rise-of-the-freewheeling-white-nationali |titolo=How 2015 Fueled The Rise Of The Freewheeling, White Nationalist Alt Right Movement – BuzzFeed News |eldonejo=Buzzfeed |date=July 7, 2015 |alirdato=February 5, 2016|familia nomo=Gray|persona nomo=Rosie}}</ref> La organizo [[Southern Poverty Law Center]], kiu spektas ekstremajn kontraŭ-minoritatajn grupojn en Usono, diris, ke la retejo ''Breitbart News'' iĝis populara elejo de la vidpunktoj de la movado ''alt-right''.<ref name="splcbreitbart"/> == Uzado de memeoj == La uzado de Interretaj [[memeo]]j fare de la movado ''alt-right'' por esprimi kaj antaŭenigi siajn kredojn, ofte per retejoj, kiaj [[4chan]], [[8chan]], kaj ''[[The Daily Stormer]]'', estas vaste raportita.<ref name="NYTechoes"/><ref name=Vice/><ref name=NYMag>{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://nymag.com/daily/intelligencer/2016/05/ben-shapiros-messy-breakup-with-breitbart.html|titolo=Explaining Ben Shapiro's Messy, Ethnic-Slur-Laden Breakup With Breitbart|aŭtoro=Jesse Singal|dato=May 26, 2016|alirdato=July 14, 2016|verko=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | titolo = David Duke and other white supremacists see Trump's rise as way to increase role in mainstream politics | url = http://www.latimes.com/politics/la-na-pol-trump-david-duke-20160928-snap-story.html| retejo = Los Angeles Times| dato = September 29 2016| alirdato = October 1 2016}}</ref> La memeoj estas ĝenerale rasismaj, antisemitaj, seksismaj, masklismaj, ktp. Disĉiploj de la ideologio, ekzemple, kreis la terminon "cuckservative," [[vortokunfando]] de "cuckold" ("kokrito," kun tre rasisma subteksto) kaj "conservative" (konservisto).<ref name="washingtonpost">{{citaĵo el ĵurnalo |aŭtoro=Weigel, David|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2015/07/29/cuckservative-the-conservative-insult-of-the-month-explained/|titolo='Cuckservative' – the conservative insult of the month, explained|verko=The Washington Post}}</ref> Alia ekzemplo estas la uzado de [[trioblaj parentezoj]] aŭ "eĥoj" por identi kaj ataki [[judo]]jn en la Interreto, kio originis en la blogo ''[[The Right Stuff (blogo)|The Right Stuff]]''.<ref name="WPechoes"/><ref name="NYTechoes"/><ref name="Mic">{{citaĵo el la reto|url=https://mic.com/articles/144228/echoes-exposed-the-secret-symbol-neo-nazis-use-to-target-jews-online|titolo=(((Echoes))), Exposed: The Secret Symbol Neo-Nazis Use to Target Jews Online|eldonejo=mic.com}}</ref> Variaĵoj de la memeo [[Pepe la Rano]] estas popularaj en la movado, kondukante al referencoj pri ''"naziaj ranoj"'' en la gazetaro.<ref name="AltPepe">{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2016/05/26/how-pepe-the-frog-became-a-nazi-trump-supporter-and-alt-right-symbol.html|titolo=How Pepe the Frog Became a Nazi Trump Supporter and Alt-Right Symbol|aŭtoro=Olivia Nuzzi|alirdato=September 17, 2016|dato=May 25, 2016|verko=The Daily Beast}}</ref><ref name="NotEasyBeingMeme">{{citaĵo el ĵurnalo |url=http://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/09/its-not-easy-being-green/499892/|titolo=It's Not Easy Being Meme|aŭtoro=Adam Sewer|alirdato=September 15, 2016|dato=September 15, 2016|verko=The Atlantic}}</ref> La ofteco de memeoj en la cirkloj ''alt-right'' demandigis iujn komentistojn, ĉu ĝi estas serioza movado aŭ simple alternativa maniero esprimi tradiciajn konservismajn kredojn.<ref name="NewYorker"/><ref name="NYTechoes"/> [[Marc Hetherington]], profesoro de politika scienco en [[Vanderbilt University]], rigardas la memeojn kiel penojn por legitimigi rasismajn vidpunktojn.<ref name=csmonitor-jonsson>{{citaĵo el la reto|url=http://www.csmonitor.com/USA/Politics/2016/0827/Donald-Trump-s-candidacy-and-the-rise-of-the-alt-right-movement|titolo=Donald Trump's candidacy and the rise of the 'alt-right' movement|aŭtoro=Patrik Jonsson|alirdato=September 3, 2016|dato=August 27, 2016|verko=Christian Science Monitor}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Manifestacio Unuigu la Dekstron (2017)]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Alternativa dekstro| ]] [[Kategorio:Antisemitismo en Usono]] [[Kategorio:Dekstra ekstremismo en Usono]] [[Kategorio:Naciismo]] [[Kategorio:Rasismo en Usono]] 3nlepikx9vhp7vac0dui5opf20yt4xp Insuloj de Irlando 0 572972 9481063 8936276 2026-09-24T11:07:26Z Sj1mor 12103 9481063 wikitext text/x-wiki Jen listo de la '''insuloj de Irlando'''. {| class="wikitable" ! esperanta nomo ! irlanda nomo ! angla nomo ! rimarkoj !bildo |- | [[insulo Aklo]] | Acaill aŭ Oileán Acla | archill idland | en la graflando Mayo,plej granda insulo de Irlando | [[Dosiero:Tomb Achill Island.jpg|80px]] |- | Aran-insuloj | Oileáin Árann | Aran Island |antaŭ la marbordo de graflando Galivo, la tri insuloj Árainn, Inis Mór kaj Inis Meáin |[[Dosiero: Inisheer_Gardens_2002_dry-stone_walls.jpg|80px]] |- | insulo Valencia | Dairbhre aŭ Oileán Dairbhre, | Valentia Island |antaŭ la duoninsulo Ivergh en la graflando Kerry |[[Dosiero: Valentia Island.jpg|80px]] |- | insulo Omejo | Iomaí | Omey Island |antaŭ la marbordo de Konermoro |[[Dosiero: Fahy Lake, Omey Island, Connemara.jpg|80px]] |- |[[duoninsulo Kuleo]] | Cuaille | duoninsulo Cooley |en la graflando Louth, |[[Dosiero: Carlingford, Cooley peninsula.jpg|80px]] |- | [[Duoninsulo Dhuibhne]] | Corca Dhuibhne | :Dingle Peninsula | en graflando Kerry |[[Dosiero: Dingle_(1).jpg|80px]] |- | [[duoninsulo Uíbh Ráthach]] | Uíbh Ráthach | Iveragh peninsula |ane la graflando Keerryane la graflando Kerry | [[Dosiero: Beach Rossbeigh in Dingle Bay Kerry Ireland.jpg|80px]] |- | [[duoninsulo Bearo]] | Béarra | peninsula Beara | en la graflando Kerry | [[Dosiero: Beara Glenmore Lake Ireland.jpg|80px]] |- | [[duoninsulo Aird]] | An Aird | Ards peninsula | en norda Irlando | [[Dosiero: Kirkistown_Castle.jpg|80px]] |- | [[insulo Inishtrahull]] | Inis Trá Tholl | Inishtrahull Island |plej norda insulo de Irlando | [[Dosiero:Across to Malin - geograph.org.uk - 1012876.jpg|80px]] |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Insuloj en Irlando| ]] [[Kategorio:Listoj de insuloj|Irlando]] 6fdunfy5lyq47fkvl3kj5u3xbvpku9m Andor Kallivoda 0 574936 9480830 7650996 2026-09-23T16:41:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Andor Kallivoda,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) '''Kallivoda Andor [[Sigismundo|Zsigmond]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[inĝeniero]]. Andor Kallivoda [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/07261.htm] naskiĝis la {{daton|21|aŭgusto|1866}} en [[Újszász]], li mortis la {{daton|11|januaro|1936}} en [[Kecskemét]]. == Biografio == Andor Kallivoda akiris [[diplomo]]n en [[Akademio de Selmec]] en [[1890]]. Post siaj studoj li laboris komence en [[Zlaté Moravce|Aranyosmarót]], poste en [[Nagyatád]]. Inter [[1896]] kaj [[1915]] li faris laborojn en [[Subotica|Szabadka]], poste en [[Bistrița|Beszterce]]. Lia lasta stacio estis en [[Kecskemét]], kie li kreis projekton pri arbarigo de la [[Granda Hungara Ebenaĵo]]. Tiutempe li estis nomumita ministeria konsilisto. En [[1925]] li pensiuliĝis. Li havis [[edzino]]n ekde [[1895]], kiu naskis 3 [[filo|gefilojn]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''A királyhalmi m. kir. erdőőri szakiskola és külső kísérleti állomás tanulmányi erdejének, valamint Szabadka és Szeged városok erdőbirtokának leírása'' (1914) - kunverkinto * ''Az akác néhány rendellenes fejlődési alakja'' (1906) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/01800/01840/01840.pdf hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 74-a paĝo)] * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=ma_tortent_-_2016__augusztus_21_ hungarlingva biografio kun foto] * [https://web.archive.org/web/20161128200156/http://www.ujszasz.hu/bemutatkozas/varostorteneti-muzeum/93-varga-ferenc-emlekezzunk-kallivoda-andorra] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Kallivoda Andor}} [[Kategorio:Hungaraj arbarinĝenieroj]] n9obw9sbocmq9uzx5mrc4ndcwh4p6v6 Reckweilerhof 0 577196 9481064 9402384 2026-09-24T11:07:58Z Sj1mor 12103 9481064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Reckweilerhof (komunumo Wolfstein ) |latitudo = 49.608196 |longitudo = 7.608435 |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Rejnlando-Palatinato]] |distrikto = |alto =185 |areo = |poŝtkodo = 67752 |tel_antaŭkodo = 06304 |aŭtokodo = KUS |oficiala_kodo = |subdivido = |adreso-komunumestraro = |retpaĝaro = |komunumestro = |komunumestro-partio = }} '''Reckweilerhof''' estas komunumparto de en la [[Rejnlando-Palatinato|rejnlando-palatinata]] [[distrikto Kusel]] situanta en urbeto [[Wolfstein]]. La urboparto situas en la [[Nordpalatinata montolando]] ĉ. Tri kilometroj norde de la kerna urbo tuj ĉe la rivero [[Lauter (Glan)|Lauter]]. == Historio == Reckweilerhof estis menciita unuafoje en la jaro 1220 kiel „Regewilre“. Ĝi apartenis al la monaĥejo [[Offenbach am Glan|Offenbach]]. Voktoj de la monaĥejo estis en fruaj jaroj la grafoj de la [[Nahegau (graflando)|Nahegau]], pli poste [[Kurpfalz]] kaj ekde 1480 [[Pfalz-Zweibrücken]]. ==Literaturo== * Kulturdenkmäler in Rheinland-Pfalz. Volumo 16. Kreis Kusel. 1999. Herausgegeben im Auftrag des Ministeriums für Kultur, Jugend, Familie und Frauen in Rheinland-Pfalz. Landesamt für Denkmalpflege Rheinland-Pfalz. ISBN 3-88462-163-7. Wernersche Verlagsgesellschaft. Worms [[Kategorio:Vilaĝoj en la distrikto Kusel]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en Wolfstein]] [[Kategorio:Distrikto Kusel]] e5y8edhhyhm8roqsotpcp1aaa2t6uk7 Belgica antarctica 0 582363 9480994 8929734 2026-09-24T08:02:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480994 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Belgica antarctica fly in moss.jpg|alternative=Belgica antarctica fly in moss.jpg|eta|DSC 1241 fly moss]] [[Dosiero:BelgicaAntarcticaDist.png|eta|BelgicaAntarcticaDist]] '''''Belgica antarctica''''', nome ''Antarkta muŝeto'', estas specio de [[insekto]], precize nefluga muŝeto de ordo de [[Dipteroj]], endemia de la kontinento [[Antarkto]]. Ĉirkaŭ 2–6 mm longa, ĝi estas la plej granda pure surtera animalo en la [[kontinento]], same kiel ties nura insekto.<ref> Usher, Michael B.; Edwards, Marion (1984). "A dipteran from south of the Antarctic Circle: Belgica antarctica (Chironomidae) with a description of its larva". Biological Journal of the Linnean Society. 23 (1): 19–31. doi:10.1111/j.1095-8312.1984.tb00803.x.</ref><ref> Luke Sandro & Juanita Constible. "Antarctic Bestiary — Terrestrial Animals". Laboratory for Ecophysiological Cryobiology, Miami University. Arkivita el la originalo en la 23a de Decembro 2008. [http://www.units.miamioh.edu/cryolab/education/antarcticbestiary_terrestrial.htm#Belgica] Alirita la 6an de Marto 2017.</ref> Ĝi havas ankaŭ la plej malgrandan konatan insektan [[genomo]]n el 2014, kun nur 99 milionoj da bazparoj de [[nukleotido]]j (kaj ĉirkaŭ 13,500 [[geno]]jn).<ref> Kelley, Joanna L.; Peyton, Justin T.; Fiston-Lavier, Anna-Sophie; Teets, Nicholas M.; Yee, Muh-Ching; Johnston, J. Spencer; Bustamante, Carlos D.; Lee, Richard E.; Denlinger, David L. (2014). "Compact genome of the Antarctic midge is likely an adaptation to an extreme environment". Nature Communications. 5. doi:10.1038/ncomms5611. ISSN 2041-1723. PMC 4164542 Libere alirebla. PMID 25118180.</ref><ref>"Antarctic midge has smallest insect genome". BBC. 2014-08-12. [http://www.bbc.co.uk/nature/28525963] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170216225708/http://www.bbc.co.uk/nature/28525963 |date=2017-02-16 }} Alirita la 6an de Marto 2017.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Dipteroj]] [[Kategorio:Faŭno de Antarkto]] [[Kategorio:Endemioj]] szyx23o8qrzgb26cpnck3vlqfilrq75 Uzanto:Baba79/provejo 2 583362 9480786 9480308 2026-09-23T13:19:33Z Baba79 118684 /* Muziko */ 9480786 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La '''Ukraina Kulturo''' estas miksaĵo de materiaj kaj spiritaj valoroj de la [[Ukrainoj|ukraina popolo]], kiu formiĝis tra ĝia [[Historio de Ukrainio|historio]]. Intermite sendependa, la lando kaj ĝia popolo evoluigis sian propran apartan kulturon, kaj multaj verkistoj kontribuis al la literatura historio de la lando, kiel ekzemple [[Ivan Kotlarevskij]], [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Ivan Franko]]. La ukraina kulturo spertis signifan revigliĝon ekde la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependeco]] en 1991. Moderna ukraina kulturo originas de la antikva ŝtato [[Kieva Regno]] kaj la [[Princlando Galegio-Volinio]], kiujn ukrainoj konsideras siaj historiaj prapatroj. Tradicia popola arto, [[brodado]] kaj popola arkitekturo estas esencaj por la ukraina kulturo, kies elementoj ofte estis determinitaj de la disponeblaj rimedoj tiutempe. La forta tradicio de la lando pri popola arto kaj brodado daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata aparta arta formo. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ortodoksa Eklezio]] kaj tradicioj devenantaj de [[slava mitologio]]. La ukraina kulturo devis superi multajn obstaklojn por postvivi kaj konservi sian apartecon, ĉar la eksterlandaj potencoj kaj imperioj, kiuj dominis la landon kaj ĝian popolon en la pasinteco, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron al sia propra, same kiel provi ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] prezentis signifajn obstaklojn al kultura disvolviĝo. ==Historio == Kvankam Ukrainio plurfoje estis regata de najbaraj landoj, ĝia popolo konservis siajn kulturajn havaĵojn kaj fieras pri sia kultura heredaĵo. Ukraina kulturo spertis rimarkindan reviviĝon<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Kyivan-Rus Kyivan Rus]". Britannica.</ref> de kiam la lando akiris sian sendependecon en 1991. La plej fruaj spuroj de kulturaj artefaktoj en la regiono, kiu nun estas Ukrainio, troveblas ĉe ornamitaj [[Mamuto|mamutaj]] dentegoj el la epoko de la [[Neandertaluloj]]<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.24.</ref>. Poste, nomadaj triboj de la sudaj teroj en la 4-a jarcento a.K., kiel la [[Skitoj]], kreis fajne prilaboritajn orajn ornamaĵojn, ekzemple la pektoralon trovitan en la tumulo Tovsta Mohila<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.25.</ref>. Ofte estas supozata, ke la moderna ukraina kulturo formiĝis kiel posteulo de la antikva ŝtato [[Kieva Regno|Kieva Rusjo]] (kun centro en Kijivo) kaj de la [[Regno de Galicio-Volinio]]; kiujn ukrainoj konsideras ambaŭ siajn historiajn praulojn<ref>"[https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe Galicia]". Britannica. </ref><ref>"[https://www.britannica.com/place/Volhynia Volhynia]". Britannica. </ref>. Tradicia kamparana popola arto, brodado kaj popola arkitekturo estas esencaj por ukraina kulturo, kaj iliaj elementoj ofte estis determinitaj de la tiutempe disponeblaj rimedoj. La forta tradicio de popola arto kaj brodado en la lando daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata arta ĝenro en si mem. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio]], la [[Rutena grek-katolika eklezio]] kaj la [[Ortodoksa kristanismo|Ortodoksa Eklezio]]<ref>"[https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp Orthodox Christians]" ([https://web.archive.org/web/20100411090638/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp arkivo]). ARDA. </ref>, kaj ankaŭ de tradicioj el la [[slava mitologio]]<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion Britannica]". Slavic religion.</ref>. Antaŭ la epoko de [[Sovetunio]], ukraina kulturo ricevis fortajn influojn de aliaj orientslavaj kulturoj, kiel ekzemple la [[Rusia kulturo|rusa]] kaj la [[belorusa kulturo|belorusa]]<ref name= conversation >"[https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758 How Russian is Ukraine?]". The Conversation. 14-a de Januaro 2022.</ref>. Ukraina kulturo devis venki multajn obstaklojn por pluvivi kaj konservi sian originalecon, ĉar fremdaj potencoj kaj imperioj, kiuj en la pasinteco regis la landon kaj ĝian popolon, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron en sian propran, kaj ankaŭ provis ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] kreis signifajn obstaklojn por la evoluo de la kulturo<ref name= conversation />. Dum ĝi progresas al moderneco, Ukrainio restas tre tradicia lando, kie la observado de certaj kutimoj kaj praktikoj ludas centran rolon en la kulturo. Multaj gravaj ukrainaj festoj kaj eventoj baziĝas sur la malnova [[Julia kalendaro]] kaj tial diferencas de siaj ekvivalentoj en la [[Gregoria kalendaro]]<ref>"[https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/ Christmas on January 7]". Euromaidan Press. 24-a de Decembro 2016. </ref>. Inter ili estas [[Kristnasko]] kaj la silvestra vespero; ambaŭ estas tre gravaj en la ukraina kulturo<ref>Sibirtseva, Maria (17-a de Julio 2018). "[https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/ 11 Things You Should Know About Ukrainian Culture]". Culture Trip. </ref>. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]], damaĝiĝis 1 945 objektoj de kultura infrastrukturo, laŭ la [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio|ukraina Ministerio pri Kulturo]]. Inter la [[Ukrainia kultura heredaĵo dum la rusia invado de Ukrainio|kulturaj institucioj damaĝitaj aŭ detruitaj]] fare de rusio estas kulturaj centroj, bibliotekoj, muzeoj, galerioj, teatrejoj, zoologiaj ĝardenoj kaj artedukaj institucioj. Oni taksas, ke la rekonstruo de la damaĝitaj lokoj povus daŭri proksimume 10 jarojn<ref>"[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/ Russians damage 1,946 cultural landmarks in two years of full-scale war against Ukraine]". Ukrainska Pravda.</ref>. == Folkloro en Ukrainio == Ukraina folkloro estas la popola tradiciaro, kiu evoluis en [[Ukrainio]] kaj inter etnaj [[ukrainoj]]. Ĝi inkluzivas vestadojn, kantojn, fabelojn, dancojn, kredojn ktp. La plej fruaj ekzemploj de folkloro trovitaj en Ukrainio apartenas al la tutslava folklora tavolo, kiu devenas de la antikva [[slava mitologio]] de la [[orientaj slavoj]]. Iom post iom, ukrainoj evoluigis tavolon de sia propra, aparta popolkulturo<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-30119/Ukraine Ukraine Cultural life] Encyclopædia Britannica.</ref>. Folkloro servis kiel grava ilo por difini kaj konservi kulturan apartecon en Ukrainio fronte al fortaj asimilaj premoj el najbaraj landoj<ref>[https://encarta.msn.com/encyclopedia%20761573617%203%2018/ukraine.html Ukraine] [https://web.archive.org/web/20090809144215/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_3____18/Ukraine.html#s18 ARKIVO]). Encarta Encyclopedia.</ref>. Ukrainaj popolaj kutimoj havas multajn tavolojn, difinitajn de la epoko, en kiu tiu aspekto evoluis, kaj de la regiono, kie ĝi estis praktikata. La plej malsupra kaj malnova nivelo estas la tutslava tavolo de popolkulturo, kiu enhavas multajn elementojn komunajn al la slavaj popoloj ĝenerale. Super ĝi troviĝas elementoj komunaj al la orientaj slavoj, kaj pli supre estas elementoj troveblaj nur en Ukrainio mem. La tavolo super tio entenas kulturajn kaj folklorajn elementojn, kiuj difinas la diversajn mikrogrupojn de la ukraina etno, kiel ekzemple la [[Bojkoj|bojkoj]], [[kozakoj]], [[huculoj]], [[Lemkoj|lemkoj]], [[Liŝakoj|liŝakoj]], [[Podolianoj|podolianoj]] kaj [[rusenoj]]. Inter la tradiciaj vestaĵoj estas la ikoneca brodita ĉemizo aŭ bluzo, la ''viŝivanka''<ref>"[http://unknownukraine.com/ukrainian-vyshyvanka/ Ukrainian Vyshyvanka]". Unknown Ukraine. 17-a de Januaro 2012.</ref>, kiu estas la plej rekonebla parto de la ukraina nacia kostumo, kaj eĉ havas sian propran publikan feston en majo [20]. Ĉe viroj, la tradicia vestaro ankaŭ inkluzivas ''koĵuh'', ''kontuŝ'', ''ĵupan'' kaj ''ŝarovari''. Ĉe virinoj, la tradicia vestaro inkluzivas ''koĵuŝanka'', ''oĉipok'' por edziĝintaj virinoj, kaj ukrainan kronon por fraŭlaj ​​knabinoj. La vestaĵoj estas kreataj per ellaborita struktura dezajno, komplikaj teksoteknikoj, ampleksa brodado. La [[ukraina florkrono]] estas speco de krono, kiun en la tradicia ukraina kulturo portas knabinoj kaj junaj fraŭlinoj. La krono povas esti parto de tradicio devenanta de orient-slavaj kutimoj, kiuj antaŭas la kristanigon de [[Kieva Regno]].[1] La florkrono restas parto de la ukraina nacia vestaro; oni portas ĝin dum festaj okazoj kaj sanktaj tagoj, kaj – ekde la [[Eŭromajdano|ukraina revolucio de 2014]] – ĉiam pli ofte en la ĉiutaga vivo kiel parton de pli vasta kultura reviviĝo. == Kuirarto == Ukraina kuirarto estas forte influata de la [[ĉernozjomo]], el kiu devenas ĝiaj ingrediencoj, kaj ofte implikas multajn komponantojn<ref>"[http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html Food in Ukraine – Ukrainian Food, Ukrainian Cuisine – traditional, popular, dishes, recipe, diet, history, common, meals, staple]". www.foodbycountry.com.</ref>. Tradiciaj ukrainaj pladoj ofte spertas kompleksan varmigan procezon – ''"unue ili estas frititaj aŭ boligitaj, kaj poste stufitaj aŭ bakitaj. Tio estas la plej karakteriza trajto de ukraina kuirarto"''<ref>"[https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine Ukrainian National Food and Cuisine]". ukrainetrek.com.</ref>. La [[nacia plado]] de Ukrainio estas ruĝa [[barĉo]], fama bet-supo, el kiu ekzistas multaj variaĵoj. Tamen, [[varenikoj]] (boligitaj pastbuloj similaj al [[Pirogo (kulinario)|pirogoj]]) kaj speco de [[Brasika rulaĵo|brasika rulaĵo]] konata kiel ''holubci'' ankaŭ estas naciaj favoratoj, kaj estas oftaj manĝaĵoj en tradiciaj ukrainaj restoracioj.[3] Tiuj pladoj montras la regionajn similecojn ene de orient-eŭropa kuirarto. La kuirarto emfazas precipe la gravecon de tritiko, kaj de grenoj ĝenerale, ĉar la lando ofte estas nomata "la grenejo de Eŭropo".[4] La plimulto de ukrainaj pladoj devenas de antikvaj kamparanaj manĝaĵoj bazitaj sur abundaj gren-rimedoj kiel [[sekalo]], kaj ankaŭ sur bazaj legomoj kiel [[Terpomo|terpomoj]], [[Brasiko|brasikoj]], [[fungoj]] kaj [[Beto|betoj]]. Ukrainaj pladoj kombinas tradiciajn slavajn teknikojn kun aliaj eŭropaj teknikoj, kio estas rezulto de jaroj da fremda regado kaj influo. Ĉar ekzistas signifa ukraina diasporo dum pluraj jarcentoj (ekzemple, pli ol miliono da [[kanadanoj]] havas ukrainan devenon), la kuirarto estas reprezentata en eŭropaj landoj kaj en pli malproksimaj regionoj, precipe en [[Argentino]], [[Brazilo]] kaj [[Usono]]. Dum la periodo de [[Sovetunio|sovetia regado]], ukraina kuirarto spertis signifan normigon, kaj la manko de konsumvaroj kondukis al la perdo de multaj aŭtentaj receptoj aŭ al ilia anstataŭigo per simpligitaj variantoj. La sovetia periodo ankaŭ vidis la enkondukon de multaj pladoj el aliaj kuirartoj en la dieton de ukrainoj. Post la sendependiĝo de Ukrainio, la evoluo de merkata ekonomio kondukis al la apero de novaj tendencoj en la kuirpraktikoj de la lando, kiel ekzemple la disvastiĝo de industrie produktitaj pretaj manĝaĵoj kaj la evoluo de la restoracia sektoro. Moderna ukraina kuirarto karakteriziĝas per la adopto de novaj teknikoj kaj ingrediencoj, sed samtempe konservas multajn aŭtentajn elementojn. == Literaturo == Ukraina literaturo plejparte evoluis sub fremda regado super ukrainaj teritorioj, ĉefe fare de la [[Sovetunio]], la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], [[Pola-Litova Unio]], [[Pollando]], la [[Reĝlando Rumanio]], [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la [[Otomana Imperio]]. La originoj de ukraina literaturo enradikiĝas en la [[Kieva Regno]], kiam kronikoj kaj epopea poezio de [[Rusja lingvo|Rusjo]] estis verkitaj en la [[malnovslava lingvo]] kaj [[slavono]]. Tiutempe aperis ankaŭ buŝaj popolrakontoj. La malnovslava lingvo estis uzata ĉefe en skribaj dokumentoj, sed la komuna parola lingvo en la koncernaj teritorioj estis la [[rusja lingvo]], kiu poste disiĝis en la [[Ukraina lingvo|ukrainan]], [[Rusa lingvo|rusan]] kaj [[Belorusa lingvo|belorusan]] lingvojn. Ukraina kulturo prosperis sub la regado de ukrainaj kozakoj, kvankam ilia ŝtato fine disiĝis en orientan kaj okcidentan partojn regatajn de diversaj najbaroj. Ekde la 19-a jarcento, ukrainaj literaturaj verkoj komencis esti verkitaj en parollingva formo. Oni publikigis poemojn, romanojn, teatraĵojn kaj aliajn verkojn. Sekve de tiu tendenco, ukrainaj naciismaj kaj sendependismaj movadoj komencis kreski. Tamen, la Rusa Imperio kaj la posta Sovetunio ofte subpremis kaj limigis la uzon de la ukraina lingvo, esprimmanierojn kaj literaturajn temojn. Multaj ukrainaj verkistoj tial kontribuis al la [[ruslingva literaturo]]. Ofte estas hipotezata, ke la ekesto de ukraina literaturo estis iniciatita per la publikigo de la vaste sukcesa poemo ''Eneida'' de [[Ivan Kotlarevskij]] en 1798; ĝi estas unu el la unuaj ekzemploj de presita literatura verko verkita en la moderna ukraina lingvo. Pro la rolo de Kotlarevskij kiel iniciatinto de ukraina literaturo, literaturaj kritikistoj ofte nomas lin "la patro de ukraina literaturo"<ref>[https://books.google.com/books?id=LbeKDwAAQBAJ Parody and Burlesque] // Hardie, Philip. The Last Trojan Hero: A Cultural History of Virgil's Aeneid. London: Bloomsbury Publishing. 2014. 264 p: 187</ref>. Modernan ukrainan prozon iniciatis la romano ''Marusja'' (1834) de [[Hrihorij Kvitka-Osnovjanenko]]<ref>[https://web.archive.org/web/20191005014115/https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature] // Encyclopædia Britannica</ref>. Nuntempa ukraina literaturo rilatas al la periodo post la [[Perestrojko]] kaj la fondo de la grupo Bu-Ba-Bu. Ekde la fino de la 1980-aj jaroj, kaj precipe post la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependiĝo de Ukrainio]] (1991) kaj la malapero de la sovetia cenzuro, aperis tuta generacio de verkistoj: Sofia Majdanska, [[Ihor Kalinec]], Mojsej Fiŝbejn, [[Jurij Andruĥoviĉ]], [[Serhij Ĵadan]], [[Oksana Zabuĵko]], Oleksandr Irvanec, Jurij Izdrik, [[Maria Matios]], [[Igor Pavljuk]] kaj multaj aliaj. Multaj el ili estas konsiderataj "[[Postmodernismo|postmodernistoj]]". == Muziko == La geografia situo de Ukrainio ĉe la krucvojo inter Azio kaj Eŭropo speguliĝas en la popola muziko de la regiono; ĝi estas miksaĵo de ekzota [[Melismo|melisma]] kantado (la kantoj enhavas unuopajn tekstosilabojn dum transiro inter diversaj sinsekvaj notoj) kaj de harmonio, kiu ne ĉiam facile kongruas kun la harmoniaj reguloj de tradicia okcidenteŭropa muziko. La plej okulfrapa ĝenerala eco de aŭtenta ukraina popola muziko estas la ofta uzo de minoraj tonaloj enhavantaj pliigitajn dutojn – indiko, ke la tonala sistemo evoluigita en okcidenteŭropa muziko ne tiom firme enradikiĝis en Ukrainio. Ukraina popola muziko malofte uzas nekutimajn [[Taktindiko|taktindiko]]jn, kvankam oni renkontas kunmetitajn [[Mezuro (muziko)|metrikojn]]. La muziko povas esti harmonie kompleksa. Tri- kaj kvarvoĉa harmonio disvastiĝis el la centraj stepaj regionoj de Ukrainio, sed fine de la 19-a jarcento ĝi fariĝis malpli populara en la montaraj regionoj. Dum la epoko de la ukraina baroko, muziko estis grava fako por tiuj, kiuj ricevis superan edukadon. Ĝi okupis gravan lokon en la instruplano de la Akademio de Kievo-Mohilo. Multaj membroj de la nobelaro estis lertaj muzikistoj; interalie, kozakaj gvidantoj — inkluzive de Ivan Mazepa, Semen Palij kaj Ivan Sirko — estis spertaj ludantoj de la kobzo, banduro aŭ torbano. Dum la 19-a jarcento, muzika naciismo aperis en Eŭropo; ĝi karakteriziĝis per emfazo pri naciaj muzikaj elementoj kaj estis ligita al la kresko de nacia konscio inter eŭropaj popoloj. Ukraina naciisma movado en muziko aperis fine de la 19-a jarcento; en ĝi, ukrainaj verkistoj, poetoj kaj profesiaj muzikistoj uzis folkloron por aranĝi tradiciajn popolkantojn. La malfermo de la unuaj profesiaj teatroj en [[Kievo]] (1803) kaj [[Odeso]] (1810), kiuj prezentis verkojn pri naciaj temoj, ludis gravan rolon en la formado de ukraina opero; la unua el tiuj estis ''Zaporoĵec za Dunajem'' de [[Semen Hulak-Artemovskij]] (1863). Ŝlosila figuro en la evoluo de ukraina naciisma muziko estis la komponisto, direktisto kaj pianisto [[Mikolao Lisenko]].[4] Liaj komponaĵoj inkluzivas naŭ operojn kaj muzikon por piano. Li uzis ukrainan poezion, inkluzive de tiu de la poeto [[Taras Ŝevĉenko]]. En 1904, Lisenko malfermis la unuan ukrainan muziklernejon de la Rusa Imperio en Kievo (nun la Ŝtata Instituto pri Muziko kaj Dramo "Lisenko"). Oni atribuas al li la fondon de klasika muzika tradicio, kiu estis miksaĵo de popolmuziko kaj klasikaj muzikaj formoj.[4] La laboron de Lisenko daŭrigis aliaj komponistoj, inkluzive de [[Mikolao Leontoviĉ]], [[Kirilo Stecenko]], [[Jakiv Stepovij]] kaj [[Stanislavo Ljudkeviĉ]]. ad364oyrg7ft0945s6m9emwgg4ituor 9480794 9480786 2026-09-23T13:43:23Z Baba79 118684 /* Muziko */ 9480794 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La '''Ukraina Kulturo''' estas miksaĵo de materiaj kaj spiritaj valoroj de la [[Ukrainoj|ukraina popolo]], kiu formiĝis tra ĝia [[Historio de Ukrainio|historio]]. Intermite sendependa, la lando kaj ĝia popolo evoluigis sian propran apartan kulturon, kaj multaj verkistoj kontribuis al la literatura historio de la lando, kiel ekzemple [[Ivan Kotlarevskij]], [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Ivan Franko]]. La ukraina kulturo spertis signifan revigliĝon ekde la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependeco]] en 1991. Moderna ukraina kulturo originas de la antikva ŝtato [[Kieva Regno]] kaj la [[Princlando Galegio-Volinio]], kiujn ukrainoj konsideras siaj historiaj prapatroj. Tradicia popola arto, [[brodado]] kaj popola arkitekturo estas esencaj por la ukraina kulturo, kies elementoj ofte estis determinitaj de la disponeblaj rimedoj tiutempe. La forta tradicio de la lando pri popola arto kaj brodado daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata aparta arta formo. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ortodoksa Eklezio]] kaj tradicioj devenantaj de [[slava mitologio]]. La ukraina kulturo devis superi multajn obstaklojn por postvivi kaj konservi sian apartecon, ĉar la eksterlandaj potencoj kaj imperioj, kiuj dominis la landon kaj ĝian popolon en la pasinteco, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron al sia propra, same kiel provi ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] prezentis signifajn obstaklojn al kultura disvolviĝo. ==Historio == Kvankam Ukrainio plurfoje estis regata de najbaraj landoj, ĝia popolo konservis siajn kulturajn havaĵojn kaj fieras pri sia kultura heredaĵo. Ukraina kulturo spertis rimarkindan reviviĝon<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Kyivan-Rus Kyivan Rus]". Britannica.</ref> de kiam la lando akiris sian sendependecon en 1991. La plej fruaj spuroj de kulturaj artefaktoj en la regiono, kiu nun estas Ukrainio, troveblas ĉe ornamitaj [[Mamuto|mamutaj]] dentegoj el la epoko de la [[Neandertaluloj]]<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.24.</ref>. Poste, nomadaj triboj de la sudaj teroj en la 4-a jarcento a.K., kiel la [[Skitoj]], kreis fajne prilaboritajn orajn ornamaĵojn, ekzemple la pektoralon trovitan en la tumulo Tovsta Mohila<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.25.</ref>. Ofte estas supozata, ke la moderna ukraina kulturo formiĝis kiel posteulo de la antikva ŝtato [[Kieva Regno|Kieva Rusjo]] (kun centro en Kijivo) kaj de la [[Regno de Galicio-Volinio]]; kiujn ukrainoj konsideras ambaŭ siajn historiajn praulojn<ref>"[https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe Galicia]". Britannica. </ref><ref>"[https://www.britannica.com/place/Volhynia Volhynia]". Britannica. </ref>. Tradicia kamparana popola arto, brodado kaj popola arkitekturo estas esencaj por ukraina kulturo, kaj iliaj elementoj ofte estis determinitaj de la tiutempe disponeblaj rimedoj. La forta tradicio de popola arto kaj brodado en la lando daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata arta ĝenro en si mem. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio]], la [[Rutena grek-katolika eklezio]] kaj la [[Ortodoksa kristanismo|Ortodoksa Eklezio]]<ref>"[https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp Orthodox Christians]" ([https://web.archive.org/web/20100411090638/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp arkivo]). ARDA. </ref>, kaj ankaŭ de tradicioj el la [[slava mitologio]]<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion Britannica]". Slavic religion.</ref>. Antaŭ la epoko de [[Sovetunio]], ukraina kulturo ricevis fortajn influojn de aliaj orientslavaj kulturoj, kiel ekzemple la [[Rusia kulturo|rusa]] kaj la [[belorusa kulturo|belorusa]]<ref name= conversation >"[https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758 How Russian is Ukraine?]". The Conversation. 14-a de Januaro 2022.</ref>. Ukraina kulturo devis venki multajn obstaklojn por pluvivi kaj konservi sian originalecon, ĉar fremdaj potencoj kaj imperioj, kiuj en la pasinteco regis la landon kaj ĝian popolon, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron en sian propran, kaj ankaŭ provis ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] kreis signifajn obstaklojn por la evoluo de la kulturo<ref name= conversation />. Dum ĝi progresas al moderneco, Ukrainio restas tre tradicia lando, kie la observado de certaj kutimoj kaj praktikoj ludas centran rolon en la kulturo. Multaj gravaj ukrainaj festoj kaj eventoj baziĝas sur la malnova [[Julia kalendaro]] kaj tial diferencas de siaj ekvivalentoj en la [[Gregoria kalendaro]]<ref>"[https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/ Christmas on January 7]". Euromaidan Press. 24-a de Decembro 2016. </ref>. Inter ili estas [[Kristnasko]] kaj la silvestra vespero; ambaŭ estas tre gravaj en la ukraina kulturo<ref>Sibirtseva, Maria (17-a de Julio 2018). "[https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/ 11 Things You Should Know About Ukrainian Culture]". Culture Trip. </ref>. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]], damaĝiĝis 1 945 objektoj de kultura infrastrukturo, laŭ la [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio|ukraina Ministerio pri Kulturo]]. Inter la [[Ukrainia kultura heredaĵo dum la rusia invado de Ukrainio|kulturaj institucioj damaĝitaj aŭ detruitaj]] fare de rusio estas kulturaj centroj, bibliotekoj, muzeoj, galerioj, teatrejoj, zoologiaj ĝardenoj kaj artedukaj institucioj. Oni taksas, ke la rekonstruo de la damaĝitaj lokoj povus daŭri proksimume 10 jarojn<ref>"[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/ Russians damage 1,946 cultural landmarks in two years of full-scale war against Ukraine]". Ukrainska Pravda.</ref>. == Folkloro en Ukrainio == Ukraina folkloro estas la popola tradiciaro, kiu evoluis en [[Ukrainio]] kaj inter etnaj [[ukrainoj]]. Ĝi inkluzivas vestadojn, kantojn, fabelojn, dancojn, kredojn ktp. La plej fruaj ekzemploj de folkloro trovitaj en Ukrainio apartenas al la tutslava folklora tavolo, kiu devenas de la antikva [[slava mitologio]] de la [[orientaj slavoj]]. Iom post iom, ukrainoj evoluigis tavolon de sia propra, aparta popolkulturo<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-30119/Ukraine Ukraine Cultural life] Encyclopædia Britannica.</ref>. Folkloro servis kiel grava ilo por difini kaj konservi kulturan apartecon en Ukrainio fronte al fortaj asimilaj premoj el najbaraj landoj<ref>[https://encarta.msn.com/encyclopedia%20761573617%203%2018/ukraine.html Ukraine] [https://web.archive.org/web/20090809144215/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_3____18/Ukraine.html#s18 ARKIVO]). Encarta Encyclopedia.</ref>. Ukrainaj popolaj kutimoj havas multajn tavolojn, difinitajn de la epoko, en kiu tiu aspekto evoluis, kaj de la regiono, kie ĝi estis praktikata. La plej malsupra kaj malnova nivelo estas la tutslava tavolo de popolkulturo, kiu enhavas multajn elementojn komunajn al la slavaj popoloj ĝenerale. Super ĝi troviĝas elementoj komunaj al la orientaj slavoj, kaj pli supre estas elementoj troveblaj nur en Ukrainio mem. La tavolo super tio entenas kulturajn kaj folklorajn elementojn, kiuj difinas la diversajn mikrogrupojn de la ukraina etno, kiel ekzemple la [[Bojkoj|bojkoj]], [[kozakoj]], [[huculoj]], [[Lemkoj|lemkoj]], [[Liŝakoj|liŝakoj]], [[Podolianoj|podolianoj]] kaj [[rusenoj]]. Inter la tradiciaj vestaĵoj estas la ikoneca brodita ĉemizo aŭ bluzo, la ''viŝivanka''<ref>"[http://unknownukraine.com/ukrainian-vyshyvanka/ Ukrainian Vyshyvanka]". Unknown Ukraine. 17-a de Januaro 2012.</ref>, kiu estas la plej rekonebla parto de la ukraina nacia kostumo, kaj eĉ havas sian propran publikan feston en majo [20]. Ĉe viroj, la tradicia vestaro ankaŭ inkluzivas ''koĵuh'', ''kontuŝ'', ''ĵupan'' kaj ''ŝarovari''. Ĉe virinoj, la tradicia vestaro inkluzivas ''koĵuŝanka'', ''oĉipok'' por edziĝintaj virinoj, kaj ukrainan kronon por fraŭlaj ​​knabinoj. La vestaĵoj estas kreataj per ellaborita struktura dezajno, komplikaj teksoteknikoj, ampleksa brodado. La [[ukraina florkrono]] estas speco de krono, kiun en la tradicia ukraina kulturo portas knabinoj kaj junaj fraŭlinoj. La krono povas esti parto de tradicio devenanta de orient-slavaj kutimoj, kiuj antaŭas la kristanigon de [[Kieva Regno]].[1] La florkrono restas parto de la ukraina nacia vestaro; oni portas ĝin dum festaj okazoj kaj sanktaj tagoj, kaj – ekde la [[Eŭromajdano|ukraina revolucio de 2014]] – ĉiam pli ofte en la ĉiutaga vivo kiel parton de pli vasta kultura reviviĝo. == Kuirarto == Ukraina kuirarto estas forte influata de la [[ĉernozjomo]], el kiu devenas ĝiaj ingrediencoj, kaj ofte implikas multajn komponantojn<ref>"[http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html Food in Ukraine – Ukrainian Food, Ukrainian Cuisine – traditional, popular, dishes, recipe, diet, history, common, meals, staple]". www.foodbycountry.com.</ref>. Tradiciaj ukrainaj pladoj ofte spertas kompleksan varmigan procezon – ''"unue ili estas frititaj aŭ boligitaj, kaj poste stufitaj aŭ bakitaj. Tio estas la plej karakteriza trajto de ukraina kuirarto"''<ref>"[https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine Ukrainian National Food and Cuisine]". ukrainetrek.com.</ref>. La [[nacia plado]] de Ukrainio estas ruĝa [[barĉo]], fama bet-supo, el kiu ekzistas multaj variaĵoj. Tamen, [[varenikoj]] (boligitaj pastbuloj similaj al [[Pirogo (kulinario)|pirogoj]]) kaj speco de [[Brasika rulaĵo|brasika rulaĵo]] konata kiel ''holubci'' ankaŭ estas naciaj favoratoj, kaj estas oftaj manĝaĵoj en tradiciaj ukrainaj restoracioj.[3] Tiuj pladoj montras la regionajn similecojn ene de orient-eŭropa kuirarto. La kuirarto emfazas precipe la gravecon de tritiko, kaj de grenoj ĝenerale, ĉar la lando ofte estas nomata "la grenejo de Eŭropo".[4] La plimulto de ukrainaj pladoj devenas de antikvaj kamparanaj manĝaĵoj bazitaj sur abundaj gren-rimedoj kiel [[sekalo]], kaj ankaŭ sur bazaj legomoj kiel [[Terpomo|terpomoj]], [[Brasiko|brasikoj]], [[fungoj]] kaj [[Beto|betoj]]. Ukrainaj pladoj kombinas tradiciajn slavajn teknikojn kun aliaj eŭropaj teknikoj, kio estas rezulto de jaroj da fremda regado kaj influo. Ĉar ekzistas signifa ukraina diasporo dum pluraj jarcentoj (ekzemple, pli ol miliono da [[kanadanoj]] havas ukrainan devenon), la kuirarto estas reprezentata en eŭropaj landoj kaj en pli malproksimaj regionoj, precipe en [[Argentino]], [[Brazilo]] kaj [[Usono]]. Dum la periodo de [[Sovetunio|sovetia regado]], ukraina kuirarto spertis signifan normigon, kaj la manko de konsumvaroj kondukis al la perdo de multaj aŭtentaj receptoj aŭ al ilia anstataŭigo per simpligitaj variantoj. La sovetia periodo ankaŭ vidis la enkondukon de multaj pladoj el aliaj kuirartoj en la dieton de ukrainoj. Post la sendependiĝo de Ukrainio, la evoluo de merkata ekonomio kondukis al la apero de novaj tendencoj en la kuirpraktikoj de la lando, kiel ekzemple la disvastiĝo de industrie produktitaj pretaj manĝaĵoj kaj la evoluo de la restoracia sektoro. Moderna ukraina kuirarto karakteriziĝas per la adopto de novaj teknikoj kaj ingrediencoj, sed samtempe konservas multajn aŭtentajn elementojn. == Literaturo == Ukraina literaturo plejparte evoluis sub fremda regado super ukrainaj teritorioj, ĉefe fare de la [[Sovetunio]], la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], [[Pola-Litova Unio]], [[Pollando]], la [[Reĝlando Rumanio]], [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la [[Otomana Imperio]]. La originoj de ukraina literaturo enradikiĝas en la [[Kieva Regno]], kiam kronikoj kaj epopea poezio de [[Rusja lingvo|Rusjo]] estis verkitaj en la [[malnovslava lingvo]] kaj [[slavono]]. Tiutempe aperis ankaŭ buŝaj popolrakontoj. La malnovslava lingvo estis uzata ĉefe en skribaj dokumentoj, sed la komuna parola lingvo en la koncernaj teritorioj estis la [[rusja lingvo]], kiu poste disiĝis en la [[Ukraina lingvo|ukrainan]], [[Rusa lingvo|rusan]] kaj [[Belorusa lingvo|belorusan]] lingvojn. Ukraina kulturo prosperis sub la regado de ukrainaj kozakoj, kvankam ilia ŝtato fine disiĝis en orientan kaj okcidentan partojn regatajn de diversaj najbaroj. Ekde la 19-a jarcento, ukrainaj literaturaj verkoj komencis esti verkitaj en parollingva formo. Oni publikigis poemojn, romanojn, teatraĵojn kaj aliajn verkojn. Sekve de tiu tendenco, ukrainaj naciismaj kaj sendependismaj movadoj komencis kreski. Tamen, la Rusa Imperio kaj la posta Sovetunio ofte subpremis kaj limigis la uzon de la ukraina lingvo, esprimmanierojn kaj literaturajn temojn. Multaj ukrainaj verkistoj tial kontribuis al la [[ruslingva literaturo]]. Ofte estas hipotezata, ke la ekesto de ukraina literaturo estis iniciatita per la publikigo de la vaste sukcesa poemo ''Eneida'' de [[Ivan Kotlarevskij]] en 1798; ĝi estas unu el la unuaj ekzemploj de presita literatura verko verkita en la moderna ukraina lingvo. Pro la rolo de Kotlarevskij kiel iniciatinto de ukraina literaturo, literaturaj kritikistoj ofte nomas lin "la patro de ukraina literaturo"<ref>[https://books.google.com/books?id=LbeKDwAAQBAJ Parody and Burlesque] // Hardie, Philip. The Last Trojan Hero: A Cultural History of Virgil's Aeneid. London: Bloomsbury Publishing. 2014. 264 p: 187</ref>. Modernan ukrainan prozon iniciatis la romano ''Marusja'' (1834) de [[Hrihorij Kvitka-Osnovjanenko]]<ref>[https://web.archive.org/web/20191005014115/https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature] // Encyclopædia Britannica</ref>. Nuntempa ukraina literaturo rilatas al la periodo post la [[Perestrojko]] kaj la fondo de la grupo Bu-Ba-Bu. Ekde la fino de la 1980-aj jaroj, kaj precipe post la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependiĝo de Ukrainio]] (1991) kaj la malapero de la sovetia cenzuro, aperis tuta generacio de verkistoj: Sofia Majdanska, [[Ihor Kalinec]], Mojsej Fiŝbejn, [[Jurij Andruĥoviĉ]], [[Serhij Ĵadan]], [[Oksana Zabuĵko]], Oleksandr Irvanec, Jurij Izdrik, [[Maria Matios]], [[Igor Pavljuk]] kaj multaj aliaj. Multaj el ili estas konsiderataj "[[Postmodernismo|postmodernistoj]]". == Muziko == La geografia situo de Ukrainio ĉe la krucvojo inter Azio kaj Eŭropo speguliĝas en la popola muziko de la regiono; ĝi estas miksaĵo de ekzota [[Melismo|melisma]] kantado (la kantoj enhavas unuopajn tekstosilabojn dum transiro inter diversaj sinsekvaj notoj) kaj de harmonio, kiu ne ĉiam facile kongruas kun la harmoniaj reguloj de tradicia okcidenteŭropa muziko. La plej okulfrapa ĝenerala eco de aŭtenta ukraina popola muziko estas la ofta uzo de minoraj tonaloj enhavantaj pliigitajn dutojn – indiko, ke la tonala sistemo evoluigita en okcidenteŭropa muziko ne tiom firme enradikiĝis en Ukrainio. Ukraina popola muziko malofte uzas nekutimajn [[Taktindiko|taktindiko]]jn, kvankam oni renkontas kunmetitajn [[Mezuro (muziko)|metrikojn]]. La muziko povas esti harmonie kompleksa. Tri- kaj kvarvoĉa harmonio disvastiĝis el la centraj stepaj regionoj de Ukrainio, sed fine de la 19-a jarcento ĝi fariĝis malpli populara en la montaraj regionoj. Dum la epoko de la ukraina baroko, muziko estis grava fako por tiuj, kiuj ricevis superan edukadon. Ĝi okupis gravan lokon en la instruplano de la Akademio de Kievo-Mohilo. Multaj membroj de la nobelaro estis lertaj muzikistoj; interalie, kozakaj gvidantoj — inkluzive de Ivan Mazepa, Semen Palij kaj Ivan Sirko — estis spertaj ludantoj de la kobzo, banduro aŭ torbano. Dum la 19-a jarcento, muzika naciismo aperis en Eŭropo; ĝi karakteriziĝis per emfazo pri naciaj muzikaj elementoj kaj estis ligita al la kresko de nacia konscio inter eŭropaj popoloj. Ukraina naciisma movado en muziko aperis fine de la 19-a jarcento; en ĝi, ukrainaj verkistoj, poetoj kaj profesiaj muzikistoj uzis folkloron por aranĝi tradiciajn popolkantojn. La malfermo de la unuaj profesiaj teatroj en [[Kievo]] (1803) kaj [[Odeso]] (1810), kiuj prezentis verkojn pri naciaj temoj, ludis gravan rolon en la formado de ukraina opero; la unua el tiuj estis ''Zaporoĵec za Dunajem'' de [[Semen Hulak-Artemovskij]] (1863). Ŝlosila figuro en la evoluo de ukraina naciisma muziko estis la komponisto, direktisto kaj pianisto [[Mikolao Lisenko]]<ref>Helbig, Adriana; Buranbaeva, Oksana; Vanja, Mladineo (2009). "Music". Culture and Customs of Ukraine. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-03133-4-363-6. p.147 </ref>. Liaj komponaĵoj inkluzivas naŭ operojn kaj muzikon por piano. Li uzis ukrainan poezion, inkluzive de tiu de la poeto [[Taras Ŝevĉenko]]. En 1904, Lisenko malfermis la unuan ukrainan muziklernejon de la Rusa Imperio en Kievo (nun la Ŝtata Instituto pri Muziko kaj Dramo "Lisenko"). Oni atribuas al li la fondon de klasika muzika tradicio, kiu estis miksaĵo de popolmuziko kaj klasikaj muzikaj formoj.[4] La laboron de Lisenko daŭrigis aliaj komponistoj, inkluzive de [[Mikolao Leontoviĉ]], [[Kirilo Stecenko]], [[Jakiv Stepovij]] kaj [[Stanislavo Ljudkeviĉ]]. tb817p89mr36lj1begcwr1rwhtzpmil 9480796 9480794 2026-09-23T13:44:11Z Baba79 118684 9480796 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La '''Ukraina Kulturo''' estas miksaĵo de materiaj kaj spiritaj valoroj de la [[Ukrainoj|ukraina popolo]], kiu formiĝis tra ĝia [[Historio de Ukrainio|historio]]. Intermite sendependa, la lando kaj ĝia popolo evoluigis sian propran apartan kulturon, kaj multaj verkistoj kontribuis al la literatura historio de la lando, kiel ekzemple [[Ivan Kotlarevskij]], [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Ivan Franko]]. La ukraina kulturo spertis signifan revigliĝon ekde la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependeco]] en 1991. Moderna ukraina kulturo originas de la antikva ŝtato [[Kieva Regno]] kaj la [[Princlando Galegio-Volinio]], kiujn ukrainoj konsideras siaj historiaj prapatroj. Tradicia popola arto, [[brodado]] kaj popola arkitekturo estas esencaj por la ukraina kulturo, kies elementoj ofte estis determinitaj de la disponeblaj rimedoj tiutempe. La forta tradicio de la lando pri popola arto kaj brodado daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata aparta arta formo. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ortodoksa Eklezio]] kaj tradicioj devenantaj de [[slava mitologio]]. La ukraina kulturo devis superi multajn obstaklojn por postvivi kaj konservi sian apartecon, ĉar la eksterlandaj potencoj kaj imperioj, kiuj dominis la landon kaj ĝian popolon en la pasinteco, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron al sia propra, same kiel provi ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] prezentis signifajn obstaklojn al kultura disvolviĝo. ==Historio == Kvankam Ukrainio plurfoje estis regata de najbaraj landoj, ĝia popolo konservis siajn kulturajn havaĵojn kaj fieras pri sia kultura heredaĵo. Ukraina kulturo spertis rimarkindan reviviĝon<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Kyivan-Rus Kyivan Rus]". Britannica.</ref> de kiam la lando akiris sian sendependecon en 1991. La plej fruaj spuroj de kulturaj artefaktoj en la regiono, kiu nun estas Ukrainio, troveblas ĉe ornamitaj [[Mamuto|mamutaj]] dentegoj el la epoko de la [[Neandertaluloj]]<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.24.</ref>. Poste, nomadaj triboj de la sudaj teroj en la 4-a jarcento a.K., kiel la [[Skitoj]], kreis fajne prilaboritajn orajn ornamaĵojn, ekzemple la pektoralon trovitan en la tumulo Tovsta Mohila<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.25.</ref>. Ofte estas supozata, ke la moderna ukraina kulturo formiĝis kiel posteulo de la antikva ŝtato [[Kieva Regno|Kieva Rusjo]] (kun centro en Kijivo) kaj de la [[Regno de Galicio-Volinio]]; kiujn ukrainoj konsideras ambaŭ siajn historiajn praulojn<ref>"[https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe Galicia]". Britannica. </ref><ref>"[https://www.britannica.com/place/Volhynia Volhynia]". Britannica. </ref>. Tradicia kamparana popola arto, brodado kaj popola arkitekturo estas esencaj por ukraina kulturo, kaj iliaj elementoj ofte estis determinitaj de la tiutempe disponeblaj rimedoj. La forta tradicio de popola arto kaj brodado en la lando daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata arta ĝenro en si mem. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio]], la [[Rutena grek-katolika eklezio]] kaj la [[Ortodoksa kristanismo|Ortodoksa Eklezio]]<ref>"[https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp Orthodox Christians]" ([https://web.archive.org/web/20100411090638/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp arkivo]). ARDA. </ref>, kaj ankaŭ de tradicioj el la [[slava mitologio]]<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion Britannica]". Slavic religion.</ref>. Antaŭ la epoko de [[Sovetunio]], ukraina kulturo ricevis fortajn influojn de aliaj orientslavaj kulturoj, kiel ekzemple la [[Rusia kulturo|rusa]] kaj la [[belorusa kulturo|belorusa]]<ref name= conversation >"[https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758 How Russian is Ukraine?]". The Conversation. 14-a de Januaro 2022.</ref>. Ukraina kulturo devis venki multajn obstaklojn por pluvivi kaj konservi sian originalecon, ĉar fremdaj potencoj kaj imperioj, kiuj en la pasinteco regis la landon kaj ĝian popolon, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron en sian propran, kaj ankaŭ provis ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] kreis signifajn obstaklojn por la evoluo de la kulturo<ref name= conversation />. Dum ĝi progresas al moderneco, Ukrainio restas tre tradicia lando, kie la observado de certaj kutimoj kaj praktikoj ludas centran rolon en la kulturo. Multaj gravaj ukrainaj festoj kaj eventoj baziĝas sur la malnova [[Julia kalendaro]] kaj tial diferencas de siaj ekvivalentoj en la [[Gregoria kalendaro]]<ref>"[https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/ Christmas on January 7]". Euromaidan Press. 24-a de Decembro 2016. </ref>. Inter ili estas [[Kristnasko]] kaj la silvestra vespero; ambaŭ estas tre gravaj en la ukraina kulturo<ref>Sibirtseva, Maria (17-a de Julio 2018). "[https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/ 11 Things You Should Know About Ukrainian Culture]". Culture Trip. </ref>. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]], damaĝiĝis 1 945 objektoj de kultura infrastrukturo, laŭ la [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio|ukraina Ministerio pri Kulturo]]. Inter la [[Ukrainia kultura heredaĵo dum la rusia invado de Ukrainio|kulturaj institucioj damaĝitaj aŭ detruitaj]] fare de rusio estas kulturaj centroj, bibliotekoj, muzeoj, galerioj, teatrejoj, zoologiaj ĝardenoj kaj artedukaj institucioj. Oni taksas, ke la rekonstruo de la damaĝitaj lokoj povus daŭri proksimume 10 jarojn<ref>"[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/ Russians damage 1,946 cultural landmarks in two years of full-scale war against Ukraine]". Ukrainska Pravda.</ref>. == Folkloro en Ukrainio == Ukraina folkloro estas la popola tradiciaro, kiu evoluis en [[Ukrainio]] kaj inter etnaj [[ukrainoj]]. Ĝi inkluzivas vestadojn, kantojn, fabelojn, dancojn, kredojn ktp. La plej fruaj ekzemploj de folkloro trovitaj en Ukrainio apartenas al la tutslava folklora tavolo, kiu devenas de la antikva [[slava mitologio]] de la [[orientaj slavoj]]. Iom post iom, ukrainoj evoluigis tavolon de sia propra, aparta popolkulturo<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-30119/Ukraine Ukraine Cultural life] Encyclopædia Britannica.</ref>. Folkloro servis kiel grava ilo por difini kaj konservi kulturan apartecon en Ukrainio fronte al fortaj asimilaj premoj el najbaraj landoj<ref>[https://encarta.msn.com/encyclopedia%20761573617%203%2018/ukraine.html Ukraine] [https://web.archive.org/web/20090809144215/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_3____18/Ukraine.html#s18 ARKIVO]). Encarta Encyclopedia.</ref>. Ukrainaj popolaj kutimoj havas multajn tavolojn, difinitajn de la epoko, en kiu tiu aspekto evoluis, kaj de la regiono, kie ĝi estis praktikata. La plej malsupra kaj malnova nivelo estas la tutslava tavolo de popolkulturo, kiu enhavas multajn elementojn komunajn al la slavaj popoloj ĝenerale. Super ĝi troviĝas elementoj komunaj al la orientaj slavoj, kaj pli supre estas elementoj troveblaj nur en Ukrainio mem. La tavolo super tio entenas kulturajn kaj folklorajn elementojn, kiuj difinas la diversajn mikrogrupojn de la ukraina etno, kiel ekzemple la [[Bojkoj|bojkoj]], [[kozakoj]], [[huculoj]], [[Lemkoj|lemkoj]], [[Liŝakoj|liŝakoj]], [[Podolianoj|podolianoj]] kaj [[rusenoj]]. Inter la tradiciaj vestaĵoj estas la ikoneca brodita ĉemizo aŭ bluzo, la ''viŝivanka''<ref>"[http://unknownukraine.com/ukrainian-vyshyvanka/ Ukrainian Vyshyvanka]". Unknown Ukraine. 17-a de Januaro 2012.</ref>, kiu estas la plej rekonebla parto de la ukraina nacia kostumo, kaj eĉ havas sian propran publikan feston en majo [20]. Ĉe viroj, la tradicia vestaro ankaŭ inkluzivas ''koĵuh'', ''kontuŝ'', ''ĵupan'' kaj ''ŝarovari''. Ĉe virinoj, la tradicia vestaro inkluzivas ''koĵuŝanka'', ''oĉipok'' por edziĝintaj virinoj, kaj ukrainan kronon por fraŭlaj ​​knabinoj. La vestaĵoj estas kreataj per ellaborita struktura dezajno, komplikaj teksoteknikoj, ampleksa brodado. La [[ukraina florkrono]] estas speco de krono, kiun en la tradicia ukraina kulturo portas knabinoj kaj junaj fraŭlinoj. La krono povas esti parto de tradicio devenanta de orient-slavaj kutimoj, kiuj antaŭas la kristanigon de [[Kieva Regno]].[1] La florkrono restas parto de la ukraina nacia vestaro; oni portas ĝin dum festaj okazoj kaj sanktaj tagoj, kaj – ekde la [[Eŭromajdano|ukraina revolucio de 2014]] – ĉiam pli ofte en la ĉiutaga vivo kiel parton de pli vasta kultura reviviĝo. == Kuirarto == Ukraina kuirarto estas forte influata de la [[ĉernozjomo]], el kiu devenas ĝiaj ingrediencoj, kaj ofte implikas multajn komponantojn<ref>"[http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html Food in Ukraine – Ukrainian Food, Ukrainian Cuisine – traditional, popular, dishes, recipe, diet, history, common, meals, staple]". www.foodbycountry.com.</ref>. Tradiciaj ukrainaj pladoj ofte spertas kompleksan varmigan procezon – ''"unue ili estas frititaj aŭ boligitaj, kaj poste stufitaj aŭ bakitaj. Tio estas la plej karakteriza trajto de ukraina kuirarto"''<ref>"[https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine Ukrainian National Food and Cuisine]". ukrainetrek.com.</ref>. La [[nacia plado]] de Ukrainio estas ruĝa [[barĉo]], fama bet-supo, el kiu ekzistas multaj variaĵoj. Tamen, [[varenikoj]] (boligitaj pastbuloj similaj al [[Pirogo (kulinario)|pirogoj]]) kaj speco de [[Brasika rulaĵo|brasika rulaĵo]] konata kiel ''holubci'' ankaŭ estas naciaj favoratoj, kaj estas oftaj manĝaĵoj en tradiciaj ukrainaj restoracioj.[3] Tiuj pladoj montras la regionajn similecojn ene de orient-eŭropa kuirarto. La kuirarto emfazas precipe la gravecon de tritiko, kaj de grenoj ĝenerale, ĉar la lando ofte estas nomata "la grenejo de Eŭropo".[4] La plimulto de ukrainaj pladoj devenas de antikvaj kamparanaj manĝaĵoj bazitaj sur abundaj gren-rimedoj kiel [[sekalo]], kaj ankaŭ sur bazaj legomoj kiel [[Terpomo|terpomoj]], [[Brasiko|brasikoj]], [[fungoj]] kaj [[Beto|betoj]]. Ukrainaj pladoj kombinas tradiciajn slavajn teknikojn kun aliaj eŭropaj teknikoj, kio estas rezulto de jaroj da fremda regado kaj influo. Ĉar ekzistas signifa ukraina diasporo dum pluraj jarcentoj (ekzemple, pli ol miliono da [[kanadanoj]] havas ukrainan devenon), la kuirarto estas reprezentata en eŭropaj landoj kaj en pli malproksimaj regionoj, precipe en [[Argentino]], [[Brazilo]] kaj [[Usono]]. Dum la periodo de [[Sovetunio|sovetia regado]], ukraina kuirarto spertis signifan normigon, kaj la manko de konsumvaroj kondukis al la perdo de multaj aŭtentaj receptoj aŭ al ilia anstataŭigo per simpligitaj variantoj. La sovetia periodo ankaŭ vidis la enkondukon de multaj pladoj el aliaj kuirartoj en la dieton de ukrainoj. Post la sendependiĝo de Ukrainio, la evoluo de merkata ekonomio kondukis al la apero de novaj tendencoj en la kuirpraktikoj de la lando, kiel ekzemple la disvastiĝo de industrie produktitaj pretaj manĝaĵoj kaj la evoluo de la restoracia sektoro. Moderna ukraina kuirarto karakteriziĝas per la adopto de novaj teknikoj kaj ingrediencoj, sed samtempe konservas multajn aŭtentajn elementojn. == Literaturo == Ukraina literaturo plejparte evoluis sub fremda regado super ukrainaj teritorioj, ĉefe fare de la [[Sovetunio]], la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], [[Pola-Litova Unio]], [[Pollando]], la [[Reĝlando Rumanio]], [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la [[Otomana Imperio]]. La originoj de ukraina literaturo enradikiĝas en la [[Kieva Regno]], kiam kronikoj kaj epopea poezio de [[Rusja lingvo|Rusjo]] estis verkitaj en la [[malnovslava lingvo]] kaj [[slavono]]. Tiutempe aperis ankaŭ buŝaj popolrakontoj. La malnovslava lingvo estis uzata ĉefe en skribaj dokumentoj, sed la komuna parola lingvo en la koncernaj teritorioj estis la [[rusja lingvo]], kiu poste disiĝis en la [[Ukraina lingvo|ukrainan]], [[Rusa lingvo|rusan]] kaj [[Belorusa lingvo|belorusan]] lingvojn. Ukraina kulturo prosperis sub la regado de ukrainaj kozakoj, kvankam ilia ŝtato fine disiĝis en orientan kaj okcidentan partojn regatajn de diversaj najbaroj. Ekde la 19-a jarcento, ukrainaj literaturaj verkoj komencis esti verkitaj en parollingva formo. Oni publikigis poemojn, romanojn, teatraĵojn kaj aliajn verkojn. Sekve de tiu tendenco, ukrainaj naciismaj kaj sendependismaj movadoj komencis kreski. Tamen, la Rusa Imperio kaj la posta Sovetunio ofte subpremis kaj limigis la uzon de la ukraina lingvo, esprimmanierojn kaj literaturajn temojn. Multaj ukrainaj verkistoj tial kontribuis al la [[ruslingva literaturo]]. Ofte estas hipotezata, ke la ekesto de ukraina literaturo estis iniciatita per la publikigo de la vaste sukcesa poemo ''Eneida'' de [[Ivan Kotlarevskij]] en 1798; ĝi estas unu el la unuaj ekzemploj de presita literatura verko verkita en la moderna ukraina lingvo. Pro la rolo de Kotlarevskij kiel iniciatinto de ukraina literaturo, literaturaj kritikistoj ofte nomas lin "la patro de ukraina literaturo"<ref>[https://books.google.com/books?id=LbeKDwAAQBAJ Parody and Burlesque] // Hardie, Philip. The Last Trojan Hero: A Cultural History of Virgil's Aeneid. London: Bloomsbury Publishing. 2014. 264 p: 187</ref>. Modernan ukrainan prozon iniciatis la romano ''Marusja'' (1834) de [[Hrihorij Kvitka-Osnovjanenko]]<ref>[https://web.archive.org/web/20191005014115/https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature] // Encyclopædia Britannica</ref>. Nuntempa ukraina literaturo rilatas al la periodo post la [[Perestrojko]] kaj la fondo de la grupo Bu-Ba-Bu. Ekde la fino de la 1980-aj jaroj, kaj precipe post la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependiĝo de Ukrainio]] (1991) kaj la malapero de la sovetia cenzuro, aperis tuta generacio de verkistoj: Sofia Majdanska, [[Ihor Kalinec]], Mojsej Fiŝbejn, [[Jurij Andruĥoviĉ]], [[Serhij Ĵadan]], [[Oksana Zabuĵko]], Oleksandr Irvanec, Jurij Izdrik, [[Maria Matios]], [[Igor Pavljuk]] kaj multaj aliaj. Multaj el ili estas konsiderataj "[[Postmodernismo|postmodernistoj]]". == Muziko == La geografia situo de Ukrainio ĉe la krucvojo inter Azio kaj Eŭropo speguliĝas en la popola muziko de la regiono; ĝi estas miksaĵo de ekzota [[Melismo|melisma]] kantado (la kantoj enhavas unuopajn tekstosilabojn dum transiro inter diversaj sinsekvaj notoj) kaj de harmonio, kiu ne ĉiam facile kongruas kun la harmoniaj reguloj de tradicia okcidenteŭropa muziko. La plej okulfrapa ĝenerala eco de aŭtenta ukraina popola muziko estas la ofta uzo de minoraj tonaloj enhavantaj pliigitajn dutojn – indiko, ke la tonala sistemo evoluigita en okcidenteŭropa muziko ne tiom firme enradikiĝis en Ukrainio. Ukraina popola muziko malofte uzas nekutimajn [[Taktindiko|taktindiko]]jn, kvankam oni renkontas kunmetitajn [[Mezuro (muziko)|metrikojn]]. La muziko povas esti harmonie kompleksa. Tri- kaj kvarvoĉa harmonio disvastiĝis el la centraj stepaj regionoj de Ukrainio, sed fine de la 19-a jarcento ĝi fariĝis malpli populara en la montaraj regionoj. Dum la epoko de la ukraina baroko, muziko estis grava fako por tiuj, kiuj ricevis superan edukadon. Ĝi okupis gravan lokon en la instruplano de la Akademio de Kievo-Mohilo. Multaj membroj de la nobelaro estis lertaj muzikistoj; interalie, kozakaj gvidantoj — inkluzive de Ivan Mazepa, Semen Palij kaj Ivan Sirko — estis spertaj ludantoj de la kobzo, banduro aŭ torbano. Dum la 19-a jarcento, muzika naciismo aperis en Eŭropo; ĝi karakteriziĝis per emfazo pri naciaj muzikaj elementoj kaj estis ligita al la kresko de nacia konscio inter eŭropaj popoloj. Ukraina naciisma movado en muziko aperis fine de la 19-a jarcento; en ĝi, ukrainaj verkistoj, poetoj kaj profesiaj muzikistoj uzis folkloron por aranĝi tradiciajn popolkantojn. La malfermo de la unuaj profesiaj teatroj en [[Kievo]] (1803) kaj [[Odeso]] (1810), kiuj prezentis verkojn pri naciaj temoj, ludis gravan rolon en la formado de ukraina opero; la unua el tiuj estis ''Zaporoĵec za Dunajem'' de [[Semen Hulak-Artemovskij]] (1863). Ŝlosila figuro en la evoluo de ukraina naciisma muziko estis la komponisto, direktisto kaj pianisto [[Mikolao Lisenko]]<ref name= Helbig >Helbig, Adriana; Buranbaeva, Oksana; Vanja, Mladineo (2009). "Music". Culture and Customs of Ukraine. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-03133-4-363-6. p.147 </ref>. Liaj komponaĵoj inkluzivas naŭ operojn kaj muzikon por piano. Li uzis ukrainan poezion, inkluzive de tiu de la poeto [[Taras Ŝevĉenko]]. En 1904, Lisenko malfermis la unuan ukrainan muziklernejon de la Rusa Imperio en Kievo (nun la Ŝtata Instituto pri Muziko kaj Dramo "Lisenko"). Oni atribuas al li la fondon de klasika muzika tradicio, kiu estis miksaĵo de popolmuziko kaj klasikaj muzikaj formoj<ref name= Helbig />.La laboron de Lisenko daŭrigis aliaj komponistoj, inkluzive de [[Mikolao Leontoviĉ]], [[Kirilo Stecenko]], [[Jakiv Stepovij]] kaj [[Stanislavo Ljudkeviĉ]]. byihbjhruuf6lohswfjo800mo4l71ci 9480797 9480796 2026-09-23T13:46:53Z Baba79 118684 9480797 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La '''Ukraina Kulturo''' estas miksaĵo de materiaj kaj spiritaj valoroj de la [[Ukrainoj|ukraina popolo]], kiu formiĝis tra ĝia [[Historio de Ukrainio|historio]]. Intermite sendependa, la lando kaj ĝia popolo evoluigis sian propran apartan kulturon, kaj multaj verkistoj kontribuis al la literatura historio de la lando, kiel ekzemple [[Ivan Kotlarevskij]], [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Ivan Franko]]. La ukraina kulturo spertis signifan revigliĝon ekde la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependeco]] en 1991. Moderna ukraina kulturo originas de la antikva ŝtato [[Kieva Regno]] kaj la [[Princlando Galegio-Volinio]], kiujn ukrainoj konsideras siaj historiaj prapatroj. Tradicia popola arto, [[brodado]] kaj popola arkitekturo estas esencaj por la ukraina kulturo, kies elementoj ofte estis determinitaj de la disponeblaj rimedoj tiutempe. La forta tradicio de la lando pri popola arto kaj brodado daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata aparta arta formo. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ortodoksa Eklezio]] kaj tradicioj devenantaj de [[slava mitologio]]. La ukraina kulturo devis superi multajn obstaklojn por postvivi kaj konservi sian apartecon, ĉar la eksterlandaj potencoj kaj imperioj, kiuj dominis la landon kaj ĝian popolon en la pasinteco, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron al sia propra, same kiel provi ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] prezentis signifajn obstaklojn al kultura disvolviĝo. ==Historio == Kvankam Ukrainio plurfoje estis regata de najbaraj landoj, ĝia popolo konservis siajn kulturajn havaĵojn kaj fieras pri sia kultura heredaĵo. Ukraina kulturo spertis rimarkindan reviviĝon<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Kyivan-Rus Kyivan Rus]". Britannica.</ref> de kiam la lando akiris sian sendependecon en 1991. La plej fruaj spuroj de kulturaj artefaktoj en la regiono, kiu nun estas Ukrainio, troveblas ĉe ornamitaj [[Mamuto|mamutaj]] dentegoj el la epoko de la [[Neandertaluloj]]<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.24.</ref>. Poste, nomadaj triboj de la sudaj teroj en la 4-a jarcento a.K., kiel la [[Skitoj]], kreis fajne prilaboritajn orajn ornamaĵojn, ekzemple la pektoralon trovitan en la tumulo Tovsta Mohila<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.25.</ref>. Ofte estas supozata, ke la moderna ukraina kulturo formiĝis kiel posteulo de la antikva ŝtato [[Kieva Regno|Kieva Rusjo]] (kun centro en Kijivo) kaj de la [[Regno de Galicio-Volinio]]; kiujn ukrainoj konsideras ambaŭ siajn historiajn praulojn<ref>"[https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe Galicia]". Britannica. </ref><ref>"[https://www.britannica.com/place/Volhynia Volhynia]". Britannica. </ref>. Tradicia kamparana popola arto, brodado kaj popola arkitekturo estas esencaj por ukraina kulturo, kaj iliaj elementoj ofte estis determinitaj de la tiutempe disponeblaj rimedoj. La forta tradicio de popola arto kaj brodado en la lando daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata arta ĝenro en si mem. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio]], la [[Rutena grek-katolika eklezio]] kaj la [[Ortodoksa kristanismo|Ortodoksa Eklezio]]<ref>"[https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp Orthodox Christians]" ([https://web.archive.org/web/20100411090638/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp arkivo]). ARDA. </ref>, kaj ankaŭ de tradicioj el la [[slava mitologio]]<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion Britannica]". Slavic religion.</ref>. Antaŭ la epoko de [[Sovetunio]], ukraina kulturo ricevis fortajn influojn de aliaj orientslavaj kulturoj, kiel ekzemple la [[Rusia kulturo|rusa]] kaj la [[belorusa kulturo|belorusa]]<ref name= conversation >"[https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758 How Russian is Ukraine?]". The Conversation. 14-a de Januaro 2022.</ref>. Ukraina kulturo devis venki multajn obstaklojn por pluvivi kaj konservi sian originalecon, ĉar fremdaj potencoj kaj imperioj, kiuj en la pasinteco regis la landon kaj ĝian popolon, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron en sian propran, kaj ankaŭ provis ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] kreis signifajn obstaklojn por la evoluo de la kulturo<ref name= conversation />. Dum ĝi progresas al moderneco, Ukrainio restas tre tradicia lando, kie la observado de certaj kutimoj kaj praktikoj ludas centran rolon en la kulturo. Multaj gravaj ukrainaj festoj kaj eventoj baziĝas sur la malnova [[Julia kalendaro]] kaj tial diferencas de siaj ekvivalentoj en la [[Gregoria kalendaro]]<ref>"[https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/ Christmas on January 7]". Euromaidan Press. 24-a de Decembro 2016. </ref>. Inter ili estas [[Kristnasko]] kaj la silvestra vespero; ambaŭ estas tre gravaj en la ukraina kulturo<ref>Sibirtseva, Maria (17-a de Julio 2018). "[https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/ 11 Things You Should Know About Ukrainian Culture]". Culture Trip. </ref>. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]], damaĝiĝis 1 945 objektoj de kultura infrastrukturo, laŭ la [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio|ukraina Ministerio pri Kulturo]]. Inter la [[Ukrainia kultura heredaĵo dum la rusia invado de Ukrainio|kulturaj institucioj damaĝitaj aŭ detruitaj]] fare de rusio estas kulturaj centroj, bibliotekoj, muzeoj, galerioj, teatrejoj, zoologiaj ĝardenoj kaj artedukaj institucioj. Oni taksas, ke la rekonstruo de la damaĝitaj lokoj povus daŭri proksimume 10 jarojn<ref>"[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/ Russians damage 1,946 cultural landmarks in two years of full-scale war against Ukraine]". Ukrainska Pravda.</ref>. == Folkloro en Ukrainio == Ukraina folkloro estas la popola tradiciaro, kiu evoluis en [[Ukrainio]] kaj inter etnaj [[ukrainoj]]. Ĝi inkluzivas vestadojn, kantojn, fabelojn, dancojn, kredojn ktp. La plej fruaj ekzemploj de folkloro trovitaj en Ukrainio apartenas al la tutslava folklora tavolo, kiu devenas de la antikva [[slava mitologio]] de la [[orientaj slavoj]]. Iom post iom, ukrainoj evoluigis tavolon de sia propra, aparta popolkulturo<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-30119/Ukraine Ukraine Cultural life] Encyclopædia Britannica.</ref>. Folkloro servis kiel grava ilo por difini kaj konservi kulturan apartecon en Ukrainio fronte al fortaj asimilaj premoj el najbaraj landoj<ref>[https://encarta.msn.com/encyclopedia%20761573617%203%2018/ukraine.html Ukraine] [https://web.archive.org/web/20090809144215/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_3____18/Ukraine.html#s18 ARKIVO]). Encarta Encyclopedia.</ref>. Ukrainaj popolaj kutimoj havas multajn tavolojn, difinitajn de la epoko, en kiu tiu aspekto evoluis, kaj de la regiono, kie ĝi estis praktikata. La plej malsupra kaj malnova nivelo estas la tutslava tavolo de popolkulturo, kiu enhavas multajn elementojn komunajn al la slavaj popoloj ĝenerale. Super ĝi troviĝas elementoj komunaj al la orientaj slavoj, kaj pli supre estas elementoj troveblaj nur en Ukrainio mem. La tavolo super tio entenas kulturajn kaj folklorajn elementojn, kiuj difinas la diversajn mikrogrupojn de la ukraina etno, kiel ekzemple la [[Bojkoj|bojkoj]], [[kozakoj]], [[huculoj]], [[Lemkoj|lemkoj]], [[Liŝakoj|liŝakoj]], [[Podolianoj|podolianoj]] kaj [[rusenoj]]. Inter la tradiciaj vestaĵoj estas la ikoneca brodita ĉemizo aŭ bluzo, la ''viŝivanka''<ref>"[http://unknownukraine.com/ukrainian-vyshyvanka/ Ukrainian Vyshyvanka]". Unknown Ukraine. 17-a de Januaro 2012.</ref>, kiu estas la plej rekonebla parto de la ukraina nacia kostumo, kaj eĉ havas sian propran publikan feston en majo [20]. Ĉe viroj, la tradicia vestaro ankaŭ inkluzivas ''koĵuh'', ''kontuŝ'', ''ĵupan'' kaj ''ŝarovari''. Ĉe virinoj, la tradicia vestaro inkluzivas ''koĵuŝanka'', ''oĉipok'' por edziĝintaj virinoj, kaj ukrainan kronon por fraŭlaj ​​knabinoj. La vestaĵoj estas kreataj per ellaborita struktura dezajno, komplikaj teksoteknikoj, ampleksa brodado. La [[ukraina florkrono]] estas speco de krono, kiun en la tradicia ukraina kulturo portas knabinoj kaj junaj fraŭlinoj. La krono povas esti parto de tradicio devenanta de orient-slavaj kutimoj, kiuj antaŭas la kristanigon de [[Kieva Regno]].[1] La florkrono restas parto de la ukraina nacia vestaro; oni portas ĝin dum festaj okazoj kaj sanktaj tagoj, kaj – ekde la [[Eŭromajdano|ukraina revolucio de 2014]] – ĉiam pli ofte en la ĉiutaga vivo kiel parton de pli vasta kultura reviviĝo. == Kuirarto == Ukraina kuirarto estas forte influata de la [[ĉernozjomo]], el kiu devenas ĝiaj ingrediencoj, kaj ofte implikas multajn komponantojn<ref>"[http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html Food in Ukraine – Ukrainian Food, Ukrainian Cuisine – traditional, popular, dishes, recipe, diet, history, common, meals, staple]". www.foodbycountry.com.</ref>. Tradiciaj ukrainaj pladoj ofte spertas kompleksan varmigan procezon – ''"unue ili estas frititaj aŭ boligitaj, kaj poste stufitaj aŭ bakitaj. Tio estas la plej karakteriza trajto de ukraina kuirarto"''<ref>"[https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine Ukrainian National Food and Cuisine]". ukrainetrek.com.</ref>. La [[nacia plado]] de Ukrainio estas ruĝa [[barĉo]], fama bet-supo, el kiu ekzistas multaj variaĵoj. Tamen, [[varenikoj]] (boligitaj pastbuloj similaj al [[Pirogo (kulinario)|pirogoj]]) kaj speco de [[Brasika rulaĵo|brasika rulaĵo]] konata kiel ''holubci'' ankaŭ estas naciaj favoratoj, kaj estas oftaj manĝaĵoj en tradiciaj ukrainaj restoracioj.[3] Tiuj pladoj montras la regionajn similecojn ene de orient-eŭropa kuirarto. La kuirarto emfazas precipe la gravecon de tritiko, kaj de grenoj ĝenerale, ĉar la lando ofte estas nomata "la grenejo de Eŭropo".[4] La plimulto de ukrainaj pladoj devenas de antikvaj kamparanaj manĝaĵoj bazitaj sur abundaj gren-rimedoj kiel [[sekalo]], kaj ankaŭ sur bazaj legomoj kiel [[Terpomo|terpomoj]], [[Brasiko|brasikoj]], [[fungoj]] kaj [[Beto|betoj]]. Ukrainaj pladoj kombinas tradiciajn slavajn teknikojn kun aliaj eŭropaj teknikoj, kio estas rezulto de jaroj da fremda regado kaj influo. Ĉar ekzistas signifa ukraina diasporo dum pluraj jarcentoj (ekzemple, pli ol miliono da [[kanadanoj]] havas ukrainan devenon), la kuirarto estas reprezentata en eŭropaj landoj kaj en pli malproksimaj regionoj, precipe en [[Argentino]], [[Brazilo]] kaj [[Usono]]. Dum la periodo de [[Sovetunio|sovetia regado]], ukraina kuirarto spertis signifan normigon, kaj la manko de konsumvaroj kondukis al la perdo de multaj aŭtentaj receptoj aŭ al ilia anstataŭigo per simpligitaj variantoj. La sovetia periodo ankaŭ vidis la enkondukon de multaj pladoj el aliaj kuirartoj en la dieton de ukrainoj. Post la sendependiĝo de Ukrainio, la evoluo de merkata ekonomio kondukis al la apero de novaj tendencoj en la kuirpraktikoj de la lando, kiel ekzemple la disvastiĝo de industrie produktitaj pretaj manĝaĵoj kaj la evoluo de la restoracia sektoro. Moderna ukraina kuirarto karakteriziĝas per la adopto de novaj teknikoj kaj ingrediencoj, sed samtempe konservas multajn aŭtentajn elementojn. == Literaturo == Ukraina literaturo plejparte evoluis sub fremda regado super ukrainaj teritorioj, ĉefe fare de la [[Sovetunio]], la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], [[Pola-Litova Unio]], [[Pollando]], la [[Reĝlando Rumanio]], [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la [[Otomana Imperio]]. La originoj de ukraina literaturo enradikiĝas en la [[Kieva Regno]], kiam kronikoj kaj epopea poezio de [[Rusja lingvo|Rusjo]] estis verkitaj en la [[malnovslava lingvo]] kaj [[slavono]]. Tiutempe aperis ankaŭ buŝaj popolrakontoj. La malnovslava lingvo estis uzata ĉefe en skribaj dokumentoj, sed la komuna parola lingvo en la koncernaj teritorioj estis la [[rusja lingvo]], kiu poste disiĝis en la [[Ukraina lingvo|ukrainan]], [[Rusa lingvo|rusan]] kaj [[Belorusa lingvo|belorusan]] lingvojn. Ukraina kulturo prosperis sub la regado de ukrainaj kozakoj, kvankam ilia ŝtato fine disiĝis en orientan kaj okcidentan partojn regatajn de diversaj najbaroj. Ekde la 19-a jarcento, ukrainaj literaturaj verkoj komencis esti verkitaj en parollingva formo. Oni publikigis poemojn, romanojn, teatraĵojn kaj aliajn verkojn. Sekve de tiu tendenco, ukrainaj naciismaj kaj sendependismaj movadoj komencis kreski. Tamen, la Rusa Imperio kaj la posta Sovetunio ofte subpremis kaj limigis la uzon de la ukraina lingvo, esprimmanierojn kaj literaturajn temojn. Multaj ukrainaj verkistoj tial kontribuis al la [[ruslingva literaturo]]. Ofte estas hipotezata, ke la ekesto de ukraina literaturo estis iniciatita per la publikigo de la vaste sukcesa poemo ''Eneida'' de [[Ivan Kotlarevskij]] en 1798; ĝi estas unu el la unuaj ekzemploj de presita literatura verko verkita en la moderna ukraina lingvo. Pro la rolo de Kotlarevskij kiel iniciatinto de ukraina literaturo, literaturaj kritikistoj ofte nomas lin "la patro de ukraina literaturo"<ref>[https://books.google.com/books?id=LbeKDwAAQBAJ Parody and Burlesque] // Hardie, Philip. The Last Trojan Hero: A Cultural History of Virgil's Aeneid. London: Bloomsbury Publishing. 2014. 264 p: 187</ref>. Modernan ukrainan prozon iniciatis la romano ''Marusja'' (1834) de [[Hrihorij Kvitka-Osnovjanenko]]<ref>[https://web.archive.org/web/20191005014115/https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature] // Encyclopædia Britannica</ref>. Nuntempa ukraina literaturo rilatas al la periodo post la [[Perestrojko]] kaj la fondo de la grupo Bu-Ba-Bu. Ekde la fino de la 1980-aj jaroj, kaj precipe post la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependiĝo de Ukrainio]] (1991) kaj la malapero de la sovetia cenzuro, aperis tuta generacio de verkistoj: Sofia Majdanska, [[Ihor Kalinec]], Mojsej Fiŝbejn, [[Jurij Andruĥoviĉ]], [[Serhij Ĵadan]], [[Oksana Zabuĵko]], Oleksandr Irvanec, Jurij Izdrik, [[Maria Matios]], [[Igor Pavljuk]] kaj multaj aliaj. Multaj el ili estas konsiderataj "[[Postmodernismo|postmodernistoj]]". == Muziko == La geografia situo de Ukrainio ĉe la krucvojo inter Azio kaj Eŭropo speguliĝas en la popola muziko de la regiono; ĝi estas miksaĵo de ekzota [[Melismo|melisma]] kantado (la kantoj enhavas unuopajn tekstosilabojn dum transiro inter diversaj sinsekvaj notoj) kaj de harmonio, kiu ne ĉiam facile kongruas kun la harmoniaj reguloj de tradicia okcidenteŭropa muziko. La plej okulfrapa ĝenerala eco de aŭtenta ukraina popola muziko estas la ofta uzo de minoraj tonaloj enhavantaj pliigitajn dutojn – indiko, ke la tonala sistemo evoluigita en okcidenteŭropa muziko ne tiom firme enradikiĝis en Ukrainio. Ukraina popola muziko malofte uzas nekutimajn [[Taktindiko|taktindiko]]jn, kvankam oni renkontas kunmetitajn [[Mezuro (muziko)|metrikojn]]. La muziko povas esti harmonie kompleksa. Tri- kaj kvarvoĉa harmonio disvastiĝis el la centraj stepaj regionoj de Ukrainio, sed fine de la 19-a jarcento ĝi fariĝis malpli populara en la montaraj regionoj. Dum la epoko de la ukraina baroko, muziko estis grava fako por tiuj, kiuj ricevis superan edukadon. Ĝi okupis gravan lokon en la instruplano de la Akademio de Kievo-Mohilo. Multaj membroj de la nobelaro estis lertaj muzikistoj; interalie, kozakaj gvidantoj — inkluzive de Ivan Mazepa, Semen Palij kaj Ivan Sirko — estis spertaj ludantoj de la kobzo, banduro aŭ torbano. Dum la 19-a jarcento, muzika naciismo aperis en Eŭropo; ĝi karakteriziĝis per emfazo pri naciaj muzikaj elementoj kaj estis ligita al la kresko de nacia konscio inter eŭropaj popoloj. Ukraina naciisma movado en muziko aperis fine de la 19-a jarcento; en ĝi, ukrainaj verkistoj, poetoj kaj profesiaj muzikistoj uzis folkloron por aranĝi tradiciajn popolkantojn. La malfermo de la unuaj profesiaj teatroj en [[Kievo]] (1803) kaj [[Odeso]] (1810), kiuj prezentis verkojn pri naciaj temoj, ludis gravan rolon en la formado de ukraina opero; la unua el tiuj estis ''Zaporoĵec za Dunajem'' de [[Semen Hulak-Artemovskij]] (1863). Ŝlosila figuro en la evoluo de ukraina naciisma muziko estis la komponisto, direktisto kaj pianisto [[Mikolao Lisenko]]<ref name= Helbig >Helbig, Adriana; Buranbaeva, Oksana; Vanja, Mladineo (2009). "Music". Culture and Customs of Ukraine. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-03133-4-363-6. p.147 </ref>. Liaj komponaĵoj inkluzivas naŭ operojn kaj muzikon por piano. Li uzis ukrainan poezion, inkluzive de tiu de la poeto [[Taras Ŝevĉenko]]. En 1904, Lisenko malfermis la unuan ukrainan muziklernejon de la Rusa Imperio en Kievo (nun la Ŝtata Instituto pri Muziko kaj Dramo "Lisenko"). Oni atribuas al li la fondon de klasika muzika tradicio, kiu estis miksaĵo de popolmuziko kaj klasikaj muzikaj formoj<ref name= Helbig />.La laboron de Lisenko daŭrigis aliaj komponistoj, inkluzive de [[Mikolao Leontoviĉ]], [[Kirilo Stecenko]], [[Jakiv Stepovij]] kaj [[Stanislavo Ljudkeviĉ]]. La alveno de sovetiaj aŭtoritatoj en Ukrainion estis markita de pluraj tragikaj eventoj. En 1921, Mykola Leontoviĉ estis murdita de agento de la [[ĈK]]; la societo fondita memore al li baldaŭ poste estis malpermesita en 1928. La sovetiaj aŭtoritatoj fondis muzikajn instituciojn tra Ukrainio. Ĥoraj kaj simfoniaj ensembloj, kaj ankaŭ operejoj kaj baletaj teatroj, estis kreitaj en Ĥarkivo (1925), Poltavo (1928), Vinico (1929), Dnipropetrovsko (1931) kaj Donecko (1941). Kadre de la rezolucio de la Centra Komitato de la Komunista Partio el 1932, titolita "Pri la Restrukturado de Literaturaj kaj Artaj Organizaĵoj", oni fondis la Union de Sovetiaj Muzikistoj de Ukrainio. Al ĝi oni konfidis la ideologian kontrolon super la ukrainaj komponistoj. Inter la ukrainaj komponistoj de la sovetia periodo estis Borys Ljatoŝinskij, Lev Revuckij, Mykola Vilinskij, Anatolij Kos-Anatolskij, Andrij Ŝtoharenko, Mykola Dremljuha kaj Vitalij Kirejko. La jardeko de 1960 kaj la sekvaj jaroj estis markitaj de la trarompo de la ukraina kompona skolo al la monda scenejo, kaj de la akiro, fare de ukrainaj komponistoj, de majstreco pri la plej novaj tendencoj de la eŭropa muzika kulturo. Neformala grupo de komponistoj formis la kijivan avangardon. Al ĝi apartenis Valentyn Silvestrov, Leonid Grabovskij, Vitalij Hodziackij kaj Volodymyr Huba; la grupon gvidis la direktisto Ihor Blaĵkov. La grupo suferis subpremadon fare de la aŭtoritatoj. a4sh7s32wwoo7s8q89op9i71kvvyz5t 9480800 9480797 2026-09-23T14:10:38Z Baba79 118684 /* Muziko */ 9480800 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La '''Ukraina Kulturo''' estas miksaĵo de materiaj kaj spiritaj valoroj de la [[Ukrainoj|ukraina popolo]], kiu formiĝis tra ĝia [[Historio de Ukrainio|historio]]. Intermite sendependa, la lando kaj ĝia popolo evoluigis sian propran apartan kulturon, kaj multaj verkistoj kontribuis al la literatura historio de la lando, kiel ekzemple [[Ivan Kotlarevskij]], [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Ivan Franko]]. La ukraina kulturo spertis signifan revigliĝon ekde la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependeco]] en 1991. Moderna ukraina kulturo originas de la antikva ŝtato [[Kieva Regno]] kaj la [[Princlando Galegio-Volinio]], kiujn ukrainoj konsideras siaj historiaj prapatroj. Tradicia popola arto, [[brodado]] kaj popola arkitekturo estas esencaj por la ukraina kulturo, kies elementoj ofte estis determinitaj de la disponeblaj rimedoj tiutempe. La forta tradicio de la lando pri popola arto kaj brodado daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata aparta arta formo. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ortodoksa Eklezio]] kaj tradicioj devenantaj de [[slava mitologio]]. La ukraina kulturo devis superi multajn obstaklojn por postvivi kaj konservi sian apartecon, ĉar la eksterlandaj potencoj kaj imperioj, kiuj dominis la landon kaj ĝian popolon en la pasinteco, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron al sia propra, same kiel provi ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] prezentis signifajn obstaklojn al kultura disvolviĝo. ==Historio == Kvankam Ukrainio plurfoje estis regata de najbaraj landoj, ĝia popolo konservis siajn kulturajn havaĵojn kaj fieras pri sia kultura heredaĵo. Ukraina kulturo spertis rimarkindan reviviĝon<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Kyivan-Rus Kyivan Rus]". Britannica.</ref> de kiam la lando akiris sian sendependecon en 1991. La plej fruaj spuroj de kulturaj artefaktoj en la regiono, kiu nun estas Ukrainio, troveblas ĉe ornamitaj [[Mamuto|mamutaj]] dentegoj el la epoko de la [[Neandertaluloj]]<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.24.</ref>. Poste, nomadaj triboj de la sudaj teroj en la 4-a jarcento a.K., kiel la [[Skitoj]], kreis fajne prilaboritajn orajn ornamaĵojn, ekzemple la pektoralon trovitan en la tumulo Tovsta Mohila<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.25.</ref>. Ofte estas supozata, ke la moderna ukraina kulturo formiĝis kiel posteulo de la antikva ŝtato [[Kieva Regno|Kieva Rusjo]] (kun centro en Kijivo) kaj de la [[Regno de Galicio-Volinio]]; kiujn ukrainoj konsideras ambaŭ siajn historiajn praulojn<ref>"[https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe Galicia]". Britannica. </ref><ref>"[https://www.britannica.com/place/Volhynia Volhynia]". Britannica. </ref>. Tradicia kamparana popola arto, brodado kaj popola arkitekturo estas esencaj por ukraina kulturo, kaj iliaj elementoj ofte estis determinitaj de la tiutempe disponeblaj rimedoj. La forta tradicio de popola arto kaj brodado en la lando daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata arta ĝenro en si mem. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio]], la [[Rutena grek-katolika eklezio]] kaj la [[Ortodoksa kristanismo|Ortodoksa Eklezio]]<ref>"[https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp Orthodox Christians]" ([https://web.archive.org/web/20100411090638/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp arkivo]). ARDA. </ref>, kaj ankaŭ de tradicioj el la [[slava mitologio]]<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion Britannica]". Slavic religion.</ref>. Antaŭ la epoko de [[Sovetunio]], ukraina kulturo ricevis fortajn influojn de aliaj orientslavaj kulturoj, kiel ekzemple la [[Rusia kulturo|rusa]] kaj la [[belorusa kulturo|belorusa]]<ref name= conversation >"[https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758 How Russian is Ukraine?]". The Conversation. 14-a de Januaro 2022.</ref>. Ukraina kulturo devis venki multajn obstaklojn por pluvivi kaj konservi sian originalecon, ĉar fremdaj potencoj kaj imperioj, kiuj en la pasinteco regis la landon kaj ĝian popolon, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron en sian propran, kaj ankaŭ provis ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] kreis signifajn obstaklojn por la evoluo de la kulturo<ref name= conversation />. Dum ĝi progresas al moderneco, Ukrainio restas tre tradicia lando, kie la observado de certaj kutimoj kaj praktikoj ludas centran rolon en la kulturo. Multaj gravaj ukrainaj festoj kaj eventoj baziĝas sur la malnova [[Julia kalendaro]] kaj tial diferencas de siaj ekvivalentoj en la [[Gregoria kalendaro]]<ref>"[https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/ Christmas on January 7]". Euromaidan Press. 24-a de Decembro 2016. </ref>. Inter ili estas [[Kristnasko]] kaj la silvestra vespero; ambaŭ estas tre gravaj en la ukraina kulturo<ref>Sibirtseva, Maria (17-a de Julio 2018). "[https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/ 11 Things You Should Know About Ukrainian Culture]". Culture Trip. </ref>. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]], damaĝiĝis 1 945 objektoj de kultura infrastrukturo, laŭ la [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio|ukraina Ministerio pri Kulturo]]. Inter la [[Ukrainia kultura heredaĵo dum la rusia invado de Ukrainio|kulturaj institucioj damaĝitaj aŭ detruitaj]] fare de rusio estas kulturaj centroj, bibliotekoj, muzeoj, galerioj, teatrejoj, zoologiaj ĝardenoj kaj artedukaj institucioj. Oni taksas, ke la rekonstruo de la damaĝitaj lokoj povus daŭri proksimume 10 jarojn<ref>"[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/ Russians damage 1,946 cultural landmarks in two years of full-scale war against Ukraine]". Ukrainska Pravda.</ref>. == Folkloro en Ukrainio == Ukraina folkloro estas la popola tradiciaro, kiu evoluis en [[Ukrainio]] kaj inter etnaj [[ukrainoj]]. Ĝi inkluzivas vestadojn, kantojn, fabelojn, dancojn, kredojn ktp. La plej fruaj ekzemploj de folkloro trovitaj en Ukrainio apartenas al la tutslava folklora tavolo, kiu devenas de la antikva [[slava mitologio]] de la [[orientaj slavoj]]. Iom post iom, ukrainoj evoluigis tavolon de sia propra, aparta popolkulturo<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-30119/Ukraine Ukraine Cultural life] Encyclopædia Britannica.</ref>. Folkloro servis kiel grava ilo por difini kaj konservi kulturan apartecon en Ukrainio fronte al fortaj asimilaj premoj el najbaraj landoj<ref>[https://encarta.msn.com/encyclopedia%20761573617%203%2018/ukraine.html Ukraine] [https://web.archive.org/web/20090809144215/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_3____18/Ukraine.html#s18 ARKIVO]). Encarta Encyclopedia.</ref>. Ukrainaj popolaj kutimoj havas multajn tavolojn, difinitajn de la epoko, en kiu tiu aspekto evoluis, kaj de la regiono, kie ĝi estis praktikata. La plej malsupra kaj malnova nivelo estas la tutslava tavolo de popolkulturo, kiu enhavas multajn elementojn komunajn al la slavaj popoloj ĝenerale. Super ĝi troviĝas elementoj komunaj al la orientaj slavoj, kaj pli supre estas elementoj troveblaj nur en Ukrainio mem. La tavolo super tio entenas kulturajn kaj folklorajn elementojn, kiuj difinas la diversajn mikrogrupojn de la ukraina etno, kiel ekzemple la [[Bojkoj|bojkoj]], [[kozakoj]], [[huculoj]], [[Lemkoj|lemkoj]], [[Liŝakoj|liŝakoj]], [[Podolianoj|podolianoj]] kaj [[rusenoj]]. Inter la tradiciaj vestaĵoj estas la ikoneca brodita ĉemizo aŭ bluzo, la ''viŝivanka''<ref>"[http://unknownukraine.com/ukrainian-vyshyvanka/ Ukrainian Vyshyvanka]". Unknown Ukraine. 17-a de Januaro 2012.</ref>, kiu estas la plej rekonebla parto de la ukraina nacia kostumo, kaj eĉ havas sian propran publikan feston en majo [20]. Ĉe viroj, la tradicia vestaro ankaŭ inkluzivas ''koĵuh'', ''kontuŝ'', ''ĵupan'' kaj ''ŝarovari''. Ĉe virinoj, la tradicia vestaro inkluzivas ''koĵuŝanka'', ''oĉipok'' por edziĝintaj virinoj, kaj ukrainan kronon por fraŭlaj ​​knabinoj. La vestaĵoj estas kreataj per ellaborita struktura dezajno, komplikaj teksoteknikoj, ampleksa brodado. La [[ukraina florkrono]] estas speco de krono, kiun en la tradicia ukraina kulturo portas knabinoj kaj junaj fraŭlinoj. La krono povas esti parto de tradicio devenanta de orient-slavaj kutimoj, kiuj antaŭas la kristanigon de [[Kieva Regno]].[1] La florkrono restas parto de la ukraina nacia vestaro; oni portas ĝin dum festaj okazoj kaj sanktaj tagoj, kaj – ekde la [[Eŭromajdano|ukraina revolucio de 2014]] – ĉiam pli ofte en la ĉiutaga vivo kiel parton de pli vasta kultura reviviĝo. == Kuirarto == Ukraina kuirarto estas forte influata de la [[ĉernozjomo]], el kiu devenas ĝiaj ingrediencoj, kaj ofte implikas multajn komponantojn<ref>"[http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html Food in Ukraine – Ukrainian Food, Ukrainian Cuisine – traditional, popular, dishes, recipe, diet, history, common, meals, staple]". www.foodbycountry.com.</ref>. Tradiciaj ukrainaj pladoj ofte spertas kompleksan varmigan procezon – ''"unue ili estas frititaj aŭ boligitaj, kaj poste stufitaj aŭ bakitaj. Tio estas la plej karakteriza trajto de ukraina kuirarto"''<ref>"[https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine Ukrainian National Food and Cuisine]". ukrainetrek.com.</ref>. La [[nacia plado]] de Ukrainio estas ruĝa [[barĉo]], fama bet-supo, el kiu ekzistas multaj variaĵoj. Tamen, [[varenikoj]] (boligitaj pastbuloj similaj al [[Pirogo (kulinario)|pirogoj]]) kaj speco de [[Brasika rulaĵo|brasika rulaĵo]] konata kiel ''holubci'' ankaŭ estas naciaj favoratoj, kaj estas oftaj manĝaĵoj en tradiciaj ukrainaj restoracioj.[3] Tiuj pladoj montras la regionajn similecojn ene de orient-eŭropa kuirarto. La kuirarto emfazas precipe la gravecon de tritiko, kaj de grenoj ĝenerale, ĉar la lando ofte estas nomata "la grenejo de Eŭropo".[4] La plimulto de ukrainaj pladoj devenas de antikvaj kamparanaj manĝaĵoj bazitaj sur abundaj gren-rimedoj kiel [[sekalo]], kaj ankaŭ sur bazaj legomoj kiel [[Terpomo|terpomoj]], [[Brasiko|brasikoj]], [[fungoj]] kaj [[Beto|betoj]]. Ukrainaj pladoj kombinas tradiciajn slavajn teknikojn kun aliaj eŭropaj teknikoj, kio estas rezulto de jaroj da fremda regado kaj influo. Ĉar ekzistas signifa ukraina diasporo dum pluraj jarcentoj (ekzemple, pli ol miliono da [[kanadanoj]] havas ukrainan devenon), la kuirarto estas reprezentata en eŭropaj landoj kaj en pli malproksimaj regionoj, precipe en [[Argentino]], [[Brazilo]] kaj [[Usono]]. Dum la periodo de [[Sovetunio|sovetia regado]], ukraina kuirarto spertis signifan normigon, kaj la manko de konsumvaroj kondukis al la perdo de multaj aŭtentaj receptoj aŭ al ilia anstataŭigo per simpligitaj variantoj. La sovetia periodo ankaŭ vidis la enkondukon de multaj pladoj el aliaj kuirartoj en la dieton de ukrainoj. Post la sendependiĝo de Ukrainio, la evoluo de merkata ekonomio kondukis al la apero de novaj tendencoj en la kuirpraktikoj de la lando, kiel ekzemple la disvastiĝo de industrie produktitaj pretaj manĝaĵoj kaj la evoluo de la restoracia sektoro. Moderna ukraina kuirarto karakteriziĝas per la adopto de novaj teknikoj kaj ingrediencoj, sed samtempe konservas multajn aŭtentajn elementojn. == Literaturo == Ukraina literaturo plejparte evoluis sub fremda regado super ukrainaj teritorioj, ĉefe fare de la [[Sovetunio]], la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], [[Pola-Litova Unio]], [[Pollando]], la [[Reĝlando Rumanio]], [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la [[Otomana Imperio]]. La originoj de ukraina literaturo enradikiĝas en la [[Kieva Regno]], kiam kronikoj kaj epopea poezio de [[Rusja lingvo|Rusjo]] estis verkitaj en la [[malnovslava lingvo]] kaj [[slavono]]. Tiutempe aperis ankaŭ buŝaj popolrakontoj. La malnovslava lingvo estis uzata ĉefe en skribaj dokumentoj, sed la komuna parola lingvo en la koncernaj teritorioj estis la [[rusja lingvo]], kiu poste disiĝis en la [[Ukraina lingvo|ukrainan]], [[Rusa lingvo|rusan]] kaj [[Belorusa lingvo|belorusan]] lingvojn. Ukraina kulturo prosperis sub la regado de ukrainaj kozakoj, kvankam ilia ŝtato fine disiĝis en orientan kaj okcidentan partojn regatajn de diversaj najbaroj. Ekde la 19-a jarcento, ukrainaj literaturaj verkoj komencis esti verkitaj en parollingva formo. Oni publikigis poemojn, romanojn, teatraĵojn kaj aliajn verkojn. Sekve de tiu tendenco, ukrainaj naciismaj kaj sendependismaj movadoj komencis kreski. Tamen, la Rusa Imperio kaj la posta Sovetunio ofte subpremis kaj limigis la uzon de la ukraina lingvo, esprimmanierojn kaj literaturajn temojn. Multaj ukrainaj verkistoj tial kontribuis al la [[ruslingva literaturo]]. Ofte estas hipotezata, ke la ekesto de ukraina literaturo estis iniciatita per la publikigo de la vaste sukcesa poemo ''Eneida'' de [[Ivan Kotlarevskij]] en 1798; ĝi estas unu el la unuaj ekzemploj de presita literatura verko verkita en la moderna ukraina lingvo. Pro la rolo de Kotlarevskij kiel iniciatinto de ukraina literaturo, literaturaj kritikistoj ofte nomas lin "la patro de ukraina literaturo"<ref>[https://books.google.com/books?id=LbeKDwAAQBAJ Parody and Burlesque] // Hardie, Philip. The Last Trojan Hero: A Cultural History of Virgil's Aeneid. London: Bloomsbury Publishing. 2014. 264 p: 187</ref>. Modernan ukrainan prozon iniciatis la romano ''Marusja'' (1834) de [[Hrihorij Kvitka-Osnovjanenko]]<ref>[https://web.archive.org/web/20191005014115/https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature] // Encyclopædia Britannica</ref>. Nuntempa ukraina literaturo rilatas al la periodo post la [[Perestrojko]] kaj la fondo de la grupo Bu-Ba-Bu. Ekde la fino de la 1980-aj jaroj, kaj precipe post la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependiĝo de Ukrainio]] (1991) kaj la malapero de la sovetia cenzuro, aperis tuta generacio de verkistoj: Sofia Majdanska, [[Ihor Kalinec]], Mojsej Fiŝbejn, [[Jurij Andruĥoviĉ]], [[Serhij Ĵadan]], [[Oksana Zabuĵko]], Oleksandr Irvanec, Jurij Izdrik, [[Maria Matios]], [[Igor Pavljuk]] kaj multaj aliaj. Multaj el ili estas konsiderataj "[[Postmodernismo|postmodernistoj]]". == Muziko == La geografia situo de Ukrainio ĉe la krucvojo inter Azio kaj Eŭropo speguliĝas en la popola muziko de la regiono; ĝi estas miksaĵo de ekzota [[Melismo|melisma]] kantado (la kantoj enhavas unuopajn tekstosilabojn dum transiro inter diversaj sinsekvaj notoj) kaj de harmonio, kiu ne ĉiam facile kongruas kun la harmoniaj reguloj de tradicia okcidenteŭropa muziko. La plej okulfrapa ĝenerala eco de aŭtenta ukraina popola muziko estas la ofta uzo de minoraj tonaloj enhavantaj pliigitajn dutojn – indiko, ke la tonala sistemo evoluigita en okcidenteŭropa muziko ne tiom firme enradikiĝis en Ukrainio. Ukraina popola muziko malofte uzas nekutimajn [[Taktindiko|taktindiko]]jn, kvankam oni renkontas kunmetitajn [[Mezuro (muziko)|metrikojn]]. La muziko povas esti harmonie kompleksa. Tri- kaj kvarvoĉa harmonio disvastiĝis el la centraj stepaj regionoj de Ukrainio, sed fine de la 19-a jarcento ĝi fariĝis malpli populara en la montaraj regionoj. Dum la epoko de la ukraina baroko, muziko estis grava fako por tiuj, kiuj ricevis superan edukadon. Ĝi okupis gravan lokon en la instruplano de la Akademio de Kievo-Mohilo. Multaj membroj de la nobelaro estis lertaj muzikistoj; interalie, kozakaj gvidantoj — inkluzive de Ivan Mazepa, Semen Palij kaj Ivan Sirko — estis spertaj ludantoj de la kobzo, banduro aŭ torbano. Dum la 19-a jarcento, muzika naciismo aperis en Eŭropo; ĝi karakteriziĝis per emfazo pri naciaj muzikaj elementoj kaj estis ligita al la kresko de nacia konscio inter eŭropaj popoloj. Ukraina naciisma movado en muziko aperis fine de la 19-a jarcento; en ĝi, ukrainaj verkistoj, poetoj kaj profesiaj muzikistoj uzis folkloron por aranĝi tradiciajn popolkantojn. La malfermo de la unuaj profesiaj teatroj en [[Kievo]] (1803) kaj [[Odeso]] (1810), kiuj prezentis verkojn pri naciaj temoj, ludis gravan rolon en la formado de ukraina opero; la unua el tiuj estis ''Zaporoĵec za Dunajem'' de [[Semen Hulak-Artemovskij]] (1863). Ŝlosila figuro en la evoluo de ukraina naciisma muziko estis la komponisto, direktisto kaj pianisto [[Mikolao Lisenko]]<ref name= Helbig >Helbig, Adriana; Buranbaeva, Oksana; Vanja, Mladineo (2009). "Music". Culture and Customs of Ukraine. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-03133-4-363-6. p.147 </ref>. Liaj komponaĵoj inkluzivas naŭ operojn kaj muzikon por piano. Li uzis ukrainan poezion, inkluzive de tiu de la poeto [[Taras Ŝevĉenko]]. En 1904, Lisenko malfermis la unuan ukrainan muziklernejon de la Rusa Imperio en Kievo (nun la Ŝtata Instituto pri Muziko kaj Dramo "Lisenko"). Oni atribuas al li la fondon de klasika muzika tradicio, kiu estis miksaĵo de popolmuziko kaj klasikaj muzikaj formoj<ref name= Helbig />.La laboron de Lisenko daŭrigis aliaj komponistoj, inkluzive de [[Mikolao Leontoviĉ]], [[Kirilo Stecenko]], [[Jakiv Stepovij]] kaj [[Stanislavo Ljudkeviĉ]]. La alveno de sovetiaj aŭtoritatoj en Ukrainion estis markita de pluraj tragikaj eventoj. En 1921, Mykola Leontoviĉ estis murdita de agento de la [[ĈK]]; la societo fondita memore al li baldaŭ poste estis malpermesita en 1928. La sovetiaj aŭtoritatoj fondis muzikajn instituciojn tra Ukrainio. Ĥoraj kaj simfoniaj ensembloj, kaj ankaŭ operejoj kaj baletaj teatroj, estis kreitaj en [[Ĥarkivo]] (1925), [[Poltavo]] (1928), [[Vinico]] (1929), [[Dnipro (urbo)|Dnipro]] (1931) kaj [[Donecko]] (1941). Kadre de la rezolucio de la Centra Komitato de la Komunista Partio el 1932, titolita ''"Pri la Restrukturado de Literaturaj kaj Artaj Organizaĵoj"'', oni fondis la Union de Sovetiaj Muzikistoj de Ukrainio. Al ĝi oni konfidis la ideologian kontrolon super la ukrainaj komponistoj. Inter la ukrainaj komponistoj de la sovetia periodo estis [[Boris Ljatoŝinskij|Borys Ljatoŝinskij]], [[Lev Revuckij]], [[Mikolao Vilinskij]], [[Anatolij Kos-Anatolskij]], [[Andrij Ŝtoharenko]], [[Mikolao Dremljuha]] kaj [[Vitalij Kirejko]]. La jardeko de 1960 kaj la sekvaj jaroj estis markitaj de la trarompo de la ukraina kompona skolo al la monda scenejo, kaj de la akiro, fare de ukrainaj komponistoj, de majstreco pri la plej novaj tendencoj de la eŭropa muzika kulturo. Neformala grupo de komponistoj formis la kijivan avangardon. Al ĝi apartenis Valentyn Silvestrov, Leonid Grabovskij, Vitalij Hodziackij kaj Volodymyr Huba; la grupon gvidis la direktisto Ihor Blaĵkov. La grupo suferis subpremadon fare de la aŭtoritatoj. 6prpblp1okyhbotg2f9k7esob7dfd8z 9480805 9480800 2026-09-23T14:29:46Z Baba79 118684 /* Muziko */ 9480805 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La '''Ukraina Kulturo''' estas miksaĵo de materiaj kaj spiritaj valoroj de la [[Ukrainoj|ukraina popolo]], kiu formiĝis tra ĝia [[Historio de Ukrainio|historio]]. Intermite sendependa, la lando kaj ĝia popolo evoluigis sian propran apartan kulturon, kaj multaj verkistoj kontribuis al la literatura historio de la lando, kiel ekzemple [[Ivan Kotlarevskij]], [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Ivan Franko]]. La ukraina kulturo spertis signifan revigliĝon ekde la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependeco]] en 1991. Moderna ukraina kulturo originas de la antikva ŝtato [[Kieva Regno]] kaj la [[Princlando Galegio-Volinio]], kiujn ukrainoj konsideras siaj historiaj prapatroj. Tradicia popola arto, [[brodado]] kaj popola arkitekturo estas esencaj por la ukraina kulturo, kies elementoj ofte estis determinitaj de la disponeblaj rimedoj tiutempe. La forta tradicio de la lando pri popola arto kaj brodado daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata aparta arta formo. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ortodoksa Eklezio]] kaj tradicioj devenantaj de [[slava mitologio]]. La ukraina kulturo devis superi multajn obstaklojn por postvivi kaj konservi sian apartecon, ĉar la eksterlandaj potencoj kaj imperioj, kiuj dominis la landon kaj ĝian popolon en la pasinteco, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron al sia propra, same kiel provi ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] prezentis signifajn obstaklojn al kultura disvolviĝo. ==Historio == Kvankam Ukrainio plurfoje estis regata de najbaraj landoj, ĝia popolo konservis siajn kulturajn havaĵojn kaj fieras pri sia kultura heredaĵo. Ukraina kulturo spertis rimarkindan reviviĝon<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Kyivan-Rus Kyivan Rus]". Britannica.</ref> de kiam la lando akiris sian sendependecon en 1991. La plej fruaj spuroj de kulturaj artefaktoj en la regiono, kiu nun estas Ukrainio, troveblas ĉe ornamitaj [[Mamuto|mamutaj]] dentegoj el la epoko de la [[Neandertaluloj]]<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.24.</ref>. Poste, nomadaj triboj de la sudaj teroj en la 4-a jarcento a.K., kiel la [[Skitoj]], kreis fajne prilaboritajn orajn ornamaĵojn, ekzemple la pektoralon trovitan en la tumulo Tovsta Mohila<ref>Kurkov, Andrey, eld. (2022). ''Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage''. Londono: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02603-8, p.25.</ref>. Ofte estas supozata, ke la moderna ukraina kulturo formiĝis kiel posteulo de la antikva ŝtato [[Kieva Regno|Kieva Rusjo]] (kun centro en Kijivo) kaj de la [[Regno de Galicio-Volinio]]; kiujn ukrainoj konsideras ambaŭ siajn historiajn praulojn<ref>"[https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe Galicia]". Britannica. </ref><ref>"[https://www.britannica.com/place/Volhynia Volhynia]". Britannica. </ref>. Tradicia kamparana popola arto, brodado kaj popola arkitekturo estas esencaj por ukraina kulturo, kaj iliaj elementoj ofte estis determinitaj de la tiutempe disponeblaj rimedoj. La forta tradicio de popola arto kaj brodado en la lando daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata arta ĝenro en si mem. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio]], la [[Rutena grek-katolika eklezio]] kaj la [[Ortodoksa kristanismo|Ortodoksa Eklezio]]<ref>"[https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp Orthodox Christians]" ([https://web.archive.org/web/20100411090638/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country%20231%202.asp arkivo]). ARDA. </ref>, kaj ankaŭ de tradicioj el la [[slava mitologio]]<ref>"[https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion Britannica]". Slavic religion.</ref>. Antaŭ la epoko de [[Sovetunio]], ukraina kulturo ricevis fortajn influojn de aliaj orientslavaj kulturoj, kiel ekzemple la [[Rusia kulturo|rusa]] kaj la [[belorusa kulturo|belorusa]]<ref name= conversation >"[https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758 How Russian is Ukraine?]". The Conversation. 14-a de Januaro 2022.</ref>. Ukraina kulturo devis venki multajn obstaklojn por pluvivi kaj konservi sian originalecon, ĉar fremdaj potencoj kaj imperioj, kiuj en la pasinteco regis la landon kaj ĝian popolon, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron en sian propran, kaj ankaŭ provis ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] kreis signifajn obstaklojn por la evoluo de la kulturo<ref name= conversation />. Dum ĝi progresas al moderneco, Ukrainio restas tre tradicia lando, kie la observado de certaj kutimoj kaj praktikoj ludas centran rolon en la kulturo. Multaj gravaj ukrainaj festoj kaj eventoj baziĝas sur la malnova [[Julia kalendaro]] kaj tial diferencas de siaj ekvivalentoj en la [[Gregoria kalendaro]]<ref>"[https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/ Christmas on January 7]". Euromaidan Press. 24-a de Decembro 2016. </ref>. Inter ili estas [[Kristnasko]] kaj la silvestra vespero; ambaŭ estas tre gravaj en la ukraina kulturo<ref>Sibirtseva, Maria (17-a de Julio 2018). "[https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/ 11 Things You Should Know About Ukrainian Culture]". Culture Trip. </ref>. Dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]], damaĝiĝis 1 945 objektoj de kultura infrastrukturo, laŭ la [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio|ukraina Ministerio pri Kulturo]]. Inter la [[Ukrainia kultura heredaĵo dum la rusia invado de Ukrainio|kulturaj institucioj damaĝitaj aŭ detruitaj]] fare de rusio estas kulturaj centroj, bibliotekoj, muzeoj, galerioj, teatrejoj, zoologiaj ĝardenoj kaj artedukaj institucioj. Oni taksas, ke la rekonstruo de la damaĝitaj lokoj povus daŭri proksimume 10 jarojn<ref>"[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/ Russians damage 1,946 cultural landmarks in two years of full-scale war against Ukraine]". Ukrainska Pravda.</ref>. == Folkloro en Ukrainio == Ukraina folkloro estas la popola tradiciaro, kiu evoluis en [[Ukrainio]] kaj inter etnaj [[ukrainoj]]. Ĝi inkluzivas vestadojn, kantojn, fabelojn, dancojn, kredojn ktp. La plej fruaj ekzemploj de folkloro trovitaj en Ukrainio apartenas al la tutslava folklora tavolo, kiu devenas de la antikva [[slava mitologio]] de la [[orientaj slavoj]]. Iom post iom, ukrainoj evoluigis tavolon de sia propra, aparta popolkulturo<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-30119/Ukraine Ukraine Cultural life] Encyclopædia Britannica.</ref>. Folkloro servis kiel grava ilo por difini kaj konservi kulturan apartecon en Ukrainio fronte al fortaj asimilaj premoj el najbaraj landoj<ref>[https://encarta.msn.com/encyclopedia%20761573617%203%2018/ukraine.html Ukraine] [https://web.archive.org/web/20090809144215/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_3____18/Ukraine.html#s18 ARKIVO]). Encarta Encyclopedia.</ref>. Ukrainaj popolaj kutimoj havas multajn tavolojn, difinitajn de la epoko, en kiu tiu aspekto evoluis, kaj de la regiono, kie ĝi estis praktikata. La plej malsupra kaj malnova nivelo estas la tutslava tavolo de popolkulturo, kiu enhavas multajn elementojn komunajn al la slavaj popoloj ĝenerale. Super ĝi troviĝas elementoj komunaj al la orientaj slavoj, kaj pli supre estas elementoj troveblaj nur en Ukrainio mem. La tavolo super tio entenas kulturajn kaj folklorajn elementojn, kiuj difinas la diversajn mikrogrupojn de la ukraina etno, kiel ekzemple la [[Bojkoj|bojkoj]], [[kozakoj]], [[huculoj]], [[Lemkoj|lemkoj]], [[Liŝakoj|liŝakoj]], [[Podolianoj|podolianoj]] kaj [[rusenoj]]. Inter la tradiciaj vestaĵoj estas la ikoneca brodita ĉemizo aŭ bluzo, la ''viŝivanka''<ref>"[http://unknownukraine.com/ukrainian-vyshyvanka/ Ukrainian Vyshyvanka]". Unknown Ukraine. 17-a de Januaro 2012.</ref>, kiu estas la plej rekonebla parto de la ukraina nacia kostumo, kaj eĉ havas sian propran publikan feston en majo [20]. Ĉe viroj, la tradicia vestaro ankaŭ inkluzivas ''koĵuh'', ''kontuŝ'', ''ĵupan'' kaj ''ŝarovari''. Ĉe virinoj, la tradicia vestaro inkluzivas ''koĵuŝanka'', ''oĉipok'' por edziĝintaj virinoj, kaj ukrainan kronon por fraŭlaj ​​knabinoj. La vestaĵoj estas kreataj per ellaborita struktura dezajno, komplikaj teksoteknikoj, ampleksa brodado. La [[ukraina florkrono]] estas speco de krono, kiun en la tradicia ukraina kulturo portas knabinoj kaj junaj fraŭlinoj. La krono povas esti parto de tradicio devenanta de orient-slavaj kutimoj, kiuj antaŭas la kristanigon de [[Kieva Regno]].[1] La florkrono restas parto de la ukraina nacia vestaro; oni portas ĝin dum festaj okazoj kaj sanktaj tagoj, kaj – ekde la [[Eŭromajdano|ukraina revolucio de 2014]] – ĉiam pli ofte en la ĉiutaga vivo kiel parton de pli vasta kultura reviviĝo. == Kuirarto == Ukraina kuirarto estas forte influata de la [[ĉernozjomo]], el kiu devenas ĝiaj ingrediencoj, kaj ofte implikas multajn komponantojn<ref>"[http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html Food in Ukraine – Ukrainian Food, Ukrainian Cuisine – traditional, popular, dishes, recipe, diet, history, common, meals, staple]". www.foodbycountry.com.</ref>. Tradiciaj ukrainaj pladoj ofte spertas kompleksan varmigan procezon – ''"unue ili estas frititaj aŭ boligitaj, kaj poste stufitaj aŭ bakitaj. Tio estas la plej karakteriza trajto de ukraina kuirarto"''<ref>"[https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine Ukrainian National Food and Cuisine]". ukrainetrek.com.</ref>. La [[nacia plado]] de Ukrainio estas ruĝa [[barĉo]], fama bet-supo, el kiu ekzistas multaj variaĵoj. Tamen, [[varenikoj]] (boligitaj pastbuloj similaj al [[Pirogo (kulinario)|pirogoj]]) kaj speco de [[Brasika rulaĵo|brasika rulaĵo]] konata kiel ''holubci'' ankaŭ estas naciaj favoratoj, kaj estas oftaj manĝaĵoj en tradiciaj ukrainaj restoracioj.[3] Tiuj pladoj montras la regionajn similecojn ene de orient-eŭropa kuirarto. La kuirarto emfazas precipe la gravecon de tritiko, kaj de grenoj ĝenerale, ĉar la lando ofte estas nomata "la grenejo de Eŭropo".[4] La plimulto de ukrainaj pladoj devenas de antikvaj kamparanaj manĝaĵoj bazitaj sur abundaj gren-rimedoj kiel [[sekalo]], kaj ankaŭ sur bazaj legomoj kiel [[Terpomo|terpomoj]], [[Brasiko|brasikoj]], [[fungoj]] kaj [[Beto|betoj]]. Ukrainaj pladoj kombinas tradiciajn slavajn teknikojn kun aliaj eŭropaj teknikoj, kio estas rezulto de jaroj da fremda regado kaj influo. Ĉar ekzistas signifa ukraina diasporo dum pluraj jarcentoj (ekzemple, pli ol miliono da [[kanadanoj]] havas ukrainan devenon), la kuirarto estas reprezentata en eŭropaj landoj kaj en pli malproksimaj regionoj, precipe en [[Argentino]], [[Brazilo]] kaj [[Usono]]. Dum la periodo de [[Sovetunio|sovetia regado]], ukraina kuirarto spertis signifan normigon, kaj la manko de konsumvaroj kondukis al la perdo de multaj aŭtentaj receptoj aŭ al ilia anstataŭigo per simpligitaj variantoj. La sovetia periodo ankaŭ vidis la enkondukon de multaj pladoj el aliaj kuirartoj en la dieton de ukrainoj. Post la sendependiĝo de Ukrainio, la evoluo de merkata ekonomio kondukis al la apero de novaj tendencoj en la kuirpraktikoj de la lando, kiel ekzemple la disvastiĝo de industrie produktitaj pretaj manĝaĵoj kaj la evoluo de la restoracia sektoro. Moderna ukraina kuirarto karakteriziĝas per la adopto de novaj teknikoj kaj ingrediencoj, sed samtempe konservas multajn aŭtentajn elementojn. == Literaturo == Ukraina literaturo plejparte evoluis sub fremda regado super ukrainaj teritorioj, ĉefe fare de la [[Sovetunio]], la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], [[Pola-Litova Unio]], [[Pollando]], la [[Reĝlando Rumanio]], [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la [[Otomana Imperio]]. La originoj de ukraina literaturo enradikiĝas en la [[Kieva Regno]], kiam kronikoj kaj epopea poezio de [[Rusja lingvo|Rusjo]] estis verkitaj en la [[malnovslava lingvo]] kaj [[slavono]]. Tiutempe aperis ankaŭ buŝaj popolrakontoj. La malnovslava lingvo estis uzata ĉefe en skribaj dokumentoj, sed la komuna parola lingvo en la koncernaj teritorioj estis la [[rusja lingvo]], kiu poste disiĝis en la [[Ukraina lingvo|ukrainan]], [[Rusa lingvo|rusan]] kaj [[Belorusa lingvo|belorusan]] lingvojn. Ukraina kulturo prosperis sub la regado de ukrainaj kozakoj, kvankam ilia ŝtato fine disiĝis en orientan kaj okcidentan partojn regatajn de diversaj najbaroj. Ekde la 19-a jarcento, ukrainaj literaturaj verkoj komencis esti verkitaj en parollingva formo. Oni publikigis poemojn, romanojn, teatraĵojn kaj aliajn verkojn. Sekve de tiu tendenco, ukrainaj naciismaj kaj sendependismaj movadoj komencis kreski. Tamen, la Rusa Imperio kaj la posta Sovetunio ofte subpremis kaj limigis la uzon de la ukraina lingvo, esprimmanierojn kaj literaturajn temojn. Multaj ukrainaj verkistoj tial kontribuis al la [[ruslingva literaturo]]. Ofte estas hipotezata, ke la ekesto de ukraina literaturo estis iniciatita per la publikigo de la vaste sukcesa poemo ''Eneida'' de [[Ivan Kotlarevskij]] en 1798; ĝi estas unu el la unuaj ekzemploj de presita literatura verko verkita en la moderna ukraina lingvo. Pro la rolo de Kotlarevskij kiel iniciatinto de ukraina literaturo, literaturaj kritikistoj ofte nomas lin "la patro de ukraina literaturo"<ref>[https://books.google.com/books?id=LbeKDwAAQBAJ Parody and Burlesque] // Hardie, Philip. The Last Trojan Hero: A Cultural History of Virgil's Aeneid. London: Bloomsbury Publishing. 2014. 264 p: 187</ref>. Modernan ukrainan prozon iniciatis la romano ''Marusja'' (1834) de [[Hrihorij Kvitka-Osnovjanenko]]<ref>[https://web.archive.org/web/20191005014115/https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature] // Encyclopædia Britannica</ref>. Nuntempa ukraina literaturo rilatas al la periodo post la [[Perestrojko]] kaj la fondo de la grupo Bu-Ba-Bu. Ekde la fino de la 1980-aj jaroj, kaj precipe post la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependiĝo de Ukrainio]] (1991) kaj la malapero de la sovetia cenzuro, aperis tuta generacio de verkistoj: Sofia Majdanska, [[Ihor Kalinec]], Mojsej Fiŝbejn, [[Jurij Andruĥoviĉ]], [[Serhij Ĵadan]], [[Oksana Zabuĵko]], Oleksandr Irvanec, Jurij Izdrik, [[Maria Matios]], [[Igor Pavljuk]] kaj multaj aliaj. Multaj el ili estas konsiderataj "[[Postmodernismo|postmodernistoj]]". == Muziko == La geografia situo de Ukrainio ĉe la krucvojo inter Azio kaj Eŭropo speguliĝas en la popola muziko de la regiono; ĝi estas miksaĵo de ekzota [[Melismo|melisma]] kantado (la kantoj enhavas unuopajn tekstosilabojn dum transiro inter diversaj sinsekvaj notoj) kaj de harmonio, kiu ne ĉiam facile kongruas kun la harmoniaj reguloj de tradicia okcidenteŭropa muziko. La plej okulfrapa ĝenerala eco de aŭtenta ukraina popola muziko estas la ofta uzo de minoraj tonaloj enhavantaj pliigitajn dutojn – indiko, ke la tonala sistemo evoluigita en okcidenteŭropa muziko ne tiom firme enradikiĝis en Ukrainio. Ukraina popola muziko malofte uzas nekutimajn [[Taktindiko|taktindiko]]jn, kvankam oni renkontas kunmetitajn [[Mezuro (muziko)|metrikojn]]. La muziko povas esti harmonie kompleksa. Tri- kaj kvarvoĉa harmonio disvastiĝis el la centraj stepaj regionoj de Ukrainio, sed fine de la 19-a jarcento ĝi fariĝis malpli populara en la montaraj regionoj. Dum la epoko de la ukraina baroko, muziko estis grava fako por tiuj, kiuj ricevis superan edukadon. Ĝi okupis gravan lokon en la instruplano de la Akademio de Kievo-Mohilo. Multaj membroj de la nobelaro estis lertaj muzikistoj; interalie, kozakaj gvidantoj — inkluzive de Ivan Mazepa, Semen Palij kaj Ivan Sirko — estis spertaj ludantoj de la kobzo, banduro aŭ torbano. Dum la 19-a jarcento, muzika naciismo aperis en Eŭropo; ĝi karakteriziĝis per emfazo pri naciaj muzikaj elementoj kaj estis ligita al la kresko de nacia konscio inter eŭropaj popoloj. Ukraina naciisma movado en muziko aperis fine de la 19-a jarcento; en ĝi, ukrainaj verkistoj, poetoj kaj profesiaj muzikistoj uzis folkloron por aranĝi tradiciajn popolkantojn. La malfermo de la unuaj profesiaj teatroj en [[Kievo]] (1803) kaj [[Odeso]] (1810), kiuj prezentis verkojn pri naciaj temoj, ludis gravan rolon en la formado de ukraina opero; la unua el tiuj estis ''Zaporoĵec za Dunajem'' de [[Semen Hulak-Artemovskij]] (1863). Ŝlosila figuro en la evoluo de ukraina naciisma muziko estis la komponisto, direktisto kaj pianisto [[Mikolao Lisenko]]<ref name= Helbig >Helbig, Adriana; Buranbaeva, Oksana; Vanja, Mladineo (2009). "Music". Culture and Customs of Ukraine. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-03133-4-363-6. p.147 </ref>. Liaj komponaĵoj inkluzivas naŭ operojn kaj muzikon por piano. Li uzis ukrainan poezion, inkluzive de tiu de la poeto [[Taras Ŝevĉenko]]. En 1904, Lisenko malfermis la unuan ukrainan muziklernejon de la Rusa Imperio en Kievo (nun la Ŝtata Instituto pri Muziko kaj Dramo "Lisenko"). Oni atribuas al li la fondon de klasika muzika tradicio, kiu estis miksaĵo de popolmuziko kaj klasikaj muzikaj formoj<ref name= Helbig />.La laboron de Lisenko daŭrigis aliaj komponistoj, inkluzive de [[Mikolao Leontoviĉ]], [[Kirilo Stecenko]], [[Jakiv Stepovij]] kaj [[Stanislavo Ljudkeviĉ]]. La alveno de sovetiaj aŭtoritatoj en Ukrainion estis markita de pluraj tragikaj eventoj. En 1921, Mykola Leontoviĉ estis murdita de agento de la [[ĈK]]; la societo fondita memore al li baldaŭ poste estis malpermesita en 1928. La sovetiaj aŭtoritatoj fondis muzikajn instituciojn tra Ukrainio. Ĥoraj kaj simfoniaj ensembloj, kaj ankaŭ operejoj kaj baletaj teatroj, estis kreitaj en [[Ĥarkivo]] (1925), [[Poltavo]] (1928), [[Vinico]] (1929), [[Dnipro (urbo)|Dnipro]] (1931) kaj [[Donecko]] (1941). Kadre de la rezolucio de la Centra Komitato de la Komunista Partio el 1932, titolita ''"Pri la Restrukturado de Literaturaj kaj Artaj Organizaĵoj"'', oni fondis la Union de Sovetiaj Muzikistoj de Ukrainio. Al ĝi oni konfidis la ideologian kontrolon super la ukrainaj komponistoj. Inter la ukrainaj komponistoj de la sovetia periodo estis [[Boris Ljatoŝinskij|Borys Ljatoŝinskij]], [[Lev Revuckij]], [[Mikolao Vilinskij]], [[Anatolij Kos-Anatolskij]], [[Andrij Ŝtoharenko]], [[Mikolao Dremljuha]] kaj [[Vitalij Kirejko]]. La jardeko de 1960 kaj la sekvaj jaroj estis markitaj de la trarompo de la ukraina kompona skolo al la monda scenejo, kaj de la akiro, fare de ukrainaj komponistoj, de majstreco pri la plej novaj tendencoj de la eŭropa muzika kulturo. Neformala grupo de komponistoj formis la [[Kijiva avangardo|kijivan avangardon]]. Al ĝi apartenis Valentyn Silvestrov, Leonid Grabovskij, Vitalij Hodziackij kaj Volodymyr Huba; la grupon gvidis la direktisto Ihor Blaĵkov. La grupo suferis subpremadon fare de la aŭtoritatoj. lxtwsvux2tpw56beirchv2f5e3pax0c Aminokrotonata acido 0 583633 9480817 8680292 2026-09-23T15:38:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480817 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Aminokrotonata acido'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Aminocrotonic acid 2D.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Aminokrotonata acido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:CACA-3D-balls.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Aminokrotonata acido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Aminobutenoata acido * GABAC agonista ricevilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|4|H|7|NO|2}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=55199-25-2 55199-25-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.5036011.html 5036011] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6603697 6603697] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka kristala pulvoro |- |[[Molmaso]]||101.105 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Fandpunkto]]||164 °C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:124 mg/ml |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] |- style="background: yellow; color: black" |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Ethyl_3-aminocrotonate#section=GHS-Classification PubChem] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|314|317|318|332|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|261|264|271|272|280|301|301+330+331|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|310|312|321|330|333+313|363|403+233|405|501}} width=30% |-style="background: yellow; color: black" width=30% |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Aminokrotonata acido''' estas inhibanto de neŭrokemia transmisio kaj parta agonisto de la GABA ricevilo por la subtipo GABA<sub>c</sub> ricevilo. == Sintezo == * Biologie, aminokrotonata acido estiĝas per senhidratigo de la [[aminoacido]] [[treonino]].<ref>[https://books.google.com.br/books?id=tCTnBwAAQBAJ&pg=PA245&lpg=PA245&dq=aminocrotonic+acid#v=onepage&q=aminocrotonic%20acid&f=false Mucus in Health and Disease], Dennis Parke</ref> [[Dosiero:Amine-crotonic acid synthesis from threonine.png|500px|eta|center|<center>Sintezo de Aminokrotonata acido ekde la [[treonino]].</center>]] == Literaturo == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15849386 NCBI Resources] * [http://www4.mpbio.com/ecom/docs/proddata.nsf/(webtds2)/159695 MPBio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170401060442/http://www4.mpbio.com/ecom/docs/proddata.nsf/(webtds2)/159695 |date=2017-04-01 }} * [http://www.wikigenes.org/e/chem/e/5310987.html Wikigenes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170401143757/http://www.wikigenes.org/e/chem/e/5310987.html |date=2017-04-01 }} * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB7503070.htm Chemical Book] * [https://books.google.com.br/books?id=GcQWBwAAQBAJ&pg=PA378&dq=aminocrotonic+acid&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjQtci-yYHTAhWNPpAKHVTbDRUQ6AEIHjAA#v=onepage&q=aminocrotonic%20acid&f=false PVC Degradation and Stabilization], George Wypych * [https://books.google.com.br/books?id=7kz1CAAAQBAJ&pg=PA132&dq=aminocrotonic+acid&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjQtci-yYHTAhWNPpAKHVTbDRUQ6AEINTAD#v=onepage&q=aminocrotonic%20acid&f=false The Biological Effects of Glutamic Acid and Its Derivatives], V.A. Najjar == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Muscimol_chemical_structure.svg|<center><big>'''Muscimolo'''</big></center> Kojic acid 3D.png|<center><big>'''[[Koĵikata acido]]'''</big></center> L-Threonin_-_L-Threonine.svg|<center><big>[[Treonino]]</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Krotonata acido]] * [[Izokrotonata acido]] * [[Angelikata acido]] * [[Akrilata acido]] * [[Metakrilata acido]] * [[Akrilamido]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Acidoj]] [[Kategorio:Organika kemio]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} 8m5clcrredmbl5wj671n4hyhjxtzlb1 Listo de urboj en Irlando 0 583975 9481068 8855918 2026-09-24T11:15:03Z Sj1mor 12103 9481068 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi estas '''listo de [[urboj]] en la [[Irlando|respubliko Irlando]]'''. [[Dublino]] estas la plej granda [[aglomeraĵo]] en la respubliko Irlando kun 1.270.603 (stato 2011). Pli ol kvarono el 4,58 milionoj da irlandanoj (2011) loĝas en la ĉefurba regiono. La jena tabelo listigas la urbojn kun pli ol 10 000 loĝantoj, la rezultoj de la popolnombrado de la 28a de aprilo 2002, de la 23a de aprilo 2006 kaj la provizora taksado de la 10a de aprilo 2011 kaj la [[graflandoj de Irlando|graflando]], al kiu apartenas la urbo. La nombro de la loĝantoj nur notas la loĝantojn en la politikaj limoj de la urboj kaj komunumoj, sen la sendependaj antaŭurboj. {| class="prettytable" |----- |colspan="6" align="center" bgcolor="#FFA500" | '''urboj en la respubliko Irlando''' |----- |rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''vicordo''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | esperanta nomo, irlanda nomo, (angla nomo) || colspan="3" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''loĝantoj''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''graflando''' |----- |align="center" bgcolor="#98FB98" | '''nombrado 2002''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''nombrado 2006''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''nombrado 2011''' |----- |align=right | 1. || [[Dublino]], Baile Átha Cliath ,(Dublin) || align=right | 495.781 || align=right | 506.211 || align=right | 525.383 || [[graflando Dublino|Dublino]] |----- |align=right | 2. || [[Corcaigh]] (Cork) || align=right | 123.062 || align=right | 119.143 || align=right | 118.912 || [[graflando Corcaigh |Corcaigh]] |----- |align=right | 3. || [[Galivo]], Gaillimh, (Galway) || align=right | 65.832 || align=right | 71.983 || align=right | 75.414 || [[graflando Galivo|Galivo]] |----- |align=right | 4. || [[Tamhlacht]], (Tallaght) || align=right | 62.931 || align=right | 64.282 || align=right | 71.467 || [[Suda Dublino]] |----- |align=right | 5. || [[Baile Bhlainséir]], (Blanchardstown) || align=right | 50.607 || align=right | 63.820 || align=right | 68.156 || [[ Fine Gall (graflando)| Fine Gall]] |----- |align=right | 6. || [[Limeriko (urbo)|Limeriko]], Luimneach, (Limerick) || align="right" | 54.023 || align=right | 52.560 || align=right | 56.779 || [[graflando Luimneach| Luimneach ]] |----- |align=right | 7. || [[Port Láirge]], (Waterford) || align=right | 44.594 || align=right | 45.775 || align=right | 46.747 || [[Graflando Port Láirge| Port Láirge]] |----- |align=right | 8. || [[Leamhcán]], (Lucan) || align=right | 33.571 || align=right | 38.786 || align=right | 45.861 || [[Suda Dublino]] |----- |align=right | 9. || [[Cluain Dolcáin]], (Clondalkin) || align=right | 43.038 || align=right | 43.929 || align=right | 45.165 || [[Suda Dublino]] |----- |align=right | 10. || [[Sord]], (Swords) || align=right | 31.048 || align=right | 37.806 || align=right | 40.387 || [[ Fine Gall (graflando)| Fine Gall]] |----- |align=right | 11. || [[Droichead Átha]], (Drogheda) || align=right | 28.333 || align=right | 28.894 || align=right | 31.073 || [[graflando Lú| Lú]] |----- |align=right | 12. || [[Dún Dealgan]], (Dundalk) || align=right | 27.385 || align=right | 29.010 || align=right | 30.435 || [[graflando Lú| Lú]] |----- |align=right | 13. || [[Blackrock (Dublin)|Blackrock]] || align=right | 28.557 || align=right | 27.981|| align=right | 29.337 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 14. || [[An Uaimh ]], (Navan) || align=right | 19.417 || align=right | 24.352 || align=right | 28.179 || [[graflando An Mhí| An Mhí]] |----- |align=right | 15. || [[Bré]], (Bray) || align=right | 26.244 || align=right | 26.985 || align=right | 26.731 || [[graflando Cill Mhantáin| Cill Mhantáin]] |----- |align=right | 16. || [[Dún Laoghaire]] || align=right | 24.447 || align=right | 23.857 || align=right | 24.507 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 17. || [[Caisleán Cnucha]], (Castleknock) || align=right | 19.420 || align=right | 21.504 || align=right | 23.199 || [[ Fine Gall (graflando)| Fine Gall]] |----- |align=right | 18. || [[Teach Giúise]], (Firhouse) || align=right | 19.949 || align=right | 21.636 || align=right | 23.119 || [[Suda Dublino]] |----- |align=right | 19. || [[Baile Brigín ]], (Balbriggan) || align=right | 11.132 || align=right | 16.217 || align=right | 22.671 || [[ Fine Gall (graflando)| Fine Gall]] |----- |align=right | 20. || [[Dún Droma]], (Dundrum) || align=right | 17.137 || align=right | 18.179 || align=right | 21.746 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 21. || [[Trá Lí.]], (Tralee) || align=right | 20.375 || align=right | 20.258 || align=right | 20.753 || [[graflando Ciarraí| Ciarraí]] |----- |align=right | 22. || [[Nás na Ríogh]], (Naas) || align=right | 18.288 || align=right | 20.003|| align=right | 20.573 || [[graflando Cill Dara|Cill Dara ]] |----- |align=right | 23. || [[Dúglas]] (Douglas)|| align=right | 15.999 || align=right | 18.192|| align=right | 20.415 || [[graflando Corcaigh |Corcaigh]] |----- |align=right | 24. || [[Inis]], (Ennis) || align=right | 18.830 || align=right | 20.234 || align=right | 20.209 || [[graflando an Chláir| an Chláir]] |---- |align=right | 25. || [[Loch Garman]], (Wexford) || align=right | 9.449 || align=right | 8.854 || align=right | 19.918 || [[graflando Loch Garman| Loch Garman]] |----- |align=right | 26. || [[Port Laoise]], (Portlaoise) || align=right | 12.416 || align=right | 14.790 || align=right | 18.270 || [[Laois]] |----- |align=right | 27. || [[Baile an Chollaigh]], (Ballincollig) || align=right | 15.119 || align=right | 16.339 || align=right | 17.989 || [[graflando Corcaigh |Corcaigh]] |----- |align=right | 28. || [[Gleann Cuilinn]], (Glencullen) || align=right | 10.266 || align=right | 13.939 || align=right | 17.864 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 29. || [[Sligeach]], (Sligo) || align=right | 18.473 || align=right | 17.894 || align=right | 17.547 || [[graflando Sligeach| Sligeach]] |----- |align=right | 30. || [[Ballycummin]] || align=right | 13.435 || align=right | 16.279 || align=right | 17.481 || [[graflando Limeriko|Limeriko]] |----- |align=right | 31. || [[Teach Mealóg]], (Templeogue)) || align=right | 18.383 || align=right | 17.616 || align=right | 17.378 || [[Suda Dubino]] |----- |align=right | 32. || [[Ráth Fearnáin]], (Rathfarnham) || align=right | 17.717 || align=right | 17.333 || align=right | 17.024 || [[Suda Dublino]] |----- |align=right | 33. || [[Stigh Lorcáin]], (Stillorgan] || align=right | 16.253 || align=right | 15.894 || align=right | 16.442 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 34. || [[Cluain Meala]], (Clonmel) || align=right | 15.739 || align=right | 15.775 || align=right | 15.840 || [[graflando Tiobraid Árann | Tiobraid Árann]] |----- |align=right | 35. || [[Ballinteer]] || align=right | 16.119 || align=right | 15.580 || align=right | 15.618 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 36. || [[Léim an Bhradáin]], (Leixlip) || align=right | 15.154 || align=right | 14.824 || align=right | 15.543 || [[graflando Cill Dara|Cill Dara]] |----- |align=right | 37. || [[Áth Luain]], (Athlone || align=right | 7.354 || align=right | 14.347 || align=right | 15.488 || [[graflando An Iarmhí| An Iarmhí]] |----- |align=right | 38. || [[Leitir Ceanainn]] (Letterkenny)) || align=right | 7.965 || align=right | 15.062 || align=right | 15.376 || [[grafalndo Dún na nGall | Dún na nGall ]] |----- |align=right | 39. || [[Cill Droichid]] (Celbridge)) || align=right | 14.333 || align=right | 14.790 || align=right | 15.312 || [[graflandoCill Dara|Cill Dara]] |----- |align=right | 40. || [[Seanchill]], (Shankill || align=right | 13.242 || align=right | 13.223 || align=right | 13.910 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 41. || [[Morristownbiller]] || align=right | 9.693 || align=right | 11.093 || align=right | 13.849 || [[graflando Cill Dara| Cill Dara]] |----- |align=right | 42. ||[[Cabán tSíle]], (Cabinteely) || align=right | 12.121 || align=right | 12.783 || align=right | 13.762 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 43. || [[Ceatharlach]], (Carlow) || align=right | 13.218 || align=right | 13.898 || align=right | 13.693 || [[graflando Ceatharlach| Ceatharlach]] |----- |align=right | 44. || [[Maigh Nuad]] (Maynooth)) || align=right | 10.837 || align=right | 11.476 || align=right | 13.621 || [[graflando Cill Dara| Cill Dara]] |----- |align=right | 45. || [[Mullach Íde]] (Malahide) || align=right | 11.596 || align=right | 12.501 || align=right | 13.039 || [[Fine Gall (graflando)|Fine Gall]] |----- |align=right | 46. || [[Ballysimon]] || align=right | 9.675 || align=right | 11.260 || align=right | 13.035 || [[graflando Limeriko|Limeriko]] |----- |align=right | 47. || [[An tInbhear Mór]] (Arklow) || align=right | 9.955 || align=right | 11.721 || align=right | 12.779 || [[graflando Cill Mhantáin|Cill Mhantáin]] |----- |align=right | 48. || [[Cill Airne]] (Killarney) || align=right | 12.087 || align=right | 13.426 || align=right | 12.750 || [[graflando Ciarraí|Ciarraí]] |----- |align=right | 49. || [[Carraig Uí Leighin]] (Carrigaline) || align=right | 9.343 || align=right | 10.976 || align=right | 11.825 || [[graflando Corcaigh |Corcaigh]] |---- |align=right | 50. || [[Carraig an tSionnaigh]], (Foxrock) || align=right | 11.756 || align=right | 11.556 || align=right | 11.603 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 51. || [[Tulach Mhór]], (Tullamore) || align=right | 10.270 || align=right | 10.907 || align=right | 11.375 || [[graflando Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] |---- |align=right | 52. || [[Cluain Sceach]], (Clonskeagh) || align=right | 9.653 || align=right | 10.276 || align=right | 11.273 || [[ Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]] |----- |align=right | 53. || [[Palmerston (Irlando)|Palmerston]] || align=right | 12.059 || align=right | 11.477|| align=right | 11.210 || [[Suda Dublino]] |----- |align=right | 54. || [[Donaghmore]] || align=right | 7.249 || align=right | 8.408 || align=right | 10.989 || [[graflando An Mhí | An Mhí]] |----- |align=right | 55. || [[Caisleán an Bharraigh]], (Castlebar) || align=right | 10.287 || align=right | 10.729 || align=right | 10.835 || [[graflando Maigh Eo|Maigh Eo]] |----- |align=right | 56. || [[Ráth Tó ]], (Ratoath) || align=right | 3.794 || align=right | 7.249 || align=right | 10.566 || [[graflando An Mhí | An Mhí]] |----- |align=right | 57. || [[Béal an Átha ]] (Ballina )|| align=right | 9.478 || align=right | 10.146|| align=right | 10.354 || [[graflando Maigh Eo|Maigh Eo]] |----- |align=right | 58. || [[Droichead Nua]] || align=right | 8.852 || align=right | 9.736 || align=right | 10.125 || [[graflando Cill Dara|Cill Dara]] |} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urboj de Irlando]] (insulo) * [[Listo de urboj laŭ lando]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cso.ie/en/index.html Central Statistics Office Ireland] * [http://www.cso.ie/px/pxeirestat/Database/eirestat/Preliminary%20Results/Preliminary%20Results_statbank.asp?SP=Preliminary%20Results&Planguage=0 CSO Census 2011 Preliminary Report] (Vorläufige Zahlen!) * [http://www.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=cdp08&PLanguage=0 cso.ie/Preliminary Results] Das System erlaubt keinen direkten Zugriff auf die Daten. Per Hand müssen für bspw. ''Cabinteely 2006/2011'' folgende Optionen ausgewählt werden: Stat. Indicator: ''2006/2011'' - Elect.Division: ''Dún Laoghaire-Rathdown / 018-021 Cabinteely''. (Die Zahlen für 2011 sind vorläufig.) * [http://www.cso.ie/en/census/census2006reports/census2006preliminaryreport/ CSO Census 2006 Preliminary Report] * [http://www.citypopulation.de/Ireland_d.html City Population – Historische Einwohnerzahlen der Städte in der Republik Irland] [[Kategorio:Listoj de geografiaj lokoj|Irlando]] [[Kategorio:Urboj de la Respubliko de Irlando| ]] [[Kategorio:Listoj de urboj laŭ lando]] 0nwiumx1vdww9o78lugeyyyg1zxxkoj Benzila alkoholo 0 584480 9481002 9245207 2026-09-24T08:48:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481002 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=15% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Benzila alkoholo'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Phenylmethanol.svg|100ra|benzila alkoholo]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Benzila alkoholo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|150ra|benzila alkoholo]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Benzila alkoholo''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Fenila-metanolo * Fenil-karbinolo * Benzoata alkoholo * Benzilata alkoholo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|7|H|7|OH}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=100-51-6 100-51-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.13860335.html 13860335] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/244 244 ] |- |'''Merck Index'''||15,1127 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo iomete aroma |- |[[Molmaso]]||108.14 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1.044 g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−15.2}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|205.3}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5396}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|93}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|436}} |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||15.4 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]: * 3.5 g/100 ml ({{GdC|20}}) * 4.29 g/100 ml ({{GdC|25}}) * Solvebla en [[benzeno]], [[metanolo]],<br />[[kloroformo]], [[duetila etero|etero]]<br />kaj [[acetono]] |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||1250&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R20/22|R20/22]] [[Listo da R-Deklaroj#R23/24/25|R23/24/25]]<br />[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R40|R40]] [[Listo da R-Deklaroj#R43|R43]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S23|S23]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37|S36/37]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn|T}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[http://msds.orica.com/pdf/shess-en-cds-010-000031005301.pdf Ixom]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|319|332}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|270|271|301+312|304+340|312|305+351+338|330}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Benzila alkoholo''' estas aromata kaj unu el la plej simplaj grasa alkoholo enhavanta la fenilan grupon (C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>-). Ĝi povas vidiĝi kiel [[benzeno]] ligita al hidroksometila grupo (-CH<sub>2</sub>OH) aŭ metila alkoholo ligita al fenila grupo. Ĝi estas travidebla likvaĵo kun karakteriza odoro kaj benzila alkoholo lasata en la atmosfero odoras je amaraj [[migdalo]]j pro oksidado. Pro ĝia malalta tokseco kaj pezaj vaporoj ĝi uzatas kiel solvanto, konservaĵo de kelkaj injekteblaj medicinaĵoj, alergenaj [[ekstraktaĵo]]j kaj vakcinoj kaj same uzatas sur topikaj produktoj kaj oftalmologaj preparaĵoj. Ĝi estas tre aktiva kontraŭ gram-pozitivaj bakterioj sed estas relative neaktiva kontraŭ gram-negativaj fungoj. Ĝi estas ne nur konservaĵo sed ankaŭ posedas anestezajn kaj odorajn proprecojn.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=zvYTDgAAQBAJ&pg=PA91&dq=Benzyl+alcohol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwie0OnEgqzTAhXFD5AKHcIyAHQ4FBDoAQgiMAA#v=onepage&q=Benzyl%20alcohol&f=false Botulinum Toxin E-Book: Procedures in Cosmetic Dermatology Series], Alastair Carruthers, Jean Carruthers</ref> En interagado de la [[jodoacetata acido]] kaj benzila alkoholo en ĉeesto de [[sulfata acido]] rezultas la [[estero]] [[benzila jodoacetato]]. == Proprecoj == Benzilata alkoholo estas nature trovata en multaj plantoj kaj estas ordinare trovata en fruktoj kaj vegetaloj. Ĝi same trovatas en vasta gamo da esencaj oleoj inkluzive de [[jasmeno]], [[hiacinto]], [[odora kanango]], perua balzamo, kaj [[hindia sezamo|sezamoleo]]. Ĝi ankaŭ troveblas en la [[kastoreo]] de segrekciaĵoj de la [[kastoro]]j. Benzila alkoholo uzatas por preparado de spicaĵoj, [[gustigaĵo]]j, kiu povas uzati kiel aldonaĵo al sapoj, parfumoj, kosmetikaĵoj kaj aliaj produktoj. Ĉar la [[kvarco]] kotonaj fibroj posedas la saman refraktan indicon, ĝi povas uziĝi por identigi ilin. Krom tio, ĝi uzatas kiel fiksanto kaj parfumodiluanto en industrio. La hidroksila grupo de la benzila alkoholo estas tre aktiva kaj povas reakcii kun la benzeno por estigi la dufenilan metanon. Ĝi ankaŭ reakcias kun fosforaj [[halogenido]]j kaj halogenidaj acidoj por generi benzilajn halogenidojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * 1- Benzila alkoholo estiĝas per agado de la [[Nitrita acido|nitroza acido]] sur la '''[[benzilamino]]''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |[[Dosiero:Benzyl alcohol synthesis from benzylamine.png|200ra]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Per traktado de la [[benzaldehido]] kun [[formaldehido]] en alkala medio estiĝas benzila alkoholo:<ref>[https://books.google.com.br/books?id=allg4XxlOM4C&pg=PA278&dq=Benzyl+alcohol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiG-sPqgazTAhUDj5AKHRp8AbE4ChDoAQhLMAY#v=onepage&q=Benzyl%20alcohol&f=false Aroma of Beer, Wine and Distilled Alcoholic Beverages], L. Nykänen,H. Suomalainen</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |[[Dosiero:Benzyl_alcohol_synthesis_from_benzaldehyde.png|250ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de ''benzila alkoholo'' ekde la [[benzila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Per hidratigo de la '''benzila klorido''' aŭ agado de la [[natria hidroksido]] benzila alkoholo prepareblas: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |[[Dosiero:Benzyl alcohol synthesis from benzyl chloride.png|250ra]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Per interagado de la [[formaldehido]] kun '''fenil-magnezia klorido''' sekvata per traktado kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenylmagnesium chloride 3D.png|fenilmagnezia klorido|100ra]] +[[Dosiero:Formaldehyde 3D.png|formaldehido|50ra]]+ [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|benzila alkoholo|100ra]] + [[Dosiero:Magnesium chloride 3D.png|magnezia klorido|120ra]] |- |} </center> === Sintezo 6 === Per traktado de la [[benzaldehido]] kun [[formaldehido]] kaj [[natria hidroksido]] <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzaldehyde 3D.png|benzaldehido|70ra]] +[[Dosiero:Formaldehyde 3D.png|formaldehido|50ra]] +[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|benzila alkoholo|90ra]] +[[Dosiero:Sodium-formate-3D.png|natria formiato|80ra]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Benzaldehido ankaŭ preparatas per oksidado de la '''benzila alkoholo''' kun koncentrita [[nitrata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |[[Dosiero:Benzaldehyde synthesis from benzyl alcohol.png|250ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''N-benzilakrilamido''' per interagado de la benzila alkoholo kun [[akrilonitrilo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |[[Dosiero:N-Benzylacrylamide from benzyl alcohol.png|250ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * [[Benzoata acido]] estiĝas per oksidado de la '''benzila alkoholo''':<ref>[https://books.google.com.br/books?id=DbEKAQAAQBAJ&pg=PA500&dq=Benzyl+alcohol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiG-sPqgazTAhUDj5AKHRp8AbE4ChDoAQg0MAM#v=onepage&q=Benzyl%20alcohol&f=false Essential Oil Safety - E-Book: A Guide for Health Care Professionals], Robert Tisserand, Rodney Young</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |[[Dosiero:Benzoic acid synthesis from benzyl alcohol.png|250ra]] |- |} </center> == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB3852587.htm Chemical Book] * [http://www.theodora.com/encyclopedia/b/benzyl_alcohol.html Theodora.com] * [http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C100516&Mask=1EFF the NIST WebBook] * [http://www.chemicalland21.com/industrialchem/solalc/BENZYL%20ALCOHOL.htm Chemicalland21] * [https://web.archive.org/web/20170418084133/https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+46 Toxnet] * [https://books.google.com.br/books?id=dEnbcGW44RYC&pg=PT900#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Toxicology], Bruce Anderson, Ann de Peyster, Shayne C. Gad, P.J. Bert Hakkinen, Michael Kamrin, Betty Locey, Harihara M. Mehendale, Carey Pope, Lee Shugart * [https://books.google.com.br/books?id=mTHQB7MkUFsC&pg=PA629&dq=Benzyl+alcohol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj_7cTA9KvTAhWDkJAKHaB3Ab8Q6AEINzAD#v=onepage&q=Benzyl%20alcohol&f=false Organic Chemistry], William Brown, Christopher Foote, Brent Iverson, Eric Anslyn * [https://books.google.com.br/books?id=dQBAzfyCeQ8C&pg=PA279&dq=Benzyl+alcohol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj_7cTA9KvTAhWDkJAKHaB3Ab8Q6AEIRzAF#v=onepage&q=Benzyl%20alcohol&f=false Fisher's Contact Dermatitis], Robert L. Rietschel, Joseph F. Fowler, Alexander A. Fisher == Plantoj kiuj enhavas benzilan alkoholon == <center> <Gallery> Myroxylon_balsamum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-141.jpg|<center>'''Perua balzamo'''</center> Hyacinth_-_Anglesey_Abbey.jpg|<center>[[Hiacinto]]</center> Myroxylon_balsamum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-140.jpg|<center>'''Tolua balzamo'''</center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Nikolao Zinin]] (1820-1880) * [[Benzoata acido]] * [[Benzaldehido]] * [[Benzeno]] * [[Benzilamino]] * [[Benzonitrilo]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Gustigaĵoj]] [[Kategorio:Primaraj alkoholoj]] [[Kategorio:Aromataj solviloj]] [[Kategorio:Alkoholaj solviloj]] [[Kategorio:Parfumaj ingrediencoj]] [[Kategorio:Benzilaj kombinaĵoj|Alkoholo]] [[Kategorio:E-numeraj aldonaĵoj]] [[Kategorio:Kontraŭmikrobiloj]] r5e9b3kxdmfd5bia5misopo5akf7hpc Benzoizotiazolinono 0 586833 9481010 9298472 2026-09-24T08:57:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481010 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Benzoizotiazolinono'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzisothiazolinone.svg|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Benzoizotiazolinono''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzisothiazolinone-3D-balls.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Benzoizotiazolinono''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|7|H|5|NOS}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=2634-33-5 2634-33-5] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.16567.html 16567] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/17520 17520] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka pulvoro |- |[[Molmaso]]||115.186 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]||1.367 g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||158 °C |- |[[Bolpunkto]]||204 °C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.6600}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||77 °C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]: * 1 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||1020 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] [[Listo da R-Deklaroj#R41|R41]] [[Listo da R-Deklaroj#R43|R43]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S37/39|S37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn|N}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[http://www.aga.lt/internet.lg.lg.ltu/lt/images/TL4%20ENG619_251529.pdf?v=1.0 Aga]</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.alpinemarkings.com/wp-content/uploads/2012/09/985204.pdf |titolo=Ennis-Flint |alirdato=2017-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210116184238/https://www.alpinemarkings.com/wp-content/uploads/2012/09/985204.pdf |arkivdato=2021-01-16 }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}}{{GHS Piktogramo|09}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|229|317|319|332}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|102|210|251|261|280|302+352|337+313|363|410+412}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Benzoizotiazolinono''' estas vaste uzata biocido, cikloketono strukture konsistanta je unu [[benzeno|benzena]] ringo kaj alia [[izotiazolino|izotiazolina]] ringo. Ĝi estas uzata kiel mikrobiocido, fungicido kaj konservanto. Por homaj estuloj ĝi estas toksa substanco kaj klasita kiel irita al okuloj, haŭto kaj pulmoj. Ĝi ankaŭ estas vaste uzata kiel ingredienco en domaj purigaĵoj tiaj kiaj farboj, lakoj, gluaĵoj, purigagentoj, plastigiloj, sigeloj kaj tekstilaj traktadoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [http://www.chemicalland21.com/lifescience/phar/1,2-BENZISOTHIAZOLIN-3-ONE.htm Chemicalland21] * [https://web.archive.org/web/20170307123512/https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+8271 Toxnet] * [http://www.chembk.com/en/chem/Benzisothiazolinone Chembk] * [https://books.google.com.br/books?id=S7Kgr5huLiUC&pg=PA116&dq=Benzisothiazolinone+biocide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwihlMinwpjUAhUFjpAKHfnNBn8Q6AEIMDAB#v=onepage&q=Benzisothiazolinone%20biocide&f=false Industrial Biocides: Selection and Application], D. R. Karsa, David Ashworth, Royal Society of Chemistry (Great Britain) * [https://books.google.com.br/books?id=rgXLBQAAQBAJ&pg=PA368&dq=Benzisothiazolinone+biocide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwi2_snzwpjUAhXJjJAKHbg8BZc4ChDoAQgyMAI#v=onepage&q=Benzisothiazolinone%20biocide&f=false Toxicology of the Skin], Nancy A. Monteiro-Riviere * [https://books.google.com.br/books?id=-R-4BAAAQBAJ&pg=PA81&dq=Benzisothiazolinone+biocide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiN74-cw5jUAhVIhZAKHfeRCf04FBDoAQgjMAA#v=onepage&q=Benzisothiazolinone%20biocide&f=false Patch Testing Tips: Recommendations from the ICDRG], Jean-Marie Lachapelle, Magnus Bruze, Peter Elsner == Vidu ankaŭ == * [[Tiazolo]] * [[Izotiazolo]] * [[Izotiazolino]] * [[Tiazolino]] * [[Tiazolidinono]] * [[Tiazolinono]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Benzoizotiazolinonoj| ]] [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj]] 7qlub11e10ss7u3g9n4zls4xymmaomk Benzila bromido 0 588099 9481004 8804371 2026-09-24T08:48:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481004 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Benzila bromido'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl-bromide-skeletal.svg|150ra|benzila bromido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la<br />Benzila bromido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|150ra|benzila bromido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la<br />Benzila bromido |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * α-bromo-tolueno * ω-bromo-tolueno |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|7|H|7|Br'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=100-39-0 100-39-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.13851576.html 13851576] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/7498 7498] |- |'''Merck Index'''||15,1131 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun akra odoro, larmiga substanco |- |[[Molmaso]]||171.037g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1.438g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−3.9}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|201}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4380}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|70}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla * Solvebla en organikaj solvantoj |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R39|S39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/b17905?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref><ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/benzyl_bromide#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Bromido de benzilo''' estas organika kombinaĵo rezultanta el ultraviola interagado de la [[bromo]] kun [[tolueno]] sub adekvataj kondiĉoj. La bromatomo estas sensiva al fotona agado kaj do tio permesas ke ĝi reakciu kun la tolueno. Benzila bromido estas senkolora aŭ flava likvaĵo, iom malstabila kaj kun tre akra larmiga odoro. Ĝi estas miksebla kun [[etanolo]] kaj [[duetila etero|etero]] kaj solvebla en '''[[karbona kvarklorido]]''', [[benzeno]], kaj akvo, kie li iom post iom malkomponiĝas. Ĝi uzatas kiel kemia peraĵo por ŝaŭmigagentoj, en la preparado de kvarternara amonia komponaĵoj, kaj aliaj organikaj kemiaĵoj. Benzila bromido povas brulvundi la okulojn, ĝi kaŭzas haŭtoiritojn kaj per inhalado ĝi kaŭzas iriton en la nazo kaj gorĝo. Longtempa ekspozicio al benzila bromido povas kaŭzi pulmedemon. Benzila bromido estas vaste utila en organika sintezo kiel benzil-protekta grupo por alkoholoj kaj karboksilataj acidoj. Ĝi ankaŭ estas konstru-bloko por farmaciaĵoj kaj industriaĵoj tiaj kiaj penicilinoj, porfotografiaj kemiaĵoj, sintezaj rezinoj, farboj, plastigaĵoj kaj esteroj. Ĝi estas sensiva al lumo kaj humideco kaj neakordigebla kun bazoj, alkoholoj, aminoj, oksidigagentoj kaj estas ŝtal-koroda. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[bromida acido]] kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de [[benzila alkoholo]] kaj [[bromida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[benzila klorido]] kaj [[bromida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[benzila klorido]] kaj [[natria bromido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]+[[Dosiero:Sodium_bromide 3D.png|70ra|natria bromido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter [[benzila fenilacetato]] kaj [[anizila bromido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl phenylacetate3D.png|70ra|benzila fenilacetato]]+[[Dosiero:4-Methoxybenzyl bromide3D.png|70ra|anizila bromido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|70ra|anizila fenilacetato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[benzila cinamato]] kaj [[bromida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[etila bromido]] kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoethane 3D.png|50ra|bromoetano]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Ethanol 3D.png|50ra|etanolo]] |} </center> === Sintezo 8 === * Reakcio de [[tolueno]] kaj [[bromo]] en ĉeesto de ultraviola lumo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50ra|bromo]]+[[Dosiero:Toluene 3D.png|50ra|tolueno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''benzila bromido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''benzila bromido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium_bromide_3D.png|70ra|natria bromido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|50ra|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl formate 3D.png|70ra|benzila formiato]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[etanolo|etila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Ethanol 3D.png|50ra|etanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoethane 3D.png|50ra|bromoetano]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''benzila bromido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzylamine-3D-balls.png|50ra|benzilamino]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-bromide-3D-balls.png|30ra|benzila bromido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|40ra|bromida acido]]+[[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Bromido]]j == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB6761035_EN.htm Chemical Book] * [https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+369 Toxnet] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chemicalland21.com/specialtychem/perchem/BENZYL%20BROMIDE.htm Chemicalland21] * [https://books.google.com.br/books?id=HNpMvao75tkC&pg=PA164&dq=Benzyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Benzyl%20bromide&f=false Industrial Solvents Handbook, Revised And Expanded], Nicholas P. Cheremisinoff * [https://books.google.com.br/books?id=PTXyS7Yj6zUC&pg=PA243&dq=Benzyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiW1ISNwtbUAhVHmJAKHap9B98Q6AEILzAB#v=onepage&q=Benzyl%20bromide&f=false Purification of Laboratory Chemicals], W.L.F. Armarego, Christina Chai * [https://books.google.com.br/books?id=Fehp4eL8Jj8C&pg=PA51&dq=Benzyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiW1ISNwtbUAhVHmJAKHap9B98Q6AEIYzAI#v=onepage&q=Benzyl%20bromide&f=false Organic Synthesis: The Science Behind the Art], William A. Smit, Alekseĭ Feodosʹevich Bochkov, Ron Caple == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Aniline.svg|<center>'''[[Anilino|Fenil-amino]]'''</center> Alkohol_benzylowy.svg|<center>'''[[Benzila alkoholo]]'''</center> Benzylamine2DCSD.svg|<center>'''[[Benzilamino]]'''</center> Benzylaminopurine.png|<center>'''Benzila adenino'''</center> Benzyl_chloride.png|<center>'''[[Benzila klorido]]'''</center> Benzonitrile_structure.svg|<center>'''[[Benzonitrilo]]'''</center> Benzyl-cyanide.png|<center>'''[[Benzila cianido]]'''</center> Benzyl_acetate_200.svg|<center>'''Benzila acetato'''</center> Benzylpiperazine.svg|<center>'''Benzila piperazino'''</center> Benzofuran_200.svg|<center>'''Benzo-furano'''</center> Aurone.svg|<center>'''Benzo-furanono'''</center> Kwas_fenylooctowy.svg|<center>'''Fenil-acetata-acido'''</center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Bromido]]j * [[Bromo]] * [[Benzoata acido]] * [[Tolueno]] * [[Bromida acido]] * [[Benzila alkoholo]] * [[Benzilamino]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Alkoholoj]] q7vdcwgxhqv127ps7tdny31v4xb076x Benzila bromoacetato 0 588112 9481006 8948044 2026-09-24T08:49:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481006 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Benzila bromoacetato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 2D.png|200ra|benzila bromoacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la<br />Benzila bromoacetato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|200ra|benzila bromoacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D kemia strukturo de la<br />Benzila bromoacetato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Bromo-acetato de benzilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|9|H|9|BrO|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=5437-45-6 5437-45-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.56338.html 56338] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/87564575 87564575] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ flava solido |- |[[Molmaso]]||229.071g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]||1.457g cm<sup>−3</sup> |- |[[Bolpunkto]]||170°C/22mmHg °C<ref>[https://us.vwr.com/store/product/15142571/benzyl-acetoacetate-for-synthesis-cas-number-5396-89-4-synonyms-benzyl2-oxobutanoate;jsessionid=B9rDlAm2LRhJu6HSCgwe3WmM.estore8d WWR]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5420}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||116.5 °C |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||50 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R37/39|S37/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Benzyl_2-bromoacetate#section=Safety-and-Hazards PubChem] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.thomassci.com/Chemicals/Reagent-B/_/Benzyl-bromoacetate-97?=&utm_source=CatchPages&utm_medium=cpa&utm_campaign=CatchPages |titolo=Αlfa Aesar |alirdato=2017-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231013062208/https://www.thomassci.com/Chemicals/Reagent-B/_/Benzyl-bromoacetate-97?=&utm_source=CatchPages&utm_medium=cpa&utm_campaign=CatchPages |arkivdato=2023-10-13 }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|06}}{{GHS Piktogramo|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335|411}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|272|273|280|302+352|305+351+338|321|332+313|333+313|362|363|391|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''2-Bromo-acetato de benzilo''' estas cikla estero konsistante je unu benzila grupo, alia [[acetata acido|acetata grupo]] krom unu bromatomo. Ĝi estas preparata per agado de la [[bromoacetata acido]] kaj [[benzila klorido]] kaj uzatas kiel konservaĵo por akvobazaj farboj, pakaĵoj por nutraĵoj, gluaĵoj. Krom tio ĝi estas antibakteria kaj antifunga agento, uzata en farmaciaĵo kaj kiel biocido. Ĝi estas lumsensiva kaj higroskopa substanco. Kiel brulema materialo, ĝi povas bruligi sed ne spontanee sparkiĝas. Ĝi reakcias kun akvo (kelkfoje eksplode) liberigante brulemajn, toksajn kaj korodajn gasojn. Kiam varmigita ĝi povas formi miksaĵojn kun la aero kaŭzante eksplodojn. Plejmulto el la vaporoj estas pli pezaj ol la aero. Ili disvastiĝas tra la grundo kaj kolektiĝas en limigitaj areoj kiel kloakoj, keloj kaj tankoj. Vaporoj povas atingi sparkigan fonton kaj kaŭzi fajron. Ujoj povas eksplodi kiam varmigitaj aŭ poluitaj kun akvo. Inhalado, ingestado aŭ haŭtokontakto kun vaporoj, polvoj povass kaŭzi seriozajn damaĝojn, brulvundojn aŭ morton. Kontakto kun akvo povas liberigi toksajn, korodajn kaj brulemajn gasojn. Reakcio kun akvo povas generi fumojn en la aero. Fajro produktas iritajn toksajn gasojn. Benzila bromoacetato estas uzata kiel antifunga kaj antibakteria agento en paperfabrikado por inhibi formadon de ŝlimo en la sistemo. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per interagado de [[bromoacetata acido]] kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoacetic acid 3D.png|70ra|bromoacetata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado ekde la ''bromoacetila klorido'' kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoacetyl chloride 3D.png|70ra|bromoacetila klorido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de [[bromoacetata acido]] kaj [[benzila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoacetic acid 3D.png|70ra|bromoacetata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado inter ''natria bromoacetato'' kaj [[benzila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium bromoacetate 3D.png|70ra|natria bromoacetato]]+[[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de ''propila bromoacetato'' kaj [[benzila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl bromoacetate 3D.png|70ra|propila bromoacetato]]+[[Dosiero:Benzyl formate 3D.png|70ra|benzila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Propyl formate 3D.png|70ra|propila formiato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[bromoacetata acido]] kaj [[benzila benzoato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoacetic acid 3D.png|70ra|bromoacetata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-benzoate-3D-balls.png|70ra|benzila benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[alila bromoacetato]] kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl bromoacetate 3D.png|70ra|alila bromoacetato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]] |} {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''benzila bromoacetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoacetic acid 3D.png|70ra|bromoacetata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''benzila bromoacetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium bromoacetate 3D.png|70ra|natria bromoacetato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado per acida transesterigo inter [[benzila bromoacetato]] kaj [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40ra|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoacetic acid 3D.png|70ra|bromoacetata acido]]+[[Dosiero:Benzyl formate 3D.png|70ra|benzila formiato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[benzila bromoacetato]] kaj [[metanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl_bromoacetate_3D.png|70ra|metila bromoacetato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Transesterigo inter [[benzila bromoacetato]] kaj [[fenila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Phenyl_acetate_3D_ball.png|70ra|fenila acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Phenyl bromoacetate 3D.png|70ra|fenila 2-bromoacetato]]+[[Dosiero:Benzyl acetate 3D.png|70ra|benzila acetato]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[Amoniako|NH<sub>3</sub>]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoacetamide 3D.png|70ra|2-bromoacetamido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[Klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl bromoacetate 3D.png|70ra|benzila bromoacetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoacetic acid 3D.png|70ra|bromoacetata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB9413740.htm Chemical Book] * [https://books.google.com.br/books?id=XZ2QB7bu5LwC&pg=PA293&dq=Benzyl+bromoacetate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiZmMWynNfUAhVKGZAKHXCRBOQQ6AEIODAC#v=onepage&q=Benzyl%20bromoacetate&f=false Handbook of Preservatives], Michael Ash * [https://books.google.com.br/books?id=PFsz75CNFw0C&pg=PA578&dq=Benzyl+bromoacetate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiZmMWynNfUAhVKGZAKHXCRBOQQ6AEIdDAK#v=onepage&q=Benzyl%20bromoacetate&f=false The Dictionary of Substances and Their Effects: A-B], S. Gangolli, Royal Society of Chemistry (Great Britain) * [https://books.google.com.br/books?id=CBfWBgAAQBAJ&pg=PA876&dq=Benzyl+bromoacetate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiS0fbWndfUAhWIk5AKHUl5Dbg4ChDoAQgqMAE#v=onepage&q=Benzyl%20bromoacetate&f=false Organic Syntheses, Collective, Volume 12], Charles K. Zercher == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Aniline.svg|<center><big>'''[[Anilino|Fenil-amino]]'''</big></center> Alkohol_benzylowy.svg|<center><big>'''[[Benzila alkoholo]]'''</big></center> Benzylamine2DCSD.svg|<center><big>'''[[Benzilamino]]'''</big></center> Benzylaminopurine.png|<center><big>'''Benzila adenino'''</big></center> Benzyl_chloride.png|<center><big>'''[[Benzila klorido]]'''</big></center> Benzonitrile_structure.svg|<center><big>'''[[Benzonitrilo]]'''</big></center> Benzyl-cyanide.png|<center><big>'''[[Benzila cianido]]'''</big></center> Benzyl_acetate_200.svg|<center><big>'''[[Benzila acetato]]'''</big></center> Benzylpiperazine.svg|<center><big>'''Benzila piperazino'''</big></center> Benzofuran_200.svg|<center><big>'''Benzo-furano'''</big></center> Aurone.svg|<center><big>'''Benzo-furanono'''</big></center> Kwas_fenylooctowy.svg|<center><big>'''Fenil-acetata-acido'''</big></center> Benzyl-bromide-skeletal.svg|<center><big>'''[[Benzila bromido]]'''</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Acetato#Bromoacetatoj|Bromoacetatoj]] * [[Benzila klorido]] * [[Benzila fluorido]] * [[Benzila bromido]] * [[Benzilamino]] * [[Benzila jodido]] * [[Bromoacetata acido]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Ĝermo|kemio}} {{Unua}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Bromoacetatoj]] [[Kategorio:Benzilaj esteroj|Bromoacetatoj]] 6x42ywjuw755uqm27sywtb8h4u19q9n Benzila benzoato 0 588167 9481003 9404082 2026-09-24T08:48:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481003 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=20% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Benzoato de benzilo'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl_benzoate_structure.svg|400ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Benzila benzoato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl-benzoate-3D-balls.png|400ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Benzila benzoato |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Fenil-metil estero de la benzoata acido * Acarosano * Askabiolo * Benilato |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|14|H|12|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=120-51-4 120-51-4] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.13856959.html 13856959] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2345 2345] |- |'''Merck Index'''||15,1130 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||sub temperaturoj pli altaj ol {{GdC|20}} ĝi estas senkolora likvaĵo kun balzama odoro, sub temperaturoj pli altaj ĝi aperas kiel nadloj aŭ flokoj |- |[[Molmaso]]||212.25g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1.118g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|18}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|323}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5680}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|148}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|480}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||1900&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R25|S25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] <ref>[https://www.vigon.com/product/benzyl-benzoate-natural/?doc=MSDS/504315_vigon_sds_us_english.pdf&namee=BenzylBenzoateNaturalSDS Vigon]</ref><ref>[https://www.carlroth.com/downloads/sdb/en/9/SDB_9498_GB_EN.pdf Carl Roth]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07|09}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|313|411}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|273|301|312|312|330|391}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Benzila benzoato''' estas [[Benzila alkoholo|benzila]] estero de la [[benzoata acido]], senkolora substanco kun milda balzamodoro nature okazanta en kelkaj plantoj tiaj kiaj [[Odora kanango|Cananga odorata]], [[palisandro]], [[cinamomo]] kaj '''benzoino'''<ref>[http://www.botanical.com/botanical/mgmh/b/benzoi31.html Botanical.com]</ref> Benzila benzoata estas sinteza kemiaĵo uzata kiel odora ingredienco, artefarita aromo, konservaĵo kaj solvanto. Ĝi same povas esti uzata en la traktado kontraŭ [[skabio]], [[laŭso]] kaj kapograto aŭ '''pedikulozo'''. Ĝi estas toksa al ekto[[parazito]]j<ref>[http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=31455 Medicine.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170911091917/http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=31455 |date=2017-09-11 }}</ref> tiaj kiaj [[Sarcoptes scabiei|Sarcoptes scabiei hominis]] kaj [[laŭso|Pthirus pubis]] aŭ puba laŭso. Skabio estas infekto kaŭzata de [[akaro]] konata kiel [[sarcoptes scabiei|mite sarcoptes scabiei]] kaj karakteriziĝas per intensa gratado (ĉefe dumnokte), ruĝa makulo kiuj povas rezulti en sekundara infekto. Benzila benzoato estas mortiga kontraŭ tiuj [[akaro]]j kaj do ili estas utilaj en la traktado de skabio. Ĝi same uzatas por traktado de infekto kaŭzata de laŭsoj en la kapo kaj korpo. Benzila benzoato ne estas adekvata elekto por la traktado de skabio pro ĝia iritaj proprecoj. Benzila benzoato estas pura esencoleo okazanta en la volatilaj oleoj de [[jasmeno]] kaj [[Cananga odorata|odorata kanango]]. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Benzoato de benzilo estas industrie preparata per agado de la '''benzoila klorido''' sur [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzoyl chloride 3D 2.png|benzoila klorido|90ra]] +[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|benzila alkoholo|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [medio]{alkala}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-benzoate-3D-balls.png|benzila benzoato|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado de '''benzila benzoato''' per traktado de '''benzila klorido''' kun '''natria benzoato''':<ref>[https://www.thieme-connect.de/products/ebooks/lookinside/10.1055/b-0035-108655 Thieme]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium benzoate 3D.png|natria benzoato|150ra]] +[[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|benzila klorido|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-benzoate-3D-balls.png|benzila benzoato|120ra]] +[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|90ra]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado de la '''''' per traktado de '''benzaldehido''' kaj '''benzila alkoholo''' en alkala medio: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Benzaldehyde 3D.png|benzaldehido|120ra]] +[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|benzila alkoholo|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{[NaOH]}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-benzoate-3D-balls.png|benzila benzoato|190ra]] +[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} == Literaturo == * [https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+208 Toxnet] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/benzyl-benzoate-topical-route/proper-use/drg-20062209 Mayo Clinic] * [http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Jh2918e/27.html World Health Organization] * [https://www.weleda.com.br/ingredientes-naturais/glossario-de-ingredientes/b/benzyl-benzoate--benzyl-benzoate Weleda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220625201203/https://www.weleda.com.br/ingredientes-naturais/glossario-de-ingredientes/b/benzyl-benzoate--benzyl-benzoate |date=2022-06-25 }} * [https://www.drugs.com/cons/benzyl-benzoate-topical.html Drugs.com] * [http://www.orgsyn.org/demo.aspx?prep=CV1P0104 Organic Syntheses] * [http://www.jpharmsci.org/article/S0898-140X(15)34673-5/pdf Jounal of Pharmaceutical Sciences] == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Aniline.svg|<center><big>'''[[Anilino|Fenil-amino]]'''</big></center> Benzyl_chloride.png|<center><big>'''[[Benzila klorido]]'''</big></center> Alkohol_benzylowy.svg|<center><big>'''[[Benzila alkoholo]]'''</big></center> Benzylamine2DCSD.svg|<center><big>'''[[Benzilamino]]'''</big></center> Benzylaminopurine.png|<center><big>'''Benzila adenino'''</big></center> Benzyl-bromide-skeletal.svg|<center><big>'''[[Benzila bromido]]'''</big></center> Benzonitrile_structure.svg|<center><big>'''[[Benzonitrilo]]'''</big></center> Benzyl-cyanide.png|<center><big>'''[[Benzila cianido]]'''</big></center> Benzyl_acetate_200.svg|<center><big>'''[[Benzila acetato]]'''</big></center> Benzylpiperazine.svg|<center><big>'''Benzila piperazino'''</big></center> Benzofuran_200.svg|<center><big>'''Benzo-furano'''</big></center> Kwas_fenylooctowy.svg|<center><big>'''[[Fenilacetata acido|Fenil-acetata-acido]]'''</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Benzoato]]j * [[Benzoata acido]] * [[Klorida acido]] * [[Benzila alkoholo]] * [[Benzaldehido]] * [[Tolueno]] * [[Benzilamino]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} {{Benzoatoj}} [[Kategorio:Insekticidoj]] [[Kategorio:Benzilaj esteroj|benzoato]] [[Kategorio:Benzoataj esteroj]] [[Kategorio:Esteraj solviloj]] [[Kategorio:Plastigaĵoj]] [[Kategorio:Parfumaj ingrediencoj]] [[Kategorio:Esencaj medikamentoj]] t8frro6o7l4y6k1qtiihyjj5g6wszkt Benzila cinamato 0 588303 9481007 8804378 2026-09-24T08:50:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481007 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Cinamato}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=20% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Benzila cinamato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl_cinnamate.svg|300ra|benzila cinamato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Benzila cinamato''' |-Myroxylon_balsamum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-141.jpg |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|300ra|benzila cinamato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Benzila cinamato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Myroxylon_balsamum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-141.jpg|150ra]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |<small>'''Benzila cinamato trovatas en la [[Grandfolia svitenio|perua balzamo]].</small> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Benzila estero de la cinamata acido<br />Fenil-metil-estero de la<br />fenil-propenata acido<br />Cinameino |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|16|H|14|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=103-41-3 103-41-3] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.4437993.html 4437993] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5273469 5273469] |- |'''Merck Index'''||15,1133 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora aŭ flava viskozeca likvaĵo kun agrabla aroma odoro |- |[[Molmaso]]||238.2812g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1.109g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|34}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|371.2}}<ref>[http://www.chemnet.com/cas/en/103-41-3/Benzyl-cinnamate.html ChemNet]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|225.7}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|102}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla<br />[[Etanolo|Alkoholo]]: 125 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||3280&nbsp;mg/kg (buŝe)<ref>[http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1014312.html The Good Scents Company]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R51/53|R51/53]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/benzyl_cinnamate#section=GHS-Classification PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|317|411}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|272|273|280|301+312|302+352|321|330|333+313|363|391|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Cinamato de benzila''' estas organika komponaĵo, estero derivita el la [[cinamata acido]] kaj [[benzila klorido]] trovata en multaj specimenoj de plantoj tiaj kiaj perua kaj tolua balzamoj, [[Sumatro|sumatra]] kaj [[Penango|penanga]] [[Tirenaj-adriatikaj sklerofilaj kaj miksaj arbaroj|benzoinoj]] kaj estas la ĉefa konstituanto de la [[Fabacoj|kopaiba balzamo]]. Benzila cinamato uzatas kiel gustiga kaj odoriga agento. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[cinamata acido]] kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''cinamata anhidrido'' kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamic anhydride3D.png|70ra|cinamata anhidrido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[benzila klorido]] kaj [[cinamata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[benzila klorido]] kaj [[natria cinamato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]+[[Dosiero:Sodium cinnamate 3D.png|70ra|natria cinamato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter [[benzila fenilacetato]] kaj [[etila cinamato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl phenylacetate3D.png|70ra|benzila fenilacetato]]+[[Dosiero:Ethyl-cinnamate-3D-balls.png|70ra|etila cinamato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Ethyl phenylacetate 3D.png|70ra|etila fenilacetato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter ''benzila cinamato'' kaj [[cinamata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[alila cinamato]] kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl cinnamate3D.png|70ra|alila cinamato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''benzila cinamato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''benzila cinamato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium cinnamate 3D.png|70ra|natria cinamato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[benzoata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-benzoate-3D-balls.png|70ra|benzila benzoato]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[alila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Allyl cinnamate3D.png|70ra|alila cinamato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''benzila cinamato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamaldehyde_3D_ball.png|70ra|cinamaldehido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamylamide3D.png|70ra|cinamilamido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl cinnamate 3D.png|70ra|benzila cinamato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ProductMSDSDetailCB7413201_EN.htm Chemical Book] * [https://books.google.com.br/books?id=AehYAAAAYAAJ&pg=PA471&dq=benzyl+cinnamate&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=benzyl%20cinnamate&f=false A Dictionary of Chemistry and the Allied Branches of Other Sciences. Supplement], Henry Watts * [https://books.google.com.br/books?id=IDkvBQAAQBAJ&pg=PA132&dq=benzyl+cinnamate&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=benzyl%20cinnamate&f=false Monographs on Fragrance Raw Materials: A Collection of Monographs Originally ...], D. L. J. Opdyke * [https://books.google.com.br/books?id=vxtxWneRBN4C&pg=PA265&dq=benzyl+cinnamate&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=benzyl%20cinnamate&f=false Encyclopedia of Food and Color Additives, Volume 1], George A. Burdock * [https://books.google.com.br/books?id=J_cJAwAAQBAJ&pg=PA253&dq=benzyl+cinnamate&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=benzyl%20cinnamate&f=false Odorographia a natural history of raw materials and drugs used in the ...], John Charles Sawer * [https://books.google.com.br/books?id=zNr3YaoNZvQC&pg=PA93&dq=benzyl+cinnamate&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=benzyl%20cinnamate&f=false Food Chemicals Codex], United States Pharmacopeial Convention * [https://books.google.com.br/books?id=pUEqBgAAQBAJ&pg=PA147&dq=benzyl+cinnamate&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=benzyl%20cinnamate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients, Sixth Edition], George A. Burdock * [https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+359 Toxnet] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Vidu ankaŭ == * [[Eŭgenolo]] * [[Benzila alkoholo]] * [[Cinamata acido]] * [[Estero]]j * [[Benzila klorido]] * [[Benzilamino]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Benzilaj esteroj|cinamato]] [[Kategorio:Cinamatoj]] [[Kategorio:Parfumaj ingrediencoj]] [[Kategorio:Gustigaĵoj]] 29vooscfbw0rufhspstkh8ugorqug18 Alfred von Schlieffen 0 590608 9480780 8209961 2026-09-23T12:49:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alfred Graf<ref>Pri personaj nomoj: Graf estis titolo antaŭ 1919, sed nune ĝi estas konsiderita parto de la familinomo. Ĝi estas tradukebla al Grafo. Antaŭ la nuligo de la nobelaro en Aŭgusto de 1919 kiel jura klaso, la titoloj antaŭis la tutan nomon (Graf Helmuth James von Moltke). Ekde 1919, tiuj titoloj, kun ajna nobela prefikso (von, zu, ktp.), povas esti uzataj, sed estas rigarditaj kiel dependenta parto de la familinomo, kaj tiele venas post personaj nomoj (Helmuth James Graf von Moltke). Titoloj kaj ĉiuj dependaj partoj de familinomoj estas malatentitaj en alfabeta ordigo. La ina formo estas Gräfin.</ref> von Schlieffen''', nomita ĉefe '''Grafo Schlieffen''' (Germana prononco: [ˈʃliːfən]; 28a de Februaro 1833 – 4a de Januaro 1913) estis [[Germana Imperio|Germana]] [[kampomarŝalo]] kaj [[strategiisto]]<ref>"Alfred Schlieffen, Graf von." ''Columbia Electronic Encyclopedia, 6a Eldono'' (Novembro 2011): 1.</ref> kiu servis kiel Ĉefo de la [[Germana Imperio|Imperia]] [[Stabo (armeo)|Germana Stabanaro]] el 1891 al 1906. Lia nomo aperas en la 'Plano Schlieffen' de 1905–06, poste ''Aufmarsch I'', nome disvolviga plano kaj operacia gvidilo por grava dekomenca ofensiva operaci/kampanjo en unu-fronta milito kontraŭ la [[Tria Respubliko de Francio]]. == Militservo == Je rekomendo de liaj komandantoj,<ref name="Dupuy">Dupuy 1977, p. 128.</ref> Schlieffen estis akceptita en la Ĝenerala Militlernejo en 1858 je aĝo de 25, multe pli frue ol aliaj. Li gradiĝis en 1861 althonore, kio garantiis lin rolon kiel oficiro de Ĝenerala Stabanaro. En 1862, li estis sendita al la Topografia Servo de la Ĝenerala Stabanaro,<ref name="Dupuy"/> kio havigis lin geografian konon kaj respekton por la taktikaj kaj strategiaj valoroj de la tereno kaj de la vetero kio ege utilos al li tra lia kariero, partikulare en la militeroj kiujn li estris kaj en la desegno de variaj militplanoj kiaj la fama [[Plano Schlieffen]]. En 1865 li estis translokigita al la propra Germana Stabanaro, kvankam lia rolo estis dekomence minora. Li unuafoje vidis aktivan militservon kiel stabana oficiro kun la Prusia Kavaleria Korpuso ĉe la [[Batalo de Königgrätz]] de 1866, dum la [[Prusia-Aŭstria milito]].<ref name="Dupuy"/> La taktika "batalo de encirkligo" estis el tiam konstanta trajto de lia taktika doktrino, kvankam lia strategia doktrino konsiste favoris la kontraŭ-ofensivon pro lia kompreno de la tereno kaj pro lia respekto por la konsiloj de Clausewitz pri la konstante malpliiĝanta forto de la ofensivo. Dum la [[Francia-Prusia Milito]], li komandis malgrandan armeon en la [[Luaro|Luara Valo]] en tio kio estis unu el la plej malfacilaj kampanjoj luktitaj de la Prusia Armeo.<ref name="Dupuy129">Dupuy 1977, p. 129.</ref> En Francio, Frederiko la 1-a, Granda Duko de Baden, ascendigis lin al Majoro kaj estro de la milit-historia divizio. Post jaroj labore kun Helmuth von Moltke kaj Alfred von Waldersee, la 4an de Decembro 1886 li estis ascendigita al Majora Generalo, kaj tuj poste, pro la retiriĝo de Moltke, li iĝis Diputata Stabanestro de Waldersee.<ref name="Dupuy129"/> Poste li iĝis ''Quartermeistergeneral'', poste [[Generalleŭtenanto]] la 4an de Decembro 1888, kaj fine ''General der Kavallerie'' la 27an de Januaro 1893. En Aŭgusto 1905, je aĝo de 72, Schlieffen ricevis frapon de ĉevalhufo, kio faris lin "nekapabla por batalo". Post preskaŭ 53 jaroj de servo, Schlieffen retiriĝis Novjare, 1906.<ref name="V.J. Curtis 2003">V. J. Curtis, "Understanding Schlieffen," The Army Doctrine and Training Bulletin 6, no. 3 (2003), p. 56.</ref> Li mortiĝis la 4an de Januaro 1913, ĝuste 19 monatojn antaŭ la komenco de la [[Unua Mondmilito]].<ref name="V.J. Curtis 2003"/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Dupuy, T. N. (1977). A Genius for War: The German Army and General Staff. New Jersey: Prentice Hall. ISBN 0-13-351114-6. * Walter, Goerlitz (1967). History of The German General Staff. New York: Frederick A. Praeger. * Zuber, Terence (2002). Inventing the Schlieffen Plan: German War Planning, 1871–1914. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-925016-2. * Zuber, Terence (2004). German War Planning, 1891-1914: Sources and Interpretations. Woodbridge: The Boydell Press. ISBN 1-84383-108-2.Cannae * Zuber, T. (2010). The Real German War Plan 1904–14 (e-book ed.). New York: The History Press. ISBN 0-75247-290-9. * Holmes, T. M. (April 2014). "Absolute Numbers: The Schlieffen Plan as a Critique of German Strategy in 1914". War in History. Thousand Oaks, CA: Sage. 21 (2). ISSN 0968-3445. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://usacac.army.mil/cac2/cgsc/carl/download/csipubs/cannae.pdf Libro de Kampomarŝalo Grafo Alfred von Schlieffen ''Cannae''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170201201253/http://usacac.army.mil/cac2/cgsc/carl/download/csipubs/cannae.pdf |date=2017-02-01 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schlieffen, Alfred Graf Von}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj militistoj]] [[Kategorio:Historio de Prusio]] [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] 1t2oj44pieeqtovd0vl1ry9pj2eflsi Beata Chrzanowska 0 594473 9480991 9472753 2026-09-24T07:35:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480991 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{informkesto homo}} '''Beata CHRZANOWSKA''' (naskiĝis la [[1-an de marto]] 1964) municipanino, anino de la Klubo de Konsilianoj de la [[Civitana Platformo]], Prezidantino de la Urba Konsilantaro en [[Slupsko]] / [[Słupsk]] ([[Pomerio]], [[Pollando]]), [[esperantistino]] (<ref>http://www.beatachrzanowska.pl/o-mnie/</ref>). == Edukado == Ŝi estas mag. inĝ. pri la teknologia nutrado de homo. Tian titolon ŝi akiris finante en la jaro 1988 la Agrikulturan Akademion en [[Olsztyn]]. La jenajn postdiplomajn studojn ŝi finis: * 1. La organizado kaj mastrumado de klereco, * 2. Instruado de kemio por la instruistoj de gimnazio kaj la lernejoj postgimnaziaj, *3. La preparoj de instruistoj por la distanca lernado, * 4. La publika administracio (administrado). Krom la postdiplomaj studoj ŝi finis la jenajn kvalifikajn kursojn: * 1. La Pedagogian Studadon, * 2. La peparservoj en la civila servo, * 3. La kvalifika kurso pri pedagogia kontrolo, * 4. La kvalifika kurso pri edukada laboro == Profesia agado == Ŝi estas eksperto pri la profesia avanco (promociado) de instruistoj, kaj ekzamenistino por la kvalifikado en la profesioj kuiristo kaj vendisto. Nun ŝi estas Prezidantino de la Urba Konsilantaro en [[Slupsko]] / [[Słupsk]] == La publikaĵoj == Ŝi estas la aŭtorino interalie de la jenaj artikoloj: * Informator oświatowy – Lekcja chemii inaczej (ISSN 1505 – 0904), * Informator oświatowy – Edukacja na odległość (ISSN 1505 – 0904), * Wspier@ć, wspomag@ć, doskon@lić….. – publikacja w ramach projektu współfinansowanego ze środków EFS realizowany przez ZSOiT w Słupsku. == Beata Chrzanowska kaj [[Esperanto]] == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|maldekstra|40px]] Laŭ la iniciato de la Urbestro de [[Slupsko]] d-ro [[Robert Biedroń]] (esperantisto) la Urba Konsilantaro de [[Slupsko]] kun la favora por [[Esperanto]] ĝia Prezidantino [[Beata Chrzanowska]] - la 25-an de januaro 2017 unuanime decidis kaj proklamis la jaron "2017 LA JARO DE ZAMENHOF EN SŁUPSK", dum la kunsido de la Konsilantaro Biedroń substrekis la aktivadon de forta E-movado dum multaj jaroj kaj nun ĉefe aktivado de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto|EDE-Pollando]] (<ref>http://plus.poranny.pl/wiadomosci/a/biedron-ma-naszego-zamenhofa-a-bialystok-ludwika-nie-chcial,11728384</ref>, <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/?fref=ts</ref>, <ref>http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35241,21293880,zamenhof-ponad-podzialami-nie-u-nas-a-w-slupsku.html</ref>, <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/photos/pb.223507664353257.-2207520000.1485457420./1308373765866636/?type=3&theater</ref>). La 24an de aprilo 2017 ŝi aktive partoprenis en la la ĉefa E-konferenco en Urbodomo de [[Słupsk]] okaze de la 2017 LA ZAMENHOFA JARO en SŁUPSK. La konferencon organizis [[EDE]]-Pollando kunlabore kun Urbestro de Słupsk d-ro [[Robert Biedroń]] kaj komencis la konferencon la arta programo dum kiu prezentis la E-kantojn la infanensemblo "Słoneczka" / "Sunetoj" kaj junular-koruso "Fantazja" / "Fantazio". Dum la E-konferenco la inaŭguran prelegon faris Urbestro de Slupsko d-ro [[Robert Biedroń]] (esperantisto), [[Kazimierz Kleina]] kiu reprezentis la Parlamentan Grupon de la Lingvo Esperanto (PGLE), la Honora Konsulo de Respubliko Peruo '''Kajetan Pyrzyński''' (esperantisto), prezidanto de [[EDE]]-Pollando [[Eduardo Kozyra]] (esperantisto), [[Barato|baratano]], prof. de la angla '''Shankar Dasgupta''' (esperantisto), prof. de la angla el la Supera Ekonomia Altlernejo en [[Malbork]] '''Maria Kozłowska''' (eperantistino), direktorino '''Anetta Dropińska-Pawlicka''' (esperantistino) de la Elementa Lernejo n-ro 7 el [[Poznano]] en kiu de du jaroj estas oficiale instruata lingvo Esperanto (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://sp7poz.nazwa.pl/nowa/programy-i-projekty/od-esperanto-do-innych-jezykow-obcych/direktorino-anetta-dropinska-pawlicka-esperantistino-de-la-elementa-lernejo-n-ro-7-el-poznano/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-05-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180324041538/http://sp7poz.nazwa.pl/nowa/programy-i-projekty/od-esperanto-do-innych-jezykow-obcych/direktorino-anetta-dropinska-pawlicka-esperantistino-de-la-elementa-lernejo-n-ro-7-el-poznano/ |arkivdato=2018-03-24 }}</ref>), prezidantino de [[Germana Esperanto-Junularo]] '''Michaela Stegmaier''' (esperantistino) el la [[Herzberg am Harz]] - la Esperanto-urbo, la lasta prezidanto de E-klubo en Słupsk funkcianta dum la jaroj 1956-1998 '''Henryk Wower''' (esperantisto), kaj aliaj esperantistoj el [[Gdańsk]] ([[Gdansko]]), [[Gdynia]], [[Łowicz]], [[Malbork]], '''Mełpin''', [[Olsztyn]], [[Poznań]] ([[Poznano]]), [[Słupsk]], [[Szczecin]], [[Wągrowiec]] kaj [[Wejherowo]]. En la konferenco partoprenis ankaŭ Starosto (Distriktestro) de Słupsk '''Zdzisław Kołodziejski''', Vic-starosto de Słupsk '''Rafał Konon''', Prezidantino de la Urba Konsilantaro en Słupsk [[Beata Chrzanowska]] kaj direktoroj de kelkaj fakoj (ekz. pri kulturo, edukado) en la Urbodomo en Słupsk kaj profesoroj de Pomeria Akademio en Słupsk kaj direktoroj de kelkaj mez- baz-lernejoj. Post la E-konferenco Senatano [[Kazimierz Kleina]] kun Prezidanto de [[EDE]]-Pollando [[Eduardo Kozyra]] metis florojn ĉe la Zamenhof-monumento kaj ili ambaŭ malkovris dulingvan memortabulon "GRAB ZAMENHOFA - KARPENO"- la novan [[ZEO]]n en Słupsk kun la ĉeesto de kelkdeko da partoprenantoj de la konferenco kaj multaj mediatoj (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.slupsk.pl/rok-2017-rokiem-zamenhofa-konferencja-w-ratuszu-62755/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171217002145/http://www.slupsk.pl/rok-2017-rokiem-zamenhofa-konferencja-w-ratuszu-62755/ |arkivdato=2017-12-17 }}</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gazetakaszubska.pl/71519/jezyk-esperanto-byl-tematem-rozwazan-slupskim-ratuszu |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240327180517/http://www.gazetakaszubska.pl/71519/jezyk-esperanto-byl-tematem-rozwazan-slupskim-ratuszu |arkivdato=2024-03-27 }}</ref>, <ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/slupsk/a/esperanto-moze-byc-popularniejsze-niz-jest,12015393/</ref>, <ref>http://gryf24.pl/2017/04/25/konferencja-dla-esperanto/3/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, <ref>http://gryf24.pl/2017/04/25/konferencja-dla-esperanto/2/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/slupsk/a/czy-esperanto-bedzie-nauczane-w-slupskich-szkolach-wideo,12020482/</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sp8.slupsk.pl/34-rok-szkolny-2016-2017/811-wystep-sloneczek-na-konferencji-o-esperanto |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171014183326/http://www.sp8.slupsk.pl/34-rok-szkolny-2016-2017/811-wystep-sloneczek-na-konferencji-o-esperanto |arkivdato=2017-10-14 }}</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.apsl.edu.pl/aktualnosci-i-wydarzenia/szczegolywydarzenia/214/-/zaproszenie-na-konferencje-do-slupskiego-ratusza |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171014234134/https://www.apsl.edu.pl/aktualnosci-i-wydarzenia/szczegolywydarzenia/214/-/zaproszenie-na-konferencje-do-slupskiego-ratusza |arkivdato=2017-10-14 }}</ref>, <ref>http://gryf24.pl/2017/04/23/ludwik-zamenhof-i-jezyk-esperanto-most-laczacy-narody/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.eventi-live.com/en/konferencja-z-okazji-100-rocznicy-mierci-ludwika-zamenhofa-2017-04-24-ratusz-w-s-upsku-s-upsk-poland_e247263699073398.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171014183350/http://www.eventi-live.com/en/konferencja-z-okazji-100-rocznicy-mierci-ludwika-zamenhofa-2017-04-24-ratusz-w-s-upsku-s-upsk-poland_e247263699073398.htm |arkivdato=2017-10-14 }}</ref>, <ref>https://www.youtube.com/watch?v=zLto0gibuv4</ref>, <ref>http://esperanto.cri.cn/2521/2017/06/14/241s193625.htm</ref>). Ŝi partoprenis la 20an de julio 2017 kadre de la JARO de ZAMENHOF en SŁUPSK okazis la inaŭguro de E-fako (E-sekcio) en Urba Publika Biblioteko en Słupsk kun milo da E-libroj kaj inaŭguro de E-ekspozicio "130 JAROJ de ESPERANTO". Ĉeestis kelkdeko da loĝantoj de la urbo kaj i.a. Prezidantino de la Urba Konsilantaro [[Beata Chrzanowska]] (esperantistino) (la 25an de januaro 2017 Urba Konsilantato proklamis unuanime la '''Zamenhof-Jaron en Słupsk''', proponon donis Urbestro de Słupsk d-ro [[Robert Biedroń]] /esperantisto). Ĉeestis direktorinoj de kelkaj Urbaj Bibliotekoj. Honora gasto de la renkontiĝo estis [[Jolanta van Holstein]] - Sekretario de [[Internacia Esperanto-Instituto]] en [[Hago]], kiu alportis donacitajn librojn de la Instituto kaj faris la belegan prelegon pri: Esperanto en Nederlando, E-instituto kaj pri la E-movado en Słupsk en la 80-90aj jaroj de la 20a jc, kiam ŝi estis prezidantino de E-klubo en [[Słupsk]] / [[Slupsko]] (ŝi naskiĝis kaj loĝis en Słupsk ĝis la 1992 jaro). Prelegis kaj gvidis tra la E-ekspozicio prezidanto de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando) [[Eduardo Kozyra]]. Prelegetis ankaŭ iama prezidanto de E-klubo en Słupsk '''Henryk Wower''' kaj loka juna esperantisto '''Artur Ciechan'''. '''Kamil Bierka''' - la direktoro de la Senatana Oficejo salutis la ĉeestantojn nome de Senatano [[Kazimierz Kleina]] (ano de la [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto]]) kaj klarigis kial Kleina ne povis ĉeesti la renkontiĝon, pro la neplanita plilongigo de la kunsido de Pola Senato en [[Varsovio]]. Dum sia elpaŝo la Prezidantino de Urba Konsulantaro [[Beata Chrzanowska]] promesis partopreni la E-kurson kiun EDE-Pollando organizos septembre-oktobre 2017 en la Urba Biblioteko en Słupsk en kiu ĉeestos ankaŭ kelkaj direktorinoj de la lokaj bibliotekoj kion ili ankaŭ promesis publike dum la renkontiĝo. Matene en la biblioteko la [[loka radio]] faris intervjuon kun [[Jolanta van Holstein]] kaj Eduardo Kozyra por informi kaj inviti al la E-ekspozicio, en la urbo estas afiŝoj pri la malfermo de E-fako en la Urba Biblioteko en Słupsk. (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gazetakaszubska.pl/72469/w-slupsku-otwarto-punkt-esperanto |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170926191028/http://www.gazetakaszubska.pl/72469/w-slupsku-otwarto-punkt-esperanto |arkivdato=2017-09-26}}</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1847789851914194&set=pcb.1847808871912292&type=3&theater</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.biblioteka.slupsk.pl/component/dpcalendar/event/444.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170926190901/http://www.biblioteka.slupsk.pl/component/dpcalendar/event/444.html |arkivdato=2017-09-26 }}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gazetakaszubska.pl/72430/slupsk-bedzie-mial-swoj-punkt-esperanto-otwarcie-juz-wkrotce |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170926235305/http://www.gazetakaszubska.pl/72430/slupsk-bedzie-mial-swoj-punkt-esperanto-otwarcie-juz-wkrotce |arkivdato=2017-09-26}}</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://m.radiogdansk.pl/wiadomosci/item/63537-sztuczny-jezyk-wymyslony-przez-polaka-wraca-do-slupska-powstaje-klub-jego-milosnikow-i-wypozyczalnia-ksiazek/63537-sztuczny-jezyk-wymyslony-przez-polaka-wraca-do-slupska-powstaje-klub-jego-milosnikow-i-wypozyczalnia-ksiazek |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170926235610/http://m.radiogdansk.pl/wiadomosci/item/63537-sztuczny-jezyk-wymyslony-przez-polaka-wraca-do-slupska-powstaje-klub-jego-milosnikow-i-wypozyczalnia-ksiazek/63537-sztuczny-jezyk-wymyslony-przez-polaka-wraca-do-slupska-powstaje-klub-jego-milosnikow-i-wypozyczalnia-ksiazek |arkivdato=2017-09-26 }}</ref>) Ŝi aktive partoprenis la 2-an de septembro 2017 la Estraro de EDE-Pollando partoprenis en la Nacia Legado de "NUPTOFESTO" de [[Stanisław Wyspiański]] en [[Słupsk]] ([[Slupsko]]) - kie oni legis la fragmentojn en la 11 lingvoj t.e. en la pola, Esperanto, angla, franca, ĉeĥa, hungara, belorusa, rumana, germana, rusa, kaŝuba kaj legata de la [[brajlo]] skribo. La fragmentojn en la lingvo Esperanto legis Prezidantino de Urba Konsilantaro de Słupsk [[Beata Chrzanowska]] (esperantistino) kun [[Eduardo Kozyra]] (vidu kaj aŭdu ilin ambaŭ sur la fotoj kaj en la video-filmo dum la legado en ESPERANTO:<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/slupsk/g/narodowe-czytanie-wesela-w-slupsku-wideo-zdjecia,12444152,25384926/</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1902075906485588&set=pcb.1902082626484916&type=3&theater</ref>, <ref>https://www.facebook.com/bibliotekaslupsk/photos/a.1618172568213110.1073741998.430981826932196/1618173174879716/?type=3&theater</ref>). Danke al ŝia kuniniciato estas la kvara [[ZEO]] en [[Słupsk]]: La Esperanto-murpentraĵo "Wszyscy jesteśmy MOMARANO" ("Ni ĉiuj estas HOMARANO"). En Słupsk okaze de la proklamita de la Urbestro de Słupsk d-ro [[Robert Biedroń]] (esperantisto) kaj de la Urba Konsilantaro sub la gvido de ĝia Prezidantino [[Beata Chrzanowska]] (esperantistino) la "2017 Zamenhofa Jaro en Słupsk" - tiam la loka artistino '''Zuzanna Litawińska''' pentris la Esperanto-murpentraĵon "Wszyscy jesteśmy MOMARANO" ("Ni ĉiuj estas HOMARANO") ĉe la n-ro 5 de la strato de -d-ro Ludoviko Zamenhof (ulica Dr. Ludwika Zamenhofa) (<ref>http://kanal6.pl/2017/08/10/mural-zamenhofa/</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2181899845169858&set=p.2181899845169858&type=3&theater</ref>). La 21an de novembro 2017 je la horo 16a, en la vestiblo de sanatorio "Perła" en la kuracloko [[Ustka]] - okazis la vernisaĝo de la Senata E-ekspozicio "130 Jaroj de la Lingvo Esperanto" sub la patroneco de Senatano [[Kazimierz Kleina]] kiu estas la ano de la [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto]]. La vernisaĝon persone ĉeestis la Senatano Kazimierz Kleina akompane de Prezidantino de la Urba Konsilantaro de [[Słupsk]] [[Beata Chrzanowska]] (esperantistino), ĝuste tiu Urba Konsilantaro unuanime la 25an de januaro 2017 proklamis la "2017 la Jaro de Ludoviko Zamenhof en Słupsk", krome ĉesestis ankaŭ la eks-Ambasadoro de Respubliko [[Hungario]] en [[Varsovio]] Andras Asztalos kaj aliaj. La organizanto de la E-ekspozicio estas [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] / [[EDE]]-Pollando) kaj Studenta Scienca Rondo de Historiistoj de Pomeria Akademio en Słupsk. Aliĝis 10 interesitoj inter la ĉeestantoj de la vernisaĝo kaj ni faris tie la rapidan E-kurson por la urbanoj de Ustka kaj por la kuracgastoj de la sanatorioj en tiu fama kuracloko Ustka, la E-kurson gvidis Prezidanto de EDE-Pollando [[Eduardo Kozyra]] (<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1989616351064876&set=pcb.1989635147729663&type=3&theater</ref>). Dum la monatoj septembro-novembro 2017 ŝi partoprenis en la Esperanto-kurso organizita de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando) - en la Publika Biblioteko n-ro 8 en [[Słupsk]] kaj la 2an de decembro ŝi ricevis la dulingvan atestilon (en Esperanto kaj en la pola) pri la fino de la baza E-kurso gvidata de [[Eduardo Kozyra]] (<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2039919789367865&set=pcb.2039925689367275&type=3&theater</ref>). La 10an de aprilo 2018 d-ro [[Robert Biedroń]] la Urbestro de [[Słupsk]] (esperantisto) kun la Prezidantino de la Urba Konsilantaro en Słupsk [[Beata Chrzanowska]] gastis Rektoron de Ekonomia Universitato de [[Pekino]] prof. Xie Longfei (esperantisto) en la Urbodomo de Słupsk. La renkontiĝon ĉeestis ankaŭ Prezidanto de [[EDE]]-Pollando, Vicprezidanto de la Estraro de de Federacio-[[EDE]] [[Eduardo Kozyra]], Sekretario de EDE-Pollando doktoriĝ-kandidato Mariusz Borysiewicz, Prezidantino de Ĉefa Teknika Organizaĵo en Słupsk Krystyna Popiel (esperantistino), reprezentantoj de la Pomeria Akademio kaj aliaj. La temo de la renkontiĝo estis la establigo de Ĉina Lernejo en Słupsk, organizado de la Internacia Infana Pol-Ĉina Pianista Konkurso de Muziko de [[Frédéric Chopin]] ([[Frédéric Chopin|Frederiko Ŝopeno]]) (infanoj 6-12 jaraĝaj) en la [[Filharmonio]] "Simphonia Baltica" en Słupsk (en fino de aŭgusto 2018) kaj investado de ĉinoj en [[Slupsko]] kaj [[Ustka]] - kion peras la Rektoro de Ekonomia Universitato el Pekino prof. Xie Longfei. Sur la foto d-ro [[Robert Biedroń]], prof. Xie Longfei kaj [[Eduardo Kozyra]] (fotis: [[Beata Chrzanowska]]) (<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1723596601040646&set=a.1015348008532179.1073741828.100001709675967&type=3&theater</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2168767153149794&set=pcb.2168772109815965&type=3&theater</ref>) La 11an de aprilo 2018 la Prezidantino de la Urba Konsilantaro en [[Słupsk]] [[Beata Chrzanowska]] (esperantistino) invitis al sia lernejo en kiu ŝi laboras t.e. la Ensemblo de la Konstruartaj Lernejoj kaj de la Konstanta Instruado en Słupsk: la Rektoron de la Ekonomia Universitato de Pekino prof. '''Xie Longfei''' (esperantisto) kaj estraranojn de EDE-Pollando: [[Eduardo Kozyra]] kaj Mariusz Borysiewicz. Temo de la renkontiĝo estis la establigo de la Ĉina Lernejo en tiu Ensemblo de Lernejoj (<ref>https://www.facebook.com/183556891728004/photos/pcb.1718894921527519/1718894818194196/?type=3&theater</ref>). La 8an de septembro 2018 okaze de la 100-jara jubileo de la [[Nacia tago de sendependeco (Pollando)|SENDEPENDIĜO DE POLLANDO]] en multaj urboj tra tuta Mondo kaj Pollando okazis la nacia legado de la romano "[[Antaŭprintempo]]" de pola skribisto [[Stefan Żeromski]] - iniciatis tion kaj komencis la legadon en Saksa Ĝardeno en [[Varsovio]] [[Andrzej Duda]] - la [[Prezidento de Pollando]] kun edzino. [[EDE]]-Pollando en SŁUPSK (Pomerio) - publike sur la urboplaco okazigis la legadon en [[Esperanto]] - kaj legis la Prezidantino de la Urba Konsilantaro de [[Słupsk]] [[Beata Chrzanowska]] ([[esperantistino]]) (al la [[Esperanto]]-legado instigis ŝin la anoj de EDE-Pollando). La 21an de novembro 2018 dum la Inaŭgura Kunsido de la Urba Konsilantato de [[Słupsk]] ŝi estis unuanime elektita kiel Prezidantino de la Urba Konsilantaro por la oficperiodo 2018-2023 (do tio estas ŝia dua oficperiodo).(<ref>https://www.portalsamorzadowy.pl/polityka-i-spoleczenstwo/beata-chrzanowska-zostala-przewodniczaca-rady-miasta-slupska,117159.html</ref>, <ref>https://www.facebook.com/chrzanowskaslupsk/photos/a.747336342117232/1015088162008714/?type=3&theater</ref>) == Hobioj == Ŝi interesiĝas pri [[turismo]] (la vojaĝoj tra [[Eŭropo]]) kaj pri [[pentroarto]] ([[impresionismo|impresionistoj]]). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.facebook.com/search/top/?q=beata%20chrzanowska persona paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' {{Vivtempo|Chrzanowska, Beata}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Pollando]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] 0690plzqa95ycr4qxrb24ca0mjrb40u Antoni Głowacki 0 617151 9480897 8690068 2026-09-23T21:05:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Antoni Głowacki''' (naskiĝis la 10-an de februaro 1910 en [[Varsovio]], mortis la 27-an de aprilo 1980 en [[Velingtono]] en [[Nov-Zelando]]), pola [[subkolonelo]], [[majoro]] de [[Reĝa Aerarmeo]], [[flug-aso]] de la [[Dua Mondmilito]]. == Vivo == Post [[teknikumo]] aliĝis al [[Lernejo]] de Wawelberg kaj Rotwand en Varsovio. En la aĝo de 18 jaroj ricevis laboron kiel laboratoria gvidanto en [[fabriko]] de [[Philips]]. [[aviado|Aviadan]] lernadon komencis apud [[Lodzo]], poste ektroviĝis en Supera Oficira Lernejo de Aer-Fortoj en [[Dęblin]]. Dum la germana [[invado en Pollandon]] batalis en taĉmento de aviada rekognosko de Varsovia Kiras-Motora [[Brigado]]. Januare 1940 atingis [[Britio]]n, kie komencis kursojn pri [[bombaviadilo]]j. Petis tamen translokigon al [[ĉasaviadilo]]j. Aŭguste 1940 transiris al 501-a ĉasaviadila [[skadro]] "County of Gloucester", flugis en [[Hurricane]]. La 24-an de aŭgusto 1940 dum unu [[tago]] en 3 batalflugoj pafalterigis 5 germanajn [[aviadilo]]jn (kiel unusola [[poloj|polo]]). Semajnon poste estis paftrafita, devige surgrundiĝis frakasinte sian aviadilon (Hurricane SD-A), kaj mem grave vundiĝis. Novembre 1941 aliĝis al la fama [[Skadro 303]]. Duone de 1943 transiris al 308-a ĉasaviadila skadro "Ziemia Krakowska" (Krakova Tero), poste al 309-a ĉasaviadiista-rekognoska skadro "Ziemia Czerwieńska". Li [[flugo|flugis]] en 307-a skadro de „Lwowskie Puchacze” ([[Gufo]]j de [[Lvovo]]), kaj fine trafis al 302-a ĉasaviadilista skadro, kie fine de la [[milito]] estis en rango de subkolonelo. Post la milito ektroviĝis en Nov-Zelando, estis [[instruktoro]] en aviada bazo Ohakea. En 1960 transiris al civila aviado. == Distingoj == * Arĝenta Kruco de Milita Ordeno ''[[Virtuti Militari]]'' * Batal-Kruco * Distinguished Flying Cross * Distinguished Flying Medal == Vidu ankaŭ == * [[Jan Zumbach]] * [[Witold Urbanowicz]] * [[Josef František]] * [[Stanisław Skalski]] * [[Francis Gabreski]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Mateusz "Biszop" Biskup: [https://web.archive.org/web/20180516021639/http://www.samoloty.pl/ludzie-lotnictwa-hobby-1807/podniebne-asy-hobby-1808/polskie-hobby-2189/gowacki-antoni Antoni Głowacki] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Głowacki, Antoni}} [[Kategorio:Polaj pilotoj]] [[Kategorio:Polaj flug-asoj]] [[Kategorio:Flug-asoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Polaj militistoj de la Dua Mondmilito]] jac1vfjwjh5vwq7k3o52tbkytk4x6q4 Batalo de Ardenoj 0 626142 9480982 8460570 2026-09-24T06:45:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480982 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:American 290th Infantry Regiment infantrymen fighting in snow during the Battle of the Bulge.jpg|eta|Usonaj soldatoj en [[Ardenoj]].]] [[Dosiero:GERMAN TROOPS ADVANCING PAST ABANDONED AMERICAN EQUIPMENT.jpg|eta|Germanaj trupoj trovas usonan ekipaĵaron kiu estis forlasita.]] [[Dosiero:Malmedy Massacre.jpg|eta|Masakro de Malmedy.]] La '''Batalo de Ardenoj''' (en la [[germana]], ''Ardennenoffensive'' aŭ ''Rundstedt-Offensive''; en la [[angla]], ''Battle of the Bulge'') estis granda nazia [[ofensivo]] de la [[Dua Mondmilito]], komencita fine de la [[Dua Mondmilito]] (16-a de decembro 1944 ĝis 25-a de januaro 1945), tra la densaj arbaroj kaj montaroj de la regiono de [[Ardenoj]] de [[Belgio]] — kaj pli precize de [[Valonio]], de tie ĝia nomo en [[franca]], ''Bataille des Ardennes'' —, [[Francio]] kaj [[Luksemburgio]] en la [[Okcidenta Fronto]]. La ''[[Wehrmacht]]'' donis al la ofensivo la [[kodonomo]]n Operaco ''Wacht am Rhein'' pere de la patriota germana [[himno]] ''Die Wacht am Rhein'' (gardostaro ĉe la [[Rejno]]). La usonanoj uzis diversajn nomojn kiel ''Battle of the Bulge'' (Batalo de la Sako).<ref> Cirillo, 2003, p. 4. </ref><ref> Eggenberger, 1985, citas la oficialan nomon ''Ardennes-Alsace campaign'' (kampanjo Alzaco-Ardenoj); David Eggenberger priskribas tiun batalon kiel la Second Battle of the Ardennes (Dua batalo de Ardenoj). </ref><ref> Stanton, 2006. </ref> La batalo estis difinita milite kiel la ''Ardennes Counteroffensive'' ('Kontraŭofensivo de Ardenoj'), kio inkludis kaj la germanan atakon kaj la usonan klopodon por haltigi kaj poste venki super ĝi. == Disvolvigo == La germana ofensivo estis apogita de kelkaj suboperacoj konataj kiel ''Unternehmen Bodenplatte'', ''Greif'', kaj ''Währung''. La intenco de Germanio per tiuj operacoj estis duontranĉi la linion de [[Aliancanoj]] komponita de britaj kaj usonaj fortoj, pere de la konkero de [[Antverpeno]] kaj poste ensakigi kaj detrui kvar aliancanajn armeojn, devigante la okcidentajn aliancanojn negocadi pactraktaton favore al la potencoj de la Akso.<ref>[https://www.u-s-history.com/pages/h1753.html «Battle of the Bulge».] U-S-History.com. Konsultita en la 11an de decembro 2018. </ref> Post tio, [[Hitlero]] povus koncentriĝi totale en la [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)|Orienta Fronto]] de la milito. La ofensivo estis planita ene de tre granda sekreto, minimumigante la trafikon de radio kaj movigante trupojn kaj ekiparon ŝirme de la malhelo. Kvankam la deĉifroj fare de la maŝino ''[[Enigma]]'' sugestis eblan atakon kaj la spionaro de la usona Tria Armeo antaŭvidis grandan germanan ofensivon, la Aliancanoj estis kaptitaj surprize. Tio okazis parte pro troa memfido de Aliancanoj, priokupo pro siaj propraj ofensivaj planoj kaj fuŝa aera rekognosko. La surprizo praktike kompleta kontraŭ sekcio malforte defendita de la linio de Aliancanoj okazis pro vetero tre nuba, kio malpermesis la alvenon de aertransportitaj fortoj de Aliancanoj, teorie superaj. Akra rezistado, partikulare ĉirkaŭ la ŝlosila urbo [[Bastogne]], kaj tereno kiu favoris al la defendantoj prokrastis la germanajn antaŭvidojn. La aliancanaj plifortigoj, inklude la Trian Armeon de la generalo [[George S. Patton|Patton]], kaj pli bonaj veterkondiĉoj — kio permesis aeratakojn kontraŭ la germanaj fortoj kaj iliaj liverlinioj —, certigis la malsukceson de la germana ofensivo. Pro tiu malvenko, multaj germanaj spertaj unuoj drame estis malpliigitaj laŭ homoj kaj ekipaĵaro dum la supervivantoj retiriĝis al la defendoj de la [[linio Sigfrido]]. Ili perdis 15 652 mortintojn, 41 600 vunditojn, 27 582 prizonulojn aŭ malaperintojn kaj 600 tankojn aŭ atakkanonojn. Ĉe usonanoj, inter kiuj partoprenis ĉirkaŭ 610 000 homoj<ref> Cirillo, 2003, p. 53. </ref> estis ĉirkaŭ 89 000 perdoj,<ref> Miles, 2004. </ref> inklude 19 000 mortintojn,<ref> MacDonald, 1998, p. 618. </ref> pro kio la batalo de Ardenoj estis la plej granda kaj plej sangelverŝaj el tiuj en kiuj ili luktis en la Dua Mondmilito.<ref> Ambrose, Stephen E. (1997). Americans At War. University Press of Mississippi. p. 52. ISBN 978-1-57806-026-9. </ref><ref> Miller, Donald L. (2002). The Story of World War II. Simon & Schuster. p. 358. ISBN 978-0-7432-1198-7. </ref><ref> Penrose, Jane (2009). The D-Day Companion. Osprey Publishing. p. 267. ISBN 978-1-84176-779-6. </ref><ref> Delaforce, 2004, p. 211. </ref> == Vidu ankaŭ == * [[Batalo de la arbaro Hürtgen]] * [[Malmedia masakro]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Cirillo, Roger (2003). [https://web.archive.org/web/20071213063206/http://www.history.army.mil/brochures/ardennes/aral.htm Ardennes-Alsace]. Office of the Chief of Military History Department of the Army. Konsultita la 11an de decembro 2008. * Delaforce, Patrick (2004). The Battle of the Bulge: Hitler's Final Gamble. Pearson Higher Education. ISBN 978-1-4058-4062-0. * Eggenberger, David (1985). An Encyclopedia of Battles: Accounts of Over 1560 Battles from 1479 B.C. to the Present. Dover Publications. ISBN 0-486-24913-1. * MacDonald, Charles B. (1998). The Battle of the Bulge. Phoenix. ISBN 978-1-85799-128-4. * Miles, Donna (14a de decembro 2004). [https://dod.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=24591 Battle of the Bulge Remembered 60 Years Later.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} United States Department of Defense. Konsultita la 12an de junio 2012. * Stanton, Shelby (2006). World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939–1946. Stackpole Books. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Batalo de Ardenoj| ]] [[Kategorio:Bataloj en 1944|Ardenoj]] [[Kategorio:Bataloj en 1945|Ardenoj]] [[Kategorio:Francio en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Historio de Luksemburgo]] [[Kategorio:Belgio en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Bataloj kaj operacoj de Britio dum la Dua Mondmilito|Ardenoj]] [[Kategorio:Bataloj de Usono dum la Dua Mondmilito|Ardenoj]] [[Kategorio:Bataloj kaj operacoj de Belgio dum la Dua Mondmilito|Ardenoj]] [[Kategorio:Bataloj de Germanio dum la Dua Mondmilito|Ardenoj]] [[Kategorio:Bataloj de Kanado dum la Dua Mondmilito|Ardenoj]] [[Kategorio:Bataloj de Luksemburgo|Ardenoj]] [[Kategorio:Tankaj bataloj de la Dua Mondmilito|Ardenoj]] [[Kategorio:Historio de Valonio]] [[Kategorio:Historio de la Ejfelo‎]] [[Kategorio:Ardenoj]] fnx2kkmgzqqf8rep02miwu0q6bvgq4p Anizila fenilacetato 0 631003 9480872 9190008 2026-09-23T19:03:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480872 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Anizila fenilacetato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisyl phenylacetate 2D.png|200ra|anizila fenilacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Anizila fenilacetato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|200ra|anizila fenilacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Anizila fenilacetato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Metoksofenil-fenilacetato * Fenilacetato de metoksofenila * Fenilacetato de anizolo * Metoksofenilmetil-estero de la benzenoacetata acido * Metoksofenilmetil-estero de la benzenoetanoata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|16|H|16|O|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=102-17-0 102-17-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7317.html 7317] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/7599 7599] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora oleeca likvaĵo kun milda, kvazaŭmiela balzame rozodora |- |[[Molmaso]]||256,301 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,128g cm<sup>−3</sup> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|370}}<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/w374008?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5589}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|113}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||4980 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] <ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB8215552_EN.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S2|S2]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Methoxybenzyl_phenylacetate#section=Hazards-Identification |titolo=PubChem |alirdato=2019-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190202095319/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Methoxybenzyl_phenylacetate#section=Hazards-Identification |arkivdato=2019-02-02}}</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Anizila fenilacetato''' aŭ '''C<sub>16</sub>H<sub>16</sub>O<sub>3</sub>''' estas organika aromata kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j, enhavanta [[anizila karbinolo|anizilan grupon]] ligitan al [[fenilacetata acido|fenilacetila grupo]]. Ĝi estas senkolora oleeca likvaĵo kun milda, kvazaŭmiela balzame rozodora, uzata esenca oleo kiel [[odorigaĵo]] aŭ [[gustigaĵo]] en nutroindustrio, fabrikado de kosmetikaĵoj kaj parfumoj. Ĝi estas solvebla en [[etanolo]] kaj nepolaraj organikaj sulvantoj, kaj nesolvebla en akvo. Kiel ĉiuj fenilacetatoj, ĝi konsistas je unu fenilacetata grupo, kie unu [[benzeno|benzena ringo]] ligiĝas al [[acetata acido]] kaj alia anizila grupo devenanta el [[anizo]]leo. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[anizila karbinolo]] kaj [[fenilacetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Phenylacetic_acid_molecule_ball.png|90ra|fenilacetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per interagado de [[anizila karbinolo]] kaj ''fenilacetata anhidrido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Phenylacetic anhydride3D.png|120ra|fenilacetata anhidrido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]]+[[Dosiero:Phenylacetic_acid_molecule_ball.png|90ra|fenilacetata acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per transesterigo kun [[metila fenil-acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl propionate 3D.png|90ra|anizila propionato]]+[[Dosiero:Methyl phenylacetate 3D.png|90ra|metila fenilacetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]]+[[Dosiero:Methyl propionate3D 2.png|90ra|metila propionato]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per reakcio inter ''anizila klorido'' kaj [[natria fenilacetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|70ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:3D Sodium phenyl-acetate.png|90ra|natria fenilacetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|90ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per kataliza reduktado de anizila karbinolo kaj fenil-acetaldehido: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Phenylacetaldehyde 3D.png|90ra|fenilacetaldehido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]] |- |} </center> == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Hidrolizo de anizila fenilacetato: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:P-methylanisole 3D.png|90ra|metila anizolo]]+[[Dosiero:Phenylacetic_acid_molecule_ball.png|90ra|fenilacetata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Reakcio per transesterigo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]]+[[Dosiero:Methyl formate 3D.png|50ra|metila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl formate 3D.png|90ra|anizila formiato]]+[[Dosiero:Methyl phenylacetate 3D.png|90ra|metila fenilacetato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Sapigo de anizila fenilacetato: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Phenylacetic_acid_molecule_ball.png|90ra|fenilacetata acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Kataliza reduktado de anizila fenilacetato: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl phenylacetate 3D.png|120ra|anizila fenilacetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{+2[H]}\, }</math>[[Dosiero:P-methylanisole 3D.png|90ra|metila anizolo]]+[[Dosiero:Phenylacetic_acid_molecule_ball.png|90ra|fenilacetata acido]] |- |} </center> == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=pUEqBgAAQBAJ&pg=PA109&lpg=PA109&dq=methoxybenzyl+formate&source=bl&ots=HT1rlaur1m&sig=ACfU3U3Hd-k6A-nfwiy1s6t3xzCdMRo-Ug&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwi_5f7DmJjgAhXKGjQIHa5ICjI4ChDoATABegQIBBAB#v=onepage&q=methoxybenzyl%20formate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=15HMBQAAQBAJ&pg=PA103&dq=anisyl+phenylacetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi5y-ia5I3gAhXCtlkKHQLfDhEQ6AEIQzAE#v=onepage&q=anisyl%20phenylacetate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [http://www.fao.org/food/food-safety-quality/scientific-advice/jecfa/jecfa-flav/details/en/c/877/ FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations] * [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0034992 HMDB Human Metabolome Database] * [https://books.google.com.br/books?id=vxtxWneRBN4C&pg=PA183&lpg=PA183&dq=anisyl+phenylacetate&source=bl&ots=qP9lLQIsUa&sig=ACfU3U03EJlXO-HWEOxG5FBTxMzgdPLQNA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiv_7TJyJrgAhWwGDQIHXcrBcw4ChDoATAGegQICBAB#v=onepage&q=anisyl%20phenylacetate&f=false Encyclopedia of Food and Color Additives] * [https://books.google.com.br/books?id=nqoPAQAAMAAJ&q=methoxybenzyl+phenylacetate&dq=methoxybenzyl+phenylacetate+ester&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjFl4TDy5rgAhVFO30KHevADxUQ6AEINjAC An introduction to free radicals] * [https://books.google.com.br/books?id=TYRCxHPaRkkC&printsec=frontcover&dq=phenylacetates&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjC1avDzZrgAhWM6YMKHU17A6YQ6AEIKjAA#v=onepage&q=phenylacetates&f=false Phenylacetates: Advances in Research and Application] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|kemio}} {{Fenilacetatoj}} {{Anizilaj esteroj}} [[Kategorio:Aromataj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Anizilaj esteroj|Fenilacetatoj]] [[Kategorio:Fenilacetatoj]] p4x12ll8avrfslu7vcc9c52u4ss7kbi Anizila benzoato 0 631318 9480870 8865907 2026-09-23T19:03:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480870 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>p-Anizila benzoato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisyl benzoate.svg|220ra|anizila benzoato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Anizila benzoato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|220ra|anizila benzoato]]</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"| |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Anizila benzoato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:A mikxture of liverworts from Kunstformen der Natur (1904), plate 82.jpg|200ra]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Anizila benzoato ĉeestas en la [[Hepatikoj|balantiopsis rosea]] kune kun aliaj cinamatoj kaj [[terpeno|terpenoidoj]].<ref>[https://books.google.com.br/books?id=imboCAAAQBAJ&pg=PA296&dq=p-methoxybenzyl+benzoate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj2vvrlqaPgAhXpN30KHb4CAaIQ6AEILzAB#v=onepage&q=p-methoxybenzyl%20benzoate&f=false Fortschritte der Chemie organischer Naturstoffe]</ref></small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * p-metoksofenil-benzoato * Benzoato de p-metoksofenilo * Benzoato de anizilo * Gvajakola benzoato |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|15|H|14|O|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=64421-25-6 64421-25-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8235835.html 8235835] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3085295 3085295] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||242,274 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,1727g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|58}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|330}}<ref>[https://books.google.com.br/books?id=N_2Wa9ywgQgC&q=p-anisyl+benzoate&dq=p-anisyl+benzoate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjYhKL2p6PgAhU3HTQIHQOdATcQ6AEIKjAA Canadian Journal of Chemistry]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5751}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||1300 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R25|S25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|317|400}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|272|273|280|302+352|321|333+313|363|391|501}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-methoxyphenyl_benzoate#section=Safety-and-Hazards |titolo=PubChem |alirdato=2019-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190207020437/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-methoxyphenyl_benzoate#section=Safety-and-Hazards |arkivdato=2019-02-07}}</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''p-Anizila benzoato''' aŭ '''C<sub>15</sub>H<sub>14</sub>O<sub>3</sub>''' estas organika aromata komponaĵo, apartenanta al la familio de la [[estero]]j, senkolora likvaĵo kun agrabla odoro je [[anizo]], uzata en kemiaj sintezoj, kun antifungaj kaj [[helmintoj|antihelmintaj]] proprecoj. Ĝi konsistas je unu grupo benzoata (C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>COO-) ligita al anizola grupo (aŭ metokso-benzil-karbinolo). Ĝi povas sinteziĝi je pluraj manieroj sed la plej rekta estas la traktado de [[benzoata acido]] kun [[anizila karbinolo]]. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[anizila karbinolo]] kaj [[benzoata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|50ra|anizila karbinolo]] + [[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de [[anizila karbinolo]] kaj [[benzoila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]] + [[Dosiero:Benzoyl_chloride_3D_2.png|50ra|benzoila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|30ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per transesterigo de [[anizila formiato]] kaj [[metila benzoato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl formate 3D.png|50ra|anizila formiato]] + [[Dosiero:Methyl benzoate 3D.png|50ra|metila benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Methyl formate 3D.png|50ra|metila formiato]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[anizila karbinolo]] kaj ''benzoata anhidrido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|50ra|anizila karbinolo]] + [[Dosiero:Benzoic anhydride 3D.png|90ra|benzoata anhidrido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Acetic acid 3D.png|30ra|acetata acido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per reakcio inter [[anizila karbinolo]] kaj [[natria benzoato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|70ra|anizila karbinolo]] + [[Dosiero:Sodium benzoate 3D.png|50ra|natria benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per reakcio inter ''anizila klorido'' kaj [[natria benzoato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|70ra|anizila klorido]] + [[Dosiero:Sodium benzoate 3D.png|50ra|natria benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Hidrolizo de anizila benzoato: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]] + [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Reakcio de transesterigo inter ''anizila benzoato'' kaj [[etila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Ethyl acetate 3D.png|50ra|etila acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl acetate 3D_2.png|90ra|anizila acetato]] + [[Dosiero:Ethyl_benzoate_3D_ball.png|50ra|etila benzoato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Sapigo de anizila benzoato: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]] + [[Dosiero:Sodium benzoate 3D.png|50ra|natria benzoato]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Reduktado de anizila benzoato: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl benzoate3D.png|anizila benzoato|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{ + 2[H]}\, }</math>[[Dosiero:P-methylanisole 3D.png|90ra|metilanizolo]] + [[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|90ra|benzoata acido]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Benzoato]]j == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=BbohAQAAMAAJ&q=p-anisyl+benzoate&dq=p-anisyl+benzoate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjYhKL2p6PgAhU3HTQIHQOdATcQ6AEINDAC Bulletin of the Chemical Society of Japan] * [https://books.google.com.br/books?id=ubnZAAAAMAAJ&q=p-methoxybenzyl+benzoate&dq=p-methoxybenzyl+benzoate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj2vvrlqaPgAhXpN30KHb4CAaIQ6AEISDAG Chemical Society (Great Britain)] * [https://books.google.com.br/books?id=RovyrqlOL-oC&q=p-methoxybenzyl+benzoate&dq=p-methoxybenzyl+benzoate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj2vvrlqaPgAhXpN30KHb4CAaIQ6AEITTAH Thyroxine Analogs] * [https://books.google.com.br/books?id=2Ge4AAAAIAAJ&q=p-methoxybenzyl+benzoate&dq=p-methoxybenzyl+benzoate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj2vvrlqaPgAhXpN30KHb4CAaIQ6AEIUTAI Proceedings of the Symposium on Two Decades of Science Development in Tanzania] * [https://books.google.com.br/books?id=lTkM5f0snn0C&q=p-methoxybenzyl+benzoate&dq=p-methoxybenzyl+benzoate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin4_f3raPgAhXkLX0KHVZJD6Y4ChDoAQgrMAE Nuclear Science Abstracts] * [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031942200845057 Science Direct] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|kemio}} {{Benzoatoj}} {{Anizilaj esteroj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Anizilaj esteroj|Benzoatoj]] [[Kategorio:Benzoatoj]] 9ykmgebngky8e938gkpwxcboqf8gyzt Anizila klorido 0 631333 9480873 8681168 2026-09-23T19:04:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480873 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Anizila klorido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisyl chloride 2D.png|200ra|anizila klorido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Anizila klorido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|200ra|anizila klorido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Anizila klorido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * p-metoksobenzila klorido * p-anizila klorido * Klorido de p-anizilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|8|H|9|ClO'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=824-94-2 824-94-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.63185.html 63185] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/69993 69993] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun penetranta odoro |- |[[Molmaso]]||156,609 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,155g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−1}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|117}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB3330683.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.548}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|109}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:reakcias |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||2391 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R36/39|S36/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|C}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|290|314}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|405|501}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Methoxybenzyl_chloride#section=GHS-Classification |titolo=PubChem |alirdato=2019-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190207020434/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Methoxybenzyl_chloride#section=GHS-Classification |arkivdato=2019-02-07}}</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Anizila klorido''' aŭ '''C<sub>8</sub>H<sub>9</sub>OCl''' estas organika aromata kombinaĵo, apartenanta al la familia grupo de la [[klorida acido|kloridoj]], senkolora likvaĵo kun penetranta odoro, uzata kiel kemia reakciaĵo en organikaj sintezoj. Ĝi estas produktebla el la [[anizila karbinolo]] kaj [[klorida acido]] krom aliaj manieroj. Kiel ĉiuj kloridoj ĝi estas solvebla en akvo kaj iom post iom reakcias kun ĝi. Ĝi prezentas la [[benzeno|benzilan ringon]] inter metoksa grupo (H<sub>3</sub>C-O-) kaj kloratomo. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[anizila karbinolo]] sur [[klorida acido]]: <ref>[https://books.google.com.br/books?id=Dg6LeTXKcbsC&q=anisyl+chloride&dq=anisyl+chloride&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwi0_8TQo6XgAhXFylQKHYtpBp0Q6AEIaDAJ Optically Active Tetrazole Analogs of Amino Acids]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per interagado de [[anizila karbinolo]] kaj [[tionila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|50ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Thionyl-chloride-from-xtal-3D-balls-B.png|40ra|tionila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Sulfur-dioxide-3D-vdW.png|30ra|sulfura duoksido]]+[[Dosiero:Hydrogen 3D.png|60ra|hidrogeno]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per interagado de [[anizila karbinolo]] kaj [[tionila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|70ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Sulfuryl-chloride-3D-balls.png|30ra|sulfurila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|70ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Sulfurous-acid-3D-balls.png|50ra|sulfita acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per traktado de [[anizila karbinolo]] kaj [[nitrozila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|70ra|anizila karbinolo]]+2[[Dosiero:Nitrosyl-chloride-3D-balls.png|50ra|nitrozila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|70ra|anizila klorido]]+2[[Dosiero:Nitrogen-dioxide-3D-vdW.png|30ra|nitrogena duoksido]]+[[Dosiero:Hydrogen 3D.png|30ra|hidrogeno]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per traktado de [[anizila karbinolo]] kaj [[nitrila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Nitryl chloride 3D 2.png|50ra|nitrila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Nitric acid 3D.png|50ra|nitrata acido]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per traktado de [[anizila karbinolo]] kaj [[kloramino]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Chloramine 3D.png|50ra|kloramino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Hydroxylamine 3D.png|50ra|hidroksilamino]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de anizila klorido: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50ra|klorida acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Reakcio kun ''arĝenta bromido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Silver (I) bromide3D.png|50ra|arĝenta (I) bromido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:4-Methoxybenzyl bromide 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Silver (I) chloride 2D.png|50ra|arĝenta klorido]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio kun [[sulfata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|70ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|40ra|sulfata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisaldehyde3D.png|50ra|anizaldehido]]+[[Dosiero:Sulfur-trioxide-3D-vdW.png|40ra|sulfura trioksido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de [[anizila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Sodium acetate 3D.png|50ra|natria acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl acetate 3D_2.png|90ra|anizila acetato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Preparado de [[anizila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|60ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Sodium-formate-3D.png|50ra|natria formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl formate 3D.png|70ra|anizila formiato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[hidroksilamino]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Hydroxylamine 3D.png|50ra|hidroksilamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Chloramine 3D.png|50ra|kloramino]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun ''dumetilzinko'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|70ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Dimethylzinc 3D.png|70ra|dumetil-zinko]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:P-ethyl-anisole3D.png|70ra|p-etilanizolo]]+[[Dosiero:Zinc chloride 3D.png|40ra|zinka klorido]] |- |} </center> === Reakcio 8 === * Preparado de ''anizilamino'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Sodamide 3D.png|50ra|sodamido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylamine 3D.jpeg|90ra|anizilamino]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=b7ktAAAAYAAJ&pg=PA614&lpg=PA614&dq=anisyl+chloride&source=bl&ots=Etto-5XCKB&sig=ACfU3U17GXVwFmKg2ODOPK21cqs5lrED2Q&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwjAsoP4n6XgAhUn7IMKHSh2B1gQ6AEwDnoECAkQAQ#v=onepage&q=anisyl%20chloride&f=false Elements of Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=rnXUDAAAQBAJ&pg=PA588&dq=anisyl+chloride&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwi0_8TQo6XgAhXFylQKHYtpBp0Q6AEIVDAG#v=onepage&q=anisyl%20chloride&f=false Bretherick's Handbook of Reactive Chemical Hazards] * [https://books.google.com.br/books?id=Si6BZRUh69sC&pg=PA261&dq=anisyl+chloride&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwi0_8TQo6XgAhXFylQKHYtpBp0Q6AEIWzAH#v=onepage&q=anisyl%20chloride&f=false Advances in Heterocyclic Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=XLi243YLdsMC&pg=PA331&dq=anisyl+chloride&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjM7q3vtKXgAhUM-J8KHS62Ckk4ChDoAQguMAE#v=onepage&q=anisyl%20chloride&f=false Journal of the Chemical Society] * [https://books.google.com.br/books?id=hVuq_1iN-XcC&pg=PA230&dq=anisyl+chloride&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjd18mgtaXgAhWHslQKHe3aD3w4FBDoAQgnMAA#v=onepage&q=anisyl%20chloride&f=false Organic Compounds of Sulphur, Selenium and Tellurium] * [https://books.google.com.br/books?id=e2YDAAAAQAAJ&pg=PA662&dq=anisyl+chloride&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwir_Lzou6XgAhWMLHwKHe7BAYU4HhDoAQhYMAc#v=onepage&q=anisyl%20chloride&f=false A dictionary of chemistry] * [https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/270245?lang=pt&region=BR&gclid=EAIaIQobChMI4ojo9MGl4AIVaB-tBh1YmAMREAAYASAAEgLSSfD_BwE Sigma Aldrich] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|kemio}} {{Kloridoj}} [[Kategorio:Kloridoj]] [[Kategorio:Anizilaj esteroj|Kloridoj]] 7e3xjfr4c2psurra327li60fe4pdws2 Anizila acetono 0 631393 9480869 9399782 2026-09-23T19:03:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480869 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Anizilacetono</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisylacetone structure.svg|200ra|anizilacetono]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Anizilacetono''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisylacetone 3D.png|200ra|anizilacetono]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Anizilacetono''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Raspberries (Rubus idaeus).jpg|200ra]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Anizilacetono ĉeestas en la fruktoj de la [[frambo|ruĝa frambo]] krom aliaj flavonoidoj.</small>''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ripe,_ripening,_and_green_blackberries.jpg|200ra]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Anizilacetono nature trovatas en la fruktoj de la [[frambo|nigra moruso]].</small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 4-p-metoksobenzil-2-butanono * p-anizila acetono |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|11|H|14|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=104-20-1 104-20-1] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.54968.html 54968] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://web.archive.org/web/20260116193125/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/ 61007 61007] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora aŭ flaveca, brulema likvaĵo kun floraroma odoro |- |[[Molmaso]]||178,231 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,046g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|8}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB7731013.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|268}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5190}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|101,7}}<ref>[https://www.chembk.com/en/chem/P-ANISYL%20ACETONE ChemBk]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Malmulte solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>5000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S23|S23]] [[Listo da S-Deklaroj#R24/25|S24/25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|312|317|332|412}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|270|271|272|273|280|301+312|302+352|304+312|304+340|321|330|333+313|363|501}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-_4-Methoxyphenyl_-2-butanone#section=Uses |titolo=PubChem |alirdato=2019-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190207020419/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-_4-Methoxyphenyl_-2-butanone#section=Uses |arkivdato=2019-02-07}}</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Anizilacetono''' aŭ '''C<sub>11</sub>H<sub>14</sub>O<sub>2</sub>''' estas organika aromata kombinaĵo, senkolora aŭ flaveca, brulema likvaĵo kun floraroma odoro, nesolvebla en akvo kaj solvebla en [[etanolo]] kaj plejmulto el la organikaj nepolaraj solvantoj. Ĝi uzatas kiel artefarita substanco en la fabrikado de parfumoj, [[lipoŝminko]]j, gustiga kaj odorigagento por doni florodorojn kaj orientajn aromojn al nutraĵoj, kosmetikaĵoj kaj medicinaĵoj. Nature ĝi trovatas en la fruktoj konataj kiel [[frambo]]j kaj [[moruso]]j. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado kun [[anizila karbinolo]] kaj [[kloroacetono]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl carbinol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Chloroacetone-3D-balls.png|70ra|kloroacetono]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylacetone 3D.png|110ra|anizila acetono]]+[[Dosiero:Hypochlorous acid 3D.png|50ra|hipoklorita acido]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado senhidratigo de [[anizila karbinolo]] kaj [[acetono]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl carbinol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Acetone 3D.png|70ra|acetono]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{-H_2O}\, }</math>[[Dosiero:Anisylacetone 3D.png|110ra|anizila acetono]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio inter ''p-metoksobenzila klorido'' kaj [[acetono]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Acetone 3D.png|70ra|acetono]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylacetone 3D.png|110ra|anizila acetono]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[kloroanizolo]] kaj ''acetilacetono'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:P-Chloro-anisole 3D.png|90ra|p-kloroanizolo]]+[[Dosiero:Acetylacetone 3D.png|90ra|acetilacetono]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylacetone 3D.png|110ra|anizila acetono]]+[[Dosiero:Acetyl chloride 3D.png|50ra|acetila klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de ''kloroanizolo'' kaj ''2-Butanono'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:P-Chloro-anisole 3D.png|90ra|p-kloroanizolo]]+[[Dosiero:Butanone 3D.png|70ra|2-Butanono]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylacetone 3D.png|110ra|anizila acetono]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per traktado de [[anizaldehido]] kaj ''acetilacetono'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisaldehyde3D.png|120ra|anizaldehido]]+[[Dosiero:Acetylacetone 3D.png|120ra|acetilacetono]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylacetone 3D.png|110ra|anizila acetono]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|acetata acido|70ra]] |- |} </center> == Literaturo == * [https://fscimage.fishersci.com/msds/98267.htm Fisher Scientific] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190207020410/https://fscimage.fishersci.com/msds/98267.htm |date=2019-02-07 }} * [http://down.40777.cn/stardard/17/ANISYL%20ACETONE-%E8%8C%B4%E9%A6%99%E9%85%AE.pdf Down]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.adv-bio.com/anisyl-acetone-natural-1071/ Advanced BioTech] * [http://www.molbase.com/en/name-P-ANISYL%20ACETONE.html Molbase] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190207015128/http://www.molbase.com/en/name-P-ANISYL%20ACETONE.html |date=2019-02-07 }} * [https://books.google.com.br/books?id=nBiavEvxfK4C&pg=PA119&lpg=PA119&dq=anisyl+acetone&source=bl&ots=Oi_7fvxUGF&sig=ACfU3U1nzQrCM5Aa6t3qaxoYgvs4nBIFjg&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwiN0NnSxqbgAhXTCDQIHfgDCK84HhDoATAFegQIBRAB#v=onepage&q=anisyl%20acetone&f=false Compendium of Food Additive Specifications] * [https://books.google.com.br/books?id=HsI9TXPRTJ4C&pg=PA141&dq=anisyl+acetone&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjamtGqy6bgAhUQwMQHHSvECHgQ6AEIKDAA#v=onepage&q=anisyl%20acetone&f=false Fighting Multidrug Resistance with Herbal Extracts, Essential Oils and Their components] * [https://books.google.com.br/books?id=J2hRivQzgBMC&pg=PA9&dq=methoxybenzyl+acetone&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjRvY71y6bgAhXosVQKHbYpB3EQ6AEIKDAA#v=onepage&q=methoxybenzyl%20acetone&f=false Specifications for Identity and Purity] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Anizilaj esteroj}} {{Portalo|kemio}} [[Kategorio:Acetono]] [[Kategorio:Ketonoj]] [[Kategorio:Anizilaj esteroj|Kcetono]] 9gkixt6iafn8jpano50z608at054l7i Anizila bromido 0 631428 9480871 9165572 2026-09-23T19:03:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480871 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Anizila bromido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Bromoanisole 2D.png|150ra|anizila bromido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Anizila bromido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|150ra|anizila bromido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Anizila bromido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Bromo-anizolo * Bromido de anizilo * Bromido de metoksobenzilo * Metoksobenzila bromido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|8|H|9|BrO'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=2746-25-0 2746-25-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.144676.html 144676] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/165021 165021] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora aŭ flaveca likvaĵo |- |[[Molmaso]]|| 201,063 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,379g cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB2309064_EN.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|10}}<ref>[http://www.chemicalland21.com/lifescience/phar/p-BROMOANISOLE.htm Chemicalland21]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|241,6}}<ref>[http://www.chemnet.com/cas/en/2746-25-0/4-methoxybenzyl-bromide.html ChemNet]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.563}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|95,6}} |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||2200 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|C|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|314}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|405|501}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Methoxybenzyl_bromide#section=Safety-and-Hazards |titolo=PubChem |alirdato=2019-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190209124456/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Methoxybenzyl_bromide#section=Safety-and-Hazards |arkivdato=2019-02-09}}</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Anizila bromido''' aŭ '''C<sub>8</sub>H<sub>9</sub>BrO''' estas organika aromata kombinaĵo, apartenanta al la familia grupo de la bromidoj, senkolora likvaĵo kun penetranta odoro, uzata kiel kemia reakciaĵo en organikaj sintezoj. Ĝi estas produktebla per interagado de la [[anizila karbinolo]] kaj [[bromida acido]] krom aliaj manieroj. Kiel ĉiuj bromidoj ĝi estas solvebla en akvo kaj iom post iom reakcias kun ĝi. Ĝi prezentas la benzilan ringon inter metoksa grupo (H3C-O-) kaj bromatomo. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Sintezo per traktado de [[bromo]] sur [[anizila karbinolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50ra|bromo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50ra|bromida acido]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Sintezo per traktado de [[bromida acido]] sur [[anizila karbinolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50ra|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Sintezo per interagado de [[bromida acido]] sur [[anizila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:P-Chloro-anisole 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50ra|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Sintezo per interagado de [[natria bromido]] sur [[anizila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|70ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Sodium_bromide_3D.png|50ra|natria bromido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Sintezo per sapigo de la [[anizila formiato]] sekvata per [[bromo|bromigo]] de la rezultanta [[anizila karbinolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl formate 3D.png|80ra|anizila formiato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|50ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [formiato]{-Natria}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|80ra|anizila karbinolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-HBr]{+Br_2}\, }</math>[[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|80ra|anizila bromido]] |- |} </center> {{Div col end}} === Sintezo 6 === * Sintezo per bromoaminigo de la [[anizila karbinolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Bromoamine 3D.png|50ra|bromoamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Hydroxylamine 3D.png|50ra|hidroksilamino]] |- |} </center> == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de ''anizila bromido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|bromida acido|60ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de ''anizila bromido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Sodium bromide 3D.png|50ra|natria bromido]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de [[anizila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Silver (I) chloride 2D.png|50ra|arĝenta (I) klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|70ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Silver (I) bromide3D.png|50ra|arĝenta (I) bromido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio kun [[sulfata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|40ra|sulfata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisaldehyde3D.png|90ra|anizaldehido]]+[[Dosiero:Sulfur-trioxide-3D-vdW.png|40ra|sulfura trioksido]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|60ra|bromida acido]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Preparado de [[anizila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Sodium acetate 3D.png|50ra|natria acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl acetate 3D_2.png|90ra|anizila acetato]]+[[Dosiero:Sodium bromide 3D.png|50ra|natria bromido]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Preparado de [[anizila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Sodium-formate-3D.png|50ra|natria formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl formate 3D.png|90ra|anizila formiato]]+[[Dosiero:Sodium bromide 3D.png|50ra|natria bromido]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[hidroksilamino]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Hydroxylamine 3D.png|50ra|hidroksilamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Bromoamine 3D.png|50ra|bromoamino]] |- |} </center> === Reakcio 8 === * Reakcio kun ''dumetilzinko'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Dimethylzinc 3D.png|50ra|dumetilzinko]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:P-ethyl-anisole3D.png|90ra|p-etilanizolo]]+[[Dosiero:Zinc bromide 3D.png|90ra|zinka bromido]] |- |} </center> === Reakcio 9 === * Preparado de anizilamino: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoanisole 3D.png|90ra|anizila bromido]]+[[Dosiero:Sodamide 3D.png|40ra|sodamido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylamine 3D.jpeg|90ra|anizilamino]]+[[Dosiero:Sodium_bromide_3D.png|50ra|natria bromido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.chemsynthesis.com/base/chemical-structure-22117.html ChemSynthesis] * [http://synquestlabs.com/product/id/59309.html Synquest Laboratories] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190209124407/http://synquestlabs.com/product/id/59309.html |date=2019-02-09 }} * [https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/b83606?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] * [https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/561282?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] * [https://books.google.com.br/books?id=CCCGAwAAQBAJ&pg=PA895&dq=4-Methoxybenzyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjV0KTFkqjgAhVj0FQKHahzCpAQ6AEIKDAA#v=onepage&q=4-Methoxybenzyl%20bromide&f=false Science of Synthesis: Houben-Weyl Methods of Molecular Transformations] * [https://books.google.com.br/books?id=7G4oDwAAQBAJ&pg=PA234&dq=4-Methoxybenzyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjV0KTFkqjgAhVj0FQKHahzCpAQ6AEIOTAC#v=onepage&q=4-Methoxybenzyl%20bromide&f=false Organophosphorus Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=4lCGAwAAQBAJ&pg=PA1653&dq=4-Methoxybenzyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjV0KTFkqjgAhVj0FQKHahzCpAQ6AEILzAB#v=onepage&q=4-Methoxybenzyl%20bromide&f=false Pharmaceutical Substances] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Anizilaj esteroj}} {{Portalo|kemio}} [[Kategorio:Halogenidoj]] [[Kategorio:Bromidoj]] [[Kategorio:Anizilaj esteroj|Bromidoj]] cz0jrnppab5b124vpyfy6jfh58mamas Anizoila klorido 0 631553 9480875 9399789 2026-09-23T19:05:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480875 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Anizoila klorido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisoyl chloride 2D.png|220ra|p-anizoila klorido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la p-anizoila klorido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|220ra|p-anizoila klorido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la p-anizoila klorido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 4-Metokso-benzoila hipoklorito * p-Metokso-benzoila hipoklorito |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|8|H|7|ClO|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=100-07-2 100-07-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21106136.html 21106136] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://web.archive.org/web/20260116193125/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/ 7477 7477] |- |'''[[Merck Index]]'''||15,665 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora aŭ bruna likvaĵo kun penetranta odoro |- |[[Molmaso]]||170,592 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,261g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|22}}<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/a88476?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|262}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5817}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|87}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB8726991.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:reakcias |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||2391 mg/kg (buŝe)<ref>[http://www.chemicalland21.com/lifescience/phar/4-METHOXYBENZOYL%20CHLORIDE.htm Chemicalland21]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R24|R24]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.chemblink.com/MSDS/MSDSFiles/100-07-2_Acros%20Organics.pdf |titolo=ChemBlink |alirdato=2019-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190209180722/https://www.chemblink.com/MSDS/MSDSFiles/100-07-2_Acros%20Organics.pdf |arkivdato=2019-02-09 }}</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|C|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|314}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|405|501}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Methoxybenzoyl_chloride#section=GHS-Classification |titolo=PubChem |alirdato=2019-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190209180745/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Methoxybenzoyl_chloride#section=GHS-Classification |arkivdato=2019-02-09}}</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Anizoila klorido''' aŭ '''C<sub>8</sub>H<sub>7</sub>ClO<sub>2</sub>''' estas organika aromata komponaĵo, konsistanta je unu grupo benzena, unu grupo [[duetila etero|etera]] kaj unu grupo kloro-metanoila. Anizoila klorido estas senkolora aŭ bruna likvaĵo kun penetranta odoro, uzata en kemiaj sintezoj kaj en la produktado de metoksobenzilaj derivaĵoj. Ĝi estas sintezata ekde la [[anizata acido|p-anizata acido]] per interagado kun [[klorida acido]]. Ĝi estas stabila kemia komponaĵo sed eksplode reakcias kun akvo, humideco, fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj. Ĝi estas uzata en produktado de sennombraj derivaĵoj kun antioksidigaj proprecoj kaj en la traktado kontraŭ la HIV-viruso.<ref>[https://www.trc-canada.com/product-detail/?M288915 Toronto Research Chemicals]</ref> == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[anizata acido]] kaj [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:P-anisic acid3D.png|90ra|p-anizata acido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|90ra|anizoila klorido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de [[anizata acido]] kaj [[kloro]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:P-anisic acid3D.png|90ra|p-anizata acido]]+[[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|50ra|kloro]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|90ra|anizoila klorido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[anizila karbinolo]] kun [[nitrozila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+2[[Dosiero:Nitrosyl-chloride-3D-vdW.png|40ra|nitrozila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|90ra|anizoila klorido]]+2[[Dosiero:Nitric-oxide-3D-vdW.png|40ra|nitrata oksido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per reakcio de [[anizila karbinolo]] kun [[hipoklorita acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Hypochlorous acid 3D.png|50ra|hipoklorita acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|90ra|anizoila klorido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de [[anizila karbinolo]] kaj [[fosfora triklorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Phosphoryl-chloride-3D-balls.png|50ra|fosforila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>3[[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|90ra|anizoila klorido]]+[[Dosiero:Phosphoric acid 3D.png|50ra|fosfata acido]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Sintezo per agado de la [[kloro-anizolo]] kaj [[karbona unuoksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:P-Chloro-anisole 3D.png|90ra|anizila klorido]]+[[Dosiero:Carbon-monoxide-3D-balls.png|50ra|karbona unuoksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|100ra|anizoila klorido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de anizoila klorido: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|90ra|anizoila klorido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Anisyl alcohol3D.png|90ra|anizila karbinolo]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50ra|klorida acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de ''stilbeno'' ([[CAS-numero]] [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/638088 103-30-0]). Stibeno estis malkovrita de [[Auguste Laurent]] en 1843. <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|70ra|anizoila klorido]]+4[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Sodium-chlorate-3D-vdW.png|40ra|natria klorato]]+2[[Dosiero:Sodium methoxide 3D.png|50ra|natria metoksido]]+[[Dosiero:Trans-stilbene-from-xtal-3D-balls.png|70ra|stilbeno]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio kun [[sodamido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|70ra|anizoila klorido]]+[[Dosiero:Sodamide 3D.png|40ra|sodamido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:P-Anisyl formamide 3D.png|90ra|anizilamido]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|70ra|natria klorido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio kun [[metanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|90ra|anizoila klorido]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|50ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:P-anisic acid3D.png|90ra|p-anizata acido]]+[[Dosiero:Chloromethane 3D.png|50ra|klorometano]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Anisoyl chloride 3D.png|90ra|anizoila klorido]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:P-Anisyl formamide 3D.png|90ra|anizilamido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50ra|klorida acido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://cabb-chemicals.com/en/product-viewer/detail/28.html CABB Chemicals] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190209180505/http://cabb-chemicals.com/en/product-viewer/detail/28.html |date=2019-02-09 }} * [https://www.fishersci.ca/shop/products/p-anisoyl-chloride-99-acros-organics-3/p-61053 Fisher Scientific] * [https://books.google.com.br/books?id=Nd3jjJHCe5cC&pg=PA148&lpg=PA148&dq=Anisoyl+chloride&source=bl&ots=DiPosSrHcK&sig=ACfU3U0aspX_0y5xbySLBNmCPDAa6mzAJQ&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwj8irehqq7gAhVCHTQIHQLyB2wQ6AEwBHoECAEQAQ#v=onepage&q=Anisoyl%20chloride&f=false Industrial Solvents Handbook, Revised And Expanded] * [https://www.chemsrc.com/en/cas/100-07-2_830315.html ChemSrc] * [https://factory.buy.ecer.com/pz69c837a-cz5921aed-p-anisoyl-chloride-pale-yellow-liquid-4-methoxybenzoyl-chloride-benzoyl-chloride.html?ads=ds&am=gp&site=2&adcid=1665683947&adgid=68100860561&kwd=&tid=dsa-556258590187&mctp=b&rank=1o1&net=g&gclid=EAIaIQobChMIgvW746yu4AIVxrjACh1TWQSCEAMYASAAEgKEKfD_BwE Factory Buy Ecer]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://patents.google.com/patent/CN105461550A/en Google Patents] * [https://books.google.com.br/books?id=ppW-gYXj5PUC&pg=PA282&lpg=PA282&dq=Anisoyl+chloride&source=bl&ots=mYsHrXHO7q&sig=ACfU3U1vaFIkKd9ZYQdUpmCMs0lFr3m7Fg&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwjc6LL6vq7gAhWxCDQIHcnlD5M4ChDoATAMegQIAhAB#v=onepage&q=Anisoyl%20chloride&f=false Handbook of Hydroxybenzophenones] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|kemio}} {{Kloridoj}} [[Kategorio:Halogenidoj]] [[Kategorio:Organikaj kloridoj]] 7htcfpzqikr3kps5omm8g8r7mqiocss Akademisches Gymnasium (Vieno) 0 634259 9480973 9045392 2026-09-24T05:08:46Z Tirolischleioans 254019 /* Famaj lernintoj */ 9480973 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} {{Informkesto akademio |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AT |situo sur mapo= Centra Vieno |situo sur mapo2= Vieno (Interna Urbo) |zomo=14 }} [[Dosiero:Beethovenplatz_1.jpg|eta|250px|Akademisches Gymnasium]] [[Dosiero:Beethovenplatz 37.JPG|eta|250px|interno de Akademisches Gymnasium]] '''Akademisches Gymnasium''' (Akademia Gimnazio) troviĝas sur [[Beethoven-placo]] en [[Interna urbo (Vieno)|Interna urbo]] en [[Vieno]] ([[Aŭstrio]]) kaj estas la plej malnova gimnazio de la urbo<ref name="stano">{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html | titolo = Plezuroj de Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76iZQkNH3?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html | arkivdato = 2019-03-08 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == La gimnazio estis establita de la [[jezuitoj]] en [[1553]] en la nuna [[Dominikanoj|dominikana]] monaĥejo. Edukado okazis en la [[latina]] kaj plejparte estis deidĉita al katolikaj aferoj. Post dissolvo de la ordeno en [[1773]] la gimnazio estis transdonita al la [[piaristoj]] kaj en [[1866]] translokiĝis al la nuna loko<ref name="stano"/>. En la [[1930-aj jaroj]] la lernejo suferis frapojn de la [[Naziismo|naziaj]] “patriotoj”, forpelintaj la judajn lernantojn, kio pli ol duonigis la studentaron. Inter la eksigitoj estis la estonta [[Nobel-premio pri kemio|Nobel-premiito pri kemio]] [[Walter Kohn]]<ref name="stano"/>. == Edukado == Nun la gimnazio plu funkcias kaj speciale atentas lingvolernadon. Inter la nepraj lingvoj estas la [[angla]], [[franca]], latina, [[malnovgreka]]. Oni povas fakultative lerni ankaŭ la [[itala]]n, [[hispana]]n, [[rusa]]n kaj [[ĉina]]n lingvojn<ref name="stano"/>. == Famaj lernintoj == Inter la famaj lernintoj krom la menciita Walter Kohn estis arkitekto [[Otto Wagner]], komponisto [[Eduard Strauss]], marksista pensulo [[Karl Kautsky]], la nobelpremiita fizikisto [[Erwin Schrödinger]]<ref name="stano"/>, la reĝisoro [[Niki List]] kaj la aktoro kaj radioparolisto [[Peter Gruber]]. == Vidu ankaŭ == * [[Viena urboparko]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.akg-wien.at/ Oficiala retejo] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html | titolo = Plezuroj de Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76iZQkNH3?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html | arkivdato = 2019-03-08 | citaĵo = }} ''(impresoj de vojaĝanto en 2016)'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aperis en 1553]] [[Kategorio:Edukado en Vieno]] [[Kategorio:Gimnazioj en Aŭstrio|Vieno]] [[Kategorio:Novgotikaj konstruaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Interna urbo (Vieno)]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1866]] lqj6knr4jgolihjdoqes8zjhvehxgwr Benzila salikato 0 634595 9481008 8804435 2026-09-24T08:53:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481008 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Benzila salikato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl_salicylate_wide.svg|200ra|benzila salikato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Benzila salikato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|220ra|benzila salikato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Benzila salikato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Benzila estero de la salikata acido * Metanofenila estero de la hidroksobenzoata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|14|H|12|O|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=118-58-1 118-58-1] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8363.html 8363] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/8060 8060] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora aŭ blanka solidaĵo |- |[[Molmaso]]||228,247 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,171g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|41}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB9322550.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|172}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5805}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|137}}<ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/118-55-8_951470.html ChemSrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||2227&nbsp;mg/kg (buŝe)<ref>[https://www.cdhfinechemical.com/images/product/msds/19_1315599828_BenzylSalicylate-CASNO-118-58-1-MSDS.pdf CDH Fine Chemical]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R43|R43]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|317|319|411|412}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|272|273|280|302+352|305+351+338|321|333+313|337+313|363|391|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Benzila salikato''' aŭ '''C<sub>14</sub>H<sub>12</sub>O<sub>3</sub>''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[salikata acido]] kaj [[benzila alkoholo]], senkolora aŭ blanka likvaĵo, uzata kiel medicinaĵo kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Benzila salikato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Salikato de benzilo ankaŭ uzatas pro ĝiaj antifungaj, antibakteriaj kaj antioksidigaj proprecoj. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[salikata acido]] kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''salikata anhidrido'' kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Salicylic anhydride3D.png|70ra|salikata anhidrido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de [[benzila klorido]] kaj [[salikata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria salikato]] kaj [[benzila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium salicylate 3D.png|50ra|natria salikato]]+[[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|40ra|benzila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter [[metila salikato]] kaj [[benzila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70ra|metila salikato]]+[[Dosiero:Benzyl acetate 3D.png|70ra|benzila acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Methyl acetate 3D ball.png|50ra|metila acetato]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transigo inter [[benzila acetato]] kaj [[salikata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl acetate 3D.png|70ra|benzila acetato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transigo inter [[metila salikato]] kaj [[benzila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70ra|metila salikato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''benzila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''benzila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|50ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]]+[[Dosiero:Sodium salicylate 3D.png|50ra|natria salikato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado per acida transigo inter ''benzila salikato'' kaj [[benzoata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzyl-benzoate-3D-balls.png|70ra|benzila benzoato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado per alkohola transigo inter ''benzila salikato'' kaj [[metanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70ra|metila salikato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''benzila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Salicylaldehyde 3D.png|40ra|salikilaldehido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Salicylamide-3D-balls.png|40ra|salikilamido]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl salicylate3D.png|70ra|benzila salikato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]]+[[Dosiero:Benzyl-chloride-3D-balls.png|50ra|benzila klorido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Salikato]]j == Literaturo == * [http://datasheets.scbt.com/sc-250695.pdf Santa Cruz Biotechnology] * [http://www.chemicalland21.com/lifescience/phar/PHENYL%20SALICYLATE.htm Chemicalland21] * [https://www.spectrumchemical.com/MSDS/3616B.PDF Vigon]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+8387 Toxnet] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://books.google.com.br/books?id=IDkvBQAAQBAJ&pg=PA141&dq=benzyl+salicylate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwje2t-Tuf3gAhVG1IMKHUzODPoQ6AEIMDAB#v=onepage&q=benzyl%20salicylate&f=false Monographs on Fragrance Raw Materials] * [https://books.google.com.br/books?id=DbEKAQAAQBAJ&pg=PA506&dq=benzyl+salicylate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjyib6huf3gAhWF94MKHaDNBGAQ6AEIKTAA#v=onepage&q=benzyl%20salicylate&f=false Essential Oil Safety] * [https://books.google.com.br/books?id=xuhLDwAAQBAJ&pg=PA194&dq=benzyl+salicylate&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjyib6huf3gAhWF94MKHaDNBGAQ6AEIQDAD#v=onepage&q=benzyl%20salicylate&f=false Autism and Environmental Factors] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Portalo|kemio}} {{Salikatoj}} [[Kategorio:Benzilaj esteroj|salikato]] [[Kategorio:Salikataj esteroj]] [[Kategorio:Salikatoj]] debs7n2gn3824wv80682btwov02k8i1 FISAIC 0 641056 9481085 8543512 2026-09-24T11:24:20Z Sj1mor 12103 9481085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''FISAIC''' estas Internacia Federacio de la Artaj kaj Intelektaj Fervojistaj Asocioj, do federacio de asocioj de [[fervojisto]]j. Ĝi estis kreita en [[1952]]. En FISAIC membriĝis la esperantista federacio [[IFEF]]. {{ĝermo}} [[Kategorio:Fervojo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1952]] 5xvwqcfp2rvax4r41tg8bymxxcrv0l5 BBC Radio 0 646593 9480968 9083169 2026-09-24T04:25:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480968 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''BBC Radio''' estas operacia negocdivizio<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/insidethebbc/managementstructure/bbcstructure/|titolo=BBC Management Structure|alirdato=26a de julio 2013|verko=26a de julio 2013|eldoninto=BBC|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111215082435/http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/insidethebbc/managementstructure/bbcstructure/|arkivdato=2011-12-15}}</ref> kaj servo de [[BBC|British Broadcasting Corporation]] (kiu estis funkcianta en [[Unuiĝinta Reĝlando]] laŭ terminoj de ''Royal Charter'' ekde 1927). Tiu servo havas naciajn radiostaciojn kovrantaj la majoritato de muzikaj ĝenroj, same kiel [[loka radiostacio|lokajn radiostaciojn]] kiuj pritraktas lokajn novaĵojn, aferojn kaj interesojn. Ĝi superrigardas retajn sonenhavojn.<ref>[http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/running/bbcstructure/am.shtm BBC Audio & Music] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Alirita la 18an de novembro 2010</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Donovan, Paul (1991). The Radio Companion. London: HarperCollins. ISBN 0-586-09012-6. {{Projektoj}} [[Kategorio:BBC]] [[Kategorio:Radio en Britio]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1927]] 6umqtg1z0q41t0bgwwpmnbl6hf7vint Amila kloroformiato 0 646941 9480814 9051955 2026-09-23T15:32:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480814 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Amila kloroformiato'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Amyl_chloroformate_2D.png|220ra|amila kloroformiato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Amila kloroformiato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|200ra|amila kloroformiato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Amila kloroformiato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Amila estero de la [[kloroformiata acido]] * Kloroformiato de amilo * Karbonoklorido de amilo * Amila estero de la karbonoklorida acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|11|ClO|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=638-41-5 638-41-5] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.62695.html 62695] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/69489 69489] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun penetranta odoro |- |[[Molmaso]]||150,603 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,057g cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.chembk.com/en/chem/n-pentyl%20chloroformate ChemBk]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||164,9°C<ref>[http://www1.chemnet.com/dict/supplier.cgi?terms=638-41-5&l=kr&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4181}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB9495733.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||47,7 °C<ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/638-41-5_361274.html ChemSrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R23|R23]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|C}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|06}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|290|302|314|330}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|234|240|241|242|243|260|264|270|271|280|284|301+312|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|320|321|330|363|370+378|403+233|403+235|404|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Carbonochloridic-acid_-pentyl-ester#section=Safety-and-Hazards PubChem] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amila kloroformiato''' aŭ '''C<sub>6</sub>H<sub>11</sub>ClO<sub>2</sub>''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[kloroformiata acido]] kaj [[amila alkoholo]]. Amila kloroformiato estas senkolora likvaĵo kun penetranta odoro, uzata kiel analiza reakciaĵo en kemiaj sintezoj kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Amila kloroformiato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Amila kloroformiato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[kloroformiata acido]] kaj [[amila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloroformic acid 3D ball.png|70ra|kloroformiata acido]]+[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|100ra|amila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''kloroformiata anhidrido'' kaj [[amila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloroformic_anhydride3D.png|70ra|kloroformiata anhidrido]]+2[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|100ra|amila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[kloroformiata acido]] kaj ''amila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloroformic acid 3D ball.png|70ra|kloroformiata acido]]+[[Dosiero:1-Chloro-pentane 3D.png|100ra|amila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''natria kloroformiato'' kaj ''amila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium_chloroformate3D.png|70ra|natria kloroformiato]]+[[Dosiero:1-Chloro-pentane 3D.png|100ra|amila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de ''fenetila kloroformiato'' kaj [[amila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenethyl_chloroformate3D.png|70ra|fenetila kloroformiato]]+[[Dosiero:Amyl formate 3D.png|70ra|amila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Phenethyl formate 3D.png|70ra|fenetila formiato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[kloroformiata acido]] kaj [[amila salikato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloroformic acid 3D ball.png|70ra|kloroformiata acido]]+[[Dosiero:Amyl salicylate3D.png|70ra|amila salikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40ra|salikata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[benzila kloroformiato]] kaj [[amila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzyl-chloroformate-3D-balls.png|70ra|benzila kloroformiato]]+[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|100ra|amila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Benzyl-alcohol-3D-balls.png|50ra|benzila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''amila kloroformiato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Chloroformic acid 3D ball.png|70ra|kloroformiata acido]]+[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|100ra|amila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''amila kloroformiato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium_chloroformate3D.png|70ra|natria kloroformiato]]+[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|100ra|amila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40ra|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Chloroformic acid 3D ball.png|70ra|kloroformiata acido]]+[[Dosiero:Amyl formate 3D.png|70ra|amila formiato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[etila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Ethanol 3D.png|50ra|etanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethyl_chloroformate3D.png|70ra|etila kloroformiato]]+[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|100ra|amila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''amila kloroformiato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Chloroformaldehyde3D.png|70ra|kloroformaldehido]]+[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|100ra|amila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Chloroformamide3D.png|70ra|kloroformiamido]]+[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|100ra|amila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Amyl_chloroformate3D.png|100ra|amila kloroformiato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Chloroformic acid 3D ball.png|70ra|kloroformiata acido]]+[[Dosiero:1-Chloro-pentane 3D.png|100ra|amila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=RpLYCQAAQBAJ&pg=SA3-PA442&dq=pentyl+chloroformate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin-aqi4d3iAhXxg-AKHQzkDQgQ6AEIKjAA#v=onepage&q=pentyl%20chloroformate&f=false CRC Handbook of Chemistry and Physics] * [https://books.google.com.br/books?id=Ry8jAQAAMAAJ&q=pentyl+chloroformate&dq=pentyl+chloroformate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin-aqi4d3iAhXxg-AKHQzkDQgQ6AEISTAH Journal of the Chemical Society] * [https://books.google.com.br/books?id=6QDwAAAAMAAJ&q=pentyl+chloroformate&dq=pentyl+chloroformate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin-aqi4d3iAhXxg-AKHQzkDQgQ6AEIUTAJ The chemistry of acyl halides] * [https://books.google.com.br/books?id=KUUaAQAAMAAJ&q=pentyl+chloroformate&dq=pentyl+chloroformate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiQy8TR4d3iAhVDn-AKHdH0ACc4ChDoAQgpMAA Chemical Society of Japan] * [https://books.google.com.br/books?id=HSO8MOZr9icC&q=pentyl+chloroformate&dq=pentyl+chloroformate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiQy8TR4d3iAhVDn-AKHdH0ACc4ChDoAQg8MAQ Comprehensive chemical kinetics] * [https://books.google.com.br/books?id=FtaZDwAAQBAJ&pg=PT81&dq=amyl+chloroformate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvm_ec4t3iAhUrhuAKHSVgD1oQ6AEIMTAB#v=onepage&q=amyl%20chloroformate&f=false Perfume and Flavor Chemicals] * [https://books.google.com.br/books?id=Jus63lv1zWsC&pg=PA152&dq=amyl+chloroformate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvm_ec4t3iAhUrhuAKHSVgD1oQ6AEIKjAA#v=onepage&q=amyl%20chloroformate&f=false Phosgenations: A Handbook] * [https://books.google.com.br/books?id=OGglimHic98C&pg=PA95&dq=amyl+chloroformate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvm_ec4t3iAhUrhuAKHSVgD1oQ6AEINzAC#v=onepage&q=amyl%20chloroformate&f=false Toxic substances control act] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Kloroformiatoj]] [[Kategorio:Amilaj kombinaĵoj|kloroformiato]] tfqw4rv78jvle1yaw8y4qdqllggbkm5 Alexander Wienerberger 0 671316 9480771 9295594 2026-09-23T12:23:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480771 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alexander WIENERBERGER''' (8a de decembro 1891, [[Vieno]] - 5a de januaro 1955, [[Salzburgo]]) estis aŭstra kemia inĝeniero, kiu laboris dum 19 jaroj ĉe kemiaj entreprenoj de [[Sovetunio]]. Dum li laboris en [[Ĥarkivo]], li kreis serion de fotoj de la [[Holodomoro]] de 1932-1933, kiuj estas fotografaj atestoj pri amasa mortado de la ukraina popolo tiutempe. == Biografio == Alexander Wienerberger naskiĝis en 1891 en Vieno, en familio de miksita deveno. Malgraŭ la fakto, ke lia patro estis judo kaj patrino estis ĉeĥino, Aleksandro mem laŭ sia filino konsideris sin aŭstro kaj ateisto. <ref name="BBC">[https://www.bbc.com/ukrainian/features-46142055] 23a de novembro 2018.</ref> De 1910 ĝis 1914 li studis en la Fakultato de Filozofio ĉe la [[Universitato de Vieno]]. Dum la [[Unua mondmilito]] li estis mobilizita en la [[Aŭstria-hungara armeo|aŭstri-hungara armeo]], partoprenis en bataloj kontraŭ la rusa armeo kaj estis kaptita en 1915. En 1917 li translokiĝis al Moskvo, kie li fondis kemian laboratorion kun amikoj. Aŭtune de 1919, li provis eskapi de Sovetia Rusio al Aŭstrio tra Estonio per falsaj dokumentoj, sed malsukcesis: en [[Pskovo|Pskov]] li estis arestita de [[Ĉeka]]. Wienerberger estis kondamnita pri spionado. Li pasigis signifan parton de la [[1920-aj jaroj]] en la malliberejo [[Lubjanka]] en Moskvo. <ref name="Marochko">[https://fakty.ua/258493-riskuya-popast-v-zastenki-nkvd-moj-praded-fotografiroval-zhertv-golodomora] 14a de februaro 2018 {{Ru}}</ref> Dum lia restado en malliberejo, liaj kapabloj kiel kemiisto estis estimataj de la sovetia registaro, kiu dungis eksterlandajn kaptitojn laborantajn en produktado. Wienerberger laboris kiel inĝeniero por produktado de [[vernizo]]j kaj [[farbo]]j, poste - en fabrikoj por produktado de eksplodaĵoj. <ref name="Memorial">[http://memorialholodomor.org.ua/news/aleksandr-vinerberger-u-spogadakh-donki/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190428000227/http://memorialholodomor.org.ua/news/aleksandr-vinerberger-u-spogadakh-donki |date=2019-04-28 }} 7a de februaro 2016.</ref> En 1927, lia geedzeco kun Josefine Rönimois, devenanta el la [[Germanaj baltoj|baltaj germanoj]], disiĝis. La eksa edzino kune kun filino Annemarie kaj filo Aleksandro restis en Estonio (poste Annemarie translokiĝis al Aŭstrio). En 1928, la unuan fojon post malliberigo, Wienerberger vizitis siajn parencojn en Vieno kaj faris novan geedzecon kun Lilly Zimmermann, la filino de fabrikisto el [[Schwechat]]. Post lia reveno al Moskvo, limigoj de li estis levitaj, kio permesis al lia edzino translokiĝi al Sovetunio. En 1931, lia edzino mallonge revenis al Vieno, kie ŝi naskis ilian filinon Margot. En fruaj 1930-aj jaroj, Wienerberger-familio loĝis en Moskvo, kie Aleksandro havis pozicion ĉe kemia fabriko. En 1932 li estis sendita al Ljubuĉani (Moskva Oblasto) al la posteno de teknika direktoro de plasta fabriko, kaj en 1933 transdonita al egala pozicio en [[Ĥarkivo]]. === Fotografiaj atestoj pri la malsato en 1932-1933 === [[Dosiero:Famine_Kharkov_girl_and_goat_1933.jpg|dekstra|eta| Foto de malsata knabino el [[Ĥarkivo]] estas unu el la plej famaj fotoj de la [[Holodomoro]] (de Alexander Wienerberger).]] Vivante en [[Ĥarkivo]], la tiama ĉefurbo de la Ukraina SSR, Wienerberger atestis amasan [[malsatego]]n kaj fotis la scenojn, kiujn li vidis sur la stratoj de la urbo, malgraŭ la minaco de aresto de [[NKVD]]<ref name="Marochko"/>. Dum sia restado en Harkovo, Aleksandro Wienerberger sekrete kreis ĉirkaŭ 100 fotojn de la urbo dum la [[Holodomoro]]. Liaj fotoj montras vicojn de malsataj homoj ĉe nutraĵvendejoj, malsatigitaj infanoj, korpojn de homoj mortintaj pro malsato sur la stratoj de Harkovo, kaj amasojn de viktimoj de malsato. La inĝeniero kreis siajn fotojn per la germana [[Leica|Leica-]]<nowiki/>fotilo, kiu probable estis transdonita al li de amikoj el eksterlando. <ref name="BBC"/> Forirante al Aŭstrio en 1934, Wienerberger sendis negativojn per diplomatia poŝto helpe de la aŭstra ambasado. Aŭstraj diplomatoj insistis pri tia mezuro de singardemo, ĉar probable serĉado de personaj aferoj ĉe la limo estus tre probable, kaj eventuala malkovro de fotoj povus minaci lian vivon. Reveninte al Vieno, Wienerberger transdonis la bildojn al kardinalo [[Theodor Innitzer]], kiu kune kun la ĝenerala sekretario de la Internacia Komitato de Naciaj Minoritatoj [[Ewald Ammende]] prezentis ilin al la Ligo de Nacioj. <ref name="BBC"/> En 1934, la Patruja Fronto en Aŭstrio publikigis la fotojn de Wienerberger en malgranda broŝuro "Rußland, wie es wirklich ist" (Rusujo, kiel ĝi vere estas), sed sen atribuo. <ref>Rußland, wie es wirklich ist!, hrsg. v. der [[vaterländische Front|Vaterländischen Front]], für den Inhalt verantwortlich: Dr. Ferdinand Krawiec, Wien 1934, p. 16 </ref> La fotoj de Wienerberger unue estis disponeblaj al la publiko en 1935 danke al la publikigo en la libro "Ĉu Rusujo devas malsati?" (Muss Russland Hungern) de Ewald Ammende; la fotoj ne aludis la aŭtoron pro zorgoj pri sekureco de sia kreinto. <ref>Dr. Ewald Ammende, Muß Rußland hungern? Menschen- und Völkerschicksale in der Sowjetunion, Wien 1935, XXIII, 355 pp. kun 22 Abb</ref> En 1939 Aleksandro Wienerberger publikigis en Aŭstrio sian propran libron de memoraĵoj pri la vivo en Sovetunio, en kiu du ĉapitroj estas dediĉitaj al la [[Holodomoro]]. <ref>Alexander Wienerberger, Hart auf hart. 15 Jahre Ingenieur in Sowjetrußland. Ein Tatsachenbericht, Salzburg 1939</ref> Fotoj ankaŭ estis inkluditaj en liaj memuaroj publikigitaj en 1942. <ref>Alexander Wienerberger, Um eine Fuhre Salz im GPU-Keller. Erlebnisse eines deutschen Ingenieurs in Sowjetrussland, mit Zeichnungen von Günther Büsemeyer, Gütersloh [1942], 32 p.</ref> En 1944, Wienerberger funkciis kiel liga oficiro de la [[Rusa Liberiga Armeo]]. Post la milito, li sukcesis eviti la translokigon al sovetiaj trupoj - li eskapis en la usonan zonon de okupado en [[Salzburgo]], kie li mortis en 1955. <ref name="vogl">[https://www.doew.at/cms/download/dvnt7/jb2015_vogl.pdf Josef Vogl. Alexander Wienerberger — Fotograf des Holodomor. In: Dokumentationsarchiv des österreichischen Widerstandes (Hrsg.), Feindbilder, Wien 2015 (= Jahrbuch 2015), pp. 259—272]</ref> Nuntempe, la fotoj de Wienerberger estis republikigitaj en multaj aliaj verkoj, kaj estas ekspoziciitaj precipe en la Kanada Muzeo por Homaj Rajtoj en [[Vinipego]]. == Fotaro == <gallery mode="packed" heights="160px"> Dosiero:-Alexander Wienerberger Holodomor4.jpg| Dosiero:Alexander Wienerberger Holodomor11.jpg| Dosiero:Alexander Wienerberger Holodomor12.jpg| Dosiero:Alexander Wienerberger Holodomor13.jpg| Dosiero:Померла дитина на вулиці Харкова.jpg| Dosiero:Alexander Wienerberger Holodomor18.jpg| Dosiero:HolodomorUcrania9.jpg| Dosiero:Famine Kharkov 1933.jpg| Dosiero:Alexander Wienerberger Holodomor6.jpg| Dosiero:Alexander Wienerberger Holodomor9.jpg| </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == === En la ukraina === * [https://indonesia.mfa.gov.ua/ua/press-center/photos/1975-golodomorznimki-avstrijsykogo-fotografa-amatora-zobrazhennya-zhertv-miscy-masovih-pohovany-na-okolicyah-kharkova-ta-vimerle-vid-golodu-selo Голодомор - Знімки австрійського фотографа-аматора, зображення жертв, місць масових поховань на околицях Харкова та вимерле від голоду село.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180124084851/http://indonesia.mfa.gov.ua/ua/press-center/photos/1975-golodomorznimki-avstrijsykogo-fotografa-amatora-zobrazhennya-zhertv-miscy-masovih-pohovany-na-okolicyah-kharkova-ta-vimerle-vid-golodu-selo |date=2018-01-24 }} МЗС України * [https://holodomormuseum.org.ua/news-museji/aleksandr-vinerberger-u-spogadakh-donki/ Александр Вінербергер у спогадах доньки.] Національний музей Голодомору-геноциду BBC Україна * [https://www.bbc.com/ukrainian/features-46142055 Це був геноцид: історія британської фотохудожниці, яка ширить пам'ять про Голодомор] * [https://holodomormuseum.org.ua/anons/zustrich-z-praonukoyu-inzhenera-vinerbergera-avtora-unikalnikh-foto-golodomoru/ Зустріч з правнучкою інженера Вінербергера, автора унікальних фото Голодомору.]Національний музей Голодомору-геноциду BBC Україна * [https://www.radiosvoboda.org/a/holodomor-ukraine-1933/25177046.html Український Голодомор очима австрійця.] [[Radio Libera Eŭropo/Radio Libero|Радіо «Свобода»]] * [https://gazeta.ua/articles/history/_lyudi-pomirali-prosto-na-uzbichchyah-zhahittya-golodomoru-ochima-avstrijskogo-inzhenera-vinerbergera/527008 Люди помирали просто на узбіччях - жахіття Голодомору очима австрійського інженера Вінерберґера.] Gazeta.ua * [https://dt.ua/history/lyudi-pravdi-kremlivska-propaganda-i-korisni-idioti-_.html Люди Правди, кремлівська пропаганда і корисні ідіоти.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200530021712/https://dt.ua/history/lyudi-pravdi-kremlivska-propaganda-i-korisni-idioti-_.html |date=2020-05-30 }} Дзеркало тижня * [https://www.radiosvoboda.org/a/nevidomi-photo-holodomoru-inzhenera-winerbergera/30286506.html Невідомі фото Голодомору інженера Вінербергера.] [[Radio Libera Eŭropo/Radio Libero|Радіо «Свобода»]] * [https://www.obozrevatel.com/ukr/society/goduvali-svinej-trupami-opublikovano-nevidomi-ranishe-foto-golodomoru.htm «Годували свиней трупами»: опубліковано невідомі раніше фото Голодомору.] Obozrevatel * [https://www.ukrinform.ua/rubric-society/2824006-golodomor-unikalni-foto-vid-avstrijskogo-inzenera.html Голодомор: унікальні фото від австрійського інженера.] Ukrinform * [https://glavcom.ua/country/society/inozemci-pro-golodomor-unikalni-foto-vid-avstriyskogo-inzhenera-641925.html Іноземці про Голодомор: унікальні фото від австрійського інженера.] Glavcom.ua === En aliaj lingvoj === * [https://holodomormuseum.org.ua/en/archive/holodomor-in-kharkiv-region-photo-by-alexander-wienerberger/ Holodomor in Kharkiv region. Photo by Alexander Wienerberger] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200530015949/https://holodomormuseum.org.ua/en/archive/holodomor-in-kharkiv-region-photo-by-alexander-wienerberger/ |date=2020-05-30 }} * [http://samarajadepearce.files.wordpress.com/2013/05/plain-text-section1.pdf Alexander Wienerberger: His Daughter’s Memories] [retrieved 20.10.2013]. * [http://britishphotohistory.ning.com/profiles/blogs/alexander-wienerberger Alexander Wienerberger] British photographic history * [https://www.rferl.org/a/holodomor-ukraine/25174454.html Ukraine's Holodomor Through An Austrian's Eyes] * [https://www.doew.at/cms/download/dvnt7/jb2015_vogl.pdf Josef Vogl. Alexander Wienerberger&nbsp;— Fotograf des Holodomor. In: Dokumentationsarchiv des österreichischen Widerstandes (Hrsg.), Feindbilder, Wien 2015 (= Jahrbuch 2015), S. 259—272] * [https://www.currenttime.tv/a/golodomor-ukraine-ussr-death-photo/29617091.html Уникальные фото Голодомора в Украине: их тайком снял Александр Винербергер] * [https://fakty.ua/258493-riskuya-popast-v-zastenki-nkvd-moj-praded-fotografiroval-zhertv-golodomora «Рискуя попасть в застенки НКВД, мой прадед фотографировал жертв Голодомора»] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wienerberger, Alexander}} [[Kategorio:Sovetiaj kemiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj kemiistoj]] [[Kategorio:Homoj de Holodomoro]] t8dl1ixaiq5euovouk8955s6dv7ozph Japana Esperanta Librokooperativo 0 678041 9481079 9008099 2026-09-24T11:22:04Z Sj1mor 12103 9481079 wikitext text/x-wiki {{Unua}} '''Japana Esperanta Librokooperativo''' estas eldonejo de [[esperantlingva literaturo]]. Ĝi baziĝas en [[Osako]] respektive en ties antaŭurbo [[Tojonaka]] kaj jam funkcias ekde la [[1950-aj jaroj]]. [[Dosiero:Internacia Korespondado.jpg|Malnova eldonaĵo de Japana Esperanta Librokooperativo|140px|eta]] Inter la publikigaĵoj aparte menciindas: * (1952) Osada Arata, ''Infanoj de l'atombombo'' (ekzistas en 23 tradukoj), geknaboj de Hiroŝimo alvokas. * (1954) Ogura, Toyofumi, [[Kun la Kadavro de l' Edzino|''Kun la Kadavro de l' Edzino'']] pri travivaĵoj en [[Hiroŝima]] (ekzistas en 7 tradukoj) * (1954) ''La Ĉasteco de Japanio''; * (1954) [[Hasegaua Teru]]. ''[[En Ĉinio Batalanta]]''; * (1983) ''Infanoj de Hiroŝimo'' * (1986) [[Konisi Gaku]], ''Promenado en Gramatiko'', gramatiko de Esperanto en la japana * (1988'') Postmilita Japana Antologio'' - kompilis Odagiri Hideo (小田切秀雄), [[Miyamoto Masao]] kaj [[Konisi Gaku]]. * (1989) Krizantemo (Kikusima Kazuko), [[Gvidlibro de Internacia Korespondado por Esperantistoj|''Gvidlibro de Internacia Korespondado por Esperantistoj'']]. * (2021) Vasiri Eroshenko, ''Eroshenko no shiberia monogatari,''113 p., <small>ISBN 9784930785787</small>. Kvar noveloj inspiritaj de la restado de la aŭtoro sur la [[Ĉukĉa Duoninsulo|Ĉukĉa duoninsulo]], tradukis al la japana: [[Takasugi Itirô|Takasuki Itiro]], Toyonaka-sin. * (2023) Jean Jauniaux, ''Percepto de Delvaux'', 24 paĝoj, ISBN 978-4-930785-82-4<ref>(eo) ''[https://katalogo.uea.org/?inf=47 Percepto de Delvaux, La / Delvaux no tikaku, Jean Jauniaux]'', Libroservo de Universala Esperanto-Asocio, 2023</ref>, dulingva novelo (japana-esperanto) pri neatendita evento kiu okazis en la [[Paul Delvaux#Muzeo Paul Delvaux|Muzeo Delvaux]] (en Belgio) fare de grupo de japanaj turistoj<ref>(eo, plurlingve) [https://eo.globalvoices.org/2023/05/13773/?preview_id=13773&preview_nonce=9aa306429f&_thumbnail_id=-1&preview=true Herman Dekeŭnink tradukis la novelon “Perception de Delvaux” (Percepto de Delvaux) al Esperanto]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Global Voices, la 20-an de majo 2023</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[:ja:関西エスペラント連盟|Kansai Esperanto-Federacio]] | japana vikipedio [[Paul Delvaux]] == Eksteraj ligiloj == [http://www.kleg.org/ Oficiala retejo de KLEG] : <nowiki>http://www.kleg.org/</nowiki> - alklaku en la maldekstra marĝeno 販売図書の案内 por trovi la [http://www.kleg.org/pdf/katalogo2020kleg.pdf librokatalogon de KLEG]{{404|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF). [[Kategorio:Japanaj eldonejoj]] [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Japana Esperanta Librokooperativo|Eldonaĵoj de Japana Esperanta Librokooperativo]] im8n5soovu1hzclmxruxmdg2iiebqaj Cazorla 0 681372 9481091 9465161 2026-09-24T11:31:05Z Sj1mor 12103 9481091 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-J|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} [[Dosiero:Alto Guadalquivir.png|eta|maldekstra|250ra|La naŭ municipoj de la komarko ''Sierra de Cazorla'' de Ĥaeno. Cazorla en la centro horizontale grize.]] [[Dosiero:Cazorla - Location.png|eta|maldekstre|250ra|Cazorla en la provinco.]] [[Dosiero:Cazorla 24J 09.jpg|eta|maldekstre|250ra|Cazorla en sia pejzaĝo.]] '''Cazorla''' estas [[urbo]] kaj [[municipo]] de la Aŭtonoma Komunumo [[Andaluzio]], en la [[provinco]] [[Provinco Ĥaeno|Ĥaeno]], sude de [[Hispanio]]. La areo de la municipo estas 305,40 km<sup>2</sup> kie loĝas 7 441 geloĝantoj (2019), do loĝdenso estas 24,93 loĝ./km<sup>2</sup>. == Geografio == Cazorla situas sur la centro de la komarko [[Sierra de Cazorla]] (kies plej grava urbo kaj ĉefurbo ĝi estas) en la sudoriento de la provinco, lime kun [[Chilluévar]], [[La Iruela]], [[Peal de Becerro]], [[Quesada]] kaj [[Santo Tomé]]. Estas sur 823 m de altitudo, en tipa pejzaĝo de olivarbaroj kaj de montaroj de la provinco [[Ĥaeno]]. Ĝi estas sur la deklivoj de la Sierra de Cazorla, en la valo de la rivero Cerezuelo, alfluanto de la [[Gvadalkiviro]]. Krom la ĉefa urba kerno, estas dek disaj [[submunicipo]]j aŭ domaroj. {| class="wikitable sortable" |- style="background:#C0C0C0" ! Domarkernoj ! Loĝantoj ([[2014]])<ref>[http://www.ine.es/nomen2/index.do Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional]</ref> ! Viroj ! Virinoj |- | [[Casas de Estepa]] | align=right | 9 | align=right | 4 | align=right | 5 |- | '''Cazorla''' | align=right | 7344 | align=right | 3531 | align=right | 3813 |- | El Almicerán | align=right | 16 | align=right | 8 | align=right | 8 |- | [[El Molar (Jaén)|El Molar]] | align=right | 240 | align=right | 130 | align=right | 110 |- | El Valle | align=right | 17 | align=right | 10 | align=right | 7 |- | La Ribera | align=right | 33 | align=right | 17 | align=right | 16 |- | Los Peralejos | align=right | 18 | align=right | 9 | align=right | 9 |- | Nava de San Pedro | align=right | 5 | align=right | 4 | align=right | 1 |- | Puente de la Cerrada | align=right | 29 | align=right | 16 | align=right | 13 |- | Vadillo Castril | align=right | 62 | align=right | 34 | align=right | 28 |- | [[Valdecazorla]] | align=right | 39 | align=right | 17 | align=right | 22 |} == Historio == [[Dosiero:Castillo de la Yedra o de las Cuatro Esquinas 2.jpg|eta|maldekstre|240ra|Kastelo de Yedra el la nordo.]] Estas pruvoj de homa okupo jam en la [[Bronzepoko]] kaj poste de romianoj, allogitaj de minoj de [[arĝento]] kaj [[salo]]. En la islama epoko de [[Al Andalus]] estis disaj kampardomoj kaj fortikaĵoj. La Senjorlando de Cazorla estis dum la [[Mezepoko]] grava landlima enklavon, kiel atestas densaa reto de kasteloj kaj fortikaĵoj de la regneto kreita en 1231, per la donaco de la vilaĝo [[Quesada]] kaj ties domaroj fare de [[Fernando la 3-a]] al la episkopo de Toledo. Dum la 16a al la [[18a jarcento]]j okazis sinsekvaj disputoj inter diversaj jurisdikcioj. Dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] Cazorla suferis la sekvojn de la franca okupacio kun la detruo de la preĝejo, kiu ankoraŭ ne rekonstruiĝis. En 1940 oni atingis pinton de super 13 000 loĝantoj; poste venis elmigrado ĝis nunaj iom super 7000. Ekde la [[Hispana Transiro al la Demokratio]] la urbestro estis ĉiam socialisto. == Vizitindaĵoj == [[Dosiero:Cazorla-iglesia-sta-maria4.jpg|eta|250ra|dekstre|Ruinoj de la Preĝejo de Sankta Maria, en la urba kerno de la municipo.]] [[Dosiero:Cazorla 24J 03.jpg|eta|250ra|dekstre|Kastelo de la Yedra.]] [[Dosiero:Parque Natural Sierra de Cazorla Castillo de las Cinco Esquinas.jpg|eta|250ra|dekstre|Kastelo de la Kvin Anguloj el la Natura Parko ''de Cazorla, Segura y Las Villas''.]] * Kastelo de la Yedra: sur la monteto de Salvatierra, de konstruado de kristanoj, sur alia de araba konstruado de la 11a al 13a jarcentoj. Bone konservita, havas interne la ''Museo de Artes y Costumbres Populares del Alto Guadalquivir'', nome pri historio kaj etnologio. * Kastelo de "Cinco Esquinas" (Kvin Anguloj), sur la monteto de Salvatierra, kun turo kvinlatera. * La Fonto de la Ĉenoj: konstruita honore al Filipo la 2-a. * La ruinoj de la Preĝejo de Sankta Maria. [[16a jarcento]]. * La Domo de la Ĉenoj. * Urbodomo kaj Palaco de la Merced de la 16a jarcento. * La Preĝejo de Na. Srino, la Virgulino de Carmen, kaj oklatera turo. * Konvento de Sankta Johano de la ''Penitenciaría'', 16a jarcento. * Antikva Urbodomo. * Preĝejo de Sankta Francisko, 17a jarcento. * Monaĥejo de Montesión. * Palaco de la ''Vicaría'', de la 17a jarcento. * Ermitejo de la Virgulino de la Kapo. * Ermitejo de Sankta Isicio * Ermitejo de Sankta Sebastiano. * Ermitejo de Sankta Mikaelo Arĉianĝelo. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de municipoj de provinco Ĥaeno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cazorla.es Municipo de Cazorla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110702104703/http://cazorla.es/ |date=2011-07-02 }} * [http://www.iaph.es/web/canales/conoce-el-patrimonio/guia-digital/buscador/municipio.jsp?provincia=23&municipio=3523 Kultura heredo de Cazorla en la ''Guía digital del Patrimonio Cultural de Andalucía''] == Notoj == {{Referencoj}} {{Municipoj de Provinco Jaén}} {{Bibliotekoj}} dmxwp3ejgvp2jfuo95rymxkm7cwxd8f AsiaCargo Express 0 682865 9480928 7942334 2026-09-24T01:12:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto flugkompanio | flugkompanio = AsiaCargo Express | bildo = | IATA = 3G <ref>https://www.ch-aviation.com/portal/airline/GSB</ref> | ICAO = CXM | voksignalo = ASIA CARGO | filio_de = | fondita = 2006 (sub nomo Gading Sari Aviation)<ref>https://airlinehistory.co.uk/airline/gading-sari-aviation/</ref> | ĉefsidejo = [[Kuala-Lumpuro]], [[Malajzio]] | ĉefuloj = | naboj = | fokus-urboj = | ofta_fluganto = | alianco = | aviadilaro = | cellokoj = | devizo = | retejo = }} [[Dosiero:Boeing 737-46Q (SF) - Asia Cargo Express (M Radzi Desa).jpg|eta|[[Boeing 737-400F]] surteriĝo en Kuala-Lumpuro]] La entrepreno '''Pos AsiaCargo Express Sdn Bhd''' (sub nomo '''AsiaCargo Express'''; antaŭe estis sciata kiel '''Gading Sari Aviation Services Sdn Bhd''') estas [[Malajzio|malajzia]] ŝarĝa [[flugkompanio]]. == Historio == En novembro 2014, oni kontraktis pri vendi la aviadkompanion Gading Sari Aviation Services (ICAO-kodo - GSB) al la grupo KLAS (KL Airport Services). <ref>https://www.theedgemarkets.com/article/drb-hicom-acquire-gading-sari-aviation-rm72-million</ref> Rezulte, en februaro 2015, la aviadkompanio ŝanĝis sian nomon kaj ICAO-kodon.<ref>https://www.ch-aviation.com/portal/airline/GSR</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.planespotters.net/airline/Gading-Sari-Aviation-Services |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150914042550/http://www.planespotters.net/Airline/Gading-Sari-Aviation-Services |arkivdato=2015-09-14}}</ref><ref>https://www.ch-aviation.com/portal/news/43967-malaysias-gading-sari-rebrands-as-asiacargo-express</ref><ref>https://www.thestar.com.my/business/business-news/2016/07/30/pos-malaysia-dilution-poser</ref> En 2016 [[Pos Malajzio]] akiris la grupo KLAS kune filia aviadkompanio, kies plena nomo ŝanĝiĝis de ''DRB-Hicom Asia Cargo Express'' al ''Pos Asia Cargo Express'' <ref>https://www.posaviation.com.my/corporate-information/milestone/</ref> == Floto == La flugkompania aviadilaro konsistas el unu aviadilo [[Boeing 737|Boeing 737-400F]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1996]] [[Kategorio:Malajziaj flugkompanioj]] [[Kategorio:Transporto en 1996]] fbl8tujqtxf8rmuhwff8r8bi1y0vhir Malaltaĵo 0 683856 9480816 8795282 2026-09-23T15:37:33Z DidCORN 34571 Vidu ankaŭ 9480816 wikitext text/x-wiki [[Dosiero :HalaHu_252312838_fd14e10f7a_o.jpg|eta|<center>Lago Hala (je 4 078 m) en la montaro [[Ĉilian]] (Ĉinio)]] '''Malaltaĵo''' aŭ '''[[depresio]]''' estas [[Terformo|formo]] enprofundigita (konkava) mergiĝanta sub sian ĉirkaŭaĵon. Morfografiaj tipoj de malaltaĵoj estas difinataj ekz. per rilato de longeco al larĝeco de ilia [[fundo]]. La malaltaĵoj povas esti per randaj deklivoj tute fermitaj (ekz. per [[dolino]]j en [[karsto|karstaj regionoj]]). Pend-malaltaĵoj estas malaltaĵoj rilate al ĉirkaŭaj altaĵoj, sed samtempe ili estas altaĵoj rilate al ĉirkaŭaj malaltaĵoj. Pend-malaltaĵoj estas ekz. [[montoselo|seloj]], [[pendvalo]]j, ks. ==Vidu ankaŭ== {{Projektoj}} * [[Baseno]] * [[Fundo pli malsupra ol la marnivelo]] * [[Kaldero]] * [[Profunda submara fosego]] * [[Okcidentaj Eksterkarpataj malaltaĵoj]] * [[Sedimentbaseno]] * [[Valo]] {{Portalo|Geografio}} [[Kategorio:Geomorfologio]] [[Kategorio:Geografia terminologio]] jq342lw8q2cpevd11oxmpbs5hfw8pby Orientaj religioj 0 687332 9481092 8731435 2026-09-24T11:31:09Z Sj1mor 12103 9481092 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Abraham Dharma.png|eta|dekstra|300px|Distribuo de nuntempaj Orientaj religioj (flave), kontraŭ [[Abrahamaj religioj]] (purpure).]] [[Dosiero:Akshardham_Delhi.jpg|eta|dekstra|300px|[[Svaminarajana Akŝardhamo]], [[Nova Delhio]].]] La '''Orientaj religioj''' estas la [[religio]]j kiuj originiĝis en [[Orienta Azio|Orienta]], [[Suda Azio|Suda]] kaj [[Sudorienta Azio]] kaj kiuj montras dissimilaĵojn disde la [[Abrahamaj religioj|Okcidentaj religioj]].<ref>{{Cite book |title=Eastern Religions: Origins, Beliefs, Practices, Holy Texts, Sacred Places |last1=Coogan |first1=Michael David |last2=Narayanan |first2=Vasudha |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2005 |isbn=0195221907 |url=https://archive.org/details/easternreligions00mich }}</ref> Tio inkludas la orientazajn religiojn ([[Ŝintoismo]], [[Korea Ŝamanismo|Sindoismo]], [[Taoismo]] kaj [[Konfuceismo]]), Hindiajn religiojn ([[Hinduismo]], [[Budhismo]], [[Sikismo]] kaj [[Ĝainismo]]) same kiel la [[animismo|animismajn]] indiĝenajn religiojn.<ref>{{Cite book |title=Readings in Eastern Religions|editor-last1=Coward |editor-first1=Harold G.|editor-last2=Neumaier-Dargyay |editor-first2=Eva K. |editor-last3=Neufeldt |editor-first3=Ronald|publisher= Wilfrid Laurier University Press |year=1988 |isbn=0889209553|page=1}}</ref><ref>{{Cite book|title=World Religions: Eastern Traditions, Volume 2|last1=Gurdon Oxtoby|first1=Willard|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1996|isbn=0195407504|url-access=registration|url=https://archive.org/details/worldreligionsea0000unse}}</ref> Tiu Orient-Okcidenta distingo inter religioj, ĝuste kiel ĉe la kultura distingo inter [[Oriento]] kaj [[Okcidento]], kaj la konotacioj kiuj eliras el tio, estas tute ampleksa kaj ne preciza. Krome, la geografia distingo havas malpli da senco en la nuntempa kunteksto de tutmonda [[transkultureco]]. Kvankam multaj [[Okcidenta kulturo|okcidentaj]] observantoj klopodas distingi inter [[Orientaj filozofioj]] kaj religioj, tio estas distingo kiu ne ekzistas en kelkaj orientaj tradicioj.<ref>Morgan (2001). pp. 9-11.</ref> == Hindiaj religioj == [[Dosiero:Gomateswara.jpg|eta|Giganta statuo de la Ĝajna sanktulo Gomatesvara, en [[Karnatako]], suda [[Barato]].]] === Hinduismo === [[Hinduismo]] estas la ĉefa religio en [[Barato]] kaj [[Nepalo]]. La unua signifo de la vorto (uzita de islamanoj) estis la religio de la popolo, kiu loĝas trans la rivero Sindhu aŭ la Induso. Paroli pri "Hinduismo" estas iom kiel paroli pri "Eŭropismo"; la popoloj de Hindio kompreneble havas multajn malsamajn kredojn, same kiel tiuj de Eŭropo. Iuflanke, en Barato oni povas trovi kelkajn pligrandajn sektojn, ekz. [[viŝnuismo]]n aŭ [[ŝivismo]]n. Anoj de unu sekto konsentas la sanktecon de la aliaj kaj eĉ ofte, de aliaj religioj, do ilia rilato ne estas kiel ekzemple la rilato inter [[judismo]] kaj [[kristanismo]]. Aliaflanke, oni ofte aŭdas, ke la fundo de hinduismo estas la [[Vedoj]], la plejfruaj skribaĵoj de Hindio. Nur la sektoj, kiuj akceptas la Vedojn, estas "ortodoksaj". Ekzemploj de ne-ortodoksaj hindaj sektoj estas Budhismo aŭ Ĝajnismo. Laŭ la popola religio de Barato, ankaŭ la epikoj [[Mahabarato]] kaj Ramajano estas sanktaj fontoj de [[hinduismo]], same kiel la [[Puranoj]] (dirakontoj). === Budhismo === [[Budhismo]], ankaŭ konata kiel budaismo, estas unu el la grandaj religioj de la mondo. (Pri ĝiaj kanonaj tekstoj, vidu [[Tripitako]].) La nombron da budhanoj neniu scias - pritaksoj varias inter 200 milionoj kaj unu miliardo. La budhismo estas plimulta religio en Cejlono/[[Srilanko]], kaj en grandaj partoj de orienta, sudorienta kaj centra Azio; budhismaj malplimultoj troveblas en multaj aliaj landoj, orientaj kaj okcidentaj. Budhismo estis fondita de la [[Budho]] (budho Gotamo) el Ŝakjujo, sendependa respublika ŝtato en Hindio (regiono, kiu inkluzivas la nunajn ŝtatojn Barato, Nepalo, Pakistano kaj Bangladeŝo), verŝajne en la 6-a jarcento a.n.e. === Ĝainismo === [[Dosiero:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|350px|eta|dekstra|Sika pilgrimo ĉe la [[Harmandir Sahib|Ora Templo]] (''Harmandir Sahib'') en [[Amricaro]], [[Panĝabo (Barato)|Panĝabo]], [[Barato]].]] [[Ĝajnismo]] aŭ ĝainismo (tradicie konata kiel Jain Dharma, sanskrite: जैन धर्म) estas barata religio, iom pli frua ol la budhismo; tiuj du religioj estas la solaj plu vivantaj el la multaj fruhistoriaj skoloj de la [[ŝramanismo]], kiuj oponis la [[brahmanismo]]n, kiu siavice poste evoluis al la hinduismo. Tiu tamen estis dumtempe influita de la ĝajnismo, precipe pri la ideo de "ne-perforto" (ahimso); kiel ekzemple tiu praktikata de [[Mahatma Gandhi]]. === Sikismo === [[Sikismo]] (laŭ PIV, ankaŭ siĥismo) (panĝabe ਸਿੱਖ, sikkh [sɪkkʰ]) estas unudia religio fondita en la 15-a al la 16-a jarcento en Hindio, nome en la regiono [[Panĝabio]] de la Hinda subkontinento, fare de [[Guru Nanak]] kaj pluprogresis sub la dek sinsekvaj Sikguruoj (el kiuj la dekunua kaj lasta guruo estus la sankta skribaĵo "Guru Granth Sahib". La "Guru Granth Sahib" estas kolekto de la verkoj de la sikguruoj, kiu estis kompilita de la 5-a sikguruo). Ĝi estas la la 5-a al 9-a plej granda [[organizita religio]] en la mondo (depende el la klasigaj konsideroj), kun proksimume 30 milionoj da sekvantoj. La ŝtato de [[Panĝabo]] en Barato estas la nura ŝtato en la mondo kun majoritato de sika loĝantaro. == Orientaziaj religioj == [[Dosiero:Itsukushima_Gate.jpg|eta|260px|dekstra|Torii, Icukuŝima.]] === Taoismo === [[Taoismo]] (daŭismo aŭ taismo) estas religio kiu evoluis el la filozofio de [[Laozio]] (Laozi) kaj [[Ĝuangzio]] (Zhuangzi) kaj sub la influo de popola kulto kaj budhismo. Ĝia ĉefa verko estas la [[Daŭdeĝingo]] (Tao Te Ching). Laŭ taoismo, la plej alta realo kaj celo de la mondo kaj de nia vivo estas la Tao (Dao). Nuntempe taoismo estas religio de 20 milionoj, precipe en [[Tajvano]], estinte severe persekutita sub la komunista reĝimo en Ĉinio mem dum diversaj epokoj. En la Okcidento estas taoismo okcidenta: taoismo, kiu sekvas Laozion kaj Ĝuangzion, sed sen dioj kaj kulto. La taoisma etiko, kiun jam praktikis antikvaj saĝuloj, nun eĉ populariĝas inter streĉplagitaj manaĝistoj. En nia tempo, la plej grava influo de taoismo realiĝas per zen-budhismo ([[zeno]]) (japane: zen; malnov-ĉine dʑjen: mandarine: chán, lit. "meditado"). === Ŝintoismo === '''Ŝintoo''', aŭ pleonasme [[Ŝintoismo]], (japane 神道 shintō) estas unu el la indiĝenaj religioj de Japanio. La nomo signifas "la vojo de la dioj," aŭ pli ĝuste, "la vojo de la kamioj" (la japanaj -tō kaj -dō egalas al la ĉina -tao en taoismo). Oni komencis uzi la nomon nur kiam la budhismo (japane butsu-dō, "la vojo de la Budho") atingis Japanion; ĝis tiam, la religio estis sennoma. La ŝintoon oni povas priskribi kiel formo de [[animismo]]. Grava estas la kulto de naturaj animoj, nomataj kamioj (japane kami) el kiuj tre grava estas la sundiino [[Amaterasu]]. === Konfuceismo === [[Dosiero:Confucius - Project Gutenberg eText 15250.jpg|dekstra|200px|eta|[[Konfuceo]].]] [[Konfuceismo]] estas unu el la tri klasikaj religioj/filozofioj de [[Ĉinio]] - religio en la sama senco kiel la unua sistemo tiel nomita, nome la romia, kiu ĉefe temis ne pri kredo aŭ fido sed pri ritaroj kaj pri obeo al ĉimonda potenco, sed pli ĝuste religio kaj etika/politika mondkoncepto. La konfuceismo do estas grandparte ŝtata ideologio, strikte hierarĥia (male al la taoismo kaj budhismo), kun detalaj reguloj pri la rilato inter superuloj kaj subuloj - estro kaj servisto, edzo kaj edzino (la konfuceismo ne predikas egalecon inter la seksoj), gepatroj kaj gefiloj. Krom en Ĉinio, la konfuceismo havis grandan influon en [[Koreio]], [[Japanio]] kaj [[Vjetnamio]]. En Japanio, ĝi influis ankaŭ la ŝintoismon. === Orientazia Budhismo === === Vjetnamio === [[Vjetnama popolreligio]] estas la plej granda religio en [[Vjetnamio]] kun proksimume 45.3% de la vjetnama populacio kiuj estas rilataj al tiu religio. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * De Bary, William Theodore & Tu, Weiming. Confucianism and Human Rights. Columbia University Press (1998). ISBN 0-231-10936-9. * Fisher, Mary Pat. Living Religions: An Encyclopaedia of the World's Faiths. I.B. Tauris (1997). ISBN 1-86064-148-2. * Flood, Gavin D. An Introduction to Hinduism. Cambridge University Press (1996). ISBN 0-521-43304-5. * Huang, Siu-chi. Essentials of Neo-Confucianism: Eight Major Philosophers of the Song and Ming Periods. Greenwood Press (1999). ISBN 0-313-26449-X. * Leaman, Oliver. Key Concepts in Eastern Philosophy. Routledge (1999). ISBN 0-415-17362-0. * LaFargue, Michael. Tao and Method: A Reasoned Approach to the Tao Te Ching. SUNY Press (1994). ISBN 0-7914-1601-1. * Markham, Ian S. & Ruparell, Tinu. Encountering Religion: an introduction to the religions of the world. Blackwell Publishing (2001). ISBN 0-631-20674-4. * Maspero, Henri. Translated by Frank A. Kierman, Jr. Taoism and Chinese Religion. University of Massachusetts (1981). * Morgan, Diane. The Best Guide to Eastern Philosophy and Religion. St. Martin's Griffin (2001). ISBN 1-58063-197-5. * Ono, Sakyo. Shinto: The Kami Way. Tuttle Publishing (2004). ISBN 0-8048-3557-8. * Pilgrim, Richard B. Buddhism and the Arts of Japan. Columbia University Press (1999). ISBN 0-231-11347-1. * Rausch, Thomas P. & Chapple, Christopher Key. The College Student's Introduction to Theology. Liturgical Press (1993). ISBN 0-8146-5841-5. * Segal, Robert Alan. The Blackwell Companion to the Study of Religion. Blackwell Publishing (2006). ISBN 0-631-23216-8. * Sharot, Stephen. A Comparative Sociology of World Religions: virtuosos, priests, and popular religion. NYU Press (2001). ISBN 0-8147-9805-5. * Slingerland, Edward Gilman. Effortless Action: Wu-Wei as Conceptual Metaphor and Spiritual Ideal in Early China. Oxford University Press (2003). ISBN 0-19-513899-6. * Smart, Ninian. World Philosophies. Routledge UK (2000). ISBN 0-415-22852-2. * Swami Bhaskarananda. The Essentials of Hinduism. Viveka Press (1994). ISBN 1-884852-02-5. * Weightman, Simon. Hinnells, John (ed). Handbook of Living Religions. Penguin Books (1997). ISBN 0-14-051480-5. * Yao, Xinzhong. An Introduction to Confucianism. Cambridge University Press (2000). ISBN 0-521-64430-5. * York, Michael. Pagan Theology: Paganism as a World Religion. NYU Press (2005). ISBN 0-8147-9708-3. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Religio en Azio| ]] [[Kategorio:Kompara religio]] 8q8wl3szvb9r2zkeoke7r3dymbdwv23 Bengala vulpo 0 692775 9480998 7978677 2026-09-24T08:40:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480998 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bengala vulpo |dosiero = Black tailed fox (Bengal Fox) at Desert NP (cropped).jpg |dosiero larĝo = 300 px |priskribo de dosiero = Bengala vulpo en la Dezerta Nacia Parko, [[Jaisalmer]], [[Barato]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = besto |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Karnovoro]]j ''Carnivora'' |familio = [[Kanisedoj]] ''Canidae'' |genro = [[Vulpes|Vulpo]]j ''[[Vulpes]]'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn">Jhala, Y.V. (2016). [https://www.iucnredlist.org/species/23049/81069636 "Vulpes bengalensis".] [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj]]. 2016: e.T23049A81069636. Datumara indiko por ĉi tiu specio enhavas klarigon kial konservado de ĉi tiu specio estas malplej zorgiga</ref> |tendenco = stabila |dunomo = ''Vulpes bengalensis'' |dunomo aŭtoritato = [[George Shaw|Shaw]], 1800 |mapo de vivoteritorioj = Vulpes-bengalensis-map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] |sinonimo = ''Canis kokree''<br />''Canis rufescens''<br />''Canis indicus''<br />''Vulpes xanthura'' |vikispecio = Vulpes bengalensis |komunejo = Vulpes bengalensis }} La '''Bengala vulpo''' (''Vulpes bengalensis''), konata ankaŭ kiel Hindia vulpo, estas [[vulpo]] endemia de la [[Hindia subkontinento]] kiu troviĝas el [[Himalajo]] kaj [[Terajo]] de [[Nepalo]] tra [[Suda Barato]]<ref>Vanak, A.T. (2005). [https://www.canids.org/canidnews/8/Indian_fox_in_southern_India.pdf "Distribution and status of the Indian fox Vulpes bengalensis in southern India" (PDF).] Canid News. 8 (1). Alirita la 28an de majo 2020.</ref> kaj el suda kaj orienta [[Pakistano]] al orienta [[Barato]] kaj sudorienta [[Bangladeŝo]].<ref name=mamspec>Gompper, ME & A.T. Vanak (2006). [http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i1545-1410-795-1-1.pdf "Vulpes bengalensis" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100621050643/http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i1545-1410-795-1-1.pdf |date=2010-06-21 }} Mammalian Species. 795: 1–5. doi:10.1644/795.1.</ref><ref>Wozencraft, W.C. (2005). [https://books.google.es/books?id=JgAMbNSt8ikC&pg=PA532&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Order Carnivora".] In Wilson, D.E.; Reeder, D.M (eds.). [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000866 Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3ra eld.).] Johns Hopkins University Press. pp. 532–628. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.</ref><ref>Mivart, St George (1890). [https://archive.org/stream/dogsjackalswolve00mivarich#page/128/mode/2up "Dogs, jackals, wolves and foxes: A monograph of the Canidae".] R H Porter, London: 126–131.</ref> == Aspekto == [[Dosiero:VulpesBengalensisFBI.jpg|eta|maldekstra|Kranio.]] ''Vulpes bengalensis'' estas relative malgranda vulpo kun longeca muzelo, longaj, pintecaj oreloj kaj arbusteca [[vosto]] longa pli ol duono de la longo de kapo kaj korpo. Ties dorsa [[felo]] estas tre varia, sed ĉefe griza kaj pli pala ventre; ties kruroj tendencas esti brunecaj aŭ ruĝecaj. Ties korpo estas pli fajna ol tiu de ''[[Vulpes vulpes]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Mammals of India|familia nomo=Menon|persona nomo=Vivek|jaro=2009|serio=Princeton Field Guides|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=978-0-691-14067-4}}</ref> La vosto estas arbusteca kun elstara nigra pinto kiu distingas ĝin el ''V. vulpes''. La dorso de la oreloj estas malhelbrunaj kun nigra bordo. Ties naztrua areo estas nuda kaj la [[lipo]]j estas nigraj, kun malgrandaj nigraj hararmakuloj en la supra parto de la [[muzelo]] antaŭ la okuloj. La oreloj havas la saman koloron kiel la nuko aŭ eble pli malhela, sed ne havas malhelan makulon kiel ĉe ''V. vulpes''. Etenda variado en mantelkoloro ekzistas en populacioj kaj sezone ene de populacioj, sed ĝenerale varias el griza al palbruna. La longo de kapo plus korpo estas 46&nbsp;cm, kun 25&nbsp;cm longa vosto. Tipa pezo estas 2.3 to 4.1&nbsp;kg.<ref name=mamspec/> La genro ''Vulpes'' povas esti separata el ''Canis'' kaj ''Cuon'' en la hindia mondoregiono per la ebeneca frunto inter la postorbitaj procezoj kaj ne ŝvelebla per aerĉeloj. La procezoj mem estas iom konkavaj kun elstara antaŭa bordo (konvekse rondoforma en aliaj kanisedoj). La hundodentoj estas pli longaj.<ref>{{Cite journal|author=Pocock RI |year=1937|title= The foxes of British India |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=39|issue=1|pages=36–57}}</ref> [[Dosiero:Indian Fox 2 at Rajkot.jpg|maldekstra|eta|Bengala vulpo en Rajkot.]] [[Dosiero:Bengal Fox Pup.jpg|eta|2-3 semajn-aĝa vulpido en marĉo de la [[Distrikto Kutĉ]]; notu la nigran vostopinton.]] == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Indian Fox at Little Rann of Kutch.jpg|eta|Vulpino ĉe la vulpejo en marĉo de la [[Distrikto Kutĉ]].]] [[Dosiero:Indian Fox in a Grassland.jpg|eta|Masklo de Bengala vulpo.]] La Bengala vulpo estas distribuata tra multo de la [[Hindia subkontinento]] kun la escepto de malsekaj arbaroj kaj la ekstrema arida zono. Ties teritorio limas kun [[Himalajo]] kaj la valo de la rivero [[Induso]]. Ties preferata habitato estas malalta malferma [[herbejo]], arbustejo aŭ dornarbaro. Ŝajne evitas deklivan terenon kaj altan herbejon.<ref name=mamspec/> Ĝi estis konsiderata habitata [[Ĝeneralistaj kaj specialistaj specioj|ĝeneralisto]], sed ĝi montras fortan preferon por duonaridaj, malaltaj herbejaj habitatoj je multaj skaloj.<ref>{{Cite journal|author1=Vanak, A.T. |author2=Gompper, M. E. |lastauthoramp=yes |year=2010| title=Multiscale resource selection and spatial ecology of the Indian fox in a human-dominated dry grassland ecosystem| journal= Journal of Zoology|volume=281|issue=2|pages=140–148|doi=10.1111/j.1469-7998.2010.00690.x}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == La Bengala vulpo estas ĉefe [[Krepuskulo|krepuskema]] en sia kutimaro. Dum la varmo de la tago, ili kaŝiĝas inter vegetaĵaro aŭ en subteraj vulpejoj kiujn ili elfosas. Tiuj vulpejoj estas grandaj kaj kompleksaj kun multaj ĉambroj kaj fuĝejoj. Ili estas foje vidataj bojantaj sur elstarejo ĉe sunapero aŭ sunsubiro.<ref name=ajtj/> En kaptiveco, la vivodaŭro estas de ĉirkaŭ 6 ĝis 8 jaroj.<ref name=mamspec/> === Dieto === La Bengala vulpo manĝas [[rodulo]]jn, [[reptilio]]jn, [[krabo]]jn, [[termito]]jn, insektojn, malgrandajn [[birdo]]jn kaj fruktojn.<ref>{{Cite journal|vauthors=Vanak AT, Gompper ME|lastauthoramp=yes |year=2009|title= Dietary niche separation between sympatric free-ranging dogs and Indian foxes in central India|journal= J. Mammal.|volume= 90|issue=5|pages=1058–1065|doi=10.1644/09-mamm-a-107.1|doi-access=free}}</ref> Fekaĵoj de junuloj ŝajne montras, ke ili manĝas ĉefe rodulojn<ref>{{Cite journal|author1=Manakadan, R |author2=A R Rahmani |lastauthoramp=yes |year=2000|title=Population and ecology of the Indian fox ''Vulpes bengalensis'' at Rollapadu wildlife sanctuary, Andhra Pradesh, India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=97|issue=1|pages=3–14}}</ref> sed estas ankaŭ oportunemaj manĝantoj.<ref name=ajtj>{{Cite journal|author=Johnsingh, A.J.T. |year=1978|title= Some aspects of the ecology and behaviour of the Indian fox ''Vulpes bengalensis'' Shaw.|journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=75|pages=397–405}}</ref> [[Dosiero:Indian Fox in Siruguppa .jpg|eta|Bengala vulpo.]] === Komunikado === La Bengala vulpo faras ampleksan gamon de voĉo. Klakokrio estas la plej ofta alvoko. Ili ankaŭ graŭlas, ĝemas kaj bojas. La Bengala vulpo ŝajne ne havas fekejan kutimaron, trajto vidita en kelkaj sociaj kanisedoj, en kiuj ĉiuj membroj fekas je specifaj lokoj.<ref name=ajtj/> Ili povas esti aŭditaj hurlantaj nokte en grupoj. === Reproduktado === La Bengala vulpo formas paron kiu povas daŭri vivodaŭron, sed oni scias, ke okazas ankaŭ ekster-para kopulado. Tra plej el sia teritorio, la pariĝada sezono startas en aŭtuno (kutime oktobro–novembro) kaj post gravedperiodo de ĉirkaŭ 50–60 tagoj, naskiĝas du ĝis kvar vulpidoj en trunesto. Ambaŭ gepatroj partoprenas en idozorgado. La idoj estas tute formamnutrigitaj ĉirkaŭ 3–4 monatojn post la apero ekster la nestotruo. Idomortindico estas alta dum la unuaj kelkaj monatoj.<ref>{{Cite journal|author1=Vanak, A.T. |author2=Gompper, M.E. |lastauthoramp=yes |year=2007|title= Effectiveness of non-invasive techniques for surveying activity and habitat use of the Bengal fox ''Vulpes bengalensis'' in southern India|journal=Wildlife Biology |volume=13|pages=219–224|doi=10.2981/0909-6396(2007)13[219:eontfs]2.0.co;2}}</ref> Vulpidoj foje estas zorgataj de multaj inoj.<ref name=ajtj/> Dum la tago, ili tendencas ripozi inter arbustoj, escepte en somero kiam ili ripozas ene de nestotruoj. == Notoj == {{Portalo|Zoologio}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20110104140738/http://www.canids.org/species/Vulpes_bengalensis.htm IUCN/SSC Canid Specialist Group: Bengal Fox] * [http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/144.shtml BBC - Science & Nature - Wildfacts - Indian fox, Bengala vulpo] * [https://web.archive.org/web/20110104150901/http://www.canids.org/species/Indian_fox.pdf Statuso de Hindia vulpo] {{Karnomanĝuloj|Ca.}} [[Kategorio:Vulpoj]] [[Kategorio:Holarktisa faŭno]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj]] [[Kategorio:Mamuloj de Barato|Bengala vulpo]] [[Kategorio:Mamuloj de Pakistano|Bengala vulpo]] [[Kategorio:Faŭno de Nepalo|Bengala vulpo]] [[Kategorio:Faŭno de Bangladeŝo|Bengala vulpo]] 8naw6ikjgysox18grwd0sae6b8kyxrj Antal Albely 0 696864 9480881 8275651 2026-09-23T19:57:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480881 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Antal Albely |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |loko de naskiĝo = [[Varaždin|Varasd]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstria Imperio]]) |loko de morto = [[Bratislavo|Pozsony]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]]) |naskonomo = }} '''[[Antonio|Antal]] Albely''' [albeli], [[kroate]] '''Antun Ferdinand Albely,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete '''Albely Antal Ferdinánd''' estis [[Hungario|hungaria]] aŭ hungara-kroata altlerneja [[instruisto]]. Liaj familiaj nomvariantoj estis ''Albélij, Albelly''. Antal Albely<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM40035/3092812d-08bc-4439-8252-db22403a5a13/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|9|novembro|1794}} (laŭ aliaj fontoj la {{daton|22|januaro|1794}}) en [[Varaždin|Varasd]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstria Imperio]], nuntempa [[Varaždin]] en [[Kroatio]]), li mortis la {{daton|1|februaro|1875}} en [[Bratislavo|Pozsony]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Bratislavo]] en [[Slovakio]]). == Biografio == Antal Albely lernis en sia naskiĝurbo kaj [[Zagrebo]], poste li akiris juran [[diplomo]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]] en [[1823]]. Samtempe li instruis la grekan lingvon (1819-1825) en la Reĝa Akademio en Zagrebo kaj estis anstataŭanta instruisto pri juro (1826–1827). Li instruis inter [[1829]]–[[1834]] en jura akademio de [[Győr]], inter 1835-1847 en simila akademio en Pozsony, poste li pensiuliĝis. == Elektitaj kontribuoj == * ''Encyclopaedia in juridico-politicum studium introductio quam Jaurini 1829. cum praelectionum suarum exordio servavit.'' (latine, 1830) * ''Philosophiae juris praecognita'' (latine, 1831) * ''A lélek halhatatlanságáról'' (hungare, 1836) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/a/a00169.htm hungarlingva biografio] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00153.htm hungarlingva biografio] * [https://web.archive.org/web/20200715044043/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=1378 kroatlingva biografio] * [https://proleksis.lzmk.hr/7652/ kroatlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200714180119/https://proleksis.lzmk.hr/7652/ |date=2020-07-14 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Albely Antal}} [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungariaj kroatoj]] ieyj6fynt9chhhiyiry75fhuit35xjj Mikaelo la 8-a (Bizancio) 0 702206 9481100 9319422 2026-09-24T11:35:26Z Sj1mor 12103 9481100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo =[[1223]] }} '''Mikaelo la 8-a Palajologo''' (en [[greka]]: Μιχαὴλ Η΄ Παλαιολόγος, latinigite: Mikhaēl VIII Palaiologos; 1223 – 11a de decembro 1282) regis kiel kun-imperiestro de la [[Nicea imperio]] de 1259 ĝis 1261, kaj kiel [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|Bizanca Imperiestro]] de 1261 ĝis sia morto. Mikaelo la 8-a estis la fondinto de la [[Palaiologidoj|Palajologa dinastio]] kiu estos reganta en la [[Bizanca imperio]] ĝis la definitiva [[Falo de Konstantinopolo]] en 1453, tio estas la plej longdaŭra [[dinastio]] kaj de la bizanca kaj de la romia imperioj. Li rekuperis [[Konstantinopolo]]n el la [[Latina imperio]] en la 25-a de julio 1261<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/History_of_the_Christian_Church_Volume_I/v5CV_-6BGFgC?hl=en&gbpv=1&dq=Church+History+Vol+IV+Hergenr%C3%B6ther&pg=PT302&printsec=frontcover History of the Christian Church]</ref> kaj transformis la Nicean imperion en restaŭrita Bizanca Imperio.<ref> Bartusis, Mark C. (1a de januaro 1997). [https://books.google.es/books?id=rUs-hHd89xAC&source=gbs_navlinks_s&redir_esc=y The Late Byzantine Army.] University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0812216202. </ref> == Regado == [[Dosiero:Michael VIII Palaiologos - National Library of Russia, gr. 118 - f. 22r.jpg|eta|maldekstre|Mikaelo la 8-a.]] Dum lia regado konsiderinde rekuperiĝis la bizanca povo, partikulare la bizancaj armeoj kaj ŝiparo (ĝis 80 ŝipoj). Tio inkludis ankaŭ la rekonstruadon de la urbo Konstantinopolo, kaj la pliigon de ties loĝantaro kiu duobliĝis ĝis 70 000 loĝantoj.<ref name="Michael VIII" /> Li reestablis la Universitaton de Konstantinopolo, kio kondukis al tio kio estas konsiderita Paleologa Renaskiĝo inter la 13a kaj la 15a jarcentoj.<ref name="Michael VIII" /> En tiu epoko la fokuso de la bizanca militista povo translokiĝis al [[Balkanio]], ĉefe kontraŭ la [[Bulgaroj]], kio lasis la landlimon de Anatolio neatentita.<ref name="Michael VIII" > Geanakoplos, Deno John. [https://web.archive.org/web/20180722233027/https://www.britannica.com/biography/Michael-VIII-Palaeologus "Michael VIII Palaeologus".] [[Encyclopedia Britannica]]. Arkivita el la originalo en la 22a de julio 2018. Alirita la 25an de septembro 2020. </ref> Liaj posteuloj ne povos solvi tiun malakuratecon, kaj la Arsenida disigo kaj du enlandaj militoj (1321–1328 kaj 1341–1347) [[subfoso|subfosos]] pluajn klopodojn por la teritoria plifirmigo kaj rekupero, kio elĉerpis la forton, ekonomion kaj rimedojn de la imperio. Konstantaj konfliktoj inter la sukcedantaj ŝtatoj kiel la imperioj de [[Tesaloniko]], [[Trebizonda imperio|Trebizondo]], [[Epiro]] kaj [[Serbio]] rezultis en permanenta fragmentado de iama bizanca teritorio kaj oportuno por pliiĝantaj sukcesaj konkeroj de etendaj teritorioj fare de post-[[Selĝukoj|Selĝukaj]] [[Anatolio|Anatoliaj bejlandoj]], ĉefe tiu de [[Osman la 1-a|Osmano]], poste nomita la [[Otomana Imperio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Geanakoplos, Deno John (1959). [https://books.google.es/books?id=MPscAAAAYAAJ&redir_esc=y Emperor Michael Palaeologus and the West, 1258–1282: A Study in Byzantine-Latin Relations.] Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. OCLC 1011763434. * Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Michael_(emperors) "Michael (emperors)".] [[Encyclopædia Britannica]]. 18 (11a eld.). Cambridge University Press. pp. 359–360. * Nicol, Donald M. (1993). [https://books.google.es/books?id=y2d6OHLqwEsC&redir_esc=y The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 (dua eld.).] Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-43991-6. * Talbot, Alice-Mary (1992). "Empress Theodora Palaiologina, Wife of Michael VIII". Dumbarton Oaks Papers. Washington, D.C. 46: 295–303. JSTOR 1291662. * Trapp, Erich; Beyer, Hans-Veit; Walther, Rainer; Sturm-Schnabl, Katja; Kislinger, Ewald; Leontiadis, Ioannis; Kaplaneres, Sokrates (1976–1996). Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit. Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 3-7001-3003-1. * Charanis, Peter. "The Jews in the Byzantine Empire under the First Palaeologi." Speculum, 22 (1947), 75–77. * Harris, Jonathan, Byzantium and the Crusades (Bloomsbury, 2a eld., 2014). ISBN 978-1-78093-767-0 * Heath, Ian, Byzantine Armies, AD 1118–1461 (Osprey Publishing, 1995). ISBN 1-85532-347-8 * Oxford Dictionary of Byzantium (Oxford University Press, 1991) * Vannier, J-F. Les premiers Paléologues (Etudes prosopographiques), 1989 {{Romiaj imperiestroj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio]] [[Kategorio:Registaro de la Bizanca imperio]] [[Kategorio:Kristanaj monarkoj]] 14j918u7yb40e23i5at2c14lgv22w0e Azia Infrastrukturinvesta Banko 0 704810 9480963 8474538 2026-09-24T03:43:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CN-BJ |situo sur mapo= |zomo=13 }} [[Dosiero:Stone with the name of AIIB, Jul 2019.jpg|eta|Nomŝildo de AIIB en ties tutmonda sidejo en [[Pekino]].]] La '''Azia Infrastrukturinvesta Banko''', oficiale {{lang-en|'''Asian Infrastructure Investment Bank'''}} (akronime '''AIIB''') estas multflanka por disvolvigo [[banko]] kiu celas plibonigi ekonomiajn kaj sociajn rezultojn en [[Azio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.aiib.org/en/about-aiib/index.html|titolo=AIIB: Who We Are|alirdato=21a de aŭgusto 2020}}</ref> La banko nune havas 103 membrojn kaj 21 eble estontajn membrojn el la tuta mondo.<ref name=members>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.aiib.org/en/about-aiib/governance/members-of-bank/index.html|titolo=Members and Prospective Members of the Bank|alirdato=6a de aŭgusto 2019|verko=AIIB}}</ref> La banko ekfunkciis post la interkonsento ekvalidis la 25an de decembro [[2015]], post ratifoj estis ricevitaj el 10 membroj ŝtatoj kiuj tenis totalan nombron de 50% el la dekomencaj subskriboj de la Rajtigita Kapitalaro.<ref name=AOAtext >[https://web.archive.org/web/20150714044746/http://www.aiibank.org/uploadfile/2015/0629/20150629094900288.pdf "Asian Infrastructure Investment Bank – Articles of Agreement" (PDF).] Asian Infrastructure Investment Bank. Arkivita el la originalo (PDF) en la 14a de julio 2015. Alirita la 10an de oktobro 2020.</ref> La [[Unuiĝintaj Nacioj]] konsideris la lanĉon de la AIIB kiel potencialo por "pliigo de la financado por eltenebla disvolvigo"<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/wesp_archive/2015wesp-ch3-en.pdf|titolo=World Economic Situation and Prospects 2015|alirdato=21a de julio 2015|verko=[[United Nations]]}}</ref> and to improve the global economic governance.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.un.org/esa/ffd/economicgovernance/|titolo=Global Economic Governance|alirdato=29a de marto 2015|aŭtoro=United Nations Financing for Development Office}}</ref> La startokapitalo de la banko estis 100 mil milionoj da usonaj dolaroj, ekvivalento al du trionoj de la kapitalo de la [[Banko por Azia Disvolviĝo]] kaj ĉirkaŭ duono de la kapitalo de la [[Monda Banko]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2014/11/economist-explains-6|titolo=The Economist explains|dato=11a de novembro 2014|gazeto=The Economist}}</ref> La banko estis proponita de [[Ĉinio]] en 2013<ref>{{cite news|title = China says new bank to complement existing institutions|url = https://www.washingtonpost.com/business/china-says-new-bank-to-complement-existing-institutions/2015/03/21/5a881afa-cfca-11e4-8730-4f473416e759_story.html|newspaper = The Washington Post|date = 21a de marto 2015|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2020-10-10|arkivurl = https://web.archive.org/web/20150521012359/http://www.washingtonpost.com/business/china-says-new-bank-to-complement-existing-institutions/2015/03/21/5a881afa-cfca-11e4-8730-4f473416e759_story.html|arkivdato = 2015-05-21}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150521012359/http://www.washingtonpost.com/business/china-says-new-bank-to-complement-existing-institutions/2015/03/21/5a881afa-cfca-11e4-8730-4f473416e759_story.html |date=2015-05-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.washingtonpost.com/business/china-says-new-bank-to-complement-existing-institutions/2015/03/21/5a881afa-cfca-11e4-8730-4f473416e759_story.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150521012359/http://www.washingtonpost.com/business/china-says-new-bank-to-complement-existing-institutions/2015/03/21/5a881afa-cfca-11e4-8730-4f473416e759_story.html |arkivdato=2015-05-21 }}</ref> kaj la iniciato estis lanĉita en ceremonio en [[Pekino]] en oktobro 2014.<ref>{{cite news|title = Three major nations absent as China launches World Bank rival in Asia|url = https://www.reuters.com/article/2014/11/05/us-china-aiib-idUSKCN0ID08U20141105|agency = Reuters|date = 5a de novembro 2014|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2020-10-10|arkivurl = https://web.archive.org/web/20151011135931/http://www.reuters.com/article/2014/11/05/us-china-aiib-idUSKCN0ID08U20141105|arkivdato = 2015-10-11}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151011135931/http://www.reuters.com/article/2014/11/05/us-china-aiib-idUSKCN0ID08U20141105 |date=2015-10-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reuters.com/article/2014/11/05/us-china-aiib-idUSKCN0ID08U20141105 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151011135931/http://www.reuters.com/article/2014/11/05/us-china-aiib-idUSKCN0ID08U20141105 |arkivdato=2015-10-11 }}</ref> Ĝi ricevis la plej altajn kredittaksojn fare de la tri plej grandaj taksagentejoj en la mondo, kaj estas konsiderata eventuala rivalo por la [[Monda Banko]] kaj por la [[Internacia Monfonduso|IMF]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://gbtimes.com/aiib-looks-to-attract-private-financing-for-projects|titolo=AIIB looks to attract private financing for projects|verkaĵo=GBTIMES}} {{Citaĵo el la reto |url=https://gbtimes.com/aiib-looks-to-attract-private-financing-for-projects |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180817055831/https://gbtimes.com/aiib-looks-to-attract-private-financing-for-projects |arkivdato=2018-08-17 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=The growing membership of a China-led development bank challenges the IMF-World Bank orthodoxy |url=https://qz.com/1273424/kenya-joins-china-led-asian-infrastructure-investment-bank-aiib/ |work=Quartz}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.aiib.org/}} * [https://web.archive.org/web/20161019023403/http://i.cfr.org/content/publications/attachments/20150629094900288.pdf Articles of Agreement of the Bank], kaj [http://www.aiibank.org/uploadfile/2015/0629/20150629094936699.pdf Report on the Articles] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150714044753/http://www.aiibank.org/uploadfile/2015/0629/20150629094936699.pdf |date=2015-07-14 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internaciaj financaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Ekonomio de Azio]] [[Kategorio:Ekonomio de Ĉinio]] [[Kategorio:Bankoj]] k6hoxyurihlczspz4o8eayqaayccd9t Listo de instruistoj en Kalvinana Universitato Gáspár Károli 0 709379 9481053 9478063 2026-09-24T10:39:13Z Crosstor 3176 /* R */ 9481053 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj akademia kaj altlerneja periodoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Géza Arday]] == B == * [[Emőke Bagdy]] * [[Lajos Bakos]] * [[Zelka Baktay]] * [[Mór Ballagi]] * [[Benő Békefi]] * [[Gyula Belényi]] * [[Viktor Bérces]] * [[Zoltán Bertha]] * [[Péter Bihari]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[László Bogár]] * [[Zalán Bognár]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Géza Boross (pastro)]] * [[Béla Buda]] == C == * [[Márta Csabai]] * [[Sándor Csekey]] * [[Mózes Csoma]] * [[Zsigmond Csoma]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == D == * [[József Dusnoki]] == E == * [[István Erdélyi (arkeologo)]] == F == * [[József Farkas (teologo)]] * [[Bence Fehér]] * [[Margit Földesi]] * [[Réka Földváryné Kiss]] * [[Imre Forgács]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[László Gálffy]] * [[Nóra Gózonné Etényi]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] == H == * [[Jonatán Haberern]] * [[Judit Hammerstein]] * [[Róbert Hermann]] * [[János Hóvári]] == K == * [[László Kelecsényi]] * [[Anna Kende]] * [[Béla Kenessey]] * [[Miklós Kengyel]] * [[Mihály Komóczi]] * [[Albert Kovács (teologo)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[János István Kováts]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Ferenc Kulin]] == L == * [[Sándor Ladányi]] * [[Irén Lovász]] == M == * [[Béla Makkai]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Gábor Máthé]] * [[Aladár Molnár]] == N == * [[Péter Nemeshegyi]] * [[Balázs Nyilasy]] == O == * [[József Ö. Kovács]] * [[András Osztovits]] == P == * [[József Pacskovszky]] * [[István Pap (Bilkei)]] * [[Károly Papp (pastro)]] * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Elek Petri]] * [[Éva Petrőczi]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Ferenc Pollmann]] * [[László Pólos]] * [[Imre Pozsgay]] * [[Pál Pruzsinszky]] == R == * [[Zsuzsa Radnóti]] * [[Ernő Raffay]] * [[Beatrix F. Romhányi]] == S == * [[Jenő Sebestyén]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Sándor Szakály]] * [[Rezső Szíj]] * [[Alex Szilasi]] * [[Farkas Szőts]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[András Tatai]] * [[Zsolt Tokaji]] * '''[[Pál Török (episkopo)]]''' * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] == U == * [[Júlia Ungár]] == V == * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Péter Vámos]] * [[András Vargha]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[János Victor]] * [[Judit Vihar]] * [[Sándor Virágh]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua}} [[Kategorio:Listoj]] 11n22uu4l48l2nbogmj7miau3ulrohr Traktato pri abolo de nukleaj armiloj 0 710574 9480896 9424373 2026-09-23T21:00:36Z LilyKitty 25129 de subskribo de Gabono 9480896 wikitext text/x-wiki La '''Traktato pri Abolo de [[Nuklea armilo|Nukleaj Armiloj]]''' ([[Angla lingvo|angle]]: ''Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons'' (TPNW) aŭ ''Nuclear Weapon Ban Treaty'') estas la unua laŭleĝe deviga internacia traktato malpermesanta nukleajn armilojn, kun la celo de totala forigo de ĉi tiuj armiloj. La konvencio estis subskribita la [[7-an de julio]] [[2017]] kaj ekvalidis la [[22-an de januaro]] [[2021]], 90 tagojn post sia 50-a [[Ratifo|ratifo]], fare de [[Honduro]], la [[24-an de oktobro]] [[2020]]<ref>(en) (en) ''[https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status Signature and ratification status]'', [[ICANN]], la 27-an de oktobro 2020, [https://web.archive.org/web/20201027102726/https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status arkivita] la 27-an de oktobro 2020.</ref>. Por tiuj landoj, kiuj subskribis la traktaton, sed ne posedas nukleajn armilojn, la traktato malpermesas la disvolviĝon, testadon, produktadon, stokadon, instalon, transdonon, uzadon kaj minacon de uzado de nukleaj armiloj. Por ŝtatoj kun nukleaj armiloj, la traktato provizas limigitan kadron por intertraktadoj kondukantaj al la kontrolebla kaj neinversigebla forigo de la programo pri nukleaj armiloj. == Ekesto == La [[23-an de decembro]] [[2016]] la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] establis intertraktan mandaton kun du kunsidoj, de la 27-a ĝis la 31-a de marto kaj de la 15-a de junio ĝis la 7-a de julio 2017<ref>(en) ''[https://www.un.org/disarmament/tpnw/index.html Treaty adopted on 7 July 2017]'', Unuiĝintaj Nacioj, [https://web.archive.org/web/20201026144304/https://www.un.org/disarmament/tpnw/index.html arkivita] la 26-an de oktobro 2020.</ref>. Poste kaj samjare la [[Nobel-premio pri paco]] estis aljuĝita al [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|ICAN]] (International Campaign to Abolish Nuclear Weapons, Internacia Kampanjo por aboli nukleajn armilojn). La traktato estis aprobita la 7-an de julio kun 122 por, 1 kontraŭ ([[Nederlando]]) kaj 1 oficiala sindeteno ([[Singapuro]]). 69 landoj ne voĉdonis, inkluzive ĉiujn [[Listo de ŝtatoj kun nukleaj armiloj|nukleajn potencojn]] kaj ĉiujn [[NATO|NATO-membrojn]] krom Nederlando<ref>(en) ''[https://www.icanw.org/campaign-news/un-general-assembly-approves-historic-resolution UN General Assembly approves historic resolution]'', [[ICANN]], la 23-an de decembro 2016, [https://web.archive.org/web/20201011121241/https://www.icanw.org/campaign-news/un-general-assembly-approves-historic-resolution arkivita] la 11-an de oktobro 2020.</ref>. Nederlando prezentis tri kialojn de sia opozicia voĉo: * la devigoj rilate al la traktato malkongruas kun tiuj de la NATO-landoj, * la traktato provizas neniujn kontrolojn sur la [[vetarmado]], kaj * la traktato reprezentas danĝeron por la [[Traktato kontraŭ pliigo de atomarmiloj]] <ref><abbr>(en)</abbr> Ekaterina Shirobokova, ''The Netherlands and the prohibition of nuclear weapons'', The Nonproliferation Review, <abbr>vol.</abbr> 25, <abbr>n-roj</abbr> 1-2,‎ 2018 <small>(DOI 10.1080/10736700.2018.1487600)</small></ref>. == Ratifo == [[Dosiero:Agni-II missile (Republic Day Parade 2004).jpeg|alternative=Agni-II nukleokapabla mezdistanca raketo dum la tago de la Respubliko en Nov-Delhio (2004)|eta|Agni-II nukleokapabla mezdistanca raketo dum la tago de la [[Barato|respubliko]] [[Barato]], [[Nov-Delhio]] (2004)]] Kun la [[ratifiko|ratifo]] de la traktato fare de Ganao la 23-an de septembro 2026 oni atingis la sojlon de 75 ratifoj kaj 96 [[subskribo]]j, post kiam la traktato ekvalidas 90 tagojn poste, do ekde la 22-a de januaro 2021<ref>(fr) Pierre Alonso, ''[https://www.liberation.fr/planete/2020/10/25/l-arme-atomique-bientot-illegale_1803409 L'arme atomique bientôt illégale ?]'' <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Fplanete%2F2020%2F10%2F25%2Fl-arme-atomique-bientot-illegale_1803409 arkivo]</small>, [[Libération]], la 25-an de oktobro 2020.</ref><ref>(fr) ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2020/10/25/ratifie-par-50-pays-le-traite-interdisant-les-armes-nucleaires-va-entrer-en-vigueur_6057283_3210.html Ratifié par 50 pays, le traité interdisant les armes nucléaires va entrer en vigueur],'' <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2020%2F10%2F25%2Fratifie-par-50-pays-le-traite-interdisant-les-armes-nucleaires-va-entrer-en-vigueur_6057283_3210.html arkivo]</small>, [[Le Monde]] kun [[Agence France-Presse|AFP]], la 25-an de oktobro 2020.</ref>. Tamen la Traktato havos nur simbolan forton, ĉar neniu el la nukleaj ŝtatoj kaj iliaj proksimaj aliancanoj subtenas ĝin, ĉu ili estas laŭleĝe ekipitaj de nukleaj armiloj laŭ la signifo de la ne-prolifera traktato (NPT) de 1970 (Usono, Unuiĝinta Reĝlando, Rusio, Francio, Ĉinio), aŭ ĉu ili estas agnoskitaj posedantoj (Barato, Pakistano, Nord-Koreio) aŭ ne (Israelo). ICANN atendas, ke la efiko de la validiĝo de la traktato sur la ŝtatoj kiuj ne aliĝis al la traktato estos reala: "la politikaj aktoroj devos pravigi sin pri la konservado de kontraŭleĝaj armiloj kaj ne plu povos pretendi respekti la [[internacia juro|internacian juron]] aŭ estu respondeca ŝtato”<ref>Beatrice Fihn, ''Le 22 janvier 2021, nous entamerons une nouvelle décennie où les armes nucléaires seront illégales au regard du droit international'' (La 22-an de januaro 2021 ni komencos novan jardekon en kiu nukleaj armiloj estos kontraŭleĝaj laŭ internacia juro), Le Monde,‎ la 26-an de oktobro 2020 <small>([https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/10/26/beatrice-fihn-le-22-janvier-2021-nous-entamerons-une-nouvelle-decennie-ou-les-armes-nucleaires-seront-illegales-au-regard-du-droit-international_6057439_3232.html rete konsultebla] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fidees%2Farticle%2F2020%2F10%2F26%2Fbeatrice-fihn-le-22-janvier-2021-nous-entamerons-une-nouvelle-decennie-ou-les-armes-nucleaires-seront-illegales-au-regard-du-droit-international_6057439_3232.html arkivo])</small></ref>. [[Kazaĥio]] ratifis. Tiu lando estis eksperimentejo de Sovetunio kaj eĉ nuntempe (2020) multaj suferas je malsanoj pro [[radioaktiveco]]. Multaj malgrandaj landoj en la [[Suda Pacifika Oceano]] ratifis. Ili estis kaj estas viktimoj de [[nuklea testo|nukleaj eksperimentoj]] de [[Usono]] kaj [[Francio]]. [[Japanio]], kiu [[hibakuŝo|suferis/as]] tri fojojn pro nukleaj armiloj en [[Hiroŝimo]], [[Nagasako]] kaj [[Bikini Atolo|Bikini-atolo]], ne nur ratifikis sed ankaŭ kontraŭas la Traktaton pretekstante ke la Traktato enkondukos malharmonion inter la landoj kiuj posedas atomarmilon kaj tiuj kiuj ne posedas ĝin. En la japanaj lernejoj ankaŭ mankas edukado pri la moderna [[historio de Japanio]] kaj pri la [[Agresmilito|japana invada milito]]<ref>Oŝioka Taeko “Mi volas sendi al la mondo voĉojn de la viktimoj”, Esperanto en Hiroŝimo.</ref>. == Komentoj == Sukcesaj intertraktadoj pri malarmado kreos la kondiĉojn por retiro de la taktikaj nukleaj armiloj starigitaj en Eŭropo"<ref>(de) ''[https://www.cdu.de/system/tdf/media/dokumente/koalitionsvertrag_2018.pdf?file=1 Koalitionsvertrag zwischen CDU, CSU und SPD. 19. Legislaturperiode] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210104115631/https://www.cdu.de/system/tdf/media/dokumente/koalitionsvertrag_2018.pdf?file=1 |date=2021-01-04 }},'' paĝo 148f, la 12-an de marto 2018,</ref>. Dum ili bedaŭras ke la nukleaj potencoj sin distancigis 3, [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|pacorganizoj]] kiel [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|ICAN]] ĝojis ke la traktato validiĝis. La [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco|Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco ankaŭ]] nomis ĝin historia evento, ĉar nun ankaŭ nukleaj armiloj estas malpermesataj, post la malpermeso de aliaj amasdetruaj armiloj, kiel la biologiaj kaj la kemiaj armiloj, teraj minoj kaj grapolaĵoj<ref>(nl) ''[https://www.knack.be/nieuws/wereld/kernwapenverbod-in-werking-na-vijftigste-bekrachtiging-vn-verdrag/article-news-1657381.html Kernwapenverbod in werking na vijftigste bekrachtiging VN-verdrag]'' (Malpermeso pri nukleaj armiloj validiĝis post la kvindeka ratifiko de la UN-traktato), Knack (Belgio), la 25-an de oktobro 2020.</ref>. En [[Hiroŝimo]] Esperantistino staras antaŭ la Atombombita Kupolo por kolekti subskribojn por la abolo de nukleaj armiloj kaj jam kolektis pli ol 100 000 subskribojn por aboligi atomilaron. Ŝi parolis kun homoj el tuta Japanio kaj kun homoj el 124 landoj. En intervjuo kun la taggzeto Tokio ŝi diris ke ŝi mencias ĉiam al la vizitantoj antaŭ la Atombombita Kupolo ke nun (2020) ekzistus "14000 nukleaj armiloj en la mondo, kiuj povos detrui nian estontecon” <ref>(jp) Por abolo de nukleaj armiloj eksa instruistino sola kolektis 109 mil voĉojn antaŭ la Atombombita Domo, taggazeto Tokio, la 16-an de novembro 2020</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Atombombita kupoldomo]] * [[ICANN]] * [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|Internacia Kampanjo por Forigo de Nukleaj Armiloj]] (ICAN) * [[Nuklea senarmiĝo]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (en) [https://www.icanw.org/full_text_of_the_treaty Teksto de la Traktato] * (en) [https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status Listo de la subskribintaj landoj] [[ICANN]], ([https://web.archive.org/web/20201027102726/https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status arkivita] la 27- an de oktobro [https://web.archive.org/web/20201027102726/https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status 2020]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nuklea armilo]] 9hispputp3lb3nbjhhxn1rn2r1ng4ds Bidunoj 0 710695 9481050 8190654 2026-09-24T10:37:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481050 wikitext text/x-wiki '''''Bidunoj''''' ({{Lang-ar|بِدون}} ; ''Bidūn'' arabe: بدون جنسية‎, "sennacieca"), ankaŭ alilingve ''Bidoun, Bidoon, Bedun'' ) estas socia grupo de sennaciecaj homoj en la araba mondo, en la landoj apartenantaj al la [[Golfa Koopera Konsilo]]. La vorto devenas de la araba ''bidūn dschinsiyya'' ({{Lang-ar|بدون جنسية}} )<ref>Fuchs, Martina (19. Februar 2011) [http://www.reuters.com/article/2011/02/19/us-kuwait-clash-idUSTRE71I2FC20110219 "Kuwait police clash with hundreds of protesters"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110222070652/http://www.reuters.com/article/2011/02/19/us-kuwait-clash-idUSTRE71I2FC20110219 |date=2011-02-22 }}, [[Reuters]]</ref>. La esprimo kaj fenomeno ĉefe rilatas al [[Kuvajto]], la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] kaj [[Barejno]]<ref>Latheef Farook: [http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/plight-of-bahrain-s-bedoun-family-1.374618 ''Plight of Bahrain's bedoun family''.] Gulfnews.com, 3. Januar 2002</ref> [[Sauda Arabio]] kaj [[Kataro]]. Kvankam multaj bidunoj estas nomadaj [[beduenoj]], la du terminoj klare diferencas<ref name="Hamad">Hamad, Aziz A. (1991) ''A Victory turned sour: human rights in Kuwait since liberation'' Middle East Watch, Human Rights Watch, New York, [http://books.google.co.uk/books?id=7Nc0WS1CmbQC&pg=PA51 page 51], ISBN 1-56432-041-3</ref> <ref>Henckaerts, Jean-Marie (1995) ''Mass expulsion in modern international law and practice'' Martinus Nijhoff Publishers, Dordrecht, Netherlands, [http://books.google.co.uk/books?id=s3kaTLyAKo0C&pg=PA97 page 97], ISBN 90-411-0072-5</ref>. La unuaj bidunoj estis [[Araboj|araboj,]] kiuj antaŭ [[1920]] ne povis registriĝi kiel civitanoj pro [[analfabeteco]], senhejmeco, [[malriĉeco]] kaj manko de aliro al registaraj instancoj. La nesekuritaj limoj de Kuvajto ankaŭ kontribuis al la sennacieco de iuj enmigrintoj. La bidunstatuso estas heredata, ili rajtas nek militservi nek akiri posedaĵojn. En la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]], kie ili konsistas el kvarono de la loĝantaro, ili ne rajtas akiri stirpermesilon, iri al lernejo, geedziĝi aŭ ricevi sanasekuron. == Kuvajto == Regule nomata "kontraŭleĝaj loĝantoj" de la registaro, estas oficiale 100 000 bidunoj en Kuvajto, kvankam aktivuloj diras, ke la loĝantaro estas pli granda. Ilia kompleksa jura situacio devenas de la kreado de la kuvajta ŝtato en la 1960-aj jaroj. Nomadaj dum la tuta vivo, ili ne respondis al la alvokoj de la novkreitaj instancoj, por registru sin mem kiel civitanoj kaj ekde tiam ili estis rifuzitaj la kuvajtan naciecon. Pro ilia jura stato, ilia aliro al bazaj civilaj kaj homaj rajtoj kiel sano, edukado, geedzeco, naskiĝo kaj morto, por nur mencii kelkajn, estas signife limigita. Kvankam la bidunoj asertas ke ili estas indiĝenoj de la golfa ŝtato, kaj ke plimulto el ili havis dum sia tuta vivo neniun hejmon krom en Kuvajto, la kuvajta registaro asertas, ke multaj estas civitanoj de aliaj ŝtatoj, kiuj forlasis siajn realajn naciecojn esperante profiti de la malavara sociala monhelpa sistemo de Kuvajto<ref>(en) ''[https://globalvoices.org/2020/12/11/kuwaits-stateless-bidoon-population-angered-by-another-death/ Dahlia Kholaif, Kuwait's stateless Bidoon population angered by another death]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]], la 11-an de decembro 2020.</ref>. == Kataro kaj Barejno == Kiel najbara Kataro, kiu enkarcerigis bidunojn<ref>(en) "''[https://www.arabnews.com/node/1566326/middle-east Doha rejects opportunity at UN to end its persecution of Qatari tribe]''", ''Arab News''. la 9-an de oktobro 2019.</ref>, ankaŭ Barejno havas ankaŭ kelkajn sennaciecajn homojn, el kiuj iuj estis disidentoj<ref>(en) "''[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2014/11/15/the-new-unpeople The new unpeople]''" (la nova malpopolo), ''The Economist''. </ref>. == Vidu ankaŭ == [[Kuvajto]] [[Barejno]] [[Kataro]] [[Sauda Arabio]] [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.refugeesinternational.org/blog/photo-report/kuwait-statelessness-and-bidun Fotoj de ''Refugess International'' (Rifuĝintoj Internacia)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150907013409/http://www.refugeesinternational.org/blog/photo-report/kuwait-statelessness-and-bidun |date=2015-09-07 }} * [http://www.refintl.org/policy/field-report/kuwait-honor-nationality-rights-bidun Rekomendoj de ''Refugees International'' pri bidunaj reformoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141224183752/http://www.refintl.org/policy/field-report/kuwait-honor-nationality-rights-bidun |date=2014-12-24 }} * [http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/nea/119119.htm Biduno en raporto pri homaj rajtoj de Usono] * [http://www.unhcr.org/refworld/topic,463af2212,492fb8b02,3ae6ad602c,0.html UNHCR pri biduna DNA-testado] * [https://web.archive.org/web/20151211212936/http://www.thenational.ae/article/20090203/FOREIGN/323396983/1011 Artikolo en ''The National'', gazeto en UAE] * [http://www.refugeesinternational.org/blog/refugee-story/refugee-voices-bidun-kuwait-shares-difficulty-being-stateless Konto de Hasan, kuvajta biduno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120718132247/http://www.refugeesinternational.org/blog/refugee-story/refugee-voices-bidun-kuwait-shares-difficulty-being-stateless |date=2012-07-18 }} * [http://desertcauses.blogspot.com/2007/07/kuwait-state-of-exclusion-refugees.html Raporto de Refugees International] * [http://www.economist.com/world/international/displaystory.cfm?story_id=10219923 Artikolo en The Economist] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] [[Kategorio:Kuvajto]] [[Kategorio:Barejno]] gln8x2t2w3flbyw3n6l9yj7b2ur19u6 Antal Ádám (konstitucia juĝisto) 0 710776 9480883 7939438 2026-09-23T20:25:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Antal Ádám |dosiero = 6.DSC 7916 Ádám Antal.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Antal Ádám 2006. |naskonomo = |loko de morto = nekonata }} '''[[Antonio|Antal]] Ádám,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Ádám Antal''' estis [[Hungario|hungara]] konstitucia [[juĝisto]], altlerneja [[instruisto]]. Antal Ádám<ref>https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=10343</ref> naskiĝis la {{daton|14|februaro|1930}} en [[Jánoshalma]], li mortis la {{daton|7|majo|2020}} en [[Pécs]]?. == Biografio == Antal Ádám maturiĝis en [[cistercianoj|cisterciana]] [[gimnazio]] en [[Baja]] en [[1949]], poste li akiris ŝtatsciencan [[diplomo]]n en [[Universitato de Pécs]] en [[1953]]. Li estis samloke [[asistanto]] (1953-1954), [[lektoro]] (1957–1960), [[docento]] (1960–1967), [[profesoro]] (1967–2000), poste emerita profesoro. Li estis ankaŭ aspiranto en [[Budapeŝto]] inter 1954-1958. Li kandidatiĝis en [[1958]], doktoriĝis en [[1999]] ĉe [[Hungara Scienca Akademio]]. Inter 1975-1978 li estis [[dekano]]. Inter [[1990]] kaj [[1998]] li estis konstitucia juĝisto. Li ricevis [[premio]]jn inter 1972-2016. Li edziĝis en nekonata jaro kaj vidviĝis en 2014, lia [[edzino]] naskis [[filo]]n en 1961. == Elektitaj disĉiploj == * [[József Petrétei]] == Elektitaj libroj == * ''A Népköztársaság Elnöki Tanácsa'' (1959) * ''Az egyesületek a magyar társadalmi szervezetek rendszerében'' (1964) * ''Magyar államjog'' (1973) * ''Magyar államjog'' (tralaborita eldono, 1982) * ''Alkotmányi értékek és alkotmánybíráskodás'' (1998) * ''Bölcselet, vallás, állami egyházjog'' (2007) * ''Bölcseletek, vallások, jogi alapértékek'' (2015) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20201017022319/http://www.kozszov.org.hu/dokumentumok/UMK_2015/2/15_portre_Adam_Antal.pdf hungarlingva biografio kun foto] * [https://bajaihonpolgar.hu/2020/05/in-memoriam-dr-adam-antal-1930-2020/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://adminisztracio.pte.hu/diszdoktorok/adam_antal hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.jogiforum.hu/interju/74 hungarlingva biografio kaj intervjuo kun fotoj] * [https://nevpont.hu/palyakep/adam-antal-00c07 hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Adam Antal}} [[Kategorio:Hungaraj konstituciaj juĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] 3je6mgit7pze1xxykvw2v9suiqvcnsp Angy 0 721831 9480866 8018392 2026-09-23T18:54:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480866 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=FR-60|situo sur mapo2=Francio}} '''Angy''' estas [[Francio|franca]] {{Senapartligilo|komunumo (Francio)}} situanta en [[Departementoj de Francio|departemento]] {{Senapartligilo|Oise (departemento)}}, [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]]. Ĝiaj loĝantoj nomiĝas ''Angylois''. {{Mapo franca komunumo}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Oise]] * [[Mouy - Bury (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20210413064807/http://www.angypourtous.fr/ Neoficiala retejo] [[Kategorio:Komunumoj de Oise]] dd63akp01j7qpcn38hv0a1e0v856r2m Batalo de Fort Sumter 0 722972 9480983 9457919 2026-09-24T06:45:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480983 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bombardment of Fort Sumter.jpg|eta|desktre|300px|Bombardado al Fort Sumter.]] La '''Batalo de Fort Sumter''' (12a–13a de Aprilo, 1861) estis la bombardado de [[Fort Sumter]] apud [[Charleston (Suda Karolino)]] fare de la Sudkarolina milico (la [[Konfederacia Armeo]] ne ankoraŭ ekzistis tiam), kaj la reaga pafado kaj posta [[kapitulaco]] fare de la [[Usona Armeo]], per kio startis la [[Usona Enlanda Milito]]. == Historio == Post la deklaro de [[secesio]] de [[Suda Karolino]] la 20an de Decembro, 1860, ties aŭtoritatoj postulis, ke la Usona Armeo forlasu siajn instalaĵojn en la Haveno de Ĉarlestono. La 26an de Decembro, Majoro Robert Anderson de la Usona Armeo kaŝe translokigis sian malgrandan truparon el la facile alirebla Fort Moultrie sur la insulo Sullivan al Fort Sumter, pli grava fortikaĵo konstruita sur insulo kontrolanta la enirejon al la Haveno de Ĉarlestono. La klopodoj fare de la [[Usona Prezidento]] [[James Buchanan]] por plifortigi kaj havigi liveraĵojn al Anderson uzante nearmitan komercŝipon ''Star of the West'' (Okcidenta Stelo) malsukcesis kiam ĝi estis pafita de la marborda artilerio la 9an de Januaro, 1861. La aŭtoritatoj de Suda Karolino tiam kaptis ĉiujn federaciajn propraĵojn en la areo de Ĉarlestono escepte Fort Sumter. [[Dosiero:Pgt beauregard.jpg|eta|maldekstre|Brig. Gen. P. G. T. Beauregard.]] Dum la komencaj monatoj de 1861, la situacio ĉe Fort Sumter pli kaj pli similis al sieĝo. En Marto, [[Generalo|Brigada Generalo]] [[P. G. T. Beauregard]], nome unua [[generalo|generala oficiro]] de la ĵus kreita Konfederacia Armeo, estis nomumita por la komando de la konfederaciaj fortoj en Ĉarlestono. Beauregard energie direktis la forton de sia artilerio de la haveno de Ĉarlestono cele al Fort Sumter. La situacio en la fortikaĵo deterioriĝis pro la malabundo de homoj, manĝaĵoj kaj liveraĵoj, dum la soldatoj de la Unio urĝe turnis sin al la instalado de kromaj kanonoj. La liverado al Fort Sumter estis la unua krizo de la registaro de la ĵus inaŭgurita usona prezidento [[Abraham Lincoln]] post lia venko en la prezidenta elekto de la 6a de Novembro, 1860. Li informis al la Guberniestro de Suda Karolino, nome Francis W. Pickens, ke li estas sendanta liverigajn ŝipojn, kio rezultis en [[ultimato]] fare de la konfederacia registaro por la tuja evakuado de Fort Sumter, kion Majoro Anderson malakceptis. Komence el la 4:30 de la 12a de Aprilo, la konfederaciuloj bombardadis la fortikaĵon el la artilerio de la haveno. Kvankam la trupoj de la Unio repafis, ili estis klare superitaj kaj, post 34 horoj, Majoro Anderson akceptis la evakuadon. Ne estis mortoj en iu el la flankoj kiel rekta rezulto de la batalo, kvankam kanoneksplodo dum la kapitulacaj ceremonioj la 14an de Aprilo okazigis la morton de du soldatoj de la Usona Armeo. La okazaĵo ofte konsiderata kiel la "Unua Sangelverŝo de la Enlanda Milito" estis la [[Baltimora tumulto de 1861]], unu semajnon poste. Post la batalo, estis ampleksa barakto kaj el Nordo kaj el Sudo por plua militagado. La tuja alvoko de Lincoln por 75 000 volontuloj por subpremi la ribelon fakte rezultis en aldonaj kvar sudaj ŝtatoj kiuj deklares sian secesion kaj aliĝis al la Konfederacio. La batalo de Fort Sumter estas kutime agnoskita kiel la unua [[batalo]] de la [[Usona Enlanda Milito]]. ==Literaturo== * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=v5E9AAAAYAAJ&pg=PA178|titolo=The Works of James Buchanan: Comprising His Speeches, State Papers, and Private Correspondence|familia nomo=Buchanan|persona nomo=James|jaro=1911|ISBN=9781623767440|referenco={{sfnref|Buchanan}}}} * {{Cite book|last=Burton|first=E. Milby|title=The Siege of Charleston 1861–1865|url=https://archive.org/details/siegeofcharlesto0000burt|url-access=registration|location= Columbia, Suda Karolino |publisher= University of South Carolina Press |year=1970|isbn=978-0-87249-345-2|ref={{sfnref|Burton}}}} * {{Citaĵo el libro|titolo=We Have the War Upon Us: The Onset of the Civil War, November 1860 – April 1861|url=https://archive.org/details/wehavewaruponuso0000coop|familia nomo=Cooper|persona nomo=William J.|dato=11a de Septembro, 2012|loko=[[Novjorko]], [[Novjorkio]]|eldoninto=Vintage|ISBN=978-0-307-96088-7|referenco={{sfnref|Cooper}}}} * {{Cite book|last=Davis|first=William C.|author-link= |title=Brother against Brother: The War Begins|url=https://archive.org/details/brotheragainstbrdav00davi|url-access=registration|year=1983|publisher= Time-Life Books |location= Alexandria, [[Virginio|VA]]|isbn=978-0-8094-4700-8|ref={{sfnref|Davis}}}} * {{Cite book|last=Detzer|first=David|title=Allegiance: Fort Sumter, Charleston, and the Beginning of the Civil War|location=New York City, NY|publisher= Harcourt |year=2001|isbn=978-0-15-100641-0|ref={{Sfnref|Detzer}}|url-access=registration|url=https://archive.org/details/allegiancefortsu00detz}} * {{Cite book|last=Eicher|first=David J.|author-link= |title=The Longest Night: A Military History of the Civil War|location=New York City, NY|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2001|isbn=978-0-684-84944-7|ref={{sfnref|Eicher}}|url-access=registration|url=https://archive.org/details/longestnightmili00eich}} * {{Cite book|last1=Eicher|first1=John H.|last2=Eicher|first2=David J|title=Civil War High Commands|location= Stanford, [[Kalifornio]]|publisher= Stanford University Press |year=2001|isbn=978-0-8047-3641-1|ref={{sfnref|Eicher|Eicher}}}} * {{Cite book|last=Kennedy|first=Frances H.|title=The Civil War Battlefield Guide|edition=2|location=[[Boston]], [[Massachusetts|MA]]|publisher= Houghton Mifflin Co. ]|year=1998|isbn=978-0-395-74012-5|ref={{sfnref|Kennedy}}|url-access=registration|url=https://archive.org/details/civilwarbattlefi00kenn_0}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Battle Cry of Freedom: The Civil War Era|url=https://archive.org/details/battlecryoffreed00mcph|familia nomo=McPherson|persona nomo=James M.|jaro=1988|serio=Oxford History of the United States|loko=New York City, NY|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-503863-7|referenco={{sfnref|McPherson}}}} * {{Cite book|last=Ripley|first=Warren|editor1-last=Wilcox|editor1-first=Arthur M.|title=War's First Death Accidental|work=The Civil War at Charleston|edition=16th|location=[[Charleston, South Carolina|Charleston]], SC|publisher=Evening-Post Publishing Co.|year=1992|oclc=636046368|ref={{sfnref|Ripley}}}} * {{Cite book|last1=Ward|first1=Geoffrey C.|last2=Burns|first2=Ken|last3=Burns|first3=Ric|author-link1= |author-link2=Ken Burns|author-link3=Ric Burns|title=The Civil War, an Illustrated History|location=New York City, NY|publisher= Knopf |year=1990|isbn=978-0-394-56285-8|ref={{sfnref|Ward|Burns|Burns|1990}}}} * {{Cite book|last=Welcher|first=Frank J.|title=The Union Army, 1861–1865 Organization and Operations|volume=1, ''The Eastern Theater''|location= Bloomington, [[Indiana|ID]]|publisher= Indiana University Press |year=1989|isbn=978-0-253-36453-1|ref={{sfnref|Welcher}}}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20190818030010/https://www.nps.gov/abpp/battles/sc001.htm National Park Service] * [https://web.archive.org/web/20101010143639/http://www.nps.gov/fosu/ Fort Sumter National Monument] * [http://webarchive.loc.gov/all/20110809115714/http://www.civilwar.org/fortsumter Battle of Fort Sumter]: Mapoj, historioj, fotoj, kaj konservado (CWPT) * [http://www.tulane.edu/~sumter/index.html Crisis at Fort Sumter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090812103324/http://www.tulane.edu/~sumter/index.html |date=2009-08-12 }} * [http://www.civilwarhome.com/CMHsumter.htm Details of requests for surrender prior to the battle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150619231946/http://www.civilwarhome.com/CMHsumter.htm |date=2015-06-19 }} * [http://www.civilwarhome.com/sumterownership.htm Discussion of transfer of federal property within state boundaries] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150418183532/http://www.civilwarhome.com/sumterownership.htm |date=2015-04-18 }} * [https://web.archive.org/web/20110718195729/http://www.newsinhistory.com/feature/dramatic-newspaper-coverage-battle-fort-sumter-attack-began-civil-war Newspaper coverage of the Battle of Fort Sumter] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bataloj de la Usona Enlanda Milito]] [[Kategorio:Milita historio de Usono]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1861]] [[Kategorio:Sieĝoj en la 19-a jarcento|Fort Sumter]] [[Kategorio:Suda Karolino]] [[Kategorio:Bataloj en 1860-1869|Fort Sumter]] 14uo5fdxdvx8pg5k1tvaee688aermgj Bandia lingvo 0 726076 9480974 8661651 2026-09-24T05:35:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480974 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo|Fam1=[[Niĝerkonga lingvaro|Niĝerkonga]] |Fam2= [[Mandea lingvaro|Mandea]] |Fam3=Okcidenta Mandea|Fam4= Sudokcidenta Mandea |Fam5=Mende–Loma|Fam6=Mende–Bandi|Fam7=Bandi–Zialo|ISO3=bza|Koloro=Niĝerkonga}} La '''bandia lingvo''' (ankaŭ alilingve konata kiel ''bande'', ''gbande'', ''gbandi'' kaj ''gbunde''), apartenas al la lingvaro [[Mandea lingvaro|Mandea]]. Ĝi estas parolata unuavice en la nordo de [[Liberio]] fare de la [[bandia popolo]]<ref>(en) Lewis, M. Paul (eld.) (2009). "[[:en:Ethnologue|Bandi". ''Ethnologue: Languages of the World'']]'', 16-a eldono''. Dallas, Texas: [[SIL internacia|SIL Internacia]]. </ref> kaj de ĉirkaŭ 12 000 personoj en [[Gvineo]]<ref>(fr) Jacques Leclerc, ''[http://www.axl.cefan.ulaval.ca/ L'aménagement linguistique dans le monde] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161202113808/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/ |date=2016-12-02 }}'', <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.axl.cefan.ulaval.ca%2F arkivo]</small>, CEFAN, [[Université Laval]], la 25-an de novembro 2014</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Vamba Sherif]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Liberio]] [[Kategorio:Mandea lingvaro]] dcunv5w6kssbxvhc0jmi1gwy53hn0qm Angelique Rockas 0 726626 9480852 9441568 2026-09-23T18:32:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Angelique ROCKAS''' estas [[aktorino]], produktorino kaj aktivulo. Ŝi naskiĝis en [[Sudafriko]] de grekaj gepatroj. Ŝi fondis la Internaciisman Teatron en Londono en 1981 por prezenti grandajn eŭropajn klasikaĵojn kun multetnaj rolantaroj; inter liaj teatroprezentoj estis 'La Balkono' de [[Jean Genet]], 'Patrino Kuraĝo kaj Ŝiaj Infanoj' de [[Bertoldt Brecht]], 'Liola' de [[Pirandello]], kaj 'La Tendaro' de Griselda Gambaro, en kiu ŝi mem ludis Emma la torturita artisto kun granda aklamo. Aliaj bonegaj scenejaj partoj estas Lordino Makbeto, Fraŭlino Julie, kaj Medea ĉe Theatro Technis. Filmaj partoj: Henrietta en 'La sorĉistinoj' de Nic Roeg, 'Outland' kaj ''Oh Babylon'' reĝisorita de Costas Ferris. En greka televido ŝi ludis sinjorinon Ortiki en 'Emmones Idees'. == Referencoj == * VIAF [https://viaf.org/viaf/9150807227218860228] * Hellenism Net Interview: Angelique Rockas [https://hellenism.net/greece/famous-greeks/interviews/angelique-rockas/] * University of Witwatersrand [https://en.unionpedia.org/i/University_of_the_Witwatersrand#Angelique_Rockas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210410194635/https://en.unionpedia.org/i/University_of_the_Witwatersrand#Angelique_Rockas |date=2021-04-10 }} * Angelique Rockas Esat [https://esat.sun.ac.za/index.php/Angelique_Rockas] * Vogue Mexico & Latin America Interview [https://archive.org/details/VogueMexcoCoverJuly1992] English Text [https://archive.org/details/VogueMexicoInterviewAngeliqueRockasJuly1992] * British Library Archive :Angelique Rockas [http://searcharchives.bl.uk/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?docId=IAMS032-003377398&fn=permalink&vid=IAMS_VU2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220308201331/https://searcharchives.bl.uk/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?docId=IAMS032-003377398&fn=permalink&vid=IAMS_VU2 |date=2022-03-08 }} * DNB [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D1142392406] * The South African Interview [https://web.archive.org/web/20160624022054/http://www.thesouthafrican.com/angelique-rockas-bold-theatre-pioneer/] * Angelique Rockas en Rotten Tomatoes [https://www.rottentomatoes.com/celebrity/angelique_rockas] * Angelique /Angeliki Rockas Classical Greek Drama [http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/people/3272] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171021005515/http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/people/3272 |date=2017-10-21 }} * Medea Pressfile [https://archive.org/details/timesreviewofmedeajpg/Ned%20Chaillet%20Medea%20The%20Times%20Review%2021%20Jan%201982%20pg%2013.png] * Library of Congress [https://id.loc.gov/authorities/names/nb2017020404.html] * Academia.edu Angelique Rockas [https://independent.academia.edu/AngeliqueRockas] * Angelique Rockas Theatricalia [https://theatricalia.com/person/200e/angelique-rockas] * Medea performance [http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/sources/16126] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210723205032/http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/sources/16126 |date=2021-07-23 }} * Miss Julie PressFile [https://archive.org/details/profoundconflictreviewbyjostanleyinmorningstarofmissjulie2feb1984_202001/Stage%20Media%20review%20of%20Miss%20Julie%202%20Feb%201984.jpg] * Hispana biblioteko [http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX56909] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210527114345/http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX56909 |date=2021-05-27 }} * ISNI [http://www.isni.org/000000046354328]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == * IMDB https://www.imdb.com/name/nm0734214/ * BFI  https://web.archive.org/web/20160616171528/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bb0051629 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rockas, Angelique}} [[Kategorio:Sudafrikaj aktoroj]] 7h2llqy5npkcsy83c0t4es75ux4wuw3 Anopheles stephensi 0 726848 9481089 7939311 2026-09-24T11:29:06Z Sj1mor 12103 9481089 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Anopheles stephensi'' |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Anopheles stephensi.jpeg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Anopheles stephensi'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |subfilumo = [[Hexapoda]] |klaso = [[Insektoj]] ''Insecta'' |subklaso = [[Flugilaj insektoj]] ''Pterygota'' |infraklaso = [[Neoptera]] |superordo = [[Endopterygota]] |ordo = [[Dipteroj]] ''Diptera'' |subordo = [[Nematocera]] |familio = [[Kuledoj]] ''Culicidae'' |genro = ''Anopheles'' |specio = A. stephensi |dunoma nomo = ''Anopheles stephensi'' |aŭtoritato = Liston, 1901 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Anopheles stephensi''''' estas ĉefa [[moskito]] transiganta vektoro de [[malario]] en urba [[Barato]] kaj estas inkludita en la sama subgenro kiel ''[[Anopheles gambiae]]'', la ĉefa transiganta vektoro de malario en [[Afriko]].<ref name="A">Valenzuela, J.G., Francischetti, I.M.B., Pham, V.M., Garfield, M.K., & Ribeiro, J.M.C. (2003). Exploring the salivary gland transcriptome and proteome of the Anopheles stephensi mosquito. ''Insect Biochemistry and Molecular Biology'', '''33''', 717-732.</ref> ''A. gambiae'' konsistas el komplekso de morfologie identaj specioj de moskitoj, kun ĉiuj aliaj ĉefaj malarivektoroj; tamen, ''A. stephensi'' ne estis ankoraŭ inkludita en ajna el tiuj kompleksoj.<ref name="B">Dash, A.P., Adak, T., Raghavendra, K., & Singh, O.P. (2007). The biology and control of malaria vectors in India. ''Current Science'', '''92''', 1571-1578.</ref> Tamen, du subspecioj de ''A. stephensi'' ekzistas bazite sur diferencoj en ovodimensioj kaj en la nombro de faltoj en la ovoj; ''A. s. stephensi'' ''sensu stricto'', nome la tipa formo, estas efika malarivektoro kiu okazas en urbaj areoj, kaj ''A. s. mysorensis'', nome la varia formo, ekzistas en ruraj areoj kaj montras konsiderindan zoofilian kutimon (bestemo), kio faras ĝin ne tiom efika malarivektoro.<ref name="C">Malhotra, P.R., Jatav, C.P., & Chauhan, R.S. (2000). Surface morphology of the egg of ''Anopheles stephensi stephensi'' sensu stricto (Diptera, Culicidae). ''Italian Journal of Zoology'', '''62''', 147-151.</ref> Tamen, ''A. s. mysorensis'' ja estas grava vektoro en [[Irano]].<ref name="D">Sinka, M.E., Bangs, M.J., Manguin, S., Chareonviriyaphap, T., Patil, A.P., Temperley, W.H., Gething, P. W., Elyazar, I.R.F., Kabaria, C.W., Harbach, R.E., & Hay, S.I. (2011). The dominant ''Anopheles'' vectors of human malaria in the Asia-Pacific region: occurrence data, distribution maps and bionomic précis. ''Parasites & Vectors'', '''4''', 1-46.</ref> Ankaŭ intermeza formo ekzistas en ruraj komunumoj kaj ĉirkaŭ-urbaj areoj, kvankam ties vektora statuso estas nekonata.<ref name="D" /> Ĉirkaŭ 12% de kazoj de [[malario]] en Barato venas el ''A. stephensi''.<ref name="E">Tikar, S.N., Mendki, M.J., Sharma, A.K., Sukumaran, D., Veer, V., Prakash, S., & Parashar. B.D. (2011). Resistance status of the malaria vector mosquitoes, ''Anopheles stephensi'' and ''Anopheles subpictus'' towards adulticides and larvicides in arid ad semi-arid areas of India. ''Journal of Insect Science'', '''11''', 1-10.</ref> En Novembro 2015, usona esplorgrupo pruvis, ke ''A. stephensi'' kun genetikaj modifoj povus iĝi nekapabla transigi malarion, kaj ankaŭ ke 99.5% de idoj de mutaciantaj moskitoj estis imunaj.<ref>[http://nos.nl/artikel/2071043-gemuteerde-mug-moet-malaria-bestrijden.html Gemuteerde mug moet malaria bestrijden] Nederlandse Omroep Stichting, 24a de Novembro 2015 (nederlande)</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insektoj]] n07trjot8nvqbju0ro8v1fk8uy12tbt Suviseurat 0 731732 9480961 9378519 2026-09-24T03:35:07Z ~2026-50835-38 263657 9480961 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Suviseurateltta3.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|eventa tendo}}]] [[Dosiero:Seurat suviseuroissa.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Prediko en Suviseurat 2005 en [[Perho]]. La teksto "usko tulee kuulemisesta" (el [[Epistolo al la romanoj]] 10:17) signifas "la kredo venas el aŭdo"<ref>La tekstero [[Epistolo al la romanoj]] 10:17 estas unu el la plej akcentataj tekstoj de la Biblio en la konservativa lestadianismo. Per ĝi kaj la loko 20:23 de evangelio de Johano la ligo apogas tiun fortan koncepton, ke homo, kiu ne havas kristanan kredon, povas ricevi ĝin nur, se kredanto parolante deklivas al li, ke liaj pekoj estas pardondonitaj.</ref>}}]] '''''Suviseurat''''' ("somera renkontiĝo") estas somera spirita okazo de [[konservativa lestadianismo]], grupiĝo de [[luteranoj|luterana]] [[kristanismo]] en [[Finnlando]]. Ĝi okazas ordinare en komenco de julio en varia komunumo de [[Finnlando]] sur [[aerodromo]] – antaŭe ĝi estis aranĝita iu-jare sur kampo. Pli ol 60 % el konservativaj lestadianoj de Finnlando normale partoprenas en la okazo. ''Suviseurat'' estas la plej granda ĉiujare okazanta religia renkontiĝo en norda Eŭropo. Predikoj en ''Suviseurat'' estas normale proksimume 40. Ĉiuj predikantoj estas viroj, ĉar konservativa lestadianismo ne akceptas [[pastreco de virinoj|pastrecon de virinoj]]. En ''Suviseurat'' povas esti proksimume 90 000 homoj samtempe. La okazo komenciĝas en vendredo kaj finiĝas en lundo, sed parto de la vizitantoj venas en merkredo. Plejparto de la vizitantoj estas infanoj aŭ puberuloj – tion klarigas tio, ke [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo|konservativa lestadianismo ne akceptas kontraŭkoncipon]]. La predikoj estas aranĝataj normale en granda tendo. Unua ''Suviseurat'' estis aranĝita en 1906. En la jaroj 2020 kaj 2021 ne estis la evento, ĉar estis korona tempo, sed en 2022 ''Suviseurat'' estis en [[Loppi]]. ''Suviseurat'' estas tre konata okazaĵo en Finnlando. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[Dosiero:Suviseurat lippurivi.JPG|eta|centra|360ra|{{centre|jen flagoj de la naciaj branĉoj de la grupiĝo}}]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Finnlando]] [[Kategorio:Lestadianismo]] [[Kategorio:Protestantismo en Finnlando]] [[Kategorio:Historio de luteranismo]] 88oe9hcyrdh2gqc7zr2bq65ztawz84z 9480962 9480961 2026-09-24T03:35:54Z ~2026-50835-38 263657 9480962 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Suviseurateltta3.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|eventa tendo}}]] [[Dosiero:Seurat suviseuroissa.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Prediko en Suviseurat 2005 en [[Perho]]. La teksto "usko tulee kuulemisesta" (el [[Epistolo al la romanoj]] 10:17) signifas "la kredo venas el aŭdo"<ref>La tekstero [[Epistolo al la romanoj]] 10:17 estas unu el la plej akcentataj tekstoj de la Biblio en la konservativa lestadianismo. Per ĝi kaj la loko 20:23 de evangelio de Johano la ligo apogas tiun sian fortan koncepton, ke homo, kiu ne havas kristanan kredon, povas ricevi ĝin nur, se kredanto parolante deklivas al li, ke liaj pekoj estas pardondonitaj.</ref>}}]] '''''Suviseurat''''' ("somera renkontiĝo") estas somera spirita okazo de [[konservativa lestadianismo]], grupiĝo de [[luteranoj|luterana]] [[kristanismo]] en [[Finnlando]]. Ĝi okazas ordinare en komenco de julio en varia komunumo de [[Finnlando]] sur [[aerodromo]] – antaŭe ĝi estis aranĝita iu-jare sur kampo. Pli ol 60 % el konservativaj lestadianoj de Finnlando normale partoprenas en la okazo. ''Suviseurat'' estas la plej granda ĉiujare okazanta religia renkontiĝo en norda Eŭropo. Predikoj en ''Suviseurat'' estas normale proksimume 40. Ĉiuj predikantoj estas viroj, ĉar konservativa lestadianismo ne akceptas [[pastreco de virinoj|pastrecon de virinoj]]. En ''Suviseurat'' povas esti proksimume 90 000 homoj samtempe. La okazo komenciĝas en vendredo kaj finiĝas en lundo, sed parto de la vizitantoj venas en merkredo. Plejparto de la vizitantoj estas infanoj aŭ puberuloj – tion klarigas tio, ke [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo|konservativa lestadianismo ne akceptas kontraŭkoncipon]]. La predikoj estas aranĝataj normale en granda tendo. Unua ''Suviseurat'' estis aranĝita en 1906. En la jaroj 2020 kaj 2021 ne estis la evento, ĉar estis korona tempo, sed en 2022 ''Suviseurat'' estis en [[Loppi]]. ''Suviseurat'' estas tre konata okazaĵo en Finnlando. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[Dosiero:Suviseurat lippurivi.JPG|eta|centra|360ra|{{centre|jen flagoj de la naciaj branĉoj de la grupiĝo}}]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Finnlando]] [[Kategorio:Lestadianismo]] [[Kategorio:Protestantismo en Finnlando]] [[Kategorio:Historio de luteranismo]] 60nduyrvj84raoqzx0ppzepee7w06l1 Roblox 0 741392 9480925 9191667 2026-09-24T00:48:21Z Pithous 263825 aldono al “platformoj” en la 9480925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo |bildo=Roblox Logo 2022.svg |platformo={{Senbulmarkita listo|[[Windows]]|[[macOS]]|[[iOS]]|[[Android]]|[[Xbox One]]|[[Meta Quest 2]]|[[Meta Quest Pro]]|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]}} }} '''''Roblox''''' estas sendependa videoludo pri konstruado kreita de la direktoroj [[David Baszucki]] kaj Erik Cassel.<ref name="ForbesHow">{{Cite web|last1=Knapp|first=Alex|date=17a de Septembro, 2018|title=How Roblox Is Training The Next Generation Of Gaming Entrepreneurs|url=https://www.forbes.com/sites/alexknapp/2018/09/17/how-roblox-is-training-the-next-generation-of-gaming-entrepreneurs/|access-date=23a de Aprilo, 2019|website=[[Forbes]]}}</ref> Ĝi naskiĝis en 1 de Septembro 2006.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://en.help.roblox.com/hc/en-us/articles/203313370-Roblox-Company-Information|titolo=Roblox Company Information|alirdato=18a de oktobro 2021|eldoninto=Roblox Support}}</ref><ref>{{Cite web|last=Yaden|first=Joseph|date=4a de Majo, 2020|title=What is Roblox?|url=https://www.digitaltrends.com/gaming/what-is-roblox/|access-date=1a de Junio, 2020|website=[[Digital Trends]]}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|1=https://www.roblox.com/info/about-us?locale=en_us}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Videoludoj]] dgw9punq0bqb6lt80vlaw0eyav431py Fray Bentos 0 742360 9480804 8556000 2026-09-23T14:24:03Z Crosstor 3176 9480804 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = UY | bildo = Glorieta kiosco - Pergola Plaza Pueblo - Fray Bentos - Rio Negro - Uruguay.JPG | bildo-priskribo = la konstitucia placo en Fray Bentos | ŝanĝebla mapo=Urugvajo/Urugvajo | tipo1=reliefo | tipo2=normala }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas urba municipo de [[Urugvajo]]. Ĝi estas la administra centro de samnoma [[departemento Río Negro]] en la okcidento de la lando. Laŭ la censo de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: laŭ la censo de 2011 estis 24 406. -->Kontraŭe etendiĝas [[Gualeguaychú]] jam en [[Argentino]] laŭ la alia riverbordo. == Eksteraj ligiloj == * [http://rionegro.gub.uy/ oficiala retejo de la departemento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211026182338/https://www.rionegro.gub.uy/ |date=2021-10-26 }} ({{es}}) {{projektoj}} {{ĝermo|Urugvajo}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Departemento Río Negro]] [[Kategorio:Urboj de Urugvajo]] k8kfo9p4pbpb7ty9wm11t62hnoo89sj Ariane Mnouchkine 0 742719 9480916 9370400 2026-09-23T23:00:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480916 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ariane MNOUCHKINE''' ([aʁjan nuʃkin] aŭ [aRJAN nuŝKIN]; 3a de Marto 1939) estas franca [[teatro|teatra]] [[reĝisoro]].<ref>{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/mnouchkine-ariane-1939|title=Mnouchkine, Ariane 1939- &#124; Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com}}</ref> Ŝi fondis en [[Parizo]] la [[avangardo|avangardan]] teatrensemblon ''[[Théâtre du Soleil]]'' en 1964.<ref name=guardian/> Ŝi verkis kaj reĝisoris ''[[1798 (filmo)|1789]]'' (1974) kaj ''[[Molière (1978)|Molière]]'' (1978), kaj reĝisoris ''La Nuit Miraculeuse'' (1989).<ref>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9fb21118|title=Ariane Mnouchkine|website=BFI|accessdate=2021-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006134830/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9fb21118|archivedate=2019-10-06}}</ref> Ŝi tenis katedron de Arta Kreado en la [[Collège de France]],<ref>[http://www.college-de-france.fr/default/EN/all/cre_art Collège de France website] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927135710/http://www.college-de-france.fr/default/EN/all/cre_art/ |date=2011-09-27 }}; alirita la 18an de Januaro 2016.</ref> Honoran Gradigo en Spektaklaj Artoj el la Universitato Roma Tre, ricevita en 2005<ref>{{Cite web|url=http://www.uniroma3.it/page.php?page=arianemnouchkine|title=Uniroma3.it :: Laurea Honoris Causa a Ariane Mnouchkine|date=4a de Julio 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130704123442/http://www.uniroma3.it/page.php?page=arianemnouchkine|access-date=28a de Majo 2019|archive-date=4a de Julio 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130704123442/http://www.uniroma3.it/page.php?page=arianemnouchkine|arkivdato=2013-07-04}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130704123442/http://www.uniroma3.it/page.php?page=arianemnouchkine |date=2013-07-04 }}</ref> kaj Honoran Doktorigon pri Beletroj el la [[Oksforda Universitato]], ricevita la 18an de Junio 2008.<ref>{{Cite web|url=https://thesegalcenter.org/event/ariane-mnouchkine-the-castaways-of-the-fol-espoir/|title=Ariane Mnouchkine: The Castaways of the Fol Espoir|website=thesegalcenter.org|accessdate=2021-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211031012624/https://www.thesegalcenter.org/event/ariane-mnouchkine-the-castaways-of-the-fol-espoir/|archivedate=2021-10-31}}</ref> Ŝi ekinteresiĝis pri [[teatro]] kiam trafis universitatan teatrotrupon en Oksfordo, kie ŝi studis anglan. Reveninta al Francio, pro la granda pasio por la mondo de teatrom ŝi kreis sian propran asocion, nome la ''Association théâtrale des étudiants de Paris'' (ATEP) de la [[Universitato Sorbono]]. En 1964, kun aliaj membroj de la asocio kiel [[Philippe Léotard]] kaj Jean-Claude Penchenat, Ariane Mnouchkine kreis la kompanion ''Théâtre du Soleil'', kiu faris ŝin fama kaj tutmonde konata. Poste, en 1970, la kompanio setliĝis en ''La Cartoucherie'' de [[Vincennes]], ejo dediĉita al la kreado teatra kaj koregrafia proksime de Parizo. Mnouchkine disvolvigis siajn proprajn verkojn, kiel la politik-enhava ''1789'', same kiel nombraj klasikaj tekstoj kiel la teatraĵoj de [[Molière]] nome ''[[Dom Juan ou le Festin de Pierre|Don Juan]]'' aŭ ''[[Tartufo|Tartuffe]]''.<ref name=newyorker>{{Cite web|url=https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/all-the-worlds-a-stage-ariane-mnouchkine-and-theatre-du-soleils-a-room-in-india|title=All the World's a Stage: Ariane Mnouchkine and Théâtre du Soleil's "A Room in India"|first=Cynthia|last=Zarin|date=14a de Decembro 2017|via=www.newyorker.com}}</ref> Inter 1981 kaj 1984, ŝi tradukis kaj reĝisoris serion de teatraĵoj de [[William Shakespeare]]: nome ''[[Rikardo la 2-a (Shakespeare)|Rikardo la 2-a]]'', ''Twelfth Night'', kaj ''[[Henriko la 4-a (Unua Parto)]]''.<ref name=guardian>Dickson, Andrew (10a de Aŭgusto 2012). [https://www.theguardian.com/culture/2012/aug/10/ariane-mnouchkine-life-in-theatre "Ariane Mnouchkine and the Théâtre du Soleil: a life in theatre"] – via www.theguardian.com.</ref> Kvankam ŝi muntis la spektaklojn unu post alia, kiam ŝi finis ''Henriko la 4-a'', ŝi turneis la tri verkojn kune kiel ciklo de verkoj. Simile, ŝi muntis ''[[Ifigenia]]'' de [[Eŭripido]] kaj la ''[[Oresteia]]'' (''[[Agamemnono]]'', ''Ĥoeforoj'' kaj ''La Eumenides'') de [[Esĥilo]] inter 1990-92.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/style/1992/10/11/theater/a4b0a138-9562-44ff-befb-64b50f8396fd/|title=THEATER|first=Lloyd|last=Rose|date=11a de Oktobro 1992|via=www.washingtonpost.com}}</ref> Kvankam ŝi ĉefe estis teatra reĝisoro, ŝi partoprenis ankaŭ en kelkaj filmoj. Ŝi kunhavis nomumon al [[Oskar-premio]] pro Plej Bonkvalita Scenaro pro ''L'Homme de Rio'' (1964).<ref>{{Cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1965|title=The 37th Academy Awards &#124; 1965|website=Oscars.org &#124; Academy of Motion Picture Arts and Sciences}}</ref> Ŝia filmo ''1789'' (filmita el viva produktado), kiu temas pri la [[Franca Revolucio]], havigis al ŝi internacian famon en 1974.<ref>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b70ccdfb5|title=1789 (1973)|website=BFI|accessdate=2021-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191006134819/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b70ccdfb5|archivedate=2019-10-06}}</ref> En 1978, ŝi verkis kaj reĝisoris ''[[Molière (1978)|Molière]]'', nome biografio de [[Molière|la fama franca dramaturgo]], kiu havigis al li nomumon al ''[[Palme d'Or]]'' en la [[Festivalo de Cannes]].<ref>{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/festival/films/moliere|title=MOLIERE|website=Festival de Cannes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/moli%C3%A8re-v136392|title=Molière (1978) - Ariane Mnouchkine &#124; Synopsis, Characteristics, Moods, Themes and Related|website=AllMovie}}</ref> Ŝi kunlaboris kun [[Hélène Cixous]] en nombraj projektoj kiel ''La Nuit miraculeuse'' kaj ''Tambours sur la digue'', du portelevidaj filmoj en 1989 kaj 2003 respektive.<ref>{{Cite web|url=https://www.allmovie.com/artist/ariane-mnouchkine-p206578|title=Ariane Mnouchkine &#124; Movies and Filmography|website=AllMovie}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * Kiernander, Adrian ''Ariane Mnouchkine'' (1993) ISBN 0-521-36139-7 * Miller, Judith "Ariane Mnouchkine". * Thompson, Juli ''Ariane Mnouchkine'' (1986) {Doktoriga Disertacio, UW} * Williams, David ''Collaborative Theatre: The Théâtre du Soleil'' Sourcebook (1999) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mnouchkine, Ariane}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] 5t62jr0b5uktyombtfqji3w27137s6x Tobiasz Kubisiowski 0 747722 9480988 9248247 2026-09-24T07:09:33Z Venca24 19855 /* Vidu ankaŭ */ 9480988 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tobiasz KUBISIOWSKI''' ({{prononco|tObjaŝ kubiŝjOfski|ˈtɔ.bjaʂ ku.bi.ˈɕɔf.ski}}, naskiĝis la [[20-an de aprilo]] [[1998]] en [[Krakovo]]) estas [[Pollando|pola]] esperantisto kiu magistriĝis pri [[Tradukoscienco|tradukoscieno]] (tradukologio) kaj pri tradukado kaj tradukaj teknologioj en la franca kaj angla Instituto pri [[Aplikata Lingvistiko]] de [[Universitato de Varsovio]], Pollando. Li ankaŭ studis [[muzikteorio|muzikteorion]] en la [[Muzika Universitato Frederiko Ŝopeno]] (F. Chopin). Inter 2020 kaj 2022 li estis libera projektmastrumanto ĉe Transperfect Translations International Inc. okuipiĝante pri projektoj rilate al reviziado de tradukaĵoj al ĝis 30 cellingvoj por grandaj korporaciaj klientoj. Inter 2014 kaj 2023 li estis kunorganizanto de internaciaj esperanto-eventoj por 20–250 partoprenantoj. Li ankaŭ estis estrarano de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] kaj sekretario de la [[Pola Esperanto-Junularo]]. Li estas membro de la redakcia skipo de [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], revuo de TEJO. Tobiasz ankaŭ kreis sian propran podkaston kaj respondecis pri la piana akompano kaj partitura verkado por la muzikalo '[[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj kune]]'. == Vidu ankaŭ == * [[Tradukscienco]] == Eksteraj ligiloj == * [https://tkubisiowski.eu/ Persona retejo] * [https://anchor.fm/fremdulo Fremdulo], persona podkasto, Spotify * [https://chopin.edu.pl/uniwersytet/o-umfc Muzika Universitato Fryderyk Chopin] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kubisiowski, Tobiasz}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Eŭropaj oficistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Tradukarto]] [[Kategorio:Tradukoscienco]] 612qlx1z5b2cjvsq1644r1iqbifiwrn Ŝablono:Indekso:Listo de urboj en Ĉeĥio laŭ nombro de loĝantoj 10 747760 9480908 9477708 2026-09-23T22:00:56Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9480908 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Vikidatumoj listo kapo}}</noinclude>{{Wikidata list |sparql=select distinct ?item ?l ?img ?pocetobyvatel ?pocetobyvatel_upr ?rozloha ?rozloha_upr where { hint:Query hint:optimizer "None" . ?item wdt:P31 wd:Q5153359 . ?item wdt:P31 wd:Q15978299 . ?item wdt:P131* ?distrikto . ?distrikto wdt:P31 wd:Q548611 . ?item wdt:P1082 ?pocetobyvatel . ?item wdt:P2046 ?rozloha . BIND(CONCAT("{", "{formatnum:{", "{#expr: ", STR(?rozloha), " round 2 }", "}", "}", "}") AS ?rozloha_upr ) . BIND(CONCAT("{", "{formatnum:", STR(?pocetobyvatel), "}", "}") AS ?pocetobyvatel_upr) . ?distrikto rdfs:label ?l FILTER(lang(?l) = "cs") . OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?img } . } order by desc(?pocetobyvatel) desc(?rozloha) ?img |columns=number:#,label:Artikolo,?img:Bildeto,?pocetobyvatel_upr:Nombro de loĝantoj,?rozloha_upr:Areo (km<sup>2</sup>),?l:Distrikto |thumb=75 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Artikolo ! Bildeto ! Nombro de loĝantoj ! Areo (km<sup>2</sup>) ! Distrikto |- | style='text-align:right'| 1 | [[Prago]] | [[Dosiero:Petřín Tower View IMG 3020.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1397880}} | {{formatnum:{{#expr: 496.21 round 2 }}}} | Praha |- | style='text-align:right'| 2 | [[Brno]] | [[Dosiero:Brno, Štýřice, Pražákova, výhled z AZ Toweru (2013-05-22; 28).jpg|center|75px]] | {{formatnum:402739}} | {{formatnum:{{#expr: 230.182739 round 2 }}}} | okres Brno-město |- | style='text-align:right'| 3 | [[Ostrava]] | [[Dosiero:Katedrála Božského Spasitele, Nová Karolina a Dolní oblast Vítkovic, pohled z Nové radnice, srpen 2011.jpg|center|75px]] | {{formatnum:283187}} | {{formatnum:{{#expr: 214.229602 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 4 | [[Pilzeno|Plzeň]] | [[Dosiero:Plzen city view.jpg|center|75px]] | {{formatnum:187928}} | {{formatnum:{{#expr: 137.671042 round 2 }}}} | okres Plzeň-město |- | style='text-align:right'| 5 | [[Liberec]] | [[Dosiero:Liberec Rathaus Aussicht.JPG|center|75px]] | {{formatnum:108090}} | {{formatnum:{{#expr: 106.087154 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 6 | [[Olomouc]] | [[Dosiero:Olomouc-Horní náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:103063}} | {{formatnum:{{#expr: 103.334582 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 7 | [[České Budějovice]] | [[Dosiero:České Budějovice - centrum letecky.jpg|center|75px]] | {{formatnum:97231}} | {{formatnum:{{#expr: 55.71 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 8 | [[Hradec Králové]] | [[Dosiero:Hradec Králové náměstí celek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:94311}} | {{formatnum:{{#expr: 105.686167 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 9 | [[Pardubice]] | [[Dosiero:Pardubice CZ Zelena brana.JPG|center|75px]] | {{formatnum:92319}} | {{formatnum:{{#expr: 82.655058 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 10 | [[Ústí nad Labem]] | [[Dosiero:UL-Ferdinandshöhe-Blick-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:90866}} | {{formatnum:{{#expr: 93.969856 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 11 | [[Zlín]] | [[Dosiero:Zlín, výhled z Baťova mrakodrapu, 062.jpg|center|75px]] | {{formatnum:74684}} | {{formatnum:{{#expr: 102.826067 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 12 | [[Kladno]] | [[Dosiero:Kladno náměstí, 2013.jpg|center|75px]] | {{formatnum:69664}} | {{formatnum:{{#expr: 36.965946 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 13 | [[Havířov]] | [[Dosiero:Havirov sq02.JPG|center|75px]] | {{formatnum:68674}} | {{formatnum:{{#expr: 32.076111 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 14 | [[Most]] | [[Dosiero:Most 2015.JPG|center|75px]] | {{formatnum:63474}} | {{formatnum:{{#expr: 86.94131 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 15 | [[Opava]] | [[Dosiero:Čelní pohled Hláska.jpg|center|75px]] | {{formatnum:55109}} | {{formatnum:{{#expr: 90.60987 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 16 | [[Jihlava]] | [[Dosiero:Jihlava náměstí jezuité 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:54624}} | {{formatnum:{{#expr: 87.866195 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 17 | [[Frýdek-Místek]] | [[Dosiero:Místek, Náměstí Svobody, sever.jpg|center|75px]] | {{formatnum:53590}} | {{formatnum:{{#expr: 51.55814 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 18 | [[Teplice]] | [[Dosiero:Teplice náměstí a hotel Prince de Ligne 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:50912}} | {{formatnum:{{#expr: 23.783125 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 19 | [[Karlovy Vary]] | [[Dosiero:Karlovy Vary - 2021 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:49073}} | {{formatnum:{{#expr: 59.081798 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 20 | [[Karviná]] | [[Dosiero:2013 Karwina, Frysztat, Żeliwna fontanna na rynku 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:48937}} | {{formatnum:{{#expr: 57.521275 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 21 | [[Mladá Boleslav]] | [[Dosiero:Hrad03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:47346}} | {{formatnum:{{#expr: 28.903499 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 22 | [[Chomutov]] | [[Dosiero:Sousoší nejsvětější trojice na náměstí v Chomutově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:46771}} | {{formatnum:{{#expr: 29.254168 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 23 | [[Děčín]] | [[Dosiero:Decin.JPG|center|75px]] | {{formatnum:46376}} | {{formatnum:{{#expr: 117.695618 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 24 | [[Jablonec nad Nisou]] | [[Dosiero:Jablonec nad Nisou 2019-07 34.jpg|center|75px]] | {{formatnum:46209}} | {{formatnum:{{#expr: 31.382282 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 25 | [[Prostějov]] | [[Dosiero:Prostějov, náměstí TGM západ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:43408}} | {{formatnum:{{#expr: 39.040023 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 26 | [[Přerov]] | [[Dosiero:Zámek, Přerov (07).jpg|center|75px]] | {{formatnum:40906}} | {{formatnum:{{#expr: 58.449374 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 27 | [[Česká Lípa]] | [[Dosiero:Česká Lípa náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:36815}} | {{formatnum:{{#expr: 66.096326 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 28 | [[Třebíč]] | [[Dosiero:Trebic vnitrni mesto.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34530}} | {{formatnum:{{#expr: 57.591176 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 29 | [[Tábor]] | [[Dosiero:Tabor CZ aerial old town from north B1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34356}} | {{formatnum:{{#expr: 62.215743 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 30 | [[Znojmo]] | [[Dosiero:Znojmo - panorama od jihu obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34172}} | {{formatnum:{{#expr: 65.896743 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 31 | [[Třinec]] | [[Dosiero:Náměstí T. G. Masaryka v Třinci.jpg|center|75px]] | {{formatnum:33852}} | {{formatnum:{{#expr: 85.37 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 32 | [[Kolín]] | [[Dosiero:Kolín, Karlovo náměstí (únor 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:33444}} | {{formatnum:{{#expr: 34.993165 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 33 | [[Cheb]] | [[Dosiero:Cheb nám ke kostelu DSCN1455.JPG|center|75px]] | {{formatnum:32808}} | {{formatnum:{{#expr: 96.36 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 34 | [[Příbram]] | [[Dosiero:Pribramske Hradcany.jpg|center|75px]] | {{formatnum:32773}} | {{formatnum:{{#expr: 36.1 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 35 | [[Písek]] | [[Dosiero:View to Písek from Otava River (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:31121}} | {{formatnum:{{#expr: 63.230237 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 36 | [[Trutnov]] | [[Dosiero:Trutnov Krakonošovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:29607}} | {{formatnum:{{#expr: 103.319996 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 37 | [[Kroměříž]] | [[Dosiero:Kroměříž náměstí a radnice celek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:27917}} | {{formatnum:{{#expr: 50.975225 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 38 | [[Orlová]] | [[Dosiero:Orlová-Lutyně 2012.jpg|center|75px]] | {{formatnum:27540}} | {{formatnum:{{#expr: 24.66913 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 39 | [[Vsetín]] | [[Dosiero:Vsetin - pohled ze zamecke veze 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:25185}} | {{formatnum:{{#expr: 57.607343 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 40 | [[Uherské Hradiště]] | [[Dosiero:Uherské Hradiště, Masarykovo náměstí (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:24887}} | {{formatnum:{{#expr: 21.256963 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 41 | [[Šumperk]] | [[Dosiero:Sumperk letecky pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:24735}} | {{formatnum:{{#expr: 27.88003 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 42 | [[Břeclav]] | [[Dosiero:Breclav zamek 001.jpg|center|75px]] | {{formatnum:24538}} | {{formatnum:{{#expr: 77.185531 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 43 | [[Havlíčkův Brod]] | [[Dosiero:Koudelova kašna (18. století) 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23791}} | {{formatnum:{{#expr: 64.934149 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 44 | [[Chrudim]] | [[Dosiero:Chrudim, Resselovo nám., severní strana (2018-07-01; 02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:23564}} | {{formatnum:{{#expr: 33.209542 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 45 | [[Hodonín]] | [[Dosiero:Hodonín - radnice crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23517}} | {{formatnum:{{#expr: 63.305652 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 46 | [[Český Těšín]] | [[Dosiero:Radnice v Českém Těšíně.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23075}} | {{formatnum:{{#expr: 33.8 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 47 | [[Nový Jičín|Novajiĉino]] | [[Dosiero:Neutitschein01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23005}} | {{formatnum:{{#expr: 36.521371 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 48 | [[Litoměřice]] | [[Dosiero:Stará radnice z náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:22767}} | {{formatnum:{{#expr: 17.987203 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 49 | [[Klatovy]] | [[Dosiero:Klatovy, 2016 (22).jpg|center|75px]] | {{formatnum:22763}} | {{formatnum:{{#expr: 80.85169 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 50 | [[Valašské Meziříčí]] | [[Dosiero:Náměstí ve Valašském Meziříčí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22580}} | {{formatnum:{{#expr: 35.435062 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 51 | [[Krnov]] | [[Dosiero:Krnov townhall 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22518}} | {{formatnum:{{#expr: 44.293533 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 52 | [[Litvínov]] | [[Dosiero:Litvinov City3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22387}} | {{formatnum:{{#expr: 40.696708 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 53 | [[Strakonice]] | [[Dosiero:Panorama of Strakonice in the Czech Republic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22355}} | {{formatnum:{{#expr: 34.679515 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 54 | [[Sokolov]] | [[Dosiero:Sokolov zámek (4).JPG|center|75px]] | {{formatnum:22007}} | {{formatnum:{{#expr: 22.917462 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 55 | [[Kutná Hora]] | [[Dosiero:Kutná Hora - panoramio (10).jpg|center|75px]] | {{formatnum:21642}} | {{formatnum:{{#expr: 33.071625 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 56 | [[Beroun]] | [[Dosiero:Beroun náměstí s radnicí 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:21521}} | {{formatnum:{{#expr: 31.251057 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 57 | [[Kopřivnice]] | [[Dosiero:Kopřivnice panorama.JPG|center|75px]] | {{formatnum:21374}} | {{formatnum:{{#expr: 27.487015 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 58 | [[Vyškov]] | [[Dosiero:Vyškov, Masarykovo náměstí (8).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20645}} | {{formatnum:{{#expr: 50.472289 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 59 | [[Jindřichův Hradec]] | [[Dosiero:Jindrichuv Hradec Neuhaus (26850381369).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20540}} | {{formatnum:{{#expr: 74.285974 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 60 | [[Žďár nad Sázavou]] | [[Dosiero:Žďár nad Sázavou (Saar), Hauptplatz mit Pestsäule und Rathaus (39627995870).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20404}} | {{formatnum:{{#expr: 37.063681 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 61 | [[Bohumín]] | [[Dosiero:Bohumin radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:20315}} | {{formatnum:{{#expr: 31.027791 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 62 | [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] | [[Dosiero:Brandys nad labem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:20313}} | {{formatnum:{{#expr: 22.654825 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 63 | [[Mělník]] | [[Dosiero:Mělník náměstí s radnicí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:20278}} | {{formatnum:{{#expr: 24.961871 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 64 | [[Blansko]] | [[Dosiero:Blansko (letecký snímek).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20002}} | {{formatnum:{{#expr: 44.972248 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 65 | [[Náchod]] | [[Dosiero:Náchod, výhled ze zámku na Masarykovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19827}} | {{formatnum:{{#expr: 33.343135 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 66 | [[Jirkov]] | [[Dosiero:Jirkov CZ Kostelni ul 019.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19240}} | {{formatnum:{{#expr: 17.128588 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 67 | [[Kralupy nad Vltavou]] | [[Dosiero:Pohled na Kralupy nad Vltavou z Hostibejku, srpen 2025.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19005}} | {{formatnum:{{#expr: 21.900215 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 68 | [[Žatec]] | [[Dosiero:Žatec náměstí Svobody sloup 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:18959}} | {{formatnum:{{#expr: 42.676571 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 69 | [[Kadaň]] | [[Dosiero:Kadaň 2016-10-16.jpg|center|75px]] | {{formatnum:18090}} | {{formatnum:{{#expr: 65.62341 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 70 | [[Louny]] | [[Dosiero:Dny evropského dědictví 2013 - prohlídka lounské vodárny 10.JPG|center|75px]] | {{formatnum:18068}} | {{formatnum:{{#expr: 24.139311 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 71 | [[Hranice (distrikto Přerov)|Hranice]] | [[Dosiero:Hranice, Čechova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:17969}} | {{formatnum:{{#expr: 49.775368 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 72 | [[Otrokovice]] | [[Dosiero:Batovy domky 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17401}} | {{formatnum:{{#expr: 19.626638 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 73 | [[Říčany]] | [[Dosiero:Říčany, centrum přes Mlýnský rybník.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17143}} | {{formatnum:{{#expr: 25.811368 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 74 | [[Benešov]] | [[Dosiero:Benešov náměstí3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17043}} | {{formatnum:{{#expr: 46.870234 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 75 | [[Slaný]] | [[Dosiero:Slaný radnice (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:16937}} | {{formatnum:{{#expr: 35.12 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 76 | [[Uherský Brod]] | [[Dosiero:Ungarisch-Brod-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16367}} | {{formatnum:{{#expr: 52.063309 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 77 | [[Neratovice]] | [[Dosiero:Neratovice7966.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16360}} | {{formatnum:{{#expr: 20.002941 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 78 | [[Pelhřimov]] | [[Dosiero:Pelhřimov (053).jpg|center|75px]] | {{formatnum:16206}} | {{formatnum:{{#expr: 95.275219 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 79 | [[Jičín]] | [[Dosiero:Czechia, Jicin, Wallenstein's square in Spring.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16101}} | {{formatnum:{{#expr: 25.88 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 80 | [[Svitavy]] | [[Dosiero:Svitavy náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16073}} | {{formatnum:{{#expr: 31.332927 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 81 | [[Rožnov pod Radhoštěm]] | [[Dosiero:Roznov p Radhostem01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:16063}} | {{formatnum:{{#expr: 39.48231 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 82 | [[Rakovník]] | [[Dosiero:Rak radnice DSCN1397.JPG|center|75px]] | {{formatnum:15682}} | {{formatnum:{{#expr: 18.501391 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 83 | [[Ostrov (distrikto Karlovy Vary)|Ostrov]] | [[Dosiero:Ostrov nad ohri marktplatz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15681}} | {{formatnum:{{#expr: 50.406529 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 84 | [[Nymburk]] | [[Dosiero:Nymburk, west view.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15642}} | {{formatnum:{{#expr: 20.588126 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 85 | [[Dvůr Králové nad Labem]] | [[Dosiero:Dvůr Králové nad Labem from air 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15322}} | {{formatnum:{{#expr: 35.844379 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 86 | [[Poděbrady]] | [[Dosiero:Podebradsky zamek (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:15232}} | {{formatnum:{{#expr: 33.69 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 87 | [[Bruntál]] | [[Dosiero:Bruntál (Freudenthal) - market square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15037}} | {{formatnum:{{#expr: 29.344536 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 88 | [[Česká Třebová]] | [[Dosiero:Kateřina.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15010}} | {{formatnum:{{#expr: 41.01 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 89 | [[Varnsdorf]] | [[Dosiero:Varnsdorf kostel sv. Petra a Pavla a děkanství 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14704}} | {{formatnum:{{#expr: 26.24 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 90 | [[Turnov]] | [[Dosiero:Náměstí Českého ráje, Turnov (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:14577}} | {{formatnum:{{#expr: 22.711996 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 91 | [[Bílina]] | [[Dosiero:Bílina - pohled z vyhlídky Na Chlumu, 2025-09, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14497}} | {{formatnum:{{#expr: 32.511926 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 92 | [[Rokycany]] | [[Dosiero:Rokycany 3.JPG|center|75px]] | {{formatnum:14381}} | {{formatnum:{{#expr: 30.673057 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 93 | [[Milovice]] | [[Dosiero:Průčelí kostela sv. Kateřiny, Milovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14270}} | {{formatnum:{{#expr: 28.308484 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 94 | [[Tachov]] | [[Dosiero:Impression from Tachov (4).jpg|center|75px]] | {{formatnum:14097}} | {{formatnum:{{#expr: 40.847854 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 95 | [[Klášterec nad Ohří]] | [[Dosiero:Klášterec nad Ohří, ze zámku, radnice+Kostel Nejsvětější Trojice+Sala Terrena 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14068}} | {{formatnum:{{#expr: 53.786232 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 96 | [[Mariánské Lázně]] | [[Dosiero:Kolonáda M.Gorkého.JPG|center|75px]] | {{formatnum:14052}} | {{formatnum:{{#expr: 51.792373 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 97 | [[Ústí nad Orlicí]] | [[Dosiero:Ústí nad Orlicí - Square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14011}} | {{formatnum:{{#expr: 36.367354 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 98 | [[Hlučín]] | [[Dosiero:Hlučín, Mírové nám. budova radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:13352}} | {{formatnum:{{#expr: 21.138542 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 99 | [[Zábřeh]] | [[Dosiero:Zábřeh zámek1 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:13320}} | {{formatnum:{{#expr: 34.590845 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 100 | [[Šternberk]] | [[Dosiero:Sternberg - city center.jpg|center|75px]] | {{formatnum:13239}} | {{formatnum:{{#expr: 48.788687 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 101 | [[Český Krumlov]] | [[Dosiero:Český Krumlov, historické jádro.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12797}} | {{formatnum:{{#expr: 22.168455 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 102 | [[Krupka]] | [[Dosiero:Graupen-Blick-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12793}} | {{formatnum:{{#expr: 46.608049 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 103 | [[Aš]] | [[Dosiero:Aš city centrum 2008-02-10.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12684}} | {{formatnum:{{#expr: 55.856113 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 104 | [[Roudnice nad Labem]] | [[Dosiero:Roudnice nad Labem -zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12668}} | {{formatnum:{{#expr: 16.68 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 105 | [[Chodov (distrikto Sokolov)|Chodov]] | [[Dosiero:Chodov kostel svatého Vavřince (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:12609}} | {{formatnum:{{#expr: 14.260207 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 106 | [[Vysoké Mýto]] | [[Dosiero:Náměstí Přemysla Otakara II. (Vysoké Mýto) (cropped).jpg|center|75px]] | {{formatnum:12560}} | {{formatnum:{{#expr: 42.026497 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 107 | [[Boskovice]] | [[Dosiero:Boskovice - pohled na centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12508}} | {{formatnum:{{#expr: 27.815442 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 108 | [[Jaroměř]] | [[Dosiero:Jaroměř from air 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12483}} | {{formatnum:{{#expr: 23.952616 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 109 | [[Čelákovice]] | [[Dosiero:Čelákovice radnice 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12474}} | {{formatnum:{{#expr: 15.875679 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 110 | [[Vrchlabí]] | [[Dosiero:Vrchlabí náměstí Míru 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12102}} | {{formatnum:{{#expr: 27.648808 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 111 | [[Kuřim]] | [[Dosiero:Kurim-kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11860}} | {{formatnum:{{#expr: 17.195893 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 112 | [[Holešov]] | [[Dosiero:Holešov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11616}} | {{formatnum:{{#expr: 33.941858 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 113 | [[Velké Meziříčí]] | [[Dosiero:Velke Mezirici 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11608}} | {{formatnum:{{#expr: 40.664078 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 114 | [[Humpolec]] | [[Dosiero:Humpolec-Obermarkt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11522}} | {{formatnum:{{#expr: 51.510592 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 115 | [[Vlašim]] | [[Dosiero:KLG 4867 CZ - Vlašim.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11434}} | {{formatnum:{{#expr: 41.424825 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 116 | [[Rychnov nad Kněžnou]] | [[Dosiero:Rychnov nad Kněžnou from air K2-2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11420}} | {{formatnum:{{#expr: 34.988805 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 117 | [[Nový Bor]] | [[Dosiero:Luftbild von Nový Bor.JPG|center|75px]] | {{formatnum:11318}} | {{formatnum:{{#expr: 19.441704 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 118 | [[Uničov]] | [[Dosiero:Uničov - Townhall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11237}} | {{formatnum:{{#expr: 48.274655 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 119 | [[Domažlice]] | [[Dosiero:Taus-Markt-01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11133}} | {{formatnum:{{#expr: 24.617656 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 120 | [[Prachatice]] | [[Dosiero:Prachatice, Velké náměstí (srpen 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:11119}} | {{formatnum:{{#expr: 38.918518 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 121 | [[Rumburk]] | [[Dosiero:Rumburk náměstí a sloup 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10815}} | {{formatnum:{{#expr: 24.717542 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 122 | [[Sušice]] | [[Dosiero:Sušice od jihozápadu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10740}} | {{formatnum:{{#expr: 45.65 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 123 | [[Kyjov]] | [[Dosiero:Kyjov - Masarykovo náměstí 2008.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10645}} | {{formatnum:{{#expr: 29.88399 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 124 | [[Veselí nad Moravou]] | [[Dosiero:Bartolomejske namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10623}} | {{formatnum:{{#expr: 35.450627 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 125 | [[Králův Dvůr]] | [[Dosiero:Králův Dvůr, pohled na město.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10598}} | {{formatnum:{{#expr: 15.238276 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 126 | [[Frenštát pod Radhoštěm]] | [[Dosiero:Frenštát pod Radhoštěm (CZE) - town hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10554}} | {{formatnum:{{#expr: 11.433679 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 127 | [[Jesenice (distrikto Prago-okcidento)|Jesenice]] | [[Dosiero:Jesenice, Budějovická třída.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10460}} | {{formatnum:{{#expr: 17.535889 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 128 | [[Jeseník]] | [[Dosiero:Jeseník letecky z Muzikantské stezky.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10456}} | {{formatnum:{{#expr: 38.232052 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 129 | [[Litomyšl]] | [[Dosiero:Zlatá Hvězda Litomyšl (14).jpg|center|75px]] | {{formatnum:10448}} | {{formatnum:{{#expr: 33.450738 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 130 | [[Čáslav]] | [[Dosiero:Čáslav-náměstí2015c.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10399}} | {{formatnum:{{#expr: 26.459298 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 131 | [[Přelouč]] | [[Dosiero:Záložna (Přelouč) 05.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10203}} | {{formatnum:{{#expr: 30.468957 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 132 | [[Lysá nad Labem]] | [[Dosiero:Lysá nad Labem 03-2023 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:10004}} | {{formatnum:{{#expr: 33.65 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 133 | [[Ivančice]] | [[Dosiero:Ivančice - celkový pohled na Palackého náměstí od východu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9898}} | {{formatnum:{{#expr: 47.65 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 134 | [[Frýdlant nad Ostravicí]] | [[Dosiero:Frýdlant nad Ostravicí, Náměstí 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9835}} | {{formatnum:{{#expr: 21.909892 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 135 | [[Nové Město na Moravě]] | [[Dosiero:Náměstí (Nové Město na Moravě).JPG|center|75px]] | {{formatnum:9834}} | {{formatnum:{{#expr: 61.126471 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 136 | [[Mohelnice]] | [[Dosiero:Mohelnice, náměstí severovýchod.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9782}} | {{formatnum:{{#expr: 46.24 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 137 | [[Lanškroun]] | [[Dosiero:Lanskroun-radnice1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9776}} | {{formatnum:{{#expr: 20.654284 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 138 | [[Hlinsko]] | [[Dosiero:Hlinsko, het gemeentehuis Dm258346-837 IMG 6575 2018-08-04 10.25.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9563}} | {{formatnum:{{#expr: 24.269129 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 139 | [[Moravská Třebová]] | [[Dosiero:Moravská Třebová-náměstí s radnicí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9550}} | {{formatnum:{{#expr: 42.047481 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 140 | [[Litovel]] | [[Dosiero:Litovel - Square of Přemysl Otakar II.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9510}} | {{formatnum:{{#expr: 46.396681 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 141 | [[Studénka]] | [[Dosiero:Studénka1-163247.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9302}} | {{formatnum:{{#expr: 30.919686 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 142 | [[Tišnov]] | [[Dosiero:Tišnov - pohled od jihozápadu, obr03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9225}} | {{formatnum:{{#expr: 17.117579 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 143 | [[Nové Město nad Metují]] | [[Dosiero:NMM zamek z nam DSC00231.JPG|center|75px]] | {{formatnum:9181}} | {{formatnum:{{#expr: 23.13258 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 144 | [[Hostivice]] | [[Dosiero:Hostivice, kostel, domy a park.JPG|center|75px]] | {{formatnum:9179}} | {{formatnum:{{#expr: 14.485917 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 145 | [[Chotěboř]] | [[Dosiero:Chotěboř 154.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9092}} | {{formatnum:{{#expr: 54.06 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 146 | [[Roztoky (distrikto Prago-okcidento)|Roztoky]] | [[Dosiero:Roztoky u Prahy, Tyršovo náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:9088}} | {{formatnum:{{#expr: 8.188996 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 147 | [[Polička]] | [[Dosiero:Radnice Polička.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9051}} | {{formatnum:{{#expr: 33.117415 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 148 | [[Mnichovo Hradiště]] | [[Dosiero:Mnichovo Hradiště náměstí a radnice 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9048}} | {{formatnum:{{#expr: 34.31 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 149 | [[Nová Paka]] | [[Dosiero:Nová Paka náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8979}} | {{formatnum:{{#expr: 28.682653 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 150 | [[Dobříš]] | [[Dosiero:D-náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8870}} | {{formatnum:{{#expr: 53.418442 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 151 | [[Lovosice]] | [[Dosiero:Lovosice - pohled z Lovoše, 2021-08, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8727}} | {{formatnum:{{#expr: 11.893307 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 152 | [[Duchcov]] | [[Dosiero:Duchcov náměstí a kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8695}} | {{formatnum:{{#expr: 15.404441 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 153 | [[Choceň]] | [[Dosiero:Choceň - Tyršovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8641}} | {{formatnum:{{#expr: 21.696513 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 154 | [[Štětí]] | [[Dosiero:KLG 0455 Štětí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8553}} | {{formatnum:{{#expr: 53.896245 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 155 | [[Hořice]] | [[Dosiero:Hořice - morový sloup na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8476}} | {{formatnum:{{#expr: 21.432187 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 156 | [[Příbor]] | [[Dosiero:Pribor.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8298}} | {{formatnum:{{#expr: 22.152179 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 157 | [[Třeboň]] | [[Dosiero:Třeboň - historické jádro obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8270}} | {{formatnum:{{#expr: 98.311101 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 158 | [[Červený Kostelec]] | [[Dosiero:Červený Kostelec - die rote Kirche, die dem Ort den Namen gegeben hat - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8262}} | {{formatnum:{{#expr: 24.070413 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 159 | [[Dubí]] | [[Dosiero:Eichwald-Dubi-Kirche-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8114}} | {{formatnum:{{#expr: 33.847494 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 160 | [[Stříbro]] | [[Dosiero:Stříbro radnice červen 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:8060}} | {{formatnum:{{#expr: 47.776421 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 161 | [[Hořovice]] | [[Dosiero:KLG 4813 Hořovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8055}} | {{formatnum:{{#expr: 9.54555 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 162 | [[Semily]] | [[Dosiero:Pohled na Semily.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8022}} | {{formatnum:{{#expr: 16.308533 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 163 | [[Bystřice pod Hostýnem]] | [[Dosiero:Hostyn - rozhledna, ukazka vyhledu na Bystrici pod Hostynem.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8002}} | {{formatnum:{{#expr: 26.811394 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 164 | [[Hrádek nad Nisou]] | [[Dosiero:Hradeknn 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8001}} | {{formatnum:{{#expr: 48.543008 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 165 | [[Lipník nad Bečvou]] | [[Dosiero:Lipník-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7955}} | {{formatnum:{{#expr: 30.62 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 166 | [[Milevsko]] | [[Dosiero:Milevsko Kostel Sv.Bartoloměje.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7950}} | {{formatnum:{{#expr: 42.29 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 167 | [[Šlapanice]] | [[Dosiero:Šlapanice, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7915}} | {{formatnum:{{#expr: 14.648877 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 168 | [[Benátky nad Jizerou]] | [[Dosiero:Benátky nad Jizerou Husovo nám. 3.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7879}} | {{formatnum:{{#expr: 35.505468 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 169 | [[Bystřice nad Pernštejnem]] | [[Dosiero:Náměstí v Bystřici nad Pernštejnem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7871}} | {{formatnum:{{#expr: 53.07 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 170 | [[Rychvald]] | [[Dosiero:Rychvald - Náměstí Míru (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7787}} | {{formatnum:{{#expr: 17.020886 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 171 | [[Týn nad Vltavou]] | [[Dosiero:Tyn nad Vltavou (7).JPG|center|75px]] | {{formatnum:7774}} | {{formatnum:{{#expr: 43.020675 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 172 | [[Rýmařov]] | [[Dosiero:Pohled na Rýmařov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7763}} | {{formatnum:{{#expr: 60.727918 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 173 | [[Nejdek]] | [[Dosiero:Nejdek, náměstí Karla IV. (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:7733}} | {{formatnum:{{#expr: 52.271499 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 174 | [[Černošice]] | [[Dosiero:Dolní Mokropsy a Stará Vráž, z Hladké skály (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7712}} | {{formatnum:{{#expr: 9.058736 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 175 | [[Mikulov]] | [[Dosiero:Overview of Mikulov from Svatý Kopeček 2020 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7577}} | {{formatnum:{{#expr: 45.317984 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 176 | [[Kaplice]] | [[Dosiero:Kaplice, kašna s pranýřem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7531}} | {{formatnum:{{#expr: 40.849505 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 177 | [[Úvaly]] | [[Dosiero:Uvaly Arnosta z Pardubic 95 radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7515}} | {{formatnum:{{#expr: 10.966984 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 178 | [[Český Brod]] | [[Dosiero:Cesky brod.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7487}} | {{formatnum:{{#expr: 19.703634 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 179 | [[Vratimov]] | [[Dosiero:Vratimov 008.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7434}} | {{formatnum:{{#expr: 14.135831 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 180 | [[Bílovec]] | [[Dosiero:Sleszké náměstí Bílovec (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7411}} | {{formatnum:{{#expr: 38.871063 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 181 | [[Petřvald (distrikto Karviná)|Petřvald]] | [[Dosiero:Petřvald - kostel sv. Jindřicha s křížovou cestou (srpen 2021).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7409}} | {{formatnum:{{#expr: 12.628623 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 182 | [[Vodňany]] | [[Dosiero:Vodňany-náměstí2009.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7383}} | {{formatnum:{{#expr: 36.336874 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 183 | [[Frýdlant]] | [[Dosiero:Frýdlant, křížová cesta, vyhlídka na město (5).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7379}} | {{formatnum:{{#expr: 31.616731 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 184 | [[Odry]] | [[Dosiero:Odry, Masarykovo náměstí - 05.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7314}} | {{formatnum:{{#expr: 74.050648 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 185 | [[Vimperk]] | [[Dosiero:Vimperk-Markt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7289}} | {{formatnum:{{#expr: 80.040771 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 186 | [[Slavkov u Brna]] | [[Dosiero:DSCN0979 (5864465448).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7258}} | {{formatnum:{{#expr: 14.946447 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 187 | [[Nový Bydžov]] | [[Dosiero:Radnice v Novém Bydžově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7224}} | {{formatnum:{{#expr: 35.27148 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 188 | [[Dačice]] | [[Dosiero:Dačice, Palackého náměstí z věže.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7157}} | {{formatnum:{{#expr: 66.96 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 189 | [[Letovice]] | [[Dosiero:Pohled na město od západu, Letovice, okres Blansko (02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7124}} | {{formatnum:{{#expr: 51.015097 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 190 | [[Broumov]] | [[Dosiero:Broumov, náměstí, 2017 (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7108}} | {{formatnum:{{#expr: 22.28 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 191 | [[Moravské Budějovice]] | [[Dosiero:Moravské Budějovice zámek 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7098}} | {{formatnum:{{#expr: 37.131503 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 192 | [[Sezimovo Ústí]] | [[Dosiero:Benesova vila.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7097}} | {{formatnum:{{#expr: 8.442576 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 193 | [[Soběslav]] | [[Dosiero:Soběslav, kostel sv. Víta, v pozadí věž kostela sv. Petra a Pavla.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7070}} | {{formatnum:{{#expr: 19.995083 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 194 | [[Napajedla]] | [[Dosiero:Radnice Napajedla.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7043}} | {{formatnum:{{#expr: 19.826361 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 195 | [[Nýřany]] | [[Dosiero:Nýřany - radnice 2.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6991}} | {{formatnum:{{#expr: 21.72 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 196 | [[Bučovice]] | [[Dosiero:Bučovice zámek (srpen 2023).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6891}} | {{formatnum:{{#expr: 31.191141 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 197 | [[Přeštice]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzeti P Marie Prestice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6792}} | {{formatnum:{{#expr: 25.41 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 198 | [[Rosice]] | [[Dosiero:Rosice05860.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6784}} | {{formatnum:{{#expr: 12.739936 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 199 | [[Sedlčany]] | [[Dosiero:Sedlčany MěÚ 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6767}} | {{formatnum:{{#expr: 36.47 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 200 | [[Holice]] | [[Dosiero:Kostel svatého Martina v Holicích 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6761}} | {{formatnum:{{#expr: 19.654216 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 201 | [[Kravaře]] | [[Dosiero:Schloss Deutsch Krawarn.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6689}} | {{formatnum:{{#expr: 19.371105 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 202 | [[Blatná]] | [[Dosiero:Blatná-kostel2009d.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6669}} | {{formatnum:{{#expr: 43.601382 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 203 | [[Šenov]] | [[Dosiero:Senov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6639}} | {{formatnum:{{#expr: 16.634785 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 204 | [[Staré Město (distrikto Uherské Hradiště)|Staré Město]] | [[Dosiero:Staré Město (UH).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6585}} | {{formatnum:{{#expr: 20.83246 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 205 | [[Odolena Voda]] | [[Dosiero:OdolenaVoda1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6547}} | {{formatnum:{{#expr: 11.238201 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 206 | [[Dobruška]] | [[Dosiero:Dobruška - radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6532}} | {{formatnum:{{#expr: 34.437002 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 207 | [[Veselí nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Veselí nad Lužnicí Stará radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6515}} | {{formatnum:{{#expr: 29.566544 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 208 | [[Dobřany]] | [[Dosiero:Dobřany - kostel sv. Víta (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6504}} | {{formatnum:{{#expr: 35.316044 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 209 | [[Kraslice]] | [[Dosiero:Kraslice radnice červen 2018 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6432}} | {{formatnum:{{#expr: 81.345455 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 210 | [[Mníšek pod Brdy]] | [[Dosiero:Mnisek pod Brdy from NNW.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6432}} | {{formatnum:{{#expr: 26.498681 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 211 | [[Hulín]] | [[Dosiero:Hulín, náměstí, fontána.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6414}} | {{formatnum:{{#expr: 32.118828 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 212 | [[Letohrad]] | [[Dosiero:Letohrad nám DSCN0622.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6407}} | {{formatnum:{{#expr: 23.544 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 213 | [[Světlá nad Sázavou]] | [[Dosiero:Světlá nad Sázavou - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6394}} | {{formatnum:{{#expr: 42.08 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 214 | [[Hustopeče]] | [[Dosiero:Hustopeče, Dukelské náměstí (květen 2025).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6388}} | {{formatnum:{{#expr: 24.533215 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 215 | [[Mimoň]] | [[Dosiero:Mimoň centrum Mírová.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6387}} | {{formatnum:{{#expr: 15.48 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 216 | [[Chrastava]] | [[Dosiero:Chrastava - náměstí 1. máje (říjen 2024) (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6315}} | {{formatnum:{{#expr: 27.463963 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 217 | [[Podbořany]] | [[Dosiero:Podbořany náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6253}} | {{formatnum:{{#expr: 60.163939 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 218 | [[Kostelec nad Orlicí]] | [[Dosiero:Kostelec nad Orlicí - Town Hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6252}} | {{formatnum:{{#expr: 26.204331 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 219 | [[Dubňany]] | [[Dosiero:Dubňany - náměstí 15. dubna (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6202}} | {{formatnum:{{#expr: 22.581508 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 220 | [[Slavičín]] | [[Dosiero:Slavičín, Horní náměstí, východ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6184}} | {{formatnum:{{#expr: 33.657102 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 221 | [[Týniště nad Orlicí]] | [[Dosiero:Týniště nad Orlicí square.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6148}} | {{formatnum:{{#expr: 52.45923 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 222 | [[Pohořelice]] | [[Dosiero:Pohořelice - náměstí Svobody.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6126}} | {{formatnum:{{#expr: 43.044986 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 223 | [[Hronov]] | [[Dosiero:Hronov from air 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6094}} | {{formatnum:{{#expr: 22.036568 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 224 | [[Železný Brod]] | [[Dosiero:Eisenbrod-Rathaus.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6043}} | {{formatnum:{{#expr: 22.508518 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 225 | [[Tanvald]] | [[Dosiero:Tannwald-Rathaus1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5970}} | {{formatnum:{{#expr: 12.447284 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 226 | [[Rousínov]] | [[Dosiero:Stará radnice(Rousínov- czech republic).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5962}} | {{formatnum:{{#expr: 23.049615 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 227 | [[Třebechovice pod Orebem]] | [[Dosiero:Třebechovice pod Orebem - kašna na Masarykově náměstí (stav červen 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5869}} | {{formatnum:{{#expr: 21.007408 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 228 | [[Žamberk]] | [[Dosiero:Radnice v Žamberku.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5819}} | {{formatnum:{{#expr: 16.909087 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 229 | [[Třešť]] | [[Dosiero:Třešť zámek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5790}} | {{formatnum:{{#expr: 46.985164 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 230 | [[Modřice]] | [[Dosiero:Modřice - náměstí Svobody.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5755}} | {{formatnum:{{#expr: 10.050499 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 231 | [[Týnec nad Sázavou]] | [[Dosiero:Týnec nad Sázavou, od LIDLu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5752}} | {{formatnum:{{#expr: 25.746213 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 232 | [[Kojetín]] | [[Dosiero:Kojetín, Masarykovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5748}} | {{formatnum:{{#expr: 31.093767 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 233 | [[Nové Strašecí]] | [[Dosiero:Nové Strašecí radnice na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5686}} | {{formatnum:{{#expr: 13.319125 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 234 | [[Moravský Krumlov]] | [[Dosiero:Moravský Krumlov - panorama od kaple svatého Floriána obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5667}} | {{formatnum:{{#expr: 49.558098 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 235 | [[Holýšov]] | [[Dosiero:Holýšov, 5. května square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5647}} | {{formatnum:{{#expr: 29.316427 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 236 | [[Šluknov]] | [[Dosiero:Šluknov náměstí 5a.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5629}} | {{formatnum:{{#expr: 47.468518 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 237 | [[Hluboká nad Vltavou]] | [[Dosiero:Zamek Hluboka 001 THWZ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5626}} | {{formatnum:{{#expr: 91.106367 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 238 | [[Lomnice nad Popelkou]] | [[Dosiero:Rathaus Lomnitz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5626}} | {{formatnum:{{#expr: 25.575763 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 239 | [[Chlumec nad Cidlinou]] | [[Dosiero:Karlova Koruna - zámek (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5609}} | {{formatnum:{{#expr: 21.441977 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 240 | [[Františkovy Lázně]] | [[Dosiero:Františkovy Lázně centrum 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5607}} | {{formatnum:{{#expr: 25.761687 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 241 | [[Kunovice]] | [[Dosiero:Kunovice, křižovatka.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5570}} | {{formatnum:{{#expr: 28.549465 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 242 | [[Zubří]] | [[Dosiero:Zubří, kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5561}} | {{formatnum:{{#expr: 28.38545 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 243 | [[Vítkov]] | [[Dosiero:Vítkov, náměstí Jana Zajíce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5508}} | {{formatnum:{{#expr: 55.046787 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 244 | [[Rudná (distrikto Prago-okcidento)|Rudná]] | [[Dosiero:Rudná, cesta ke křižovatce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5502}} | {{formatnum:{{#expr: 8.196133 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 245 | [[Planá]] | [[Dosiero:Planá (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5493}} | {{formatnum:{{#expr: 62.462962 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 246 | [[Velká Bíteš]] | [[Dosiero:Church of Saint John the Baptist (Velká Bíteš).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5482}} | {{formatnum:{{#expr: 47.303134 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 247 | [[Fulnek]] | [[Dosiero:Fulnek, Komenský square 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5472}} | {{formatnum:{{#expr: 68.484195 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 248 | [[Hradec nad Moravicí]] | [[Dosiero:Hradec nad Morawicą - Czerwony Zamek 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5459}} | {{formatnum:{{#expr: 43.95766 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 249 | [[Úpice]] | [[Dosiero:Úpice - muzeum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5448}} | {{formatnum:{{#expr: 15.300141 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 250 | [[Starý Plzenec]] | [[Dosiero:Stary Plzenec CZ from S 0030.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5403}} | {{formatnum:{{#expr: 18.373205 round 2 }}}} | okres Plzeň-město |- | style='text-align:right'| 251 | [[Brumov-Bylnice]] | [[Dosiero:Sousoší Nejsvětější Trojice Brumov-Bylnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5400}} | {{formatnum:{{#expr: 56.270972 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 252 | [[Jilemnice]] | [[Dosiero:Jilemnice kostel sv vavrince.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5377}} | {{formatnum:{{#expr: 13.859019 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 253 | [[Bakov nad Jizerou]] | [[Dosiero:Bakov nad Jizerou, náměstí západ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5355}} | {{formatnum:{{#expr: 27.008269 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 254 | [[Stochov]] | [[Dosiero:Stochov - Mírové náměstí (březen 2022).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5349}} | {{formatnum:{{#expr: 9.495071 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 255 | [[Strážnice]] | [[Dosiero:Straznice namesti 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5311}} | {{formatnum:{{#expr: 31.409647 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 256 | [[Horní Slavkov]] | [[Dosiero:Městský úřad Horní Slavkov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5309}} | {{formatnum:{{#expr: 36.867481 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 257 | [[Unhošť]] | [[Dosiero:Unhost air 4268.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5292}} | {{formatnum:{{#expr: 17.417258 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 258 | [[Polná]] | [[Dosiero:Kostel NPM Polná 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5277}} | {{formatnum:{{#expr: 37.77178 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 259 | [[Trhové Sviny]] | [[Dosiero:Trhové-Sviny-Nanebevzetí-Panny-Marie.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5262}} | {{formatnum:{{#expr: 52.78 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 260 | [[Jílové u Prahy]] | [[Dosiero:Jílový-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5262}} | {{formatnum:{{#expr: 16.253971 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 261 | [[Jablunkov]] | [[Dosiero:Rzeka Łomna w Jabłonkowie 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5257}} | {{formatnum:{{#expr: 10.386146 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 262 | [[Kosmonosy]] | [[Dosiero:Loreta Sta. Casa (Kosmonosy) crop.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5247}} | {{formatnum:{{#expr: 11.384932 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 263 | [[Kdyně]] | [[Dosiero:Kdyne pohled ze severu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5153}} | {{formatnum:{{#expr: 28.740828 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 264 | [[Telč]] | [[Dosiero:Telč - pohled na vnitřní město přes Ulický rybník (02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5134}} | {{formatnum:{{#expr: 24.873079 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 265 | [[Doksy]] | [[Dosiero:Doksy náměstí sloup 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5115}} | {{formatnum:{{#expr: 74.961537 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 266 | [[Horažďovice]] | [[Dosiero:Kostel sv. Petra a Pavla (Horažďovice).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5103}} | {{formatnum:{{#expr: 43.039706 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 267 | [[Třemošná]] | [[Dosiero:Třemošná, městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5052}} | {{formatnum:{{#expr: 18.11669 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 268 | [[Horšovský Týn]] | [[Dosiero:Horšovský Týn, náměstí Republiky01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5046}} | {{formatnum:{{#expr: 71.306749 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 269 | [[Česká Kamenice]] | [[Dosiero:Česká Kamenice náměstí radnice a dům.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5037}} | {{formatnum:{{#expr: 38.765545 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 270 | [[Luhačovice]] | [[Dosiero:Luhatschowitz-2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5029}} | {{formatnum:{{#expr: 32.993713 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 271 | [[Skuteč]] | [[Dosiero:Mariánský sloup Skuteč.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5020}} | {{formatnum:{{#expr: 35.4028 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 272 | [[Česká Skalice]] | [[Dosiero:Česká Skalice - historická radnice čp. 52 a 1 na Husově náměstí (stav listopad 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5020}} | {{formatnum:{{#expr: 17.363298 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 273 | [[Nýrsko]] | [[Dosiero:Nýrsko pohled na kostel sv. Tomáše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5011}} | {{formatnum:{{#expr: 31.544545 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 274 | [[Chýně]] | [[Dosiero:Chýně, obecní úřad.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4965}} | {{formatnum:{{#expr: 4.997889 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 275 | [[Heřmanův Městec]] | [[Dosiero:Kostel sv Bartoloměje v Heřmanově Městci od jihu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4964}} | {{formatnum:{{#expr: 14.342195 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 276 | [[Jílové (distrikto Děčín)|Jílové]] | [[Dosiero:Děčínský Sněžník, 2020 (17).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4932}} | {{formatnum:{{#expr: 36.563844 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 277 | [[Bor (distrikto Tachov)|Bor]] | [[Dosiero:Bor kostel sv. Mikuláše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4889}} | {{formatnum:{{#expr: 116.511231 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 278 | [[Pečky]] | [[Dosiero:Pecky mestsky urad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4874}} | {{formatnum:{{#expr: 10.763452 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 279 | [[Oslavany]] | [[Dosiero:Oslavany, zámek, arkádové nádvoří (03).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4873}} | {{formatnum:{{#expr: 18.709463 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 280 | [[Valašské Klobouky]] | [[Dosiero:Město z rozhledny Královec při východu slunce, Valašské Klobouky, okres Zlín.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4864}} | {{formatnum:{{#expr: 26.946893 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 281 | [[Vizovice]] | [[Dosiero:Vizovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4845}} | {{formatnum:{{#expr: 28.566848 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 282 | [[Bechyně]] | [[Dosiero:Bechyně náměstí a kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4815}} | {{formatnum:{{#expr: 21.293035 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 283 | [[Bělá pod Bezdězem]] | [[Dosiero:Bělá pod Bezdězem - radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4804}} | {{formatnum:{{#expr: 63.19957 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 284 | [[Náměšť nad Oslavou]] | [[Dosiero:Zámek-alibaba - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4767}} | {{formatnum:{{#expr: 18.626478 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 285 | [[Protivín]] | [[Dosiero:Protivín-square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4764}} | {{formatnum:{{#expr: 61.459112 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 286 | [[Votice]] | [[Dosiero:Votice náměstí radnice 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4760}} | {{formatnum:{{#expr: 36.55 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 287 | [[Zruč nad Sázavou]] | [[Dosiero:Zruč nad Sázavou 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4755}} | {{formatnum:{{#expr: 16.413278 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 288 | [[Ledeč nad Sázavou]] | [[Dosiero:Ledeč nad Sázavou zámek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4749}} | {{formatnum:{{#expr: 17.010744 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 289 | [[Pacov]] | [[Dosiero:Pacov kostel svatého Michaela 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4743}} | {{formatnum:{{#expr: 35.860716 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 290 | [[Vrbno pod Pradědem]] | [[Dosiero:Vrbno pod Pradedem kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4714}} | {{formatnum:{{#expr: 68.912473 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 291 | [[Bystřice (distrikto Benešov)|Bystřice]] | [[Dosiero:Bystřice01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4698}} | {{formatnum:{{#expr: 63.358971 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 292 | [[Habartov]] | [[Dosiero:Habartov sídliště únor 2025 (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4691}} | {{formatnum:{{#expr: 21.386907 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 293 | [[Lišov]] | [[Dosiero:Lišov-kostel2013d.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4679}} | {{formatnum:{{#expr: 93.550256 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 294 | [[Postoloprty]] | [[Dosiero:Postoloprty radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4673}} | {{formatnum:{{#expr: 46.556419 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 295 | [[Chropyně]] | [[Dosiero:Kostel sv. Jiljí (Chropyně), nám. Svobody, Chropyně 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4642}} | {{formatnum:{{#expr: 19.003751 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 296 | [[Adamov (distrikto Blansko)|Adamov]] | [[Dosiero:Adamov - pohled z Alexandrovy rozhledny, 2025-04, obr04.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4616}} | {{formatnum:{{#expr: 3.781066 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 297 | [[Planá nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Planá nad Lužnicí - městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4614}} | {{formatnum:{{#expr: 21.418116 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 298 | [[Meziboří]] | [[Dosiero:Meziboří- Park Přátelství.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4597}} | {{formatnum:{{#expr: 14.36308 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 299 | [[Vamberk]] | [[Dosiero:Vamberk - Husovo náměstí s mariánským sloupem a kostelem sv. Prokopa.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4568}} | {{formatnum:{{#expr: 21.022202 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 300 | [[Bzenec]] | [[Dosiero:Bzenec namesti Svobody 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4561}} | {{formatnum:{{#expr: 40.336022 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 301 | [[Cvikov]] | [[Dosiero:Cvikov 2017-07 03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4534}} | {{formatnum:{{#expr: 45.05417 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 302 | [[Kynšperk nad Ohří]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzetí Panny Marie v Kynšperku (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4527}} | {{formatnum:{{#expr: 23.312378 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 303 | [[Osek (distrikto Teplice)|Osek]] | [[Dosiero:Osek barokní dům 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4516}} | {{formatnum:{{#expr: 42.368424 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 304 | [[Vracov]] | [[Dosiero:Vracov radnice 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4496}} | {{formatnum:{{#expr: 44.404246 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 305 | [[Kostelec nad Labem]] | [[Dosiero:Kostelec nad Labem, Komenského sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4462}} | {{formatnum:{{#expr: 15.552379 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 306 | [[Klimkovice]] | [[Dosiero:Klimkovice-895138-1602.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4454}} | {{formatnum:{{#expr: 14.63677 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 307 | [[Sezemice]] | [[Dosiero:Sezemice - obecní dům.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4451}} | {{formatnum:{{#expr: 22.154743 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 308 | [[Bojkovice]] | [[Dosiero:Bojkovice, muzeum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4422}} | {{formatnum:{{#expr: 41.879763 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 309 | [[Nová Role]] | [[Dosiero:KostelSvMichaelaNováRole.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4277}} | {{formatnum:{{#expr: 13.533128 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 310 | [[Chlumec (distrikto Ústí nad Labem)|Chlumec]] | [[Dosiero:Chlumecké náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4257}} | {{formatnum:{{#expr: 12.872495 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 311 | [[Hluk]] | [[Dosiero:Hluk tvrz.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4254}} | {{formatnum:{{#expr: 28.391462 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 312 | [[Rožmitál pod Třemšínem]] | [[Dosiero:Rožmitál pod Třemšínem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4244}} | {{formatnum:{{#expr: 52.972451 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 313 | [[Uherský Ostroh]] | [[Dosiero:Uherský Ostroh-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4209}} | {{formatnum:{{#expr: 26.533971 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 314 | [[Blovice]] | [[Dosiero:Blovice 04.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4207}} | {{formatnum:{{#expr: 28.963052 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 315 | [[Borovany]] | [[Dosiero:Borovany CB - celkový pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4184}} | {{formatnum:{{#expr: 42.332733 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 316 | [[Brušperk]] | [[Dosiero:Brušperk, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4164}} | {{formatnum:{{#expr: 10.268451 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 317 | [[Slatiňany]] | [[Dosiero:Slatinany CZ castle from E 0298.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4163}} | {{formatnum:{{#expr: 15.605117 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 318 | [[Kostelec nad Černými lesy]] | [[Dosiero:Kostelec nad Černými lesy, galerie.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4156}} | {{formatnum:{{#expr: 17.698291 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 319 | [[Mnichovice]] | [[Dosiero:Mnichovice namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4156}} | {{formatnum:{{#expr: 8.321334 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 320 | [[Hostinné]] | [[Dosiero:Hostinné, náměstí, 2022 (15).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4151}} | {{formatnum:{{#expr: 8.06684 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 321 | [[Police nad Metují]] | [[Dosiero:Radnice v Polici nad Metuji.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4131}} | {{formatnum:{{#expr: 24.411311 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 322 | [[Zdice]] | [[Dosiero:Zdice, pěší zóna.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4124}} | {{formatnum:{{#expr: 13.805593 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 323 | [[Králíky]] | [[Dosiero:KralikyNamesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4097}} | {{formatnum:{{#expr: 52.776877 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 324 | [[Jaroměřice nad Rokytnou]] | [[Dosiero:Zámek Jaroměřice nad Rokytnou-alibaba - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4087}} | {{formatnum:{{#expr: 51.370632 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 325 | [[Přibyslav]] | [[Dosiero:Benfoto-přibyslav141.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4076}} | {{formatnum:{{#expr: 35.315858 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 326 | [[Horní Bříza]] | [[Dosiero:Mg9694hornibriza.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4066}} | {{formatnum:{{#expr: 14.545063 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 327 | [[Buštěhrad]] | [[Dosiero:Toskánský sloup Panny Marie v Buštěhradě (Q37023714) 03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3995}} | {{formatnum:{{#expr: 7.609259 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 328 | [[Jemnice]] | [[Dosiero:Jemnice, nám. Svobody (2017-07-27; 04).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3964}} | {{formatnum:{{#expr: 32.492271 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 329 | [[Klecany]] | [[Dosiero:Klecany, náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3938}} | {{formatnum:{{#expr: 10.161205 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 330 | [[Smržovka]] | [[Dosiero:T. G. Masaryka, Smržovka (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3915}} | {{formatnum:{{#expr: 14.814905 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 331 | [[Paskov]] | [[Dosiero:Paskov, kostel (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3883}} | {{formatnum:{{#expr: 11.80079 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 332 | [[Dolní Benešov]] | [[Dosiero:DolniBenesovRybnikNezmar.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3869}} | {{formatnum:{{#expr: 14.80506 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 333 | [[Sázava (distrikto Benešov)|Sázava]] | [[Dosiero:100822 Sazava Klaster 0020.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3867}} | {{formatnum:{{#expr: 20.48 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 334 | [[Velešín]] | [[Dosiero:Velesin-2006-09-30-VychodniCastSeverniStranyNamesti.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3861}} | {{formatnum:{{#expr: 13.235612 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 335 | [[Velké Bílovice]] | [[Dosiero:Velké Bílovice - kostel Narození Panny Marie, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3854}} | {{formatnum:{{#expr: 25.734312 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 336 | [[Stráž pod Ralskem]] | [[Dosiero:Stráž pod Ralskem nám. 5. května 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3839}} | {{formatnum:{{#expr: 21.580331 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 337 | [[Fryšták]] | [[Dosiero:Town hall of Fryšták.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3834}} | {{formatnum:{{#expr: 24.167909 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 338 | [[Brtnice]] | [[Dosiero:Brtnice view from castle gardens in Brtnice, Jihlava District.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3817}} | {{formatnum:{{#expr: 74.123716 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 339 | [[Kamenický Šenov]] | [[Dosiero:Kamenický Šenov kostel 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3811}} | {{formatnum:{{#expr: 10.467642 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 340 | [[Velká Bystřice]] | [[Dosiero:Velká Bystřice, radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3779}} | {{formatnum:{{#expr: 9.219399 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 341 | [[Řevnice]] | [[Dosiero:Revnice cerna skala.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3777}} | {{formatnum:{{#expr: 10.141471 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 342 | [[Dobřichovice]] | [[Dosiero:Dobrichovice4183m.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3772}} | {{formatnum:{{#expr: 10.921526 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 343 | [[Lom (distrikto Most)|Lom]] | [[Dosiero:Lom náměstí s kostelem.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3762}} | {{formatnum:{{#expr: 16.801196 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 344 | [[Větřní]] | [[Dosiero:Wettern (Větřní) - Kirche.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3761}} | {{formatnum:{{#expr: 27.711251 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 345 | [[Rájec-Jestřebí]] | [[Dosiero:Pohled na Rájec-Jestřebí z cesty mezi Karolínem a Ráječkem, okres Blansko.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3736}} | {{formatnum:{{#expr: 15.670828 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 346 | [[Nové Město pod Smrkem]] | [[Dosiero:Nové Město pod Smrkem, městské lázně (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3725}} | {{formatnum:{{#expr: 28.927635 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 347 | [[Jablonné v Podještědí]] | [[Dosiero:Jablonné v Podještědí náměstí Míru pano.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3704}} | {{formatnum:{{#expr: 57.877229 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 348 | [[Zlaté Hory|Zlaté Hory - Zuckmantel]] | [[Dosiero:2020 - Biskupia Kopa Bischofskoppe Zlaté Hory.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3701}} | {{formatnum:{{#expr: 85.924989 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 349 | [[Volary]] | [[Dosiero:Volary.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3692}} | {{formatnum:{{#expr: 107.520728 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 350 | [[Židlochovice]] | [[Dosiero:Židlochovice náměstí Míru 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3676}} | {{formatnum:{{#expr: 5.931761 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 351 | [[Lázně Bělohrad]] | [[Dosiero:Fričovo muzeum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3674}} | {{formatnum:{{#expr: 28.385816 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 352 | [[Dobrovice]] | [[Dosiero:Dobrovice-market place.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3671}} | {{formatnum:{{#expr: 24.63453 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 353 | [[Zbýšov]] | [[Dosiero:Zbýšov kostel sv. Martina 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3671}} | {{formatnum:{{#expr: 6.013652 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 354 | [[Kamenice nad Lipou]] | [[Dosiero:Kamenice nad Lipou, Čsl. armády sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3651}} | {{formatnum:{{#expr: 31.539631 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 355 | [[Stod]] | [[Dosiero:Stod (6).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3646}} | {{formatnum:{{#expr: 20.036659 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 356 | [[Lanžhot]] | [[Dosiero:Lanžhot church.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3637}} | {{formatnum:{{#expr: 54.81013 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 357 | [[České Velenice]] | [[Dosiero:České Velenice - křižovatka Revoluční a Vitorazská, 2024-03, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3607}} | {{formatnum:{{#expr: 12.086458 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 358 | [[Libčice nad Vltavou]] | [[Dosiero:Libčice nad Vltavou, náměstí Svobody (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3604}} | {{formatnum:{{#expr: 7.101057 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 359 | [[Suchdol nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Suchdol nad Lužnicí - kostel sv. Mikuláše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3597}} | {{formatnum:{{#expr: 63.582121 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 360 | [[Valtice]] | [[Dosiero:Valtice náměstí celek s kostelem 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3580}} | {{formatnum:{{#expr: 47.849121 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 361 | [[Březnice]] | [[Dosiero:Březnice, kašna.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3577}} | {{formatnum:{{#expr: 19.46634 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 362 | [[Nepomuk]] | [[Dosiero:Sv Jan Nepomucky small.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3562}} | {{formatnum:{{#expr: 12.8 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 363 | [[Štěpánov (distrikto Olomouc)|Štěpánov]] | [[Dosiero:Kostel sv. Vavřince se hřbitovem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3555}} | {{formatnum:{{#expr: 26.840546 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 364 | [[Libušín]] | [[Dosiero:Libušín, kostel.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3555}} | {{formatnum:{{#expr: 9.480601 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 365 | [[Benešov nad Ploučnicí]] | [[Dosiero:Benešov nad Ploučnicí náměstí Míru 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3526}} | {{formatnum:{{#expr: 9.773206 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 366 | [[Veverská Bítýška]] | [[Dosiero:Veverská Bítýška - letecký pohled 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3512}} | {{formatnum:{{#expr: 13.602779 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 367 | [[Jiříkov]] | [[Dosiero:Jiríkov Zentrum Mike Krüger 080817 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3507}} | {{formatnum:{{#expr: 13.32679 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 368 | [[Štramberk]] | [[Dosiero:Štramberk (CZE) - general view of the town.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3470}} | {{formatnum:{{#expr: 9.333036 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 369 | [[Toužim]] | [[Dosiero:Toužim náměstí Jiřího z Poděbrad červenec 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3465}} | {{formatnum:{{#expr: 98.550256 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 370 | [[Velké Opatovice]] | [[Dosiero:Zámek Velké Opatovice, okres Blansko (11).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3457}} | {{formatnum:{{#expr: 25.931779 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 371 | [[Zliv]] | [[Dosiero:Zliv-10 mestsky urad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3453}} | {{formatnum:{{#expr: 14.205467 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 372 | [[Kralovice]] | [[Dosiero:Kralovice - Okres Plzeň-sever (7).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3450}} | {{formatnum:{{#expr: 39.801408 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 373 | [[Staňkov (distrikto Domažlice)|Staňkov]] | [[Dosiero:Staňkov, municipal office.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3401}} | {{formatnum:{{#expr: 20.494813 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 374 | [[Libochovice]] | [[Dosiero:Libochovice-Schloss-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3388}} | {{formatnum:{{#expr: 15.640004 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 375 | [[Trmice]] | [[Dosiero:SchlossTürmitz2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3381}} | {{formatnum:{{#expr: 6.66077 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 376 | [[Hrušovany nad Jevišovkou]] | [[Dosiero:Hrušovany nad Jevišovkou, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3377}} | {{formatnum:{{#expr: 25.299742 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 377 | [[Město Albrechtice]] | [[Dosiero:Město Albrechtice, Náměstí ČSA (červenec 2025).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3375}} | {{formatnum:{{#expr: 65.279503 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 378 | [[Újezd u Brna]] | [[Dosiero:Újezd u Brna - kostel a fara, 2026-08, obr02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3375}} | {{formatnum:{{#expr: 13.072462 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 379 | [[Lázně Bohdaneč]] | [[Dosiero:Radnice v Bohdanči.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3355}} | {{formatnum:{{#expr: 21.78655 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 380 | [[Krásná Lípa]] | [[Dosiero:Schönlinde-Markt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3341}} | {{formatnum:{{#expr: 31.419051 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 381 | [[Třemošnice]] | [[Dosiero:Třemošnice, nám. Míru.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3314}} | {{formatnum:{{#expr: 19.004314 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 382 | [[Sadská]] | [[Dosiero:Sadská.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3301}} | {{formatnum:{{#expr: 16.440829 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 383 | [[Košťany]] | [[Dosiero:Mírové náměstí v Košťanech.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3239}} | {{formatnum:{{#expr: 24.301863 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 384 | [[Nová Bystřice]] | [[Dosiero:Nova Bystrice (6).JPG|center|75px]] | {{formatnum:3199}} | {{formatnum:{{#expr: 81.795238 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 385 | [[Žirovnice]] | [[Dosiero:Žirovnice náměstí kostel sv. Filipa a Jakuba.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3178}} | {{formatnum:{{#expr: 44.414989 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 386 | [[Chrast]] | [[Dosiero:Chrast - zámek 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3150}} | {{formatnum:{{#expr: 17.837829 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 387 | [[Opočno]] | [[Dosiero:Opočno from air 8.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3148}} | {{formatnum:{{#expr: 14.010846 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 388 | [[Smiřice]] | [[Dosiero:Smiřice, kaple Zjevení 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3138}} | {{formatnum:{{#expr: 10.67621 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 389 | [[Uhlířské Janovice]] | [[Dosiero:UhlirskeJanovice-2006-09-17-KostelSvAloise.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3131}} | {{formatnum:{{#expr: 25.46109 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 390 | [[Velké Pavlovice]] | [[Dosiero:View of Velké Pavlovice from Slunečná observation tower 2020 02 crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3100}} | {{formatnum:{{#expr: 23.245076 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 391 | [[Kaznějov]] | [[Dosiero:Kaplička sv. Jana Nepomuckého.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3085}} | {{formatnum:{{#expr: 12.301387 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 392 | [[Ždírec nad Doubravou]] | [[Dosiero:Zdirec namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3083}} | {{formatnum:{{#expr: 26.729735 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 393 | [[Velvary]] | [[Dosiero:IMG 0375m Velvary centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3080}} | {{formatnum:{{#expr: 18.099968 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 394 | [[Jablonné nad Orlicí]] | [[Dosiero:Jablonne-Ring-05.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3078}} | {{formatnum:{{#expr: 4.378459 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 395 | [[Žacléř]] | [[Dosiero:Žacléř - Rýchorské náměstí, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3072}} | {{formatnum:{{#expr: 21.82167 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 396 | [[Miroslav]] | [[Dosiero:Miroslavské-kopce2011-výhled-na-Miroslav3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3054}} | {{formatnum:{{#expr: 26.599876 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 397 | [[Loštice]] | [[Dosiero:Loštice2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3052}} | {{formatnum:{{#expr: 11.999232 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 398 | [[Loket]] | [[Dosiero:Loket pohled na město v září 2019 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3050}} | {{formatnum:{{#expr: 26.733523 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 399 | [[Volyně]] | [[Dosiero:Radnice ve Volyni (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:3036}} | {{formatnum:{{#expr: 20.58027 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 400 | [[Dolní Bousov]] | [[Dosiero:Náměstí T. G. Masaryka (Dolní Bousov) 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3011}} | {{formatnum:{{#expr: 24.306706 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 401 | [[Spálené Poříčí]] | [[Dosiero:Spálené municipality.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3008}} | {{formatnum:{{#expr: 57.819744 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 402 | [[Desná]] | [[Dosiero:Desná (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2999}} | {{formatnum:{{#expr: 12.576871 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 403 | [[Hodkovice nad Mohelkou]] | [[Dosiero:T. G. Masaryka, Hodkovice nad Mohelkou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2994}} | {{formatnum:{{#expr: 13.493253 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 404 | [[Sedlec-Prčice]] | [[Dosiero:Sedlec-Prčice, od Sušetic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2979}} | {{formatnum:{{#expr: 64.130898 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 405 | [[Ivanovice na Hané]] | [[Dosiero:Palacké náměstí Ivanovice na Hané.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2978}} | {{formatnum:{{#expr: 21.430812 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 406 | [[Morkovice-Slížany]] | [[Dosiero:Morkovice-Slížany naměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2975}} | {{formatnum:{{#expr: 21.149066 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 407 | [[Zákupy]] | [[Dosiero:Zákupy - Pošta (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:2954}} | {{formatnum:{{#expr: 40.778328 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 408 | [[Slušovice]] | [[Dosiero:Slušovice, kostel 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2945}} | {{formatnum:{{#expr: 7.106739 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 409 | [[Podivín]] | [[Dosiero:Podivín - radnice a kostel obr02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2938}} | {{formatnum:{{#expr: 17.750306 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 410 | [[Chvaletice]] | [[Dosiero:Port Chvaletice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2925}} | {{formatnum:{{#expr: 8.500674 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 411 | [[Plasy]] | [[Dosiero:Plasy od szz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2924}} | {{formatnum:{{#expr: 57.141307 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 412 | [[Teplá]] | [[Dosiero:Kl Teplá 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2903}} | {{formatnum:{{#expr: 113.224433 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 413 | [[Kunštát]] | [[Dosiero:Kunštát.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2891}} | {{formatnum:{{#expr: 24.202321 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 414 | [[Hanušovice]] | [[Dosiero:HanusoviceUKostela.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2889}} | {{formatnum:{{#expr: 36.813761 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 415 | [[Český Dub]] | [[Dosiero:Český Dub (8).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2882}} | {{formatnum:{{#expr: 22.573024 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 416 | [[Městec Králové]] | [[Dosiero:Městec-Králové-kostel2011b.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2878}} | {{formatnum:{{#expr: 19.868987 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 417 | [[Břidličná]] | [[Dosiero:Břidličná-panorama.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2874}} | {{formatnum:{{#expr: 25.813746 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 418 | [[Rtyně v Podkrkonoší]] | [[Dosiero:Rtyně v Podkrkonoší.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2858}} | {{formatnum:{{#expr: 13.886379 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 419 | [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] | [[Dosiero:Kostel rychnov 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2854}} | {{formatnum:{{#expr: 12.257191 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 420 | [[Terezín]] | [[Dosiero:Terezín - náměstí ČSA, pohled od SZ, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2850}} | {{formatnum:{{#expr: 13.536437 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 421 | [[Úštěk]] | [[Dosiero:Úštěk, 2020 (09).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2844}} | {{formatnum:{{#expr: 74.947316 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 422 | [[Raspenava]] | [[Dosiero:Raspenava August 2002.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2833}} | {{formatnum:{{#expr: 41.217371 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 423 | [[Kostelec na Hané]] | [[Dosiero:Kostelec na Hané (Kosteletz in der Hanna) - town hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2832}} | {{formatnum:{{#expr: 13.860612 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 424 | [[Jevíčko]] | [[Dosiero:Věž, Jevíčko, okres Svitavy.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2822}} | {{formatnum:{{#expr: 23.220613 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 425 | [[Golčův Jeníkov]] | [[Dosiero:GolčůvJeníkov-radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2821}} | {{formatnum:{{#expr: 27.490777 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 426 | [[Moravský Beroun]] | [[Dosiero:Mor Beroun PM.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2804}} | {{formatnum:{{#expr: 51.224091 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 427 | [[Budišov nad Budišovkou]] | [[Dosiero:Budišov nad Budišovkou - městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2801}} | {{formatnum:{{#expr: 79.151521 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 428 | [[Rotava]] | [[Dosiero:Rotava1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2778}} | {{formatnum:{{#expr: 12.027078 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 429 | [[Vejprty]] | [[Dosiero:Vejprty - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2766}} | {{formatnum:{{#expr: 9.769613 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 430 | [[Neveklov]] | [[Dosiero:KLG 4838 CZ - Neveklov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2764}} | {{formatnum:{{#expr: 54.460494 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 431 | [[Hrádek (distrikto Rokycany)|Hrádek]] | [[Dosiero:Hrádek, Nová Huť, north part.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2754}} | {{formatnum:{{#expr: 6.052662 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 432 | [[Hejnice]] | [[Dosiero:Hejnice from Ořešník.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2751}} | {{formatnum:{{#expr: 38.411447 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 433 | [[Koryčany]] | [[Dosiero:Koryčany - pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2732}} | {{formatnum:{{#expr: 41.126123 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 434 | [[Velké Hamry]] | [[Dosiero:Velké Hamry - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2717}} | {{formatnum:{{#expr: 9.316008 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 435 | [[Mladá Vožice]] | [[Dosiero:Mladá Vožice - kostel sv. Martina se zvonicí (stav v srpnu 2023).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2705}} | {{formatnum:{{#expr: 31.591229 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 436 | [[Dašice]] | [[Dosiero:Fontána na náměstí v Dašicích.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2692}} | {{formatnum:{{#expr: 17.72684 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 437 | [[Kelč]] | [[Dosiero:Kelc-Namesti-Zima.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2673}} | {{formatnum:{{#expr: 27.838021 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 438 | [[Březová (distrikto Sokolov)|Březová]] | [[Dosiero:Březová Bezejmenná 10.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2664}} | {{formatnum:{{#expr: 59.589449 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 439 | [[Konice]] | [[Dosiero:Kostel Narození Panny Marie a zámek, Konice, okres Prostějov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2664}} | {{formatnum:{{#expr: 24.440153 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 440 | [[Luže]] | [[Dosiero:Luže radnice Náměstí plk. Koukala čp.1 DSCF5260.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2604}} | {{formatnum:{{#expr: 30.708965 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 441 | [[Vyšší Brod]] | [[Dosiero:Vyšší Brod (Hohenfurth) - Ortsansicht.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2597}} | {{formatnum:{{#expr: 69.756504 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 442 | [[Rudolfov]] | [[Dosiero:Rudolfov - kostel sv. Víta 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2587}} | {{formatnum:{{#expr: 3.193857 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 443 | [[Javorník]] | [[Dosiero:Javorník, panorama.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2574}} | {{formatnum:{{#expr: 77.424591 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 444 | [[Dolní Kounice]] | [[Dosiero:DK-Antonicek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2571}} | {{formatnum:{{#expr: 8.971343 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 445 | [[Chýnov]] | [[Dosiero:Chýnov, radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2568}} | {{formatnum:{{#expr: 30.506359 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 446 | [[Chabařovice]] | [[Dosiero:HusovoNamestiCh16.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2545}} | {{formatnum:{{#expr: 16.89914 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 447 | [[Ždánice (distrikto Hodonín)|Ždánice]] | [[Dosiero:Zdanice-hvezdarna.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2543}} | {{formatnum:{{#expr: 20.81522 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 448 | [[Zbiroh]] | [[Dosiero:Zámek Zbiroh 0.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2541}} | {{formatnum:{{#expr: 31.941957 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 449 | [[Nové Sedlo]] | [[Dosiero:Nové Sedlo kostel Nanebevstoupení Páně (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2527}} | {{formatnum:{{#expr: 16.977664 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 450 | [[Nechanice]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzetí Panny Marie v Nechanicích.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2508}} | {{formatnum:{{#expr: 27.985672 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 451 | [[Počátky]] | [[Dosiero:Počátky-náměstí2015c.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2502}} | {{formatnum:{{#expr: 30.83649 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 452 | [[Rokytnice nad Jizerou]] | [[Dosiero:Stráž (782 m) nad Rokytnicí nad Jizerou - soubor vyhlídek Hlídka na Stráži, vyhlídková plošina Liška (10).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2478}} | {{formatnum:{{#expr: 36.944947 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 453 | [[Klobouky u Brna]] | [[Dosiero:Klobouky u Brna overview.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2476}} | {{formatnum:{{#expr: 31.270328 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 454 | [[Nové Hrady]] | [[Dosiero:Nové Hrady - náměstí Republiky, 2025-04, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2469}} | {{formatnum:{{#expr: 79.749635 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 455 | [[Netolice]] | [[Dosiero:Netolice 2009.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2467}} | {{formatnum:{{#expr: 26.34785 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 456 | [[Tovačov]] | [[Dosiero:Tovacov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2467}} | {{formatnum:{{#expr: 22.768215 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 457 | [[Janovice nad Úhlavou]] | [[Dosiero:Jewish cemetery in Janovice nad Úhlavou 06.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2464}} | {{formatnum:{{#expr: 28.477929 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 458 | [[Město Touškov]] | [[Dosiero:Mesto Touskov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2444}} | {{formatnum:{{#expr: 9.632041 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 459 | [[Bohušovice nad Ohří]] | [[Dosiero:Bohusovice nad Ohri CZ elementary school 012.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2415}} | {{formatnum:{{#expr: 8.622529 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 460 | [[Sobotka]] | [[Dosiero:Namesti miru-08-2019-sobotka.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2400}} | {{formatnum:{{#expr: 19.328102 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 461 | [[Solnice]] | [[Dosiero:Solnice - Town Hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2376}} | {{formatnum:{{#expr: 12.661143 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 462 | [[Karolinka]] | [[Dosiero:Karolinka - Radniční náměstí a radnice, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2373}} | {{formatnum:{{#expr: 42.149439 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 463 | [[Kryry]] | [[Dosiero:Kryry 2018-05-05 Střed.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2361}} | {{formatnum:{{#expr: 39.449252 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 464 | [[Meziměstí]] | [[Dosiero:Meziměstí - centrum s městským úřadem obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2324}} | {{formatnum:{{#expr: 25.707158 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 465 | [[Veltrusy]] | [[Dosiero:Veltrusy, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2311}} | {{formatnum:{{#expr: 8.006456 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 466 | [[Hrochův Týnec]] | [[Dosiero:Hrochův Týnec, Smetanova street 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2307}} | {{formatnum:{{#expr: 12.497868 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 467 | [[Jáchymov]] | [[Dosiero:Jáchymov radnice muzeum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2304}} | {{formatnum:{{#expr: 50.773227 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 468 | [[Pyšely]] | [[Dosiero:Kostel Povýšení sv. Kříže Pyšely 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2301}} | {{formatnum:{{#expr: 12.810151 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 469 | [[Plumlov]] | [[Dosiero:Plumlov Castle2.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2254}} | {{formatnum:{{#expr: 11.517943 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 470 | [[Mirošov]] | [[Dosiero:Mirosov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2248}} | {{formatnum:{{#expr: 13.630428 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 471 | [[Žebrák]] | [[Dosiero:KLG 4808 Žebrák.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2248}} | {{formatnum:{{#expr: 8.514561 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 472 | [[Slavonice]] | [[Dosiero:I09 692 Röhrenbrunnen mit Mariensäule.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2229}} | {{formatnum:{{#expr: 45.808493 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 473 | [[Kardašova Řečice]] | [[Dosiero:Kardašova Řečice-06.01.2014 - (04).JPG|center|75px]] | {{formatnum:2221}} | {{formatnum:{{#expr: 45.829194 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 474 | [[Ralsko (urbo)|Ralsko]] | [[Dosiero:Radnice Kuřívody.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2220}} | {{formatnum:{{#expr: 170.229263 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 475 | [[Týnec nad Labem]] | [[Dosiero:Týnec nad Labem - Masarykovo náměstí 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2211}} | {{formatnum:{{#expr: 15.693367 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 476 | [[Horní Benešov]] | [[Dosiero:Horní Benešov-DSC05724.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2205}} | {{formatnum:{{#expr: 20.397673 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 477 | [[Luby]] | [[Dosiero:Luby kostel sv. Ondřeje (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2191}} | {{formatnum:{{#expr: 30.69399 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 478 | [[Žlutice]] | [[Dosiero:Luditz.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2187}} | {{formatnum:{{#expr: 53.005532 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 479 | [[Horní Jiřetín]] | [[Dosiero:Horni-Jiretin-Kirche-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2176}} | {{formatnum:{{#expr: 39.858756 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 480 | [[Nová Včelnice]] | [[Dosiero:Nová Včelnice - kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2176}} | {{formatnum:{{#expr: 10.103173 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 481 | [[Hroznětín]] | [[Dosiero:Hroznětín, municipal office.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2162}} | {{formatnum:{{#expr: 23.789221 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 482 | [[Budyně nad Ohří]] | [[Dosiero:Budyně nad Ohří, Říhovo sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2159}} | {{formatnum:{{#expr: 33.569167 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 483 | [[Kopidlno]] | [[Dosiero:Kopidlno, Hilmarovo square II.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2157}} | {{formatnum:{{#expr: 29.135836 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 484 | [[Zásmuky]] | [[Dosiero:Zásmuky - zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2156}} | {{formatnum:{{#expr: 24.123346 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 485 | [[Nový Knín]] | [[Dosiero:Nový Knín od SSV.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2154}} | {{formatnum:{{#expr: 29.621732 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 486 | [[Jistebnice]] | [[Dosiero:Jistebnice letecky.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2132}} | {{formatnum:{{#expr: 57.985882 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 487 | [[Rokytnice v Orlických horách]] | [[Dosiero:Rokytnice-Kirche-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2125}} | {{formatnum:{{#expr: 40.197396 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 488 | [[Proseč]] | [[Dosiero:Proseč náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2124}} | {{formatnum:{{#expr: 34.030331 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 489 | [[Horní Jelení]] | [[Dosiero:Horní Jelení, 5. května, od náměstí ke kostelu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2119}} | {{formatnum:{{#expr: 24.477514 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 490 | [[Mikulášovice]] | [[Dosiero:Mikulasovice - MU.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2092}} | {{formatnum:{{#expr: 25.848187 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 491 | [[Hranice (distrikto Cheb)|Hranice]] | [[Dosiero:Hranice (Cheb District) aerial view 2008-07-01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2070}} | {{formatnum:{{#expr: 31.794362 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 492 | [[Borohrádek]] | [[Dosiero:Borohrádek, Nádražní street.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2062}} | {{formatnum:{{#expr: 13.98462 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 493 | [[Velký Šenov]] | [[Dosiero:Velký Šenov s kostelem 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2013}} | {{formatnum:{{#expr: 19.822163 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 494 | [[Hrob]] | [[Dosiero:Hrob, Mírové sq 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1990}} | {{formatnum:{{#expr: 11.110056 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 495 | [[Kouřim]] | [[Dosiero:Kostel sv. Štěpána, Kouřim.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1984}} | {{formatnum:{{#expr: 14.399566 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 496 | [[Smečno]] | [[Dosiero:SmecnoCastle.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1980}} | {{formatnum:{{#expr: 9.58841 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 497 | [[Svoboda nad Úpou]] | [[Dosiero:Svoboda nad Úpou2010.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1951}} | {{formatnum:{{#expr: 7.750963 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 498 | [[Horní Planá]] | [[Dosiero:Horní Planá.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1943}} | {{formatnum:{{#expr: 127.166219 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 499 | [[Lučany nad Nisou]] | [[Dosiero:Lučany nad Nisou, pohled.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1941}} | {{formatnum:{{#expr: 13.133418 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 500 | [[Hostomice (distrikto Beroun)|Hostomice]] | [[Dosiero:227 Hostomice náměstí JJZ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1935}} | {{formatnum:{{#expr: 28.263609 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 501 | [[Žandov]] | [[Dosiero:Žandov náměstí 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1922}} | {{formatnum:{{#expr: 27.236903 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 502 | [[Němčice nad Hanou]] | [[Dosiero:Mariánský sloup na Palackého náměstí, Němčice nad Hanou, okres Prostějov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1918}} | {{formatnum:{{#expr: 12.06 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 503 | [[Štíty]] | [[Dosiero:Pohled na štítecké náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1905}} | {{formatnum:{{#expr: 29.928156 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 504 | [[Skalná]] | [[Dosiero:Skalná kostel sv. Jana Křtitele únor 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1892}} | {{formatnum:{{#expr: 23.43738 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 505 | [[Třebenice]] | [[Dosiero:Trebenice LT-2007-12-08.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1889}} | {{formatnum:{{#expr: 21.859788 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 506 | [[Plesná (distrikto Cheb)|Plesná]] | [[Dosiero:Plesná 2008-06-14.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1886}} | {{formatnum:{{#expr: 19.256428 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 507 | [[Bochov]] | [[Dosiero:Bochov - od Hartenštejnu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1874}} | {{formatnum:{{#expr: 95.690438 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 508 | [[Horní Cerekev]] | [[Dosiero:IMG 2149 HorniCerekev small.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1871}} | {{formatnum:{{#expr: 31.980648 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 509 | [[Libáň]] | [[Dosiero:Liban 03.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1868}} | {{formatnum:{{#expr: 19.67454 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 510 | [[Vroutek]] | [[Dosiero:Rudig-2010-07-23-KostelSvatehoJanaKrtitele.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1854}} | {{formatnum:{{#expr: 52.678424 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 511 | [[Seč]] | [[Dosiero:Kostel sv. Vavřince (Seč), nám., Seč, 02.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1848}} | {{formatnum:{{#expr: 36.681187 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 512 | [[Radnice]] | [[Dosiero:Radnice, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1847}} | {{formatnum:{{#expr: 10.650382 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 513 | [[Hrotovice]] | [[Dosiero:Hrotovice, 2011 (12).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1784}} | {{formatnum:{{#expr: 20.915119 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 514 | [[Lomnice nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Lomnice nad Lužnicí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1778}} | {{formatnum:{{#expr: 18.887263 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 515 | [[Černovice (distrikto Pelhřimov)]] | [[Dosiero:Černovice náměstí a kostel 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1769}} | {{formatnum:{{#expr: 36.52462 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 516 | [[Hoštka]] | [[Dosiero:Hoštka - sloup se sousoším Nejsvětější Trojice na náměstí (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1768}} | {{formatnum:{{#expr: 18.802023 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 517 | [[Bělá nad Radbuzou]] | [[Dosiero:Kostel Bela nad Radbuzou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1754}} | {{formatnum:{{#expr: 83.322307 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 518 | [[Vlachovo Březí]] | [[Dosiero:Vlachovo Březí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1750}} | {{formatnum:{{#expr: 19.970256 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 519 | [[Všeruby (distrikto Plzeň-nordo)|Všeruby]] | [[Dosiero:Všeruby - hradisko a kostel sv. Martina.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1716}} | {{formatnum:{{#expr: 23.574313 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 520 | [[Rožďalovice]] | [[Dosiero:Zamek Rozdalovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1703}} | {{formatnum:{{#expr: 23.907979 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 521 | [[Nasavrky]] | [[Dosiero:Nasavrky - kostel svatého Jiljí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1693}} | {{formatnum:{{#expr: 12.56551 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 522 | [[Bavorov]] | [[Dosiero:Bavorov - rybník Kotlík - panoramio crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1683}} | {{formatnum:{{#expr: 35.409119 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 523 | [[Kladruby (distrikto Tachov)|Kladruby]] | [[Dosiero:Kladruby.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1682}} | {{formatnum:{{#expr: 48.601091 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 524 | [[Staré Město (distrikto Šumperk)|Staré Město]] | [[Dosiero:StareMesto.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1678}} | {{formatnum:{{#expr: 86.268812 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 525 | [[Dubá]] | [[Dosiero:Dubá náměstí 2021 (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1672}} | {{formatnum:{{#expr: 60.59789 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 526 | [[Ronov nad Doubravou]] | [[Dosiero:Ronov nad Doubravou náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1668}} | {{formatnum:{{#expr: 17.012788 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 527 | [[Dolní Poustevna]] | [[Dosiero:DP-Hamr.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1668}} | {{formatnum:{{#expr: 11.053438 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 528 | [[Švihov]] | [[Dosiero:Svihov.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1666}} | {{formatnum:{{#expr: 34.53426 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 529 | [[Oloví]] | [[Dosiero:Kirche olovi.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1651}} | {{formatnum:{{#expr: 19.04854 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 530 | [[Jesenice (distrikto Rakovník)|Jesenice]] | [[Dosiero:Jesenice, Czech Republic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1632}} | {{formatnum:{{#expr: 37.592091 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 531 | [[Plánice]] | [[Dosiero:Panorama Plánice s kostelem sv. Blažeje.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1629}} | {{formatnum:{{#expr: 55.611865 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 532 | [[Mirovice]] | [[Dosiero:Městský úřad Mirovice (Písek).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1623}} | {{formatnum:{{#expr: 22.041784 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 533 | [[Přimda]] | [[Dosiero:PrimdaKostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1621}} | {{formatnum:{{#expr: 50.639415 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 534 | [[Olešnice (distrikto Blansko)|Olešnice]] | [[Dosiero:KLG 4964 CZ - Olešnice na Moravě.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1620}} | {{formatnum:{{#expr: 12.518258 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 535 | [[Teplice nad Metují]] | [[Dosiero:Teplice nad Metují from air K2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1614}} | {{formatnum:{{#expr: 56.063996 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 536 | [[Jablonec nad Jizerou]] | [[Dosiero:Jablonec nad Jizerou - celkový pohled od severovýchodu s dominantou kostela sv. Prokopa (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1609}} | {{formatnum:{{#expr: 22.325906 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 537 | [[Mýto]] | [[Dosiero:Mýto, pohled od Kaple sv Vojtěcha.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1602}} | {{formatnum:{{#expr: 17.804708 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 538 | [[Železná Ruda]] | [[Dosiero:Zelezna Ruda-centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1599}} | {{formatnum:{{#expr: 79.772719 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 539 | [[Březová nad Svitavou]] | [[Dosiero:Březová nad Svitavou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1569}} | {{formatnum:{{#expr: 12.702509 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 540 | [[Bystré (distrikto Svitavy)|Bystré]] | [[Dosiero:Pohled na Bystré od Hartmanic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1563}} | {{formatnum:{{#expr: 14.101674 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 541 | [[Poběžovice]] | [[Dosiero:Poběžovice kostel Nanebevzetí Panny Marie a fara září 2021 (7).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1551}} | {{formatnum:{{#expr: 27.8253 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 542 | [[Kožlany]] | [[Dosiero:Kožlany - kostel sv. Vavřince.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1511}} | {{formatnum:{{#expr: 29.104988 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 543 | [[Trhový Štěpánov]] | [[Dosiero:Trhový Štěpánov - kostel svatého Bartoloměje.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1506}} | {{formatnum:{{#expr: 28.905256 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 544 | [[Kasejovice]] | [[Dosiero:Kasejovice kostel svatého Jakuba.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1441}} | {{formatnum:{{#expr: 34.392782 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 545 | [[Mšeno]] | [[Dosiero:Mšeno, náměstí (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1415}} | {{formatnum:{{#expr: 26.735008 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 546 | [[Železnice]] | [[Dosiero:Železnice 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1405}} | {{formatnum:{{#expr: 13.092488 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 547 | [[Husinec (distrikto Prachatice)|Husinec]] | [[Dosiero:Jan Hus monument in Husinec.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1405}} | {{formatnum:{{#expr: 10.348098 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 548 | [[Lázně Kynžvart]] | [[Dosiero:Lázně Kynžvart kostel sv.Markéty.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1403}} | {{formatnum:{{#expr: 32.578344 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 549 | [[Strmilov]] | [[Dosiero:Strmilov, kostel svatého Jiljí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1403}} | {{formatnum:{{#expr: 30.607778 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 550 | [[Harrachov]] | [[Dosiero:Cyklo - Čertova hora - Harrachov (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1388}} | {{formatnum:{{#expr: 36.634961 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 551 | [[Rovensko pod Troskami]] | [[Dosiero:Rovensko 2010-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1371}} | {{formatnum:{{#expr: 12.807752 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 552 | [[Kašperské Hory]] | [[Dosiero:Kašperské Hory od Liščího vrchu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1367}} | {{formatnum:{{#expr: 44.128252 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 553 | [[Svratka (distrikto Žďár nad Sázavou)|Svratka]] | [[Dosiero:Svratka - District Žďár nad Sázavou 13.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1367}} | {{formatnum:{{#expr: 14.505384 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 554 | [[Strážov]] | [[Dosiero:Strážov, obecní úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1362}} | {{formatnum:{{#expr: 35.704685 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 555 | [[Chřibská]] | [[Dosiero:Chřibská kostel sv. Jiří a náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1333}} | {{formatnum:{{#expr: 15.956057 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 556 | [[Habry]] | [[Dosiero:Habry - radnice a část Žižkova náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1309}} | {{formatnum:{{#expr: 27.427873 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 557 | [[Brandýs nad Orlicí]] | [[Dosiero:Brandýs nad Orlicí (05).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1300}} | {{formatnum:{{#expr: 4.327082 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 558 | [[Vysoké nad Jizerou]] | [[Dosiero:Vysoké nad Jizerou.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1278}} | {{formatnum:{{#expr: 20.665314 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 559 | [[Sedlice (distrikto Strakonice)|Sedlice]] | [[Dosiero:Sedlice kostel sv. Jakuba (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1276}} | {{formatnum:{{#expr: 30.526647 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 560 | [[Potštát]] | [[Dosiero:Potštát - Bočkovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1237}} | {{formatnum:{{#expr: 34.072616 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 561 | [[Mirotice]] | [[Dosiero:Mirotice square2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1232}} | {{formatnum:{{#expr: 25.600411 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 562 | [[Pilníkov]] | [[Dosiero:Kostel v Pilníkově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1218}} | {{formatnum:{{#expr: 16.986787 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 563 | [[Hostouň]] | [[Dosiero:Hostau 03.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1213}} | {{formatnum:{{#expr: 38.511289 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 564 | [[Černošín]] | [[Dosiero:Tschernoschin-2012-05-06-NamestiSKostelemSvatehoJiri.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1196}} | {{formatnum:{{#expr: 42.203439 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 565 | [[Vidnava]] | [[Dosiero:Vidnava-namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1190}} | {{formatnum:{{#expr: 4.268119 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 566 | [[Osečná]] | [[Dosiero:Osečná 2018-01 08.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1184}} | {{formatnum:{{#expr: 28.051406 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 567 | [[Verneřice]] | [[Dosiero:Verneřice domy na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1171}} | {{formatnum:{{#expr: 31.406354 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 568 | [[Úsov]] | [[Dosiero:Kašna v Úsově na náměstí Míru (Q72738873).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1164}} | {{formatnum:{{#expr: 9.31432 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 569 | [[Jevišovice]] | [[Dosiero:Jevišovice, náměstí (2020-06-17; 01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1159}} | {{formatnum:{{#expr: 7.859286 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 570 | [[Nalžovské Hory]] | [[Dosiero:Nalžovské Hory, pohled k zámku.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1152}} | {{formatnum:{{#expr: 51.289941 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 571 | [[Krásná Hora nad Vltavou]] | [[Dosiero:KrasnaHoraNadVltavou-2007-06-12-CelkovyPohled.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1143}} | {{formatnum:{{#expr: 36.79998 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 572 | [[Manětín]] | [[Dosiero:Manetin zamek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1136}} | {{formatnum:{{#expr: 84.640105 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 573 | [[Špindlerův Mlýn]] | [[Dosiero:Spindlersmuehle.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1136}} | {{formatnum:{{#expr: 76.936664 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 574 | [[Žulová]] | [[Dosiero:Zulova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1128}} | {{formatnum:{{#expr: 14.755218 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 575 | [[Měčín]] | [[Dosiero:Měčín.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1122}} | {{formatnum:{{#expr: 38.898622 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 576 | [[Liběchov]] | [[Dosiero:Liběchov, Kostel sv. Havla, pohled od JV.png|center|75px]] | {{formatnum:1078}} | {{formatnum:{{#expr: 11.774907 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 577 | [[Blšany]] | [[Dosiero:Blšany radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1046}} | {{formatnum:{{#expr: 36.340523 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 578 | [[Bělčice]] | [[Dosiero:Belcice-2008-05-04-NamestiSRadnici.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1024}} | {{formatnum:{{#expr: 34.3169 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 579 | [[Červená Řečice]] | [[Dosiero:Červená Řečice, renesančně-barokní zámek poblíž Pelhřimova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1024}} | {{formatnum:{{#expr: 26.461325 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 580 | [[Miletín]] | [[Dosiero:Náměstí K. J. Erbena v Miletíně 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:958}} | {{formatnum:{{#expr: 8.933549 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 581 | [[Bezdružice]] | [[Dosiero:Bezdružice (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:931}} | {{formatnum:{{#expr: 32.013808 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 582 | [[Hartmanice]] | [[Dosiero:Hartmanice, kostel.JPG|center|75px]] | {{formatnum:922}} | {{formatnum:{{#expr: 62.196068 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 583 | [[Bečov nad Teplou]] | [[Dosiero:Bečov nad Teplou, hrad a zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:903}} | {{formatnum:{{#expr: 19.817251 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 584 | [[Miličín]] | [[Dosiero:Miličín, Castle.jpg|center|75px]] | {{formatnum:885}} | {{formatnum:{{#expr: 25.721681 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 585 | [[Vysoké Veselí]] | [[Dosiero:Vysoké-Veselí-z-vyhlídky-Kákovice2022.jpg|center|75px]] | {{formatnum:883}} | {{formatnum:{{#expr: 9.339938 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 586 | [[Stráž nad Nežárkou]] | [[Dosiero:Stráž nad Nežárkou, zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:879}} | {{formatnum:{{#expr: 36.293921 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 587 | [[Abertamy]] | [[Dosiero:Abertamy náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:831}} | {{formatnum:{{#expr: 8.69683 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 588 | [[Deštná (distrikto Jindřichův Hradec)|Deštná]] | [[Dosiero:Deštná, kostel sv. Ottona (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:754}} | {{formatnum:{{#expr: 12.697701 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 589 | [[Krásno (distrikto Sokolov)|Krásno]] | [[Dosiero:Krásno radnice únor 2021 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:702}} | {{formatnum:{{#expr: 25.356279 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 590 | [[Pec pod Sněžkou]] | [[Dosiero:Pec - Horizont.jpg|center|75px]] | {{formatnum:700}} | {{formatnum:{{#expr: 52.104926 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 591 | [[Janské Lázně]] | [[Dosiero:Janske Lazne SKS pohled na Janske Lazne 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:658}} | {{formatnum:{{#expr: 13.731364 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 592 | [[Lipnice nad Sázavou]] | [[Dosiero:KLG 4898 CZ - Lipnice nad Sázavou, Burg Lipnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:650}} | {{formatnum:{{#expr: 11.141516 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 593 | [[Stárkov]] | [[Dosiero:Starkov centrum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:633}} | {{formatnum:{{#expr: 16.526299 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 594 | [[Chyše]] | [[Dosiero:Chyše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:583}} | {{formatnum:{{#expr: 28.624688 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 595 | [[Mašťov]] | [[Dosiero:Mašťov 2016-08-19 Kostelní ulice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:567}} | {{formatnum:{{#expr: 23.051181 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 596 | [[Ledvice]] | [[Dosiero:Ledvice - pohled z vyhlídky elektrárny Ledvice obr03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:538}} | {{formatnum:{{#expr: 4.966689 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 597 | [[Rabí]] | [[Dosiero:View of the Rabí Castle (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:496}} | {{formatnum:{{#expr: 14.324331 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 598 | [[Hora Svaté Kateřiny]] | [[Dosiero:Hora Svate Kateriny - city square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:479}} | {{formatnum:{{#expr: 18.458601 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 599 | [[Úterý]] | [[Dosiero:Úterý - Náměstí se sloupem se sochou Panny Marie a kašnou.jpg|center|75px]] | {{formatnum:438}} | {{formatnum:{{#expr: 25.907216 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 600 | [[Krásné Údolí]] | [[Dosiero:Krásné Údolí kostel svatého Vavřince (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:392}} | {{formatnum:{{#expr: 9.163205 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 601 | [[Rožmberk nad Vltavou]] | [[Dosiero:Rozmberknadvltavou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:375}} | {{formatnum:{{#expr: 24.812979 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 602 | [[Horní Blatná]] | [[Dosiero:BergstadtPlatten-2007-09-03-Vyrez.jpg|center|75px]] | {{formatnum:365}} | {{formatnum:{{#expr: 5.626542 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 603 | [[Andělská Hora]] | [[Dosiero:Andělská Hora, obecný pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:357}} | {{formatnum:{{#expr: 15.900729 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 604 | [[Výsluní]] | [[Dosiero:Liesel 14-11-10 Kirche Vysluni.JPG|center|75px]] | {{formatnum:295}} | {{formatnum:{{#expr: 30.335192 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 605 | [[Janov (distrikto Bruntál)|Janov]] | [[Dosiero:Janov, náměstí 04.jpg|center|75px]] | {{formatnum:256}} | {{formatnum:{{#expr: 11.030638 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 606 | [[Boží Dar]] | [[Dosiero:Boží Dar.jpg|center|75px]] | {{formatnum:255}} | {{formatnum:{{#expr: 37.91298 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 607 | [[Rejštejn]] | [[Dosiero:Rejstejn 003.jpg|center|75px]] | {{formatnum:240}} | {{formatnum:{{#expr: 30.432289 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 608 | [[Loučná pod Klínovcem]] | [[Dosiero:Loučná pod Klínovcem, middle part.jpg|center|75px]] | {{formatnum:199}} | {{formatnum:{{#expr: 20.889487 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 609 | [[Přebuz]] | [[Dosiero:Ost Náves obce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:70}} | {{formatnum:{{#expr: 29.792014 round 2 }}}} | okres Sokolov |} {{Wikidata list end}} p76h2mj2hdiq6wx0ry38oav46v1drqb Lugou Ponto 0 755428 9481022 8954592 2026-09-24T09:18:26Z Sj1mor 12103 9481022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ponto |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18|list=;;;}}<!--uzenda nur ĉe bildaro kune kun la sekva!--> |vikidata-bildo=yes |regiono-ISO = CN-BJ |geografia lokigo = Pekino/Ĉinio |zomo = 12 |landoj = [[Ĉinio]] }} [[Dosiero:Lugouqiao2.jpg|eta|dekstre|250px|Lugou Ponto.]] '''Lugou Ponto''' aŭ '''Markopola Ponto''' (en [[simpligita ĉina]]: 卢沟桥; en [[tradicia ĉina]]: 盧溝橋; en [[pinjino]]: Lúgōu Qiáo) estas ŝtona [[ponto]] 15 km sudokcidente de la urbocentro de [[Pekino]], [[Ĉinio]], en la Fengtai Distrikto. Ĝi estas super la rivero [[Ĝongdingo (rivero)|Ĝongdingo]], grava alfluanto de la [[rivero Hai]]. Situa en la orienta pinto de la ponto estas la Ŭanping Fortikaĵo, historia fortikaĵo de la 17-a jarcento, kiu enhavas la Muzeon de la Rezistomilito de la Ĉina Popolo kontraŭ la Japana Agreso. Lastatempe, la akvo de la rivero Ĝongdingo estis devojigita al diversaj areoj de Pekino, kaj tiel plej ofte ne estas akvo sub la ponto. La nomo "Markopola Ponto" derivas el ties apero, antaŭ ties rekonstruado, en la veturlibro de [[Marko Polo]] nome [[La Libro de la mirindaĵoj]], kie li ege laŭdis ĝin. La nomoj "Lugou" aŭ "Lukou" kaj "Lugouqiao" aŭ "Lukouchiao" derivas el Lugou, iama nomo de la rivero Ĝongdingo. En malnovaj dulingvaj platoj, la ponto estas nomata ankaŭ "Lu Kow Kiao". {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Pekino]] [[Kategorio:Vizitindaĵoj en Pekino]] [[Kategorio:Pontoj]] mg1pyadclpd24t8xzmsjecvz7hv2jjc Santovenia (Zamora) 0 755719 9481095 8443696 2026-09-24T11:31:24Z Sj1mor 12103 9481095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-ZA|situo sur mapo2=Hispanio}} '''Santovenia''' [santoBEnja] estas [[municipo]] de la [[provinco Zamoro]], en la regiono [[Kastilio-Leono]], [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al komarko [[Benavente y Los Valles]], en la nordo de la provinco, sude de la [[Provinco Leono]]. ''Santovenia'' estas etimologie tradukebla al ''Sankta Eŭgena'', nome aludo al sanktulino. [[Dosiero:CHARIL DE SANTOVENIA.jpg|eta|maldekstre|Fontano kaj brutotrinkejo.]] Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 32,96 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la [[INE]] en 2021, ĝi havis 235 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 800 loĝantojn el la mezo de la [[20-a jarcento]] pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 51 km de [[Zamoro]], provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Granja de Moreruela kaj Villaveza del Agua, kaj estas proksime al la Lagetoj de [[Villafáfila]], interesega natura loko agnoskita kiel Natura Rezervejo.​ Estas atestaĵoj de prahistoria loĝado kaj de romianoj, visigotoj ktp.; en Mezepoko okazis reloĝado. Plej fruaj mencioj estas de 1143 kaj 1167. Ĝi apartenis al la [[Regno Leono]] kaj poste al la Graflando de Benavente. Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj [[rura turismo]] plie ekgravis. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Provinco Zamoro]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de la provinco Zamoro]] hreha8syiww66bz6vujr1ortp59m321 Ramón Casas 0 755869 9481093 9416755 2026-09-24T11:31:14Z Sj1mor 12103 9481093 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Ramón CASAS Carbó''' ([[Barcelono]], 4a de Januaro 1866 - Samloke, 29a de Februaro 1932) estis hispana [[pentristo]] fama inter alia pro siaj portretoj de gravuloj de la socia, intelektula, ekonomia kaj politika elitoj de Barcelono, Madrido kaj Parizo. Li estis grafika desegnisto kaj liaj afiŝoj kaj poŝtkartoj kontribuis al konstruado de la koncepto de [[kataluna modernismo]]. == Kariero == [[Dosiero:(Barcelona) Autoretrat - Ramon Casas 1883 - MNAC.jpg|eta|maldekstre|200ra|''Memportreto vestita flamenke''.]] En 1881 li tre juna jam ekfaris restadojn en Parizo, kie li studis kun [[Carolus-Duran]] kaj [[Henri Gervex]], dum estis [[ĵurnalisto]] por ''L'Avenç''. En 1883 li ekspoziciis sian unuan gravan verkon, nome "Memportreto vestita flamenke" en la Salono de la Elizeaj Kampoj de Parizo. Li veturis tra Katalunio, Madrido kaj Granado. Fine de la 1880-aj jaroj li amikiĝis kun [[Santiago Rusiñol]], [[Eugène Carrière]] kaj [[Ignacio Zuloaga]]. Kun Rusiñol kunlaboris kaj loĝis en Parizo. Komence de la 1890-aj jaroj li ekspoziciis sukcese en Madrido, Berlino, Ĉikago, Sitges, Barcelono... kaj tie li finfine setliĝis. Tie li fondis en 1897 kun kolegoj la kafejon ''[[Els Quatre Gats]]'' (La kvar katoj), kiu estis ankaŭ babilrondejo, ekspoziciejo kaj centro de la etoso de artistoj kaj de [[modernismo]] ĝenerale. Tie ekspoziciis por la unua fojo [[Pablo Picasso]]. La lokalo estis ornamita per lia pentraĵo ''Ramón Casas kaj Pere Romeu en tandemo''. Tiuepoke li ekverkis por reklamado de komercaj firmaoj kiel por alkoholaj trinkaĵoj. [[Dosiero:Ramon Casas Charge.jpg|eta|maldekstre|280ra|''La carga''.]] En 1900 kaj 1902 respektive famiĝis du gravaj verkoj de Casas, nome unue "El garrote vil" (garoto -por ekzekuto-) kaj "La carga" nome atako de la policanoj (civilgvardianoj) al strikantaj [[laboristo]]j. Ĉefe en tiu lasta la pentristo montras lertecon por priskribi homamasojn, tiuokaze surprize per grand vakuo en la centro formita per la fuĝo de la strikantoj. En 1904 famiĝis en Madrido kiel portretisto de gravuloj, inter kiuj de la reĝo [[Alfonso la 13-a]], kies portreton aĉetis lia usona mecenato Charles Deering. En Barcelono li konis Julia Peraire, 22 jarojn pli juna ol li, kiu estis lia modelo por la unua fojo en 1906 kiam ŝi estis nur 18-jaraĝa. Tuj ŝi iĝis lia preferita modelo kaj amantino. En 1915, Casas pentris ŝin vestita je taŭrludado kaj kelkaj fakuloj rilatigas konektojn inter tiu verko kaj la Blua Periodo de Picasso, same kiel kun la verkaro de Zuloaga. Lia familio ne aprobis tiun amrilaton sed finfine ili geedziĝis en 1922.​ [[Dosiero:Casas tandem.jpg|eta|maldekstre|280ra|''Ramón Casas kaj Pere Romeu en tandemo''.]] La patrino de Casas aĉetis en 1907 la monaĥejon de Sankta Benedikto de Bages kaj dungis [[Josep Puig i Cadafalch]] por restaŭri ĝin. Casas pasigis tempon tien kaj kvin jarojn poste, post la morto de sia patrino, li heredis la monaĥejon. Ekde 1908 li veturis tra Katalunio, Kubo kaj Usono, kie li pentris konatulojn de Deering. Kaj poste li visitis [[Vieno]]n, [[Budapeŝto]]n, [[Munkeno]]n, [[Parizo]]n, [[Nederlando]]n, Madridon kaj Galegion. Li sukcese ekspoziciis en Hispanio kaj Francio. En 1916 Casas kaj Charles Deering veturis al Tamarit ([[Provinco Taragono]]), kies kastelon kaj domaron Deering aĉetis kaj metis Casas kiel direktoro de la projekto de restaŭrado. Kelkajn jarojn poste, en 1924, Casas revenis al Tamarit por pentri pejzaĝojn. Casas, Rusiñol, kaj la skulptisto Noel Clarassó plue faris kunajn ekspozicioj en la Salono Parés ĝis la morto de Rusiñol en 1931. Casas plue pentris portretojn, pejzaĝojn kaj kelkajn afiŝojn, sed jam dekadence. Li mortis en 1932. == Verkoj == [[Dosiero:Retrat de les senyoretes N.N..jpg|eta|''Portreto de la sinjorinoj N.N.'' (1890), privata kolekto.|alt=]] [[Dosiero:Flores deshojadas (Ramón Casas).jpg|eta|''Senpetaligitaj floroj'' (1894), privata kolekto.|alt=]] * ''Antaŭbane'', oleo surtola, 72,5 × 60 cm, Montserrat, Muzeo de Montserrat, 1894 * ''Au Moulin de la Galette'', oleo surtola, 117 × 90 cm, Montserrat, Muzeo de Montserrat, 1892 * ''Autorretrato vestido de flamenco'', oleo surtola, 115 x 96.5 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1883 * ''Corrida de toros'', oleo surtola, 53.7 x 72.4 cm, Barcelona, Muzeo de Montserrat, 1884 * ''Autorretrato vestido de bandolero'', oleo surtola, 100 x 81 cm, Barcelona, Muzeo de Montserrat, 1885 * ''Retrato de Montserrat Casas'', oleo surtola, 202 x 92 cm, Kolekto Banco Hispano Americano, 1888 * ''Retrato de Elisa Casas'', oleo surtola, 200 × 100 cm, privata kolekto 1889 * ''Retratándose'', oleo surtola, 59 x 73 cm, Sitges, Cau Ferrat, 1890 * ''La viuda'', oleo surtola, 186 x 115 cm, Vilanova i Geltrú, Biblioteca Museo Víctor Balaguer, 1890 * ''Club Náutico de Barcelona'', oleo surtola, 100 x 140 cm, Barcelona, Muzeo de Montserrat, 1890-1891 * ''Doméstico domesticado'', oleo surtola, 42,2 x 32 cm, Barcelona, Muzeo de Montserrat, 1890 * ''Retrato de las señoritas N.N.'', oleo surtola, 220 × 160 cm, privata kolekto, 1890 * ''Montmartre'', oleo surtola, 64 × 45 cm, Vilanova i Geltrú, Biblioteca Museo Víctor Balaguer, 1890-91 * ''Plein Air'', oleo surtola, 115 x 82 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1891 * ''Interior'', oleo surtola, 102 x 82 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1891 * ''Sacré Cour'', oleo surtola, 67 x 55.5 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1891 * ''Interior al aire libr'', oleo surtola, 160,5 x 121 cm, Barcelona, Kolekto Carmen Thyssen-Bornemisza, 1892 * ''Bal du Moulin de la Galette'', oleo surtola, Sitges, Cau Ferrat,1893 * ''El garrote vil'', oleo surtola, 127 x 166,2 cm, Madrid, [[Muzeo Reĝino Sofia]], 1894 * ''Flores deshojadas'', oleo surtola, 101 x 80 cm, privata kolekto, 1894 * ''Baile de tarde'', oleo surtola, 170 x 230 cm, Barcelona, Círculo del Liceo, 1896 * ''Procesión del Corpus de la Iglesia de Santa María'', oleo surtola, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1896-1898 * ''Ramon Casas kaj Pere Romeu en tandemo'', oleo surtola, 191 x 215 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1897 * ''Dekadenca junulino'', oleo surtola, 46,5 × 56 cm, París, Muzeo de Montserrat, 1899 * ''La carga'', oleo surtola, 298 x 470.5 cm, [[Muzeo Reĝino Sofia]] stokita en [[Olot]], Museu de la Garrotxa, 1903 * ''Julia'', oleo surtola, 85 x 67 cm, Malago, Muzeo Carmen Thyssen (Malago), 1915 == Bibliografio == * Arnau, Carme; Guasch, Teresa (1982). «Biografía». Ramon Casas. Barcelona: Ayuntamiento de Barcelona. ISBN 84-500-8200-5. * KK. AA. (1982). Ramon Casas. Retrats al carbó. Barcelona: Ayuntamiento de Barcelona. ISBN 84-500-8199-8. * Fontbona, Francesc (1982). «Ramon Casas i Barcelona». Ramon Casas. Barcelona: Ayuntamiento de Barcelona. ISBN 84-500-8200-5. * Socías, Jaume (1982). «Pintura». Modernisme a Catalunya: tomo II. Barcelona: Nou Art Thor. ISBN 84-7327-052-5. * Garrut, Josep Maria (1982). «Decoració». Modernisme a Catalunya: tomo II. Barcelona: Nou Art Thor. ISBN 84-7327-052-5. * Diccionari d'art Oxford, Edicions 62, Barcelona, 1996, ISBN 84-297-4227-1 * Coll Mirabent, Isabel. Ramon Casas, una vida dedicada a l'art. Catàleg raonat de l'obra pictòrica. El Centaure Groc, Barcelona: 1999 * Fuentes Milà, Sergio. "Les exposicions de Pèl&Ploma a la Sala Parés". En L'Avenç (nº337: julio-agosto de 2008); Eld. L'Avenç; Barcelona (pg.46-51) == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Ramon Casas}} * [http://www.googleartproject.com/artist/ramon-casas/4130045/ Ramon Casas en Google Art Project] * [http://www.museusdesitges.cat Museus de Sitges] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Casas, Ramón}} [[Kategorio:Hispanaj pentristoj]] [[Kategorio:Katalunoj]] hsi36alpnt8gfngk934d457fedn1qf8 Baptista preĝdomo (Kaba) 0 761927 9480975 8637522 2026-09-24T05:46:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480975 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Baptisma preĝejo de<br /> Kaba | larĝo de informkesto = | dosiero = | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = | eklezio = [[baptismo]] | provinco = [[Hajdú-Bihar]] | diocezo = | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Kaba]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = }} La '''baptista [[preĝdomo]]''' estas sakrala [[konstruaĵo]] en [[Kaba]] ([[Hungario]]). == Historio == La baptistoj vivis en Hungarlando ekde la [[1870-aj jaroj]]. En Kaba la baptistoj vivis sporade, ili tenis kontaktojn kun aliaj baptistoj en [[Hajdúszoboszló]], [[Debrecen]], [[Berettyóújfalu]] kaj [[Tetétlen]]. En Kaba ili renkontiĝis en privataj loĝdomoj. Iam ili aĉetis simplan kamparanan loĝdomon kaj establis ĝin kiel preĝdomo. Baldaŭ la domo kadukiĝis, en [[1983]] ĝi estis malkonstruita kaj nova preĝdomo konstruiĝis en la sama loko. Interne oni establis ankaŭ la necesan ujon. == Konstruaĵo == La teretaĝa preĝdomo situas sola en [[korto]]. Sur la ekstera muro oni metis grandan krucon, tio faras diferencon de la ceteraj loĝdomoj. == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20220319203319/http://kaba.hu/egyhazak/ hungare kun foto (la koncerna teksto estas legebla laste)] * [http://www.kaba.baptist.hu/index.php?m=10255] {{Unua}} [[Kategorio:Baptismaj preĝejoj en Hungario|K]] [[Kategorio:Preĝdomoj en Hungario]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Kaba]] 9vw4sy5sv041c7ltl0s3cszr4qoa1dw Azov-bataliono 0 763582 9480964 8804925 2026-09-24T03:47:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milittrupo | titolo = Sturmbrigado Azov | bildo = AZOV_logo.svg | bildo_grando = 150px | jaroj = 5-an de majo 2014 — nun | lando = [[Ukrainio]] | subiĝas al = Ministerio pri internaj aferoj | parto de = Nacigvardio | tipo = Mekanizita infanterio | inkludas = | rolo = Ĝendarmo | grandeco = | stabejo = [[Mariupolo]] | lokiĝo = | kromnomo = "Nigraj viroj" | aŭspicianto = | devizo = | koloroj = Blua kaj oro | marŝo = | talismano = | armiloj = | bataloj = batalo de Azovstal | honorsignoj = | komandestro = Nikita Nadtoĉij | famaj komandestroj = Andrij Biletski<br/> Ihor Mosiĉuk<br/> Vadim Trojan<br/> Maksim Zhorin<br/> Denis Prokopenko<br/> Anatolij Sidorenko }} La '''Sturmbrigado "Azov"''' ({{Lang-uk|Штурмова бригада «Азов»; Ŝturmova brihada "Azov"}}) ankaŭ konata kiel '''Azov-regimento''' ({{Lang-uk|Полк «Азов»; Polk "Azov"}}), estas [[Novnaziismo|nov-nazia]]<ref>[https://www.csis.org/analysis/rise-far-right-extremism-united-states%7CThe Rise of Far-Right Extremism in the United States]{{404|date=May 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} ([https://web.archive.org/web/20220212041104/https://www.csis.org/analysis/rise-far-right-extremism-united-states%7Carkivo] ''CSIS'', 7-a de novembro 2018</ref> iama milicia grupo kiu nun estas unuo de la [[Nacigvardio (Ukrainio)|Nacigvardio de Ukrainio]]<ref>[https://www.thetimes.co.uk/article/kiev-lets-loose-men-in-black-qm85k6jhlbj%7CKiev lets loose Men in Black] ([https://web.archive.org/web/20220214233722/https://www.thetimes.co.uk/article/kiev-lets-loose-men-in-black-qm85k6jhlbj%7Carkivo]) ''The Times'', 14-a de februaro 2022</ref>, bazita en [[Mariupolo]], en la Azov-marborda regiono.<ref name = "gov.ua"> {{ citaĵo el la reto | url = http://old.npu.gov.ua/mvs/control/main/en/publish/article/1047007 | titolo = THE SEPARATISTS FIRED ON A BUS WITH FIGHTERS OF THE "AZOV" SPECIAL POLICE BATTALION | alirdato = 2024-03-14 | dato = 2014-05-07 | verko = Ministry of Internal Affairs of Ukraine | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181213124141/http://old.npu.gov.ua/mvs/control/main/en/publish/article/1047007 | arkivdato = 2018-12-13 }} </ref> Azov formiĝis kiel [[Paramilitismo|volontulmilico]] en majo 2014<ref>[https://www.abc.net.au/news/2015-03-13/inside-the-mariupol-base-of-ukraines-azov-battalion/6306242%7CUkraine crisis: Inside the Mariupol base of the controversial Azov battalion] ([https://web.archive.org/web/20220215004819/https://www.abc.net.au/news/2015-03-13/inside-the-mariupol-base-of-ukraines-azov-battalion/6306242%7Carkivo]) ''ABC News'', 23-a de marto 2015</ref> kiel '''Azov-bataliono''' ({{Lang-uk|батальйон «Азов»; Batalion "Azov"}}), kaj poste batalis kontraŭ rusaj separismaj trupoj en la [[Donbasa milito|Donbasa Milito]]. Ĝi spertis sian unuan batalsperton dum la repreno de Mariupolo de por-rusaj separistoj en junio 2014. Ĝi estis komence organizita kiel volontula polickompanio, kaj poste, la 12an de novembro 2014, Azov estis integrigita en la Nacigvardio<ref>[https://www.vice.com/en/article/3ab7dw/azov-battalion-ukraine-far-right%7CHow a Far-Right Battalion Became a Part of Ukraine’s National Guard] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220324150044/https://www.vice.com/en/article/3ab7dw/azov-battalion-ukraine-far-right%7CHow |date=2022-03-24 }} ([https://web.archive.org/web/20220306234450/https://www.vice.com/en/article/3ab7dw/azov-battalion-ukraine-far-right%7Carkivo]) ''Vice'', 16-a de februaro 2022</ref> kiel '''Specialaj Operaciaj Taĉmentoj "Azov"''' ({{Lang-uk|Окремий загін спеціального призначення «Азов»; Okremij zahin spetsialnoho priznaĉennia "Azov"}}). La bataliono estis akuzita pri torturo kaj militkrimoj, same kiel nov-naziaj simpatioj<ref>[http://www.rbc.ua/ukr/news/kombat-azova-otritsaet-svyaz-simvoliki-batalona-1434961363.html%7CКомбат "Азова" заперечує зв'язок символіки батальйону з нацизмом]{{404|date=May 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} ([https://web.archive.org/web/20191205023540/http://www.rbc.ua/ukr/news/kombat-azova-otritsaet-svyaz-simvoliki-batalona-1434961363.html%7Carkivo])</ref> <ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/03/18/inside-azov-neo-nazi-brigade-killing-russian-generals-playing/|Inside Azov, the far-Right brigade killing Russian generals and playing a PR game in the Ukraine war] ''The Dily Telegraph'', 18-a de marto 2022</ref>. Ĝi uzis polemikajn simbolojn<ref>[http://features.foreignpolicy.com/campfire-songs-kalashnikovs-azov-battalion-summer-camp-eastern-ukraine/%7C "Campfire Songs and Kalashnikovs"] ([https://web.archive.org/web/20181230160107/http://features.foreignpolicy.com/campfire-songs-kalashnikovs-azov-battalion-summer-camp-eastern-ukraine/%7Carkivo]) ''Foreign Policy'', 30-a de decembro 2018</ref>, ilia emblemo reprezentas la ''Wolfsangel'', nazian simbolon uzitan fare de la dua [[SS (organizaĵo)|SS]] [[Panzer]] Division Das Reich. Azov-reprezentantoj asertis ke la emblemo estas mallongigo de "Nacia Ideo" (ukraine: ''Ідея Нації'') kaj neas ligojn kun novnaziismo.[12] En marto 2015, batalionreprezentanto deklaris al [[USA Today]] ke proksimume 10-20% de la taĉmentanaro estis nazioj<ref>[https://eu.usatoday.com/story/news/world/2015/03/10/ukraine-azov-brigade-nazis-a buses-separatists/24664937/|"Volunteer Ukrainian unit includes Nazis"]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''USA Today'', 10-a de marto 2015</ref>. La [[Usona Kongreso]] blokis armean helpon al Azov en 2018 pro ĝia [[blankula supereco|blankul-supereca]] ideologio<ref>[https://thehill.com/policy/defense/380483-congress-bans-arms-to-controversial-ukrainian-militia-linked-to-neo-nazis%7CCongress bans arms to Ukraine militia linked to neo-Nazis] ([https://web.archive.org/web/20220227190907/https://thehill.com/policy/defense/380483-congress-bans-arms-to-controversial-ukrainian-militia-linked-to-neo-nazis%7Carkivo]) ''The Hill'', 27-a de marto 2018</ref>. Membroj de la bataliono venis el 22 landoj kaj estas de diversaj fonoj<ref>[https://www.dailysignal.com/2015/08/10/meet-the-former-neo-nazi-spokesman-who-now-fights-for-freedom-in-ukraine/%7CHow a Swedish Sniper Found Redemption in the Ukraine War]{{404|date=May 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}([https://web.archive.org/web/20191102165726/https://www.dailysignal.com/2015/08/10/meet-the-former-neo-nazi-spokesman-who-now-fights-for-freedom-in-ukraine/%7Carkivo]) ''dailysignal.com'', 11-a de aprilo 2018</ref><ref>[Https://www.bbc.com/ukrainian/features-russian-44110741%7CАнтисемитизм или манипуляция: усиливается ли притеснение евреев в Украине?]{{404|date=May 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} ([https://web.archive.org/web/20190322072702/https://www.bbc.com/ukrainian/features-russian-44110741%7Carkivo]) ''BBC News'', 14-a de majo 2018</ref>. En 2017, la grandeco de la regimento estis taksita je pli ol 2,500 membroj<ref>[https://www.spiegel.de/panorama/justiz/ukraine-deutsche-soeldner-heuern-bei-rechtsextremem-freiwilligenbataillon-an-a-1177400.html Deutsche heuern bei rechtsextremem ukrainischen Bataillon an] ([https://web.archive.org/web/20220221162704/https://www.spiegel.de/panorama/justiz/ukraine-deutsche-soeldner-heuern-bei-rechtsextremem-freiwilligenbataillon-an-a-1177400.html%7Carkivo])''Der Spiegel'', 11-a de novembro 2017</ref>, sed antaŭ 2022, ĝi estis taksita je 900 membroj<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/who-are-the-azov-regiment|Profile: Who are Ukraine’s far-right Azov regiment?] ([https://web.archive.org/web/20220302191336/https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/who-are-the-azov-regiment Profile: Who are Ukraine’s far-right Azov regiment?] ([https://web.archive.org/web/20220302191336/https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/who-are-the-azov-regiment arkivo]), ''Al Jazeera'', 1-a de marto 2022</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Batalo de Azovstal]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Paweł Terpiłowski, ''Polska w doktrynie geopolitycznej Ruchu Azowskiego'' (Pollando en [[geopolitiko|geopolitika]] doktrino de Azova Movado). „Wschodnioznawstwo”, p. 193–203, 2017. Instytut Studiów Międzynarodowych ([[Universitato de Vroclavo]]), Oficyna Wydawnicza Arboretum. ISSN 2082-7695 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://azov.org.ua/ Oficiala paĝo de Regimento „Azow”] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dekstra ekstremismo en Eŭropo]] [[Kategorio:Novnaziismo]] [[Kategorio:Kvazaŭarmeaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Ukraina naciismo]] [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] [[Kategorio:Donbasa milito]] aklv60wjnw9eai43r9b583mhw399ww3 Hornillos del Camino 0 775560 9481107 8782729 2026-09-24T11:43:44Z Sj1mor 12103 9481107 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-BU|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=11}} '''Hornillos del Camino''' [orNIljos delkaMIno] estas loĝloko kaj [[municipo]] en la centrokcidento de la [[provinco Burgoso]], en la regiono [[Kastilio-Leono]], [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al la komarko ''[[Alfoz de Burgos]]''. La loknomo ''Hornillos del Camino'' estas etimologie komprenebla kiel ''Fornetoj de la Vojo'', alude al la [[Jakoba Vojo]]. En 2005 la loko estis aligita kiel asociva elemento al la nordo de la Jakoba Vojo. == Geografio == [[Dosiero:Mapa Comarcas de Burgos.PNG|eta|maldekstre|200px|Mapo de la komarkoj de Burgoso. [[Alfoz de Burgos]], centre kaj malhelverde.]] Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 14,078 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la [[INE]] en 2021, ĝi havis 56 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 30 loĝantojn ankoraŭ el 1991. Ĝi distas 27 km de [[Burgoso]], provinca ĉefurbo, kaj estas ĉe la maldekstra bordo de la rivero Pisuerga apud [[Palacios de Riopisuerga|Palacios]] fronte de la vilaĝo [[Lantadilla]] kiu apartenas al Palencio. == Historio == La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. La plej frua mencio de la loĝloko aperis en dokumentoj de la 9-a jarcento, rilate al defenda linio de fortikaj turoj de tiu pra-Kastilio. Tiam la loknomo estis literumita Forniellos, kun la signifo de fornetoj, en kiuj oni bakis tegolojn. Rilate al la Jakoba Vojo oni kreis tri hospitalojn: tiu de Sankta Lazaro por lepruloj kaj pilgrimantoj; tiu de la Sankta Spirito por pilgrimantoj; kaj alia plia. Ĉiuj el ili malaperis. En 1936 aperis tomnoj de [[visigotoj]], en kiuj oni trovis ceramikaĵojn kaj aliajn valorajns metalaĵojn. == Aktualo == Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj [[rura turismo]], ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Sankta Romano. == Bildoj == <gallery> Calle Real - Hornillos.jpg|Centra strato. Casa antigua de Hornillos.jpg|Popola arkitekturo. Monolito del gallo.jpg|Monolito pro kokolegnedo, rilate al francaj trupoj kiuj rabadis la kokinarojn de la loĝloko. Iglesia parroquial de San Román.jpg|Preĝejo de Sankta Romano. Iglesia parroquial de San Román - Retablo.jpg|Preĝejo de Sankta Romano - Retablo. Iglesia parroquial de San Román - Bóvedas de crucería.jpg|Preĝejo de Sankta Romano - Krucvolboj. Iglesia parroquial de San Román - Pila bautismal.jpg|Preĝejo de Sankta Romano - Baptujo. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Burgoso]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso]] 28q8o2jniawdlb9od8cvkwakfom7ctr Antun Radić 0 786945 9480903 8965105 2026-09-23T21:26:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480903 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Antun RADIĆ''' (naskiĝinta la {{Daton|11|6|1868}} en Desno Trebarjevo/ provinco de [[Sisak-Moslavina]], mortinta la {{Daton|10|2|1919}} en [[Zagrebo]]) estis [[aŭstrio-Hungario|aŭstri-hungaria]] kaj [[kroatio|kroata]] etnologo, publicisto, filologo, pedagogo kaj politikisto. [[Dosiero:GymnasiumClassicumZagrabiense1607.jpg|eta|memortabulo ĉe la Zagreba humanisma gimnazio; tie kaj lernintis kaj lernigintis Antun Radić]] == Vivo == Post studo de [[slavistiko]] kaj [[klasika filologio]] inter 1888 kaj 1892 en Zagrebo kaj [[Vieno]] li doktoriĝis en 1892 pri la kroatlingva literaturo. Poste li instruistis ĝis 1897 ĉe gimnazioj je [[Osijek]], [[Požega]], [[Varaždin]] kaj Zagrebo. Inter 1897 kaj 1901 li laboris ĉe antologio pri tradicioj de sudlavoj, ''Zbornik za narodni život i običaje Južnih Slavena''. Temis pri la unua en Kroatujo aperinta etnologia-folklora gazeto. Publikigis ĝin HAZU, la Kroatia akdaemio pri sciencoj kaj arto. En 1899 li fondis la magazinon "Dom. List hrvatskomu seljaku za razgovor i nauk". Temis pri la unua porkamparana gazeto en Kroatujo. Ĝin enhavigis ĉefe Radić; li redaktistis ĝis 1904. Laŭ li mankis tiam politika partio engaĝiĝanta por kamparanoj. Sekve li fondis kune kun la frato [[Stjepan Radić|Stjepan]] la partion ''Hrvatsku pučku seljačku stranku'' (HPSS) kiu alinomiĝis en 1920 HRSS ''(Hrvatska republikanska seljačka stranka)'' kaj en 1925 HSS ''(Hrvatska seljačka stranka)''. Antun helpis formuli la partiprogramon kaj kunordigi kunvenojn ktp. Trifoje li estis deputito parlamenta. Tiam li instigis reformojn koncerne la administradon kaj la edukosistemon. Antun ankaŭ verkis por partiorganoj, ekz. inter 1908 kaj 1909 por "Dom": ties eldonisto li estis inter 1912 kaj 1914. Sekretario ĉe [[Matica Hrvatska]], la plej grava kroata kulturligo, li estis inter 1901 kaj 1909. Inter 1906 kaj 1909 Radić redaktis ties organon "Glas Matice Hrvatske", kie senteblis lia malŝato de modern(em)aj verkistoj. Ekde 1917 li profesoris ĉe la Dua zagreba humanisma gimnazio. == Tezoj == Kvankam sia etnologia laborado daŭris nur de inter 1896 kaj 1902 li evoluigis kelkajn interesajn aferojn. Liaj vizioj kaj teorioj legeblis ĉe ''Osnova za sabiranje i proučavanje građe o narodnom životu''. Sekve li iĝis fondinto de kroatia etnologio kiel memstara scienco. La citita verko planitis kiel malibro pri etnologia esplorado. Antaŭparole li substrekis la necesegon de establi tiun ĉi branĉon. Esplorobjekto estu la popolo mem kaj ĝia kulturo. Por Radić ekzistis duala sociala-kultura strukturo ĉe kroatoj kun priplorinda dissplitiĝo je kamparanoj kaj nekamparanoj. La unuopaj kolektivoj, laŭ Radić, havas sian propran kulturon. Aŭtentikecon tamen posedus nur la kamparana kulturo dume la dua estus plena de fremdaj influoj. Por Radić nur komprenantoj de la kaj el la popolo estas dignaj iĝi [[etnografio|etnografiistoj]]: do kamparanoj kaj ne en urboj vivantaj intelektuloj kun popolkontakto (ekz. instruistoj, pastroj). Radić mem malkaŝe diris ke la celoj de tia alproksimiĝo je etnologio estos kaj sciencaj kaj politikaj. Ideologie estu farata tie repaciĝo inter la popolo kaj la altaj socialaj klasoj kaj reciproka altestimo; la kamparanoj sekve ne plu troviĝu ekstere de politika decidofarado. Sed Radić ankaŭ okupiĝis pri [[literatura historio]]. Li tradukis el la [[rusa lingvo]] ([[Aleksandr Puŝkin]], [[Nikolaj Gogol]], [[Lev Tolstoj]]), kaj publikigis plurajn tekstojn pri aktualaj politikaj temoj, ekz. pri la stato de Kroatio ene de la [[aŭstrio-Hungario|Danuba monarkio]], la Rezolucio de [[Rijeko]] aŭ la rolo de HPSS ene de la kroatia socio. == Familio == Lia frato [[Stjepan Radić]] kaj la nevo [[Pavel Radić]] ankaŭ politikistis. Li murditis fare de la [[ĉetnikoj|ĉetnika]] gvidanto [[Puniša Račić]]. == Fonto == * [https://web.archive.org/web/20220703041008/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=51435 biografio ĉe enciklopedija.hr] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Radic, Antun}} [[Kategorio:Kroataj politikistoj]] [[Kategorio:Jugoslavaj politikistoj]] [[Kategorio:Etnologoj]] [[Kategorio:Kroataj filologoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Eldonistoj]] [[Kategorio:Literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Kroataj tradukistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo]] [[Kategorio:Klasikaj filologoj]] dhd6h2i2rd3arh6qvtm70syphq50dys Baladoj kaj romancoj 0 793766 9480972 7945152 2026-09-24T05:01:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480972 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro |titolo = Baladoj kaj romancoj |ordigo = |origina titolo = Ballady i romanse |titolo-ordo = <!--esperanto / origina--> |bildo = Adam Mickiewicz Poezye 1822 S001.jpg <!--uzu nur unu el ili!--> |dosiero = <!--uzu nur unu el ili!--> |grandeco = |subteksto = La titolpaĝo de la unua eldono |aŭtoro = Adam Mickiewicz |aŭtoroj = <!--Vidu malsupre --> |ligu = <!--nur uzeblas, se parametro "aŭtoroj" estas uzata--> |aliaj aŭtoroj = |antaŭparolo = |antaŭparoloj = <!--Vidu malsupre --> |ligu2 = <!--nur uzeblas, se parametro "antaŭparoloj" estas uzata--> |ilustristo = |konverton proponis = |lingvo = Esperanto |origina lingvo = pola |eldonjaro = 1822 |eldono = |aliaj eldonoj = |eldonurbo = |eldoninto = Józef Zawadzki |eldonisto = |eldonejo = |lando = |paĝoj = |isbn = |oclc = |temo = |ĝenro = |tipo de medio = |serio = |antaŭa = |sekva = |tradukbildo = |tradukgrandeca = |traduksubteksto = |tradukanto = Lidia Ligęza, |aliaj tradukantoj = [[Antoni Grabowski]], [[Walter Żelazny]] |tradukisto = |tradukeldonjaro = 2022 |tradukeldonurbo = Bjalistoko |tradukeldoninto = [[Bjalistoka Esperanto-Societo]], [[Podlaĥia Libraro]] |tradukpaĝoj = 104 |tradukisbn = 978-83-962222-4-4 }} '''Baladoj kaj romancoj''' ({{Lang-pl|Ballady i romanse}}) estas poemaro de la [[Pollando|pola]] poeto [[Adam Mickiewicz]], eldonita en [[1822]] en [[Vilno]] kiel parto la unua volumo de lia ''Poezio''. La poemaron oni trovas pionira por disvolviĝo de la ĝenro [[balado]] en la [[pola literaturo]] kaj manifesto de la pola [[romantikismo]]<ref>Ireneusz Opacki: ''Ballada''. En: ''Słownik literatury polskiej XIX wieku''. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 2002, p. 74</ref>. Samtempe ''Baladoj kaj romancoj'' estas ĝenre ligitaj kun la antaŭa literatura periodo, ĉefe kun tiamaj revkantoj kaj idiliaj kantoj<ref>Joanna Klausa-Wartacz: ''Antyczne Przemiany i romantyczne metamorfozy. Tropami Metamorfoz Owidiusza w Świteziance Adama Mickiewicza'', „Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae” 2010, n-ro XX/1, p. 110</ref>. == Esperanto-eldono == Laŭ ĉiujara iniciato de la [[Prezidanto de Pollando]] la poemaro ''Baladoj kaj romancoj'' estis elektita la legaĵo de la [[Nacia Legado]] por la jaro 2022<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.prezydent.pl/aktualnosci/inicjatywy/narodowe-czytanie/2022-ballady-i-romanse |titolo=Nacia Legado 2022 en la retejo de la Prezidanto de Pollando |alirdato=2022-09-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220902112128/https://www.prezydent.pl/aktualnosci/inicjatywy/narodowe-czytanie/2022-ballady-i-romanse |arkivdato=2022-09-02 }}</ref>. Samkiel en la antaŭaj jaroj, [[Bjalistoka Esperanto-Societo]] decidis eldoni la libron en Esperanto-traduko. Danke al kunlaboro kun [[Podlaĥia Libraro]] kaj financa subteno de la Ministerio de Kulturo, por la Nacia Legado oni eldonis po 300 libroj en la pola kaj Esperanto. La pola libro enhavas ĉiujn 14 poemojn el la originala eldono, kaj la Esperanta krome enhavas 2 aldonajn poemojn. La tekstojn tradukis [[Antoni Grabowski]] (''Sinjorino Twardowska'', ''Tri budrisoj''), [[Walter Żelazny]] (''La ganto''), kaj ĉiujn ceterajn – [[Lidia Ligęza]]<ref>[https://espero.bialystok.pl/eo/nacia-legado-en-esperanto-baladoj-kaj-romancoj Nacia Legado en Esperanto: Baladoj kaj Romancoj] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la retejo de [[Bjalistoka Esperanto-Societo]]</ref>. == Enhavo == En la poemaro troviĝas 14 tekstoj, laŭvice: * Primolo (Pierwiosnek) * Romantiko (Romantyczność) * Świteź  * Ondino (Świtezianka) * Fiŝeto (Rybka) * Reveno de l’ patro (Powrót taty) * Kurganeto de Marila (Kurhanek Maryli) * Al amikoj (Do przyjaciół) * Tion mi ŝatas (To lubię) * La ganto (Rękawiczka) * Sinjorino Twardowska (Pani Twardowska) * Tukaj aŭ provoj de amikeco (Tukaj albo próby przyjaźni) * Lilioj (Lilije) * Liristo (Dudarz) La Esperanto-eldono enhavas krome: * Tri Budrisoj (Trzech Budrysów) * Fuĝo (Ucieczka) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2022]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Bjalistoka Esperanto-Societo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]] [[Kategorio:Verkoj de Adam Mickiewicz]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.goodreads.com/book/show/62221171-baladoj-kaj-romancoj ''Baladoj kaj romancoj'' en la anglalingva retejo Goodreads] * [https://instytutksiazki.pl/aktualnosci,2,ballady-i-romanse-mickiewicza-w-tlumaczeniu-na-jezyk-esperanto,8054.html Pri Esperanto-eldono de ''Baladoj kaj romancoj'' en la retejo de la pola Libro-Instituto (pole)] tpqd2uiznupfrcxvqblewflvv9kwlfe Aluminia hidroksido 0 801454 9480806 9150060 2026-09-23T14:40:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480806 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Aluminia hidroksido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''AlOH<sub>3</sub>'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Aluminium hydroxide 3D.png|300ra|Aluminia hidroksido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Aluminia hidroksido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Hydroxid_hlinitý.PNG|300ra]]</center>''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Blankaj kristaloj de aluminia hidroksido.</small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Aluminia trihidroksido * Trihidroksido de aluminio |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=21645-51-2 21645-51-2]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21106086.html 21106086] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/254770839 254770839] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka senforma senodora solidaĵo<ref>[https://www.chembk.com/en/cas/21645-51-2 Chembk]</ref> |- |[[Molmaso]]||78,003g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||2,14 g/cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||287&nbsp;{{GdC|}} <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID2036405 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||660&nbsp;{{GdC|}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5743}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,0015 g/L <ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=21645-51-2 Chemical Book]</ref><br /> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|264+265|280|302+352|305+354+338|317|321|332+317|362+364}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Aluminia hidroksido'''</big> aŭ <big>'''trihidroksido de aluminio'''</big> estas neorganika kunmetaĵo apartenanta al la familio de la hidroksidoj. Ĝi estiĝas per hidratigado de la '''aluminia oksido''' kaj estas unu el la gravaj kombinaĵoj de la aluminio. Ĝi ordinare komercatas tiaj kiaj blankaj kristaloj kaj uzatas en kemiaj sintezoj. Ĝi estas nature trovata kiel la mineralo '''gibbsito''', ankaŭ konata kiel '''hidrargilito'''. Aluminia hidroksido estas amfotera hidroksido, t. e., ĝi posedas bazajn kaj acidajn proprecojn. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''aluminia hidroksido''' per hidrolizo de la '''aluminia oksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Aluminium-oxide-3D-balls.png|aluminia oksido|120ra]] +3 [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2[[Dosiero:Aluminium-hydroxide-3D-balls.png|aluminia hidroksido|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''aluminia hidroksido''' per traktado de '''aluminia sulfato''' kun '''amoniako''' en akva medio: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Aluminium sulfate.png|aluminia sulfato|200ra]] + 6[[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|70ra]] +6 [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2[[Dosiero:Aluminium-hydroxide-3D-balls.png|aluminia hidroksido|120ra]] + 3[[Dosiero:Ammonium sulfate 3D.png|amonia sulfato|180ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''aluminia hidroksido''' per hidrolizo de la '''aluminia sulfato''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Aluminium sulfate.png|aluminia sulfato|170ra]] +3 [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Aluminium-hydroxide-3D-balls.png|aluminia hidroksido|120ra]]+3[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|sulfata acido|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''aluminia oksido''' per senhidratigado de '''aluminia hidroksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Aluminium-hydroxide-3D-balls.png|aluminia hidroksido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{varmo}\, }</math>[[Dosiero:Aluminium-oxide-3D-balls.png|aluminia oksido|120ra]] + 3 [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reakcio de '''aluminia hidroksido''' kun '''klorida acido''' donante '''aluminian trikloridon''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Aluminium-hydroxide-3D-balls.png|aluminia hidroksido|120ra]] + 3[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Aluminium-trichloride-monomer-3D-vdW.png|aluminia klorido|90ra]] + 3[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio de '''aluminia hidroksido''' kun '''sulfata acido''' donante '''aluminian sulfaton''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:Aluminium-hydroxide-3D-balls.png|aluminia hidroksido|120ra]] + 3[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|sulfata acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Aluminium sulfate.png|aluminia sulfato|160ra]] + 6[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Hidroksido]]j == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Hidroksidoj]] c3a7g53x9mpv4r29qnqaeu61ouyytxb Benzoila nitrato 0 801660 9481009 9151189 2026-09-24T08:57:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481009 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Benzoila nitrato</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''C<sub>7</sub>H<sub>5</sub>NO<sub>4</sub>'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzoyl nitrate 2D.png|300ra|Benzoila nitrato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Benzoila nitrato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Benzoyl nitrate 3D 2.png|300ra|Benzoila nitrato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Benzoila nitrato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Benzoila estero de la nitrata acido * Nitrobenzoato * Nitrato de benzoilo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=6786-32-9 6786-32-9]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11183561.html 11183561] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/274973609 274973609] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka solidaĵo |- |[[Molmaso]]||167,12g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1,3 g/cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.guidechem.com/cas/6786-32-9.html GuideChem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||53°C <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID10484099 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||280,5°C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5510}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||143,9°C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|07|08}}{{GHS Piktogramo|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|272|302|317|318|332|351|360|372|373|400|410}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|203|210|220|260|261|264|264+265|270|271|272|273|280|301+317|302+352|304+340|305+354+338|317|318|319|321|330|333+313|362+364|370+378|391|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Benzoila nitrato'''</big> aŭ <big>'''nitrato de benzoilo'''</big> estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la esteroj, rezultanta el interagado de la [[nitrata acido]] kaj [[t-Butila klorido]]. Benzoila nitrato estas blanka solidaĵo, solvebla en akvo, alkoholoj kaj plej ordinaraj organikaj solvantoj. Benzoila nitrato prezentas benzoilan grupon ligitan al nitrata grupo. Ĝi konsistas je 7 karbonatomoj, 5 hidrogenatomo, 4 oksigenatomoj, 1 nitrogenatomo kaj uzatas en kemiaj sintezoj. Benzoila nitrato estas malstabila supre de la media temperaturo kaj la uzo de '''in loco (freŝaj)''' preparaĵoj rekomendiĝas. Ĉi tiu reakciaĵo devas esti manipulata en kemia fumŝranko. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''benzoila nitrato '''per traktado de '''nitrata acido''' kun '''benzoata acido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzoic-acid-3D-balls.png|benzoata acido|120ra]] + [[Dosiero:Nitric acid 3D.png|nitrata acido|120ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{P_2O_5}\, }</math>[[Dosiero:Benzoyl nitrate 3D 2.png|benzoila nitrato|120ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''benzoila nitrato''' per traktado de '''nitrata acido''' kun '''benzoila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzoyl chloride 3D 2.png|benzoila klorido|90ra]] + [[Dosiero:Nitric acid 3D.png|nitrata acido|120ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzoyl nitrate 3D 2.png|benzoila nitrato|120ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''natria nitrato''' per traktado de '''natria nitrato''' kun '''benzoila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzoyl chloride 3D 2.png|benzoila klorido|90ra]] + [[Dosiero:Sodium nitrate 3D.png|natria nitrato|120ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Benzoyl nitrate 3D 2.png|benzoila nitrato|120ra]] + [[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''benzoila nitrato''' per traktado de '''dunitrogena tetroksido''' kun '''benzoata acido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:Benzoic-acid-3D-balls.png|benzoata acido|120ra]]+[[Dosiero:Dinitrogen-tetroxide-3D-vdW.png|dunitrogena tetroksido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2 [[Dosiero:Benzoyl nitrate 3D 2.png|benzoila nitrato|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reakcio de '''benzoila nitrato''' kun '''etanolo''' donante '''etilan nitraton''':<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Nitration_of_Hydrocarbons_and_Other_Orga/Nyn-BAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=BENZOYL+NITRATE&pg=PA284&printsec=frontcover Nitration of Hydrocarbons and Other Organic Compounds]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzoyl nitrate 3D 2.png|benzoila nitrato|120ra]] + [[Dosiero:Ethanol 3D.png|etanolo|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Ethyl nitrate 3D ball.png|etila nitrato|120ra]] + [[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|benzoata acido|70ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Nitrato]]j == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Nitratoj]] r8v583go0bqu60ducja73b0akk5cao3 Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj 0 804664 9481104 9472817 2026-09-24T11:41:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} '''Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj''', '''BZT''' ({{pole}} ''Białostockie Dni Zamenhofa'', ''BDZ'') estas ĉiujara [[Esperanto-renkontiĝo]] okazanta en [[Bjalistoko]] en semajnfino antaŭ aŭ inkluzive de la [[15-a de decembro]], la naskiĝtago de [[L.L. Zamenhof]]. Ĝia ĉeforganizanto estas [[Bjalistoka Esperanto-Societo]], krome – Bjalistoka Kulturcentro, Podlaĥia Libraro Łukasz Górnicki kaj aliaj. Kutime en la programo troviĝas interalie: resumo de la literatura konkurso ''Esperanto ligas homojn'', flormetado al la [[Monumento al L. L. Zamenhof en Bjalistoko|Zamenhof-monumento]], katolika [[Meso (diservo)|meso]], [[naskiĝtaga kuko]] de Ludoviko, koncertoj de lokaj kaj eksterlandaj muzikistoj, ekskurso en [[Podlaĥio]], vesperaj ''amikaj rondoj'' kaj prelegoj<ref name="23bzt">[https://espero.bialystok.pl/eo/bzt-2022 Programo de la 23-aj BZT 2022] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Historio == === 23-aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj === [[9-a de decembro|9-a]]–{{dato|11|decembro}} [[2022]]. En la programo: * Resumo de la 12-a literatura konkurso ''Kio estas feliĉo por mi?'' * Ekspozicio ''Esperanto vivas – bjalistokaj rememoroj'' * Pollingva prezento de libro de [[Walter Żelazny]] * Metiejo – dekorado de teksitaj sakoj per Esperanto-vortoj * Solena enmanigo de la Bronza Medalo ''Merita por Kulturo Gloria Artis'' al [[Roman Dobrzyński]] * ''[[Bona Espero]] – nia tero'' – filmo de [[Roman Dobrzyński]] * 50-jariĝo de la Esperanto-agado de [[Lidia Ligęza]], [[Tomasz Chmielik]] kaj [[Walter Żelazny]] * Prelegoj kaj prezentoj: ** Prezentado pri Vroclava Erasmus+ – Teresa Pomorska ** ''30 Oraj Horoj: Projekto de instruado de Esperanto'' – [[Brunetto Casini]] ** ''Konata kaj nekonata [[Praarbaro de Białowieża]]'' – [[Nina Pietuchowska]] ** ''Projekto ViPE – Vikipedio por Eŭropo'' – [[Michal Matúšov]] ** ''Komparo inter Esperanto kaj la pola'' – Jolanta Chrustowicz ** ''Krevoj en la realo: enkonduko pri la perturba arta ĝenro'' – [[Maria Rosaria Spanò]] ** ''EsperRadio'' – [[Laura Brazzabeni]] * Erasmus-trejnado ViPE * Koncertoj: ''Ukulelo kaj Esperanto''; [[Frey-Lech Band]] – kantoj de [[Mordeĥaj Gebirtig]]; [[Ĵomart kaj Nataŝa]]<ref name="23bzt"/> * Ekskurso: ''Magiaj lokoj en la [[Praarbaro de Białowieża]]''<ref>[https://espero.bialystok.pl/eo/ekskurso-bjalistokaj-zamenhof-tagoj-2022 Ekskurso – Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj 2022] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === 22-aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj === [[9-a de decembro|9-a]]–{{dato|12|decembro}} [[2021]], okaze de la 30-jariĝo de [[Bjalistoka Esperanto-Societo|BES]]. * Monodramo ''Mi estas Lidja'' pri [[Lidja Zamenhof]] * Resumo de la 11-a literatura konkurso ''Kio okazis, kio okazos?'' * Prelegoj kaj prezentoj: ** ''Sukcesoj kaj malsukcesoj de Esperanto en la mondo'' – [[Walter Żelazny]] ** ''Novaj Esperanto-libroj'' – [[Tomasz Chmielik]] ** ''Leszek Solakiewicz'' – [[Paweł Nowak]] ** ''Testamento de Luter'' – Ráczkevy-Eötvös Ágnes ** ''Historio de Esperanto-simboloj'' – [[Tim Owen]] ** ''[[Solaris (romano)|Solaris]] en Esperanto'' – [[Przemysław Wierzbowski]] ** ''15 jaroj de [[E@I]]'' – Lucas Riviere ** Anonco de la [[Esperantisto de la Jaro]] 2021 ** ''Verda Simio'' – [[Roman Dobrzyński]] ** Projektoj de Erasmus+ * Esperanto-radiostacio de Stanisław Dobrowolski * Trejnado de TTR/[[TEJO]]<ref name="22bzt">[https://espero.bialystok.pl/eo/22aj-bjalistokaj-zamenhof-tagoj Programo de la 22-aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Koncertoj: Halina Różanek; Frey-Lech Trio kaj Uku-Donaco Bjalistoko; [[JoMo]] * Ekskurso: ''Grandioza historio de eta urbo: [[Supraśl]] en la [[Praarbaro de Knyszyn]]''<ref>[https://espero.bialystok.pl/eo/ekskurso2021 Ekskurso – Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj 2021] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === 21-aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj === [[11-a de decembro|11-a]]–{{dato|11|decembro}} [[2020]], okazis rete pro la pandemio. * Resumo de la 10-a literatura konkurso ''Pandemio: neĉiutaga ĉiutageco'' * Prelegoj kaj prezentoj: ** ''Lingvo kontraŭ malamo. Esperanto 1887–2020'' – Jeremi Galdamez ** ''Doktoro Esperanto kaj la lingvo de espero'' – Zosia Dzierżawska ** ''Esperantaj Tagoj de Krakovo en la tempo de kronviruso'' – [[Adam Wilkus]] ** ''Aktiveco de Eŭropa Centro de Interkultura Edukado'' – [[Małgorzata Komarnicka]] ** ''Novkristanoj en norda Portugalio'' – [[Alexandra Paz]] ** ''Volontulado en Tuluzo'' ** ''Bjalistoko en la 19-a kaj 20-a jarcentoj en la kunteksto de multkultureco'' – [[Nina Pietuchowska]] ** ''Universitata instruado de Esperanto kaj Interlingvistika Simpozio'' – [[Ilona Koutny]] ** ''Filmo pri Perkuno. Esperanto sur la strando en [[Sopoto]]'' – [[Jagoda Greger]] ** Lernolibro ''Pri kio temas?'' – [[Szilva Szabolcs]] ** ''Muzikaj konkursoj de Silezia Esperanto-Asocio'' ** ''Historio de la Esperanta movado en Ĉinio'' – [[Rafał Darasz]] ** ''Projektoj de Erasmus+ en la Esperanto-movado'' * ''Kvizo pri lingvoj de la mondo'' – Ines Kahin * Prezento de [[Esperantisto de la Jaro]] 2020 * Koncertoj: Frey-Lech Trio, Młoda FolkKREW kaj Uku-Donaco Bjalistoko; [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto]]; [[Tim Gallego]] * Virtuala ekskurso al [[Supraśl]] * Trejnado de trejnistoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://espero.bialystok.pl/eo/bjalistokaj-zamenhof-tagoj-2020 |titolo=21-aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj |alirdato=2022-12-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210724193011/https://espero.bialystok.pl/eo/bjalistokaj-zamenhof-tagoj-2020/ |arkivdato=2021-07-24}}</ref> === 20-aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj === [[13-a de decembro|13-a]]–{{dato|15|decembro}} [[2019]], okazis rete pro la pandemio. En la jaro 2019 estis diversaj datrevenoj, kiujn la programo tuŝis: la 100-a datreveno de kiam la straton Verda en Bjalistoko oni nomis Zamenhofa, la 160-a naskiĝdatreveno de L.L. Zamenhof kaj la 200-a naskiĝtago de [[Stanisław Moniuszko]]. * Resumo de la 9-a literatura konkurso ''Mi estas civitano de la mondo'' * Ekspozicioj: ''Zamenhof kaj esperantistoj sur vitraj platoj de antaŭ jarcento''; ''Bjalistokaj [[ZEO]]-j'' * Prelegoj kaj prezentoj: ** ''De la Verda ĝis la Zamenhofa. Pri la historio de la strato sur la fono de Esperanto'' – [[Wiesław Wróbel]] ** ''Tra la Mondo'' – prezento de gazeto – [[Stanisław Dobrowolski]] ** ''[[UK 1912]] kaj [[Halka]]'' – [[Roman Dobrzyński]] ** ''Konataj kaj nekonataj bjalistokanoj'' – [[Nina Pietuchowska]] ** ''Literatura salono'' – [[Tomasz Chmielik]] kaj [[Mikaelo Bronŝtejn]] * Koncertoj: [[ario]]j el ''[[Halka]]'' – Feliks Gałecki; poezi-muzika programo de [[Carsten Schnathorst]] kaj [[Halina Kuropatnicka-Salamon]]; ''Granda estas via fort’'' – Uku-Donaco Bjalistoko; ''Kirlanta sorto'' – [[Mikaelo Bronŝtejn]]; ''Hej, klezmeroj!'' – Frey-Lech Trio kaj Uku-Donaco Bjalistoko en la sinagogo de Tykocin * Ekskurso al [[Tykocin]] kun prezento de la libro ''[[Adiaŭ, Krakovo!]]'' kun poemoj de [[Mordeĥaj Gebirtig]] en Esperanto-traduko de Bronŝtejn<ref>[https://www.facebook.com/events/1371741359631239 20-aj BZT ĉe Facebook]</ref><ref>[https://espero.bialystok.pl/eo/ekskurso2019 Priskribo de la ekskurso en 2019] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://espero.bialystok.pl/eo/20aj-bjalistokaj-zamenhof-tagoj |titolo=20-aj BZT en la retejo de BES |alirdato=2022-12-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210518021729/https://espero.bialystok.pl/eo/20aj-bjalistokaj-zamenhof-tagoj/ |arkivdato=2021-05-18}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} [https://espero.bialystok.pl/eo/ Retejo de Bjalistoka Esperanto-Societo, la ĉeforganizanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210502000524/https://espero.bialystok.pl/eo/ |date=2021-05-02 }} [[Kategorio:Esperanto-movado en Bjalistoko]] [[Kategorio:Bjalistoka Esperanto-Societo]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Pollando]] 9r6u5jpo3kxcz4uajyda8lsrkdjb9gm All My Children 0 805295 9480793 9122751 2026-09-23T13:41:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480793 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}}'''Ĉiuj Miaj Infanoj''' (angla : '''All My Children''') estis [[sapopero]] de la usona televida reto [[American Broadcasting Company|ABC]] kiu unue estis elsendita la 5-an de januaro 1970. La serio rakontas la historion de la loĝantoj de fikcia burĝa urbo nomita "Pine Valley" situanta en [[Pensilvanio]]. En pluraj kazoj, la serio estis avangarda tiam kiam temas pri traktado de temoj kiuj estis [[tabuo]] en la usona [[Distrindustrio|distra industrio]]. En 1983 ĝi estis la unua sapopero se temas pri malkaŝe trakti [[Samseksemo|samseksemon]] kaj prezenti [[Lesba|lesban]] rolulon, kaj en 1987 ĝi estis inter la unuaj se temas pri trakti [[Aidoso|aidoson]] kaj la sintenon de socio al infektitoj kaj pacientoj. La serio estis [[saltotabulo]] por kelkaj el siaj partoprenantaj aktoroj, gviditaj fare de [[Sarah Michelle Gellar]] kiu rolis kiel Kendall Hart, kaj tiam ĉefrolis en la serio Buffy the Vampire Slayer. Jesse McCartney, kiu aktoris en la serio de 1998 ĝis 2001, kaj pro sia rolo gajnis du [[Premio Emmy|Premiojn Emmy]]. Shannon Kane ankaŭ aktoris en la serio. Unu el la ikonecaj roluloj de la serio estas Erica Kane, rolita fare de Susan Lucci dum 41 jaroj, de 1970 ĝis la nuligo de la serio en 2011. La serio furoris tra la 80-aj kaj la 90-aj jaroj en la kategorio de tage elsendita serio, tamen, kiel la multaj aliaj de la sapoperoj elsenditaj en Usono, ''All My Children'' travivis senprecedencajn malkreskojn de spektantaro dum la 2000-aj jaroj. Sekve en April 2011, ABC sciigis ke la serio baldaŭ finos sian elsendon la 23-an de septembro 2011, post 41 jaroj. En April 2013, kaj All My Children kaj [[Kromverko|kromverka]] sapopero nomata One Life to Live revenis por dissendi novajn epizodojn post kiam la firmao PROSPECT PARK aĉetis la rajtojn kaj historion de la sapoperoj de ABC kaj komencis dissendi novajn epizodojn tra iTune'oj kaj Hulu en Usono. La elsendoj de la serio finiĝis la 2-an de septembro 2013. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20131102181036/http://www.toln.com/all-my-children Oficiala retejo] * [https://www.tvguide.com/tvshows/-/http://www.tvguide.com/tvshows/all-my-children/194486/ All My Children] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe [[TV Guide]] * {{IMDb titolo|0065272|All My Children}} * {{IMDb titolo|2737690|All My Children (Revival)}} * Sopa Opero surscenejoj, 1975–1989 Billy Rose Theatre Division, Nov-Jorko Publika Biblioteko. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]] [[Kategorio:Televidaj programoj de American Broadcasting Company]] [[Kategorio:Usonaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Alkoholismo en televido]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1970-1979]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1980-1989]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2000-2009]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2010-2019]] kgw9jausnyrm5cjwmybkdveqwfo14ml Andy Lau 0 810349 9480847 8729292 2026-09-23T18:18:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Andy Lau Tak-Wah''' (naskiĝis la [[27-a de septembro|27-an de septembro]] [[1961]] en [[Honkongo]]<ref>(zh) Biografio de Andy Lau, alirite la <small>9-an de aprilo 2011. Arkivita el la originalo la 18-an de aprilo 2012</ref><ref name=":0">''[https://www.lcsd.gov.hk/CE/CulturalService/HKFA/documents/18995340/19057018/Andy+LAU_e.pdf Andy LAU –劉德華(n. 1961.9.27)].'' (PDF; 168 kB) Aktoro, Produktanto, Plenuma Produktanto, Kantisto. En: ''filmarchive.gov.hk.'' Hong Kong Film Archive -香港電影資料庫, prenita 18 januaron 2023 (angla, mallonga biografio de Andy Lau ĉe la ''Hong Kong Film Archive'' ).</ref>) estas [[kantisto]] (stelulo de la kantona [[pop-muziko]]) , [[kantaŭtoro]], [[aktoro]] kaj [[Produktoro (kinematografio)|filmproduktoro]]. Andy Lau naskiĝis kiel ''Lau Fuk-Wing'' ([[tradicia ĉina]]: 劉福榮). Li aperis en pli ol 160 filmoj kaj publikigis pli ol 60 albumojn en sia hejmlando<ref name=":0" />. Pro liaj kontribuoj, [[Vaksfigura muzeo|vaksfiguro]] de Lau estis rivelita la [[1-a de junio|1-an de junio]] [[2005]] ĉe [[Madame Tussauds]] en Honkongo<ref>(en) Vaksfiguro de Andy Lau rivelita, ''inhuanet.com''. [http://news.xinhuanet.com/english/2005-06/02/content_3034722.htm Arkivita] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110609163156/http://news.xinhuanet.com/english/2005-06/02/content_3034722.htm |date=2011-06-09 }} el la originalo la 15-an de decembro 2005 .</ref>.   == Kina kariero == Andy Lau estas komerce la plej sukcesa filmaktoro en Honkongo ekde la 1990-aj jaroj. Lia filmsukceso estis ''Running Out of Time de'' 1999. Li gajnis la Premion Golden Horse (Tajvano) en [[2004]] pro sia rolo en ''Infernal Affairs 3''. En la okcidento, li estas plej konata pro sia rolo en la filmo ''[[House of Flying Daggers]]''. == Alia kariero == Lau prezentas reklamfilmetojn kaj prezentas informreklamojn por la registaro. == Vidu ankaŭ == * [[Liang Yuying]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} (ĉina, angla, japana) [http://www.andylau.com/ Oficiala retejo] [https://www.youtube.com/watch?v=XBsNQppzTEg&list=RDXBsNQppzTEg&start_radio=1&rv=XBsNQppzTEg&t=219 Kanto 起走過的日子] (La Tagojn ni trapasis kune), YouTube 节目名称在 (Sing China/Kantu Ĉinion!, antaŭe The Voice of China) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinaj kantistoj]] 7hsmg0d45vb4llqfkh6m6cuqyanjglp Bence Dombvári 0 811848 9480996 8190495 2026-09-24T08:32:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{paĝonomo}},''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Dombvári Bence''' estas [[Hungario|hungara]] [[kajakisto]]. {{Paĝonomo}} naskiĝis la {{daton|10|oktobro|1992}} en [[Gyula]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} estis edukita en [[Szarvas]], kie li konatiĝis pri la kajaksporto sur [[Körös]]. Li ofte estis ĉampiono ekde 2004 en junularaj enlandaj kaj internaciaj konkursoj kaj li estis hungara ĉampiono sepfoje inter 2011-2015 individue aŭ teame. En 2015 [[stanozololo]]j estis detektitaj en lia [[urino]], tial li ne rajtis sportadi poste 2 jaron. Inter la plenkreskuloj li estis la dua en mondĉampionumo en 2014 individue en distanco 500 m, krome en eŭropa ĉampionumo en 2021 la due kvarope en distanco 1000 m. == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20230218050511/https://www.szarvasnet.hu/kikicsoda/abc.php?abc=D hungarlingva biografio kun foto (legebla pli malsupre)] * [http://www.canoeresults.eu/medals?year=&name=dombv rezultoj] * [https://nepszava.hu/1057337_kajakos-botrany-fellebbezett-csipes-es-dombvari kokainuzo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230218050510/https://nepszava.hu/1057337_kajakos-botrany-fellebbezett-csipes-es-dombvari |date=2023-02-18 }} * [http://www.novotny.hu/kajakhistory_html_files/magyar_bajnokok%20_teljes.pdf hungaraj ĉampionoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dombvari Bence}} [[Kategorio:Hungaraj kajakistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ajkjdo7i5lnkgjn2ttzyd0opy3fyas3 Bettie Page 0 812499 9481033 7997998 2026-09-24T09:56:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Bettie Mae Page''' (22a de Aprilo, 1923 – 11a de Decembro, 2008) estis usona modelo kiu akiris notindecon en la 1950-aj jaroj pro siaj [[Afiŝulino|seksallogaj fotoj]].<ref name="bbcnews">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7778963.stm 50s pin-up queen Bettie Page dies], BBC News, 12a de Decembro, 2008; alirita la 12an de Decembro 2008</ref><ref name="nytobit">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2008/12/12/arts/12page.html|titolo=Bettie Page, Queen of Pinups, Dies at 85|alirdato=21a de Decembro 2010|familia nomo=McFadden|persona nomo=Robert D.|dato=12a de Decembro 2008|verkaĵo=[[The New York Times]]}}</ref> ŝi estis ofte referencata kiel la "Queen of Pinups" (Reĝino de Seksallogaj Fotoj): ŝia longa nigra hararo, bluaj okuloj, kaj marka franĝeto influis artistojn dum generacioj. Post ŝia morto, la fondinto de ''[[Playboy]]'' nome [[Hugh Hefner]] nomis ŝin "rimarkinda damo, ikona figuro en pop-kulturo kiu influis sekson, guston en modo, iu kiu havis enorman efikon sur nia socio".<ref>{{cite news |url=https://www.variety.com/article/VR1117997269.html?categoryId=25&cs=1 |title=Bettie Page dies at 85 / Pin-up queen was a pop culture phenomenon |work=[[Variety]] |date=11a de Decembro, 2008 |access-date=27a de Februaro, 2009 |archive-date=16a de Februaro, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216094749/http://www.variety.com/article/VR1117997269.html?categoryId=25&cs=1 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090216094749/http://www.variety.com/article/VR1117997269.html?categoryId=25&cs=1 |date=2009-02-16 }}</ref> Naskiĝinta en [[Naŝvilo (Tenesio)]], Page loĝis en [[Kalifornio]] kiel junulino antaŭ translokiĝi al [[Novjorko]] por serĉi laboron kiel aktorino. Tie, ŝi trovis laboron kiel seksalloga modelo, kaj pozis por dekduoj da fotistoj laŭlonge de la 1950-aj jaroj. Page estis "Miss January 1955", nome unu el la plej fruaj ''[[Playmate|Playmates of the Month]]'' (pozulino de la monato) por la gazeto ''Playboy''. Post jaroj de malfamo, ŝi ekhavis reaperon de populareco en la [[1980-aj jaroj]]. En 1959, Page konvertiĝis al [[Evangeliismo|evangeliisma kristanismo]] kaj laboris por predikisto [[Billy Graham]],<ref name=ap >[https://www.today.com/id/wbna28185814 "Pinup model Bettie Page dies in L.A. at 85".]{{404|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Today.com. Associated Press. 2008. Alirita la 12an de Decembro, 2008. "Bettie Page, the 1950s secretary-turned-model whose controversial photographs in skimpy attire or none at all helped set the stage for the 1960s sexual revolution, died Thursday. She was 85."</ref> studis ĉe Bibliaj lernejoj en [[Los-Anĝeleso]] kaj [[Portlando (Oregono)]], dele al klopodoj iĝi misiisto. La lasta parto de la vivo de Page estis markita per [[depresio]], drastaj vivoŝanĝoj, kaj kelkaj jaroj en ŝtata frenezulejo pro paranoida [[skizofrenio]].<ref name="bra" >Bettie Page, Dita Von Teese, Hugh M. Hefner, Rebecca Romijn, Tempest Storm, Bunny Yeager (2012). [https://www.worldcat.org/es/title/bettie-page-reveals-all/oclc/945761416 Bettie Page Reveals All (video).] Mark Mori. Event occurs at 101. Alirita la 10a de Aprilo, 2020.</ref><ref name=latimesobit>Sahagun, Louis (11a de Decembro, 2008). [https://www.latimes.com/archives/blogs/ "Pinup queen Bettie Page dead at 85".] Los Angeles Times. Alirita la 11an de Decembro, 2008. "Bettie Page, the brunet pinup queen with a shoulder-length pageboy hairdo and kitschy bangs whose saucy photos helped usher in the sexual revolution of the 1960s, has died. She was 85."</ref><ref name=theage>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/world/pinup-bettie-page-whose-poses-ushered-in-sexual-revolution-dies-20081212-6xn7.html?page=1 |title=Pin-up Bettie Page, whose poses ushered in sexual revolution, dies |last=Sahagun |first=Louis |work= The Age |date=13a de Decembro, 2008 | location=Melbourne}}</ref> ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Bettie Page}} * {{cite web| url= https://thefetishistas.com/eric-stanton-november-cover| title= Eric Stanton and the History of the Bizarre Underground| publisher= The Fetishistas.| first= Tony| last= Mitchell| date= 2018| access-date= 4a de Decembro, 2018| archive-url= https://web.archive.org/web/20181205103321/https://thefetishistas.com/eric-stanton-november-cover/| archive-date= 5a de Decembro, 2018| url-status= dead}} *{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/article/us-page/1950s-pin-up-queen-bettie-page-dies-idUSTRE4BB0XP20081213|titolo=1950s pin-up queen Bettie Page dies|alirdato=22a de Decembro 2017|dato=2008-12-13|verko=[[Reuters]]}} * {{IMDb name|0656114}} * [https://vault.fbi.gov/bettie-page Bettie Page] ĉe FBI Records: The Vault, oficiala retejo de [[FBI]] ==Notoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Page, Bettie}} [[Kategorio:Usonaj manekenoj]] smpp8qcauvwmpddtp9shvxu42uww5bx Amonia metafosfato 0 818243 9480824 9054321 2026-09-23T15:55:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480824 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Amonia metafosfato</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''NH<sub>4</sub>PO<sub>3</sub>'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium metaphosphate.svg|300ra|Amonia metafosfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Amonia metafosfato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium metaphosphate 3D.png|300ra|Amonia metafosfato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Amonia metafosfato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" |* Metafosfato de amonio |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13446-46-3 13446-46-3]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.10760402.html 10760402] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/468666100 468666100] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka solidaĵo |- |[[Molmaso]]||97,010462g mol<sup>−1</sup><ref>[https://www.alfa-chemistry.com/cas_13446-46-3.htm Alfa Aesar]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:solvebla<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/10915818211014499 International Journal of Toxicology]</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}}{{GHS Piktogramo|08|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|317|318|400|410}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|272|273|280|302+352|321|333+313|362+364|391|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Amonia metafosfato'''</big> aŭ <big>'''metafosfato de amonio'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[amonia hidroksido]] kaj [[metafosfata acido]]. Ĝi estas blanka solidaĵo, solvebla en akvo, etanolo, kloroformo kaj nepolaraj organikaj solvantoj. Amonia metafosfato posedas 1 nitrogenatomon, 4 hidrogenatomojn, 1 fosforatomon kaj 3 oksigenatomojn. Amonia metafosfato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[metafosfata acido]] kaj [[amonia hidroksido]]: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Methaphosphoric acid 3D.png|120ra|metafosfato acido]]+[[Dosiero:Ammonium hydroxide 3D.png|120ra|amonia hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow[\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ammonium metaphosphate 3D.png|amonia metafosfato|120ra]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|90ra|akvo]] |} === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de [[fosforila klorido]] kaj [[amonia hidroksido]]: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Phosphorus-trichloride-3D-vdW.png|90ra|fosfora klorido]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Ammonium hydroxide 3D.png|120ra|amonia hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow[\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Ammonium metaphosphate 3D.png|amonia metafosfato|120ra]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|90ra|klorida acido]] |} === Sintezo 3 === * Preparado de la '''amonia metafosfato''' per traktado de '''fosfora pentoksido''' kaj '''amoniako''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Phosphorus-pentoxide-3D-balls.png|fosfora pentoksido|120ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 4.png|numero 4|50ra]][[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|120ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow[]{}\, }</math>[[Dosiero:Flower pattern numbers 4.png|numero 4|50ra]][[Dosiero:Ammonium metaphosphate 3D.png|amonia metafosfato|120ra]] |- |} === Sintezo 4 === * Preparado de la '''amonia metafosfato''' per traktado de '''amonia hidroksido''' kaj '''metafosfata acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Ammonium chloride 3D.png|amonia klorido|120ra]] +[[Dosiero:Methaphosphoric acid 3D.png|120ra|metafosfato acido]] <math>\mathsf{ \xrightarrow[]{}\, }</math>[[Dosiero:Ammonium metaphosphate 3D.png|amonia metafosfato|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|90ra|klorida acido]] |- |} == Vidu ankaŭ == * [[Metafosfato#Kelkaj Metafosfatoj|Metafosfatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Metafosfatoj]] 3pd90oz4kgoh7xe5b1yd15c9uhvr14r Diarios de motocicleta 0 820460 9481096 9234353 2026-09-24T11:31:31Z Sj1mor 12103 9481096 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Diarios de motocicleta''''' (Taglibroj de motorciklo) estas [[Filmbiografio|biografia filmo]] bazita sur la veturaj [[taglibro]]j de [[Che Guevara]] kaj [[Alberto Granado]], reĝisorita de [[Walter Salles]] kaj stelulita de [[Gael García Bernal]] kaj Rodrigo de la Serna. Ĝi ricevis [[Oskar-premio]]n al la Plej Bona Originala Kanto en 2005 pro ''Al otro lado del río'' (Trans la riveron), de Jorge Drexler, krom 21 internaciaj premioj. La filmo rakontas la veturadon faritan de [[Che]] kaj Granado tra [[Sudameriko]], en [[1952]]. Dum la vojaĝo, Guevara malkovras sin mem transformita per siaj observoj pri la vivo de la malriĉaj indiĝenaj kamparanoj. Pere de la trafitaj roluloj ili lernas pri maljusteco trudita al malriĉuloj kaj frontas ĉiajn situaciojn, el la plej kontentigaj al la plej malfeliĉaj. La sperto montras al Guevara kaj Granado veran bildon de la latinamerika identeco kaj ŝanĝas la destinon de iliaj vivoj porĉiame. ==Geaktoraro kaj roluloj== * [[Gael García Bernal]] - Ernesto ''Che'' Guevara * Rodrigo de la Serna - Alberto Granado * Mía Maestro - Chichina Ferreyra * Mercedes Morán - Celia de la Serna * Jean Pierre Noher - Ernesto Guevara Lynch * Susana Lanteri - Tía Rosana * Lucas Oro - Roberto Guevara * Marina Glezer - Celita Guevara * Sofía Bertolotto - Ana María Guevara * Franco Solazzi - Juan Martín Guevara * Facundo Espinosa - Tomás Granado ==Produktorado kaj distribuado== Dum veturado, kiu daŭris ok monatojn, la filmistoj trairis pli ol 14 000 kilometrojn, el Argentino tra Ĉilio, Peruo<ref>[https://web.archive.org/web/20030120093522/http://www.24horas.com.pe/espectaculos/1042044708.php «MEXICANO GAEL GARCÍA FILMARÁ "DIARIOS DE MOTOCICLETA" EN PERÚ».] 24 Horas. 8a de januaro 2003. Arkivita el originalo la 20an de januaro 2003. Konsultita la 19an de aŭgusto 2022.</ref>​ kaj Kolombio ĝis Venezuelo. Ĉefaj lokoj de la veturado estis: en [[Argentino]], [[Bonaero]], Miramar, Villa Gesell, San Martín de los Andes, Lago Frías, Patagonia; en [[Ĉilio]] Lautaro (nemenciita), Temuco (parto de Temuco estis registrita en Lautaro), Los Ángeles (filmita tute en Lautaro), [[Valparaíso]], dezerto [[Atakamo]], [[Chuquicamata]]; en [[Peruo]], [[Kusko]], [[Maĉupikĉuo]], [[Lima]]; la kolonio de lepruloj de San Pablo; en [[Kolombio]]: Leticia kaj en [[Venezuelo]]: [[Karakaso]]. La filmo estis premierita en la [[Filmfestivalo de Sundance]] la 15an de januaro 2004 kaj poste prezentita en la [[Festivalo de Cannes]] la 19an de majo samjare. Krome ĝi estis prezentita ankaŭ en multaj aliaj festivaloj kiel: la Internacia Kinfestivalo de [[Aŭklando]], Novzelando; la Internacia Kinfestivalo de [[Kopenhago]], Danio; la Kinfestivalo de [[Espoo]], Finnlando; la Kinfestivalo de [[Telluride Filmfestivalo|Telluride]], Usono; la Kinfestivalo de [[Toronto]], Kanado; la Internacia Kinfestivalo de [[Vankuvero]], Kanado; la Kinfestivalo de [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurt]], Germanio; la Kinfestivalo de [[Morelia (komunumo)|Morelia]], Meksiko; inter aliaj. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20110202205324/http://motorcyclediariesmovie.com/ oficiala retejo] * [http://cinenacional.com/peliculas/index.php?pelicula=3248 ''Diarios de motocicleta''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101229174420/http://cinenacional.com/peliculas/index.php?pelicula=3248 |date=2010-12-29 }} en Cine Nacional * [https://web.archive.org/web/20150213112011/http://lapoderosatours.com/historia.html Furibundo Serna, historia], en ''La Poderosa'' * [http://www.goprotravelling.com/trip/5a3f76001b8db8ed8628163629b98827# El camino realizado por Che Guevara y Alberto Granado, de manera detallada], en Go Pro Travelling * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Diarios de motocicleta (película)|revizio=150107074}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Argentinaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Peruaj filmoj]] [[Kategorio:Brazilaj filmoj]] [[Kategorio:Britaj filmoj]] [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2004]] [[Kategorio:Biografiaj filmoj]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] [[Kategorio:Ŝosefilmoj]] [[Kategorio:Ĉiliaj filmoj]] dlc7n194pu61fyqh4uxghfayrs1eacx Aniziltioacetata acido 0 821484 9480874 9150432 2026-09-23T19:05:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480874 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Metoksobenzilacetata acido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''C<sub>10</sub>H<sub>12</sub>O<sub>3</sub>S'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisylthioacetic acid sticks.png|300ra|Aniziltioacetata acido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Bastona kemia strukturo de la <br />Metoksobenzilacetata acido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Anisylthioacetic acid 3D.png|300ra|Aniziltioacetata acido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Metoksobenzilacetata acido'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Aniziltioacetato de hidrogeno * Metoksofenilpropanata acido * Metoksofenetilformiata acido |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID10633101 34722-37-7]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.831582.html 831582] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/438545481 438545481] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||flava solidaĵo |- |[[Molmaso]]||212,26948g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1,238 g/cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.guidechem.com/cas/34722-37-7.html GuideChem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||113,98°C <ref>[https://www.scbt.com/p/4-methoxybenzyl-thioacetic-acid-34722-37-7 Santa Cruz Biotechnology]</ref><ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID10633101 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||366,9°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/34722-37-7_911282.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5800}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||175,7°C <ref>[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=34722-37-7&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:malmulte solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>500 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|261|264|264+265|271|280|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|319|321|332+317|337+317|362+364|370+378|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Aniziltioacetata acido'''</big> aŭ <big>'''metoksobenzilacetata acido'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[tioacetata acido]] kaj '''metoksobenzila klorido'''. Ĝi estas flava solidaĵo, nesolvebla en akvo. Aniziltioacetata acido posedas 10 karbonatomojn, 12 hidrogenatomojn, 1 sulfuratomon, kaj 3 oksigenatomojn. Aniziltioacetata acido uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de tioacetataĵoj kaj anizilaj derivaĵoj. . == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado de la '''aniziltioacetata acido''' per traktado de '''p-kloroanizolo''' kaj '''klorotiopropionata acido''' en zinka ĉeeesto:: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:P-Chloro-anisole 3D.png|p-kloroanizolo|200ra]] +[[Dosiero:Zinc element 3D.png|zinko|120ra]]+[[Dosiero:Chlorothiopropionic acid 3D.png|klorotiopropanata acido|200ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylthioacetic acid 3D.png|aniziltioacetata acido|200ra]] +[[Dosiero:Zinc chloride 3D.png|zinka klorido|150ra]] |- |} === Sintezo 2 === * Preparado de la '''aniziltioacetata acido''' per traktado de '''metoksobenzila klorido''' kaj '''klorotioacetata acido''' en zinka ĉeeesto: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Anisyl chloride 3D.png|metoksobenzila klorido|200ra]]+[[Dosiero:Zinc element 3D.png|zinko|120ra]]+[[Dosiero:Chlorothioacetatic acid 3D.png|klorotioacetata acido|200ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylthioacetic acid 3D.png|anizila tioacetato|200ra]] +[[Dosiero:Zinc chloride 3D.png|zinka klorido|150ra]] |- |} === Sintezo 3 === * Preparado de la '''anizila tioacetato''' per traktado de '''kloroetila anizolo''' kaj '''tioacetata acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Chloroethyl anisole 3D.png| p-(2-kloroetil)anizolo|200ra]] +[[Dosiero:Tioacetic acid3D.png|tioformiata acido|150ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Anisylthioacetic acid 3D.png|anizila tioacetato|200ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} === Sintezo 4 === * Preparado de la '''metila aniziltioacetato''' per traktado de '''metanolo''' kaj '''anizila tioacetato''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Methanol 3D.png|metanolo|90ra]] +[[Dosiero:Anisylthioacetic acid 3D.png|anizila tioacetato|200ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl anisylthioacetate 3D.png|metila aniziltioacetato|200ra]] +[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} == Vidu ankaŭ == * [[Tioacetato#Kelkaj tioacetatoj|Tioacetatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Tioacetatoj]] 6rkd8lumwwrw4ilnqdad8dot2ii2ai6 Ali Smith 0 828855 9480783 8513218 2026-09-23T13:02:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480783 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ali SMITH''' (naskita en [[1962]]) estas [[skotoj|skota]] [[verkisto]] kaj [[Dramaturgo|dramisto]]. == Vivo == Smith estis naskita en [[Inverness]] al laboristaj gepatroj. Ŝi studis ĉe [[Universitato de Aberdeen]] kaj tiam ĉe Newham College ĉe [[Universitato de Kembriĝo]], sed ne kompletigis ŝiajn doktorajn studojn. Ŝi laboris kiel preleganto ĉe la [[Universitato de Strathclyde]] ĝis ŝi kontraktis [[Sindromo de Kronika Laceco|kronikan lacecsindromon]] kaj estis plentempa verkisto ekde tiam. Krome, ŝi skribas kolumnojn por la ''[[The Guardian]]'' kaj la literatura semajnĵurnalo ''[[The Times Literary Supplement]]'' <ref>{{cite web|url=http://www.theshortreview.com/reviews/AliSmithFirstPersonAndOtherStories.htm|title=The First Person and Other Stories by Ali Smith|website=The Short Review|first=Tania|last=Hershman|access-date=2016-11-11|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180330/http://www.theshortreview.com/reviews/AliSmithFirstPersonAndOtherStories.htm|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303180330/http://www.theshortreview.com/reviews/AliSmithFirstPersonAndOtherStories.htm |date=2016-03-03 }}</ref>. Smith nuntempe vivas en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]] kun ŝia partnero, produktoro Sarah Wood. En [[2007]] Smith estis elektita kiel membro de la [[Reĝa Societo de Literaturo]]. En [[2015]] al ŝi estis premiita la titolo de Damo Komandanto de la [[Ordeno de la Brita Imperio]] pro ŝia literatura verkado. En 2019, ŝi ricevis honordoktorecon de [[Universitato de Newcastle]]. Smith ĝis nun publikigis kvin kolektojn de rakontoj, dek romanoj kaj sep teatraĵoj. Tri el ŝiaj verkaĵoj estis prioritatitaj por [[Premio Booker]] kaj multaj el ili gajnis plurajn aliajn lokajn premiojn. == Verkaro == === Romanoj === * ''[[:en:Like_(novel)|Like]]'' (1997) * ''[[:en:Hotel_World|Hotel World]]'' (2001) * ''[[:en:The_Accidental|The Accidental]]'' (2005) * ''[[:en:Girl_Meets_Boy|Girl Meets Boy]]'' (2007) * ''[[:en:There_But_For_The|There But For The]]'' (2011) * ''[[:en:Artful_(novel)|Artful]]'' (2012) * ''[[:en:How_to_Be_Both|How to Be Both]]'' (2014) * ''[[:en:Autumn_(2016_novel)|Autumn]]'' (2016) * ''[[:en:Winter_(Smith_novel)|Winter]]'' (2017) * ''[[:en:Spring_(novel)|Spring]]'' (2019) * ''Summer'' (2020) * ''Companion Piece'' (2022) === Kolektoj de mallongaj rakontoj === * ''[[:en:Free_Love_and_Other_Stories|Free Love and Other Stories]]'' (1995)<ref name="guardian_profile">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2008/jun/11/alismith|title=Ali Smith|date=22 July 2008|publisher=Guardian News and Media Limited|work=guardian.co.uk|access-date=2009-02-27}}</ref> * ''Other Stories and Other Stories'' (1999)<ref name="Contemporary_Writers">{{cite web|title=Ali Smith|url=http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth91|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090716143214/http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth91|archive-date=16 July 2009|access-date=2009-02-27|work=Contemporary Writers in the UK|publisher=The British Council}}</ref> * ''[[:en:The_Whole_Story_and_Other_Stories|The Whole Story and Other Stories]]'' (2003)<ref name="Contemporary_Writers" /> * ''[[:en:The_First_Person_and_Other_Stories|The First Person and Other Stories]]'' (2008)<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-first-person-and-other-stories-by-ali-smith-949346.html|title=The First Person and Other Stories, By Ali Smith|last=Guest|first=Katy|date=3 October 2008|newspaper=The Independent|access-date=23 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090418154945/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-first-person-and-other-stories-by-ali-smith-949346.html|archive-date=18 April 2009|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090418154945/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-first-person-and-other-stories-by-ali-smith-949346.html |date=2009-04-18 }}</ref> * ''[[:en:Public_Library_and_Other_Stories|Public Library and Other Stories]]'' (2015) === Teatraĵoj === * ''Stalemate'' (1986), unpublished, produced at the [[:en:Edinburgh_Festival_Fringe|Edinburgh Festival Fringe]]<ref name=":02">{{Cite book|title=Ali Smith: Contemporary Critical Perspectives|publisher=Bloomsbury|year=2013|isbn=978-1-4411-5990-8|location=London}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/smith-ali-1962|title=Smith, Ali 1962–|website=www.encyclopedia.com|access-date=2016-11-19}}</ref> * ''The Dance'' (1988), unpublished, produced at the Edinburgh Festival Fringe<ref name=":02" /><ref name=":1" /> * ''Trace of Arc'' (1989), produced at the Edinburgh Festival Fringe<ref name=":02" /> * ''Daughters of England'' (1989-1990), unpublished, Cambridge Footlights<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Cambridge Footlights - 1980-1989 (Archive)|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=1980-1989|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035100/http://footlights.org/alumni-archive?name=1980-1989|archive-date=15 October 2012|access-date=|website=Cambridge Footlights}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121015035100/http://footlights.org/alumni-archive?name=1980-1989 |date=2012-10-15 }}</ref> * ''Amazons'' (1990), Cambridge Footlights<ref name=":02" /> * ''Comic'' (1990), unpublished, produced at the Edinburgh Festival Fringe<ref name=":02" /><ref name=":1" /> * ''The Seer'' (2001)<ref name="doollee.com">{{cite web|url=http://www.doollee.com/PlaywrightsS/smith-ali.html|title=Ali Smith|website=Doollee.com|date=2014-04-24|access-date=2016-11-11|archive-date=17 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917054537/http://doollee.com/PlaywrightsS/smith-ali.html|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170917054537/http://doollee.com/PlaywrightsS/smith-ali.html |date=2017-09-17 }}</ref> * ''Just'' (2005)<ref name="doollee.com" /> === Nefikcio === * ''Shire'' (2013) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Smith, Ali}} [[Kategorio:Skotaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1962]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] [[Kategorio:Damoj Komandoroj de la Ordeno de Brita Imperio]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] 5tsir3y876o9ynnljy812yuz8d9qocl Studentoj de Universitato Károly Eszterházy 0 837155 9480995 9466669 2026-09-24T08:06:41Z Crosstor 3176 /* P */ 9480995 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Universitato Károly Eszterházy]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == B == * [[Lajos Balcza]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Andrea Bozó]] == C == * [[Tamás Cseh]] == D == * [[Lajos Dargay]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[Róbert Dolák-Saly]] * [[Lajos Duró]] == F == * [[Borbála Fekete]] * [[Sándor Frisnyák]] == G == * [[Péter Gemza]] * [[István György (politikisto)]] == H == * [[György Honti]] * [[Ferenc Horváth (instruisto)]] == I == * [[Barbara Illés-Bódi]] == J == * [[Zsolt Jószay]] == K == * [[Ernő Kállai (ombudsmano)]] * [[József Kárpáti]] * [[Anna Katona]] * [[György Kerekes (instruisto)]] == L == * [[Jenő Lévay]] == M == * [[Judit Márkus]] * [[László Morvay]] == N == * [[Lajos Nemes]] == O == * [[Gábor Osváth (koreologo)]] == P == * [[Nóra Parti]] * [[Dénes Pócsik]] == R == * [[Zoltán Ripp]] == S == * [[Margit Sebők (1939)]] * [[Attila Szabó (violonisto)]] * [[József Szathmáry]] * [[János Sziládi]] * [[Andor Szilágyi]] * [[György J. Szondi]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szunyogh]] == T == * [[Attila Tomaji]] * [[Miklósné Tóth]] == Z == * [[Endre Zsasskovszky]] == Vidu ankaŭ == * [[Instruistoj de Universitato Károly Eszterházy]] == Fontoj == * kompilaĵo el artikoloj de Vikipedio [[Kategorio:Listo de homoj]] t2xgtd8s7lukzmijtevftb7rt32l9g1 Rožnov 0 841983 9481125 8431721 2026-09-24T11:51:14Z Roberto 609 /* Historio */ 9481125 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Rožnov (apartigilo)}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rožnov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Roschnow}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Rožnov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Rožnov.jpg | dosiero_priskribo = Rando de la municipo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Rožnov (Náchod District) Flag.jpg | blazono = Rožnov (Náchod District) CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Náchod | municipo = Jaroměř | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | rivero = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | orogenezo = Orientelba tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Rožnov | leviĝo = 261 | lat_d = 50 | lat_m = 20 | lat_s = 17 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 51 | long_s = 41 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.42 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1387 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 551 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0523 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0523 574384 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 2 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 2 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.obecroznov.cz/ www.obecroznov.cz] | commons = Rožnov (okres Náchod) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Rožnov''' ({{lang-de|Roschnow}}) estas municipo de [[Ĉeĥio]] situanta en [[distrikto Náchod]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). La municipo troviĝas 5&nbsp;km okcidente de [[Jaroměř]], 16&nbsp;km sude de [[Dvůr Králové nad Labem]] kaj 19&nbsp;km norde de [[Hradec Králové]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1387]]. ===Lokaj esperantistoj== *[[Josefo Fridich]] == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Rožnov''' * [[Neznášov]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Rožnov (2lq).jpg|Rožnov Rožnov čp. 37.JPG|Rožnov </gallery> {{Rožnov}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Náchod}} [[Kategorio:Rožnov| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Náchod]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Náchod]] [[Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo]] 9tomnl160ssquwyextea4tm4ptunarm 9481126 9481125 2026-09-24T11:52:31Z Roberto 609 /* =Lokaj esperantistoj */ 9481126 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Rožnov (apartigilo)}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rožnov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Roschnow}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Rožnov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Rožnov.jpg | dosiero_priskribo = Rando de la municipo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Rožnov (Náchod District) Flag.jpg | blazono = Rožnov (Náchod District) CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Náchod | municipo = Jaroměř | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | rivero = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | orogenezo = Orientelba tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Rožnov | leviĝo = 261 | lat_d = 50 | lat_m = 20 | lat_s = 17 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 51 | long_s = 41 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.42 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1387 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 551 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0523 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0523 574384 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 2 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 2 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.obecroznov.cz/ www.obecroznov.cz] | commons = Rožnov (okres Náchod) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Rožnov''' ({{lang-de|Roschnow}}) estas municipo de [[Ĉeĥio]] situanta en [[distrikto Náchod]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). La municipo troviĝas 5&nbsp;km okcidente de [[Jaroměř]], 16&nbsp;km sude de [[Dvůr Králové nad Labem]] kaj 19&nbsp;km norde de [[Hradec Králové]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1387]]. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Josefo Fridich]] == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Rožnov''' * [[Neznášov]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Rožnov (2lq).jpg|Rožnov Rožnov čp. 37.JPG|Rožnov </gallery> {{Rožnov}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Náchod}} [[Kategorio:Rožnov| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Náchod]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Náchod]] [[Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo]] 6jmzko14js78sikhptpo0928d19zip3 Amasmurdo 0 848195 9480808 9399089 2026-09-23T15:02:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480808 wikitext text/x-wiki ''Tiu artikolo temas pri individuoj kiuj mortigis plurajn viktimojn.'' ''Por politika amasmurdo, vidu [[Genocido|genocidon]] kaj [[Democido|democidon]].'' Ankaŭ ne konfuziĝo kun [[Masakro]]. ---- '''Amasmurdo''' estas [[Murdo|murdago]] en kiu persono aŭ homoj mortigas plurajn homojn, kutime samtempe aŭ en tre mallonga tempodaŭro kaj en proksima geografia proksimeco <ref>Aggrawal A. (2005): «Mass Murder» i: Payne-James, J.J.; Byard, R.W.; Corey, T.S.; Henderson, C., red.: ''Encyclopedia of Forensic and Legal Medicine'', bind 3, London: Elsevier Academic Press, s. 216-223</ref>. La [[FBI]], la [[Federacia Buroo de Enketado]], difinas amasmurdon kiel la mortigon de tri aŭ pli da homoj en unu okazaĵo sen iu "malvarmigperiodo" inter la murdoj <ref>[https://www.fbi.gov/news/stories/2014/september/fbi-releases-study-on-active-shooter-incidents/pdfs/a-study-of-active-shooter-incidents-in-the-u.s.-between-2000-and-2013 ''A Study of Active Shooter Incidents in the United States Between 2000 and 2013''] {{Wayback|url=https://www.fbi.gov/news/stories/2014/september/fbi-releases-study-on-active-shooter-incidents/pdfs/a-study-of-active-shooter-incidents-in-the-u.s.-between-2000-and-2013|date=20151210170408}} (PDF), FBI, september 2013, Washington DC</ref><ref>[http://www.fbi.gov/publications/serial_murder.htm#two «Serial Murder»] {{Wayback|url=http://www.fbi.gov/publications/serial_murder.htm|date=20101007204834}}, FBI.</ref><ref>Collins, Randall (1. desember 2014): [http://link.springer.com/article/10.1007/s11873-014-0250-2 «Micro-sociology of mass rampage killings»] i: ''Revue de Synthèse'' '''135''' (4), s. 405-420</ref>. La termino amasmurdo kutime rilatas al senrilata-sendependa okazaĵo, do [[Regformo|reĝimo kiu]] rutine murdas civilulojn ne estus akuzita je amasmurdo. Se la sama reĝimo mortigis multajn homojn en unu okazaĵo, ĝi estus konsiderita amasmurdo Multaj agoj implikantaj amasmurdon ofte finiĝas kun tiuj respondecaj por la ago mortanta pro memmortigo aŭ estante mortigitaj fare de la [[polico]] <ref>Best, Joel (16. juni 2013): [http://reason.com/archives/2013/06/16/the-politics-of-gun-violence «How Should We Classify the Sandy Hook Killings? : The social construction of a mass shooting epidemic»]. ''Reason''.</ref>. Male al [[Seria murdisto|seriaj murdistoj]], la amasmurdisto kutime mortigas siajn viktimojn en subita eksplodo de perforto en publika loko, ne malofte finiĝante en memmortigo. Ekzemploj estas suicidbombistoj kaj lernejaj masakroj kiam homoj rapidis en lernejojn kaj pafis aŭ ponardis instruistojn kaj studentojn. Sed ankaŭ tiuj, kiuj murdas sian familion kaj finas la agon forprenante sian propran vivon, tiel nomatan plilongigitan memmortigon, devus povi esti nomitaj amasmurdistoj. Amasmurdo ankaŭ estas konata kiam virinoj en postnaska [[psikozo]] mortigas kaj la [[Novnaskito|novnaskiton]] kaj ĝiajn gefratojn kun la intenco protekti la infanojn kontraŭ iu minaco eneca en la psikozo. En [[krimmedicino]], amasmurdo estas kutime difinita kiel pli ol 3 homoj estas murditaj samtempe, ne kalkulante la kriminton. En la angla ekzistas ankaŭ la esprimo "spree killer", kiu rilatas al amasmurdistoj kiuj faras plurajn murdojn en pli ol unu loko en mallonga tempodaŭro. Kelkfoje la vorto estas uzata en figura signifo por [[Diktatoro|diktatoroj]], kiuj kaŭzis la morton de multaj homoj, eĉ se ili mem ne faris la agon. La koncepto de genocido estas rememoriga pri amasmurdo en sia enhavo, sed estas ĝenerale konsiderita malhavi la patologian staton de konfuzo kiu ĉeestas kutime en amasmurdo en la signifo uzita en ĝeneralaj laŭleĝaj kaj medicinaj kuntekstoj. La adoleskantoj kiuj faris amasmurdojn en siaj lernejoj, ankaŭ ne estis trafitaj per psikozo aŭ akuta konfuzo lige kun la krimoj, sed ĝenerale pruviĝis havi gravan personecmalsanon de psikosocia naturo. Ofte, kazoj de amasmurdo estas traktataj kiel [[masakro]]j kaj inverse, sen distingi inter la terminoj. Ne ekzistas objektiva difino de kio konsistigas "masakron". Diversaj internaciaj organizaĵoj proponis oficialan difinon de la esprimo [[Krimoj kontraŭ la homeco|krimoj kontraŭ la homaro]], kiu tamen inkluzivus kazojn de [[persekuto]] aŭ misuzo kiuj ne kaŭzas morton. Aliflanke, "masakro" ne estas nepre "krimo kontraŭ la homaro". Aliaj similaj terminoj inkluzivas [[militkrimo]]n, [[pogromo]]n, amasmortigon, kaj eksterjuĝan mortigon. Ekster kriminologio, la esprimo estas uzita en politika scienco kaj ankaŭ ordinarlingve por okazaĵoj en kiuj tre grandaj nombroj da homoj estis intencite mortigitaj, precipe en saĝe motivigitaj amasmortigoj per ŝtatperforto aŭ teroraj atakoj. La plej grandaj masakroj kaj amasmurdoj en la historio estis la provoj detrui tutajn loĝantargrupojn aŭ komunumojn de homoj, kutime surbaze de ilia etna aŭ religia aparteneco - kelkaj el tiuj amasmurdoj estas konsiderataj [[genocido]] kaj aliaj krimoj kontraŭ la homeco, sed ofte tiaj krimoj kondukis al malmultaj [[Kondamno|kondamnoj]] aŭ eĉ neniuj kondamnoj. Ekzemple, la [[holokaŭsto]] estas referita kiel fakorganizita amasmurdo kaj [[Adolf Eichmann]] estas konsiderita unu el la centraj gvidantoj en la organizo de la amasmurdo. == Funkciagintoj == Amasmurdo povas esti farita de individuoj agantaj memvole aŭ de agentoj en teroristaj organizaĵoj aŭ diversaj [[sekto]]j . Amasmurdo povas esti farita de individuoj aŭ organizaĵoj, dum diboĉa mortigo de unu aŭ du homoj. Amasmurdistoj devias de seriaj murdistoj, kiuj mortigas en du aŭ pli da lokoj preskaŭ sen paŭzo en tempo inter murdoj kaj ne estas difinitaj per la nombro da viktimoj, kaj [[Seria murdisto|seriaj murdistoj]], kiuj povas mortigi homojn dum longaj tempodaŭroj. Ofte, la murdintoj ofte faras [[sinmortigo]]n, kaj tio malhelpas precizan spuradon de la rektaj kialoj kaj mensa stato kiuj instigis ilin agi tiel kiel ili faris. Kaptitaj amasmurdistoj foje asertis ke ili ne klare memoras la okazaĵon. === Individuoj === Amasmurdistoj povas fali en plurajn malsamajn kategoriojn aŭ specojn de murdo, inkluzive de [[murdo ene de la familio]], murdo de [[kunlaboranto]]j, murdo de [[studento]]j aŭ murdo de hazardaj nekonatoj. Iliaj motivoj por murdo varias <ref>Rockefeller Institute of Government: [https://rockinst.org/blog/mass-shootings-the-motives-vary-but-the-path-to-violence-is-largely-the-same/ Mass Shootings: The Motives Vary, but the Path to Violence Is Largely the Same], 2022-09-20</ref>, kvankam elstaraj inter ili estas ŝajne [[venĝo]] kaj "kronika [[frustriĝo]] ". <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.npr.org/2012/12/14/167287373/many-mass-killers-have-had-chronic-depression|titolo=Multaj amasmortigintoj havas kronikan depresion}}</ref> Aliaj motivoj inkluzivas la bezonon de atento kaj famo <ref>ABC News [https://abcnews.go.com/GMA/story?id=4267309&page=1 What Pushes Shooters Over the Edge?], 2022-09-20</ref>. Kazoj de [[kontraŭamasa pafatako|amaspafadoj]] daŭre pliiĝas <ref>JAMA Network Open, Pablo A. Peña, Anupam Jena: [[doi:10.1001/jamanetworkopen.2021.25388|Mass Shootings in the US During the COVID-19 Pandemic]] 10.1001/jamanetworkopen.2021.25388, 2021-09-16</ref>. Studo de 2018 asertas, ke almenaŭ triono de tiaj kazoj estas faritaj de homoj kun severaj [[Psika malsano|mensaj malordoj]], kiuj ne ricevis taŭgan traktadon <ref>Treatment Advocacy Center, Heather Carroll: [https://www.treatmentadvocacycenter.org/key-issues/violence/3626-serious-mental-illness-and-mass-homicide Serious Mental Illness and Mass Homicide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230519153652/https://www.treatmentadvocacycenter.org/key-issues/violence/3626-serious-mental-illness-and-mass-homicide |date=2023-05-19 }} 2022-09-20</ref>. Preter tio, multaj amasmurdistoj suferas de tendenco al sinmortigo ([[suicida ideiĝo]]), kaj agas en maniero kiu similas "koleran sinmortigon" <ref>Maggie Koerth [https://fivethirtyeight.com/features/suicide-prevention-could-prevent-mass-shootings/ Suicide Prevention Could Prevent Mass Shootings {{!}} FiveThirtyEigh] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220608224312/https://fivethirtyeight.com/features/suicide-prevention-could-prevent-mass-shootings/ |date=2022-06-08 }}t 2022-06-06</ref><ref>Giving Compass: [https://givingcompass.org/article/research-indicates-connections-between-suicide-and-mass-shootings Research Indicates Connections Between Suicide and Mass Shootings] 2022-06-11</ref>. . Ĉi tio indikas, ke [[prevento de sinmortigo|malhelpi sinmortigon]] ankaŭ povas malhelpi kazojn de murdo kaj amaspafadoj. Aliaj fakuloj, tamen, atentigas, ke [[mensa sano]] estas nur unu el multaj riskfaktoroj por atenti <ref>Deutsche Welle (www.dw.com) [https://www.dw.com/en/mass-shootings-and-mental-illness-its-complicated/a-62388111 Mass shootings and mental illness: It's complicated {{!}} DW {{!}}] 07.07.2022 2022-09-20</ref>. === Teroristoj kiel solaj lupoj === Iuj el la individuoj, kiuj faras amasmurdon, estas [[Terorismo|teroristoj]] de la tipo nomata "solaj lupoj", agantaj el [[ideologio]], sed farantaj la ago sole, ekster la kadro de [[terorisma organizaĵo|terorisma movado aŭ organizaĵo]] kaj sen ricevi helpon aŭ materialojn de iu ajn grupo. === Terorismaj organizaĵoj === Multaj teroristaj organizaĵoj uzas la taktikon mortigi multajn viktimojn por atingi siajn politikajn celojn ([[terorisma atako|terorismaj atencoj]]). Tiaj okazaĵoj inkluzivas, ekzemple, la masakron de la studentoj en Peshawar ([[:en:2014_Peshawar_school_attack|en]]) kaj la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001]]. Kadre de la [[Atako de Hamaso kontraŭ Israelo|surpriza atako kontraŭ Israelo]], teroristoj de la terorisma organizaĵo [[Hamas]] faris amasmurdon en granda nombro da [[kibuco]]j kaj [[moŝavo]]j, la plej granda el kiuj estis [[Masakro en la muzika festivalo de Re'im|ĉe la naturfestivalo proksime de Ra'im]], kiu estas konsiderata la plej granda terorista atako en la historio de [[Israelo]]. === Sektoj === Certaj [[sekto]]j, precipe religiaj sektoj, faris kelkajn amasmurdojn, precipe de la tipo de [[Murdo-suicido]]. Tiaj okazaĵoj inkluzivas, ekzemple, la sekton " La [[Movado por la Restarigo de la Dek Ordonoj de Dio]] " aŭ la sekton " [[Pordego al Ĉielo]] ". == Uzu ekster kriminologio == Ekster kriminologio, politike motivitaj amasmortigoj estis regule referitaj kiel amasmurdo, kiel ekzemple la [[Granda Teroro|Granda Teruro]] sub [[Stalin]], la masakroj de ĉirkaŭ duonmiliono da komunistoj en [[Indonezio]] de 1965 ĝis 1966, la la [[Ruĝaj Kmeroj]] -masakroj sub [[Pol Pot]] de 1975 ĝis 1979. en [[Kamboĝo]] aŭ la politikaj murdoj sub [[Mao Zedong|Mao]] dum la [[Kultura Revolucio]] en la [[Ĉina Popola Respubliko]] de 1966 ĝis 1976. Individuaj agoj de murdo dum genocido ankaŭ estis ofte priskribitaj kiel amasmurdo. Koncerne la holokaŭston kaj [[Porajmos]] en ĝia tuteco kaj dimensio, la esprimo amasekstermado estis elpensita; historiistoj poste nomis la industriigitajn naziajn mortigejojn [[Ekstermejo|ekstermkoncentrejojn]] . == Kelkaj famaj amasmurdistoj == === Usonaj amasmurdistoj === * Adamo Lanza * Andreo Kehoe * Brenda Ann Spencer * Charles Whitman * Eric Harris kaj Dylan Klebold * James Eagan Holmes * John Linley Frazier * Rikardo Speck * Ronald DeFeo, Jr. * Timothy McVeigh * Todd Kohlhepp === Aŭstraliaj amasmurdistoj === * Martin Bryant * Wade John Frankum === Britaj amasmurdistoj === * Tomaso Hamilton === Finnaj amasmurdistoj === * Matti Juhani Sarri * Pekka-Eric Auvinen === Kanadaj amasmurdistoj === * Marc Lepine === Kroataj amasmurdistoj === * Petar Brzica === Norvegaj amasmurdistoj === * Anders Behring Breivik === Svedaj amasmurdistoj === * Gunnar Bengtsson * Mattias Flink * Tore Hedin * John Filip Nordlund * Anton Lundin Pettersson * Tommy Zethraeus === Sudkoreaj amasmurdistoj === * Seung-Hui Cho === Germanaj amasmurdistoj === * Robert Steinhäuser * Tim Kretschmer == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Amasa pafado * [[Masakro]] * Murdo-suicido * [[seria murdisto]] * [[Krimoj kontraŭ la homeco|Krimo kontraŭ la homaro]] * [[Sinmortiga atako|Suicida atako]] * [[terorismo]] * [[militkrimo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://abcnews.go.com/US/story?id=2872452&page=1 Kio faras Amasan Murdinton?] * [https://web.archive.org/web/20080510134208/http://www.fullspectrumottawa.com/exposure/exposure_mass_murder.php Amasa Murdo: Vojo de Malgranda Persono al Senmorteco] * [https://www.motherjones.com/politics/2012/07/mass-shootings-map Interaktiva mapo de amasaj pafadoj] * [http://www.massviolence.org/ Enreta Encyclopedio de Amasa Perforto] * [https://web.archive.org/web/20151002152559/http://www.boston.com/community/blogs/crime_punishment/2011/01/the_real_causes_of_mass_murder.html La veraj kaŭzoj de amasa murdo] de James Alan Fox. [[Boston.com]], la 16a de januaro, 2011. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Murdoj]] [[Kategorio:Amasmurdoj]] derfdn64w869g65wbadtai71oee69jj Amila vinila etero 0 854387 9480815 9150197 2026-09-23T15:36:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480815 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Butila vinila etero|t-Butila vinila etero|Propila vinila etero|Izopropila vinila etero|Cikloheksila vinila etero|Fenila vinila etero|Benzila vinila etero}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Amilviniletero</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><b>C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>O</b></font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Amyl vinyl ether sticks.png|300ra|Amila vinila etero]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Bastona kemia strukturo de la <br />Amilviniletero'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Amyl vinyl ether 3D.png|300ra|Amila vinila etero]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Amilviniletero'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Pentila etenila etero * Etenila pentila etero * Etenokosopentano |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=5363-63-3 5363-63-3]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.12969.html 12969] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/249505538 249505538] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||86,1338 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||0,784 g/cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.guidechem.com/encyclopedia/pentylvinyl-ether-dic483113.html GuideChem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−85,1}} <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID60201874 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|120,5}} <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/5363-63-3_296254.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.3882}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|1}} <ref>[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=5363-63-3&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:<1 x 10<sup>-3</sup> g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|225|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|280|305+351+338|337+313|264|280|302+352|321|332+313|362|210|233|240|241|242|243|280|303+361+353|370+378|403+235|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Amila vinila etero'''</big> aŭ <big>'''amilviniletero'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''amila alkoholo''' kaj '''vinila klorido'''. Ĝi estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. Amila vinila etero posedas 5 karbonatomojn, 10 hidrogenatomojn kaj 1 oksigenatomon. Amila vinila etero uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado de la '''amila vinila etero''' per traktado de '''amila alkoholo''' kaj '''vinila klorido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|amyl alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl vinyl ether 3D.png|amila vinila etero|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} === Sintezo 2 === * Preparado de la '''amila vinila etero''' per hidratigado de '''amila vinila sulfido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Amyl vinyl sulfide 3D.png|amila vinila sulfido|150ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [-\,H_2S]{H_2O}\, }</math> [[Dosiero:Amyl vinyl ether 3D.png|amila vinila etero|150ra]] |- |} === Sintezo 3 === * Preparado de la '''amila vinila etero''' per traktado de '''vinila bromido''' kaj '''amila alkoholo''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Vinyl bromide 3D.png|vinila bromido|90ra]] +[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|amila alkoholo|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl vinyl ether 3D.png|amila vinila etero|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|bromida acido|70ra]] |- |} === Sintezo 4 === * Preparado de la '''amila vinila etero''' per senhidratigado de '''vinila alkoholo''' kaj '''amila alkoholo''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:1-Pentanol 3D.png|amila alkoholo|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [-\,H_2O]{H^+}\, }</math>[[Dosiero:Amyl vinyl ether 3D.png|amila vinila etero|150ra]] |- |} === Sintezo 5 === * Preparado de la '''amila vinila etero''' per traktado de '''vinila klorido''' kaj '''amila klorido''' en ĉeesto de [[natria hidroksido]]: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|110ra]] +[[Dosiero:1-Chloro-pentane 3D.png|amila klorido|110ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Amyl vinyl ether 3D.png|amila vinila etero|150ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|90ra]] +[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} == Vidu ankaŭ == * [[Etero]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Eteroj]] ctvdie1wr359fz2jfl7hcewcl5orpmd Bad Bunny 0 855680 9480969 9478749 2026-09-24T04:42:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Benito Antonio MARTÍNEZ OCASIO''' (naskita la [[10-a de marto|10-an de marto]] [[1994]] en [[Bayamón]], [[Porto-Riko]]), konata sub [[Artistnomo|la artista nomo]] '''Bad Bunny''' (Malbona [[Kuniklo|Kunikleto]]), estas [[Porto-Riko|portorika]] [[Repo|repisto]], [[kantisto]] kaj [[aktoro]] . kantverkisto, profesia luktisto kaj aktoro<ref name="gq.com">{{cite web|last1=Chocano|first1=Carina|title=The World's Newest Superhero: Bad Bunny|url=https://www.gq.com/story/bad-bunny-june-cover-profile|website=[[GQ]]|date=May 24, 2022|access-date=11 September 2022|archive-date=September 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911033537/https://www.gq.com/story/bad-bunny-june-cover-profile|url-status=live}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|url=https://www.gq.com/story/bad-bunny-good-times-profile|title=Good Times With Bad Bunny|last=Herrera|first=Isabelia|work=[[GQ]]|date=March 20, 2019|access-date=February 29, 2020|archive-date=March 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307235710/https://www.gq.com/story/bad-bunny-good-times-profile|url-status=live}}</ref>. Moknomita la "Reĝo de Latina Trap" , Bad Bunny estas konsiderata unu el la plej influaj artistoj en la ĝenro kaj helpis popularigi [[Hispana lingvo|hispanlingvan]] [[Repo|repon]] tutmonde. Li estas agnoskita kiel unu el la plej bonaj latinaj repistoj de ĉiuj tempoj. Lia dua sola albumo, ''YHLQMDLG'' (2020), fariĝis lia plej sukcesa hispanlingva albumo, atingante la duan lokon en ''la Billboard 200.'' Li sekvis ĝin per la kompilaĵo ''Las que no iban a salir'' (2020). Li estas la unua ne-anglalingva prezentisto por esti la plej influa artisto de la jaro ĉe [[Spotify]] kaj gvidis tiun liston de [[2020]] ĝis [[2022]].<ref>{{cite web|title=Bad Bunny Says His 'Mission' Wasn't Going Worldwide: I Didn't Create Music 'for the Gringo Audience'|url=https://people.com/music/bad-bunny-says-his-mission-wasnt-going-worldwide/|access-date=2022-09-11|website=Peoplemag|language=en|archive-date=September 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911013351/https://people.com/music/bad-bunny-says-his-mission-wasnt-going-worldwide/|url-status=live}}</ref> Li tenas la duan plej grandan alfluantan jaron de ajna artisto en la historio de Spotify, produktante pli ol 18.5 miliardajn "riveretojn" en 2022 <ref>{{cite web|title=Taylor Swift Beats Out Bad Bunny in 2023's Spotify Wrapped|url=https://www.nytimes.com/2023/11/29/style/spotify-wrapped-taylor-swift-bad-bunny.html|access-date=2023-12-23|website=New York Times|language=en|archive-date=December 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224043904/https://www.nytimes.com/2023/11/29/style/spotify-wrapped-taylor-swift-bad-bunny.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Drake Congratulates Bad Bunny on Breaking Spotify Streaming Record: 'My Guy Is Moving Different'|url=https://www.complex.com/music/drake-congratulates-bad-bunny-all-time-record-biggest-streaming-year-spotify|access-date=2022-09-11|website=Complex|language=en|archive-date=September 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911013414/https://www.complex.com/music/drake-congratulates-bad-bunny-all-time-record-biggest-streaming-year-spotify|url-status=live}}</ref>. Aktuale en decembro 2023, lia albumo ''Un Verano Peko Ti'' estas la plej alfluita albumon en Spotify kun pli ol 14 miliardaj riveretoj. En septembro 2025, Bad Bunny estis anoncita kiel la ĉefa artisto por la duontempa spektaklo de la [[Super Bowl]] de 2026. Post lia prezento en la Super Bowl de 2026 , Yahoo! kaj [[YouGov]] faris balotenketon de 1 704 usonaj plenkreskuloj demandante: "Kiu reprezentas Usonon pli bone? Bad Bunny aŭ Donald Trump?" La prezentisto venkis la aktualan usonan prezidenton je 42% kontraŭ 39%, kaj la nombroj estis eĉ pli altaj inter nigraj kaj latinamerikanaj balotantoj<ref>Medonchak, [https://www.fair.org.ua/bad-bunny-obiishov-trampa-v-opytuvanni-pislia-superboulu/ Bad Bunny обійшов Трампа в опитуванні після Супербоулу] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260723112748/https://www.fair.org.ua/bad-bunny-obiishov-trampa-v-opytuvanni-pislia-superboulu/ |date=2026-07-23 }} (Bad Bunny ĉirkaŭas Trump post la Super Bowl). Fair.org.ua, la 16-an de februaro 2026. Alirdato: la 20-an de februaro 2026.</ref>. == Biografio == Martinez studis ĉe la [[Universitato de Porto-Riko]] en [[Arecibo]]. Bad Bunny atingis grandan popularecon en [[SoundCloud]] kaj estis signita al la muzikeldonejo ''Hear This Music'' kun la eldono de la unuopaĵo "''Diles''" en 2016. La unuopaĵo estas konsiderita lia granda sukceso kaj kondukis Beniton al rapida sukceso en la latin-amerika urba muzika scenejo. Dum intervjuo, la kantisto deklaris ke li faras muzikon ekde [[2008]]. Li estas konata pro siaj kunlaboroj kun aliaj ĉefaj artistoj en la urba muzika scenejo. Kune kun Cardi B kaj J Balvin, li publikigis la unuopaĵon "''I Like It''", kiu atingis numeron unu en la ''Billboard Hot 100'' en rekorda tempo. Li poste publikigis la unuopaĵon "''Mía''", en kiu Drake estas elstara artisto. Lia debutalbumo, ''X 100pre'' (hispane: "''Por cienPre''", eterne), estis publikigita en decembro 2018 kaj havas kunlaborojn kun artistoj Diplo, Drake, [[Ricky Martin]] kaj El Alfa, inter aliaj. De 2020 ĝis 2022 kaj 2025, li estis la plej aŭskultata artisto ĉe Spotify. En 2023, li atingis la duan lokon, kaj en 2024, li atingis la trian lokon. == Diskografio == === Albumoj === * 2017: ''El Conejo Malo'' * 2018: ''[[:en:X_100pre]]'' * 2019: Up Next (Live From Apple Piazza Liberty) * 2019: ''[[:en:Oasis]]'' * 2020: ''[[:en:YHLQMDLG]]'' * 2020: ''Las que no iban a salir'' * 2020: ''[[:en:El_Último_Tour_Del_Mundo]]'' * 2022: ''[[:en:Un_Verano_Sin_Ti]]'' * 2023: ''[[:en:Nadie_Sabe_Lo_Que_Va_a_Pasar_Mañana]]'' * 2025: ''[[:en:Debí Tirar Más Fotos]]'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Allmusic}} * {{IMDb nomo|9559545}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Martínez Ocasio, Benito Antonio}} [[Kategorio:Artistnomoj]] [[Kategorio:Portorikaj kantistoj]] [[Kategorio:Hispanlingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1994]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] g1dntgfpjeais6qt4aptar15e5l7suj La Casa Astratta 0 858405 9480877 8999151 2026-09-23T19:26:10Z ~2026-51356-76 263877 /* Stilo */ 9480877 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto monumento | nomo= | originala nomo= | bildo= | bilda larĝeco= 280ra | bilda priskribo = | latitudo = 45.451690 | longitudo = 9.192040 | regiono-ISO= IT-MI | situo sur mapo= Centra Milano | zomo= 14 | lando= Italio | regiono= | komunumo= [[Milano]] | adreso= viale Beatrice d'Este 24 | tipo= | stilo= Racia arkitekturo | dato de konstruo= [[1952]] | alteco= | areo= | arkitekto= Carlo Perogalli, Attilio Mariani | klaso= }} '''La Casa Astratta''' ("Abstrakta Domo") estas palaco situanta ĉe Viale Beatrice d'Este 24, [[Milano]], [[Italio]], en la historia centro de Milano ene de la luksa distrikto Quadronno, konata pro sia kolekto de verkoj el la kvindekaj jaroj. La Palazzo La Casa Astratta estis konstruita de [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]] kune kun la pentristo [[Francesco Magnelli]] en 1952.<ref>[[Carlo Perogalli]], Aspetti dell'architettura contemporanea: cronache, temi, tendenze, Milano 1952, pp. 63-66</ref> [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]] kompletigis la najbaran konstruaĵon en Viale Beatrice d'Este 26 en 1952, dum [[Giordano Forti]] kaj [[Camillo Magni]] en 1957 kreis la [[Palazzo Forti (Viale Beatrice d’Este, Milan)|Palazzo Forti]], fariĝante la tuta areo ekstera muzeo. La Abstrakta Domo de Viale Beatrice d'Este en Milano estas la majstraĵo de la [[Movado por Konkreta Arto]].<ref>[[Marco Biraghi]], G. Lo Ricco, S. Micheli, Guida all'architettura di Milano 1954-2014, Milano 2013, pp. 14-15</ref> == Historio == ''Abstrakta Domo'' estas la esprimo de la konceptaj arkitekturaj teorioj de [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]], sintezo aplikita al konstruaĵo de la artmovado [[Movimento Arte Concreta]] (MAC), fondita en 1948 en Milano fare de [[Atanasio Soldati]], [[Gillo Dorfles]], [[Bruno Munari]] kaj [[Gianni Monnet]], kun la celo superi la [[figura arto|figuran arton]] per referenco al la lecionoj de [[Vasilij Kandinskij]]. La Domo estas difinita de la [[arta kritikisto]] [[Claudio Camponogara]] kiel "unu el la plej riĉaj kaj signifaj konstruaĵoj de la tuta konkreta artmovado". La pentristo [[Francesco Magnelli]], aktiva en Parizo, aparte kunlaboris kun la dezajnistoj por aranĝi la fasadon, kie la apartamentoj estas distribuitaj laŭ pentra skemo, inspirita ankaŭ de la artisto [[Alberto Magnelli]]. La sama dezajno estas ripetita en negativa maniero ene de la enirhalo per arta enmetaĵo en la planko el [[kaŭĉuko]] por establi proksiman rilaton inter la ekstera fasado kaj la interna spaco. Skulptaĵo estis kreita de [[Attilio Mariani]] en la [[atriumo]]. === Kritika analizo === La ''Casa Astratta'' reprezentas unu el la plej radikalaj atingoj de la [[Movimento Arte Concreta]] kaj unu el la maloftaj ekzemploj, en kiuj la principoj de la [[abstrakta arto]] estas plene transformitaj en arkitekturon. Ĝia escepta karaktero ne kuŝas en la aplikado de pentraĵa lingvaĵo al la fasado, sed en tio, ke la konstruaĵo mem fariĝas tridimensia konkreta artaĵo: balkonoj, [[arka fenestro|arkaj fenestroj]], elstaraĵoj, plenaj kaj malplenaj spacoj, blanka [[marmoro]] kaj blua [[ceramiko]] formas unu saman spacan kaj koloran komponaĵon. La koloro tiel akiras veran plastikan funkcion, modifante la percepton de profundo kaj maso, dum la arkitektura geometrio fariĝas abstrakta komponaĵo, senĉese transformata de lumo, ombroj kaj la moviĝo de la observanto. La ripeto de la desegno de la fasado en la enireja halo, pere de la planko kaj de la skulptaĵo de [[Attilio Mariani]], etendas tiun principon de la ekstera envolvaĵo al la interna spaco kaj establas kontinuecon inter urbo, arkitekturo kaj artaĵo. La ''Casa Astratta'' do ne estas arkitekturo ornamita per konkreta arto, sed "loĝebla konkreta artaĵo", en kiu arkitekturo, pentroarto kaj skulptarto transpasas siajn disciplinajn limojn por formi unu solan organismon. Ĝuste en tiu radikala koincido inter formo, materio, koloro kaj spaco kuŝas la unika karaktero de la konstruaĵo kaj ĝia emblema signifo en la historio de la [[sintezo de la artoj]. == Stilo == Dum mallonga periodo (de 1948 ĝis 1958), [[Milano]] fariĝis la urbo kie arkitektoj kaj artistoj povas eksperimenti novan koncepton de la rilatoj inter la artoj. La ''Maison Abstraite'' montras kiel la konkretaj formoj ne estas simple pentraĵoj aplikitaj sur la muroj de konstruaĵo desegnita aparte de alia persono, sed naskiĝas kaj disvolviĝas kune kun la arkitekturo al kiu ili identiĝas. La tasko rompi la stereometrian strukturon de la konstruaĵo estas konfidita al la [[Balkono|balkonoj]] kiuj, kunigitaj en lerta ludo de koloroj, animas la fasadon de [[Trabo (konstruo)|traboj]] de intensa bluo kaj donas la impreson de granda abstrakta komponaĵo agrabla al la okulo kaj funkcia. La sama koncepto estas reproduktita negative en la interno de la enireja halo, kie inkrustaĵo de la planko el [[Kaŭĉuko (materialo)|kaŭĉuko]] celas establi proksiman rilaton inter la ekstera fasado kaj la interna spaco, kie ankaŭ troviĝas la skulptaĵo de [[Attilio Mariani]]. [[Carlo Perogalli]] ankaŭ konsideras ĉi tiun kreaĵon kiel unu el la plej originalaj kaj signifaj en kiuj {{citaĵo|la sintezo de la artoj ... elstaras ankaŭ pro la forta kolorokomponento: la fasado de la konstruaĵo havas reveston el blanka marmoro kaj bluaj ceramikaj kaheloj}}{{Sfn|Ricci|2002|p=52}}. La fasado estas dotita de moviĝo kaj plastikeco per la elstaraĵoj de la balkonoj kaj la [[Arka fenestro|bow-windows]] kiujn la kolora ludo emfazas: revestado en blanka marmoro, speguloj en nigra ceramika mozaiko, balkonoj en blua ceramika mozaiko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[:it:Viale Beatrice d'Este]] ({{it}}) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.lombardiabeniculturali.it/architetture900/schede/p4010-00208/ Casa astratta - Milano (MI) {{!}} Architettura in Lombardia dal 1945 ad oggi] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Milano]] mkiloeogwnlc3diq6pfo2ptyltdpl0p 9480878 9480877 2026-09-23T19:26:44Z ~2026-51356-76 263877 /* Kritika analizo */ 9480878 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto monumento | nomo= | originala nomo= | bildo= | bilda larĝeco= 280ra | bilda priskribo = | latitudo = 45.451690 | longitudo = 9.192040 | regiono-ISO= IT-MI | situo sur mapo= Centra Milano | zomo= 14 | lando= Italio | regiono= | komunumo= [[Milano]] | adreso= viale Beatrice d'Este 24 | tipo= | stilo= Racia arkitekturo | dato de konstruo= [[1952]] | alteco= | areo= | arkitekto= Carlo Perogalli, Attilio Mariani | klaso= }} '''La Casa Astratta''' ("Abstrakta Domo") estas palaco situanta ĉe Viale Beatrice d'Este 24, [[Milano]], [[Italio]], en la historia centro de Milano ene de la luksa distrikto Quadronno, konata pro sia kolekto de verkoj el la kvindekaj jaroj. La Palazzo La Casa Astratta estis konstruita de [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]] kune kun la pentristo [[Francesco Magnelli]] en 1952.<ref>[[Carlo Perogalli]], Aspetti dell'architettura contemporanea: cronache, temi, tendenze, Milano 1952, pp. 63-66</ref> [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]] kompletigis la najbaran konstruaĵon en Viale Beatrice d'Este 26 en 1952, dum [[Giordano Forti]] kaj [[Camillo Magni]] en 1957 kreis la [[Palazzo Forti (Viale Beatrice d’Este, Milan)|Palazzo Forti]], fariĝante la tuta areo ekstera muzeo. La Abstrakta Domo de Viale Beatrice d'Este en Milano estas la majstraĵo de la [[Movado por Konkreta Arto]].<ref>[[Marco Biraghi]], G. Lo Ricco, S. Micheli, Guida all'architettura di Milano 1954-2014, Milano 2013, pp. 14-15</ref> == Historio == ''Abstrakta Domo'' estas la esprimo de la konceptaj arkitekturaj teorioj de [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]], sintezo aplikita al konstruaĵo de la artmovado [[Movimento Arte Concreta]] (MAC), fondita en 1948 en Milano fare de [[Atanasio Soldati]], [[Gillo Dorfles]], [[Bruno Munari]] kaj [[Gianni Monnet]], kun la celo superi la [[figura arto|figuran arton]] per referenco al la lecionoj de [[Vasilij Kandinskij]]. La Domo estas difinita de la [[arta kritikisto]] [[Claudio Camponogara]] kiel "unu el la plej riĉaj kaj signifaj konstruaĵoj de la tuta konkreta artmovado". La pentristo [[Francesco Magnelli]], aktiva en Parizo, aparte kunlaboris kun la dezajnistoj por aranĝi la fasadon, kie la apartamentoj estas distribuitaj laŭ pentra skemo, inspirita ankaŭ de la artisto [[Alberto Magnelli]]. La sama dezajno estas ripetita en negativa maniero ene de la enirhalo per arta enmetaĵo en la planko el [[kaŭĉuko]] por establi proksiman rilaton inter la ekstera fasado kaj la interna spaco. Skulptaĵo estis kreita de [[Attilio Mariani]] en la [[atriumo]]. == Kritika analizo == La ''Casa Astratta'' reprezentas unu el la plej radikalaj atingoj de la [[Movimento Arte Concreta]] kaj unu el la maloftaj ekzemploj, en kiuj la principoj de la [[abstrakta arto]] estas plene transformitaj en arkitekturon. Ĝia escepta karaktero ne kuŝas en la aplikado de pentraĵa lingvaĵo al la fasado, sed en tio, ke la konstruaĵo mem fariĝas tridimensia konkreta artaĵo: balkonoj, [[arka fenestro|arkaj fenestroj]], elstaraĵoj, plenaj kaj malplenaj spacoj, blanka [[marmoro]] kaj blua [[ceramiko]] formas unu saman spacan kaj koloran komponaĵon. La koloro tiel akiras veran plastikan funkcion, modifante la percepton de profundo kaj maso, dum la arkitektura geometrio fariĝas abstrakta komponaĵo, senĉese transformata de lumo, ombroj kaj la moviĝo de la observanto. La ripeto de la desegno de la fasado en la enireja halo, pere de la planko kaj de la skulptaĵo de [[Attilio Mariani]], etendas tiun principon de la ekstera envolvaĵo al la interna spaco kaj establas kontinuecon inter urbo, arkitekturo kaj artaĵo. La ''Casa Astratta'' do ne estas arkitekturo ornamita per konkreta arto, sed "loĝebla konkreta artaĵo", en kiu arkitekturo, pentroarto kaj skulptarto transpasas siajn disciplinajn limojn por formi unu solan organismon. Ĝuste en tiu radikala koincido inter formo, materio, koloro kaj spaco kuŝas la unika karaktero de la konstruaĵo kaj ĝia emblema signifo en la historio de la [[sintezo de la artoj]. == Stilo == Dum mallonga periodo (de 1948 ĝis 1958), [[Milano]] fariĝis la urbo kie arkitektoj kaj artistoj povas eksperimenti novan koncepton de la rilatoj inter la artoj. La ''Maison Abstraite'' montras kiel la konkretaj formoj ne estas simple pentraĵoj aplikitaj sur la muroj de konstruaĵo desegnita aparte de alia persono, sed naskiĝas kaj disvolviĝas kune kun la arkitekturo al kiu ili identiĝas. La tasko rompi la stereometrian strukturon de la konstruaĵo estas konfidita al la [[Balkono|balkonoj]] kiuj, kunigitaj en lerta ludo de koloroj, animas la fasadon de [[Trabo (konstruo)|traboj]] de intensa bluo kaj donas la impreson de granda abstrakta komponaĵo agrabla al la okulo kaj funkcia. La sama koncepto estas reproduktita negative en la interno de la enireja halo, kie inkrustaĵo de la planko el [[Kaŭĉuko (materialo)|kaŭĉuko]] celas establi proksiman rilaton inter la ekstera fasado kaj la interna spaco, kie ankaŭ troviĝas la skulptaĵo de [[Attilio Mariani]]. [[Carlo Perogalli]] ankaŭ konsideras ĉi tiun kreaĵon kiel unu el la plej originalaj kaj signifaj en kiuj {{citaĵo|la sintezo de la artoj ... elstaras ankaŭ pro la forta kolorokomponento: la fasado de la konstruaĵo havas reveston el blanka marmoro kaj bluaj ceramikaj kaheloj}}{{Sfn|Ricci|2002|p=52}}. La fasado estas dotita de moviĝo kaj plastikeco per la elstaraĵoj de la balkonoj kaj la [[Arka fenestro|bow-windows]] kiujn la kolora ludo emfazas: revestado en blanka marmoro, speguloj en nigra ceramika mozaiko, balkonoj en blua ceramika mozaiko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[:it:Viale Beatrice d'Este]] ({{it}}) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.lombardiabeniculturali.it/architetture900/schede/p4010-00208/ Casa astratta - Milano (MI) {{!}} Architettura in Lombardia dal 1945 ad oggi] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Milano]] cmvassgrvcatogr866xeqdhdyja3t8t 9480879 9480878 2026-09-23T19:34:15Z ~2026-51356-76 263877 9480879 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto monumento | nomo= | originala nomo= | bildo= | bilda larĝeco= 280ra | bilda priskribo = | latitudo = 45.451690 | longitudo = 9.192040 | regiono-ISO= IT-MI | situo sur mapo= Centra Milano | zomo= 14 | lando= Italio | regiono= | komunumo= [[Milano]] | adreso= viale Beatrice d'Este 24 | tipo= | stilo= Racia arkitekturo | dato de konstruo= [[1952]] | alteco= | areo= | arkitekto= Carlo Perogalli, Attilio Mariani | klaso= }} '''La Casa Astratta''' ("Abstrakta Domo") estas palaco situanta ĉe Viale Beatrice d'Este 24, [[Milano]], [[Italio]], en la historia centro de Milano ene de la luksa distrikto Quadronno, konata pro sia kolekto de verkoj el la kvindekaj jaroj. La Palazzo La Casa Astratta estis konstruita de [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]] kune kun la pentristo [[Francesco Magnelli]] en 1952.<ref>[[Carlo Perogalli]], Aspetti dell'architettura contemporanea: cronache, temi, tendenze, Milano 1952, pp. 63-66</ref> [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]] kompletigis la najbaran konstruaĵon en Viale Beatrice d'Este 26 en 1952, dum [[Giordano Forti]] kaj [[Camillo Magni]] en 1957 kreis la [[Palazzo Forti (Viale Beatrice d’Este, Milan)|Palazzo Forti]], fariĝante la tuta areo ekstera muzeo. La Abstrakta Domo de Viale Beatrice d'Este en Milano estas la majstraĵo de la [[Movado por Konkreta Arto]].<ref>[[Marco Biraghi]], G. Lo Ricco, S. Micheli, Guida all'architettura di Milano 1954-2014, Milano 2013, pp. 14-15</ref> == Historio == ''Abstrakta Domo'' estas la esprimo de la konceptaj arkitekturaj teorioj de [[Carlo Perogalli]] kaj [[Attilio Mariani]], sintezo aplikita al konstruaĵo de la artmovado [[Movimento Arte Concreta]] (MAC), fondita en 1948 en Milano fare de [[Atanasio Soldati]], [[Gillo Dorfles]], [[Bruno Munari]] kaj [[Gianni Monnet]], kun la celo superi la [[figura arto|figuran arton]] per referenco al la lecionoj de [[Vasilij Kandinskij]]. La Domo estas difinita de la [[arta kritikisto]] [[Claudio Camponogara]] kiel "unu el la plej riĉaj kaj signifaj konstruaĵoj de la tuta konkreta artmovado". La pentristo [[Francesco Magnelli]], aktiva en Parizo, aparte kunlaboris kun la dezajnistoj por aranĝi la fasadon, kie la apartamentoj estas distribuitaj laŭ pentra skemo, inspirita ankaŭ de la artisto [[Alberto Magnelli]]. La sama dezajno estas ripetita en negativa maniero ene de la enirhalo per arta enmetaĵo en la planko el [[kaŭĉuko]] por establi proksiman rilaton inter la ekstera fasado kaj la interna spaco. Skulptaĵo estis kreita de [[Attilio Mariani]] en la [[atriumo]]. == Kritika analizo == La ''Casa Astratta'' reprezentas unu el la plej radikalaj atingoj de la [[Movimento Arte Concreta]] kaj unu el la maloftaj ekzemploj, en kiuj la principoj de la [[abstrakta arto]] estas plene transformitaj en arkitekturon. Ĝia escepta karaktero ne kuŝas en la aplikado de pentraĵa lingvaĵo al la fasado, sed en tio, ke la konstruaĵo mem fariĝas tridimensia konkreta artaĵo: balkonoj, [[arka fenestro|arkaj fenestroj]], elstaraĵoj, plenaj kaj malplenaj spacoj, blanka [[marmoro]] kaj blua [[ceramiko]] formas unu saman spacan kaj koloran komponaĵon. La koloro tiel akiras veran plastikan funkcion, modifante la percepton de profundo kaj maso, dum la arkitektura geometrio fariĝas abstrakta komponaĵo, senĉese transformata de lumo, ombroj kaj la moviĝo de la observanto. La ripeto de la desegno de la fasado en la enireja halo, pere de la planko kaj de la skulptaĵo de [[Attilio Mariani]], etendas tiun principon de la ekstera envolvaĵo al la interna spaco kaj establas kontinuecon inter urbo, arkitekturo kaj artaĵo. La ''Casa Astratta'' do ne estas arkitekturo ornamita per konkreta arto, sed "loĝebla konkreta artaĵo", en kiu arkitekturo, pentroarto kaj skulptarto transpasas siajn disciplinajn limojn por formi unu solan organismon. Ĝuste en tiu radikala koincido inter formo, materio, koloro kaj spaco kuŝas la unika karaktero de la konstruaĵo kaj ĝia emblema signifo en la historio de la [[sintezo de la artoj]. == Stilo == Dum mallonga periodo (de 1948 ĝis 1958), [[Milano]] fariĝis la urbo kie arkitektoj kaj artistoj povas eksperimenti novan koncepton de la rilatoj inter la artoj. La ''Maison Abstraite'' montras kiel la konkretaj formoj ne estas simple pentraĵoj aplikitaj sur la muroj de konstruaĵo desegnita aparte de alia persono, sed naskiĝas kaj disvolviĝas kune kun la arkitekturo al kiu ili identiĝas. La tasko rompi la stereometrian strukturon de la konstruaĵo estas konfidita al la [[Balkono|balkonoj]] kiuj, kunigitaj en lerta ludo de koloroj, animas la fasadon de [[Trabo (konstruo)|traboj]] de intensa bluo kaj donas la impreson de granda abstrakta komponaĵo agrabla al la okulo kaj funkcia. La sama koncepto estas reproduktita negative en la interno de la enireja halo, kie inkrustaĵo de la planko el [[Kaŭĉuko (materialo)|kaŭĉuko]] celas establi proksiman rilaton inter la ekstera fasado kaj la interna spaco, kie ankaŭ troviĝas la skulptaĵo de [[Attilio Mariani]]. [[Carlo Perogalli]] ankaŭ konsideras ĉi tiun kreaĵon kiel unu el la plej originalaj kaj signifaj en kiuj {{citaĵo|la sintezo de la artoj ... elstaras ankaŭ pro la forta kolorokomponento: la fasado de la konstruaĵo havas reveston el blanka marmoro kaj bluaj ceramikaj kaheloj}}{{Sfn|Ricci|2002|p=52}}. La fasado estas dotita de moviĝo kaj plastikeco per la elstaraĵoj de la balkonoj kaj la [[Arka fenestro|bow-windows]] kiujn la kolora ludo emfazas: revestado en blanka marmoro, speguloj en nigra ceramika mozaiko, balkonoj en blua ceramika mozaiko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[:it:Viale Beatrice d'Este]] ({{it}}) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.lombardiabeniculturali.it/architetture900/schede/p4010-00208/ Casa astratta - Milano (MI) {{!}} Architettura in Lombardia dal 1945 ad oggi] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Milano]] [[Kategorio:Arkitekturo en Milano]] [[Kategorio:Moderna arkitekturo en Italio]] [[Kategorio:Raciisma arkitekturo]] [[Kategorio:Arkitekturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Loĝkonstruaĵoj en Italio]] [[Kategorio:Konkreta arto]] [[Kategorio:Movimento Arte Concreta]] [[Kategorio:Arkitekturo de la 1950-aj jaroj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj konstruitaj en 1952]] dq142h8vyosenjr7up0q7qoicnldl6x Anne Nivat 0 858950 9480880 9443693 2026-09-23T19:41:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480880 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anne NIVAT''' (naskita la 18-an de junio 1969 en [[Poisy]]) estas [[Francio|franca]] [[ĵurnalistino]] kaj milita korespondantino kiu kovris konfliktojn en [[Ĉeĉenio]], [[Irako]] kaj [[Afganio]]<ref name="pritzker2">{{cite news|first=Ed|last=Tracy|title=Anne Nivat: Interview with Ed Tracy|publisher=The Pritzker Military Library|origyear=Originally aired April 30, 2011|date=December 19, 2012|url=http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583|url-status=dead|access-date=June 2, 2013|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583 |date=2016-03-03 }}</ref>. Ŝi estas konata pro intervjuoj de civitanoj, precipe virinoj, kaj iliaj spertoj kun milito<ref name="salon2">{{cite news|first=Suzy|last=Hansen|title=Nothing human left|work=salon.com|date=July 10, 2001|accessdate=2013-06-02|url=http://www.salon.com/2001/07/10/nivat/}}</ref><ref name="FreedomForum2">{{Cite web|first=Laura|last=Bailey|title=Female war correspondent finds gender an asset in Chechnya|publisher=Freedom Forum|date=April 23, 2001|accessdate=2013-06-02|url=http://www.freedomforum.org/templates/document.asp?documentID=13754|archive-url=https://web.archive.org/web/20010620080541/http://www.freedomforum.org/templates/document.asp?documentID=13754|url-status=dead|archive-date=June 20, 2001}}</ref><ref name="Boston2">{{cite news|first=Tom|last=Montgomery-Fate|title=Hearts and minds: Gauging the effects of the Iraq and Afghanistan wars through the personal stories of teachers, clerics and minorities|newspaper=Boston Globe|date=September 25, 2005|accessdate=2013-06-02|url=http://www.boston.com/ae/books/articles/2005/09/25/hearts_and_minds/}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150610214456/http://www.boston.com/ae/books/articles/2005/09/25/hearts_and_minds/ |date=2015-06-10 }}</ref><ref name="Lexpress2">{{cite news|first=Sylvaine|last=Pasquier|title=Deux femmes témoignent du drame tchétchène|newspaper=L'Express|date=August 3, 2000|accessdate=2013-06-02|url=http://www.lexpress.fr/actualite/monde/europe/deux-femmes-temoignent-du-drame-tchetchene_493741.html#vrimxVDAVAjCHiGL.99}}</ref>. == Frua vivo == Anne Nivat estas franca civitanino kiu kreskis supre en [[Haute-Savoie]] proksime al la svisa landlimo kaj [[Ĝenevo]]<ref name="pritzker3">{{cite news|first=Ed|last=Tracy|title=Anne Nivat: Interview with Ed Tracy|publisher=The Pritzker Military Library|origyear=Originally aired April 30, 2011|date=December 19, 2012|url=http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583|url-status=dead|access-date=June 2, 2013|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583 |date=2016-03-03 }}</ref><ref name="ulyssesbio2">{{Cite web|title=Jury: Anne Nivat, France|publisher=Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage|year=2005–2006|url=http://www.lettre-ulysses-award.org/jury05/bio_nivat.html}}</ref>. Ŝia patro estas Georges Nivat, kiu estas historiisto de Rusio kaj [[tradukisto]] de [[Aleksandr Solĵenicin|Alexandr Solĵenicin]]. La patrino de Nivat instruis la [[Rusa lingvo|rusan]] al ŝi<ref name="pritzker4">{{cite news|first=Ed|last=Tracy|title=Anne Nivat: Interview with Ed Tracy|publisher=The Pritzker Military Library|origyear=Originally aired April 30, 2011|date=December 19, 2012|url=http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583|url-status=dead|access-date=June 2, 2013|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583 |date=2016-03-03 }}</ref>. Ŝi loĝas en Parizo kaj ankaŭ vivis en Moskvo<ref name="pritzker5">{{cite news|first=Ed|last=Tracy|title=Anne Nivat: Interview with Ed Tracy|publisher=The Pritzker Military Library|origyear=Originally aired April 30, 2011|date=December 19, 2012|url=http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583|url-status=dead|access-date=June 2, 2013|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583 |date=2016-03-03 }}</ref><ref name="ulyssesbio3">{{Cite web|title=Jury: Anne Nivat, France|publisher=Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage|year=2005–2006|url=http://www.lettre-ulysses-award.org/jury05/bio_nivat.html}}</ref>. == Edukado == Nivat kompletigis ŝian doktoriĝon en politika scienco post edukado ĉe la [[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo]] en Parizo<ref name="ulyssesbio4">{{Cite web|title=Jury: Anne Nivat, France|publisher=Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage|year=2005–2006|url=http://www.lettre-ulysses-award.org/jury05/bio_nivat.html}}</ref>. Nivat fariĝis fakulino pri politiko en Rusio. Ŝia unua libro temis pri la rusa amaskomunikilaro dum la periodo de glasnost en eksa [[Sovetunio|Sovetio]], la likvido de la lando kaj ties sekvo ĝis 1995 (Anne Nivat, ''Quand les médias russes ont pris la parole'': ''de la [[glasnost]] à la liberté d'expression: 1985-1995'', eldonita en 1997)<ref name="ulyssesbio5">{{Cite web|title=Jury: Anne Nivat, France|publisher=Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage|year=2005–2006|url=http://www.lettre-ulysses-award.org/jury05/bio_nivat.html}}</ref>. Post restado ĉe la [[Universitato Harvard]] kun la Centro Davis por rusa kaj eŭrazia studoj (1997-1998)<ref name="oil2">{{Cite book|author=Ann Nivat|chapter=Oil is our Identity (interview)|editor=East West Institute|title=Annual Survey of Eastern Europe and the former Soviet Union: 1997 - The Challenge of Integration|year=1998|publisher=M.E. Sharpe|location=Armonk, New York|accessdate=2 June 2013|pages=415|isbn=9780765603593|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uHHWDreGPZsC}}</ref>, ŝi iris al Rusio kaj raportis el Ĉeĉenio en 1999<ref name="pritzker6">{{cite news|first=Ed|last=Tracy|title=Anne Nivat: Interview with Ed Tracy|publisher=The Pritzker Military Library|origyear=Originally aired April 30, 2011|date=December 19, 2012|url=http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583|url-status=dead|access-date=June 2, 2013|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583 |date=2016-03-03 }}</ref>. Krom ŝia denaska lingvo, la [[franca]], ŝi parolas plurajn lingvojn inkluzive de la [[rusa]], la angla, la germana, la pola, la itala, la ĉeĥa kaj iom da scio de la [[araba]]<ref name="pritzker7">{{cite news|first=Ed|last=Tracy|title=Anne Nivat: Interview with Ed Tracy|publisher=The Pritzker Military Library|origyear=Originally aired April 30, 2011|date=December 19, 2012|url=http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583|url-status=dead|access-date=June 2, 2013|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303230644/http://castroller.com/podcasts/ThePritzkerMilitary/3153583 |date=2016-03-03 }}</ref>. Ŝi laboris por ''Le Point'', franca semajna novaĵmagazino, [[Le Soir|''Le Soir'']], [[Le Nouvel Observateur|''Le Nouvel Observateur'']], la franclingva eldono de la [[Huffington Post]], [[USA Today|''USA Today'']], ''U.S. News & World Report'', [[The Washington Post|''The Washington Post'']], [[The New York Times|''The New York Times'']] kaj la franca televidkanalo LCI. == Bibliografio (angla lingvo) == * Anne Nivat, [https://books.google.com/books?id=90Q2GdifewwC ''Chienne de Guerre: A Woman Reporter Behind the Lines of the War in Chechnya''] (angla traduko), PublicAffairs, 2001. * Anne Nivat, ''The View from the Vysotka : A Portrait of Russia Today Through One of Moscow's Most Famous Addresses'', 2004. * Anne Nivat, "[http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/10576100500180394 ''The Black Widows: Chechen Women Join the Fight for Independence—and Allah''] (La Nigraj Vidvinoj: Chechen Virinoj Aliĝas la Batalon por Sendependeco—kaj Allah," ''Studies in Conflict and Terrorism'' 28, 5 (2005): 413–419. * Anne Nivat,''The Wake of War: Encounters with the People of Iraq and Afghanistan'' (La maldormo de milito: Renkontoj kun la homoj de Irako kaj Afganio), Beacon Press, 2006. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nivat, Anne}} [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Haute-Savoie]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Poliglotoj]] 5r4qnbkf7uxggfa68expu8mhyix0n3x Konvencio pri la prevento kaj puno de genocido 0 867844 9480921 9202823 2026-09-23T23:39:32Z LilyKitty 25129 de ratifo de Gibutio 9480921 wikitext text/x-wiki '''Konvencio pri prevento kaj punado de la krimo genocido''' aŭ mallonge '''Genocido-Konvencio''' aŭ '''''Konvencio pri genocido''''' (angle "Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide" aŭ "CPPCG") estas multŝtata (multlatera) konvencio kiu establas la internacian juran statuson de la koncepto de "[[genocido]]" kiel gravan [[Krimoj kontraŭ la homeco|krimon kontraŭ la homaro]], kaj ankaŭ donas ĝian laŭleĝan difinon. Ĝi estis adoptita per rezolucio 260 (III) [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|fare de la Ĝenerala Asembleo]] [[Unuiĝintaj Nacioj|de Unuiĝintaj Nacioj]] la 9-an de decembro 1948 en [[Parizo]]. La Konvencio ekvalidis la 12-an de januaro 1951. Ĝi reprezentas la kulminon de jaroj da lukto de la juda-pola advokato [[Raphael Lemkin]] por establi laŭleĝan respondecon por la detruo de etnoj kaj agnoskon fare de la internacia komunumo de genocido kiel krimo kontraŭ la homaro. Ĉi tiu laŭleĝe deviga traktato emfazas la ĉefan respondecon de ĉiuj partoprenantaj ŝtatoj kaj devigas ilin preni decidojn por malhelpi kaj puni ĉi tiun krimon. Ĉi tio inkluzivas pli bonan identigon kaj respondon al fruaj signoj de genocido, kiel malobservoj de homaj rajtoj, instigo al malamo aŭ ĉiuj formoj de diskriminacio<ref name=":0">(nl) ''[https://diplomatie.belgium.be/nl/nieuws/belgie-herdenkt-de-slachtoffers-van-genocide-het-genocideverdrag-bestaat-75-jaar België herdenkt de slachtoffers van genocide – Het Genocideverdrag bestaat 75 jaar]'', diplomatie.belgium.be, la 9-an de december 2023, alirite la 18-an de aprilo 2024.</ref>. La nombro de landoj kiuj ratifis la konvencion atingas 154 en septembro 2026<ref name=":0" />. == Difinoj == La koncepto de genocido laŭvorte signifas "'''popolmortigo'''" kiu okazas kiam popolo aŭ loĝantara grupo estas sisteme kaj intence ekstermita. Genocido okazis sennombraj fojoj en la historio. Laŭ la Genocido-Konvencio (Artikolo II), genocido inkludas agojn kiuj celas detrui, plene aŭ parte, nacian, etnan, rasan aŭ religian grupon per: * mortigo de membroj de la grupo * kaŭzado de grava korpa aŭ mensa damaĝo al membroj de la grupo * intenca altrudo de vivkondiĉoj celantaj kaŭzi ĝian fizikan detruiĝon plene aŭ parte * altrudoi de cirkonstancoj kies celo estas preventi naskiĝojn ene de la grupo * perforta transigo de infanoj de la grupo al alia grupo. La konvencio determinas ke genocido ne estas zorgo de unu sola ŝtato, sed afero de la internacia komunumo. === Ekzemploj === La ekstermado de tutaj loĝantaroj jam okazis en [[Antikva epoko|antikvaj epokoj]]. Dum la epoko de la [[koloniismo]], grupoj de popoloj estis ekstermitaj en Nordameriko, Sudameriko, Azio kaj Afriko. Renomaj ekzemploj de genocido estas la [[holokaŭsto]] (''shoah''). La plej granda genocido ekde la [[Dua Mondmilito]] okazis en la [[Demokratia Respubliko Kongo]]: la [[Dua Konga Milito]]. Tiu ĉi afrika mondmilito, kiel ankaŭ nomiĝas la konflikto, komenciĝis en 1998, ĉesis en 2003, sed malkreskis ĝis 2008. En la jaroj 1998-2008, ĝis 5,4 milionoj da homoj mortis en tiu ĉi konflikto<ref>(nl) ''[https://historiek.net/genocide-definitie-en-voorbeelden/80095/ Genocide – Definitie en voorbeelden]'', Historiek, la 3-an de junio 2018 </ref>. == En Esperanto == La teksto de la Konvencio aperis en Jura Tribuno Internacia, n-ro 23 (2024), p. 53. == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Kortumo]] * [[Internacia Puna Kortumo]] * [[Palaco de Paco]] (Den Haag/Hago, NL) == Eksteraj ligiloj == Genocido kaj [[lingvaj rajtoj]]: CELCE talk: [https://www.youtube.com/watch?v=6NqEeA6f18c&t=2772s ''Politics of Language, Politics of Deat''h] (prelego en la angla de Dr Gerald Roche) en kiu troveblas informo ke "dum la redaktado de la Konvencio pri genocido de la Unuiĝintaj Nacioj, ŝtatoj konspiris por protekti sian rajton asimili lingvajn minoritatojn, kiu rekte kontraŭdiras la originan spiriton de la koncepto de genocido. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Traktatoj de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Genocido]] nnwvhvliccbtb32n90lbsaweb017bwg Diskuto:Hornillos del Camino 1 872256 9481108 8751922 2026-09-24T11:44:01Z Sj1mor 12103 /* tajperaro */ Respondo 9481108 wikitext text/x-wiki == tajperaro == "de la Vojo, alude al la Jakoba Vojo. En 2005 la loko estis aligita kiel '''asocvia''' elemento al la nordo de la Jakoba Vojo. Ĝia municipa teritorio okupas totalan... [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:22, 25 maj. 2024 (UTC) :Ĉu asociva ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:44, 24 sep. 2026 (UTC) roncw0msu22vfleptnoh5bqrd1w2q7q Atari ST 0 875582 9480942 8984557 2026-09-24T01:54:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Atari ST''' estas serio de [[persona komputilo|personaj komputiloj]] fare de [[Atari|Atari Corporation]] kaj posteulo de la 8-bitaj komputiloj de la sama firmao. La komenca modelo, la '''Atari 520ST''', spertis limigitan surmerkatigon en aprilo–junio 1985, kaj estis pli vaste disponebla ekde julio<ref name="shippingdate">{{CEG| titolo = Atari Is Shipping 520 ST Computer | gazeto = The New York Times | dato = 1985-07-10 | url = https://www.nytimes.com/1985/07/10/business/atari-is-shipping-520-st-computer.html}}</ref>. Ĝi estis la unua persona komputilo kun bitmapita kolora grafika uzantinterfaco,<ref name="guitimeline">{{CER | titolo = GUI Timeline | url = https://media.arstechnica.com/images/gui/guitimeline.jpg | work = media.arstechnica.com | access-date = 2007-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121030070017/http://media.arstechnica.com/images/gui/guitimeline.jpg | archive-date = 2012-10-30 | url-status = dead | alirdato = 2024-06-29 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180930011953/http://media.arstechnica.com/images/gui/guitimeline.jpg | arkivdato = 2018-09-30 }}</ref>. Ĝi uzis la interfacon kaj [[operaciumo]]n GEM fare de [[Digital Research]] ekde februaro 1985<ref>{{CER|url=https://groups.google.com/group/net.micro.atari/msg/be027ae35c6e11a2?dmode=source&hl=en |titolo=ANALOG TCS #1 001 03/20/85 DRI SHIPS GEM |newsgroup=net.micro.atari |website=Google Groups |date=1985-03-11 |access-date=2013-04-22}}</ref>. La '''Atari 1040ST''', surmerkatigita en 1986 kun memoro de 1 MB, estis la unua hejma komputilo kun kosto po kilobajto de RAM sub US$1/KB. Post kiam [[Jack Tramiel]] aĉetis Atari, Inc. por krei Atari Corporation, la 520ST estis konceptita en kvin monatoj fare de malgranda teamo gvidata de [[Shiraz Shivji]]. Kune kun la [[Macintosh]], [[Amiga]], [[Apple IIGS]] kaj [[Acorn Archimedes]], la ST apartenas al generacio de komputiloj de la mezaj [[1980-aj jaroj]] kun 16- aŭ 32-bitaj procesoroj, 256 [[kilobajto|KB]] aŭ pli de RAM, kaj [[muso]]-kontrolitaj grafikaj uzantinterfacoj. "ST" oficiale signifas "Dek ses/Tridek du"<ref>{{CER|titolo=The Future of Atari Computing|url=http://www.atarimagazines.com/startv4n5/the_future.html|dato=December 1989|work=[[STart Magazine]]|access-date=2006-06-23|alirdato=2024-06-29|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221014130914/https://www.atarimagazines.com/startv4n5/the_future.html|arkivdato=2022-10-14}}</ref>, tiel referencante la 16-bitan eksteran buson kaj 32-bitajn internajn partojn de la [[Motorola 68000]]. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Aparataro de Atari]] 0tt8o0vufayl3afttya0ugh5wvj7g5p Rokeya Sakhawat Hussain 0 878646 9481105 9470305 2026-09-24T11:42:00Z Sj1mor 12103 9481105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rokeya Sakhawat Hussain''' ({{Lang-bn|রোকেয়া সাখাওয়াত হোসেন}} - {{IAST|Rokeẏā Sākhāoẏāt Hosen}}, naskiĝis la [[9-an de decembro]] [[1880]] en Pairabondth (distrikto [[Rangpur]]), [[Bengalio]], [[Brita Hindio]], mortis la [[9-an de decembro]] [[1932]] en [[Kolkato]])<ref>(en) [http://www.thedailystar.net/begum-rokeya-day-today-1745 Begum Rokeya Day today], [[The Daily Star (Bangladeŝo)|''The Daily Star'' (Bengalio)]], la 9-an de decembro 2013</ref> estis bengala [[verkistino]] kaj socia laboristino en la frua [[20-a jarcento]]. Ŝi estis grava [[Islamo|islama]] [[Feminismo|feministino]] kaj famiĝis pro sia lukto por la [[seksa egaleco]]. == Biografio == Ŝia patro estis Jahiruddin Muhammad Abu Ali Haidar Saber, klera ''zamindar'' (terposedanto). Rokeya havis du fratinojn kaj tri fratojn, unu el kiuj mortis infanaĝe. La plej aĝa frato de Rokeya (Ibrahim) kaj ŝia pli maljuna fratino (Karimunnesa) ambaŭ havis enorman influon sur ŝia vivo. Karimunnesa volis studi la [[Bengala lingvo|bengalan lingvon]], kio estis la lingvo de la plimulto en Bengalio. La familio malaprobis tion ĉar multaj altklasaj islamanoj tiutempe preferis [[Araba lingvo|la araban]] kaj [[Persa lingvo|la persan]] ol siaj gepatraj lingvoj. Ibrahim instruis al Rokeya kaj al ŝia fratino Karimunnesa la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la bengalan; ambaŭ fratinoj fariĝis verkistinoj. Rokeya Hussain geedziĝis en 1896 kiam ŝi estis 16-jara. Ŝia edzo estis la [[Urduo|urduo-parolanta]] [[ĥano]] Bahadur Sakhawat Hussain. Li daŭrigis la laboron de ŝia frato instigante ŝin lerni la bengalan kaj la anglan. Ŝi akceptis lian proponon verki en la bengala, la lingvo de la amasoj. Ŝia literatura kariero komenciĝis en 1902 per la verko ''Pipasa'' (soifo). En 1909, Sakhawat Hussain mortis. Li instigis sian edzinon flankenmeti monon por ke ŝi povu komenci lernejon por islamaj knabinoj. Kvin monatojn post la morto de ŝia edzo, Rokeya fondis [[Gimnazio|mezlernejon]], kiu estis nomita "''Sakhawat Memorial Girls' High School''" kiel danko al ŝia edzo. Ĝi komenciĝis kun sole kvin studentoj en la [[Urduo|urduo-parolanta]] areo de [[Bagalpur]] ([[Biharo]]). Post jura disputo, Rokeya Hussain devis translokigi la lernejon al la bengala [[Kolkato]] en 1911. La lernejo restis unu el la plej popularaj mezlernejoj por knabinoj en Kolkato. Begum Rokeya ankaŭ fondis la islaman virinan asocion ''Anjuman-e-Khawateen-e-Islam''. Ŝi rekomendis reformon, opiniante ke [[bigoteco]] kaj troa [[konservativismo]] plejparte kaŭzis la relative malrapidan evoluon de islamanoj en [[Brita Hindio]] == Seksa egaleco == [[Dosiero:Begum Rokeya statue (02).jpg|eta|maldekstra|{{centre|Monumento de Begum Rokeya en Pairabondh (Rangpur)}}]] Por levi publikan konscion pri seksa egaleco kaj rekomendi virinan emancipiĝon, ŝi skribis multajn artikolojn, rakontojn kaj romanojn, plejparte en la bengala. Ŝi uzis humuron, ironion kaj satiron por tiri la atenton al la maljustaĵoj kiujn alkonfrontis bengalaj virinoj. Ŝi emfazis ke diskriminacio nur finiĝos se virinoj povus okupiĝi pri la karierojn kiujn ili mem elektas. == Verkaro == * ''Pipasa (Soiofo)'' * ''[[Sultana's dream]] ([[La revo de Sultana]])'', grava porjunulara kaj [[Feminismo|feminisma]] [[sciencfikcio]] verko, pri [[Utopio|utopia]] rolinversigo de viroj kaj virinoj, laŭ kiu oni kreis [[El sueño de la sultana|samtitolan animacian filmon]]. * ''Oborodhbashini'' (La Virino en Kaptiteco) * ''Motichur'' * ''Paddorag'' * (nefinita) ''Narir Adhikar'' (Virinaj rajtoj), eseo por la Islama Virina Asocio == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Hector Pieterson]] kaj [[Hastings Ndlovu]], lernejanaj lingvaj martiroj por afrikaj lingvoj, aparte la [[kosa]] kaj [[zulua]], en Sud-Afriko * [[Potti Sreeramulu]], lingva martiro por la [[telugua lingvo]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1932]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1880]] [[Kategorio:Bengaloj]] [[Kategorio:Baratanoj]] [[Kategorio:Feminismaj teologoj]] [[Kategorio:Bengallingva literaturo]] czvn9f5gykfwm81gzzwisowgwxmrp38 Alison Louise Kennedy 0 881273 9480792 9153836 2026-09-23T13:33:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480792 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alison Louise KENNEDY''' (ankaŭ konata kiel A. L. Kennedy; naskita la 22-an de oktobro 1965 en [[Dundee]]) estas skota verkisto de romanoj, noveloj kaj eseoj. Ŝi estas konata pro sia sobra tono, cinikismo, spriteco, kaj kombinaĵo de realeco kaj [[fantazio]]. Ŝi ankaŭ skribas kolumnojn kaj recenzojn por eŭropaj gazetoj <ref>"Am Rande des Wahnsinns" ("On the Edge of Insanity") in the ''[[Süddeutsche Zeitung]]'', 23/24 October 2021, p. 15. A full-page article about a visit to the [[Channel Islands]], translated to German from the original English by Annette Meyer-Prien.</ref>. Kennedy faris ŝian debuton kun la novelaro ''Night Geometry & the Garscadden Trains'' en 1990, por kiu ŝi ricevis, inter aliaj, ''la John Llewellyn Rhys Prize'' kaj ''The Saltire Society Scottish First Book of the Year Award'' . Ekde 1993, Kennedy estis unu el la malmultaj revenantaj nomoj en la listo ''de Granta Magazine de Best of Young British Novelists'' . Kennedy estas multflanka verkisto, kies per roluloj movataj rakontoj estas karakterizitaj per granda sentemo al psikologiaj nuancoj kaj malhele drasta humuro. Aldone al ŝia verkado, Kennedy ankaŭ estas aktiva kiel tujkomediisto, instruisto, kolumnisto kaj kritikisto. Ekde 2005, ŝi estas membro de ''la Reĝa Societo de Literaturo''. Ŝi prezentis kiel tujkomediisto ĉe la ''Edinburga Franĝo'' kaj literaturaj festoj. Ŝia ĉefa komedia klubo estis ''La Stareja Komedia Klubo'' en [[Edinburgo]] <ref>[https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/8681035/AL-Kennedy-interview.html "AL Kennedy: interview", ''Daily Telegraph''], 5 August 2011</ref>. == Verkaro == === Romanoj === * ''Night Geometry & the Garscadden Trains'' (1990) ISBN 1-85799-066-8 * ''Looking for the Possible Dance'' (1993) ISBN 0-436-23321-5 * ''Now That You're Back'' (1994) ISBN 0-09-945711-3 * ''So I Am Glad'' (1995) ISBN 0-09-945721-0 * ''Tea and Biscuits'' (1996) ISBN 1-85799-757-3 * ''Original Bliss'' (1997) ISBN 0-224-04443-5 * ''Everything You Need'' (1999) ISBN 0-375-70747-6 * ''Indelible Acts'' (2002) ISBN 0-224-06259-X * ''Paradise'' (2004) ISBN 1-4000-7945-4 * ''Day'' (April 5th, 2007) ISBN 978-0224077866 === Kolektoj de mallongaj rakontaj === * ''Night Geometry and the Garscadden Trains'' (1990) {{ISBN|978-0-09-945006-1}} * ''Now That You're Back'' (1994) {{ISBN|978-0-09-945711-4}} * ''Tea and Biscuits'' (1996) {{ISBN|978-1-85799-757-6}} * ''Original Bliss'' (1997) {{ISBN|978-0-09-973071-2}} * ''Indelible Acts'' (2002) {{ISBN|978-0-09-943348-4}} * ''What Becomes'' (6 August 2009) {{ISBN|978-0-224-07787-3}} * ''All the Rage'' (2014) {{ISBN|978-0544307049}} * ''We Are Attempting To Survive Our Time'' (2020) {{ISBN|978-1787331822}} === Nefikcio === * ''Life & Death of Colonel Blimp'' (1997) {{ISBN|0-85170-568-5}} * ''On Bullfighting'' (1999) {{ISBN|0-224-06099-6}} * ''On Writing'' (2013) {{ISBN|978-0-224-09697-3}} === Scenaroj === * ''Stella Does Tricks'' (1997) * ''Dice'' (2001), kun John Burnside == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * A. L. Kennedy ĉe British Council: Literature * [https://www.theguardian.com/profile/alkennedy A. L. Kennedy ĉe ''The Guardian''] * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00mr8yj/profiles/a-l-kennedy BBC profilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130713074943/http://www.bbc.co.uk/programmes/p00mr8yj/profiles/a-l-kennedy |date=2013-07-13 }} * [http://www.bbk.ac.uk/writloud/Writers.htm#K A. L. Kennedy legado ĉe writLOUD en Londono] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Skotaj malfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1965]] faeeom3dcma7n80ddh0fk8r27coz0yj Bernie De Koven 0 881391 9481030 9043159 2026-09-24T09:32:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481030 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Bernard Louis DE KOVEN''' aŭ '''DEKOVEN''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1941]] – m. la [[24-an de marto]] [[2018]])<ref name="DeKovenFamilyTree">{{cite web |last=De Koven |first=Elyon |title=DeKoven Family Tree |url=http://www.dekoven.com/clan1.html |work=Paging the DeKoven family |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228170910/http://www.dekoven.com/clan1.html |accessdate=3 October 2011|archive-date=2019-12-28 }}</ref> estis [[Usono|usona]] [[Programisto|ludoprogramisto]], [[verkisto]], preleganto kaj teoriulo pri [[ĝojo]].<ref>Wilson, Douglas. "[http://gamestudies.org/1101/articles/wilson Brutally Unfair Tactics Totally OK Now: On Self-Effacing Games and Unachievements]." ''Game Studies''. Vol.11, Iss.1. Februaro 2011. {{ISSN|1604-7982}}</ref> Li estas plej konata pro sia libro ''The Well Played Game'', pro siaj kontribuoj al la [[New Games Foundation]],<ref name=pearce>Pearce, Celia; Tracy Fullerton; Janine Fron; kaj Jacquelyn Ford Morie. "Sustainable Play: Toward A New Games Movement For The Digital Age." ''[[Games and Culture]]''. Vol.2, No.3. Pp.261-278. Julio 2007. {{ISSN|1555-4120}}</ref> pro sia pionira laboro en videoluda dezajno,<ref>Thomsen, Michael. "[http://www.ign.com/articles/2012/03/30/review-the-smithsonian-celebrates-video-games Review: The Smithsonian Celebrates Video Games - America's first art museum and The Art of Video Games]." [[IGN]]. 30 Marto 2012</ref> kaj fine pro sia longedaŭra retejo, ''deepFUN.com''.<ref name=weldon/> == Vivo == En [[1971]], De Koven kaj sia familio fondis ''The Games Preserve'', ripozejon dediĉitan al la studado de ludoj kaj ludado en orienta [[Pensilvanio]].<ref name=weldon>Weldon, Laura Grace. "[https://www.wired.com/geekmom/2013/02/bernie-dekoven-interview/ Bernie DeKoven: Designing Deep Fun Into Games & Other Life Necessities]." ''[[Wired (retejo)|Wired]]''. 15 Februaro 2013.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deepfun.com/fun/2010/06/the-games-preserve/|title=The Games Preserve|date=13 Junio 2010}}</ref> En [[1975]], li unue engaĝiĝis kun la [[New Games]] Foundation.<ref name=weldon/><ref name=deepfun>De Koven, Bernie. "[http://deepfun.com/bernie Here's Bernie]." DeepFun.com. 2013.</ref> En 1978, De Koven verkis ''The Well-Played Game'', kiun ''[[BYTE]]'' poste nomis "''mirindan ... legindaĵon por estontaj ludprogramistoj''". En [[1982]], recenzisto de ''BYTE'' nomis lian strategian ludon ''Ricochet'' (kunverkitan kun Jeff Connelly<ref>DeKoven, Bernie. ''[http://www.deepfun.com/fun/2014/03/ricochet-revealed/ Ricochet revealed]''. Deepfun.com. 3 Marto 2014.</ref> kaj publikigita de [[Automated Simulations]]) "''la plej originalan ludon, kiun mi vidis tiun jaron ... ĝojon por ludantoj''", kaj diris ke ĝi "''esprimas multajn el la idealoj''" de ''The Well-Played Game''.<ref name="williams198212">{{cite news | url=https://archive.org/stream/byte-magazine-1982-12/1982_12_BYTE_07-12_Game_Plan_1982#page/n143/mode/2up | title=Ricochet | work=BYTE | date=Decembro 1982 | accessdate=19 Oktobro 2013 | author=Williams, Gregg | pages=142–146}}</ref> Je la sama jaro, De Koven estis intervjuita de la revuo ''[[InfoWorld]]'' pri la estonteco de komputila ludado. Li ĝuste antaŭvidis la alvenon de ludoj uzantaj movan kontrolon similan al [[Kinect]], sed ankaŭ ciferecan distribuadon de programoj, dirante ke retoj "''ege grandigos la disponeblecon de ludoj. Anstataŭ aĉeti ĉiun ludon, uzantoj povos elŝuti pli kaj pli kompleksajn ludojn kam retoj fariĝos pli popularaj.''"<ref>{{cite journal|last=Frieberger|first=Paul|title=Supergames|journal=InfoWorld|date=April 12, 1982|url=https://books.google.com/books?id=YjAEAAAAMBAJ&q=bernie+dekoven&pg=PA14|accessdate=3 October 2011}}</ref> En printempo de 2017, De Koven informis siajn [[Blogo|blogajn]] sekvantojn, ke li havis terminalan [[kancero]]n kaj proksimuman vivdaŭrecon de unu jaro, petante ilin daŭre disvastigi la ĝojon de ludado.<ref>[https://forward.com/culture/389997/how-games-pioneer-bernie-de-koven-taught-the-gospel-of-play/ How Games Pioneer Bernie De Koven Taught The Gospel Of Play, by Barry Joseph] Alirita la 26-an de marto 2018.</ref>. Li mortis pro sia malsano la [[24-an de marto]] [[2018]] je la aĝo de 76 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.gamasutra.com/view/news/315818/Obituary_Game_design_pioneer_Bernard_Bernie_DeKoven.php |titolo=Obituary: Game design pioneer Bernard 'Bernie' DeKoven |alirdato=2024-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210825030951/https://gamasutra.com/view/news/315818/Obituary_Game_design_pioneer_Bernard_Bernie_DeKoven.php |arkivdato=2021-08-25}}</ref> == Referencoj == {{referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.deepfun.com}} * [https://independent.academia.edu/BernieDeKoven/papers/ Bernie De Koven] ĉe Academia.edu {{bibliotekoj}} {{vivtempo|De Koven, Bernie}} [[Kategorio:Usonaj programistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] eh2a1inje5b7nw6vpmy82vvlokv33xq Atari Program Exchange 0 881685 9480941 8984606 2026-09-24T01:54:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Atari Program Exchange''' aŭ '''APX''' estis divizio de la firmao [[Atari]], fondita en [[februaro]] [[1981]] kaj fermita en [[1984]], kiu okupiĝis pri la distribuado de programoj por la [[8-bitaj Atari-komputiloj]] per katalogo kaj poŝtaj mendoj. Dum ĝia tri-jara ekzisto, ĝi permesis al ĉiuj programistoj (ne nur profesiuloj) proponi programojn al Atari, kiu elektis kelkajn por komercigi ilin.<ref name="compute"> {{en}} (en) « Atari's New Lease On Life », [[Compute!]], no 50,‎ julio 1984, p. 44.</ref> La ideo de ĉi tiu sistemo estis imagita de Dale Yocum, kiu sukcese konvinkis Atari starigi ĝin en 1981. En 1982, li tamen estis anstataŭigita kiel estro de APX fare de Fred Thorlin, kiu gvidis la divizion ĝis ĝia fermo en 1984.<ref>{{en}} {{cite web |author = Steve Fulton |url = http://www.gamasutra.com/view/feature/3766/atari_the_golden_years__a_.php?page=16 |title = Atari: The Golden Years -- A History, 1978-1981 |website = [[Gamasutra]] |date = 21 aŭgusto 2008 |accessdate = 2024-08-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080825070817/http://www.gamasutra.com/view/feature/3766/atari_the_golden_years__a_.php?page=16 |archivedate = 2008-08-25 }}.</ref> APX estas la fonto de pluraj grandaj sukcesoj, inkluzive de ''[[Eastern Front]]'' kaj ''[[Caverns of Mars]]'', de kiuj pluraj miloj da ekzempleroj estis venditaj.<ref name="antic"> {{en}} Robert DeWitt, « APX / On top of the heap », Antic, vol. 2, no 3,‎ juin 1983..</ref> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Atari|Program Exchange]] [[Kategorio:Videoludaj firmaoj]] at3chszpemtnclf26415zl33u80zujb Attack at EP-CYG-4 0 881835 9480945 9148668 2026-09-24T02:18:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480945 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto komputila kaj videoludo |nomo =Attack at EP-CYG-4 |dosiero =Attack_at_EP-CYG-4.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |dato de lanĉo=1982 |ĝenro =[[Pafa videoludo]] |disvolvisto =Mike Edwards |eldoninto =BRAM |necesaj komponaĵoj = |lingvo(j) = |serio = |antaŭulo = |sekvulo = |platformo=[[8-bitaj Atari-komputiloj]] }} '''''Attack at EP-CYG-4''''' estas [[pafa videoludo]] kreita de Mike Edwards por [[8-bitaj Atari-komputiloj]] kaj eldonita de lia kompanio BRAM, Inc. en [[1982]].<ref name="giantlist">{{cite web|title=The Giant List of Classic Game Programmers|url=https://dadgum.com/giantlist/|last1=Hague|first1=James}}</ref> Ĝi permesas al du ludantoj kunlabore kontroli la agon kontraŭ komputila malamiko, en maniero simila al ''[[Survivor (videoludo, 1982)|Survivor]]'' fare de [[Synapse Software]], ankaŭ publikigita en 1982. ''EP-CYG-4'' estis la unua ludprojekto de Edwards, kaj ĝia sukceso kondukis al la kreado de ''Zombies'', kiu estis publikigita de [[Electronic Arts]] kiel ''[[Realm of Impossibility]]''. ==Ludomaniero== La [[kosmoŝipo]] de la ludanto, aspektanta kiel [[fluganta subtaso]], moviĝas en la ok kardinalaj direktoj de la Atari-[[stirstango]]. Kune kun la subtaso moviĝas cela krucocelo. Kiam la pafbutono estas premita, la subtaso haltas sian movadon, kaj la stirstango anstataŭe kontroliĝas la lokon de la krucocelo, permesante ĝin moviĝi sur la ekrano dum la ŝipo rapide pafas sian armilon en tiu direkto. La ŝipo ankaŭ estas ekipita per [[ŝildo]]j kiuj protektas ĝin kontraŭ malamikaj pafoj, kaj kiuj aŭtomate aktivas kiam la armilo ne estas pafita. En du-ludanta moduso, la unua ludanto kontrolas la movon kaj la ŝildojn, kiuj ne plu estas kontinuaj, dum la dua kontrolas la krucocelon, permesante samtempan movadon kaj pafadon en malsamaj direktoj.{{sfn|Manual|pp=2-3}} La ŝipo aperas sur la dekstra flanko de la ekrano kaj normale estas movita de la ludanto direkte al la maldekstro. Kiam la ŝipo atingas la maldekstran flankon de la ekrano, la ago haltas kaj la ekrano refreŝiĝas por montri alian "sektoron", remetante la ŝipon denove ĉe la dekstra flanko. Moviĝi el la dekstra flanko kaŭzas ke la ŝipo refaldiĝas al la maldekstro denove, anstataŭ reveni al la antaŭa sektoro.{{sfn|Manual|p=2}} La sektoroj normale enhavas kelkajn insul-similajn terformojn ĉe la fundo de la ekrano, kiuj povas subteni diversajn malamikajn fortojn. Kelkaj el tiuj estas aktivaj, pafante al la ŝipo de la ludanto, dum aliaj estas neaktivaj sed povas esti pafitaj por pliaj poentoj. Malamikoj ankaŭ aperas kaj alproksimiĝas al la ŝipo por kolizii kun ĝi. Ĉiuj aktivaj celoj, se ekzistas, devas esti detruitaj antaŭ ol la ŝipo povos progresi al la sekva sektoro kiam ĝi atingos la maldekstran flankon de la ekrano. Ekzistas tri "misioj", ĉiu el kiuj povas esti ludita en unu el tri gradoj de malfacileco, C estante la plej facila kaj A la plej malfacila. Je la fino de la ludo, la ludanto ricevas rangon, similan al la sistemo de ''[[Star Raiders]]''.{{sfn|Manual|p=2}} ==Disvolvo== Edwards unue laboris ĉe [[Boeing]] kaj programis por ili dum iom da tempo. Kiam lia laboro ŝanĝiĝis kaj li jam ne plu programis, li ekinteresiĝis pri la graviĝanta merkato de [[Persona komputilo|personaj komputiloj]]. Li aĉetis Atari-komputilon post vidi ''Star Raiders''. Post kiam li havis la maŝinon dum iom da tempo, li komencis programi sur ĝi, kaj pro la sugesto de longtempa amiko, li skribis simplan programon en [[Atari BASIC]], kiun li nur vendis loke cele al imposta evitado.<ref name="ellison"/> Poste li verkis ''Attack at EP-CYG-4'' kaj estis surprizita de ĝia sukceso, kio kondukis al la kompanio fariĝi profita eldonisto. Poste li laboris pri [[labirinta videoludo]], kiu fariĝis ''Zombies'' post la aldono de tridimensiaj efektoj pro peto de lia partnero.<ref name="ellison"/> Kartoĉa versio de ''EP-CYG-4'' estis publikigita de Romox. ==Recenzo== Allen Doum recenzis la ludon por ''[[Computer Gaming World]]'' kaj deklaris, ke "''EP-CYG-4 estas bona ludo ĝenerale, kaj mi havas senton, ke la piloto/pafisto-koncepto restados dum iom da tempo''."<ref name="CGW7">{{cite magazine |last=Doum |first=Allen |title=Four for the Atari |magazine=Computer Gaming World |date=Nov–Dec 1982 |volume=1 |issue=7 |pages=20}}</ref> ''The Addison-Wesley Book of Atari Software 1983'' donis al ''Attack at EP-CYG-4'' ĝeneralan rangon de "D", nomante ĝin "''ludo de senpensa, sistema detruo postulanta malmulte da cerbumado aŭ lerteco''."<ref name=aw>{{cite book |title=The Addison-Wesley Book of Atari Software 1983 |date=1983 |publisher=Addison-Wesley |page=94 |url=http://www.atarimania.com/documents/The-Book-of-Atari-Software-1983.pdf}}</ref> En recenzo por ''[[Creative Computing]]'', Arthur Leyeberger nomis ĝin miksaĵo de ''[[Missile Command]]'' kaj ''[[Protector II]]''. Li trovis la unu-ludantan moduson tro postuleman, sed ĝuis la du-ludantan moduson : "''[[teamlaboro]] estas certe postulata, kaj la kunordigo de la klopodo estas duono de la amuzo''."<ref name="leyenberger">{{cite journal |last1=Leyeberger |first1=Arthur |title=A Gaggle of Games for Atari: Attack at EP-CYG-4 |journal=Creative Computing |date=September 1983 |volume=9 |issue=9 |pages=102, 106 |url=https://archive.org/details/creativecomputing-1983-09/page/n105/mode/2up}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|refs= <ref name="ellison">{{cite journal |last1=Ellison |first1=Peter |title=Interview: Mike Edwards |journal=ROM |issue=4 |date=February 1984 |page=12 |url=http://www.atarimagazines.com/rom/issue4/interview.php}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241006170217/https://www.atarimagazines.com/rom/issue4/interview.php |date=2024-10-06 }}</ref> }} == Eksteraj ligiloj == *{{en}} [https://www.mobygames.com/game/173242/attack-at-ep-cyg-4/ Attack at EP-CYG-4] ĉe [[MobyGames]] [[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 1982]] [[Kategorio:Pafaj videoludoj]] [[Kategorio:Videoludoj en kosma spaco]] [[Kategorio:Sciencfikciaj videoludoj]] [[Kategorio:Videoludoj kreitaj en Usono]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per 8-bitaj Atari-komputiloj]] hgjtwiv2aury7g2b1lvk2kr9y4ar1c8 Anura Kumara Dissanayake 0 883881 9480904 9367406 2026-09-23T21:31:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480904 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Anura Kumara Dissanayake''' ({{Lang-si|අනුර කුමාර දිසානායක}}; {{Lang-ta|அநுர குமார திசாநாயக்க}}; naskita LA 24an de novembro [[1968]], en Thambuthegama, Anuradhapura, tiama [[Cejlono]], nuna [[Srilanko]]) estas srilanka politikisto <ref>[http://www.dailymirror.lk/news/42454-anura-kumara-dissanayakeis-new-jvp-leader.html Anura Kumara Dissanayake is new JVP leader] & National People's Power Part. Daily Mirror, Retrieved on 3 February 2014.</ref>. Li estas la elektita prezidento de Sri-Lanko, post la prezidant-elekto de la lando en 2024 <ref>{{Cite web|title=Anura Kumara Dissanayake elected President of Sri Lanka|url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=102197|access-date=2024-09-22|website=www.adaderana.lk|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240923011039/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=102197|archivedate=2024-09-23}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Live Sri Lanka Presidential Election Results 2024 {{!}} Real-Time Results|url=https://results.elections.gov.lk/|access-date=2024-09-22|website=results.elections.gov.lk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191219162109/https://results.elections.gov.lk/|archivedate=2019-12-19}}</ref>. Ekde 2008, Dissayanake estas la parlamenta gvidanto de la JVP en la opozicio en Sri-Lanko . En la eksterordinara prezidant-elekto en 2022, li kuris kiel gvidanto de la JVP kaj la National People's Power (NPP) alianco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/112 Parlamenta profilo] * {{Cite news|title=We think what happened on October 26 is a conspiracy, says Anura Kumara Dissanayake|url=https://www.thehindu.com/news/international/full-text-of-interview-with-jvp-leader-anura-kumara-dissanayake/article25560527.ece|date=November 21, 2018|first=Meera|last=Srinivasan|newspaper=[[The Hindu]]}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1968]] [[Kategorio:Srilankaj politikistoj]] nnwj4ypmqaqirw6elz4yshfjlhe99ib Blake Shelton 0 888982 9481114 9302244 2026-09-24T11:48:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481114 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}{{Informkesto kantisto}} '''Blake TOLLISON SHELTON''' (naskiĝis la 18-an de junio 1976, en Ada, Kantono Pontotoc, [[Oklahomo]]) estas usona [[Kontreo|kontrea]] [[kantisto]] kaj [[kantverkisto]]. En 2001, li debutis kun la unuopaĵo "Austin", kiu atingis numeron unu sur la Billboard Hot Country Songs- diagramo. La unua albumo de Shelton estis atestita plateno, lia dua oro estis ''The Dreamer'' (2003, oro) kaj ''Blake Shelton's Barn & Grill'' (2003, plateno). La kvara albumo de Shelton, ''Pure BS,'' estis publikigita en 2007 (oro), kaj lia kvina, ''Startin' Fires'', estis publikigita en novembro 2008. Ĉiuj la sekvaj diskoj atingis platenon aŭ oran statuson: ''Red River Blue'' (2011, plateno), ''Cheers, It's Christmas'' (2012, oro), ''Based on a True Story...'' (2013, plateno), ''Bringing Back the Sunshine'' (2014), plateno), ''If I'm Honest'' (2016, oro), ''Texoma Shore'' (2017, oro) <ref name="allmusic">{{Cite web|last=Cohoon|first=Rick|title=Blake Shelton biography|url={{AllMusic|class=artist|id=p480679|pure_url=yes}}|access-date=December 29, 2007|website=AllMusic}}</ref>. Antaŭ decembro 2020, Shelton liberigis 40 unuopaĵojn, inkluzive de 28 furorlisto-pintoj, 17 el kiuj estis sinsekvaj. Lia 11  a numero unu sukceso (" Doin'  She Likes ") rompis la rekordon por la plej sinsekvaj furorlisto en Country Airplay en la 24 jaroj de la. Li havas 9 nomumojn al la Grammy Award <ref>{{Cite magazine|title=Now 'Hear' This: Blake Shelton Scores 24th Airplay No. 1|url=https://www.billboard.com/pro/blake-shelton-country-airplay-every-time-hear-that-song/|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705000555/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7850318/blake-shelton-country-airplay-every-time-hear-that-song|archive-date=July 5, 2017|access-date=June 9, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=Blake Shelton|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/blake-shelton|access-date=November 1, 2018|publisher=Recording Academy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209180944/https://www.grammy.com/grammys/artists/blake-shelton|archivedate=2019-12-09}}</ref>. Shelton ankaŭ estas konata pro sia rolo kiel juĝisto en la televidaj kantkonkursoj ''Nashville Star,'' Clash ''of the Choirs,'' kaj kiel mentoro en la NBC kanta televidspektaklo ''The Voice''. Li estis sur La Voĉo ekde ĝia komenco en 2011, kaj tra 2023, en naŭ el la dudek tri sezonoj (2-4, 7, 11, 13, 18, 20 kaj 22) membro de lia teamo venkis. Li estis geedzita dufoje, plej lastatempe kun Miranda Lambert, kiu ankaŭ estas kantrikantisto. En 2017, li estis nomita "La plej seksa viro en la mondo" fare de la revuo [[People (revuo)|People]]. == Diskaro == ; Studioalbumo * ''Blake Shelton'' (2001) * ''The Dreamer'' (2003) * ''Blake Shelton's Barn & Grill'' (2004) * ''Pure BS'' (2007) * ''Startin' Fires'' (2008) * ''Red River Blue'' (2011) * ''Cheers, It's Christmas'' (2012) * ''Based on a True Story...'' (2013) * ''Bringing Back the Sunshine'' (2014) * ''TBA'' (2016) * ''Texoma Shore'' (2017) * ''Body Language'' (2021) * ''For Recreational Use Only'' (2025) ; EP-oj * ''Blake Shelton: Collector's Edition'' (2008) * ''Hillbilly Bone'' (2010) * ''All About Tonight'' (2010) ; Albumo de kolektanto * ''Blake Shelton – The Essentials'' (2009) * ''Loaded: The Best of Blake Shelton'' (2010) * ''Original Album Series'' (2012) * ''Reloaded: 20 #1 Hits'' (2015) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.blakeshelton.com/}} * {{IMDb nomo|1627901|Blake Shelton}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1976]] [[Kategorio:Listo de arkivitaj paĝoj de Retarkivo]] [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] tdwkynsra3f9hepjp70qls987sday13 Preĝejo de Sankta Engrácia 0 889962 9480986 9210224 2026-09-24T07:03:34Z Kent Wang 190754 Interior of Igreja de Santa Engrácia 55.jpg 9480986 wikitext text/x-wiki <!-- {{Informkesto monumento |regiono-ISO = PT |situo sur mapo = |zomo=13 }} --> {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = PT |tersituo= Centra Lisbono/Lisbono |zomo=13 }} La '''Nacia Panteono de Portugalio''' ({{Lang-pt|Panteão Nacional}}), aŭ la '''Preĝejo de Sankta Gracio''' ({{Lang-pt|Igreja de Santa Engrácia}}, [i'gɾeʒɐ dɨ 'sɐ̃tɐ ẽ'gɾasiɐ]) estas [[monumento]] en [[Lisbono]] kie elstaraj portugaloj estas entombigitaj. Specife, multaj famaj figuroj, prezidantoj, verkistoj kaj multaj aliaj estas entombigitaj ĉi tie. [[Cenotafo|Cenotafoj]] estis starigitaj en honoro de famaj navigistoj ([[Vasco da Gama]], [[Henriko la Navigisto]] ktp.). La Nacia Panteono estis kreita per [[dekreto]] de la 26-a de septembro 1836 <ref>Cf. [http://legislacaoregia.parlamento.pt/V/1/16/88/p35 Decreto], de 26 de setembro de 1836.</ref>. De 1836 ĝis 1966 la Nacia Panteono estis instalita en la monasterio Jerónimos, en Lisbono. Kelkaj el la [[Sarkofago|sarkofagoj]] kiuj antaŭe restis en la Hieronymite Monaĥejo en Lisbono estis translokigitaj <ref name="lei">Cf. Lei n.º 28/2000, de 29 de novembro, na redação dada pela [https://dre.pt/application/file/a/74608051 Lei n.º 14/2016], de 9 de junho, com republicação.</ref>. La konstruaĵo servis origine [[preĝejo]], kaj estis konvertita en [[Nacia monumento|nacian monumenton]] en [[1916]] dum la [[Unua portugala respubliko|Unua Portugala Respubliko]]. Ĝi estas orientilo en la [[Alfama]] distrikto kaj staras proksime al la Igreja de São Vicente de Fora, alia signifa monumento. La konstruado komencis en la [[17-a jarcento]] La [[kupolo]] estis aldonita en 1966. [[Dosiero:Interior of Igreja de Santa Engrácia 55.jpg|maldekstra|eta|300x300ra|La alta altaro de la preĝejo]] La terplano estas krucoida, kiel [[greka kruco]]. La origina arkitekto estis João Antunes (1643-1712). La enirhalo de la ĉefenirejo de la preĝejo estas apogita per kvar [[Kolono|kolonoj]]. La distribuado de la interna spaco de la preĝejo sekvas la krucoidan formon kun kvar [[Navo|navoj]] kiuj ligas en [[Duoncirkla|duoncirklo]]. La [[planko]] kaj muroj de la eklezio estas ornamitaj per multkoloraj marmorprovaĵoj, ĉio en la sama baroka stilo. La 18-ajarcenta [[orgeno]] estis speciale alportita de la [[Katedralo de Lisbono]]. Ĝi estas unu el la plej imponaj arkitekturaĵoj en [[Lisbono]], devenanta de la portugala [[baroko]]. La majesta strukturo farita el rozkolora [[marmoro]] estas pintata per grandega [[kupolo]]. De la [[tegmento]] ĉe la bazo de la kupolo, je alteco de 80 metroj, la observejo ofertas vidojn de la urbo kaj la rivero [[Taĵo]]. En [[2022]], ĝi registris proksimume {{Unuo|150000}} vizitojn, igante ĝin unu el la plej vizititaj [[Nacia Monumento|monumentoj]] en la lando. == Entombigitoj == En la konstruaĵo estas la [[Tombo|tomboj]] de [[Nacia heroo|naciaj herooj]] de Portugalio kiel: Nonius Álvares Pereira, [[Henriko la Navigisto]], [[Pedro Álvares Cabral]] kaj [[Afonso de Albuquerque]] Krome, ekzistas la tomboj de: * [[Almeida Garrett]] (1799-1854), poeto kaj politikisto; * [[Amália Rodrigues]] (1920-1999), fadokantisto; * [[Aquilino Ribeiro]] (1885-1963), poeto; * [[Guerra Junqueiro]] (1850-1923), poeto; * Humberto Delgado (1906-1965), generalo, opoziciisto; * João de Deus (1830-1896), poeto; * Manuel de Arriaga (1840-1917), prezidanto de la respubliko; * Óscar Carmona (1869-1951), prezidanto de la respubliko; * [[Sidónio Pais]] (1872-1918), prezidanto de la respubliko; * [[Sophia de Mello Breyner Andresen|Sophia de Mello Breyner]] (1919-2004), verkisto; * [[Teófilo Braga]] (1843-1924), prezidanto de la respubliko. == Galerio == <gallery> Dosiero:Church_of_Santa_Engrácia_(36800270851).jpg|Aerfoto super Alfama Dosiero:Portugal_080716_Panteão_Nacional_02.jpg|La planko de la navo vidita de la galerio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vizitindaĵoj en Lisbono]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1966]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] l9no2trb142ykmsruoeqkldecau8ivr Bettina Baltschev 0 896919 9481034 9252748 2026-09-24T09:58:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481034 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Bettina BALTSCHEV''' (naskiĝinta en [[1973]] je [[Berlino]]) estas [[germanio|germana]] ina verkisto, publicisto kaj ĵurnalisto. En 2021 estis aljuĝita al ŝi la renomita [[Seume-literaturpremio]]. == Vivo == Post pasigo de la junulaj jaroj en [[Erfurto]] ŝi translokiĝis en la 1990-a jaro [[Amsterdamo]]n. Poste studis ŝi ĉe la universitatoj de [[Lepsiko]] kaj [[Groningen]] kultursciencojn, ĵurnalistikon kaj filozofion. Magistriĝa faklaboraĵo de ŝi temis pri la [[kulturfilozofo]] [[Johan Huizinga]]. Sekvis deĵoro i.a. por la Berlina Internacia Literaturfestivalo kaj - afergvidante - por ''Fondaĵo Kurt Wolff'' en Lepsiko.<ref>[https://buchmarkt.de/meldungen/bettina-baltschev-und-anja-koesler-werden-neŭe-geschaeftsfuehrerinnen-des-saechsischen-literaturrates-e-v/ "Bettina Baltschev und Anja Kösler werden neue Geschäftsführerinnen des Säĉsischen Literaturrates"]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''buchmarkt.de'', 29.9.2020</ref> Baltschev estas verkistino kaj redaktoro por [[Mitteldeutscher Rundfunk|MDR]] kaj literaturkritikisto ĉe diversaj radifoniaj kanaloj de [[ARD]] respektive [[Deutschlandfunk]]. En 2021 ŝi afergvidantis por la Saksa Literaturkonsilio.<ref>https://www.saeĉsischer-literaturrat.de/uber-uns/geschaftsstelle{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Konatas en tuta Germanujo ŝiaj moderigoj de laŭtlegadoj kaj podiaj fakdiskutoj; Baltschev ankaŭ prezentadis la nederlandan-flandran libropodkaston ''Kopje Koffie''.<ref>https://kopje-koffie.podigee.io/</ref> Por la oficiala gastado de [[Nederlando]] kaj [[Flandrujo]] ĉe la [[Lepsika librofoiro]] de 2024 ŝi nomumiĝis kuratoro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.leipziger-messe.de/de/pressemitteilungen/leipziger-buchmesse-2024-literatur-aus-den-niederlanden-flandern |titolo="Leipziger Buchmesse 2024: Literatur aus den Niederlanden & Flandern" |alirdato=2025-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250115050317/https://www.leipziger-messe.de/de/pressemitteilungen/leipziger-buchmesse-2024-literatur-aus-den-niederlanden-flandern |arkivdato=2025-01-15}}</ref> Baltschev ankaŭ membras ĉe [[PEN-klubo internacia|PEN Berlin]].<ref>[https://penberlin.de/mitglieder/ membrolisto]</ref> Ŝia faklibro ''Hölle und Paradies. Amsterdam, Querido und die deutsche Exilliteratur'' rakontas la historion de grava germana eksila eldonejo Querido/Landshoff kiu eldonis inter 1933 kaj 1940 pli ol cent librojn de germanlingvaj eksilitaj aŭtoroj, i.a. de [[Klaus Mann]], [[Joseph Roth]] kaj [[Irmgard Keun]]. Ĝi en septembro 2016 figuris sur furorlibra listaro de la gazeto [[Süddeutsche Zeitung]]. Kiam la ĵurianoj de Seume-societo honoris ŝin per la Seume-literaturpremio, ili ne kaŝis sian ĝojon ke motivo de marbordo preniĝis por esprimi ideojn pri kulturo kaj socio.<ref>''Vor dem Leser werden soziale und kulturelle Themen ausgebreitet, über die (unsere) Strandkultur wird reflektierend nachgedacht, denn ein Leben ohne unsere Inbesitznahme von Stränden ist nicht mehr vorstellbar. Dieser Blick auf die Strände ist aus Sicht der Jury überraschend, neu und gewinnt erstaunlich an Dimension, da die Autorin, ganz im Sinne Seumes, in ihren Betrachtungen, Ländergrenzen überschreitet.'' ([https://www.seumegesellschaft-arethusa.de/seumepreis_preistraeger_2021/ "Der Seume-Literaturpreis 2021 geht an Bettina Baltschev und ihr Buĉ 'Am Rande der Glückseligkeit'"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211227160449/https://www.seumegesellschaft-arethusa.de/seumepreis_preistraeger_2021/ |date=2021-12-27 }}</ref> La sama libro kandidatis en printempo 2022 por ''Deutscher Sachbuchpreis''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.deutscher-sachbuchpreis.de/archiv/2022 |titolo=Deutscher Sachbuchpreis 2022 |alirdato=2025-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250117074056/https://www.deutscher-sachbuchpreis.de/archiv/2022 |arkivdato=2025-01-17 }}</ref> Vivas Baltschev aŭ Lepsike aŭ Amsterdame. == Verkoj == * ''Am Rande der Glückseligkeit. Über den Strand.'' Berenberg Verlag, Berlin 2021, ISBN 978-3-946334-85-9. * ''Amsterdam – Lieblingsorte.'' Insel Verlag, Berlin 2019, ISBN 978-3-458-36365-1. * ''Hölle und Paradies. Amsterdam, Querido und die deutsche Exilliteratur.'' Berenberg Verlag, Berlin 2016, ISBN 978-3-946334-08-8.<ref>[https://radiergummi.wordpress.com/2016/10/12/bettina-baltschev-hoelle-und-paradies/ etprezento]</ref> * ''Erfurt! Der Kinderstadtführer.'' Seume Verlag, Saarbrücken 2013, ISBN 978-3-9814045-3-1. * ''Last Exit Schkeuditz West. Vom wahren Leben im Regionalexpress.'' Herder Verlag, Freiburg 2010, ISBN 978-3-451-30367-8. * ''Ein Jahr in Amsterdam. Reise in den Alltag.'' Herder Verlag, Freiburg 2008, ISBN 978-3-451-06002-1. * ''Die rote Burg – Das Rundfunkgelände an der Nalepastraße,'' Peperoni Books, Berlin 2007, ISBN 978-3-9809677-3-0 == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|132287056}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/132287056 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.deutschlandfunkkultur.de/bettina-baltschev-am-rande-der-glueckseligkeit-am-strand-100.html "''Am Rande der Glückseligkeit am Strand"] - ĉe: DLF * [https://www.rbb-online.de/rbbkultur/themen/literatur/rezensionen/buch/2021/05/bettina-baltschev-am-rande-der-glueckseligkeit.html recenzo de ''Am Rande der Glückseligkeit am Strand''] *[https://www.hr2.de/podcasts/anhand-von-straenden-kann-man-kulturgeschichte-aufblaettern---autorin-autorin-bettina-baltschev,audio-56414.html intervjuo ĉe ''HR 2'']{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Baltschev, Bettina}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Germanaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Berlino]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1973]] [[Kategorio:Gajnintoj de Seume-literaturpremio]] 0830ddc4styx1e20t0ssigjby3a9v7b Kazo Nahir Galarza 0 906308 9480758 9438439 2026-09-23T12:00:17Z Crosstor 3176 9480758 wikitext text/x-wiki {{Informkesto atenco | nomo = Mortigo de Fernando Pastorizzo | dosiero = File:Nahir Galarza.png | priskribo = Nahir Galarza intervjuita en malliberejo, 2019 | loko = [[Gualeguaychú]], [[Entre Ríos]], [[Argentino]] | celo = Fernando Pastorizzo | dato = {{dato|29|12|2017}} | puno = [[Ĝismorta malliberigo]] | atencanto = Nahir Galarza | armilo = [[Pistolo]] 9 mm }} La '''kazo Nahir Galarza''' (oficiale '''''Galarza, Nahir Mariana s/homicidio doblemente agravado''''') estis [[Argentino|argentina]] juĝa proceso pri la [[mortigo]] de 20-jaraĝa Fernando Pastorizzo (naskiĝis la 3-a de januaro 1997) farita de lia koramikino Nahir Mariana Galarza (naskiĝis la 11-a de septembro 1998) en la 29-a de decembro 2017 en [[Gualeguaychú]], [[Provinco Entre Ríos]], [[Argentino]], kie ambaŭ loĝis.<ref name="tncondena">{{citaĵo el la reto |url=https://tn.com.ar/policiales/caso-nahir-galarza-cuales-fueron-los-fundamentos-de-la-sentencia-cadena-perpetua_884962|titolo=Caso Nahir Galarza: una foto y un buzo, entre los fundamentos que la condenaron a cadena perpetua|dato=24-a de julio 2018|alirdato=30-a de aŭgusto 2018|verko=TN|arkivurl=https://archive.today/20220113192943/https://tn.com.ar/policiales/caso-nahir-galarza-cuales-fueron-los-fundamentos-de-la-sentencia-cadena-perpetua_884962/|arkivdato=13-a de januaro 2022 | lingvo=es}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.lanacion.com.ar/2096760-asesinaron-a-balazos-a-un-joven-de-20-anos-en-gualeguaychu-su-ex-novia-confeso-el-crimen|titolo=Asesinaron a balazos a un joven de 20 años en Gualeguaychú: su ex novia confesó el crimen|dato=30-a de decembro 2017|alirdato=14-a de januaro 2018|verko=[[La Nación (ĵurnalo)|La Nación]]|arkivurl=https://archive.today/20220113192605/https://www.lanacion.com.ar/seguridad/asesinaron-a-balazos-a-un-joven-de-20-anos-en-gualeguaychu-su-ex-novia-confeso-el-crimen-nid2096760/|arkivdato=13-a de januaro 2022 | lingvo=es}}</ref> La kazo estis larĝe kovrita de la amaskomunikiloj argentinaj kaj internaciaj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.24horas.cl/internacional/los-escalofriantes-detalles-que-entrego-nahir-galarza-del-asesinato-de-su-novio-2613319|titolo=Los escalofriantes detalles que reveló Nahir Galarza del asesinato de su novio|dato=13-a de januaro 2018|alirdato=14-a de januaro 2018|verko= 24 horas |arkivurl=https://archive.today/20220113192757/https://www.24horas.cl/internacional/los-escalofriantes-detalles-que-entrego-nahir-galarza-del-asesinato-de-su-novio-2613319|arkivdato=13-a de januaro 2022 | lingvo=es}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.univision.com/noticias/asesinatos/te-amo-para-siempre-el-mensaje-de-una-joven-a-su-novio-despues-de-matarlo-a-tiros|titolo="Te amo para siempre": el mensaje de una joven a su novio después de matarlo a tiros|dato=1-a de januaro 2018|alirdato=14-a de januaro 2018|verko=[[Univision]]}}</ref> Galarza estis kondamnita al [[ĝismorta malliberigo]] pro [[murdo|hommortigo]], kiu estis plimalbonigita per la fakto ke ŝi kaj Pastorizzo estis en stabila rilato. {{Ĝermo}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Murdoj]] [[Kategorio:2017 en Argentino]] loufas3dailos32i62koy5va8ecusla Andrej Voznesenskij 0 910160 9480834 9367418 2026-09-23T17:12:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Andrej Andrejeviĉ VOZNESENSKIJ''' ({{Lang-ru|Андрей Андреевич Вознесенский}}; naskiĝis la 12-an de majo 1933 en [[Moskvo]], Sovetunio ; mortis la 1-an de junio 2010 en Peredelkino, Rusio) estis sovetia kaj rusa poeto, publicisto, artisto, arkitekto <ref name="Russian poet Andrei Voznesensky dies aged 77">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment_and_arts/10208455.stm|title=Russian poet Andrei Voznesensky dies aged 77|date=1 June 2010|access-date=1 June 2010|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604170649/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment_and_arts/10208455.stm|archive-date=4 June 2010|url-status=live}}</ref>. Premiito de la Ŝtata Premio de Sovetunio (1978) kaj la Premio de la Rusa Registaro (2010, postmorte). Unu el la plej famaj poetoj de la mezo de la 20-a jarcento, la tiel nomata [[Ĥruŝĉova degelo|Degelo-periodo]] la [[1960-aj jaroj]] en Sovetunio <ref name="Venturesome poet Andrei Voznesensky dies at 77">{{cite news|author=Heintz, Jim|url=https://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2010/06/01/venturesome_poet_andrei_voznesensky_dies_at_77/|title=Venturesome poet Andrei Voznesensky dies at 77|date=1 June 2010|access-date=1 June 2010|newspaper=[[The Boston Globe]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304055203/http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2010/06/01/venturesome_poet_andrei_voznesensky_dies_at_77/ |date=2016-03-04 }}</ref>. Li estas ankaŭ konata kiel [[kantverkisto]]. Kune kun [[Jevtuŝenko]], li estas konsiderata gvidanto en rusa postmilita poezio. <sup>[ ''citaĵo bezonata'' ]</sup> Post kiam [[incendio]] detruis lian finan arkitekturan ekzamenon en 1957, kaj laŭ rekomendo de [[Boris Pasternak]], li komencis labori kiel poeto. En 1959 li publikigis sian unuan verkon ''*Majstro*'' kaj en la sama jaro aperis la poemo ''*Goja*''. La sekvan jaron, liaj unuaj du kolektoj, ''*Mozaiko*'' kaj ''*Parabolo*'', estis publikigitaj. Ĉiujn kelkajn jarojn li publikigis poemarojn, kaj en 1979 li ricevis [[Ŝtata premio de Sovetunio|ŝtatan premion]] pro sia poezio. Liaj poemoj karakteriziĝas per la fakto, ke ili " esprimas nuntempan homon per modernaj kategorioj kaj bildoj, ekscentraj [[metaforo]]<nowiki/>j, kaj ankaŭ per kompleksa ritma kaj fonetika sistemo." [[Vladimir Majakovskij]] kaj [[Pablo Neruda]] estas inter la poetoj, kiuj plej influis lin <ref name="Poet of post-Stalin thaw Voznesensky dies at 77">{{cite news|url=http://in.reuters.com/article/idINIndia-48968820100601|title=Poet of post-Stalin thaw Voznesensky dies at 77|date=1 June 2010|access-date=1 June 2010|agency=[[Reuters]] India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604030347/http://in.reuters.com/article/idINIndia-48968820100601|archive-date=4 June 2010|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100604030347/http://in.reuters.com/article/idINIndia-48968820100601 |date=2010-06-04 }}</ref> <ref name="Famous Russian poet Andrei Voznesensky dies at 78">{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-06/01/c_13328118.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610004355/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-06/01/c_13328118.htm|url-status=dead|archive-date=10 June 2010|title=Famous Russian poet Andrei Voznesensky dies at 78|date=1 June 2010|access-date=1 June 2010|publisher=[[Xinhua News Agency]]}}</ref>. Voznesensky ofte vojaĝis eksterlanden. La populareco de Voznesenskij, same kiel tiu de Jevgenij Jevtuŝenko kaj [[Bella Aĥmadulina]], estis montrita en multaj legadoj antaŭ miloj da aŭskultantoj en [[stadiono]]<nowiki/>j, [[koncertejo]]<nowiki/>j kaj [[universitato]]<nowiki/>j. Lia poemaro ''*Antimiry*'' (“Kontraŭ-mondoj”) servis kiel bazo por fama prezentado ĉe la Taganka Teatro en 1965 . == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[3723 Voznesenskij]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://stihipoeta.ru/andrey-voznesenskiy/ Poezio de Andrei Voznesensky] ĉe [http://stihipoeta.ru/ Stihipoeta] * [http://vagalecs.narod.ru/Rupoem.htm ''Ru'' poemo de Andrei Voznesensky tradukita al la angla fare de Alec Vagapov] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Voznessenski, Andreï}} [[Kategorio:Sovetiaj poetoj]] [[Kategorio:Rusiaj poetoj]] [[Kategorio:Sovetiaj arkitektoj]] [[Kategorio:Rusiaj arkitektoj]] [[Kategorio:Verkistoj de Moskvo]] hcr025z7syglkkinaqr0de0b8dd7npw François Victor Massena 0 913600 9480775 9391105 2026-09-23T12:36:56Z Kani 670 9480775 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''François Victor MASSÉNA,''' 3a Princo de Essling kaj 3a Duko de Rivoli (2a de Aprilo 1799 en [[Antibes]] - 16a de Aprilo 1863) estis [[Francoj|franca]] amatora [[ornitologo]]. Li estis la plej juna el kvar filoj de Marŝalo [[André Masséna]], Princo de Essling kaj Duko de Rivoli, kaj Anne Marie Rosalie Lamare. Liaj gefratoj estis Victoire Thècle Masséna, Marie Anne Elisabeth Masséna kaj Jacques Prosper Masséna. Masséna akumulis grandan birdokolekton de 12 500 specimenoj, kiujn li vendis al Dro. Thomas Bellerby Wilson en 1846. Wilson donis la kolekton al la [[Akademio de Naturaj Sciencoj]]. Masséna priskribis nombron de novaj papagoj kun sia nevo [[Charles de Souancé]], kiel la [[Verdavanga konuro]] kaj la subspecio ''E. p. chrysogenys'' de la [[Brungorĝa konuro]]. La [[Ardezvosta trogono]] (''Trogon massena''), La [[Ruĝmantela pego]] (''Colaptes rivolii'') kaj la [[Kolibro de Rivoli]] (''Eugenes fulgens'') estis ĉiuj nomitaj liahonore.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Rivolis_Hummingbird/overview|title=Rivoli's Hummingbird Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|last=|first=|date=|website=All about Birds|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=26a de Februaro 2020}}</ref> En 1823 li edziĝis al Anna Masséna, Dukino de Rivoli, kaj ili havis kvar filojn. La [[Kolibro de Anna]] (''Calypte anna'') estis tiel nomita ŝiahonore fare de la kolega ornitologo [[René-Primevère Lesson|René Primevère Lesson]].<ref name=Williamson>{{cite book |title=A Field Guide to Hummingbirds of North America |first=Sheri |last=Williamson |year=2001 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |location=New York, NY |isbn=0-618-02496-4 |page=199}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Masséna, François Victor}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] qzm4tiy6pbsrbat68i8fpo1il0zin9a Ante Starčević 0 916163 9480885 9367796 2026-09-23T20:37:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480885 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ante Starčević''' (n. la 23-an de majo 1823 en Žitnik, [[Gospić]] – m. la 28-an de februaro 1896, [[Zagrebo]]) estis aŭstra-hungara naciisma politikisto de kroata deveno, publicisto kaj verkisto. Li estis aktiva figuro en la kroata sendependeca movado kaj unu el la fondintoj de la Kroata Partio de Rajtoj (HSP, [[d:Q1257515]]). Li skribis en la ekava [[dialekto]] de la [[Serbokroata lingvo|serbo-kroata lingvo]] (nuntempe la ekava dialekto estas uzata ekskluzive en Serbio) kaj klopodis certigi, ke la ekava dialekto formu la bazon de ununura lingvo. [[Dosiero:Ante_Starcevic_Iztocno_pitanje.jpg|maldekstra|eta|296x296ra|Politika verkaĵo de Starčević ''Iztočno pitanje'' (Orienta Demando) eldonita en 1899]] Kune kun siaj politikaj agadoj, li estas konata kiel publicisto kaj teoriulo de kroata [[naciismo]]. En moderna [[Kroatio]], li ofte estas nomata la " patro de la patrujo " ( kroate: ''otac domovine'' ) pro lia defendo de kroataj ŝtataj rajtoj kaj naciaj interesoj. La [[Ustaše|ustaŝiaj]] oficistoj [[Ante Pavelić]] kaj Mile Budak aludis lin por pravigi siajn naciismajn ideojn. <ref name="Velikonja">{{cite book|last1=Velikonja|first1=Mitja|title=Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina|date=2003|publisher=Texas A&M University Press|isbn=9781603447249|page=112|url=https://books.google.com/books?id=rqjLgtYDKQ0C&pg=PA112}}</ref> [[Dosiero:Ante_Starcevic-Zagreb.JPG|eta|273x273ra|Monumento de Ante Starčević en [[Zagrebo]]]] Starčević estis advokato en Zagrebo kaj en 1861 estis elektita al la Kroata Parlamento, kie li batalis por la tiel nomata kroata ŝtata leĝo, sendependeco de [[Reĝlando Hungario|Hungario]] kaj "unuigo de ĉiuj kroataj landoj" kaj fariĝis la gvidanto de la radikala "Rajta Partio" kun la gazeto "Hrvatska" kiel ĝia organo. Starčević kaj lia [[kamarado]] Eugen Kvaternik estis kontraŭuloj de la jugoslava ideo kaj postulis apartan kroatan [[Nacio-ŝtato|nacio-ŝtaton]] ekster la [[Habsburga monarkio]]. Aldone al sia politika laboro, li interesiĝis pri historio, filologio, librokritiko, filozofio, poezio, dramo kaj politika satiro. <ref name="Bićanić">{{cite journal|last1=Bićanić|first1=Nikola|title=Ante Starčević u hrvatskoj kniževnosti|journal=MemorabiLika: Časopis za Povijest, Kulturu i Geografiju Like (Jezik, Običaji, Krajolik i Arhivsko Gradivo)|url=https://hrcak.srce.hr/file/331677|date=2018|volume=1|issue=1|pages=180–190|language=Croatian}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230601053808/https://hrcak.srce.hr/file/331677 |date=2023-06-01 }}</ref> <ref name="Miller2">{{cite book|last1=Miller|first1=Nicholas J.|title=Between Nation and State: Serbian Politics in Croatia Before the First World War|date=1998|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=978-0-82297-722-3|page=43|url=https://books.google.com/books?id=Z0Ejj8B-t_cC&pg=PA43}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Starčević, Ante }} [[Kategorio:Kroataj eseistoj]] kk0qp6t4wp1bwkzunvvicycdqdcph91 Alex Epstein (Israela verkisto) 0 918378 9480769 9172687 2026-09-23T12:17:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Alex EPSTEIN''' (hebree : אלכס אפשטיין ; naskiĝis en 1971 en [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusio]]) estas israela verkisto, konata pro siaj [[Mikrorakonto|mikrorakontoj]]. <ref>{{Cite news|url=https://www.guernicamag.com/seven-micro-stories-on-war-and-only-one-on-love/|title=Seven Micro-Stories on War (and Only One on Love)|date=2014-11-17|work=Guernica|access-date=2017-07-11|language=en-US}}</ref> Li translokiĝis al Israelo en la aĝo de ok jaroj kaj loĝis kun sia familio en la urbo [[Lod]]. Epstein dufoje ricevis la Premion de la Israela Ĉefministro por Aŭtoroj kaj Poetoj (2003; 2016). <ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.co.il/gallery/literature/1.2808885|title=הוכרזו הזוכים בפרס ראש הממשלה לסופרים ויוצרים לשנת תשע"ו|last=איזיקוביץ|first=גילי|date=2015-12-28|newspaper=הארץ|language=he|access-date=2016-09-30}}</ref> == Verkado == La verkado de Epstein estas plejparte noveloj - kiel ekzemple en la libro Bluo Ne Havas Sudon, kiu enhavas cent dudek rakontojn, de dektri-vorta rakonto ĝis dudek-paĝa rakonto. <ref name="Herschthal">Eric Herschthal, [http://www.thejewishweek.com/arts/books/less_more_alex_epstein%27s_poetic_prose#52ddV02hf08ZFYtc.99 Less Is More: Alex Epstein’s Poetic Prose"], ''The Jewish Week'', la 25-an de aprilo 2010.</ref> Ĉi tiu libro interplektas rolulojn el la diversaj tapiŝoj de kulturo, kiel ekzemple [[Adamo kaj Evo|Adamo kaj Eva]], [[Sizifo]], [[Borges]], [[Homero]], [[Max Brod]], [[Andy Warhol]], [[Donald Winnicott]] kaj [[Walter Benjamin]]. <ref>Ian McGillis, [http://news.nationalpost.com/afterword/book-review-lunar-savings-time-by-alex-epstein "Book Review: Lunar Savings Time by Alex Epstein"] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Postmedia News in the ''National Post'', la 13-an de majo 2011.</ref><ref>{{Cite web|url=http://forward.com/culture/127589/almost-blue-israel-s-new-borges/|title=Almost Blue: Israel's New Borges|date=28 April 2010|access-date=2016-09-28}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Rovner|first=Adam|date=2015-01-01|title=The Shape of Time in Microfiction: Alex Epstein and the Search for Lost Time|url=https://muse.jhu.edu/article/583960|journal=Shofar: An Interdisciplinary Journal of Jewish Studies|volume=33|issue=4|pages=111–133|doi=10.1353/sho.2015.0042|s2cid=142460979|issn=1534-5165|url-access=subscription}}</ref> En 2022, Alex Epstein komencis produkti "miniaturajn librojn", kiujn li mem presas kaj bindas. Liaj etaj libroj taŭgas en juvelskatolon kaj kombinas simplecon, koncizecon kaj formon. Lia unua libro en la serio nomiĝas "Mil kaj Unu Gruoj". En 2024, Epstein komencis krei juvelojn, kiuj kombinas vortojn kaj materialon. Multaj el liaj pecoj rakontas mallongan historion per nur kelkaj vortoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.alex-epstein.com/ oficiala retejo de Alex Epstein] * [https://web.archive.org/web/20100618140008/http://library.osu.edu/sites/users/galron.1/00428.php Alex Epstein en Moderna hebrea Literaturo Leksikono] * [https://web.archive.org/web/20090918234511/http://www.ithl.org.il/author_info.asp?id=79 Instituto por Traduko de hebrea Literaturo] - listo de verkaĵoj * [http://wordswithoutborders.org/article/ten-short-pieces/ Vortoj Sen Landlimoj] - dek rakontoj * [https://web.archive.org/web/20110525220723/http://www.guernicamag.com/fiction/2662/epstein_5_15_11/ Guernica] - dek rakontoj {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Epstein, Alex}} [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] 2bah9y75a3rsrkqh57kow5c4eutny64 99-a SAT-Kongreso 2026 0 919812 9480839 9448466 2026-09-23T17:58:35Z Kani 670 /* Bildaro */ 9480839 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. [[File:Folkloraj dancoj.jpg|thumb|maldekstre|170ra|Folkloraj dancoj]] ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Atendante la trajnon.jpg|Atendante la trajnon. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Cxe la akvofalo.jpg|Ĉe la akvofalo. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. Detalo de folklora vesto.jpg|Detalo de folklora vesto. Folkloraj dancoj por kongresanoj.jpg|Folkloraj dancoj por kongresanoj. La muzikistoj.jpg|La muzikistoj. Congeso Esperanto 1.jpg|Kongresanoj ĉe Sankta Isidoro. Kongresanaro en la gxardeno.jpg|Kongresanaro en la ĝardeno de la kongresejo; fone la katedralo. Cxeffa organizanto.jpg|Ĉefa organizanto dum la tuttaga ekskurso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5726 Deklaracio] kaj [https://satesperanto.org/spip.php?article5727 Gvidrezolucio] de la kongreso * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] ipp52a02pnhnmmhr3zdo67g0tglm124 Bette Midler 0 922476 9481032 9200876 2026-09-24T09:56:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9481032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Bette MIDLER''' /bɛt ˈmɪdlər/ ''bet MID-lər'' (naskita la 1-an de decembro 1945 en [[Honolulu]], [[Havajo]])  estas usona kantistino, aktorino, komikistino kaj aŭtoro, kiu estis unu el la plej sukcesaj [[Distristo|distristinoj]] en Usono ekde la fruaj 1970-aj jaroj. <ref name="tca">''[[Inside the Actors Studio]]'', 2004</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/58/Bette-Midler.html|title=Bette Midler Biography (1945–)|work=Film Reference|access-date=December 10, 2013}} Source notes: "Born December 1, 1945, in Paterson, NJ (some sources cite Honolulu, HI or Aiea, HI); raised in Aiea, HI".</ref> Ŝi vendis pli ol 35 milionojn da diskoj tutmonde kaj ricevis preskaŭ ĉiun gravan premion en la usona spektakla industrio, inkluzive de tri [[Grammy-premio|Grammy-premioj]], kvar [[Oraj Globoj]], tri [[Premioj Emmy]] kaj du [[Tony-premio|Tony-premioj]]. Laŭ [[BBC]], ŝi estas unu el la plej sukcesaj artistoj de ĉiuj tempoj.  <ref name="Playbill">Viagas, Robert (January 10, 2017). [http://www.playbill.com/article/bette-midlers-hot-ticket-hello-dolly-adds-two-performances "Bette Midler's Hot-Ticket ''Hello, Dolly!'' Adds Two Performances"]. ''Playbill''.</ref><ref>Ale Russian, [http://people.com/theater/bette-midler-first-photo-hello-dolly-broadway/ "Hello, Bette! See the First Photo of Bette Midler in ''Hello, Dolly!'' Broadway Revival,"] ''People'', March 14, 2017.</ref><ref>Kaitlin Fontana, [https://www.vulture.com/2017/03/heres-your-first-look-at-bette-midler-in-hello-dolly.html "Here's Your First Look at Bette Midler in ''Hello, Dolly!'',"] ''Vulture'', March 15, 2017.</ref> Ŝiaj plej sukcesaj kantoj estas ''"The Rose"'' (1980), ''"From a Distance'' " (1990), kaj ŝia sola numero-unua sukceso en Usono, ''"The Wind Beneath My Wings''". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * {{IMDb nomo|541}} * {{IBDB nomo|4524}} * [https://web.archive.org/web/20200811195432/https://www.tvguide.com/celebrities/bette-midler/141779/ Bette Midler] ĉe TVGuide.com * ''[https://bootlegbetty.com Bette Midler: Bootleg Betty – La Bette Midler Weblog]'' {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Midler, Bette}} [[Kategorio:Tony-premiitoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Rakontantoj de sonlibroj]] [[Kategorio:Usonaj dancmuzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] mc6kn4e4qwxp0so2c6id9mh0m5bdns7 Atherton (Kalifornio) 0 924339 9480943 9213296 2026-09-24T01:59:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480943 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=US-CA|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> | situo sur mapo2= Golfo de San-Francisko | situo de2=Situo de Atherton <br> en la [[Areo de la Golfeto de San-Francisko]] |tipo1=reliefo |zomo=9}} '''Atherton''' (/ˈæθərtən/ ''ATH-ər-tən'') estas urbo en la [[kantono San Mateo]], [[Kalifornio]], [[Usono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Atherton estas konata pro sia riĉeco; en 1990 kaj 2019, <ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-02-13/silicon-valley-suburb-snags-richest-spot-in-u-s-for-third-year|title=These Are the Wealthiest Towns in the U.S.|work=Bloomberg|access-date=August 18, 2018}}</ref> Atherton estis rangigita kiel havanta la plej altan pokapan enspezon inter usonaj urboj kun loĝantaro inter 2 500 kaj 9 999, <ref name="1990 CPH-L-126F.html Original page">Archive of [https://web.archive.org/web/20080323094358/http://www.census.gov/hhes/www/income/cphls/cphl126f.html "1990 CPH-L-126. Median Family Income for Places with a Population of 2,500 to 9,999, Ranked Within the United States: 1989"], [[United States Census Bureau]].</ref> kaj ĝi estas regule rangigita kiel la plej multekosta poŝtkodo en Usono. <ref name="Forbes20102">{{cite news|last=Levy|first=Francesca|date=September 27, 2010|title=America's Most Expensive ZIP Codes|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/2010/09/27/most-expensive-zip-codes-2010-lifestyle-real-estate-zip-codes-10-intro_slide_3.html}}</ref><ref name="Forbes20132">{{cite news|last=Brennan|first=Morgan|date=October 16, 2013|title=America's Most Expensive Zip Codes In 2013: The Complete List|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/pictures/mhj45egddm/1-94027-atherton-ca/#6703c66f6b80|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019025325/http://www.forbes.com/pictures/mhj45egddm/1-94027-atherton-ca/#6703c66f6b80|url-status=dead|archive-date=October 19, 2013}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170825205852/https://www.forbes.com/pictures/mhj45egddm/1-94027-atherton-ca/#6703c66f6b80 |date=2017-08-25 }}</ref><ref>{{cite news|last=Sharf|first=Samantha|date=December 8, 2016|title=Full List: America's Most Expensive ZIP Codes 2016|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/sites/samanthasharf/2016/12/08/full-list-americas-most-expensive-zip-codes-2016/#533ec754353a|access-date=August 24, 2017}}</ref><ref>{{cite web|last1=SFGATE|first1=Sam Moore|title=Bay Area town named most expensive ZIP code for 6th year|url=https://www.sfgate.com/local/article/bay-area-atherton-most-expensive-17604394.php|website=SFGATE|date=November 22, 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://www.burlingame.org/library Burlingame Publika Biblioteko] * [https://burlingamehistory.org/ Burlingame Historia Societo] * [http://www.downtownburlingame.com/ Urbocentro Burlingame Adresaro] [[Kategorio:Urboj de Kalifornio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] 51mg9qfo6nndr4euak5u4djfz0kac5x Associazione Italiana Genitori 0 925179 9480939 9455754 2026-09-24T01:31:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480939 wikitext text/x-wiki {{Forigu|''Ĝ11 Evidenta reklamo''}} {{informkesto organizaĵo |bildo = Associazione Italiana Genitori.png }} '''Associazione Italiana Genitori''' (mallongigo: '''A.Ge.''') estas itala [[neprofitocela organizaĵo]], fondita en [[1968]] en [[Italio]]<ref>{{Cite web|title=A.Ge. onlus - Associazione Italiana Genitori|url=https://www.miur.gov.it/documents/20182/50012/Age-scheda.pdf/e23f973c-1e7f-4459-bb4a-6c3fdf1661d7?version=1.0&t=1476198848473|website=Ministero dell'Istruzione|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20251023000000/https://www.miur.gov.it/documents/20182/50012/Age-scheda.pdf/e23f973c-1e7f-4459-bb4a-6c3fdf1661d7|archive-date=2025-10-23|url-status=live}}</ref>. Ĝi naskiĝis el iniciato de grupo da gepatroj, kiuj decidis kunigi diversajn familiajn iniciatojn el tuta Italio, gvidataj de civitana respondeco kaj la konscio pri la eduka rolo de gepatroj en la socio. == Celoj == La celo de la asocio laŭ propraj asertoj estas rekonstrui tutmondan edukadan pakton kaj krei „edukan aliancon” en epoko de rapidaj teknologiaj kaj sociaj ŝanĝoj. La organizaĵo celas konstrui inkluzivajn, solidarecajn kaj malfermitajn komunumojn, metante la homon en la centron de socia vivo. La ĉefaj celoj de la asocio estas: * Identigi kaj subteni la bezonojn de infanoj en edukaj, sociaj, kulturaj, etikaj, fizikaj kaj psikologiaj aspektoj. * Plifortigi la edukrespondecon de gepatroj. * Doni helpon kaj konsiladon al familioj. * Antaŭenigi socian inkludon. * Subteni interkulturan edukadon kaj plibonigi kunlaboron inter gepatroj kaj lernejoj. == Agado == La ĉefaj formoj de agado inkluzivas: * Kunlaboron kun lernejoj kaj la Itala Ministerio pri Edukado por antaŭenigi la partoprenon de gepatroj en la lerneja vivo. * Kunlaboron kun lokaj administracioj, asocioj kaj institucioj por la trejnado de gepatroj kaj prevento de junularaj problemoj. * Antaŭenigon de infana sano en kunlaboro kun sciencaj pediatriaj societoj. == Prezidantoj == Tra la jaroj la asocio estis gvidata de pluraj prezidantoj, kiuj kontribuis al la disvolviĝo de la organizaĵo: * ''Fabrizio Azzolini'', antaŭe prezidanto de la regiona A.Ge. en [[Veneto]] (Venecilando), estis elektita nacia prezidanto dum la 14-a Nacia Kongreso en [[2013]]<ref>{{Cite web|title=Fabrizio Azzolini nuovo presidente dell'A.Ge.|url=https://www.tuttoscuola.com/fabrizio-azzolini-nuovo-presidente-dellage/|website=Tuttoscuola|date=2013-09-30|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125150833/www.tuttoscuola.com/fabrizio-azzolini-nuovo-presidente-dellage/|archive-date=2013-09-30|url-status=live}}</ref>. * ''Rosaria D'Anna'', membro de la asocio ekde 2007, estis elektita prezidanto dum la 15-a Kongreso en [[2016]]<ref>{{Cite web|title=Rosaria D'Anna è il nuovo presidente nazionale A.Ge.|url=https://www.romasette.it/rosaria-danna-e-il-nuovo-presidente-nazionale-age/|website=Roma Sette|date=2016-10-10|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125150843/https://www.romasette.it/rosaria-danna-e-il-nuovo-presidente-nazionale-age/|archive-date=2023-11-25|url-status=live}}</ref>. * ''Claudia Di Pasquale'', antaŭe prezidanto de la filio en [[Pescara]], estis elektita en [[2023]]<ref>{{Cite web|title=La pescarese Claudia Di Pasquale è la nuova presidente nazionale dell'A.Ge.|url=https://www.ilpescara.it/attualita/claudia-di-pasquale-nuova-presidente-nazionale-age-associazione-italiana-genitori.html|website=Il Pescara|date=2023-03-03|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230303100000/https://www.ilpescara.it/...|archive-date=2023-03-03|url-status=live}}</ref>. == Ligurio == La 12-an de marto 2017 la loka filio de la asocio en la [[provinco Imperia]] en [[Ligurio]], kun la subteno de la komunumo [[Camporosso]], organizis la eventon „Festa della famiglia” (Familia Festo)<ref>{{Cite web|title=Festa della famiglia nella sala polivalente di località Bigauda a Camporosso|url=https://www.lastampa.it/imperia-sanremo/2017/03/12/news/festa-della-famiglia-nella-sala-polivalente-di-localita-bigauda-a-camporosso-1.34633980/|author=Daniela Borghi|website=La Stampa|date=2017-03-12|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312100000/https://www.lastampa.it/...|archive-date=2017-03-12|url-status=live}}</ref>. La evento substrekis la gravecon de familiaj valoroj pere de edukaj kaj distraj agadoj. == Norda Napolo == [[Dosiero:Presidente Ciro Ambrosini dell'A.Ge. (Associazione Italiana Genitori) Mugnano e Area Nord di Napoli.jpg|eta|{{centre|Ciro Ambrosini, prezidanto de la filio en Norda Napolo}}]] ''A.Ge. Mugnano i Area Nord di Napoli'' estas loka filio de la asocio, fondita la 29-an de januaro [[2021]], evidente en norda Napolo. Ĝia sidejo troviĝas en [[Mugnano di Napoli]], kaj ĝiaj fondintoj estis ''Ciro Ambrosini'' (prezidanto) kaj ''Raffaele Carandente'' (vicprezidanto). La filio koncentriĝas pri subteno al familioj kaj junuloj, kaj pri la organizado de sociaj kaj kulturaj iniciatoj kun lernejoj, institucioj kaj hospitaloj. Inter la plej gravaj projektoj troviĝas la agado en hospitaloj<ref>{{Cite web|title=Principesse e supereroi arrivano al Santobono per un Carnevale con i piccoli pazienti|url=https://www.fanpage.it/napoli/principesse-e-supereroi-arrivano-al-santobono-per-un-carnevale-con-i-piccoli-pazienti/|author=Giuseppe Cozzolino|website=Fanpage.it|date=2023-02-22|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222100000/https://www.fanpage.it/...|archive-date=2023-02-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=I Supereroi negli ospedali di Napoli per portare sorrisi e doni ai piccoli pazienti|url=https://www.napolitoday.it/eventi/supereroi-age-ospedali-napoli-bambini.html|author=Viviana Graniero|website=NapoliToday|date=2023-06-15|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615100000/https://www.napolitoday.it/...|archive-date=2023-06-15|url-status=live}}</ref>. La 6-an de julio 2026 la Metropola Urbo Napolo honoris la volontulojn de A.Ge. Mugnano i Area Nord di Napoli pro ilia agado en hospitaloj, kie ili vizitas enhospitaligitajn infanojn vestitaj kiel fikciaj roluloj. Dum ceremonio en la Sala Cirillo de la Palazzo della Provincia, medaletoj estis transdonitaj al volontuloj kaj rekonatesto al la prezidanto de la loka filio pro la agado de la asocio<ref>{{Cite web|title=Supereroi in corsia: la Città Metropolitana premia i volontari dell'Associazione A.G.E. di Mugnano|url=https://www.cittametropolitana.na.it/comunicati-stampa|website=Città Metropolitana di Napoli|date=2026-07-06|language=it|access-date=2026-08-18}} {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Supereroi in corsia: la Città Metropolitana premia i volontari dell'Associazione A.G.E. di Mugnano|url=https://www.ilmattino.it/napoli/area_metropolitana/premiazione_volontari_dell_associazzione_a_g_e-9635212.html|website=Il Mattino|date=2026-07-06|language=it|access-date=2026-08-18}}</ref>. [[Dosiero:Premio Mela d'oro categoria "mondo del sociale" - Tele Club Italia Awards 2024.jpg|thumb|left|Premio „Mela d'oro” en la kategorio „socia mondo”|310x310px]] La 30-an de januaro 2024 la prezidanto kaj volontuloj de la filio ricevis la titolon ''Ambasadoroj de Afableco'' dum ceremonio en la Reĝa Palaco de Portici, kie Napolo estis proklamita „Ĉefurbo de Afableco 2024”<ref>{{Cite web|title=Al Palazzo Reale di Portici, si è tenuta la cerimonia inaugurale di Capitale Nazionale di Costruiamo Gentilezza 2024|url=https://www.napolivillage.com/politica/al-palazzo-reale-di-portici-si-e-tenuta-la-cerimonia-inaugurale-di-capitale-nazionale-di-costruiamo-gentilezza-2024/|website=Napoli Village|date=2024-01-30|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130100000/https://www.napolivillage.com/...|archive-date=2024-01-30|url-status=live}}</ref>. La 5-an de februaro 2024 en la ''Teatro Lendi'' en [[Sant'Arpino]] okazis la 9-a eldono de la ''Tele Club Italia Awards'', dum kiu A.Ge. Mugnano i Area Nord di Napoli ricevis la premion ''Mela d’Oro'' en la kategorio „socia mondo” pro sia agado favore al infanoj kaj hospitalaj pacientoj<ref>{{Cite web|title=Premio Mela d'oro 2024, riconoscimento a eccellenze Area Nord|url=https://www.ansa.it/campania/notizie/2024/02/03/premio-mela-doro-2024-riconoscimento-a-eccellenze-area-nord_f2b1fcea-1a0f-4548-afc2-73deda091163.html|website=ANSA|date=2024-02-03|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203100000/https://www.ansa.it/...|archive-date=2024-02-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tele Club Italia Awards 2024, personaggi dell’anno Don Patriciello e Cristina Russo: tutti i vincitori|url=https://www.teleclubitalia.it/teleclubitalia-italia-awards-2024-personaggi-dellanno-don-patriciello-e-cristina-russo-tutti-i-vincitori/|website=Tele Club Italia|date=2024-02-07|language=it|access-date=2025-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207100000/https://www.teleclubitalia.it/teleclubitalia-italia-awards-2024-personaggi-dellanno-don-patriciello-e-cristina-russo-tutti-i-vincitori/ |archive-date=2024-02-07|url-status=live}}</ref>. La 23-an de septembro 2024 la filio en Norda Napolo kaj ĝiaj volontuloj estis honoritaj per la '''Internacia Premio "Salvator Mundi" 2024''' kiel ''Ambasadoroj de Homeco''.<ref>[https://www.facebook.com/ageincorsia/posts/pfbid02GHv4m5AjP77EbXkDfHsKExYexsarakCK3CHv3BRdPj7E3xLcKS5fhEb4K18Rb5Lhl novaĵo pri la ''Internacia Premio "Salvator Mundi" 2024'' en la Facebook-prezentejo ''ageincorsia''] ({{it}})</ref> La 4-an de decembro 2024 la volontuloj de la filio en Norda Napolo partoprenis privatan aŭdiencon ĉe papo [[Francisko]]<ref>{{Cite web|title=A.Ge. Mugnano e Area Nord di Napoli renkontas la Papon Francisko|url=https://www.napolitoday.it/eventi/age-mugnano-area-nord-napoli-papa-francesco-2024.html|website=NapoliToday|date=2024-12-04|language=it|access-date=2025-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204100000/https://www.napolitoday.it/eventi/age-mugnano-area-nord-napoli-papa-francesco-2024.html|archive-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.ilmattino.it/primopiano/vaticano/mugnano_volontari_associazione_age_napoli_nord_abbraccio_papa_francesco-8521740.html artikolo pri la aŭdienco la 4-an de decembro 2024 en la gazeto ''Il Mattino''] ({{it}})</ref>. === Premioj === * Ambasadoroj de Afableco – ''Costruiamo Gentilezza 2024'' * Premio ''Mela d’Oro'' en la kategorio „socia mondo” – ''Tele Club Italia Awards 2024'' * Internacia Premio ''Salvator Mundi'' – 2024, pro humanitara kaj socia agado („Premio Internazionale Salvator Mundi” 2024 – Ambasciatori di Umanità) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.miur.gov.it/documents/20182/50012/Age-scheda.pdf/e23f973c-1e7f-4459-bb4a-6c3fdf1661d7 Oficiala informfolio de la asocio en retejo de la itala eduka ministerio] ({{it}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]]) * [https://web.archive.org/web/20241004211456/https://www.age.it/ arkivigo de la asocia retejo ''age.it'' de oktobro 2024] ({{it}}) * [https://www.facebook.com/age.associazione.italiana.genitori/ oficiala asocia prezentejo en la retejo] ''[[Facebook]]'' (precipe {{it}}) [[Kategorio:Organizaĵoj en Italio]] [[Kategorio:Edukaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]] s0zgki235vg1m0eg03hq5oar2wdydde Aurèle Amenda 0 925317 9480949 9421502 2026-09-24T03:13:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ({{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}) en la * unua vira teamo de la futbalklubo ''[[Eintracht Frankfurt]]'' ekde [[2024]] kaj en la * [[svisa nacia teamo de futbalo|svisa nacia teamo]] ekde [[2024]] }} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Aurèle Florian Amenda'', estas svisa profesia futbalisto en la pozicio de [[defendulo]]. Li naskiĝis la 31-an de julio 2003 en [[Bielo]], [[Svislando]], do nun estas {{aĝo|2003|7|31}}-jara. Ekde la jaro [[2024]] li estas membro de la unua vira teamo de la germana futbalklubo ''[[Eintracht Frankfurt]]''. Krome li ekde [[2024]] estas membro de la vira [[svisa nacia teamo de futbalo]]. Li interalie partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Usono]], [[Meksiko]] kaj [[Kanado]], kaj en ties matĉoj rekoneblis per la ĉemiza numero "24". == Eksteraj ligiloj == <!--* {{Oficiala retejo}} ({{de}})--> * [https://web.archive.org/web/20260708131839/https://profis.eintracht.de/kader/aurele-amenda/ profilo] ĉe la retejo de ''[[Eintracht Frankfurt]]'' ({{de}}) * [https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/team.aspx/t-41641/p-922390/ profilo] ĉe la retejo de la [[Svisa Futbala Asocio]] ([https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/team.aspx/t-41641/p-922390/ germane]), [https://www.football.ch/fr/asf/equipes-nationales/equipe-a/team.aspx/t-41641/p-922390/ france] kaj [https://www.football.ch/it/asf/squadre-nazionali/nazionale-a/team.aspx/t-41641/p-922390/ itale] * [https://www.transfermarkt.com/-/profil/spieler/{{#invoke:Wikidata|claim|P2446}} profilo en la retejo ''transfermarkt.com''] ({{de}}) * [https://www.kicker.de/{{#invoke:Wikidata|claim|P8912}}/spieler profilo en la retejo ''kicker.de''] ({{de}}) <!-- [[dosiero:foto|eta|maldekstra|180ra|{{centre|teksto}}]] --> <br/> [[dosiero:SvisaNaciaTeamo.svg|maldekstra|150ra|{{centre|emblemo de la svisa nacia teamo}}]] <!-- {{projektoj}} --> {{Svisa nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} <!--{{bibliotekoj}}--> {{ĝermo|futbalisto}} {{Vivtempo|Amenda, A}} [[Kategorio:Svisaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Svislando]] j6rc45nm4wv0mfxyjhsa7s95kzz8ljt Alfre Woodard 0 927112 9480776 9231609 2026-09-23T12:40:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480776 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Alfre WOODARD''' (naskita la 8-an de novembro en [[Tulsa]], [[Oklahomo]]) estas usona aktorino, produktantino kaj aktivulino.<ref name="tvg">{{cite web|url=https://www.tvguide.com/celebrities/alfre-woodard/bio/138965|title=Alfre Woodard Biography|work=[[TV Guide]]|access-date=July 18, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408215544/http://www.tvguide.com/celebrities/alfre-woodard/bio/138965|archivedate=2014-04-08}}</ref> Dum sia kariero, Woodard ricevis kvar premiojn Emmy, tri premiojn de la Screen Actors Guild kaj Oran Globon, kaj estis nomumita por Oskaro en 1984 kaj Grammy en 2010. Kun dek ok nomumoj kaj kvar venkoj, Woodard tenas la historian rekordon por la plej multaj nomumoj kaj premioj por la premio Emmy fare de [[Afrik-usonanoj|afrik-usona]] aktoro.<ref name="17for16">{{cite web|author=Marcus Dixon|url=http://www.goldderby.com/news/4605/alfre-woodard-steel-magnolias-emmys-emmy-awards-entertainment-news.html|title=Alfre Woodard makes history with 17 Emmy nods for 16 roles|publisher=Gold Derby|date=July 26, 2013|access-date=April 7, 2014}}</ref> En 2020, [[The New York Times]] vicigis ŝin kiel unu el "La 25 Plej Grandaj Aktoroj de la 21-a Jarcento".<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/movies/greatest-actors-actresses.html|title=The 25 Greatest Actors of the 21st Century (So Far)|first1=Manohla|last1=Dargis|first2=A. O.|last2=Scott|newspaper=The New York Times|date=November 25, 2020}}</ref> Ŝi estas estrarano de la [[Akademio de la Kinaj Artoj kaj Sciencoj]].<ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/education-outreach/internationaloutreach/africa/delegates.html|title=East Africa &#124; Global Outreach &#124; Academy of Motion Picture Arts & Sciences|publisher=Oscars.org|date=August 24, 2012|access-date=April 7, 2014|archive-date=October 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141001063825/https://www.oscars.org/education-outreach/internationaloutreach/africa/delegates.html|url-status=dead}}</ref> En multaj landoj ŝi estas ĉefe <small> konata</small> kiel Betty Applewhite el la televidserio [[Desperate Housewives|''Desperate Housewives'']]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Twitter}} * {{IMDb nomo|0005569|Alfre Woodard}} * {{IBDB nomo}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Woodard, Alfre}} [[Kategorio:Konvertitoj al kristana scienco]] [[Kategorio:Rakontantoj de sonlibroj]] [[Kategorio:Usonaj kristansciencistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] 3810q862sr1y5zfxfzfve85lkr58krq André Bazin 0 927350 9480845 9233213 2026-09-23T18:11:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''André BAZIN''' (naskiĝis la 18-an de aprilo 1918 en [[Angers]], [[departemento Maine-et-Loire]]; mortis la 11-an de novembro 1958 en [[Nogent-sur-Marne]], [[Departemento Val de Marne|departemento Val-de-Marne]]) estis franca filmkritikisto. Li estas konsiderata la spirita patro de la [[Franca Nova Ondo]] (''[[Nouvelle Vague]]''). Li estas plej konata pro siaj novaj ideoj kaj teorioj pri la rakonta formo de filmo. Li havis normigan vidpunkton pri tio, kia filmo devus esti, kaj kredis, ke ĝi devus esti [[Realisma arto|realisma]]. Bazin ankaŭ estas konata pro la citaĵo "[[Filmo]] estas la rezulto de la jarcenta revo de la homo pri perfekta [[iluzio]]." Li estis kunfondinto de la revuo " [[Cahiers du cinéma]] ", kaj unu el la plej gravaj pensuloj en la historio de kino. Li komencis sian verkistan karieron dum la [[Germana okupacio de Francio|germana okupado de Francio]] dum la [[Dua Mondmilito]] kaj daŭrigis ĝin ĝis sia morto. Bazin estis malsana dum sia tuta vivo kaj suferis pro [[tuberkulozo]], kiu malhelpis lian [[Kreiva verkado|kreivan verkadon]]. Li mortis pro [[leŭkemio]] en 1958.<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/news/2003/jun/17/guardianobituaries.filmnews|title=Obituary: Janine Bazin|date=June 17, 2003|website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.focusfeatures.com/article/andre_bazin_dies|title=Andre Bazin dies|work=Focus Features|access-date=18 January 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118234629/http://www.focusfeatures.com/article/andre_bazin_dies|archive-date=18 January 2015}}</ref> Truffaut dediĉis sian filmon [[Les quatre cents coups|''Les quatre cents coups'']], publikigita en majo 1959, kiu estas unu el la filmoj konsiderataj kiel la plej grandaj iam faritaj en eŭropa historio, al Bazin. == Verkado == Bazin estas ĉefe konata pro siaj teorioj pri realismo en kino kaj sia kritiko de muntado kiel tekniko, kiu manipulas la spektanton. Li kredis, ke muntada kino estas didaktika kaj trudas specifan vidpunkton al la spektanto, dum vera kinearto devus strebi al objektiva reprezentado de la [[realeco]]. En siaj verkoj, li ofte uzis [[Metaforo|metaforojn]] kaj aludojn el [[arto]], [[scienco]] kaj [[religio]], prezentante fundamentajn demandojn pri [[homa naturo]]. Liaj analizoj pri la rilato inter filmo kaj realeco fariĝis kanonikaj tekstoj en filmteorio. La verko de Bazin havis profundan influon sur la disvolviĝo de filmkritiko kaj kinteorio, precipe en Francio. Lia personalisma etiko kaj "kontraŭ-antropcentra" vizio de kino, klopodante krei pli kompatan socion, konsistigis novan aliron al la filmmedio. La skribaĵoj de Bazin establis filmkritikon en Francio kiel tre intelektan profesion. En 1951, li kunfondis la revuon ''Les Cahiers du cinéma'' kun [[Jacques Doniol-Valcroze]], kiu enhavis kontribuojn de aŭtoroj kiel [[François Truffaut]], [[Jean-Luc Godard]], [[Jacques Rivette]], [[Luc Moullet]], [[Éric Rohmer]] kaj [[Claude Chabrol]]. Liaj plej gravaj tekstoj estis publikigitaj en la kvar volumoj ''de Qu'est-ce que le cinéma?'' Multaj aliaj kolektoj de la skribaĵoj de Bazin ankaŭ aperis, inkluzive de verkoj pri [[Charlie Chaplin]]. Bazin verkis monografiojn pri [[Orson Welles]] kaj [[Jean Renoir]]. Ĉi-lasta restis fragmento kaj estis kompletigita sub la direkto de Truffaut fare de diversaj kritikistoj de Cahiers antaŭ ol esti publikigita postmorte. Bazin metis la fundamenton por pli posta etika kaj semiotika teorio: En sia ĉefa verko, ''Kio estas filmo?,'' Bazin atentigis, ke demandoj estis pli gravaj por li ol respondoj. Lia filmteorio ne konsistigis koheran verkon, sed prefere kolekton de eseoj, en kiuj li kritike kaj konstante retaksis kaj reviziis sian teorion. Bazin, iama studento de [[fenomenologio]] kaj enradikiĝinta en [[realismo]], argumentis, ke filmoj estis senchavaj ne pro sia konkreta [[ekzisto]], sed pro la efikoj, kiujn ili havis. Por li, filmo tial ne estis sinonima kun realeco, kiel [[Siegfried Kracauer]] ankoraŭ subtenis ĝin. Laŭ la kompreno de Bazin, [[psikologio]] fariĝis decida faktoro kune kun, aŭ eĉ super, [[estetiko]]. Se la evoluo de [[filmarto]] estis tiel proksime ligita al psikologio, tiam, laŭ Bazin, la samo validis por la efiko de filmo. Ĉi tiu tendenco atingis sian zeniton en itala [[Novrealismo]], al kiu Bazin estis proksime asociita: Tekniko retiriĝis favore al etika kaj politika - finfine psikologia - efiko, igante Bazin demandi la decidan demandon: "Ĉu Novrealismo ne estas ĉefe [[humanismo]] kaj nur sekundare reĝisora ​​stilo?" Por filmteorio, tio signifis, ke dum la formalistoj, inkluzive de [[Vsevolod Pudovkin]], [[Sergej Ejzenŝtejn]] kaj [[Béla Balázs]], vidis muntadon ([[d:Q256716]]) kiel la koron de realisma filmkreado, Bazin metis surscenigon (aŭ enscenigo, [[d:Q15081090]]) en ĝian kernon. Por li, surscenigo ĉefe ampleksis profundon de kampo kaj longajn prenojn, tiel uzante teknikajn rimedojn por permesi al la spektanto partopreni pli intense en la ago ol estus ebla en la realeco.  Estante pli proksime al la ago, la spektanto estus devigita rekonstrui sian bildon de la mondo surbaze de sia propra atento. Dum la formalistoj en sia teorio ankoraŭ supozis, ke sekvenco kreita per muntado estas neambigua, Bazin, per la ebleco de interpretado, redonis al la spektanto la senton de la ambigueco de la realeco. Bazin enkondukis la subjektivan vidpunkton en filmteorion kiel esencan por kaj spektado kaj taksado de filmoj; rilate al filmestetiko, liaj tekstoj ĉiam ankaŭ traktis identigon. Aldonindas, ke filmfakuloj malkonsentas pri siaj interpretoj de Bazin kiel normiga filmteoriulo. En la artikolo "Repensante Bazin: Ontologio kaj Realisma Estetiko", la aŭtoro Daniel Morgan kritikas tion, kion li nomas norma interpreto de Bazin.<ref name="BFI">{{Cite web|last=Matthews|first=Peter|url=https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/features/andre-bazin-divining-real-film-criticism-overview|title=Divining the real: the leaps of faith in André Bazin's film criticism &#124; Sight & Sound|website=British Film Institute|date=18 April 2018}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20220618194638/https://hrcak.srce.hr/file/374967 Arkaismo kaj Hegel en la Provizo-Bobeno - Filozofia Rigardo al la Realismo de André Bazin (artikolo pri ''In Media Res'' )] * [https://web.archive.org/web/20060116121551/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/176/ André Bazin – Divenante la realon (paĝo ĉe BFI)] * [http://www.horschamp.qc.ca/new_offscreen/bazin_intro.html André Bazin: Parto 1, Teorio de Filmstilo en ĝia Historia Kunteksto] * [http://horschamp.qc.ca/new_offscreen/bazin_intro2.html André Bazin: Parto 2, Stilo kiel Filozofia Ideo] * {{IMDb nomo|63336|André Bazin}} === Surretaj eseoj === * [[iarchive:Bazin_Andre_What_Is_Cinema_Volume_1|''Kio Estas Kino'' Volumo 1]] [[iarchive:Bazin_Andre_What_Is_Cinema_Volume_2|kaj 2 en Internet Archive]] * [http://www.film-philosophy.com/vol6-2002/n1bazin "La Vivo kaj Morto de Supermetado" (1946)] * [http://www.film-philosophy.com/vol6-2002/n2bazin "Ĉu CinemaScope Savos la Filmindustrion?" (1953)] * [https://web.archive.org/web/20070303103642/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3768/is_200201/ai_n9057894 André Bazin pri René Clement kaj literatura adapto: Du originalaj recenzoj] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Bazin, André}} [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Kinokritikistoj]] [[Kategorio:Kinoteoriistoj]] hoxxkdulggekrl85z0on92yv1j4pe2i Amerzone 0 928311 9480812 9294602 2026-09-23T15:23:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480812 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto komputila kaj videoludo |dosiero = Amerzone cover.jpg |priskribo de dosiero = Eŭropa Vindozo-kovrilarto |disvolvisto = [[Microids]]<br>[[Anuman Interactive]] (iOS, OS X) |eldoninto = [[Casterman]]<br>[[Ubisoft]] |direktoro = [[Benoît Sokal]] |produktoro = Olivier Fontenay<br>Jean-François Coremans |dezajnisto = Benoît Sokal<br>Emmanuel Dexet<br>Eric Brouillat |programisto = Emmanuel Dexet<br>Sébastien Guillaume |artisto = Benoît Sokal |scenaro = Benoît Sokal |muziko = Knockin' Boots Productions<br/>Inon Zur <small>(Refarita versio)</small> |serio = ''[[Syberia]]'' |platformo = [[Vindozo]], [[Mac OS]], [[PlayStation]], [[iOS]]<ref name=iOS>{{Citaĵo el la reto |url=https://itunes.apple.com/gb/app/amerzone-explorers-legacy/id433861348?mt=8 |titolo=''Amerzone'' at the iTunes Store |alirdato=2025-11-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160315023319/https://itunes.apple.com/gb/app/amerzone-explorers-legacy/id433861348?mt=8 |arkivdato=2016-03-15}}</ref>, [[OS X]]<ref name=Mac>{{Citaĵo el la reto |url=https://itunes.apple.com/gb/app/amerzone-explorers-legacy/id468648592?mt=12 |titolo=''Amerzone'' at the Mac App Store |alirdato=2025-11-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160321115047/https://itunes.apple.com/gb/app/amerzone-explorers-legacy/id468648592?mt=12 |arkivdato=2016-03-21}}</ref>, [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] |dato de lanĉo = '''Vindozo''' : EŬ : 19-a de marto 1999 ; NA : 18-a de oktobro 1999<br>'''Classic Mac OS''' : EŬ : 1999<br>'''PlayStation''' : EŬ : 13-a de decembro 1999<br>'''iOS''' : EŬ : 6–7-a de junio 2011<ref name=iOS /><br>'''OS X''' : EŬ : 4-a de oktobro 2011<ref name=Mac /><br>'''''Refaro'''''<br>'''PlayStation 5''', '''Xbox Series X/S''' : Tutmonda : 24-a de aprilo 2025 |ĝenro = [[Aventura videoludo|Aventura]] |ludomaniero = [[Unuludanta videoludo|Unuludanta]] }} '''''Amerzone''''', ankaŭ konata kiel '''''Amerzone: The Explorer's Legacy''''' ({{eo}} '''''Amerzono: La Heredaĵo de la Esploristo''''') estas unuapersona [[Fantasto|fantasta]] kaj [[aventura videoludo]] eldonita de [[Microids]] kaj desegnita de [[Benoît Sokal]], kiu bazigis ĝin sur sia komiksa serio ''[[Canardo|Inspektoro Canardo]]'' ([[1986]]). ''Amerzone'' origine aperis por [[Vindozo|Microsoft Vindozo]], [[Mac OS]] kaj [[PlayStation]] en [[1999]]. Ĝi estis reeldonita por [[iOS]] kaj [[Android]] en [[2014]] fare de [[Anuman Interactive]], kiu aĉetis Microids en [[2009]]. Refaro aperis la [[24-an de aprilo]] [[2025]].<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-04-25 |title=Amerzone - The Explorer's Legacy - 🕊️ Thank You to All of You - Steam News |url=https://store.steampowered.com/news/app/2429190/view/500571481680380250|access-date=2025-04-26 |website=store.steampowered.com |language=en}}</ref> Kiel la komikso, la ludo rakontas la historion de [[Francio|franca]] [[esploristo]] Alexandre Valembois, kiu entreprenas ekspedicion al la mistera sudamerika lando Amerzono. Tie li malkovras multajn mirindajn bestojn, inkluzive de specio de magiaj Blankaj Birdoj, kiuj bezonas homan intervenon por postvivi. Ili iĝas minacataj kiam amiko de Valembois transformas Amerzonon en brutalan [[diktaturo]]n, kaj Valembois provas savi la endanĝerigitajn estaĵojn. La ludo aldonas ĵurnaliston kiel ludpersonon, kiu daŭrigas la mision de Valembois dum li alproksimiĝas al morto. ''Amerzone'' ricevis ĝenerale pozitivan recenzon. Ĝi estis laŭdata pro sia etoso kaj grafikoj, pri kiuj kritikistoj asertis, ke ili donas al ĝi poezian kaj sonĝecan kvaliton;<ref name=TestPA>{{cite web|url=http://planete-aventure.net/jeux.php?num_jeu=180&cat=test|title=Test de ''L'Amerzone: Le Testament de l'explorateur'' |author=Makidoo |date=2009 |publisher=Planète Aventure |access-date=27 September 2015 |language=French |trans-title=Review of ''Amerzone: The Explorer's Legacy'' |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928141302/http://planete-aventure.net/jeux.php?num_jeu=180&cat=test |archivedate=28 September 2015}}</ref><ref name=AvisJVPC>{{Cite web |url=http://www.jeuxvideopc.com/avis/299-l-amerzone/ |title=L'avis des joueurs sur ''L'Amerzone'' |trans-title=Players' opinion of ''Amerzone'' |publisher=Tom's Games |language=French |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622180639/http://www.jeuxvideopc.com/avis/299-l-amerzone/ |archivedate=2013-06-22 |access-date=2015-09-27}}</ref> dum kritiko celis la sonon, la regilojn kaj la malfacilecon. Ĝi havis grandan komercan sukceson, kun pli ol unu miliono da venditaj ekzempleroj en sia origina eldono.<ref name="PlanAv">{{Cite web |url=http://planete-aventure.net/article.php?id=85 |title=En conversation avec Benoît Sokal |trans-title=A conversation with Benoît Sokal |language=French |author=LFP |date=2011-02-09 |publisher=Planète Aventure |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518071253/http://planete-aventure.net/article.php?id=85 |archivedate=2015-05-18}}</ref> La fikcia mondo de la ludo fariĝis la bazo por la videoluda serio ''[[Syberia]]'' fare de Sokal, kaj donis sian nomon al la videoluda firmao, kiun li kunfondis, [[White Birds Productions]]. == Sinoptiko == === Fono === [[Dosiero:Amerzone 01 - Ventousier.png|thumb|left|200px|En-luda bildigo de la ''ventousier''. La bestoj en ''Amerzone'' aldonas fantastajn trajtojn al realaj estaĵoj.]] La mondo de ''Amerzone'' kunplektas fakton kaj fikcion. « Amerzone » mem estas la nomo de fikcia regiono en [[Sudameriko]] kaj de la granda rivero, kiu trapasas ĝin. La nomo, kaj la abunda tropika pluvarbaro en Amerzone, sugestas ke ĝi inspiriĝas de la reala [[amazona pluvarbaro]]. Valembois loĝas en lumturo sur la fikcia duoninsulo Langrevina en [[Bretonio]].<ref group="note">Kiel deklarite en letero al Valembois el la Muzeo, trovita en la lumturo</ref> La ludo eĉ pli enprofundiĝas en la sferon de [[fantasto]] kiam la ludanto eniras Amerzone. La lando estas la hejmo de multaj strangaj plantoj kaj bestoj, bildigitaj de [[Akvarelo|akvarelaj]] [[skizo]]j en la esplorista taglibro de Valembois. La [[flaŭro]] konsistas ĉefe el herbecaj plantoj kiel la [[Orkido|orkide]]-simila Orcochi. La bestoj de Amerzone emas simili realajn bestojn, sed kun bizaraj aldonaĵoj : la ''ventousier'' similas al mus-aspekta mamulo, sed ĝia muzelo disbranĉiĝas en suĉil-portantajn brakojn; la rinopotamo aspektas kiel kombinaĵo de [[rinocero]] kaj [[hipopotamo]]; la retpieda [[ĝirafo]] (eble [[kameledoj|kameledo]]) trairas la marĉojn per siaj retpiedoj. [[Dosiero:Amerzone 02 - Oiseau blanc.png|thumb|left|200px|La Blankaj Birdoj donas al la ludo poetikan kaj sonĝecan kvaliton.]] La Blankaj Birdoj estas la kerna intrigo de la ludo. La birdoj naskiĝas senpiedaj kaj tial pasigas sian tutan vivon glitante super la termikaj ventoj elirantaj el granda [[vulkano]], nutrante sin per flugantaj insektoj.<ref group="note" name="VLetter">Kiel deklarite en la letero, kiun Valembois donas al la ĵurnalisto</ref> Iliaj flugiloj daŭre kreskas post kiam la resto de iliaj korpoj ĉesis, tiel ke ili fine fariĝas malproporcie longaj. La limigita areo de ilia flugado, same kiel ilia reprodukta metodo, minacas ilian supervivon: ĉiujn tri jarojn demetiĝas unu sola, enorma [[ovo]], enhavanta multajn [[embrio]]jn. Tamen, la vulkanaj fumoj nature igas la ovojn « malsanaj », tiel ke ili eloviĝas kiel Nigraj Birdoj. Nur proksima [[Indiĝenoj|indiĝena tribo]], la « Ovo-volahoj », scias kiel « kuraci » la ovojn por ke ili eloviĝu kiel Blankaj Birdoj. Plej multaj Amerzonanoj kredas la Blankajn Birdojn esti nur fantazia mito. === Roluloj === '''La ĵurnalisto''': La ludfiguro; senvizaĝa, sennoma, silenta protagonisto. Preskaŭ sen identeco: nur estas sciate, ke lia dunganto, ''Mondial Magazine'',<ref>''Amerzone'' manlibro</ref> sendis ilin por intervjui Valembois pri Amerzone. '''Alexandre Valembois''' (voĉaktorita de Michel Barbey): Naskita en [[1904]],<ref group="note" name="Journal">Kiel deklarite en la taglibro de Valembois</ref> li studis [[natura historio|naturan historion]] en [[Parizo]]. Fascinita de la biologio de Amerzone, li faras sciencan ekspedicion tien inter [[1932]] kaj [[1934]]. Tie li malkovras kaj enamiĝas al la Blankaj Birdoj, kaj trovas amon en indiĝena junulino nomita Yékoumani. Kiam li revenigas unu el la ovoj de la Blankaj Birdoj, la scienca komunumo mokas lin. Post la [[Dua Mondmilito]], li ricevas postenon kiel [[liceo|licea]] [[instruisto]].<ref group=note name=VLetter/> Kiam la ludfiguro renkontas lin en [[1998]], li estas elĉerpita kaj turmentata de siaj eraroj, kaj pensas nur pri revenigo de la ovo al Amerzone. '''Antonio Alvarez''' (voĉaktorita de Marc Moro): Indiĝena Amerzonano, kiu amikiĝas kun Valembois en [[1929]] dum studado de juro. Fervora amanto de sia patrolando, li akompanas Valembois dum la ekspedicio kaj restas post lia reveno al Eŭropo. Dezirante modernigi la landon, Alvarez sekve gvidas [[puĉo]]n. La patrioto transformiĝas en cinikan diktatoron, koruptitan de povo kaj kondukantan sian iam karan landon al ruino. '''David Mackowski''' (voĉaktorita de Luc Gentil): [[Jezuitoj|Jezuito]] kiu ankaŭ akompanas Valembois al Amerzone, same fascinita de la loko. Li naive provas konverti la indiĝenojn al [[katolikismo]]. Kiel Valembois, en [[1998]] li estas plena de bedaŭro kaj malĝojo pro siaj eraroj kaj pri tio, kio fariĝis el Amerzone sub la regado de Alvarez.<ref group="note">Kiel deklarite en letero de Mackowski al Valembois, trovita en la lumturo</ref> === Intrigo === La ĉefa rakonto komenciĝas en [[1998]] dum la intervjuo de la ĵurnalisto kun Valembois, sed granda parto de la intrigo fakte estas fonrakonto pri la ekspedicio de Valembois en [[1932]]. ==== 1932–1934: La ekspedicio de Valembois ==== Alexandre Valembois, [[Zoologio|zoologia]] entuziasmulo fascinita de Amerzone, petas al la [[Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo]] financi ekspedicion por malkovri la ekzotan flaŭron kaj faŭnon, kiujn menciis Antonio Alvarez. La Muzeo konsentas en [[1932]], kaj Valembois konceptas akvoveturilon nomatan ''Hydraflot'' por atingi kaj esplori la landon. Valembois, Alvarez kaj la Jezuito David Mackowski ekvojaĝas la [[22-an de oktobro]] [[1932]],<ref group=note>La donitaj datoj estas malkoheraj: la taglibro diras ke Valembois foriris en oktobro 1932, sed lia letero mencias forirdaton en junio. Sur la insulo troveblas ankaŭ foto datita je julio 1932. Laŭ ''Amerzone: Strategies & Secrets'' (paĝo 40) la oktobra dato estas korekta kaj la aliaj estas eraroj.</ref> sekvante la migrantajn amerzonajn [[anaso]]jn. Dumvoje, la ''Hydraflot'' difektiĝas pro [[kaĉaloto]], do ili faras la reston de la vojaĝo per [[Peruo|perua]] [[balenŝipo]]. Ili atingas Amerzonon je Kristnaska Tago kaj la iaman komercan postenon Puebla. Valembois komencas skizi kaj studi la lokan faŭnon. Je Novjara Tago li ekscias pri Blankaj Birdoj el iu Luis Angel, kaj decidas esplori la spuron malgraŭ ĝenerala nekredemo. Li dungas Angel kiel gvidiston kaj remas supren la riveron Amerzone, sed la [[18-an de februaro]] Angel forlasas lin kaj li daŭrigas sole. La [[22-an de februaro]] li malkovras indiĝenan tribon — la Ovo-vohaloj — sed hezitas kontakti ilin. Tiuvespere li ricevas severan malsanon, kaj estas flegata ĝis resaniĝo de la ĉarma Yékoumani. Ili tre proksimiĝas,<ref group=note name=VLetter/> kaj post monato li ekdezajnas labor-ŝparajn maŝinojn por la tribo. [[Dosiero:Amerzone 06 - Yékoumani.png|thumb|left|200px|Koncepta arto de la indiĝena junulino Yékoumani, la amintereso de Valembois]] La [[1-an de junio]] juna tribano revenas el la montoj kun granda ovo de Blanka Birdo, tiel konvinkante Valembois pri ilia ekzisto. Li partoprenas la ceremonion por « kuraci » la ovon por ke ĝi eloviĝu kiel sana Blanka Birdo. Promesinte al Yékoumani reveni, li direktiĝas monten la sekvan tagon. Trapasinte marĉon kaj antikvan templon, li atingas la hejmon de la Birdoj la [[18-an de junio]]. Sed pro sia sopiro al scienca rekono li ŝtelas ovon kaj revenas al Puebla, tiel perfidante Yékoumani kaj la tribon. En Francio, tamen, la scienca komunumo malakceptas la trovaĵon kiel trompon kaj eble trograndan [[struto|strutan]] ovon. La Muzeo maldungas lin pro la honto, kaj post periodo kiel licea instruisto, li retiriĝas en lumturon en [[Bretonio]], ĉiam sopirante Yékoumani kaj turmentate pro sia perfido. Dume, Alvarez ekregas Amerzone per despota diktaturo. Senrilate al la Muzeo, Valembois memstare konstruas novan ''Hydraflot'' por reveni al Amerzone kun la ovo, sed ekkomprenas ke li estas tro maljuna kaj malforta por la vojaĝo. ==== 1998: La ĵurnalisto ==== [[Dosiero:Amerzone 15 - Ordinateur Hydraflot.png|thumb|right|200px|La ''Hydraflot'' estas la sola veturilo de la ludanto. Oni devas ĉiam serĉi plian [[fuelo]]n kaj [[disketo]]jn kiuj ebligas ŝanĝi ĝiajn agordojn.]] En [[1998]], la ludfiguro — ĵurnalisto — estas sendita intervjui Valembois. La maljunulo konfesas, ke li estas mortanta, kaj petegas la ĵurnaliston vojaĝi al Amerzone kun la ovo por protekti la Blankajn Birdojn. Li konfidas al li leteron kaj sian malnovan ekspedician taglibron, kaj la raportisto ekvojaĝas per la nova kaj plibonigita ''Hydraflot''. La veturilo nun uzas programojn sur [[disketo]]j por ŝanĝi inter diversaj agordoj.<ref group=note>Laŭ ''Amerzone: Strategies & Secrets'', la disketoj troveblaj en la ludo estis senditaj al Amerzone de Valembois.</ref> Ĝi ankaŭ estas ekipita per [[hoko]]. Li forlasas al la ĵurnalisto la taglibron, enhavantan ĉiujn liajn observojn pri la bestoj de Amerzone, kaj sinceran leteron rakontantan liajn spertojn. La ĵurnalisto ekvelas kaj haltas por replenigi fuelon ĉe la sama insulo kie Valembois iam renkontis la kaĉaloton. Ultrasona forpelilo gardas la veturilon, sed konfuza baleno implikiĝas en fiŝretoj. La ĵurnalisto sukcesas liberigi ĝin kaj trovas disketon kiu transformas la ''Hydraflot'' en [[helikoptero]]n. Post replenigo, li direktiĝas al Puebla. En la iam vigla, nun forte militarigita vilaĝo, li renkontas maljuniĝintan Mackowski, kiu rakontas al li ke malespera Yékoumani sinmortigis en [[1935]]. Mackowski volas helpi la ĵurnaliston, sed Alvarez lin murdigas kaj kaptas la ĵurnaliston por kaŝi la ekziston de la Birdoj. La ĵurnalisto sukcese eskapas, replenigas fuelon kaj trovas disketon kiu permesas al li supreniri la riveron Amerzone. Laŭvoje, li malkovras la plantojn kaj bestojn jam priskribitajn de Valembois. Kolizio kun tri-korna [[bubalo]] tiel damaĝas la ''Hydraflot'', ke nur la hoko daŭre funkcias, kaj la ĵurnalisto devas tiri sin de roko al roko ĝis li atingas la vilaĝon de la Ovo-volahoj. Li apenaŭ evitas morton kiam la hoko kaptas sin je malbonhumora rinopotamo. En la vilaĝo, li kuracigas la ovon, akiras novan disketon kaj veturas per unu el la maŝinoj de Valembois por superi [[akvofalo]]jn, kiuj blokas la vojon. Li tiel atingas la marĉon, sed la ''Hydraflot'' renversiĝas kaj malfunkciiĝas. La ovo perdiĝas en la labirinta marĉo. La ĵurnalisto trovas [[fajfilo]]n en [[palafito]], kiu ebligas al li voki kaj rajdi retpiedan [[ĝirafo]]n pli profunden en la marĉon. Post kiam li trovas la ovon, li grimpas grandan arbon kaj transiras ponton en la templon menciitan de Valembois. Tie li renkontas Alvarez, kiu minacas mortigi lin sed jam ne estas sufiĉe forta por fari tion. Poste, li rajdas primitivan [[Deltaplana sporto|deltaplanon]] kiu portas lin al la rando de la vulkano. Li demetas la ovon, kaj ĝi eloviĝas kiel Blanka Birdo, tiel plenumante la lastan deziron de Valembois. == Ludomaniero == [[Dosiero:Amerzone 12 - Gameplay.gif|thumb|right|200px|La ludanto panoramas la antaŭgeneritan vidon en tipa ekrano de ''Amerzone''.]] ''Amerzone'' funkcias kiel tipa unuapersona, alklak-bazita [[aventura videoludo]]. La ludanto moviĝas inter fiksaj bildoj, kiujn li eblas ĉirkaŭpanorami por observi la ludmondon. Kelkajn elementojn oni povas interagi per alklako. Por progresi tra la ludo, la ludanto devas solvi [[puzlo]]jn, kiuj povas impliki konversaciojn aŭ uzadon de objektoj kolektitaj dum la vojaĝo. Iuj objektoj ne necesas por solvado de puzloj, sed riĉigas la intrigon de la ludo: jen la rolo de la taglibro de la esploristo kaj de la letero de Valembois. La ludo enhavas administradajn ludaspektojn en la ''Hydraflot'': la ludanto devas konstante serĉi fuelon kaj disketojn por plufunkciigi la veturilon. La poŝtelefona versio sekve modifis plurajn elementojn de la ludomaniero. Oni aldonis nedevigajn help-indikojn por helpi blokitajn ludantojn, kaj kelkajn puzlojn oni redesignis por limigi lacigan movadon inter lokoj. Ĉar iOS-aparatoj uzas la [[tuŝekrano]]n por enigo, la regado estis restrukturita: objektoj estas reliefigitaj per alklakeblaj ikonoj, kaj la fotilon eblas movi per kliniĝo de la aparato.<ref name=IntervPA2>{{cite web |url=http://planete-aventure.net/article.php?id=87|title=Interview Amerzone |trans-title=Amerzone Interview |language=French |author=LFP |date=18 August 2011 |publisher=Planète Aventure |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928143256/http://planete-aventure.net/article.php?id=87 |archivedate=28 September 2015}}</ref> == Disvolvo == === Antaŭproduktado === [[Dosiero:Quai des Bulles 2010 - Benoît Sokal.jpg|thumb|left|200px|''Amerzone'' baziĝas sur komikso fare de [[Benoît Sokal]] en [[1986]]. La aŭtoro estas montrita ĉi tie dum li subskribas komikson ĉe komiksa salono en [[Saint-Malo]] en [[2010]].]] Antaŭ ol eniri la videoludan industrion, [[Benoît Sokal]] desegnis komiksojn kiel ekzemple ''Canardo'', kiujn li kolorigis per persona komputilo.<ref group=A>Paĝo 142</ref> Kun la apero de [[KD-ROM]]-oj, kiuj povis enhavi centoble pli da datumoj ol tiutempaj diskedoj, Sokal inspiriĝis en [[1995]] krei multmedian KD-ROM-on enhavantan 2D- kaj 3D-artaĵojn, kunigitajn en kohera universo.<ref group=A>Paĝo 137</ref> Lia eldonisto, [[Casterman]], aprobis la ideon, kaj post sukcesa demonstraĵo Sokal ekis la projekton kun programisto Gregory Duquesne.<ref group=A>Paĝoj 136–137</ref><ref name=PlanAv/> Komence Casterman celis malmultekostan produkton kun tre mallarĝa eldonkvanto. Ili fine konsciis, ke tia niĉa produkto ne vendiĝus, kaj decidis celi ion pli ambician.<ref name=PlanAv/> Sokal kaj Duquesne komencis plani plenskalan [[videoludo]]n, kiun Sokal decidis bazi sur sia komikso ''L'Amerzone''.<ref name=PlanAv/> Ĝi konsistus el antaŭgeneritaj ekranoj, kunigitaj per la motoro ''Phoenix VR''.<ref name=PhoenixVr>{{cite web |title=Titles using Phoenix 3D our 3D engine |url=http://www.4xtechnologies.com/references.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20001210212600/http://www.4xtechnologies.com/references.htm |work=4xtechnologies.com |archivedate=2000-12-10 |accessdate=2009-05-16}}</ref> Sokal konservis plenan krean kontrolon kaj mem plenumis la tutan dezajnlaboron. Li kredis, ke soleca laboro nutras kreemon, dum kunlaboro produktus banalan, norman komercan produkton.<ref group=A>Paĝo 138</ref> Li dungis kunulan komiksartiston Benoît Peeters por helpi pri la verkado, sed ĉi tiu baldaŭ forlasis la projekton.<ref name=PlanAv/> [[Dosiero:Fizzcarraldo.jpg|thumb|right|200px|La ludo, precipe la ''Hydraflot'' kaj la universo, estis inspiritaj de la filmo ''[[Fitzcarraldo]]'' ([[1982]]) fare de [[Werner Herzog]], kiu temas pri ambicia kaŭĉuk-serĉanto kaj entreprenisto kiu uzas vaporŝipon inter du alfluoj de la Amazono. Montrita tie estas restaĵa modela ŝipo el la filmo.]] Sokal volis, ke la ludo restu alirebla por nespertaj ludantoj. Tio signifis eviti subitajn malfacilec-pintojn, kiuj povus bloki la ludanton; scenarojn sen revenvojo, kie oni nepre stagnas pro sopirita objekto; kaj fiaskostatojn, en kiuj la protagonisto povus ripeteme morti.<ref group=A>Paĝo 148</ref> Li agnoskis pensi, ke la ludo eble rezultis tro simpla, kaj promesis ke « ''se ni farus daŭrigon, ĝi estus pli kompleksa, precipe fine'' ».<ref group=A name=P147>Paĝo 147</ref> Sokal verkis la ludon tiel, kiel li kutime verkis komiksojn : unue li verkis linian rakonton, poste ĝin bildigis paĝon post paĝo kiel [[scenarplano]].<ref group=A>Paĝoj 138–139</ref>. Lia gvida principo estis krei « ''tiun tipon de aventuro, kiun oni jam ne ricevas hodiaŭ, aventuron el la frua 20-a jarcento'' ».<ref group=A name=P139>Paĝo 139</ref> La defio por li estis igi tiun aventuron interaga; tiurilate, li trovis la kontribuon de Duquesne tre valora.<ref name=PlanAv/> Li mencias ''[[Myst]]'' kiel sian ĉefan instigon fari la ludon, kaj ankaŭ citas la filmojn de [[Werner Herzog]] kiel ''[[Fitzcarraldo]]'' kaj la verkojn de [[Gabriel García Márquez]] kiel influojn.<ref group=A name=P139/> Li estis citita precipe dirante : « ''Myst vere estas la ludo, kiu instigis min fari Amerzone'' ».<ref group=A name=P140>Paĝo 140</ref> === Produktado === La teamo komencis produkti artaĵojn en [[1996]], uzante LightWave 3D por modeloj de roluloj kaj objektoj, kaj Bryce 3D por medioj.<ref name = PlanAv/> Modeligi rolulojn laŭ la dezirata kvalito de Sokal estis tempopostula, tiel ke la rolantaro restis malgranda.<ref group=A>Paĝo 146</ref><ref name=vid8/> Ne konante 3D-grafikon, Sokal devis lerni dumvoje, studante programarajn manlibrojn kaj ricevante helpon de la pli teknike lerta Duquesne.<ref group=A name=P140/> La kapabloj de ĉi tiu estis aplikitaj al la pli kompleksaj vidaj efektoj de la ludo, kiel ekzemple polvo-partikloj blovataj en la aero. Sokal poste ekkonsciis, ke la projekto fariĝis tro ambicia por duhoma teamo, kaj dungis diplomiĝintojn de la altlernejo Supinfocom por helpi pri la grafikoj ekde [[1996]].<ref name=PlanAv/> En [[1998]], Duquesne foriris por komenci karieron ĉe LightWave en [[Usono]],<ref group=A name=P139/> kaj Sokal alvokis la belgan kompanion Grid Animation por produkti kelkajn animaciajn sceojn kaj plenumi pluan grafiklaboron.<ref group=A name=P140/> La sperto helpis lin superi sian heziton pri kunlaboro. En intervjuo kun JATV li diris: « ''Mi memoras, ke por la unuaj ĉapitroj de Amerzone mi modelis ĉion, ĉar mi volis regi ĉion, sed tio estis neebla. Do iom post iom homoj eniris la teamon kaj ekmodelis, kaj mi diris al mi, ke tio naŭzigas min sed… iusence ĝi estis revolucio en mia menso!'' »<ref>{{Cite web |url=http://www.dailymotion.com/video/x4t2mj_interview-benoit-sokal_videogames |title=Interview de Benoît Sokal |trans-title=Benoît Sokal interview |language=French |author=JATV |date=2007 |publisher=[[Dailymotion]] |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626151141/http://www.dailymotion.com/video/x4t2mj_interview-benoit-sokal_videogames |archivedate=2015-06-26}} (ĉe 8 min 34 s)</ref> Li fine estis tre kontenta pri la laboro de siaj kunlaborantoj. Sokal rememoris, ke la evoluigo de la ludo ofte renkontis obstaklojn.<ref name=vid8>{{cite web|url = http://www.france2.fr/bd//index.php?page=bd-bande-dessinee-videos&id_document=642|title = Benoît Sokal : Un miracle nommé Amerzone|trans-title = Benoît Sokal: A Miracle Named ''Amerzone''|author = France 5 |year = 2007 |publisher = [[France 2]] |language = French}}</ref> En [[1997]], Casterman travivis financajn malfacilaĵojn kaj petis helpon de la eldonisto Microfolie por kunfinanci.<ref name = PlanAv/> Microfolie mem [[Bankroto|bankrotis]], kaj la projekto estis « savita » kiam [[Microids]] aĉetis ilin kaj konsentis financi la ludon. La totala buĝeto estis kvin milionoj da frankoj (760 000 €), multe pli alta ol la komenca sub-miliona takso de Sokal. Li poste priskribis la finon de la projekto kiel « ''miraklon'' »<ref name=vid8/>. ''Amerzone'' certe spertis plurajn direktoŝanĝojn ĉar kelkaj dezajnideoj montriĝis nepraktikaj aŭ neallogaj. Sokal origine volis strikte [[Dudimensia komputila grafiko|2D-artan stilon]], sed la rezulto lin seniluziigis.<ref group=A name=P140/> La teamo konsideris uzi realajn aktorojn enkoloritajn en komputile generitajn fonojn anstataŭ pli tempopostula 3D-modelado de roluloj, sed la kunmeto de veraj kaj sintezaj elementoj aspektis stranga. Samtempe, Duquesne kaj la eldonistoj puŝis por tre interaga produkto, dum Sokal origine konceptis la ludon kiel pli pasivan sperton.<ref group=A name=P147/> Tag-nokta ciklo estis nuligita, same kiel la bezono nutri kaj trinkigi la ĵurnaliston, ĉar tio kreintus frustrigajn fiaskostatojn. === Posta disvolvo === [[Anuman Interactive]] komencis labori pri [[iOS]]-versio en [[novembro]] [[2010]]. La ludo aperis la [[7-an de junio]] [[2011]].<ref>{{cite web |url=http://jeuvideo.afjv.com/jv.php?t=l_amerzone_&id=2300 |title=Anuman Interactive annonce la venue de 'L'Amerzone' sur iPhone et iPad |trans-title=Anuman Interactive announces reslease of ''Amerzone'' for iPhone and iPad |date=25 February 2011 |publisher=[[AFJV]] |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110918014723/http://jeuvideo.afjv.com/jv.php?t=l_amerzone_&id=2300 |archivedate=18 September 2011}}</ref><ref name=PAiPhone>{{cite web |url=http://planete-aventure.net/jeux.php?num_jeu=1541 |title=Fiche de ''L'Amerzone'' sur iPhone |trans-title=''Amerzone'' for iPhone fact sheet |language=French |publisher=Planète Aventure |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928132354/http://planete-aventure.net/jeux.php?num_jeu=1541 |archivedate=2015-09-28}}</ref> Tetraedge Games — ellaboristo de aventuraj ludoj por poŝaparatoj<ref name=IntervPA2/> — estis elektita por plenumi la adapton, ĉar ili kundividis oficejon kun Anuman kaj povis efike interkomuniki. La kunfondinto de Tetraedge, Emmanuel Zaza, klarigis ke la plej granda malhelpo estis analizi la malnovajn evoluig-datumojn, kiuj ne estis ĝuste organizitaj. La adapto proponas forte plibonigitajn grafikojn kaj animaciojn, sed ankaŭ novan ludeblan areon: la supro de la [[lumturo]]. Benoît Sokal fervore atendis la reeldonon por ke novaj ludantoj povu ĝui ĝin, kaj kunlaboris kun la teamo de Tetraedge.<ref name=IntervPA2/> === Eldono === ''Amerzone'' aperis en [[Francio]] en eldono de kvar KD-ROM-oj<ref>{{cite web |url=http://www.jeuxvideo.fr/jeux/l-amerzone-le-testament-de-l-explorateur/ |title=Fiche de ''L'Amerzone'' sur PC |trans-title=''Amerzone'' fact sheet for PC |publisher=JeuxVideo.fr |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426175256/http://www.jeuxvideo.fr/jeux/l-amerzone-le-testament-de-l-explorateur/ |archivedate=2012-04-26 |access-date=2015-09-27}}</ref> por [[Vindozo]] la [[19-an de marto]] [[1999]].<ref>{{Cite web |title=''L'Amerzone'' sur PC |url=https://www.jeuxvideo.com/jeux/pc/00002958-l-amerzone.htm |access-date=26 November 2024 |website=[[Jeuxvideo.com]]}}</ref> Versioj por [[Mac OS]] kaj [[PlayStation]] sekvis en septembro kaj decembro<ref name=JVCPS1>{{cite web |url=http://www.jeuxvideo.com/jeux/playstation-ps1/00003161-l-amerzone.htm |title=Fiche de ''L'Amerzone'' sur PS1 |trans-title=''Amerzone'' fact sheet for PS1 |publisher=JeuxVideo.com |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303193136/http://www.jeuxvideo.com/jeux/playstation-ps1/00003161-l-amerzone.htm |archivedate=2016-03-03}}</ref> de tiu jaro. En decembro aperis ankaŭ [[DVD|DVD-ROM]]-reeldono, en kiu la animaciaj filmetoj uzis la formaton [[MPEG2]] anstataŭ Smacker. La DVD-ROM-versio poste havis plurajn reeldonojn, iuj el ili fare de [[Mindscape]], aliaj kiel malmultekostaj pakaĵoj kune kun aliaj aventuraj videoludoj. La oficiala strategia gvidilo de la ludo, ''Amerzone: Strategies & Secrets'', aperis en [[junio]] [[1999]]. Krom kompleta gvidilo, ĝi enhavas enciklopedian traktadon de la universo de ''Amerzone'', intervjuon kun Sokal kaj iom da neeldonita materialo. Alia libro, ''Amerzone: Memoirs of an Expedition'', estis eldonita de [[Casterman]] en novembro de la sama jaro. Ĝi kompilas la artaĵojn kaj konceptajn desegnojn de la ludo , kiuj ne estis parto de la fina produkto. Ĝi cetere enhavas klarigajn notojn plejparte el la en-luda ekspedicia taglibro. En [[januaro]] [[2014]] aperis [[Android]]-versio de la ludo.<ref>{{cite web |url=http://planete-aventure.net/index.php?news=2139 |title=Explorer L'Amerzone sur Androïd |publisher=Planète Aventure |date=29 January 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928130555/http://planete-aventure.net/index.php?news=2139 |archivedate=28 September 2015}}</ref> Ĝi estas identa al la iOS-versio. == Recenzo == === Vendoj === ''Amerzone'' neatendite fariĝis komerca sukceso.<ref name=lalibre>{{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802090325/http://www.lalibre.be/economie/digital/cyber-siberie-51b879dae4b0de6db9a7761d | url=http://www.lalibre.be/economie/digital/cyber-siberie-51b879dae4b0de6db9a7761d | title=Cyber Sibérie | date=9 August 2002 | author=Van Overstraeten, Mathieu | work=[[La Libre Belgique]] | archivedate=2 August 2018 | url-status=live}}</ref> ''GameSpot UK'' rimarkis en junio [[1999]] ke ĝi fariĝis « ''granda sukceso en Francio'' ».<ref>{{Cite web|url=http://www.gamespot.co.uk/pc.gamespot/adventure/amerz_uk/review.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20001214210900/http://www.gamespot.co.uk/pc.gamespot/adventure/amerz_uk/review.html|archive-date=2000-12-14|title=Video Games Reviews & News}}</ref> Post la franca eldono en marto 1999, ĝi vendis 10 000 ekzemplerojn antaŭ frua majo — nombro, kiun la gazeto ''[[Libération]]'' opiniis promesplena.<ref name=10k>{{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802082853/http://www.liberation.fr/ecrans/1999/05/07/le-dessinateur-de-bd-a-concu-et-porte-l-amerzonesokal-en-trois-dimensions_272288 | url=http://www.liberation.fr/ecrans/1999/05/07/le-dessinateur-de-bd-a-concu-et-porte-l-amerzonesokal-en-trois-dimensions_272288 | title=Le dessinateur de BD a conçu et porté "l'Amerzone". Sokal en trois dimensions. | date=7 May 1999 | author=Rivoire, Annick | work=[[Libération]] | archivedate=2 August 2018 | url-status=dead}}</ref> La ludo havis longdaŭran vendejan vivon.<ref>{{cite web |url=http://www.aventuraycia.com/stephaninterenglish.htm |title=Aventura y Cía - Entrevista a Stéphane Brochu |website=www.aventuraycia.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030210154311/http://www.aventuraycia.com/stephaninterenglish.htm |archive-date=10 February 2003 |url-status=dead}}</ref> Ĝiaj tutmondaj vendoj superis 500 000 ekzemplerojn antaŭ [[marto]] [[2002]].<ref name=500k>{{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802090224/http://www.dhnet.be/medias/livresbd/un-canard-en-amerique-51b7d4bce4b0de6db990b5bd | url=http://www.dhnet.be/medias/livresbd/un-canard-en-amerique-51b7d4bce4b0de6db990b5bd | title=Un canard en Amérique | author=Leclercq, Hubert | date=8 March 2002 | work=La Dernière Heure | archivedate=2 August 2018 | url-status=live}}</ref> Tiam Mathieu Van Overstraeten de la gazeto ''La Libre Belgique'' notis, ke tiuj vendoj estis nekutimaj por verko de Sokal, ĉar ĉiu volumo de ''[[Canardo]]'' vendis averaĝe 30 000 ekzemplerojn.<ref name=lalibre /> En [[2007]], Michel Bams de [[White Birds Productions]] raportis, ke ''Amerzone'' jam superis unu milionon da vendoj.<ref name=flight1>{{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011154454/http://adventuregamers.com/article/id,757 | url=http://adventuregamers.com:80/article/id,757 | title=Taking flgiht with White Birds, Part One | date=23 July 2007 | archivedate=2007-10-11 | author=Walter, Johann | work=Adventure Gamers | url-status=usurped | access-date=2018-10-16}}</ref> Fine, la ludo vendis 1,5 milionojn da ekzempleroj antaŭ [[2013]].<ref name=amerzonesales2>{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20180323090300/https://www.gamasutra.com/view/pressreleases/198939/Remastered_Full_version_and_new_Freemium_of_Amerzone_TheExplorerrsquos_Legacy_is_available_on_iOS.php | url=https://www.gamasutra.com/view/pressreleases/198939 Remastered_Full_version_and_new_Freemium_of_Amerzone_TheExplorerrsquos_Legacy_is_available_on_iOS.php | title= Remastered Full version and new Freemium of ''Amerzone: The Explorer's Legacy'' is available on iOS | location=[[Montreuil, Seine-Saint-Denis]] | date=26 August 2013 | publisher=[[Gamasutra]] | archive-date=23 March 2018 | url-status=dead}}</ref> === Kritikaj recenzoj === La ludo ĝenerale ricevis pozitivan akcepton dum sia epoko. La prezento estis preskaŭ unuanime laŭdata: la vidaĵoj estis nomitaj « ''grandiozaj'' »<ref name=AdvPla>{{cite web |url=http://www.adventuresplanet.it/scheda_recensione.php?game=amerzone |title=Recensione: Amerzone |last=Del Monte |first=Claudio |date=31 May 2004 |publisher=Adventure's Planet |language=Italian |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928182018/http://www.adventuresplanet.it/scheda_recensione.php?game=amerzone |archivedate=28 September 2015}}</ref> kaj « ''mirindaj'' »,<ref name=Toms/>, ofte komparitaj kun tiuj de ''[[Myst]]''.<ref name=Toms>{{cite web |url=http://www.jeuxvideopc.com/test/299-l-amerzone.php |title=Test ''L'Amerzone'' |trans-title=''Amerzone'' review |author=Nadia |language=French |publisher=Tom's Games |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215015534/http://www.jeuxvideopc.com/test/299-l-amerzone.php |archivedate=2007-12-15 |access-date=2007-11-06}}</ref><ref name = JVC-PC/> Kelkaj tamen plendis pri troa [[Pikselo|pikseliĝo]]. La filmecoj estis laŭdataj pro alta videokvalito.<ref name=ignreview>{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/1999/12/02/amerzone |title=IGN review |date=1 December 1999 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930111152/http://www.ign.com/articles/1999/12/02/amerzone |archivedate=30 September 2015}}</ref><ref name = LaAventura/> La rakonto kaj etoso estis nomitaj « ''tre bonaj'' », « ''interesaj kaj bone evoluigitaj'' », eĉ « ''sublima'' »,<ref name = LaAventura/> kun iuj kritikistoj komparantaj ilin kun la romanoj de [[Jules Verne]]. Tamen la linieco de la intrigo ricevis kritikon. Pli dividita estis la opinio pri la malfacileco: kelkaj laŭdis ĝin pro tio, ke ĝi ne lasas ludantojn blokiĝi,<ref name = AdvGam/><ref name = JVC-PC/> dum aliaj plendis, ke ĝi faras la ludon tro simplan kaj tro mallongan.<ref name = AdvPla/><ref name = Toms/><ref name = LaAventura/> Okazis ankaŭ plendoj pri la alklak-bazita interfaco, foje konsiderata maloportuna.<ref name = ignreview/><ref name = Toms/> La sondizajno estis la plej kritikata elemento: la malabunda muziko estis priskribita kiel ripetema kaj malforta. Kelkaj recenzistoj tamen laŭdis la ĉirkaŭajn son-efektojn.<ref name=AdvGam>{{cite web|url=http://www.adventuregamers.com/article/id,8 |title=Review: ''Amerzone'' |last=Fournier |first=Heidi |date=22 May 2002 |publisher=Adventure Gamers |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070514041849/http://www.adventuregamers.com/article/id%2C8 |archivedate=14 May 2007}}</ref><ref name=JVC-PC>{{cite web|url=http://www.jeuxvideo.com/articles/0000/00000145_test.htm |title=Test de ''l'Amerzone'' sur PC |trans-title=Review of ''Amerzone'' for the PC |author=Lightman |date=22 February 1999 |publisher=JeuxVideo.com |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020140124/http://www.jeuxvideo.com/articles/0000/00000145_test.htm |archivedate=20 October 2007}}</ref><ref name=LaAventura>{{cite web |url = http://la-aventura.net/analisis/amerzone-el-legado-del-explorador |title = Análisis: ''Amerzone: El legado del explorador'' |trans-title = Review: ''Amerzone: The Explorer's Legacy'' |author= Er_killer |date = 19 November 2005 |publisher = La Aventura |language= Spanish}}</ref> La ludo ricevis atenton ankaŭ de ĝeneralaj ĉiutagaj ĵurnaloj kiel ''[[Télérama]]'' kaj ''[[Libération]]'', kiuj ambaŭ publikigis tre pozitivajn recenzojn.<ref name=PlanAv/> === Premioj === ''Amerzone'' gajnis la premion Pixel-INA por videoludoj okaze de la Imagina-festivalo de [[Monako]] en [[1999]].<ref>{{cite web |url=http://www.jeuxvideopc.com/articles/68-portrait-benoit-sokal/ |title=Portrait de Benoit Sokal |trans-title=Profile of Benoit Sokal |publisher=Tom's Games |language=French |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130626091340/http://www.jeuxvideopc.com/articles/68-portrait-benoit-sokal/ |archivedate=2013-06-26 |access-date=2015-09-27}}</ref> Sokal atribuis la komercan sukceson de la ludo parte al tiu rekono.<ref name = PlanAv/> === Posta influo === {{ĉefartikolo|Syberia}} La ludo estas ĝis hodiaŭ citata kiel unu el la plej bonaj ekzemploj de [[Francio|francaj]] [[Aventura videoludo|aventuraj videoludoj]].<ref>{{cite web |url=http://www.pixelcreation.fr/3d-video/animation-3d-vfx/benoit-sokal/ |title=Interview de Benoît Sokal |trans-title=Interview with Benoît Sokal |author=Cédric Melon |year=2006 |publisher=PixelCreation.fr |language=French |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928135156/http://www.pixelcreation.fr/3d-video/animation-3d-vfx/benoit-sokal/ |archivedate=2015-09-28}}</ref> En [[2003]], Benoît Sokal pruntis la emblemon kaj la nomon de sia nova firmao, [[White Birds Productions]], el la ludo. ''Amerzone'' estas foje referencata en liaj postaj ludoj, plej evidente en la serio ''[[Syberia]]''. ''Amerzone'' estis cetere kompilita kun la unuaj du partoj de ''Syberia'' kiel la ''Syberia Collection'', eldonita en [[oktobro]] [[2009]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesindustry.biz/articles/syberia-collection-set-to-arrive-in-uk-shops-on-october-30th|title=Syberia Collection|website=GamesIndustry.biz|date=20 October 2009}}</ref> Refaro de la origina ludo por [[PlayStation 5]], [[Windows]] kaj [[Xbox Series X/S]] aperis la [[24-an de aprilo]] [[2025]]. == Fontoj == === Notoj === {{referencoj|group="note"|2}} === Referencoj === '''Referencoj en la gvidlibro ''Amerzone: Strategies & Secrets''''' : {{referencoj|group="A"|2}} '''Aliaj referencoj''' : {{referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == *[https://www.mobygames.com/game/3973/amerzone-the-explorers-legacy/ ''Amerzone''] ĉe [[MobyGames]] ({{en}}) *[http://www.microids.com/EN/store/amerzone,56 ''Amerzone''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160121185017/http://www.microids.com/EN/store/amerzone,56 |date=2016-01-21 }} ĉe [http://www.microids.com Microids] ({{en}}) *[https://store.steampowered.com/app/2429190/Amerzone__The_Explorers_Legacy/ Amerzone Remake] ĉe [[Steam]] ({{en}}) [[Kategorio:Syberia]] [[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 1999]] [[Kategorio:Videoludoj de The Adventure Company]] [[Kategorio:Aventuraj videoludoj]] [[Kategorio:Videoludoj kreitaj en Francio]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per iOS]] [[Kategorio:Videoludoj de Loriciel]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per macOS]] [[Kategorio:Videoludoj de Microids]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per PlayStation]] [[Kategorio:Videoludoj de Ubisoft]] [[Kategorio:Videoludoj kreitaj en Francio]] [[Kategorio:Videoludoj okazantaj en 1998]] [[Kategorio:Videoludoj okazantaj en Sudameriko]] [[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Vindozo]] 51dfgs5o4pl5okfn8o5rlxp00i0de4m Uzanto-Diskuto:Uriel1022 3 936739 9480935 9315268 2026-09-24T01:13:56Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Uzanto-Diskuto:Gabriel Agíou-Dimitríou]] 9480935 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Uzanto-Diskuto:Gabriel Agíou-Dimitríou]] rnspfo6d9d3d1oev8aopmpvj4bkkitp Fernandezinsula kolibro 0 940092 9481129 9371787 2026-09-24T11:53:58Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9481129 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Fernandezinsula kolibro |koloro = pink |dosiero = Sephanoides fernandensis.jpg |priskribo de dosiero = Masklo ĉe floroj de ''Cuminia eriantha'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sephanoides]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Fernandezinsula kolibro''' ''S. fernandensis'' |statuso = CR | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Sephanoides fernandensis'' |volume=2020 |article-number=e.T22687863A179402328 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687863A179402328.en |access-date=25a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sephanoides fernandensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Phillip Parker King|King]], 1831) |vikispecio = ''Sephanoides fernandensis'' |komunejo = ''Sephanoides fernandensis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sephanoides fernandensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fernandezinsula kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sephanoides fernandensis'', laŭ kio ankaŭ ''Fernandeza fajrkronulo'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la nur du specioj de la genro ''[[Sephanoides]]''. Ĝi troviĝas nur en insulo Robinson Crusoe de [[Insularo Juan Fernández]] de [[Ĉilio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Fernandezinsula kolibro kunhavas la genron ''Sephanoides'' kun la [[Ĉilia kolibro]] (''S. sephaniodes)''. Ĝi havas unu ekzistantan subspecion, la nomigan ''S. f. fernandensis''. Plej multaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj atribuas al ĝi duan subspecion, la formortintan ''S. f. leyboldi''. Ili listigas ĝin kiel trovebla sur alia insulo en la grupo de Juan Fernández, nome la [[insulo Alejandro Selkirk]] (ankaŭ nomata Más Afuera).<ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, almenaŭ unu aŭtoro pridubas la traktadon de du subspecion kaj ĉu fajrkronulo vere iam loĝis en Selkirk.<ref>Johow, Federico. (2007). "El picaflor de la Isla de Masafuera: ¿subspecie extinta, nunca existió o mistery bird?", ''Boletín Chileno de Ornitología'' 13: 28-41.</ref> [[File:Haeckel - Hylocharis Stokesii.jpg|thumb|left|Plenkreska ino el jarmila specimeno]] ==Aspekto== La Fernandezinsula kolibro estas inter la plej radikale [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]] kolibroj. La plumaroj de la masklo kaj la ino estas tiel ege malsamaj, kaj eĉ la ino havas vir-similan irizecan kronon, ke en la 19-a jarcento oni pensis, ke ili estas malsamaj specioj ĝis oni malkovris neston kun po unu el ĉiu sekso. Maskloj estas 11,5 ĝis 12 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 10,9 g. Inoj estas ĉirkaŭ 10,5 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 6,8 g. Ambaŭ seksoj havas rektan nigran bekon.<ref name=JFFI-BOW>Roy, M.S., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Juan Fernandez Firecrown (''Sephanoides fernandensis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.juffir1.01] Alirita la 25an de Julio, 2022</ref> La masklo estas preskaŭ tute cinam-oranĝa. Ĝiaj frunto kaj krono estas irizecaj fajre ruĝecflavaj kaj la flugiloj malhele kuprogrizaj. La supraj partoj de la femalo estas bluetverdaj kun irizeca bluetviola krono. Ĝiaj subaj partoj estas pure blankaj kun nigraj kaj verdaj diskoj kaj la flugiloj ardezverdaj. La centraj vostoplumoj kaj la internaj flugilplumoj de la aliaj estas bluetverdaj kaj la eksteraj flugilplumoj blankaj.<ref name=JFFI-BOW/> [[File:Sephanoides fernandensis leyboldi.jpg|thumb|left|upright|La supozebla formortinta subspecio ''S. f. leyboldi'']] ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Fernandezinsula kolibro troviĝas nur sur la insulo Robinson Crusoe. La supozata formortinta subspecio ''S. f. leyboldi'' (vidu artikolon pri [[Friedrich Leybold]]) estas atribuita al la [[insulo Alejandro Selkirk]]. La specio loĝas en arbaroj, arbustaroj kaj ĝardenoj, preferante ombrajn areojn. Somere, maskloj ofte videblas en la sola urbo de la insulo, San Juan Bautista, manĝante la florojn de arboj en la subgenro ''Sonchus'' de ''Dendroseris'', kiuj estas endemiaj de la insularo, kaj multaj el kiuj estas mem draste endanĝerigitaj specioj. Ĉiuj reproduktaj registroj estas je altitudoj inter 120 kaj 660 m.<ref name=JFFI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Fernandezinsula kolibro moviĝas tra la insulo, supozeble serĉante florplantojn, sed alie estas sidlokema (nemigranta).<ref name=JFFI-BOW/> ===Manĝado=== La Fernandezinsula kolibro serĉas [[nektaro]]n ĉe la floroj de indiĝenaj plantoj, precipe ''Rhaphithamnus venustus'' kaj ''Sonchus brassicifolius''. Ĝi ankaŭ povas nutriĝi per enkondukitaj [[eŭkalipto]]j kaj [[abutilo]]j dum aŭtuno kaj vintro, kiam la plej multaj el la indiĝenaj plantoj ne floras. Ĝi manĝas per alkroĉiĝo al la floroj, kaj preferas ombritajn florojn bone super la tero. Ambaŭ seksoj defendas manĝoteritoriojn, kaj maskloj tenas la pli produktivajn lokojn. Aldone al nektaro, la specio manĝas ankaŭ malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn dumfluge aŭ kolektitajn el folioj.<ref name=JFFI-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Fernandezinsula kolibro estas de septembro ĝis meze de novembro. La ino konstruas malgrandan tasforman neston el teksitaj filikfibroj, aliaj fibroj, muskoj kaj [[araneaĵo]]j, metita sur la pinton de branĉeto en ŝirmo, tipe ĉirkaŭ 4 m super la grundo. Studo de 2011 trovis, ke pli ol 75% de la nestoj estis en ''Myrceugenia fernandeziana'' arboj. La ovodemetado estas de du ovoj. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=JFFI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sephanoides-fernandensis |species=Fernandezinsula kolibro}} ==Statuso kaj konservado== La [[IUCN]] taksis la Fernandezinsulan kolibron kiel [[Draste Endanĝerigita]]n. La specio loĝas nur sur unu malgranda insulo. Ĝi havas ĉirkaŭkalkulitan populacion de 1500 ĝis 3500 maturaj birdoj aŭ 3000 ĝis 5200 entute individuoj, kaj oni kredas, ke la nombro malpliiĝas. La detruo de indiĝenaj arboj, de kiuj la specio dependas por nestejoj, estas grava kaŭzo de la malkresko. Ankaŭ kontribuas la disvastiĝo de ekzota zarzamora rubuso (''[[Rubus ulmifolius]]'') kaj makia vinbero (''Aristotelia chilensis''), predado fare de hejmaj kaj sovaĝiĝintaj katoj, kaj detruo fare de enkondukitaj [[kuniklo]]j kaj [[kapro]]j. Ĝi ankaŭ povas suferi pro konkurenco pri manĝaĵo de la pli multnombra [[Ĉilia kolibro]].<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Sephanoides fernandensis'' |volume=2020 |article-number=e.T22687863A179402328 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687863A179402328.en |access-date=25a de Julio 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Sephanoides fernandensis}} {{Wikispecies|Sephanoides fernandensis}} *[http://www.oikonos.org/firecrown.htm Konservadesplora programo.] *[http://www.islandconservation.org/juan-fernandez-chile Island Conservation Restoration Project]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ĉilio]] oe7tei1ca1nmqvfc2h2b2ger97cb503 Walter Klag (naskita 1949) 0 940852 9480999 9479245 2026-09-24T08:40:41Z Ebersburger 118892 Diversaj korektoj fare de mi mem (Walter Klag) 9480999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|dato de naskiĝo=1949|esperantistiĝis en=1984}} {{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = junio 2026}} '''Walter KLAG''' estas aŭstra ĵurnalisto, eldonisto kaj esperanto-aktivulo, naskita en Vieno en 1949. Li instruis en gimnazio fizikon, matematikon kaj ĥemion.<ref>[https://www.linguistik-vs-gendern.de/ "Wissenschafter kritisieren Genderpraxis des ÖRR"] - ĉe: ''linguistik-vs-gendern.de,'' julio 2022</ref> Agado en la movado: Klag lernis Esperanton en 1983 (aŭ 1985 laŭ iuj fontoj) kun sia edzino, kaj liaj infanoj estas denaskaj parolantoj de Esperanto.<ref>Mascha Dabić: [https://www.derstandard.at/story/1392687316353/esperanto-ermoeglicht-kommunikation-auf-augenhoehe "Esperanto ermöglicht Kommunikation auf Augenhöhe"] - ĉe: ''Der Standard,'' 6.3.2014</ref> Li instruas la lingvon al gimnazianoj kaj gvidas kursojn por komencantoj en Vieno. [[Dosiero:La Bulteneneto - kajero 82 - eldonita 2026.jpg|eta|La Bulteneto 82]] [[Dosiero:Sat.iroj - kajero 19 - eldonita 2025.jpg|eta|Sat.iroj 19]] Li fondis Eldonejo Klag, eldonejon kiu eldonas librojn kaj revuojn en Esperanto. Li estas regula kontribuanto al la internacia esperanta [[revuo Monato]], kie li laboras kiel redaktoro por [[ekonomiko]] kaj [[numismatiko]]. Li antaŭe kontribuis al la esperantaj elsendoj de la Aŭstria Radio, [[ORF]]. Li eldonis Stelo-monerojn: 100 Steloj (2018, Ag), 50 Steloj (2020, Ag), 5000 Steloj (2025, Pt) kaj 200 Steloj okaze de la 111a Universala Kongreso en Graz (2026, latuno). Klag estas konata pro sia humura kaj satira stilo. Li verkis originalan prozon, ekz. ''Hospitalo sepetaĝa'' kaj ''Dek rakontoj el Vieno''. Li ankaŭ verkis serion de pamfletoj nomitaj "Sat.iroj el Aŭ.strio". [[Dosiero:Sat.iro - Desegnaĵo de Walter KLAG 2020.jpg|eta|Desegnita de Walter Klag por Sat.iroj.]] Aliaj interesoj: Klag estas fakulo pri [[numismatiko]] kaj [[filatelio]], kaj eĉ publikigis libron pri la historio de poŝtmarkoj rilataj al Esperanto en Aŭstrio. == Verkaro == * '''Esperanto - Wie ich es sehe''', Personaj vidpunktoj pri Esperanto de longtempa kaj aktiva esperantisto. Vieno 2006, 8 paĝoj ISBN 3901211284 * '''Hospitalo sepetaĝa''', Koŝmara novelo. Vieno, 1991, 16 paĝoj * '''[[Peter Altenberg]] - Vivo kaj verkoj''', Dulingva (E, germana) kajero pri la vivo de fama vienano. Vieno, 2006, 16 paĝoj. ISBN 390121125X. * '''Sat.iroj el Aŭ.strio''', Amuzaj ludoj kaj karikaturoj, ne nepre rilataj al Aŭstrio, plus kelkaj informoj pri Aŭstrio. Vieno, 2006, 16 paĝoj. ISBN 3901211276 * '''Wels, urbo en Supra Aŭstrio''', Vieno, 1991, 24 paĝoj, de Walter Klag patro kaj filo.<!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> == Publikaĵoj == * [https://www.monato.be/2008/009386.php KUIRARTO: La kukurbo - frukto multvizaĝa] [[Monato (gazeto)]] (2008/03 p.&nbsp;14) * ''Bombo-bankroto'', ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', numero 2013/06, paĝo 8 * <span>[https://www.monato.be/2004/008451.html AŬSTRIO: Ride resaniĝi]</span> el [[Monato (gazeto)|Monato]] (2004/11, p. 14) * Friedensreich Hundertwasser 1928-2000 el Monato (2000/07, p. 12) * Artikolo "Esperanto-mono" pri [[Stelo (monunuo)|Stelo]] en la gazeto [[Esperanto-revuo|Esperanto]] de UEA, aprilo 2017 *[https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/bitstream/handle/11013/5654/LaBulteneto9-Schopenhauer-Altenberg.pdf?sequence=1&isAllowed=y pri la viena kafejo ''Schopenhauer''] - ''La Bulteneto,'' 9/2018, ISBN 978-3-901211-99=7 == Aliaĵoj == * En 2018 aperis nova arĝenta [[monero]] aŭ [[medalo]], ''Esperanto 100 Steloj'', okaze de la 150-a naskiĝdatreveno de [[René de Saussure]]. Ĝi estas pregita de la aŭstria [[monfarejo]] ''Münze Österreich'', eldonkvanto 1000. Informoj: Walter Klag, esperanto [po-signo] chello [punkto] at ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Klag, Walter}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[kategorio:Instruistoj]] h9swjngz61is3ze3xq292gwlofyro9c 9481005 9480999 2026-09-24T08:49:13Z Ebersburger 118892 Informo el Libroservo de UEA 9481005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|dato de naskiĝo=1949|esperantistiĝis en=1984|profesio=Eldonisto kaj gimnazia instruisto|lingvoj=Germana, Esperanto, franca, sveda.}} {{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = junio 2026}} '''Walter KLAG''' estas aŭstra ĵurnalisto, eldonisto kaj esperanto-aktivulo, naskita en Vieno en 1949. Li instruis en gimnazio fizikon, matematikon kaj ĥemion.<ref>[https://www.linguistik-vs-gendern.de/ "Wissenschafter kritisieren Genderpraxis des ÖRR"] - ĉe: ''linguistik-vs-gendern.de,'' julio 2022</ref> Agado en la movado: Klag lernis Esperanton en 1983 (aŭ 1985 laŭ iuj fontoj) kun sia edzino, kaj liaj infanoj estas denaskaj parolantoj de Esperanto.<ref>Mascha Dabić: [https://www.derstandard.at/story/1392687316353/esperanto-ermoeglicht-kommunikation-auf-augenhoehe "Esperanto ermöglicht Kommunikation auf Augenhöhe"] - ĉe: ''Der Standard,'' 6.3.2014</ref> Li instruas la lingvon al gimnazianoj kaj gvidas kursojn por komencantoj en Vieno. [[Dosiero:La Bulteneneto - kajero 82 - eldonita 2026.jpg|eta|La Bulteneto 82]] [[Dosiero:Sat.iroj - kajero 19 - eldonita 2025.jpg|eta|Sat.iroj 19]] Li fondis Eldonejo Klag, eldonejon kiu eldonas librojn kaj revuojn en Esperanto. Li estas regula kontribuanto al la internacia esperanta [[revuo Monato]], kie li laboras kiel redaktoro por [[ekonomiko]] kaj [[numismatiko]]. Li antaŭe kontribuis al la esperantaj elsendoj de la Aŭstria Radio, [[ORF]]. Li eldonis Stelo-monerojn: 100 Steloj (2018, Ag), 50 Steloj (2020, Ag), 5000 Steloj (2025, Pt) kaj 200 Steloj okaze de la 111a Universala Kongreso en Graz (2026, latuno): [[Stelo (monunuo)]] Klag estas konata pro sia humura kaj satira stilo. Li verkis originalan prozon, ekz. ''Hospitalo sepetaĝa'' kaj ''Dek rakontoj el Vieno''. Li ankaŭ verkis serion de pamfletoj nomitaj "Sat.iroj el Aŭ.strio". [[Dosiero:Sat.iro - Desegnaĵo de Walter KLAG 2020.jpg|eta|Desegnita de Walter Klag por Sat.iroj.]] Aliaj interesoj: Klag estas fakulo pri [[numismatiko]] kaj [[filatelio]], kaj eĉ publikigis libron pri la historio de poŝtmarkoj rilataj al Esperanto en Aŭstrio. == Verkaro == * '''Esperanto - Wie ich es sehe''', Personaj vidpunktoj pri Esperanto de longtempa kaj aktiva esperantisto. Vieno 2006, 8 paĝoj ISBN 3901211284 * '''Hospitalo sepetaĝa''', Koŝmara novelo. Vieno, 1991, 16 paĝoj * '''[[Peter Altenberg]] - Vivo kaj verkoj''', Dulingva (E, germana) kajero pri la vivo de fama vienano. Vieno, 2006, 16 paĝoj. ISBN 390121125X. * '''Sat.iroj el Aŭ.strio''', Amuzaj ludoj kaj karikaturoj, ne nepre rilataj al Aŭstrio, plus kelkaj informoj pri Aŭstrio. Vieno, 2006, 16 paĝoj. ISBN 3901211276 * '''Wels, urbo en Supra Aŭstrio''', Vieno, 1991, 24 paĝoj, de Walter Klag patro kaj filo. https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=3933<!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> == Publikaĵoj == * [https://www.monato.be/2008/009386.php KUIRARTO: La kukurbo - frukto multvizaĝa] [[Monato (gazeto)]] (2008/03 p.&nbsp;14) * ''Bombo-bankroto'', ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', numero 2013/06, paĝo 8 * <span>[https://www.monato.be/2004/008451.html AŬSTRIO: Ride resaniĝi]</span> el [[Monato (gazeto)|Monato]] (2004/11, p. 14) * Friedensreich Hundertwasser 1928-2000 el Monato (2000/07, p. 12) * Artikolo "Esperanto-mono" pri [[Stelo (monunuo)|Stelo]] en la gazeto [[Esperanto-revuo|Esperanto]] de UEA, aprilo 2017 *[https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/bitstream/handle/11013/5654/LaBulteneto9-Schopenhauer-Altenberg.pdf?sequence=1&isAllowed=y pri la viena kafejo ''Schopenhauer''] - ''La Bulteneto,'' 9/2018, ISBN 978-3-901211-99=7 == Aliaĵoj == * En 2018 aperis nova arĝenta [[monero]] aŭ [[medalo]], ''Esperanto 100 Steloj'', okaze de la 150-a naskiĝdatreveno de [[René de Saussure]]. Ĝi estas pregita de la aŭstria [[monfarejo]] ''Münze Österreich'', eldonkvanto 1000. Informoj: Walter Klag, esperanto [po-signo] chello [punkto] at ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Klag, Walter}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[kategorio:Instruistoj]] t7zhjplz77prg1njpxcn768gc61sld2 Peter Huemer 0 943118 9481069 9470230 2026-09-24T11:15:15Z Tirolischleioans 254019 9481069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Peter HUEMER''' (naskiĝinta en [[1941]] je [[Linz]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] publicisto, ĵurnalisto kaj historiisto. Li estas edzo de la psikologino kaj eksa politikistino Friedrun Huemer. == Vivo == Kreskinte je [[Feldkirchen an der Donau]], li studis post la gimnazifrekvento je [[Wilhering]] ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon kaj arthistorion. Li doktoriĝis en 1968 pri la juristo [[Robert Hecht]]. Inter 1969 kaj 2002 li laboris ĉe [[ORF]]. Konatiĝis li antaŭ ĉio kiel estro de la elsendo ''Club 2''. Poste li moderigis radiofonie la elsendon ''Im Gespräch'' en [[Österreich 1]]. En 2002 li docentis pri ĵurnalismo ĉe la viena universitato. De 2005 li membras ĉe la komisiono redakcia de la gazeto "Datum". Huemer ankaŭ ĉiam pretis komenti aktualaĵojn, ene kaj malene de Aŭstrujo.<ref>[https://www.zeit.de/reden/bildung_und_kultur/huemer?page=all "Festrede zum Brucknerfest Linz: Abbau des Sozialstaats, Einschränkung der Bürgerrechte"] - ĉe: ''zeit.de''</ref> Inter 2011 kaj 2015 Huemer gvidis kolokvan serion en la teatrejo ''Stadttheater Walfischgasse'' en la [[innere Stadt (Vieno)|unua urbodistrikto viena]], al kiu invitiĝis i.a. [[André Heller]], [[Sally Perel]], [[Sophie Freud]], [[Michael Haneke]], [[Joachim Gauck]], [[Reinhold Messner]] kaj [[Harald Schmidt]]. Dum la sezono 2013/14 Huemer estis moderigisto je [[Burgteatrejo]] ĉe la [[holokaŭsto|holokaŭst]]-okulatesta projekto ''Die letzten Zeugen'' (fare de [[Doron Rabinovici]] kaj [[Matthias Hartmann]]). Inter 2006-2022 li estis gastiganto ĉe kvin dekoj da diskutrondoj ''Wiener Stadtgespräche'' (organizo fare de la Laborista Ĉambro kaj la semajngazeto "Falter"). Akceptis la inviton i.a. [[Harald Welzer]], [[Jean Ziegler]] kaj [[Peter Sloterdijk]]; al Huemer postantis [[Barbara Tóth]]. == Skribaĵoj == * ''Sektionschef Robert Hecht und die Zerstörung der Demokratie in Österreich. Eine historisch-politische Studie.'' Disertacio, Wien 1968; Verlag für Geschichte und Politik, Wien 1975; Oldenbourg, Munkeno 1975. * ''Warum das Fernsehen dümmer ist als das Radio. Reden über das Reden in den Medien.'' Picus, Wien 2003, ISBN 3-85452-781-0. * ''Heimat. Lügen. Literatur. Texte zur gegenwärtigen Befindlichkeit.'' Der Apfel, Wien 2006, ISBN 3-85450-165-X === Eldonistece === * kun [[Grete Schurz]] (eld.): ''Unterwerfung. Über den destruktiven Gehorsam.'' Zsolnay, Wien 1990. * ''Im Gespräch.'' Kremayr & Scheriau, Wien 2003, ISBN 3-218-00576-0. * [[Viktor Matejka]]: ''Das Buch Nr. 3.'' Kun antaŭparolo de [[Johannes Mario Simmel]]. Löcker, Wien 1993, ISBN 3-85409-222-9. == Premioj == * 1971: Leopold-Kunschak-Preis * 1987: Friedrich-Torberg-Medaille * 1992: Preis der Stadt Wien für Publizistik * 2000: Willy und Helga Verkauf-Verlon Preis * 2002: [[Axel Corti|Axel-Corti]]-Preis * 2004: Österreichischer Staatspreis für Kulturpublizistik * 2003: Defensor Libertatis<ref>https://www.bigbrotherawards.at/index03.php</ref> * 2011: Österreichisches Ehrenkreuz für Wissenschaft und Kunst (unua klaso)<ref>[http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf listo de la honoritoj]</ref> * 2012: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Wien * 2016: Concordia-Preis (por la tutviva profesia agado)<ref>[https://www.salzburg.com/nachrichten/oesterreich/politik/sn/artikel/concordia-preis-an-inhaftierte-journalisten-in-der-tuerkei-242136/ "Concordia-Preis an inhaftierte Journalisten in der Türkei"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170516160738/http://www.salzburg.com/nachrichten/oesterreich/politik/sn/artikel/concordia-preis-an-inhaftierte-journalisten-in-der-tuerkei-242136/ |date=2017-05-16 }} - ĉe: ''salzburg.com,'' 6.4.2017</ref> == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|121660737}} * [https://oe1.orf.at/artikel/208783 portreto de Huemer] - ĉe la paĝaro de Ö1 (ORF-radiofonio) * [http://www.oesterreich-am-wort.at/treffer/atom/13822B3D-19B-0035F-00000B94-13816435/ "Chronisten, Reporter, Aufklärer: Peter Huemer"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161225232514/http://www.oesterreich-am-wort.at/treffer/atom/13822B3D-19B-0035F-00000B94-13816435/ |date=2016-12-25 }} - ene de la kolekto ''Österreichische Mediathek'' * [https://www.imdb.com/de/name/nm1060408/ IMDb] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Huemer, Peter}} [[Kategorio:Moderigistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[Kategorio:Linco]] [[kategorio: Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[kategorio:Parolistoj]] n82gqxu16xrdgw0t9wf1bynffqzyjjd 9481070 9481069 2026-09-24T11:16:13Z Tirolischleioans 254019 9481070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Peter HUEMER''' (naskiĝinta en [[1941]] je [[Linz]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] publicisto, ĵurnalisto kaj historiisto. Li estas edzo de la psikologino kaj eksa politikistino Friedrun Huemer. == Vivo == Kreskinte je [[Feldkirchen an der Donau]], li studis post la gimnazifrekvento je [[Wilhering]] ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon kaj arthistorion. Li doktoriĝis en 1968 pri la juristo [[Robert Hecht]]. Inter 1969 kaj 2002 li laboris ĉe [[ORF]]. Konatiĝis li antaŭ ĉio kiel estro de la elsendo ''Club 2''. Poste li moderigis radiofonie la elsendon ''Im Gespräch'' en [[Österreich 1]]. En 2002 li docentis pri ĵurnalismo ĉe la viena universitato. De 2005 li membras ĉe la komisiono redakcia de la gazeto "Datum". Huemer ankaŭ ĉiam pretis komenti aktualaĵojn, ene kaj malene de Aŭstrujo.<ref>[https://www.zeit.de/reden/bildung_und_kultur/huemer?page=all "Festrede zum Brucknerfest Linz: Abbau des Sozialstaats, Einschränkung der Bürgerrechte"] - ĉe: ''zeit.de''</ref> Inter 2011 kaj 2015 Huemer gvidis kolokvan serion en la teatrejo ''Stadttheater Walfischgasse'' en la [[innere Stadt (Vieno)|unua urbodistrikto viena]], al kiu invitiĝis i.a. [[André Heller]], [[Sally Perel]], [[Sophie Freud]], [[Michael Haneke]], [[Joachim Gauck]], [[Reinhold Messner]] kaj [[Harald Schmidt]]. Dum la sezono 2013/14 Huemer estis moderigisto je [[Burgteatrejo]] ĉe la [[holokaŭsto|holokaŭst]]-okulatesta projekto ''Die letzten Zeugen'' (fare de [[Doron Rabinovici]] kaj [[Matthias Hartmann]]). Inter 2006-2022 li estis gastiganto ĉe kvin dekoj da diskutrondoj ''Wiener Stadtgespräche'' (organizo fare de la Laborista Ĉambro kaj la semajngazeto "Falter"). Akceptis la inviton i.a. [[Harald Welzer]], [[Jean Ziegler]] kaj [[Peter Sloterdijk]]; al Huemer postantis [[Barbara Tóth]]. == Skribaĵoj == * ''Sektionschef Robert Hecht und die Zerstörung der Demokratie in Österreich. Eine historisch-politische Studie.'' Disertacio, Wien 1968; Verlag für Geschichte und Politik, Wien 1975; Oldenbourg, Munkeno 1975. * ''Warum das Fernsehen dümmer ist als das Radio. Reden über das Reden in den Medien.'' Picus, Wien 2003, ISBN 3-85452-781-0. * ''Heimat. Lügen. Literatur. Texte zur gegenwärtigen Befindlichkeit.'' Der Apfel, Wien 2006, ISBN 3-85450-165-X === Eldonistece === * kun [[Grete Schurz]] (eld.): ''Unterwerfung. Über den destruktiven Gehorsam.'' Zsolnay, Wien 1990. * ''Im Gespräch.'' Kremayr & Scheriau, Wien 2003, ISBN 3-218-00576-0. * [[Viktor Matejka]]: ''Das Buch Nr. 3.'' Kun antaŭparolo de [[Johannes Mario Simmel]]. Löcker, Wien 1993, ISBN 3-85409-222-9. == Premioj == * 1971: Leopold-Kunschak-Preis * 1987: Friedrich-Torberg-Medaille * 1992: Preis der Stadt Wien für Publizistik * 2000: Willy und Helga Verkauf-Verlon Preis * 2002: [[Axel Corti|Axel-Corti]]-Preis * 2004: Österreichischer Staatspreis für Kulturpublizistik * 2003: Defensor Libertatis<ref>https://www.bigbrotherawards.at/index03.php</ref> * 2011: Österreichisches Ehrenkreuz für Wissenschaft und Kunst (unua klaso)<ref>[http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf listo de la honoritoj]</ref> * 2012: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Wien * 2016: Concordia-Preis (por la tutviva profesia agado)<ref>[https://www.salzburg.com/nachrichten/oesterreich/politik/sn/artikel/concordia-preis-an-inhaftierte-journalisten-in-der-tuerkei-242136/ "Concordia-Preis an inhaftierte Journalisten in der Türkei"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170516160738/http://www.salzburg.com/nachrichten/oesterreich/politik/sn/artikel/concordia-preis-an-inhaftierte-journalisten-in-der-tuerkei-242136/ |date=2017-05-16 }} - ĉe: ''salzburg.com,'' 6.4.2017</ref> == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|121660737}} * [https://oe1.orf.at/artikel/208783 portreto de Huemer] - ĉe la paĝaro de Ö1 (ORF-radiofonio) * [http://www.oesterreich-am-wort.at/treffer/atom/13822B3D-19B-0035F-00000B94-13816435/ "Chronisten, Reporter, Aufklärer: Peter Huemer"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161225232514/http://www.oesterreich-am-wort.at/treffer/atom/13822B3D-19B-0035F-00000B94-13816435/ |date=2016-12-25 }} - ene de la kolekto ''Österreichische Mediathek'' * [https://www.imdb.com/de/name/nm1060408/ IMDb] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Huemer, Peter}} [[Kategorio:Moderigistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[Kategorio:Linco]] [[kategorio: Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] 8k02jbab7p1746cxz7ypftmu739c0e3 Angela Bassett 0 947333 9480851 9407000 2026-09-23T18:26:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro|priskribo=}} '''Angela Evelyn BASSETT''' (naskita la 16-an de aŭgusto 1958) <ref>{{cite book|title=Angela Bassett|isbn=9780791058107|year=2001|publisher=Chelsea House Publishers|first=Dawn|last=Fitzgerald|page=92|quote=1958: Angela Bassett is born on August 16 in Harlem in New York City}}</ref> estas usona aktorino. Konata pro sia laboro en filmo kaj televido ekde la 1980-aj jaroj, ŝi ricevis diversajn laŭdojn, inkluzive de Premio Emmy kaj du [[Premio Ora Globo|Premioj Ora Globo]], kaj ankaŭ nomumojn por du [[Oskar-premio|Akademiaj Premioj]]. En 2023, la revuo ''[[Time]]'' nomis ŝin unu el la [[TIME 100|100 plej influaj homoj en la mondo]], <ref>{{cite news|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/|title=Time 100|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 13, 2023|access-date=April 13, 2023|archive-date=April 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413151502/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/|url-status=live}}</ref> kaj ŝi ricevis [[Honora Oskaro|Honoran Oskar-premion]]. <ref>{{cite web|last=Davis|first=Clayton|url=https://variety.com/2023/film/awards/angela-bassett-mel-brooks-governors-awards-honorary-oscars-1235654578/|title=Angela Bassett Finally Gets Her Oscar as Academy Announces 2023 Honorary Winners, Including Mel Brooks|website=[[Variety (website)|Variety]]|date=June 26, 2023|accessdate=June 26, 2023}}</ref> Bassett sukcesis portreti kantistinon [[Tina Turner]] en la biografia filmo ''What's Love Got to Do with It'' (1993), kiu gajnis al ŝi Premion Oran Globon kaj nomumon por la Akademia Premio por Plej Bona Aktorino. Ŝi havis sukceson ĉefrolante en ''Boyz n the Hood'' (1991), ''Malcolm X'' (1992), ''Strange Days'', ''Vampire in Brooklyn'', ''Waiting to Exhale'' (ĉiuj en 1995), ''How Stella Got Her Groove Back'' (1998), kaj ''Music of the Heart'' (1999). En la sekvaj jardekoj, ŝi akceptis subtenajn rolojn en la dramo ''Notorious'' (2009), kaj la agfilmoj ''Green Lantern'' (2011), ''Olympus Has Fallen'' (2013), kaj ''London Has Fallen'' (2016). Ŝi ankaŭ ludis Reĝinon Ramonda en la filmoj de la [[Kinematografia Universo de Marvel|Marvel Cinematic Universe]] ''[[Black Panther (filmo)|Black Panther]]'' (2018), ''[[avengers: Endgame|Avengers: Endgame]]'' (2019), kaj ''Black Panther: Wakanda Forever'' (2022). Pro ĉi-lasta, ŝi gajnis alian Oran Globon kaj estis nomumita por la Akademia Premio por Plej Bona Flanka Aktorino. En televido, Bassett ĉefrolis kiel Katherine Jackson en la miniserialo ''The Jacksons: An American Dream'' (1992). Ŝia portretado de [[Rosa Parks]] en la televida filmo ''The Rosa Parks Story'' (2002) gajnis al ŝi nomumon por Premio Emmy por Elstara Ĉefaktorino. Ŝiaj aktoradoj en du sezonoj de la [[FX|FX-]] horora antologia serio ''American Horror Story'' gajnis al ŝi nomumojn por Premio Emmy por Elstara Flankaktorino en 2014 kaj 2015. En 2018, Bassett komencis produkti kaj ĉefroli kiel LAPD- patrola serĝento Athena Grant en la [[Fox Broadcasting Company|Fox]] / [[American Broadcasting Company|ABC-]] dramserio ''9-1-1''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} * {{IBDB nomo}} * [https://web.archive.org/web/20260208225100/https://www.stimmgerecht.com/actress/Angela_Bassett.html Angela Bassett German voice] ĉe Stimmgerecht {{Ĝermo|Aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bassett, Angela}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Rakontantoj de sonlibroj]] gomv843pspniiogoes5xvuqb0n6bn85 Muzeo Nagasaki por Atombombo 0 948482 9480914 9474087 2026-09-23T22:49:52Z Eternanpacon 235392 9480914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |lando=Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki (Nagasako) |kolektoj = Dokumentoj de Atombombita Nagasaki |malfermdato = Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken |Poŝtkodo= 852-8117 |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] |regiono-ISO=JP |tersituo=<!--Nagasaki--> |zomo=13}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni|Zono por Lerni]] en [[Pacparko Nagasaki]]. ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|Zono por Preĝi]] en Pacparko Nagasaki. == Sinoptiko == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo de Sen-[[Nuklea armilo|Nuklea-armilo]]". En la eksponejo estas ekspoziciitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstruaĵoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspoziciita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentataj registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspoziciitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspoziciitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejoj", kaj "Loĝantoj en subventaj ejoj de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * [[Pacparko Nagasaki]] - Vikipedio / [https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園] retejo de Urbo Nagasaki *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] 1mvgaxebcwhnyt5blrlatjx63mdxrwc Andy McNab 0 948655 9480848 9441563 2026-09-23T18:21:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Steven Billy Mitchell''' (naskita la 28-an de decembro 1959 en [[Londono]]), kutime konata per la pseŭdonimo kaj plumnomo '''Andy McNab''', estas brita romanisto kaj iama soldato de la [[Special Air Service|Speciala Aerservo]] (SAS).<ref name="Goodley2">{{cite news|last=Goodley|first=Simon|date=4 September 2012|title=Andy McNab sells stake in Mobcast ebook business to Tesco|url=https://www.theguardian.com/business/2012/sep/04/andy-mcnab-ebook-mobcast-tesco|newspaper=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108083210/http://www.theguardian.com/business/2012/sep/04/andy-mcnab-ebook-mobcast-tesco|archive-date=8 November 2014|access-date=26 May 2015}}</ref><ref name="Hanks2">{{cite news|last=Hanks|first=Robert|date=19 November 2004|title=Andy McNab: The hidden face of war|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/andy-mcnab-the-hidden-face-of-war-6157705.html|newspaper=[[The Independent]]|access-date=25 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821020729/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/andy-mcnab-the-hidden-face-of-war-6157705.html|archive-date=21 August 2012}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120821020729/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/andy-mcnab-the-hidden-face-of-war-6157705.html |date=2012-08-21 }}</ref> McNab famiĝis en [[1993]] post verkado de raporto pri la malsukcesa [[Special Air Service|SAS-]] misio ''Bravo Two Zero'' dum la [[2-a milito en la Persa Golfo|Golfa Milito]]. Li publikigis kelkajn aliajn romanojn kaj du [[Aŭtobiografio|aŭtobiografiojn]] krom ''Bravo Two Zero''. Li ankaŭ publikigis libron pri [[psikopatio]] titolitan ''The Good Psychopath's Guide to Success (La gvidilo de la bona psikopatulo al sukceso)'', asertante, ke li montras multajn psikopatiajn trajtojn.<ref>{{cite web|last1=Weeks|first1=Linton|title=Is There Such a Thing as a 'Good Psychopath'?|url=https://www.npr.org/sections/theprotojournalist/2014/08/21/341858696/is-there-such-a-thing-as-a-good-psychopath|publisher=NPR|access-date=8 June 2016|date=21 August 2014}}</ref><ref>{{cite news|last1=Merz|first1=Theo|title=Why psychopaths are more successful|url=https://www.telegraph.co.uk/men/thinking-man/10788449/Why-psychopaths-are-more-successful.html|website=The Daily Telegraph|access-date=8 June 2016|date=7 May 2014}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/this_week/5132536.stm Eseo por la programo "This Week" de BBC] * {{IMDb name|id=0573512|name=Andy McNab}} * Delonga kaj respektata fanretejo de [https://web.archive.org/web/20190908155951/http://www.greymansland.com/ Grey Man's Land] * [https://www.bbc.co.uk/raw/words/quickreads/ Krudaj vortoj de BBC - Rapidaj legaĵoj] * [http://www.shotsmag.co.uk/interview_view.aspx?interview_id=243 Intervjuo de Shotsmag Ezine en Julio 2012] * [http://www.literature-map.com/andy+mcnab.html Andy McNab sur la Literatura Mapo] * [http://www.lawagency.co.uk/writer/andy-mcnab Andy McNab ĉe Lucas Alexander Whitley literaturaj agentoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191120225939/http://lawagency.co.uk/writer/andy-mcnab |date=2019-11-20 }} * [https://twitter.com/the_real_mcnab @The_Real_McNab Konfirmita Twitter-konto] {{Ĝermo|Verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McNab, Andy}} [[Kategorio:Anglaj malfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] g4a5jb8d7k4wsgvu721b25qbzil36tr Grigorij Indenbaum 0 953168 9480759 9480744 2026-09-23T12:05:48Z RG72 11847 9480759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = Инденбаум Г.С.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = Grigorij Indenbaum la {{daton|15|1|1921}} |partio = [[bolŝevistoj]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = en 1895 (aŭ 1897)<ref name="Строчка на памятнике">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260923062124/https://tm-courier.ru/2000/02/03/strochka-na-pamyatnike/ | titolo = Строчка на памятнике | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Ива | persona nomo = Александр | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 927 | numero = 12 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2000-02-03 | alirdato = 2026-09-23 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |loko de naskiĝo = vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mogilova gubernio]], la [[Rusia imperio]] |dato de morto = februaro 1921 |loko de morto = [[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]], [[Tjumena gubernio]], [[RSFSR]] |nacieco = judo |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Grigorij Samojloviĉ Indenbaum''' (1895, vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mogilova gubernio]], la [[Rusia imperio]] — 1921, [[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]], [[Tjumena gubernio]], RSFSR; {{l-ru|Григорий Самойлович Инденбаум}}, denaske '''Girŝ Samuiloviĉ Indenbaum''', {{l-ru|Гирш Самуилович Инденбаум}}) estis rusia [[bolŝevisto]], nutraĵkomisaro de [[Tjumena gubernio]]. Li estis inter la unuaj viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], grandparte provokita de lia agado kadre de rigora plenumado de la plano pri rekvizicioj de nutraĵoj, lano kaj aliaj produktoj ĉe lokaj kamparanoj. == Revolucia agado == Grigorij Indenbaum naskiĝis en vilaĝo vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mogilova gubernio]] en juda kamparana familio. Lia naskiĝdato estas malklara, same kiel plejparto de la aliaj biografiaj detaloj. En lia persona dosierujo, troviĝanta en la Tjumena Provinca Arĥivo, kiel naskiĝdato estas indikita 1897<ref name="Строчка на памятнике"/>. Li finis mezlernejon kaj edukiĝis kiel teknikisto-mekanikisto. Post komenco de la [[Unua mondmilito]] li estis rekrutigita kaj servis en la 8-a grenadista regimento. Li asertis ke tie, en 1915 li aliĝis al la [[bolŝevistoj]]. En marto 1916 pro kontraŭmilita propagando li estis sendita al fronto, kie daŭrigis subteran politikan agadon. Li estis malsupera suboficiro <sup>[[:ru:Подпрапорщик|ru]]</sup>. Post la [[Februara revolucio]] li estis membro de regimenta, korpusa kaj armea soldataj komitatoj en la Okcidenta Fronto. Post la [[Oktobra revolucio]] li servis en [[Minsko]] kiel vic-komisaro pri provizado de la Okcidenta provinco kaj Okcidenta Fronto, estis membro de la Minska Provinca Ekzekutiva Komitato de Sovetoj (mallonge {{l-ru|Облискомзап}}). Printempe 1918 plejparto de [[Minska provinco]] estis okupita de germanoj, do li iĝis prezidanto de la [[Smolensko|Smolenska]] Distrikta Ekzekutiva Komitato de Sovetoj, membro de distrikta bolŝevista komitato. En novembro 1918 li estis prezidanto de la [[Roslavlo|Roslavla]] Ekzekutiva Komitato de Sovetoj, distrikta nutraĵkomisaro<ref name="ШишкинИнденбаум97">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post restarigo de la sovetia potenco en [[Mogilovo]], Grigorij Indenbaum estis prezidanto de provinca kaj nutraĵa komitatoj. Post okupo de [[Homelo]], li iĝis membro de la Homela Gubernia Partia Komitato kaj la Gubernia Ekzekutiva Komitato, membro de la prezidio de tiu lasta. En decembro 1919 li estis nomumita estro de la administracio de civilaj nutraĵaj organoj de la Popola Komisariato pri Nutraĵoj de Ukrainio. En februaro 1920, post forpelo de la [[Denikin]]-armeo de [[Odeso]], li iĝis prezidanto de la speciala nutraĵa komitato de [[Odesa gubernio]], membro de la prezidio de la Odesa Gubernia Ekzekutiva Komitato de Sovetoj. Laŭ iuj datumoj li estis delegato de la 5-a Tutlanda Kongreso de la Sovetoj. membro de la prezidio<ref name="ШишкинИнденбаум97"/>. == Nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio == === Antaŭhistorio === Laŭ malrektaj informoj, meze de somero 1920 la Popola Komisariato pri Nutraĵoj de RSFSR sendis Grigorij Indenbaum je dispono de la prezidanto de la Siberia Komisariato pri Nutraĵoj (Sibkomnutraĵ) Pjotr Koganoviĉ. Tiu lasta sendis lin al la Tjumena Gubernia Partia Komitato (TGPK) por ke li estu nomumita kiel la gubernia nutraĵkomisaro. Respektiva ordono, nek la aliaj rilataj dokumentoj ne estis trovitaj en la arĥivoj, kvankam tiuj de la Sibnutraĵkom estis tre ordemaj kaj skrupulaj. Historiisto Vladimir Ŝiŝkin supozas ke tion klarigis malfacilaj rilatoj inter lokaj institucioj, des pli ke Tjumena gubernio subiĝis ne al [[Siberio]], sed al [[Uralo]], do formale Koganoviĉ ne rajtis tion fari. Sed li estis ankaŭ membro de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]], do evidente ricevis necesan subtenon de la centra registaro en Moskvo. La nomumo celis fini akran konflikton inter nutraĵkomisaro de Tjumena gubernio Vladimir Belgov unuflanke kaj membroj de la gubernia nutraĵkolegio Ignatij Gvizdon kaj V. I. Ĉesnokov, akuzintaj la nutraĵkomisaron pri karierismo kaj strebo forpreni la tutan nutraĵon el la gubernio, kion ili konsideris nenecesa kaj danĝera pro eventualaj sekvoj, Belgov nomis la unuan [[menŝevisto]] kaj la duan komplotulo, kaj diris ke li ne povas labori normale en tia medio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97–98 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Nomumo kaj agado === [[Dosiero:Участники Тюменского губернского съезда уездных продкомиссаров (15.01.1921).png|200ra|eta|Membroj de la gubernia kongreso de distriktaj nutraĵkomisaoj. Tjumeno, la {{dato|15|1|1921}}.]] La {{daton|26|8|1920}} sekretariato de TGPK pritraktis proponon de Koganoviĉ forsendi Ignatij Belgov al li kaj nomumi je ties posteno Grigorij Indenbaum. La kandidato diris ke li pretus okupi la postenon nur se la partia komitato aprobos lin. La {{daton|30|8}} okazis kunsido de la prezidio de la TGPK, kiu aprobis la proponon de Pjotr Koganoviĉ. La {{daton|31|8|1920}} la prezidio de la Tjumena Gubernia Ekzekutiva Komitato (TGEK) nomumis Indenbaum la provizora nutraĵkomisaro kaj sendis telegramon al la Popola Komisariato pri Nutraĵoj kun peto aprobi la nomumon. Samtage prezidanto de TGEK Stepan Novosjolov ordonis al Indenbaum eklabori je tiu ĉi posteno<ref name="978-5-85383-8864-98">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 98 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Grigorij Indenbaum rapide rearanĝis la funkciadon de la nutraĵa komitato, ordiginte la rilatojn kun siaj subuloj kaj partneroj. Li vizitis plurajn setlejojn, konatiĝis persone kun ĉiuj distriktaj nutraĵkomisaroj kaj multaj ordinaraj funkciuloj. Sur iliaj enketiloj li faris rimarkojn, kiuj poste sin montris trafaj. Li starigis bonajn rilatojn kun loka partia estraro kaj ĉiujn gravajn decidojn konfirmis per subskriboj de la partiestro kaj sovetestro, kio tiutempe estis ankoraŭ nova maniero<ref name="978-5-85383-8864-98"/>. Post veni al [[Tjumeno]] li ekloĝis en domo N 15 en strato Tomskaja (nun Osipenko). Al Tjumena gubernio estis ordonite provizi al [[Eŭropa Rusio]] grandan kvanton da nutraĵoj, do necesis apliki urĝajn kaj striktajn rimedojn por plenumi tiun ĉi taskon. Tjumena gubernio devis liveri 6,5 milionojn da pudoj ({{unuo|106470|tunoj}}) da greno, kio ne estis multe kompare al apudaj gubernio ([[Jekaterinburga gubernio]] devis liveri 10,3 milionojn, [[Omska gubernio]] — 35 milionojn, [[Ĉelabinska gubernio]] — 17 milionojn). Sed por Tjumena gubernio tio estis granda ŝarĝo. Indenbaum eĉ plialtigis la postuladon, do la {{daton|3|9}} estis eldonita plano pri rekvizicio de 8,3 milionoj da pudoj, en kiu estis indikita planita cifero por ĉiu distrikto kaj subdistrikto. Krome li postulis fini la rekviziciojn ne ĝis la {{dato|1|3|1921}} (laŭe al la originala plano), sed ĝis la {{dato|1|1|1921}}<ref name="978-5-85383-8864-98"/>. Indenbaum postulis forti la nutraĵkomisariatan personaron per partiaj, sovetiaj kaj sindikataj aktivuloj kaj altigi ilian aŭtoritaton. La {{daton|2|9}} dum kunsido de lokaj aŭtoritatoj li aprobigis oficialan malpermeson de "ĉikanado de nutraĵistoj" ({{l-ru|травля продработников}}). Al la partiaj kaj sovetiaj organizaĵoj estis sendita ordono helpi al la nutraĵistoj ({{l-ru|продработник}}) kun samtempa malpermeso iel ajn enmiksiĝi je ilia laboro. La ĉefa laboro en la gubernio estis oficiale agnoskita nutraĵa laboro ({{l-ru|продовольственная работа}}). La {{daton|19|10}} estis eldonita cirkulero de la Kasacia Tribunalo de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK), kiu verdiktis ke punenda estas ĉiu kiu enmiksiĝas je nutraĵista laboro, evitas partopreni en ĝi, kreas por ĝi obstaklojn, ne plenumas nutraĵistajn ordonojn. Fakte la nutraĵistoj ricevis juran imunecon, eĉ la gubernia [[ĈK]] ne rajtis aresti aŭ puni la nutraĵistojn sen permeso de Grigorij Indenbaum. Prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov oponis tian limigon de sia potenco, sed povis fari nenion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia agado estis sekvo de la premo de superaj instancoj. La {{daton|25|8}} Lenin sendis al la nutraĵa komisaro de Siberio Pjotr Koganoviĉ telegramon "pri kolektado de nutraĵoj", en kiu estis ordonite aŭtune, ĝis la novjaro plenumi respektivan planon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | titolo = Телеграмма В. И. Ленина продовольственному комиссару Сибири о проведении заготовки продуктов. 25 августа 1920 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Lenin]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1920-08-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Elektronika Biblioteko de Historiaj Dokumentoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230717110449/https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | arkivdato = 2023-07-17 | citaĵo = }}</ref>. Dum septembro Siberio devus ĉiutage sendi al stokejoj de la Popola Komisariato pri Nutrado (PKN) po 5 kaj en oktobro po 8 karavanojn da nutraĵoj, sed en oktobro oni sendis nur duonon. Pjotr Koganoviĉ postulis plenumi la taskon per plej ferocaj metodoj: "Greno, greno kaj greno [...] Ĉio kio malhelpas al ĝia plenumo devas esti malaperigita de sur la tero" ({{l-ru|Хлеб, хлеб и хлеб. [...] Всё, что мешает её выполнению, должно быть стёрто с лица земли}})<ref name="Инденбаум37">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Vladimirov requisitioning.jpg!HD.jpg|200ra|eta|Ivan Veljaminov. Rekvizicio de nutraĵoj apud [[Pskovo]], 1922.]] En Tjumena gubernio novembro estis deklarita "streĉa nutraĵmonato" ({{l-ru|ударный продовольственный месячник}}). Meze de oktobro Indenbaum ordonis aresti prezidantojn de lokaj sovetoj kaj ekzekutivaj komitatoj, en kies areoj la rekvizicioj estas plenumitaj je malpli ol 60%<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма советского руководства Тюменской губернии всем продовольственным конторам [середина октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463172 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|21|10}} li konstatis ke ĝis nun preskaŭ tute ne venis greno, krudaj materialoj kaj brutaro. Klarigojn de kamparanoj ke ankoraŭ mankas draŝita greno li rifuzis kiel senbazajn kaj ordonis plenumi ĝis la {{dato|10|11}} almenaŭ 60% de la plano kaj ĝis la {{dato|1|12}} — 100%. Lokaj respondeculoj ne plenumintaj tiujn ĉi normojn estis arestendaj. Li alvokis siajn subulojn esti "kruelaj kaj senkompataj" ({{l-ru|будьте жестокими и беспощадными}}) al lokaj aŭtoritatoj, kiuj malhelpas ilin: "ekstermu per fera mano ĉiujn bremsojn, malorganizantajn vian laboron" ({{l-ru|уничтожайте железной рукой все тормозы, дезорганизующие Вашу работу}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма советского руководства всем уездным комитетам РКП(б), исполкомам советов, продкомам и продконторам [21 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463174 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14–15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|28|10}} Indenbaum denove memorigas ke referencoj al la ankoraŭ ne okazinta draŝado estas rifuzataj, la greno devas esti rekviziciita tuj. Krome li insistis je apliko de ne ekonomiaj, sed klasaj kriterioj, kaj postulis en 48 horoj klasifiki ĉiujn kamparanojn je [[kulako]]j (riĉuloj), mezuloj kaj malriĉuloj. Unue devas trapasi rekviziciojn kulakoj, poste mezuloj kaj nur en esceptaj kazoj malriĉuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Обязательное постановление Тюменского губисполкома советов и Губпродкома [28 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463175 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen la {{daton|17|11}} li konstatis ke plejparto de lokaj aŭtoritatoj kaj kamparanoj kontraŭas tiun ĉi principon, do ĝi estu aplikata perforte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума члену коллегии Наркомпрода Л. М. Хинчуку. [г. Тюмень]. 17 ноября 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463202 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|30|10}} Indenbaum postulis ke nutraĵistoj en ĉiu vilaĝo havu sekretan agenton el lokaj kamparanoj, kiu spuru agadon de kulakoj kaj raportu pri iliaj provoj kaŝi grenon subtere aŭ en arbaroj. Tiaj kaŝitaĵoj estu konfiskendaj, same kiel la tuta posedaĵo de respektiva kamparano, li mem estas arestenda<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 1 Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума Ишимскому уездному продкому и продконторам уезда [30 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463176 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tian humoron subtenis raportoj de liaj nutraĵistoj, kiuj dum priserĉadoj trovis multe da greno kaj aliaj varoj ĉe homoj, kiuj asertis ke ili havas nenion por doni al la ŝtato, inkluzive ĉe lokaj sovetestroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Доклад Ильинского райпродкомиссара Ишимского уезда Д. Д. Пятижерцева Тюменскому губпродкомиссару Г. С. Инденбауму. Б.м. [Начало декабря 1920 г.] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463195 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 31–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Reference al la ordono de TCEK de la {{dato|27|9|1920}} kaj telegramo de PKN, la {{daton|22|10}} li ordonis militstaton en la gubernia nutraĵkomitato. Rompo de la disciplino estis traktata kiel sabotado. Li iniciatis establon de nutraĵtribunaloj, kies tasko estis puni kamparanojn, sabotintajn la rekviziciojn. En novembro 1920 la nutraĵtribunalo aranĝis kunsidojn en ĉiuj distriktaj centroj de Tjumena gubernio<ref name="Инденбаум37"/>. Inter la nutraĵistoj estis homoj, antaŭe akuzitaj pri rompoj de reguloj kaj trouzoj, tamen foje ili estis revenigitaj kiel taŭgaj por plenumi tiun ĉi taskon. Matvej Lauris dum la nutraĵa kampanjo en 1919–1920 plurfoje rompis la leĝon, do estis akuzita de la Iŝima Revolucia Komitato, sed ties prezidanto Osvald Grjunberg kaj prezidanto de la Iŝima Distrikta Nutraĵa Komitato Ivan Guskov ({{l-ru|Иван Гуськов}}) diris ke iu simple deziras kvitigi personajn kontojn kun Lauris dum efektive li "montris enorman energion" dum la rekvizicioj. La akuzoj estis nuligitaj, la proceso ĉesigita kadre de amnestio okaze de la {{dato|1|5|1920}}. Lauris iĝis konfidulo de Indenbaum kaj estis sendata de li je plej konfliktaj areoj de [[Iŝima distrikto (1782-1923)|Iŝima distrikto]], kie li plu agis arbitre kaj bruske<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37–38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Vladimirov agitator.jpg!HD.jpg|200ra|eta|Ivan Veljaminov. Agitanto, 1920.]] Ĝis novembro 1920 kiel nutraĵistoj estis mobilizitaj 25% de la partiaj aktivuloj de Tjumena gubernio, tamen la nutraĵistoj plu malsufiĉis, la plano pri nutraĵoj estis plenumita je 13%. Origine la nutraĵistoj klopodis admoni, ekde novembro ili transiris al amasa apliko de perforto. Ĉiu kamparano, rifuzinta fordoni la nutraĵojn kontraŭ ŝtataj prezoj, estis konsiderata kulako kaj traktata kiel klasa malamiko. Komence de decembro 1920 la plano estis plenumita je 23%. Oni longigis la nutraĵkampanjon ĝis la {{dato|20|12}}, poste ĝis la {{dato|1|1|1921}}. Oni aplikis jam plej severajn rimedojn. La {{daton|10|12}} Grigorij Indenbaum per sekreta telegramo al la gubernia plenrajtigito pri nutraĵoj Arĥip Krestjannikov permesis al li uzi ĉiujn rimedojn, inkluzive preni en Belova subdistrikto (Iŝima distrikto) po 10 ostaĝojn en ĉiu vilaĝo kaj sendi ilin al devigaj laboroj. Li tamen kontraŭis rekviziciojn de semoj, kio foje okazis. En decembro 1920, dum la 3-a gubernia partia konferenco, oni forte kritikis Indenbaum kaj liajn metodojn. Li responde citis la vortojn de la popola komisaro pri nutraĵoj diritajn al la nutraĵistoj: "Vi prenu viajn aĵojn kaj iru al VĈK aŭ vi efektivigu ĉiujn rekviziciojn" ({{l-ru|Или вы собираете вещи и отправляетесь в ВЧК, или вы проводите все развёрстки}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen li plu insistis: "Aplikado de la armita forto ne devas esti enkondukata kiel sistemo. Necesas fari drastan efektan baton por ke la sono aŭdiĝu tra la tuta distrikto" ({{l-ru|Применение вооруженной силы не должно вводиться как система. Следует производить резкий эффектный удар, чтобы звук раздался по всему району или уезду}}), postulante uzi perforton nur por kaŭzi ŝokon en pli granda areo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 53 заседания коллегии Тюменского Губпродкома. [г. Тюмень]. 10 ноября 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463177#mode/inspect/page/2/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La gubernia ĈK malkontente observis agadon de Grigorij Indenbaum kaj ties subuloj, konsiderante ĝin eksterleĝa kaj danĝera pro ekstrema premo kontraŭ la kamparanoj. La {{daton|4|12}} prezidanto de la gubernia kontrola-inspekta komisiono pri efektivigo de nutraĵaj rekvizicioj Arĥip Krestjannikov, membroj de lia komisiono Matvej Lauris kaj Miĥail Gurmin raportis al Grigorij Indenbaum kaj samtempe al la prezidanto de TGEK Stepan Novosjolov kaj sekretario de TGPK Koĉiŝ ke al vilaĝo Kamenskoj (Iŝima distrikto) venis plenrajtigito de la gubernia ĈK Nikolaj Kuznecov, kolektinta plurajn akuzojn kontraŭ ili pro apliko de troa perforto al la kamparanoj, arbitraĵoj, kruda traktado de loĝantaro. Ili postulis protekti ilin de tiaj enmiksiĝoj kaj akuzoj, minacante alikaze ĉesigi sian laboron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Рапорт губернской контрольно-инспекторской комиссии по проведению продразверсток в Ишимском уезде председателю Тюменского губисполкома советов С. А. Новоселову, секретарю губкома РКП(б) Н. Э. Кочишу и губпродкомиссару Г. С. Инденбауму. Каменская волость 4 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463201 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kamarado Kuznecov akuzas nin ke ni tro kruele kaj krude traktas la kamparanojn, tio estas ni postulas de ili plenumi la ŝtatrekviziciojn, ne agitas la kamparanojn por plenumi la ŝtatrekviziciojn. Laŭ lia konkludo, niaj agoj estas pli malbonaj ol la fiagado de [[Kolĉak]]. Krome li havas materialojn, ke la komisiono skurĝas kamparanojn kaj postulas por si de la kamparanoj por nutrado rostitan anseraĵon. [...] Ni nun troviĝas inter du fajroj. Unuflanke, al ni oni preskribas kaj ordonas esti senkompataj al ĉiuj, ne plenumantaj ŝtatajn rekviziciojn, kaj la rekvizicioj devas esti senkondiĉe plenumitaj. Aliflanke, post ni sin trenas la vosto kun stakoj da enketaj materialoj, akuzantaj nin je prirabado de la kamparana greno, krueleco kaj krudeco. Eĉ plenrajtigito de la Iŝima Politburoo kamarado Ĵukov [M. I.] persone ĉeeste de ruĝarmeano Prokopjev nomis la taĉmenton Kolĉak-bando. |aŭtoro = Arĥip Krestjannikov, Matvej Lauris, Miĥail Gurmin |verko = Raporto al Grigorij Indenbaum, Stepan Novosjolov, Koĉiŝ |origina teksto = Тов. Кузнецов обвиняет нас в том, что мы слишком жестоко и грубо обращаемся с крестьянами, т.е. требуем от них выполнить госразверстки, а не агитируем среди крестьян за выполнение госразверсток. По его заключению, наши поступки хуже колчаковщины. Кроме того, у него имеется материал, что комиссия дерет крестьян плетями и требует себе от крестьян на продовольствие жареной гусятины. [...] Мы теперь находимся между двух огней. С одной стороны, нам предписывают и приказывают быть беспощадными ко всем, не исполняющим государственной разверстки, и разверстка безоговорочно должна быть выполнена. С другой стороны, за нами волочится хвост с кипами следственного материала, обвиняющего нас в ограблении крестьян хлебом*, жестокости и грубости. Даже уполномоченный Ишимского политбюро тов. Жуков [М.И.] лично при красноармейце Прокопьеве обозвал отряд колчаковской бандой. }} La {{daton|8|12}} okazis komuna kunsido de la estroj de ĉiuj ĉi institucioj dum kiu ili konkludis ke Kuznecov trouzis la plenpovon, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov diris ke li estos punita. Novosjolov nur petis Indenbaum ke li donu instrukciojn al la nutraĵtaĉmentoj kaj "forte tenu ilin en la manoj"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 57 расширенного заседания Тюменского губернского продовольственного совещания. [г. Тюмень] 8 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463202#mode/inspect/page/1/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Крестьяне выполняйте хлебную разверстку!.pdf|200ra|eta|Alvoko al la kamparanoj plenumi la rekviziciojn, 1920.]] En la sama tago prezidanto de la Berdjugina Subdistrikta Partia Ĉelo Pjotr Rusin rakontis kiel, taskigita de sia partia ĉelo la {{daton|2|12}}, li admonis Indenbaum, argumentante ke postulata kvanto de nutraĵoj estas nerealisma kaj aplikataj tiucele rimedoj estas tro krudaj. Kiel tekstas respektiva protokolo: "al la demando, ĉu estas permeseble meti civitanojn je malvarmaj stokejoj, [Indenbaum] deklaris ke kvankam de la vidpunkto de [[komunismo]] tio estas ne permesebla, tamen tio ebligas plenumi nutraĵajn rekviziciojn"({{l-ru|допустимо ли садить граждан в холодные амбары, заявил, хотя это с точки зрения коммунизма недопустимо, но [за]то дает возможность выполнить разверстку}}). Al la riproĉo ke la nutraĵistoj agas same kiel antaŭaj Kolĉak-taĉmentoj, skurĝante kamparanojn, Indenbaum respondis ke ĉiuj liaj subuloj estas komunistoj dum eksaj oficiroj de la Kolĉak-armeo haveblas inter la sovetiaj altranguloj. Plendoj pri tio ke nutraĵistoj forprenis de kamparanoj surstrate armean uniformon, uzatan kiel vestoj, ankaŭ estis ignoritaj. Al la peto lasi almenaŭ po 13,5 pudoj por persono jare, kiel tion preskribas la normoj, Indenbaum respondis ke neniuj normoj aplikeblas nun, gravas nur plenumi la rekviziciojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Выписка из протокол № 52 общего собрания Бердюжской волостной ячейки РКП(б) Ишимского уезда. Б.м. 8 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463204#mode/inspect/page/2/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–41 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekstrema premo sur la kamparanojn daŭris kaj kreskis. La {{daton|13|12|}} milicano de Teplodubrava subdistrikto Kankov raportis al la estro de la 5-a areo de Iŝima distrikto ke en ilia subdistrikto Indenbaum ordonis meti ĉiujn membrojn de loka soveto al malvarma stokejo, forpreninte de ili feltbotojn dum la frosto atingis 35 gradojn sub nulo. Nutraĵistoj konfiskis ĉe loĝantaro ĉiujn lanajn vestojn, inkluzive ŝtrumpojn, [[feltboto]]jn kaj pantalonojn, striglis ŝafajn peltojn ktp, reference al neplenumita plano pri rekvizicio de lano<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Заявление милиционера Теплодубровской волости начальнику 5-го района Ишимского уезда. Б.м. 13 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463211 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47–48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Viculo de Indenbaum, Jakov Majers en decembro 1920 agnoskis ke en Iŝima distrikto, kie la rekviziciojn gvidis li mem, estis rekviziciita la tuta greno, inkluzive la semojn tiel ke la kamparanoj ne povos semi kaj "tio estas netolereble"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463236 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 63–64 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nur la {{daton|20|12}}, kiam la plano estis plejparte jam plenumita, dum kunsido de prezidio de TGPK, prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev reference al pluraj atestoj diris ke la agado de la nutraĵkomitato estis malĝusta kaj ke ĝia aprobo fare de la 3-a gubernia partia kongreso estis eraro. Responde al tio Grigorij Indenbaum agnoskis ke okazis certaj eraroj kaj trouzoj, kiuj estas esplorindaj, la kulpuloj estas punindaj. La aliaj subtenis lin, inkluzive de prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov. Sed efektive sekvis nenio. Neniu estis punita kaj kiam laborista-kamparana inspekto de Iŝima distrikto sendis sian reprezentanton al [[Moskvo]] por raporti pri la okazaĵoj, li estis arestita de la guberniaj aŭtoritatoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 4 заседания президиума Тюменского губкома РКП(б). г. Тюмень 20 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463222 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 54–56 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|27|12}} Indenbaum subskribis ordonon N 279, laŭ kiu kaze de eltrovo de kaŝita greno, nutraĵistoj devis konfiski ĝin kaj ĉiujn aliajn posedaĵojn ne nur de la kaŝinto, sed ankaŭ de la aliaj kamparanoj de respektiva komunumo<ref name="Красная весна99">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 99 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|30|12}} Indenbaum atentigis siajn subulojn ke la semoj ne devas esti rekviziciitaj, kvankam oni raportis al ili ke foje tion faras lokaj sovetoj "por faciligi sian laboron", kaj avertis ke tio estas la ekstrema rimedo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 57 Тюменского губисполкома и губпродкома. г. Тюмень 30 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463241 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 67 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtage aperas komuna ordono de la ekzekutiva, partia kaj nutraĵa komitatoj, en kiu oni atentigis ke la arestoj kaj konfiskado dum la rekvizicioj estas la plej severaj rimedoj aplikeblaj en ekstremaj situacioj dum bati la kamparanojn estas strikte malpermesite<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 58 Тюменского губисполкома, губпродкома и губкома РКП(б). г. Тюмень 30 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463241 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 67 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de decembro 1920 dum la 2-a Tjumena Gubernia Kongreso de la Sovetoj, Indenbaum estis elektita kiel membro de TGEK, la {{daton|14|12}} li iĝis membro de ties prezidio<ref name="Красная весна100">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 100 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Продавая хлеб спекулянту, ты не думаешь о том, сколько приносишь ты беды.pdf|200ra|eta|Alvoko al la kamparanoj ne vendi grenon al la spekulantoj, 1920.]] La {{daton|6|1|1921}} li raportis al la Popola Komisariato pri Nutraĵoj ke je la 2-a horo posttagmeze Tjumena gubernio liveris 6,6 milionojn da [[pudo]]j da greno ({{unuo|108108|tunoj}}), plenuminte la grenan planon je 102%, tiun pri oleaj semoj je 150%<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума руководству Наркомпрода. г. Тюмень. 7 января 1921. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463260 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 78–79 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|1}} viculo de la PKN Nikolaj Brjuĥanov sendis al Grigorij Indenbaum telegramon kun profunda danko pro plenumo de la taskoj<ref name="Красная весна99"/>. Kamparanoj estis ekstreme malkontentaj, en januaro 1921 komenciĝis protestoj kaj tumultoj, do Grigorij Indenbaum, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov kaj prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev kune veturis al Lokta subdistrikto (Iŝima distrikto) kie laŭdire komenciĝis ribelo. Ili ne trovis la ribelulojn, sed vidis plurajn ĉarojn kun rekviziciitaj nutraĵoj, do konkludis ke ĉio daŭras laŭplane. Meze de januaro 1921 komenciĝis rekvizicioj de semoj ({{l-ru|семенная продразвёрстка}}), kiun Indenbaum proponis efektivigi "milite, kun ĉiuj rimedoj de devigado" ({{l-ru|по-военному, со всеми мерами принуждения}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li ordonis rekvizicii la tutan semaron kaj stoki ĝin je komunaj stokejoj por pli efika kaj egala distribuado dum la semado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 2 Тюменского губкомитета по расширению посевной площади. г. Тюмень. [Середина января 1921 г.] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463274 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 91–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|26|1|1921}} Grigorij Indenbaum sendis telegramon al [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума председателю Совнаркома В. И. Ленину. [г. Тюмень] 26 января 1921 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463286#mode/inspect/page/1/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 91–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Vian bataltaskon pri kargado de greno je dekkvin nutraĵitineroj al [[Jekaterinburgo]], adreso: distribuejo de popolkomisariato pri nutrado, estas plenumita. Mi komencis kargadon de la dua bataltasko de la greno {{unuo|250000|[[pudo]]j}} [{{unuo|4095,12|tunoj}}] al Moskvo, popolkomisariato pri nutrado. Kargadon de viando je ok nutraĵitineroj mi estas finanta. Fortigu alsendon de vagonoj al linio [[Omsko]] — [[Ĉelabinsko]]. |aŭtoro = Grigorij Indenbaum |verko = Telegramo de la Tjumena gubnutraĵkomisaro G. S. Indenbaum al prezidanto de la Konsilio de Popolaj Komisaroj V. I. Lenin [la {{dato|26|1|1921}}] |origina teksto = Ваше боевое задание по погрузке хлеба в количестве пятнадцати продмаршрутов в Екатеринбург, адрес: распредбаза наркомпрода, — выполнено. Приступил к погрузке второго боевого задания хлеба* [в] 250 000 пудов в Москву, наркомпрод. Погрузку мяса в счет восьми продмаршрутов на этих днях заканчиваю. Усильте подачу вагонов на линию Омск — Челябинск. }} Komence de februaro 1921 Grigorij Indenbaum estas nomumita prezidanto de la Malsupra Oba-Irtiŝa Provinca Administracio pri Fiŝindustrio ({{l-ru|Низовое Обь-Иртышское областное управление рыбными промыслами}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Памятник и братская могила бойцов революции.JPG|200ra|eta|Monumento sur la placo de Batalantoj de la Revolucio. Tjumeno, 2015]] Laŭ oficiala versio, komence de februaro 1921, dum inspekta vojaĝo al vilaĝo Karaĉino <sup>[[:ru:Карачино (Тюменская область)|ru]]</sup> ([[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]]), kie Indenbaum planis rakonti al la kamparanoj pri la sema rekvizicio, li estis kaptita de ribeluloj, kruele batita, kaj murdita 3 [[versto]]jn ({{unuo|3,2|km}}) for de la vilaĝo. Vundita poŝtisto venis al Tobolsko por raporti tion. Taĉmento subestre de Avraamij Demjanov, prezidanto de la Tobolska Distrikta Ekzekutiva Komitato kaj Jevdokim Trostinskij, estro de la 3-a bataliona distrikto de la Tjumena Regimenta Distrikto de la Eksterordinaraj Trupoj ({{l-ru|части особого назначения}}) ekveturis al Karaĉino, sed en vilaĝo Ŝiŝkovo <sup>[[:ru:Шишкина (Тобольский район)|ru]]</sup> ĝi estis atakita de ribeluloj kaj retiriĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tjumena historiisto Aleksandr Petruŝin skribis ke Grigorij Indenbaum estis haltigita de kamparanoj je la [[Tobolska landvojo]]. Koĉero Koĉnev estis mortpafita, dum Indenbaum estis senvestigita kaj murdita per bajoneto. Petruŝin supozas ke ĝuste ĈK-anoj rakontis al lokaj kamparanoj pri la itinero de Indenbaum por malaperigi lin kiel personon nedeziratan dum la kamparanoj estis nuraj rabistoj kaj interesiĝis pri la vestoj de la komisaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Хлебное место // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Петрушин |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110–111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La tjumena regionografo Aleksandr Ivanenko esploris enketistan dosieron, komencitan la {{daton|16|7|1921}}, kaj trovis jenan priskribon de la morto de Indenbaum fare de Konon Redkin ({{l-ru|Конон Редькин}}), faritan en 1924<ref name="Строчка на памятнике"/>: {{Citaĵo |teksto = [Miĥail] Redkin kaptis du komunistojn. Unu havis familinomon Konev, la alian mi ne konas, tio estis malalta judo. Kiujn vestojn ili havis, mi ne memoras. Iuj tataroj ekveturigis ilin al paŝtejo, tuj post kiam ili traveturis vilaĝan pordegon, tiuj ĉi homoj forĵetis tiujn tatarojn (ili estis du) el la koĉo kaj pelis la ĉevalon. Poste, kiel mi aŭdis, Redkin Miĥail saltis sur rajdĉevalon kunpreninte fusilon, unu el la forkurantoj — Konev — li mortpafis per fusilo. Sur la koĉo la dua, judo, sukcesis fuĝi iom pli for, kaj tie li jam saltis de sur la ĉevalo, sin kaŝis je fojnostoko. Sed Redkin trovis lin kaj forpelis de tie, trapikis lin plurfoje per bajoneto. Pri tio Redkin mem diris al mi. |aŭtoro = Konon Redkin |verko = Enketista dosiero |origina teksto = Редькиным были задержаны двое коммунистов. Один с фамилией Конев, другого не знаю, еврей низенького роста. Какие на них были одежды, не помню. Их повезли какие-то татары в поскотину, едва они выехали за ворота деревни, как люди этих татар (их было двое) выбросили из дровней и погнали вперед лошадь. Потом, как я слышал, Редькин Михаил пал на верхового коня, взявши винтовку с собой, одного из убегавших — Конева — застрелил из винтовки. На дровнях же второму, еврею, удалось убежать немного дальше, и там он уже соскочил с лошади, спрятался в стог сена. Но Редькин разыскал его и выгнал оттуда, исколол всего штыком. Об этом Редькин мне сам говорил. }} Konon Redkin (n. 1895) devenis de la vilaĝo Redkina <sup>[[:ru:Редькина|ru]]</sup> (tiutempe Bajkala distrikto, nun Tobolska), same kiel la aliaj enketitoj. Al la enketista demando "Diru kiu murdis civitanon Indenbaum, Konev kaj asistanton?" li respondis: "Murdis Redkin Miĥail Spiridonoviĉ, Redkin Porfirij Jakovleviĉ, Smirniĥ<ref>{{l-ru|Смирных}}.</ref>". Ivanenko atentigas ke la enketistoj ne multe interesiĝis pri detaloj de la murdo. En 1921 kaj 1922 ili dufoje pridemandis Matvej Smirniĥ, kiu estis denuncita kiel unu el la murdistoj, sed ne demandis pri tiu ĉi murdo. En 1924 la enketistoj ricevis raporton de la [[Tobolska prizono]], ke Miĥail Ignatoviĉ Redkin mortis tie la {{daton|7|8|1922}} pro [[ftizo]]<ref name="Строчка на памятнике"/>. Georgij Agabekov <sup>[[:ru:Агабеков, Георгий Сергеевич|ru]]</sup>, sendita al la Tjumena ĈK en julio 1921, en siaj rememoroj eldonitaj en [[Berlino]] post lia perfido kaj fuĝo eksterlanden, rakontis ke en ĈK cirkulis malbonaj onidiroj pri la tjumena nutraĵkomisaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Агабеков Г. ЧК за работой.pdf|ГПУ. (Записки чекиста)]] |lasta = Агабеков |unua = Г. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1930 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Стрела |loko = Берлин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Laŭ informaj datumoj, la kamparanan ribelon gvidis kunlaborantoj de la loka gubernia nutraĵkomitato, kie abundis [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj [[menŝevistoj]] kaj estis tre malmulte da komunistoj. Estis datumoj, ke la gubernia nutraĵkomisaro mem estas influata de socialistoj-revoluciuloj kaj sendas surloken plenrajtigitojn, kiuj instigas kamparanojn al ribelo kontraŭ la sovetia potenco. [...] |aŭtoro = Georgij Agabekov |verko = Noticoj de ĈK-ano [1931] |origina teksto = По информационным сведениям, восстанием крестьян руководили работники из местного губернского продовольственного комитета, где полно было эсеров и меньшевиков и было очень мало коммунистов. Были сведения, что сам губпродкомиссар находится под влиянием эсеров и посылает на места уполномоченных, которые подстрекают крестьян к выступлению против советской власти. }} Li mencias ankaŭ ke unu el liaj agentoj denuncis ke de Tjumena gubernio estis kontraŭleĝe elportitaj {{unuo|20000|pudoj}} da greno ({{unuo|327,6|tunoj}}), kion ebligis, pro granda ŝmirmono, la guberniaj ĈK-estro, partiestro kaj sovetestro. Li denuncis tion al sia estraro en Moskvo, sekvis pluraj eksigoj kaj translokoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Агабеков Г. ЧК за работой.pdf|ГПУ. (Записки чекиста)]] |lasta = Агабеков |unua = Г. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1930 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Стрела |loko = Берлин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Malrekte tiun ĉi informon konfirmas dokumento, trovita de Aleksandr Ivanenko en la persona dosierujo de Indenbaum, troviĝanta en la Tjumena Provinca Arĥivo. Temas pri peto de la Revolucia Milita Tribunalo de Siberio, sendita la {{dato|6|7|1921}}<ref name="Строчка на памятнике"/>: {{Citaĵo |teksto = Inter miaj enketadoj estas afero pri akuzo kontraŭ la tjumena gubernia nutraĵkomisaro Indenbaum pri krimo rilata al lia posteno, transdonita de la Kasacia Tribunalo de la Respubliko; por tiu ĉi afero mi bezonas informojn, kie nun Indenbaum servas kaj troviĝas, kaj pro tio mi petas sendi tiujn ĉi informojn. |aŭtoro = Enketisto de la Revolucia Milita Tribunalo de Siberio [la {{daton|6|7|1921}}] |verko = Peto al lokaj aŭtoritatoj |origina teksto = В производстве моем имеется дело по обвинению тюменского губпродкомиссара Инденбаума в преступлении по должности, переданное из Кассационного трибунала Республики; по этому делу необходимо иметь сведения, где в настоящее время Инденбаум служит и находится, а посему прошу сообщить сведения. }} Sur la dokumento haveblas surskribo: "Estas sciigite la {{daton|14|6|1921}} ke Indenbaum estas murdita dum la ribelo de kamparanoj"<ref name="Строчка на памятнике"/>. En 1957 okaze de la 40-a datreveno de la revolucio, sur la Placo de Batalantoj de Revolucio en Tjumeno aperis monumento, sur kies soklo interalie estas skribite ke "en 1921 estis kruele murdita gubnutraĵkomisaro Indenbaum". == Vidu ankaŭ == * [[Militkomunismo]] * [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] == Literaturo == * {{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{DEFAŬLTORDIGO:Indenbaum, Grigorij}} [[Kategorio:Belorusaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Tjumeno]] [[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] b53t5ze3gtaq2gq1fhpw5g5l29obyrw 9480761 9480759 2026-09-23T12:08:48Z RG72 11847 9480761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = Инденбаум Г.С.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = Grigorij Indenbaum la {{daton|15|1|1921}} |partio = [[bolŝevistoj]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = en 1895 (aŭ 1897)<ref name="Строчка на памятнике">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260923062124/https://tm-courier.ru/2000/02/03/strochka-na-pamyatnike/ | titolo = Строчка на памятнике | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Ива | persona nomo = Александр | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 927 | numero = 12 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2000-02-03 | alirdato = 2026-09-23 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |loko de naskiĝo = vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mohilova gubernio]], la [[Rusia imperio]] |dato de morto = februaro 1921 |loko de morto = [[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]], [[Tjumena gubernio]], [[RSFSR]] |nacieco = judo |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Grigorij Samojloviĉ Indenbaum''' (1895, vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mohilova gubernio]], la [[Rusia imperio]] — 1921, [[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]], [[Tjumena gubernio]], RSFSR; {{l-ru|Григорий Самойлович Инденбаум}}, denaske '''Girŝ Samuiloviĉ Indenbaum''', {{l-ru|Гирш Самуилович Инденбаум}}) estis rusia [[bolŝevisto]], nutraĵkomisaro de [[Tjumena gubernio]]. Li estis inter la unuaj viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], grandparte provokita de lia agado kadre de rigora plenumado de la plano pri rekvizicioj de nutraĵoj, lano kaj aliaj produktoj ĉe lokaj kamparanoj. == Revolucia agado == Grigorij Indenbaum naskiĝis en vilaĝo vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mohilova gubernio]] en juda kamparana familio. Lia naskiĝdato estas malklara, same kiel plejparto de la aliaj biografiaj detaloj. En lia persona dosierujo, troviĝanta en la Tjumena Provinca Arĥivo, kiel naskiĝdato estas indikita 1897<ref name="Строчка на памятнике"/>. Li finis mezlernejon kaj edukiĝis kiel teknikisto-mekanikisto. Post komenco de la [[Unua mondmilito]] li estis rekrutigita kaj servis en la 8-a grenadista regimento. Li asertis ke tie, en 1915 li aliĝis al la [[bolŝevistoj]]. En marto 1916 pro kontraŭmilita propagando li estis sendita al fronto, kie daŭrigis subteran politikan agadon. Li estis malsupera suboficiro <sup>[[:ru:Подпрапорщик|ru]]</sup>. Post la [[Februara revolucio]] li estis membro de regimenta, korpusa kaj armea soldataj komitatoj en la Okcidenta Fronto. Post la [[Oktobra revolucio]] li servis en [[Minsko]] kiel vic-komisaro pri provizado de la Okcidenta provinco kaj Okcidenta Fronto, estis membro de la Minska Provinca Ekzekutiva Komitato de Sovetoj (mallonge {{l-ru|Облискомзап}}). Printempe 1918 plejparto de [[Minska provinco]] estis okupita de germanoj, do li iĝis prezidanto de la [[Smolensko|Smolenska]] Distrikta Ekzekutiva Komitato de Sovetoj, membro de distrikta bolŝevista komitato. En novembro 1918 li estis prezidanto de la [[Roslavlo|Roslavla]] Ekzekutiva Komitato de Sovetoj, distrikta nutraĵkomisaro<ref name="ШишкинИнденбаум97">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post restarigo de la sovetia potenco en [[Mohilovo]], Grigorij Indenbaum estis prezidanto de provinca kaj nutraĵa komitatoj. Post okupo de [[Homelo]], li iĝis membro de la Homela Gubernia Partia Komitato kaj la Gubernia Ekzekutiva Komitato, membro de la prezidio de tiu lasta. En decembro 1919 li estis nomumita estro de la administracio de civilaj nutraĵaj organoj de la Popola Komisariato pri Nutraĵoj de Ukrainio. En februaro 1920, post forpelo de la [[Denikin]]-armeo de [[Odeso]], li iĝis prezidanto de la speciala nutraĵa komitato de [[Odesa gubernio]], membro de la prezidio de la Odesa Gubernia Ekzekutiva Komitato de Sovetoj. Laŭ iuj datumoj li estis delegato de la 5-a Tutlanda Kongreso de la Sovetoj. membro de la prezidio<ref name="ШишкинИнденбаум97"/>. == Nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio == === Antaŭhistorio === Laŭ malrektaj informoj, meze de somero 1920 la Popola Komisariato pri Nutraĵoj de RSFSR sendis Grigorij Indenbaum je dispono de la prezidanto de la Siberia Komisariato pri Nutraĵoj (Sibkomnutraĵ) Pjotr Koganoviĉ. Tiu lasta sendis lin al la Tjumena Gubernia Partia Komitato (TGPK) por ke li estu nomumita kiel la gubernia nutraĵkomisaro. Respektiva ordono, nek la aliaj rilataj dokumentoj ne estis trovitaj en la arĥivoj, kvankam tiuj de la Sibnutraĵkom estis tre ordemaj kaj skrupulaj. Historiisto Vladimir Ŝiŝkin supozas ke tion klarigis malfacilaj rilatoj inter lokaj institucioj, des pli ke Tjumena gubernio subiĝis ne al [[Siberio]], sed al [[Uralo]], do formale Koganoviĉ ne rajtis tion fari. Sed li estis ankaŭ membro de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]], do evidente ricevis necesan subtenon de la centra registaro en Moskvo. La nomumo celis fini akran konflikton inter nutraĵkomisaro de Tjumena gubernio Vladimir Belgov unuflanke kaj membroj de la gubernia nutraĵkolegio Ignatij Gvizdon kaj V. I. Ĉesnokov, akuzintaj la nutraĵkomisaron pri karierismo kaj strebo forpreni la tutan nutraĵon el la gubernio, kion ili konsideris nenecesa kaj danĝera pro eventualaj sekvoj, Belgov nomis la unuan [[menŝevisto]] kaj la duan komplotulo, kaj diris ke li ne povas labori normale en tia medio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97–98 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Nomumo kaj agado === [[Dosiero:Участники Тюменского губернского съезда уездных продкомиссаров (15.01.1921).png|200ra|eta|Membroj de la gubernia kongreso de distriktaj nutraĵkomisaoj. Tjumeno, la {{dato|15|1|1921}}.]] La {{daton|26|8|1920}} sekretariato de TGPK pritraktis proponon de Koganoviĉ forsendi Ignatij Belgov al li kaj nomumi je ties posteno Grigorij Indenbaum. La kandidato diris ke li pretus okupi la postenon nur se la partia komitato aprobos lin. La {{daton|30|8}} okazis kunsido de la prezidio de la TGPK, kiu aprobis la proponon de Pjotr Koganoviĉ. La {{daton|31|8|1920}} la prezidio de la Tjumena Gubernia Ekzekutiva Komitato (TGEK) nomumis Indenbaum la provizora nutraĵkomisaro kaj sendis telegramon al la Popola Komisariato pri Nutraĵoj kun peto aprobi la nomumon. Samtage prezidanto de TGEK Stepan Novosjolov ordonis al Indenbaum eklabori je tiu ĉi posteno<ref name="978-5-85383-8864-98">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 98 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Grigorij Indenbaum rapide rearanĝis la funkciadon de la nutraĵa komitato, ordiginte la rilatojn kun siaj subuloj kaj partneroj. Li vizitis plurajn setlejojn, konatiĝis persone kun ĉiuj distriktaj nutraĵkomisaroj kaj multaj ordinaraj funkciuloj. Sur iliaj enketiloj li faris rimarkojn, kiuj poste sin montris trafaj. Li starigis bonajn rilatojn kun loka partia estraro kaj ĉiujn gravajn decidojn konfirmis per subskriboj de la partiestro kaj sovetestro, kio tiutempe estis ankoraŭ nova maniero<ref name="978-5-85383-8864-98"/>. Post veni al [[Tjumeno]] li ekloĝis en domo N 15 en strato Tomskaja (nun Osipenko). Al Tjumena gubernio estis ordonite provizi al [[Eŭropa Rusio]] grandan kvanton da nutraĵoj, do necesis apliki urĝajn kaj striktajn rimedojn por plenumi tiun ĉi taskon. Tjumena gubernio devis liveri 6,5 milionojn da pudoj ({{unuo|106470|tunoj}}) da greno, kio ne estis multe kompare al apudaj gubernio ([[Jekaterinburga gubernio]] devis liveri 10,3 milionojn, [[Omska gubernio]] — 35 milionojn, [[Ĉelabinska gubernio]] — 17 milionojn). Sed por Tjumena gubernio tio estis granda ŝarĝo. Indenbaum eĉ plialtigis la postuladon, do la {{daton|3|9}} estis eldonita plano pri rekvizicio de 8,3 milionoj da pudoj, en kiu estis indikita planita cifero por ĉiu distrikto kaj subdistrikto. Krome li postulis fini la rekviziciojn ne ĝis la {{dato|1|3|1921}} (laŭe al la originala plano), sed ĝis la {{dato|1|1|1921}}<ref name="978-5-85383-8864-98"/>. Indenbaum postulis forti la nutraĵkomisariatan personaron per partiaj, sovetiaj kaj sindikataj aktivuloj kaj altigi ilian aŭtoritaton. La {{daton|2|9}} dum kunsido de lokaj aŭtoritatoj li aprobigis oficialan malpermeson de "ĉikanado de nutraĵistoj" ({{l-ru|травля продработников}}). Al la partiaj kaj sovetiaj organizaĵoj estis sendita ordono helpi al la nutraĵistoj ({{l-ru|продработник}}) kun samtempa malpermeso iel ajn enmiksiĝi je ilia laboro. La ĉefa laboro en la gubernio estis oficiale agnoskita nutraĵa laboro ({{l-ru|продовольственная работа}}). La {{daton|19|10}} estis eldonita cirkulero de la Kasacia Tribunalo de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK), kiu verdiktis ke punenda estas ĉiu kiu enmiksiĝas je nutraĵista laboro, evitas partopreni en ĝi, kreas por ĝi obstaklojn, ne plenumas nutraĵistajn ordonojn. Fakte la nutraĵistoj ricevis juran imunecon, eĉ la gubernia [[ĈK]] ne rajtis aresti aŭ puni la nutraĵistojn sen permeso de Grigorij Indenbaum. Prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov oponis tian limigon de sia potenco, sed povis fari nenion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia agado estis sekvo de la premo de superaj instancoj. La {{daton|25|8}} Lenin sendis al la nutraĵa komisaro de Siberio Pjotr Koganoviĉ telegramon "pri kolektado de nutraĵoj", en kiu estis ordonite aŭtune, ĝis la novjaro plenumi respektivan planon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | titolo = Телеграмма В. И. Ленина продовольственному комиссару Сибири о проведении заготовки продуктов. 25 августа 1920 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Lenin]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1920-08-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Elektronika Biblioteko de Historiaj Dokumentoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230717110449/https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | arkivdato = 2023-07-17 | citaĵo = }}</ref>. Dum septembro Siberio devus ĉiutage sendi al stokejoj de la Popola Komisariato pri Nutrado (PKN) po 5 kaj en oktobro po 8 karavanojn da nutraĵoj, sed en oktobro oni sendis nur duonon. Pjotr Koganoviĉ postulis plenumi la taskon per plej ferocaj metodoj: "Greno, greno kaj greno [...] Ĉio kio malhelpas al ĝia plenumo devas esti malaperigita de sur la tero" ({{l-ru|Хлеб, хлеб и хлеб. [...] Всё, что мешает её выполнению, должно быть стёрто с лица земли}})<ref name="Инденбаум37">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Vladimirov requisitioning.jpg!HD.jpg|200ra|eta|Ivan Veljaminov. Rekvizicio de nutraĵoj apud [[Pskovo]], 1922.]] En Tjumena gubernio novembro estis deklarita "streĉa nutraĵmonato" ({{l-ru|ударный продовольственный месячник}}). Meze de oktobro Indenbaum ordonis aresti prezidantojn de lokaj sovetoj kaj ekzekutivaj komitatoj, en kies areoj la rekvizicioj estas plenumitaj je malpli ol 60%<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма советского руководства Тюменской губернии всем продовольственным конторам [середина октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463172 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|21|10}} li konstatis ke ĝis nun preskaŭ tute ne venis greno, krudaj materialoj kaj brutaro. Klarigojn de kamparanoj ke ankoraŭ mankas draŝita greno li rifuzis kiel senbazajn kaj ordonis plenumi ĝis la {{dato|10|11}} almenaŭ 60% de la plano kaj ĝis la {{dato|1|12}} — 100%. Lokaj respondeculoj ne plenumintaj tiujn ĉi normojn estis arestendaj. Li alvokis siajn subulojn esti "kruelaj kaj senkompataj" ({{l-ru|будьте жестокими и беспощадными}}) al lokaj aŭtoritatoj, kiuj malhelpas ilin: "ekstermu per fera mano ĉiujn bremsojn, malorganizantajn vian laboron" ({{l-ru|уничтожайте железной рукой все тормозы, дезорганизующие Вашу работу}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма советского руководства всем уездным комитетам РКП(б), исполкомам советов, продкомам и продконторам [21 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463174 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14–15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|28|10}} Indenbaum denove memorigas ke referencoj al la ankoraŭ ne okazinta draŝado estas rifuzataj, la greno devas esti rekviziciita tuj. Krome li insistis je apliko de ne ekonomiaj, sed klasaj kriterioj, kaj postulis en 48 horoj klasifiki ĉiujn kamparanojn je [[kulako]]j (riĉuloj), mezuloj kaj malriĉuloj. Unue devas trapasi rekviziciojn kulakoj, poste mezuloj kaj nur en esceptaj kazoj malriĉuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Обязательное постановление Тюменского губисполкома советов и Губпродкома [28 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463175 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen la {{daton|17|11}} li konstatis ke plejparto de lokaj aŭtoritatoj kaj kamparanoj kontraŭas tiun ĉi principon, do ĝi estu aplikata perforte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума члену коллегии Наркомпрода Л. М. Хинчуку. [г. Тюмень]. 17 ноября 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463202 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|30|10}} Indenbaum postulis ke nutraĵistoj en ĉiu vilaĝo havu sekretan agenton el lokaj kamparanoj, kiu spuru agadon de kulakoj kaj raportu pri iliaj provoj kaŝi grenon subtere aŭ en arbaroj. Tiaj kaŝitaĵoj estu konfiskendaj, same kiel la tuta posedaĵo de respektiva kamparano, li mem estas arestenda<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 1 Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума Ишимскому уездному продкому и продконторам уезда [30 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463176 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tian humoron subtenis raportoj de liaj nutraĵistoj, kiuj dum priserĉadoj trovis multe da greno kaj aliaj varoj ĉe homoj, kiuj asertis ke ili havas nenion por doni al la ŝtato, inkluzive ĉe lokaj sovetestroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Доклад Ильинского райпродкомиссара Ишимского уезда Д. Д. Пятижерцева Тюменскому губпродкомиссару Г. С. Инденбауму. Б.м. [Начало декабря 1920 г.] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463195 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 31–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Reference al la ordono de TCEK de la {{dato|27|9|1920}} kaj telegramo de PKN, la {{daton|22|10}} li ordonis militstaton en la gubernia nutraĵkomitato. Rompo de la disciplino estis traktata kiel sabotado. Li iniciatis establon de nutraĵtribunaloj, kies tasko estis puni kamparanojn, sabotintajn la rekviziciojn. En novembro 1920 la nutraĵtribunalo aranĝis kunsidojn en ĉiuj distriktaj centroj de Tjumena gubernio<ref name="Инденбаум37"/>. Inter la nutraĵistoj estis homoj, antaŭe akuzitaj pri rompoj de reguloj kaj trouzoj, tamen foje ili estis revenigitaj kiel taŭgaj por plenumi tiun ĉi taskon. Matvej Lauris dum la nutraĵa kampanjo en 1919–1920 plurfoje rompis la leĝon, do estis akuzita de la Iŝima Revolucia Komitato, sed ties prezidanto Osvald Grjunberg kaj prezidanto de la Iŝima Distrikta Nutraĵa Komitato Ivan Guskov ({{l-ru|Иван Гуськов}}) diris ke iu simple deziras kvitigi personajn kontojn kun Lauris dum efektive li "montris enorman energion" dum la rekvizicioj. La akuzoj estis nuligitaj, la proceso ĉesigita kadre de amnestio okaze de la {{dato|1|5|1920}}. Lauris iĝis konfidulo de Indenbaum kaj estis sendata de li je plej konfliktaj areoj de [[Iŝima distrikto (1782-1923)|Iŝima distrikto]], kie li plu agis arbitre kaj bruske<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37–38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Vladimirov agitator.jpg!HD.jpg|200ra|eta|Ivan Veljaminov. Agitanto, 1920.]] Ĝis novembro 1920 kiel nutraĵistoj estis mobilizitaj 25% de la partiaj aktivuloj de Tjumena gubernio, tamen la nutraĵistoj plu malsufiĉis, la plano pri nutraĵoj estis plenumita je 13%. Origine la nutraĵistoj klopodis admoni, ekde novembro ili transiris al amasa apliko de perforto. Ĉiu kamparano, rifuzinta fordoni la nutraĵojn kontraŭ ŝtataj prezoj, estis konsiderata kulako kaj traktata kiel klasa malamiko. Komence de decembro 1920 la plano estis plenumita je 23%. Oni longigis la nutraĵkampanjon ĝis la {{dato|20|12}}, poste ĝis la {{dato|1|1|1921}}. Oni aplikis jam plej severajn rimedojn. La {{daton|10|12}} Grigorij Indenbaum per sekreta telegramo al la gubernia plenrajtigito pri nutraĵoj Arĥip Krestjannikov permesis al li uzi ĉiujn rimedojn, inkluzive preni en Belova subdistrikto (Iŝima distrikto) po 10 ostaĝojn en ĉiu vilaĝo kaj sendi ilin al devigaj laboroj. Li tamen kontraŭis rekviziciojn de semoj, kio foje okazis. En decembro 1920, dum la 3-a gubernia partia konferenco, oni forte kritikis Indenbaum kaj liajn metodojn. Li responde citis la vortojn de la popola komisaro pri nutraĵoj diritajn al la nutraĵistoj: "Vi prenu viajn aĵojn kaj iru al VĈK aŭ vi efektivigu ĉiujn rekviziciojn" ({{l-ru|Или вы собираете вещи и отправляетесь в ВЧК, или вы проводите все развёрстки}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen li plu insistis: "Aplikado de la armita forto ne devas esti enkondukata kiel sistemo. Necesas fari drastan efektan baton por ke la sono aŭdiĝu tra la tuta distrikto" ({{l-ru|Применение вооруженной силы не должно вводиться как система. Следует производить резкий эффектный удар, чтобы звук раздался по всему району или уезду}}), postulante uzi perforton nur por kaŭzi ŝokon en pli granda areo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 53 заседания коллегии Тюменского Губпродкома. [г. Тюмень]. 10 ноября 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463177#mode/inspect/page/2/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La gubernia ĈK malkontente observis agadon de Grigorij Indenbaum kaj ties subuloj, konsiderante ĝin eksterleĝa kaj danĝera pro ekstrema premo kontraŭ la kamparanoj. La {{daton|4|12}} prezidanto de la gubernia kontrola-inspekta komisiono pri efektivigo de nutraĵaj rekvizicioj Arĥip Krestjannikov, membroj de lia komisiono Matvej Lauris kaj Miĥail Gurmin raportis al Grigorij Indenbaum kaj samtempe al la prezidanto de TGEK Stepan Novosjolov kaj sekretario de TGPK Koĉiŝ ke al vilaĝo Kamenskoj (Iŝima distrikto) venis plenrajtigito de la gubernia ĈK Nikolaj Kuznecov, kolektinta plurajn akuzojn kontraŭ ili pro apliko de troa perforto al la kamparanoj, arbitraĵoj, kruda traktado de loĝantaro. Ili postulis protekti ilin de tiaj enmiksiĝoj kaj akuzoj, minacante alikaze ĉesigi sian laboron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Рапорт губернской контрольно-инспекторской комиссии по проведению продразверсток в Ишимском уезде председателю Тюменского губисполкома советов С. А. Новоселову, секретарю губкома РКП(б) Н. Э. Кочишу и губпродкомиссару Г. С. Инденбауму. Каменская волость 4 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463201 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kamarado Kuznecov akuzas nin ke ni tro kruele kaj krude traktas la kamparanojn, tio estas ni postulas de ili plenumi la ŝtatrekviziciojn, ne agitas la kamparanojn por plenumi la ŝtatrekviziciojn. Laŭ lia konkludo, niaj agoj estas pli malbonaj ol la fiagado de [[Kolĉak]]. Krome li havas materialojn, ke la komisiono skurĝas kamparanojn kaj postulas por si de la kamparanoj por nutrado rostitan anseraĵon. [...] Ni nun troviĝas inter du fajroj. Unuflanke, al ni oni preskribas kaj ordonas esti senkompataj al ĉiuj, ne plenumantaj ŝtatajn rekviziciojn, kaj la rekvizicioj devas esti senkondiĉe plenumitaj. Aliflanke, post ni sin trenas la vosto kun stakoj da enketaj materialoj, akuzantaj nin je prirabado de la kamparana greno, krueleco kaj krudeco. Eĉ plenrajtigito de la Iŝima Politburoo kamarado Ĵukov [M. I.] persone ĉeeste de ruĝarmeano Prokopjev nomis la taĉmenton Kolĉak-bando. |aŭtoro = Arĥip Krestjannikov, Matvej Lauris, Miĥail Gurmin |verko = Raporto al Grigorij Indenbaum, Stepan Novosjolov, Koĉiŝ |origina teksto = Тов. Кузнецов обвиняет нас в том, что мы слишком жестоко и грубо обращаемся с крестьянами, т.е. требуем от них выполнить госразверстки, а не агитируем среди крестьян за выполнение госразверсток. По его заключению, наши поступки хуже колчаковщины. Кроме того, у него имеется материал, что комиссия дерет крестьян плетями и требует себе от крестьян на продовольствие жареной гусятины. [...] Мы теперь находимся между двух огней. С одной стороны, нам предписывают и приказывают быть беспощадными ко всем, не исполняющим государственной разверстки, и разверстка безоговорочно должна быть выполнена. С другой стороны, за нами волочится хвост с кипами следственного материала, обвиняющего нас в ограблении крестьян хлебом*, жестокости и грубости. Даже уполномоченный Ишимского политбюро тов. Жуков [М.И.] лично при красноармейце Прокопьеве обозвал отряд колчаковской бандой. }} La {{daton|8|12}} okazis komuna kunsido de la estroj de ĉiuj ĉi institucioj dum kiu ili konkludis ke Kuznecov trouzis la plenpovon, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov diris ke li estos punita. Novosjolov nur petis Indenbaum ke li donu instrukciojn al la nutraĵtaĉmentoj kaj "forte tenu ilin en la manoj"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 57 расширенного заседания Тюменского губернского продовольственного совещания. [г. Тюмень] 8 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463202#mode/inspect/page/1/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Крестьяне выполняйте хлебную разверстку!.pdf|200ra|eta|Alvoko al la kamparanoj plenumi la rekviziciojn, 1920.]] En la sama tago prezidanto de la Berdjugina Subdistrikta Partia Ĉelo Pjotr Rusin rakontis kiel, taskigita de sia partia ĉelo la {{daton|2|12}}, li admonis Indenbaum, argumentante ke postulata kvanto de nutraĵoj estas nerealisma kaj aplikataj tiucele rimedoj estas tro krudaj. Kiel tekstas respektiva protokolo: "al la demando, ĉu estas permeseble meti civitanojn je malvarmaj stokejoj, [Indenbaum] deklaris ke kvankam de la vidpunkto de [[komunismo]] tio estas ne permesebla, tamen tio ebligas plenumi nutraĵajn rekviziciojn"({{l-ru|допустимо ли садить граждан в холодные амбары, заявил, хотя это с точки зрения коммунизма недопустимо, но [за]то дает возможность выполнить разверстку}}). Al la riproĉo ke la nutraĵistoj agas same kiel antaŭaj Kolĉak-taĉmentoj, skurĝante kamparanojn, Indenbaum respondis ke ĉiuj liaj subuloj estas komunistoj dum eksaj oficiroj de la Kolĉak-armeo haveblas inter la sovetiaj altranguloj. Plendoj pri tio ke nutraĵistoj forprenis de kamparanoj surstrate armean uniformon, uzatan kiel vestoj, ankaŭ estis ignoritaj. Al la peto lasi almenaŭ po 13,5 pudoj por persono jare, kiel tion preskribas la normoj, Indenbaum respondis ke neniuj normoj aplikeblas nun, gravas nur plenumi la rekviziciojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Выписка из протокол № 52 общего собрания Бердюжской волостной ячейки РКП(б) Ишимского уезда. Б.м. 8 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463204#mode/inspect/page/2/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–41 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekstrema premo sur la kamparanojn daŭris kaj kreskis. La {{daton|13|12|}} milicano de Teplodubrava subdistrikto Kankov raportis al la estro de la 5-a areo de Iŝima distrikto ke en ilia subdistrikto Indenbaum ordonis meti ĉiujn membrojn de loka soveto al malvarma stokejo, forpreninte de ili feltbotojn dum la frosto atingis 35 gradojn sub nulo. Nutraĵistoj konfiskis ĉe loĝantaro ĉiujn lanajn vestojn, inkluzive ŝtrumpojn, [[feltboto]]jn kaj pantalonojn, striglis ŝafajn peltojn ktp, reference al neplenumita plano pri rekvizicio de lano<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Заявление милиционера Теплодубровской волости начальнику 5-го района Ишимского уезда. Б.м. 13 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463211 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47–48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Viculo de Indenbaum, Jakov Majers en decembro 1920 agnoskis ke en Iŝima distrikto, kie la rekviziciojn gvidis li mem, estis rekviziciita la tuta greno, inkluzive la semojn tiel ke la kamparanoj ne povos semi kaj "tio estas netolereble"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463236 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 63–64 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nur la {{daton|20|12}}, kiam la plano estis plejparte jam plenumita, dum kunsido de prezidio de TGPK, prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev reference al pluraj atestoj diris ke la agado de la nutraĵkomitato estis malĝusta kaj ke ĝia aprobo fare de la 3-a gubernia partia kongreso estis eraro. Responde al tio Grigorij Indenbaum agnoskis ke okazis certaj eraroj kaj trouzoj, kiuj estas esplorindaj, la kulpuloj estas punindaj. La aliaj subtenis lin, inkluzive de prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov. Sed efektive sekvis nenio. Neniu estis punita kaj kiam laborista-kamparana inspekto de Iŝima distrikto sendis sian reprezentanton al [[Moskvo]] por raporti pri la okazaĵoj, li estis arestita de la guberniaj aŭtoritatoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 4 заседания президиума Тюменского губкома РКП(б). г. Тюмень 20 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463222 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 54–56 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|27|12}} Indenbaum subskribis ordonon N 279, laŭ kiu kaze de eltrovo de kaŝita greno, nutraĵistoj devis konfiski ĝin kaj ĉiujn aliajn posedaĵojn ne nur de la kaŝinto, sed ankaŭ de la aliaj kamparanoj de respektiva komunumo<ref name="Красная весна99">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 99 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|30|12}} Indenbaum atentigis siajn subulojn ke la semoj ne devas esti rekviziciitaj, kvankam oni raportis al ili ke foje tion faras lokaj sovetoj "por faciligi sian laboron", kaj avertis ke tio estas la ekstrema rimedo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 57 Тюменского губисполкома и губпродкома. г. Тюмень 30 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463241 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 67 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtage aperas komuna ordono de la ekzekutiva, partia kaj nutraĵa komitatoj, en kiu oni atentigis ke la arestoj kaj konfiskado dum la rekvizicioj estas la plej severaj rimedoj aplikeblaj en ekstremaj situacioj dum bati la kamparanojn estas strikte malpermesite<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 58 Тюменского губисполкома, губпродкома и губкома РКП(б). г. Тюмень 30 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463241 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 67 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de decembro 1920 dum la 2-a Tjumena Gubernia Kongreso de la Sovetoj, Indenbaum estis elektita kiel membro de TGEK, la {{daton|14|12}} li iĝis membro de ties prezidio<ref name="Красная весна100">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 100 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Продавая хлеб спекулянту, ты не думаешь о том, сколько приносишь ты беды.pdf|200ra|eta|Alvoko al la kamparanoj ne vendi grenon al la spekulantoj, 1920.]] La {{daton|6|1|1921}} li raportis al la Popola Komisariato pri Nutraĵoj ke je la 2-a horo posttagmeze Tjumena gubernio liveris 6,6 milionojn da [[pudo]]j da greno ({{unuo|108108|tunoj}}), plenuminte la grenan planon je 102%, tiun pri oleaj semoj je 150%<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума руководству Наркомпрода. г. Тюмень. 7 января 1921. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463260 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 78–79 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|1}} viculo de la PKN Nikolaj Brjuĥanov sendis al Grigorij Indenbaum telegramon kun profunda danko pro plenumo de la taskoj<ref name="Красная весна99"/>. Kamparanoj estis ekstreme malkontentaj, en januaro 1921 komenciĝis protestoj kaj tumultoj, do Grigorij Indenbaum, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov kaj prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev kune veturis al Lokta subdistrikto (Iŝima distrikto) kie laŭdire komenciĝis ribelo. Ili ne trovis la ribelulojn, sed vidis plurajn ĉarojn kun rekviziciitaj nutraĵoj, do konkludis ke ĉio daŭras laŭplane. Meze de januaro 1921 komenciĝis rekvizicioj de semoj ({{l-ru|семенная продразвёрстка}}), kiun Indenbaum proponis efektivigi "milite, kun ĉiuj rimedoj de devigado" ({{l-ru|по-военному, со всеми мерами принуждения}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li ordonis rekvizicii la tutan semaron kaj stoki ĝin je komunaj stokejoj por pli efika kaj egala distribuado dum la semado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 2 Тюменского губкомитета по расширению посевной площади. г. Тюмень. [Середина января 1921 г.] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463274 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 91–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|26|1|1921}} Grigorij Indenbaum sendis telegramon al [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума председателю Совнаркома В. И. Ленину. [г. Тюмень] 26 января 1921 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463286#mode/inspect/page/1/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 91–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Vian bataltaskon pri kargado de greno je dekkvin nutraĵitineroj al [[Jekaterinburgo]], adreso: distribuejo de popolkomisariato pri nutrado, estas plenumita. Mi komencis kargadon de la dua bataltasko de la greno {{unuo|250000|[[pudo]]j}} [{{unuo|4095,12|tunoj}}] al Moskvo, popolkomisariato pri nutrado. Kargadon de viando je ok nutraĵitineroj mi estas finanta. Fortigu alsendon de vagonoj al linio [[Omsko]] — [[Ĉelabinsko]]. |aŭtoro = Grigorij Indenbaum |verko = Telegramo de la Tjumena gubnutraĵkomisaro G. S. Indenbaum al prezidanto de la Konsilio de Popolaj Komisaroj V. I. Lenin [la {{dato|26|1|1921}}] |origina teksto = Ваше боевое задание по погрузке хлеба в количестве пятнадцати продмаршрутов в Екатеринбург, адрес: распредбаза наркомпрода, — выполнено. Приступил к погрузке второго боевого задания хлеба* [в] 250 000 пудов в Москву, наркомпрод. Погрузку мяса в счет восьми продмаршрутов на этих днях заканчиваю. Усильте подачу вагонов на линию Омск — Челябинск. }} Komence de februaro 1921 Grigorij Indenbaum estas nomumita prezidanto de la Malsupra Oba-Irtiŝa Provinca Administracio pri Fiŝindustrio ({{l-ru|Низовое Обь-Иртышское областное управление рыбными промыслами}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Памятник и братская могила бойцов революции.JPG|200ra|eta|Monumento sur la placo de Batalantoj de la Revolucio. Tjumeno, 2015]] Laŭ oficiala versio, komence de februaro 1921, dum inspekta vojaĝo al vilaĝo Karaĉino <sup>[[:ru:Карачино (Тюменская область)|ru]]</sup> ([[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]]), kie Indenbaum planis rakonti al la kamparanoj pri la sema rekvizicio, li estis kaptita de ribeluloj, kruele batita, kaj murdita 3 [[versto]]jn ({{unuo|3,2|km}}) for de la vilaĝo. Vundita poŝtisto venis al Tobolsko por raporti tion. Taĉmento subestre de Avraamij Demjanov, prezidanto de la Tobolska Distrikta Ekzekutiva Komitato kaj Jevdokim Trostinskij, estro de la 3-a bataliona distrikto de la Tjumena Regimenta Distrikto de la Eksterordinaraj Trupoj ({{l-ru|части особого назначения}}) ekveturis al Karaĉino, sed en vilaĝo Ŝiŝkovo <sup>[[:ru:Шишкина (Тобольский район)|ru]]</sup> ĝi estis atakita de ribeluloj kaj retiriĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tjumena historiisto Aleksandr Petruŝin skribis ke Grigorij Indenbaum estis haltigita de kamparanoj je la [[Tobolska landvojo]]. Koĉero Koĉnev estis mortpafita, dum Indenbaum estis senvestigita kaj murdita per bajoneto. Petruŝin supozas ke ĝuste ĈK-anoj rakontis al lokaj kamparanoj pri la itinero de Indenbaum por malaperigi lin kiel personon nedeziratan dum la kamparanoj estis nuraj rabistoj kaj interesiĝis pri la vestoj de la komisaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Хлебное место // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Петрушин |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110–111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La tjumena regionografo Aleksandr Ivanenko esploris enketistan dosieron, komencitan la {{daton|16|7|1921}}, kaj trovis jenan priskribon de la morto de Indenbaum fare de Konon Redkin ({{l-ru|Конон Редькин}}), faritan en 1924<ref name="Строчка на памятнике"/>: {{Citaĵo |teksto = [Miĥail] Redkin kaptis du komunistojn. Unu havis familinomon Konev, la alian mi ne konas, tio estis malalta judo. Kiujn vestojn ili havis, mi ne memoras. Iuj tataroj ekveturigis ilin al paŝtejo, tuj post kiam ili traveturis vilaĝan pordegon, tiuj ĉi homoj forĵetis tiujn tatarojn (ili estis du) el la koĉo kaj pelis la ĉevalon. Poste, kiel mi aŭdis, Redkin Miĥail saltis sur rajdĉevalon kunpreninte fusilon, unu el la forkurantoj — Konev — li mortpafis per fusilo. Sur la koĉo la dua, judo, sukcesis fuĝi iom pli for, kaj tie li jam saltis de sur la ĉevalo, sin kaŝis je fojnostoko. Sed Redkin trovis lin kaj forpelis de tie, trapikis lin plurfoje per bajoneto. Pri tio Redkin mem diris al mi. |aŭtoro = Konon Redkin |verko = Enketista dosiero |origina teksto = Редькиным были задержаны двое коммунистов. Один с фамилией Конев, другого не знаю, еврей низенького роста. Какие на них были одежды, не помню. Их повезли какие-то татары в поскотину, едва они выехали за ворота деревни, как люди этих татар (их было двое) выбросили из дровней и погнали вперед лошадь. Потом, как я слышал, Редькин Михаил пал на верхового коня, взявши винтовку с собой, одного из убегавших — Конева — застрелил из винтовки. На дровнях же второму, еврею, удалось убежать немного дальше, и там он уже соскочил с лошади, спрятался в стог сена. Но Редькин разыскал его и выгнал оттуда, исколол всего штыком. Об этом Редькин мне сам говорил. }} Konon Redkin (n. 1895) devenis de la vilaĝo Redkina <sup>[[:ru:Редькина|ru]]</sup> (tiutempe Bajkala distrikto, nun Tobolska), same kiel la aliaj enketitoj. Al la enketista demando "Diru kiu murdis civitanon Indenbaum, Konev kaj asistanton?" li respondis: "Murdis Redkin Miĥail Spiridonoviĉ, Redkin Porfirij Jakovleviĉ, Smirniĥ<ref>{{l-ru|Смирных}}.</ref>". Ivanenko atentigas ke la enketistoj ne multe interesiĝis pri detaloj de la murdo. En 1921 kaj 1922 ili dufoje pridemandis Matvej Smirniĥ, kiu estis denuncita kiel unu el la murdistoj, sed ne demandis pri tiu ĉi murdo. En 1924 la enketistoj ricevis raporton de la [[Tobolska prizono]], ke Miĥail Ignatoviĉ Redkin mortis tie la {{daton|7|8|1922}} pro [[ftizo]]<ref name="Строчка на памятнике"/>. Georgij Agabekov <sup>[[:ru:Агабеков, Георгий Сергеевич|ru]]</sup>, sendita al la Tjumena ĈK en julio 1921, en siaj rememoroj eldonitaj en [[Berlino]] post lia perfido kaj fuĝo eksterlanden, rakontis ke en ĈK cirkulis malbonaj onidiroj pri la tjumena nutraĵkomisaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Агабеков Г. ЧК за работой.pdf|ГПУ. (Записки чекиста)]] |lasta = Агабеков |unua = Г. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1930 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Стрела |loko = Берлин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Laŭ informaj datumoj, la kamparanan ribelon gvidis kunlaborantoj de la loka gubernia nutraĵkomitato, kie abundis [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj [[menŝevistoj]] kaj estis tre malmulte da komunistoj. Estis datumoj, ke la gubernia nutraĵkomisaro mem estas influata de socialistoj-revoluciuloj kaj sendas surloken plenrajtigitojn, kiuj instigas kamparanojn al ribelo kontraŭ la sovetia potenco. [...] |aŭtoro = Georgij Agabekov |verko = Noticoj de ĈK-ano [1931] |origina teksto = По информационным сведениям, восстанием крестьян руководили работники из местного губернского продовольственного комитета, где полно было эсеров и меньшевиков и было очень мало коммунистов. Были сведения, что сам губпродкомиссар находится под влиянием эсеров и посылает на места уполномоченных, которые подстрекают крестьян к выступлению против советской власти. }} Li mencias ankaŭ ke unu el liaj agentoj denuncis ke de Tjumena gubernio estis kontraŭleĝe elportitaj {{unuo|20000|pudoj}} da greno ({{unuo|327,6|tunoj}}), kion ebligis, pro granda ŝmirmono, la guberniaj ĈK-estro, partiestro kaj sovetestro. Li denuncis tion al sia estraro en Moskvo, sekvis pluraj eksigoj kaj translokoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Агабеков Г. ЧК за работой.pdf|ГПУ. (Записки чекиста)]] |lasta = Агабеков |unua = Г. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1930 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Стрела |loko = Берлин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Malrekte tiun ĉi informon konfirmas dokumento, trovita de Aleksandr Ivanenko en la persona dosierujo de Indenbaum, troviĝanta en la Tjumena Provinca Arĥivo. Temas pri peto de la Revolucia Milita Tribunalo de Siberio, sendita la {{dato|6|7|1921}}<ref name="Строчка на памятнике"/>: {{Citaĵo |teksto = Inter miaj enketadoj estas afero pri akuzo kontraŭ la tjumena gubernia nutraĵkomisaro Indenbaum pri krimo rilata al lia posteno, transdonita de la Kasacia Tribunalo de la Respubliko; por tiu ĉi afero mi bezonas informojn, kie nun Indenbaum servas kaj troviĝas, kaj pro tio mi petas sendi tiujn ĉi informojn. |aŭtoro = Enketisto de la Revolucia Milita Tribunalo de Siberio [la {{daton|6|7|1921}}] |verko = Peto al lokaj aŭtoritatoj |origina teksto = В производстве моем имеется дело по обвинению тюменского губпродкомиссара Инденбаума в преступлении по должности, переданное из Кассационного трибунала Республики; по этому делу необходимо иметь сведения, где в настоящее время Инденбаум служит и находится, а посему прошу сообщить сведения. }} Sur la dokumento haveblas surskribo: "Estas sciigite la {{daton|14|6|1921}} ke Indenbaum estas murdita dum la ribelo de kamparanoj"<ref name="Строчка на памятнике"/>. En 1957 okaze de la 40-a datreveno de la revolucio, sur la Placo de Batalantoj de Revolucio en Tjumeno aperis monumento, sur kies soklo interalie estas skribite ke "en 1921 estis kruele murdita gubnutraĵkomisaro Indenbaum". == Vidu ankaŭ == * [[Militkomunismo]] * [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] == Literaturo == * {{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{DEFAŬLTORDIGO:Indenbaum, Grigorij}} [[Kategorio:Belorusaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Tjumeno]] [[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] m22zl9g74p0hvzo9gbgny11j9oj7es8 9480764 9480761 2026-09-23T12:10:04Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9480764 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = Инденбаум Г.С.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = Grigorij Indenbaum la {{daton|15|1|1921}} |partio = [[bolŝevistoj]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = en 1895 (aŭ 1897)<ref name="Строчка на памятнике">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260923062124/https://tm-courier.ru/2000/02/03/strochka-na-pamyatnike/ | titolo = Строчка на памятнике | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Ива | persona nomo = Александр | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 927 | numero = 12 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2000-02-03 | alirdato = 2026-09-23 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |loko de naskiĝo = vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mohilova gubernio]], la [[Rusia imperio]] |dato de morto = februaro 1921 |loko de morto = [[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]], [[Tjumena gubernio]], [[RSFSR]] |nacieco = judo |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Grigorij Samojloviĉ Indenbaum''' (1895, vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mohilova gubernio]], la [[Rusia imperio]] — 1921, [[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]], [[Tjumena gubernio]], RSFSR; {{l-ru|Григорий Самойлович Инденбаум}}, denaske '''Girŝ Samuiloviĉ Indenbaum''', {{l-ru|Гирш Самуилович Инденбаум}}) estis rusia [[bolŝevisto]], nutraĵkomisaro de [[Tjumena gubernio]]. Li estis inter la unuaj viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], grandparte provokita de lia agado kadre de rigora plenumado de la plano pri rekvizicioj de nutraĵoj, lano kaj aliaj produktoj ĉe lokaj kamparanoj. == Revolucia agado == Grigorij Indenbaum naskiĝis en vilaĝo vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mohilova gubernio]] en juda kamparana familio. Lia naskiĝdato estas malklara, same kiel plejparto de la aliaj biografiaj detaloj. En lia persona dosierujo, troviĝanta en la Tjumena Provinca Arĥivo, kiel naskiĝdato estas indikita 1897<ref name="Строчка на памятнике"/>. Li finis mezlernejon kaj edukiĝis kiel teknikisto-mekanikisto. Post komenco de la [[Unua mondmilito]] li estis rekrutigita kaj servis en la 8-a grenadista regimento. Li asertis ke tie, en 1915 li aliĝis al la [[bolŝevistoj]]. En marto 1916 pro kontraŭmilita propagando li estis sendita al fronto, kie daŭrigis subteran politikan agadon. Li estis malsupera suboficiro <sup>[[:ru:Подпрапорщик|ru]]</sup>. Post la [[Februara revolucio]] li estis membro de regimenta, korpusa kaj armea soldataj komitatoj en la Okcidenta Fronto. Post la [[Oktobra revolucio]] li servis en [[Minsko]] kiel vic-komisaro pri provizado de la Okcidenta provinco kaj Okcidenta Fronto, estis membro de la Minska Provinca Ekzekutiva Komitato de Sovetoj (mallonge {{l-ru|Облискомзап}}). Printempe 1918 plejparto de [[Minska provinco]] estis okupita de germanoj, do li iĝis prezidanto de la [[Smolensko|Smolenska]] Distrikta Ekzekutiva Komitato de Sovetoj, membro de distrikta bolŝevista komitato. En novembro 1918 li estis prezidanto de la [[Roslavlo|Roslavla]] Ekzekutiva Komitato de Sovetoj, distrikta nutraĵkomisaro<ref name="ШишкинИнденбаум97">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post restarigo de la sovetia potenco en [[Mohilovo]], Grigorij Indenbaum estis prezidanto de provinca kaj nutraĵa komitatoj. Post okupo de [[Homelo]], li iĝis membro de la Homela Gubernia Partia Komitato kaj la Gubernia Ekzekutiva Komitato, membro de la prezidio de tiu lasta. En decembro 1919 li estis nomumita estro de la administracio de civilaj nutraĵaj organoj de la Popola Komisariato pri Nutraĵoj de Ukrainio. En februaro 1920, post forpelo de la [[Denikin]]-armeo de [[Odeso]], li iĝis prezidanto de la speciala nutraĵa komitato de [[Odesa gubernio]], membro de la prezidio de la Odesa Gubernia Ekzekutiva Komitato de Sovetoj. Laŭ iuj datumoj li estis delegato de la 5-a Tutlanda Kongreso de la Sovetoj. membro de la prezidio<ref name="ШишкинИнденбаум97"/>. == Nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio == === Antaŭhistorio === Laŭ malrektaj informoj, meze de somero 1920 la Popola Komisariato pri Nutraĵoj de RSFSR sendis Grigorij Indenbaum je dispono de la prezidanto de la Siberia Komisariato pri Nutraĵoj (Sibkomnutraĵ) Pjotr Koganoviĉ. Tiu lasta sendis lin al la Tjumena Gubernia Partia Komitato (TGPK) por ke li estu nomumita kiel la gubernia nutraĵkomisaro. Respektiva ordono, nek la aliaj rilataj dokumentoj ne estis trovitaj en la arĥivoj, kvankam tiuj de la Sibnutraĵkom estis tre ordemaj kaj skrupulaj. Historiisto Vladimir Ŝiŝkin supozas ke tion klarigis malfacilaj rilatoj inter lokaj institucioj, des pli ke Tjumena gubernio subiĝis ne al [[Siberio]], sed al [[Uralo]], do formale Koganoviĉ ne rajtis tion fari. Sed li estis ankaŭ membro de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]], do evidente ricevis necesan subtenon de la centra registaro en Moskvo. La nomumo celis fini akran konflikton inter nutraĵkomisaro de Tjumena gubernio Vladimir Belgov unuflanke kaj membroj de la gubernia nutraĵkolegio Ignatij Gvizdon kaj V. I. Ĉesnokov, akuzintaj la nutraĵkomisaron pri karierismo kaj strebo forpreni la tutan nutraĵon el la gubernio, kion ili konsideris nenecesa kaj danĝera pro eventualaj sekvoj, Belgov nomis la unuan [[menŝevisto]] kaj la duan komplotulo, kaj diris ke li ne povas labori normale en tia medio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97–98 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Nomumo kaj agado === [[Dosiero:Участники Тюменского губернского съезда уездных продкомиссаров (15.01.1921).png|200ra|eta|Membroj de la gubernia kongreso de distriktaj nutraĵkomisaoj. Tjumeno, la {{dato|15|1|1921}}.]] La {{daton|26|8|1920}} sekretariato de TGPK pritraktis proponon de Koganoviĉ forsendi Ignatij Belgov al li kaj nomumi je ties posteno Grigorij Indenbaum. La kandidato diris ke li pretus okupi la postenon nur se la partia komitato aprobos lin. La {{daton|30|8}} okazis kunsido de la prezidio de la TGPK, kiu aprobis la proponon de Pjotr Koganoviĉ. La {{daton|31|8|1920}} la prezidio de la Tjumena Gubernia Ekzekutiva Komitato (TGEK) nomumis Indenbaum la provizora nutraĵkomisaro kaj sendis telegramon al la Popola Komisariato pri Nutraĵoj kun peto aprobi la nomumon. Samtage prezidanto de TGEK Stepan Novosjolov ordonis al Indenbaum eklabori je tiu ĉi posteno<ref name="978-5-85383-8864-98">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 98 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Grigorij Indenbaum rapide rearanĝis la funkciadon de la nutraĵa komitato, ordiginte la rilatojn kun siaj subuloj kaj partneroj. Li vizitis plurajn setlejojn, konatiĝis persone kun ĉiuj distriktaj nutraĵkomisaroj kaj multaj ordinaraj funkciuloj. Sur iliaj enketiloj li faris rimarkojn, kiuj poste sin montris trafaj. Li starigis bonajn rilatojn kun loka partia estraro kaj ĉiujn gravajn decidojn konfirmis per subskriboj de la partiestro kaj sovetestro, kio tiutempe estis ankoraŭ nova maniero<ref name="978-5-85383-8864-98"/>. Post veni al [[Tjumeno]] li ekloĝis en domo N 15 en strato Tomskaja (nun Osipenko). Al Tjumena gubernio estis ordonite provizi al [[Eŭropa Rusio]] grandan kvanton da nutraĵoj, do necesis apliki urĝajn kaj striktajn rimedojn por plenumi tiun ĉi taskon. Tjumena gubernio devis liveri 6,5 milionojn da pudoj ({{unuo|106470|tunoj}}) da greno, kio ne estis multe kompare al apudaj gubernio ([[Jekaterinburga gubernio]] devis liveri 10,3 milionojn, [[Omska gubernio]] — 35 milionojn, [[Ĉelabinska gubernio]] — 17 milionojn). Sed por Tjumena gubernio tio estis granda ŝarĝo. Indenbaum eĉ plialtigis la postuladon, do la {{daton|3|9}} estis eldonita plano pri rekvizicio de 8,3 milionoj da pudoj, en kiu estis indikita planita cifero por ĉiu distrikto kaj subdistrikto. Krome li postulis fini la rekviziciojn ne ĝis la {{dato|1|3|1921}} (laŭe al la originala plano), sed ĝis la {{dato|1|1|1921}}<ref name="978-5-85383-8864-98"/>. Indenbaum postulis forti la nutraĵkomisariatan personaron per partiaj, sovetiaj kaj sindikataj aktivuloj kaj altigi ilian aŭtoritaton. La {{daton|2|9}} dum kunsido de lokaj aŭtoritatoj li aprobigis oficialan malpermeson de "ĉikanado de nutraĵistoj" ({{l-ru|травля продработников}}). Al la partiaj kaj sovetiaj organizaĵoj estis sendita ordono helpi al la nutraĵistoj ({{l-ru|продработник}}) kun samtempa malpermeso iel ajn enmiksiĝi je ilia laboro. La ĉefa laboro en la gubernio estis oficiale agnoskita nutraĵa laboro ({{l-ru|продовольственная работа}}). La {{daton|19|10}} estis eldonita cirkulero de la Kasacia Tribunalo de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK), kiu verdiktis ke punenda estas ĉiu kiu enmiksiĝas je nutraĵista laboro, evitas partopreni en ĝi, kreas por ĝi obstaklojn, ne plenumas nutraĵistajn ordonojn. Fakte la nutraĵistoj ricevis juran imunecon, eĉ la gubernia [[ĈK]] ne rajtis aresti aŭ puni la nutraĵistojn sen permeso de Grigorij Indenbaum. Prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov oponis tian limigon de sia potenco, sed povis fari nenion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia agado estis sekvo de la premo de superaj instancoj. La {{daton|25|8}} Lenin sendis al la nutraĵa komisaro de Siberio Pjotr Koganoviĉ telegramon "pri kolektado de nutraĵoj", en kiu estis ordonite aŭtune, ĝis la novjaro plenumi respektivan planon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | titolo = Телеграмма В. И. Ленина продовольственному комиссару Сибири о проведении заготовки продуктов. 25 августа 1920 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Lenin]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1920-08-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Elektronika Biblioteko de Historiaj Dokumentoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230717110449/https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | arkivdato = 2023-07-17 | citaĵo = }}</ref>. Dum septembro Siberio devus ĉiutage sendi al stokejoj de la Popola Komisariato pri Nutrado (PKN) po 5 kaj en oktobro po 8 karavanojn da nutraĵoj, sed en oktobro oni sendis nur duonon. Pjotr Koganoviĉ postulis plenumi la taskon per plej ferocaj metodoj: "Greno, greno kaj greno [...] Ĉio kio malhelpas al ĝia plenumo devas esti malaperigita de sur la tero" ({{l-ru|Хлеб, хлеб и хлеб. [...] Всё, что мешает её выполнению, должно быть стёрто с лица земли}})<ref name="Инденбаум37">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Vladimirov requisitioning.jpg!HD.jpg|200ra|eta|Ivan Veljaminov. Rekvizicio de nutraĵoj apud [[Pskovo]], 1922.]] En Tjumena gubernio novembro estis deklarita "streĉa nutraĵmonato" ({{l-ru|ударный продовольственный месячник}}). Meze de oktobro Indenbaum ordonis aresti prezidantojn de lokaj sovetoj kaj ekzekutivaj komitatoj, en kies areoj la rekvizicioj estas plenumitaj je malpli ol 60%<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма советского руководства Тюменской губернии всем продовольственным конторам [середина октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463172 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|21|10}} li konstatis ke ĝis nun preskaŭ tute ne venis greno, krudaj materialoj kaj brutaro. Klarigojn de kamparanoj ke ankoraŭ mankas draŝita greno li rifuzis kiel senbazajn kaj ordonis plenumi ĝis la {{dato|10|11}} almenaŭ 60% de la plano kaj ĝis la {{dato|1|12}} — 100%. Lokaj respondeculoj ne plenumintaj tiujn ĉi normojn estis arestendaj. Li alvokis siajn subulojn esti "kruelaj kaj senkompataj" ({{l-ru|будьте жестокими и беспощадными}}) al lokaj aŭtoritatoj, kiuj malhelpas ilin: "ekstermu per fera mano ĉiujn bremsojn, malorganizantajn vian laboron" ({{l-ru|уничтожайте железной рукой все тормозы, дезорганизующие Вашу работу}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма советского руководства всем уездным комитетам РКП(б), исполкомам советов, продкомам и продконторам [21 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463174 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14–15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|28|10}} Indenbaum denove memorigas ke referencoj al la ankoraŭ ne okazinta draŝado estas rifuzataj, la greno devas esti rekviziciita tuj. Krome li insistis je apliko de ne ekonomiaj, sed klasaj kriterioj, kaj postulis en 48 horoj klasifiki ĉiujn kamparanojn je [[kulako]]j (riĉuloj), mezuloj kaj malriĉuloj. Unue devas trapasi rekviziciojn kulakoj, poste mezuloj kaj nur en esceptaj kazoj malriĉuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Обязательное постановление Тюменского губисполкома советов и Губпродкома [28 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463175 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen la {{daton|17|11}} li konstatis ke plejparto de lokaj aŭtoritatoj kaj kamparanoj kontraŭas tiun ĉi principon, do ĝi estu aplikata perforte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума члену коллегии Наркомпрода Л. М. Хинчуку. [г. Тюмень]. 17 ноября 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463202 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|30|10}} Indenbaum postulis ke nutraĵistoj en ĉiu vilaĝo havu sekretan agenton el lokaj kamparanoj, kiu spuru agadon de kulakoj kaj raportu pri iliaj provoj kaŝi grenon subtere aŭ en arbaroj. Tiaj kaŝitaĵoj estu konfiskendaj, same kiel la tuta posedaĵo de respektiva kamparano, li mem estas arestenda<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 1 Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума Ишимскому уездному продкому и продконторам уезда [30 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463176 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tian humoron subtenis raportoj de liaj nutraĵistoj, kiuj dum priserĉadoj trovis multe da greno kaj aliaj varoj ĉe homoj, kiuj asertis ke ili havas nenion por doni al la ŝtato, inkluzive ĉe lokaj sovetestroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Доклад Ильинского райпродкомиссара Ишимского уезда Д. Д. Пятижерцева Тюменскому губпродкомиссару Г. С. Инденбауму. Б.м. [Начало декабря 1920 г.] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463195 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 31–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Reference al la ordono de TCEK de la {{dato|27|9|1920}} kaj telegramo de PKN, la {{daton|22|10}} li ordonis militstaton en la gubernia nutraĵkomitato. Rompo de la disciplino estis traktata kiel sabotado. Li iniciatis establon de nutraĵtribunaloj, kies tasko estis puni kamparanojn, sabotintajn la rekviziciojn. En novembro 1920 la nutraĵtribunalo aranĝis kunsidojn en ĉiuj distriktaj centroj de Tjumena gubernio<ref name="Инденбаум37"/>. Inter la nutraĵistoj estis homoj, antaŭe akuzitaj pri rompoj de reguloj kaj trouzoj, tamen foje ili estis revenigitaj kiel taŭgaj por plenumi tiun ĉi taskon. Matvej Lauris dum la nutraĵa kampanjo en 1919–1920 plurfoje rompis la leĝon, do estis akuzita de la Iŝima Revolucia Komitato, sed ties prezidanto Osvald Grjunberg kaj prezidanto de la Iŝima Distrikta Nutraĵa Komitato Ivan Guskov ({{l-ru|Иван Гуськов}}) diris ke iu simple deziras kvitigi personajn kontojn kun Lauris dum efektive li "montris enorman energion" dum la rekvizicioj. La akuzoj estis nuligitaj, la proceso ĉesigita kadre de amnestio okaze de la {{dato|1|5|1920}}. Lauris iĝis konfidulo de Indenbaum kaj estis sendata de li je plej konfliktaj areoj de [[Iŝima distrikto (1782-1923)|Iŝima distrikto]], kie li plu agis arbitre kaj bruske<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37–38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Vladimirov agitator.jpg!HD.jpg|200ra|eta|Ivan Veljaminov. Agitanto, 1920.]] Ĝis novembro 1920 kiel nutraĵistoj estis mobilizitaj 25% de la partiaj aktivuloj de Tjumena gubernio, tamen la nutraĵistoj plu malsufiĉis, la plano pri nutraĵoj estis plenumita je 13%. Origine la nutraĵistoj klopodis admoni, ekde novembro ili transiris al amasa apliko de perforto. Ĉiu kamparano, rifuzinta fordoni la nutraĵojn kontraŭ ŝtataj prezoj, estis konsiderata kulako kaj traktata kiel klasa malamiko. Komence de decembro 1920 la plano estis plenumita je 23%. Oni longigis la nutraĵkampanjon ĝis la {{dato|20|12}}, poste ĝis la {{dato|1|1|1921}}. Oni aplikis jam plej severajn rimedojn. La {{daton|10|12}} Grigorij Indenbaum per sekreta telegramo al la gubernia plenrajtigito pri nutraĵoj Arĥip Krestjannikov permesis al li uzi ĉiujn rimedojn, inkluzive preni en Belova subdistrikto (Iŝima distrikto) po 10 ostaĝojn en ĉiu vilaĝo kaj sendi ilin al devigaj laboroj. Li tamen kontraŭis rekviziciojn de semoj, kio foje okazis. En decembro 1920, dum la 3-a gubernia partia konferenco, oni forte kritikis Indenbaum kaj liajn metodojn. Li responde citis la vortojn de la popola komisaro pri nutraĵoj diritajn al la nutraĵistoj: "Vi prenu viajn aĵojn kaj iru al VĈK aŭ vi efektivigu ĉiujn rekviziciojn" ({{l-ru|Или вы собираете вещи и отправляетесь в ВЧК, или вы проводите все развёрстки}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen li plu insistis: "Aplikado de la armita forto ne devas esti enkondukata kiel sistemo. Necesas fari drastan efektan baton por ke la sono aŭdiĝu tra la tuta distrikto" ({{l-ru|Применение вооруженной силы не должно вводиться как система. Следует производить резкий эффектный удар, чтобы звук раздался по всему району или уезду}}), postulante uzi perforton nur por kaŭzi ŝokon en pli granda areo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 53 заседания коллегии Тюменского Губпродкома. [г. Тюмень]. 10 ноября 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463177#mode/inspect/page/2/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La gubernia ĈK malkontente observis agadon de Grigorij Indenbaum kaj ties subuloj, konsiderante ĝin eksterleĝa kaj danĝera pro ekstrema premo kontraŭ la kamparanoj. La {{daton|4|12}} prezidanto de la gubernia kontrola-inspekta komisiono pri efektivigo de nutraĵaj rekvizicioj Arĥip Krestjannikov, membroj de lia komisiono Matvej Lauris kaj Miĥail Gurmin raportis al Grigorij Indenbaum kaj samtempe al la prezidanto de TGEK Stepan Novosjolov kaj sekretario de TGPK Koĉiŝ ke al vilaĝo Kamenskoj (Iŝima distrikto) venis plenrajtigito de la gubernia ĈK Nikolaj Kuznecov, kolektinta plurajn akuzojn kontraŭ ili pro apliko de troa perforto al la kamparanoj, arbitraĵoj, kruda traktado de loĝantaro. Ili postulis protekti ilin de tiaj enmiksiĝoj kaj akuzoj, minacante alikaze ĉesigi sian laboron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Рапорт губернской контрольно-инспекторской комиссии по проведению продразверсток в Ишимском уезде председателю Тюменского губисполкома советов С. А. Новоселову, секретарю губкома РКП(б) Н. Э. Кочишу и губпродкомиссару Г. С. Инденбауму. Каменская волость 4 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463201 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kamarado Kuznecov akuzas nin ke ni tro kruele kaj krude traktas la kamparanojn, tio estas ni postulas de ili plenumi la ŝtatrekviziciojn, ne agitas la kamparanojn por plenumi la ŝtatrekviziciojn. Laŭ lia konkludo, niaj agoj estas pli malbonaj ol la fiagado de [[Kolĉak]]. Krome li havas materialojn, ke la komisiono skurĝas kamparanojn kaj postulas por si de la kamparanoj por nutrado rostitan anseraĵon. [...] Ni nun troviĝas inter du fajroj. Unuflanke, al ni oni preskribas kaj ordonas esti senkompataj al ĉiuj, ne plenumantaj ŝtatajn rekviziciojn, kaj la rekvizicioj devas esti senkondiĉe plenumitaj. Aliflanke, post ni sin trenas la vosto kun stakoj da enketaj materialoj, akuzantaj nin je prirabado de la kamparana greno, krueleco kaj krudeco. Eĉ plenrajtigito de la Iŝima Politburoo kamarado Ĵukov [M. I.] persone ĉeeste de ruĝarmeano Prokopjev nomis la taĉmenton Kolĉak-bando. |aŭtoro = Arĥip Krestjannikov, Matvej Lauris, Miĥail Gurmin |verko = Raporto al Grigorij Indenbaum, Stepan Novosjolov, Koĉiŝ |origina teksto = Тов. Кузнецов обвиняет нас в том, что мы слишком жестоко и грубо обращаемся с крестьянами, т.е. требуем от них выполнить госразверстки, а не агитируем среди крестьян за выполнение госразверсток. По его заключению, наши поступки хуже колчаковщины. Кроме того, у него имеется материал, что комиссия дерет крестьян плетями и требует себе от крестьян на продовольствие жареной гусятины. [...] Мы теперь находимся между двух огней. С одной стороны, нам предписывают и приказывают быть беспощадными ко всем, не исполняющим государственной разверстки, и разверстка безоговорочно должна быть выполнена. С другой стороны, за нами волочится хвост с кипами следственного материала, обвиняющего нас в ограблении крестьян хлебом*, жестокости и грубости. Даже уполномоченный Ишимского политбюро тов. Жуков [М.И.] лично при красноармейце Прокопьеве обозвал отряд колчаковской бандой. }} La {{daton|8|12}} okazis komuna kunsido de la estroj de ĉiuj ĉi institucioj dum kiu ili konkludis ke Kuznecov trouzis la plenpovon, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov diris ke li estos punita. Novosjolov nur petis Indenbaum ke li donu instrukciojn al la nutraĵtaĉmentoj kaj "forte tenu ilin en la manoj"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 57 расширенного заседания Тюменского губернского продовольственного совещания. [г. Тюмень] 8 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463202#mode/inspect/page/1/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Крестьяне выполняйте хлебную разверстку!.pdf|200ra|eta|Alvoko al la kamparanoj plenumi la rekviziciojn, 1920.]] En la sama tago prezidanto de la Berdjugina Subdistrikta Partia Ĉelo Pjotr Rusin rakontis kiel, taskigita de sia partia ĉelo la {{daton|2|12}}, li admonis Indenbaum, argumentante ke postulata kvanto de nutraĵoj estas nerealisma kaj aplikataj tiucele rimedoj estas tro krudaj. Kiel tekstas respektiva protokolo: "al la demando, ĉu estas permeseble meti civitanojn je malvarmaj stokejoj, [Indenbaum] deklaris ke kvankam de la vidpunkto de [[komunismo]] tio estas ne permesebla, tamen tio ebligas plenumi nutraĵajn rekviziciojn"({{l-ru|допустимо ли садить граждан в холодные амбары, заявил, хотя это с точки зрения коммунизма недопустимо, но [за]то дает возможность выполнить разверстку}}). Al la riproĉo ke la nutraĵistoj agas same kiel antaŭaj Kolĉak-taĉmentoj, skurĝante kamparanojn, Indenbaum respondis ke ĉiuj liaj subuloj estas komunistoj dum eksaj oficiroj de la Kolĉak-armeo haveblas inter la sovetiaj altranguloj. Plendoj pri tio ke nutraĵistoj forprenis de kamparanoj surstrate armean uniformon, uzatan kiel vestoj, ankaŭ estis ignoritaj. Al la peto lasi almenaŭ po 13,5 pudoj por persono jare, kiel tion preskribas la normoj, Indenbaum respondis ke neniuj normoj aplikeblas nun, gravas nur plenumi la rekviziciojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Выписка из протокол № 52 общего собрания Бердюжской волостной ячейки РКП(б) Ишимского уезда. Б.м. 8 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463204#mode/inspect/page/2/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–41 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekstrema premo sur la kamparanojn daŭris kaj kreskis. La {{daton|13|12|}} milicano de Teplodubrava subdistrikto Kankov raportis al la estro de la 5-a areo de Iŝima distrikto ke en ilia subdistrikto Indenbaum ordonis meti ĉiujn membrojn de loka soveto al malvarma stokejo, forpreninte de ili feltbotojn dum la frosto atingis 35 gradojn sub nulo. Nutraĵistoj konfiskis ĉe loĝantaro ĉiujn lanajn vestojn, inkluzive ŝtrumpojn, [[feltboto]]jn kaj pantalonojn, striglis ŝafajn peltojn ktp, reference al neplenumita plano pri rekvizicio de lano<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Заявление милиционера Теплодубровской волости начальнику 5-го района Ишимского уезда. Б.м. 13 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463211 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47–48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Viculo de Indenbaum, Jakov Majers en decembro 1920 agnoskis ke en Iŝima distrikto, kie la rekviziciojn gvidis li mem, estis rekviziciita la tuta greno, inkluzive la semojn tiel ke la kamparanoj ne povos semi kaj "tio estas netolereble"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463236 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 63–64 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nur la {{daton|20|12}}, kiam la plano estis plejparte jam plenumita, dum kunsido de prezidio de TGPK, prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev reference al pluraj atestoj diris ke la agado de la nutraĵkomitato estis malĝusta kaj ke ĝia aprobo fare de la 3-a gubernia partia kongreso estis eraro. Responde al tio Grigorij Indenbaum agnoskis ke okazis certaj eraroj kaj trouzoj, kiuj estas esplorindaj, la kulpuloj estas punindaj. La aliaj subtenis lin, inkluzive de prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov. Sed efektive sekvis nenio. Neniu estis punita kaj kiam laborista-kamparana inspekto de Iŝima distrikto sendis sian reprezentanton al [[Moskvo]] por raporti pri la okazaĵoj, li estis arestita de la guberniaj aŭtoritatoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Протокол № 4 заседания президиума Тюменского губкома РКП(б). г. Тюмень 20 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463222 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 54–56 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|27|12}} Indenbaum subskribis ordonon N 279, laŭ kiu kaze de eltrovo de kaŝita greno, nutraĵistoj devis konfiski ĝin kaj ĉiujn aliajn posedaĵojn ne nur de la kaŝinto, sed ankaŭ de la aliaj kamparanoj de respektiva komunumo<ref name="Красная весна99">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 99 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|30|12}} Indenbaum atentigis siajn subulojn ke la semoj ne devas esti rekviziciitaj, kvankam oni raportis al ili ke foje tion faras lokaj sovetoj "por faciligi sian laboron", kaj avertis ke tio estas la ekstrema rimedo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 57 Тюменского губисполкома и губпродкома. г. Тюмень 30 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463241 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 67 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtage aperas komuna ordono de la ekzekutiva, partia kaj nutraĵa komitatoj, en kiu oni atentigis ke la arestoj kaj konfiskado dum la rekvizicioj estas la plej severaj rimedoj aplikeblaj en ekstremaj situacioj dum bati la kamparanojn estas strikte malpermesite<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 58 Тюменского губисполкома, губпродкома и губкома РКП(б). г. Тюмень 30 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463241 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 67 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de decembro 1920 dum la 2-a Tjumena Gubernia Kongreso de la Sovetoj, Indenbaum estis elektita kiel membro de TGEK, la {{daton|14|12}} li iĝis membro de ties prezidio<ref name="Красная весна100">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 100 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Продавая хлеб спекулянту, ты не думаешь о том, сколько приносишь ты беды.pdf|200ra|eta|Alvoko al la kamparanoj ne vendi grenon al la spekulantoj, 1920.]] La {{daton|6|1|1921}} li raportis al la Popola Komisariato pri Nutraĵoj ke je la 2-a horo posttagmeze Tjumena gubernio liveris 6,6 milionojn da [[pudo]]j da greno ({{unuo|108108|tunoj}}), plenuminte la grenan planon je 102%, tiun pri oleaj semoj je 150%<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума руководству Наркомпрода. г. Тюмень. 7 января 1921. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463260 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 78–79 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|1}} viculo de la PKN Nikolaj Brjuĥanov sendis al Grigorij Indenbaum telegramon kun profunda danko pro plenumo de la taskoj<ref name="Красная весна99"/>. Kamparanoj estis ekstreme malkontentaj, en januaro 1921 komenciĝis protestoj kaj tumultoj, do Grigorij Indenbaum, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov kaj prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev kune veturis al Lokta subdistrikto (Iŝima distrikto) kie laŭdire komenciĝis ribelo. Ili ne trovis la ribelulojn, sed vidis plurajn ĉarojn kun rekviziciitaj nutraĵoj, do konkludis ke ĉio daŭras laŭplane. Meze de januaro 1921 komenciĝis rekvizicioj de semoj ({{l-ru|семенная продразвёрстка}}), kiun Indenbaum proponis efektivigi "milite, kun ĉiuj rimedoj de devigado" ({{l-ru|по-военному, со всеми мерами принуждения}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li ordonis rekvizicii la tutan semaron kaj stoki ĝin je komunaj stokejoj por pli efika kaj egala distribuado dum la semado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Приказ № 2 Тюменского губкомитета по расширению посевной площади. г. Тюмень. [Середина января 1921 г.] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463274 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 91–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|26|1|1921}} Grigorij Indenbaum sendis telegramon al [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума председателю Совнаркома В. И. Ленину. [г. Тюмень] 26 января 1921 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин |aliaj = Т. Эммонс |url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463286#mode/inspect/page/1/zoom/4 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Россия. XX век. Документы |volumo = 2 |dato = 2001 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Международный фонд «Демократия» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 5-85646-045-6 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 91–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Vian bataltaskon pri kargado de greno je dekkvin nutraĵitineroj al [[Jekaterinburgo]], adreso: distribuejo de popolkomisariato pri nutrado, estas plenumita. Mi komencis kargadon de la dua bataltasko de la greno {{unuo|250000|[[pudo]]j}} [{{unuo|4095,12|tunoj}}] al Moskvo, popolkomisariato pri nutrado. Kargadon de viando je ok nutraĵitineroj mi estas finanta. Fortigu alsendon de vagonoj al linio [[Omsko]] — [[Ĉelabinsko]]. |aŭtoro = Grigorij Indenbaum |verko = Telegramo de la Tjumena gubnutraĵkomisaro G. S. Indenbaum al prezidanto de la Konsilio de Popolaj Komisaroj V. I. Lenin [la {{dato|26|1|1921}}] |origina teksto = Ваше боевое задание по погрузке хлеба в количестве пятнадцати продмаршрутов в Екатеринбург, адрес: распредбаза наркомпрода, — выполнено. Приступил к погрузке второго боевого задания хлеба* [в] 250 000 пудов в Москву, наркомпрод. Погрузку мяса в счет восьми продмаршрутов на этих днях заканчиваю. Усильте подачу вагонов на линию Омск — Челябинск. }} Komence de februaro 1921 Grigorij Indenbaum estas nomumita prezidanto de la Malsupra Oba-Irtiŝa Provinca Administracio pri Fiŝindustrio ({{l-ru|Низовое Обь-Иртышское областное управление рыбными промыслами}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Памятник и братская могила бойцов революции.JPG|200ra|eta|Monumento sur la placo de Batalantoj de la Revolucio. Tjumeno, 2015]] Laŭ oficiala versio, komence de februaro 1921, dum inspekta vojaĝo al vilaĝo Karaĉino <sup>[[:ru:Карачино (Тюменская область)|ru]]</sup> ([[Tobolska distrikto (1587-1923)|Tobolska distrikto]]), kie Indenbaum planis rakonti al la kamparanoj pri la sema rekvizicio, li estis kaptita de ribeluloj, kruele batita, kaj murdita 3 [[versto]]jn ({{unuo|3,2|km}}) for de la vilaĝo. Vundita poŝtisto venis al Tobolsko por raporti tion. Taĉmento subestre de Avraamij Demjanov, prezidanto de la Tobolska Distrikta Ekzekutiva Komitato kaj Jevdokim Trostinskij, estro de la 3-a bataliona distrikto de la Tjumena Regimenta Distrikto de la Eksterordinaraj Trupoj ({{l-ru|части особого назначения}}) ekveturis al Karaĉino, sed en vilaĝo Ŝiŝkovo <sup>[[:ru:Шишкина (Тобольский район)|ru]]</sup> ĝi estis atakita de ribeluloj kaj retiriĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tjumena historiisto Aleksandr Petruŝin skribis ke Grigorij Indenbaum estis haltigita de kamparanoj je la [[Tobolska landvojo]]. Koĉero Koĉnev estis mortpafita, dum Indenbaum estis senvestigita kaj murdita per bajoneto. Petruŝin supozas ke ĝuste ĈK-anoj rakontis al lokaj kamparanoj pri la itinero de Indenbaum por malaperigi lin kiel personon nedeziratan dum la kamparanoj estis nuraj rabistoj kaj interesiĝis pri la vestoj de la komisaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Хлебное место // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Петрушин |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110–111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La tjumena regionografo Aleksandr Ivanenko esploris enketistan dosieron, komencitan la {{daton|16|7|1921}}, kaj trovis jenan priskribon de la morto de Indenbaum fare de Konon Redkin ({{l-ru|Конон Редькин}}), faritan en 1924<ref name="Строчка на памятнике"/>: {{Citaĵo |teksto = [Miĥail] Redkin kaptis du komunistojn. Unu havis familinomon Konev, la alian mi ne konas, tio estis malalta judo. Kiujn vestojn ili havis, mi ne memoras. Iuj tataroj ekveturigis ilin al paŝtejo, tuj post kiam ili traveturis vilaĝan pordegon, tiuj ĉi homoj forĵetis tiujn tatarojn (ili estis du) el la koĉo kaj pelis la ĉevalon. Poste, kiel mi aŭdis, Redkin Miĥail saltis sur rajdĉevalon kunpreninte fusilon, unu el la forkurantoj — Konev — li mortpafis per fusilo. Sur la koĉo la dua, judo, sukcesis fuĝi iom pli for, kaj tie li jam saltis de sur la ĉevalo, sin kaŝis je fojnostoko. Sed Redkin trovis lin kaj forpelis de tie, trapikis lin plurfoje per bajoneto. Pri tio Redkin mem diris al mi. |aŭtoro = Konon Redkin |verko = Enketista dosiero |origina teksto = Редькиным были задержаны двое коммунистов. Один с фамилией Конев, другого не знаю, еврей низенького роста. Какие на них были одежды, не помню. Их повезли какие-то татары в поскотину, едва они выехали за ворота деревни, как люди этих татар (их было двое) выбросили из дровней и погнали вперед лошадь. Потом, как я слышал, Редькин Михаил пал на верхового коня, взявши винтовку с собой, одного из убегавших — Конева — застрелил из винтовки. На дровнях же второму, еврею, удалось убежать немного дальше, и там он уже соскочил с лошади, спрятался в стог сена. Но Редькин разыскал его и выгнал оттуда, исколол всего штыком. Об этом Редькин мне сам говорил. }} Konon Redkin (n. 1895) devenis de la vilaĝo Redkina <sup>[[:ru:Редькина|ru]]</sup> (tiutempe Bajkala distrikto, nun Tobolska), same kiel la aliaj enketitoj. Al la enketista demando "Diru kiu murdis civitanon Indenbaum, Konev kaj asistanton?" li respondis: "Murdis Redkin Miĥail Spiridonoviĉ, Redkin Porfirij Jakovleviĉ, Smirniĥ<ref>{{l-ru|Смирных}}.</ref>". Ivanenko atentigas ke la enketistoj ne multe interesiĝis pri detaloj de la murdo. En 1921 kaj 1922 ili dufoje pridemandis Matvej Smirniĥ, kiu estis denuncita kiel unu el la murdistoj, sed ne demandis pri tiu ĉi murdo. En 1924 la enketistoj ricevis raporton de la [[Tobolska prizono]], ke Miĥail Ignatoviĉ Redkin mortis tie la {{daton|7|8|1922}} pro [[ftizo]]<ref name="Строчка на памятнике"/>. Georgij Agabekov <sup>[[:ru:Агабеков, Георгий Сергеевич|ru]]</sup>, sendita al la Tjumena ĈK en julio 1921, en siaj rememoroj eldonitaj en [[Berlino]] post lia perfido kaj fuĝo eksterlanden, rakontis ke en ĈK cirkulis malbonaj onidiroj pri la tjumena nutraĵkomisaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Агабеков Г. ЧК за работой.pdf|ГПУ. (Записки чекиста)]] |lasta = Агабеков |unua = Г. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1930 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Стрела |loko = Берлин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Laŭ informaj datumoj, la kamparanan ribelon gvidis kunlaborantoj de la loka gubernia nutraĵkomitato, kie abundis [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj [[menŝevistoj]] kaj estis tre malmulte da komunistoj. Estis datumoj, ke la gubernia nutraĵkomisaro mem estas influata de socialistoj-revoluciuloj kaj sendas surloken plenrajtigitojn, kiuj instigas kamparanojn al ribelo kontraŭ la sovetia potenco. [...] |aŭtoro = Georgij Agabekov |verko = Noticoj de ĈK-ano [1931] |origina teksto = По информационным сведениям, восстанием крестьян руководили работники из местного губернского продовольственного комитета, где полно было эсеров и меньшевиков и было очень мало коммунистов. Были сведения, что сам губпродкомиссар находится под влиянием эсеров и посылает на места уполномоченных, которые подстрекают крестьян к выступлению против советской власти. }} Li mencias ankaŭ ke unu el liaj agentoj denuncis ke de Tjumena gubernio estis kontraŭleĝe elportitaj {{unuo|20000|pudoj}} da greno ({{unuo|327,6|tunoj}}), kion ebligis, pro granda ŝmirmono, la guberniaj ĈK-estro, partiestro kaj sovetestro. Li denuncis tion al sia estraro en Moskvo, sekvis pluraj eksigoj kaj translokoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Агабеков Г. ЧК за работой.pdf|ГПУ. (Записки чекиста)]] |lasta = Агабеков |unua = Г. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1930 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Стрела |loko = Берлин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Malrekte tiun ĉi informon konfirmas dokumento, trovita de Aleksandr Ivanenko en la persona dosierujo de Indenbaum, troviĝanta en la Tjumena Provinca Arĥivo. Temas pri peto de la Revolucia Milita Tribunalo de Siberio, sendita la {{dato|6|7|1921}}<ref name="Строчка на памятнике"/>: {{Citaĵo |teksto = Inter miaj enketadoj estas afero pri akuzo kontraŭ la tjumena gubernia nutraĵkomisaro Indenbaum pri krimo rilata al lia posteno, transdonita de la Kasacia Tribunalo de la Respubliko; por tiu ĉi afero mi bezonas informojn, kie nun Indenbaum servas kaj troviĝas, kaj pro tio mi petas sendi tiujn ĉi informojn. |aŭtoro = Enketisto de la Revolucia Milita Tribunalo de Siberio [la {{daton|6|7|1921}}] |verko = Peto al lokaj aŭtoritatoj |origina teksto = В производстве моем имеется дело по обвинению тюменского губпродкомиссара Инденбаума в преступлении по должности, переданное из Кассационного трибунала Республики; по этому делу необходимо иметь сведения, где в настоящее время Инденбаум служит и находится, а посему прошу сообщить сведения. }} Sur la dokumento haveblas surskribo: "Estas sciigite la {{daton|14|6|1921}} ke Indenbaum estas murdita dum la ribelo de kamparanoj"<ref name="Строчка на памятнике"/>. En 1957 okaze de la 40-a datreveno de la revolucio, sur la Placo de Batalantoj de Revolucio en Tjumeno aperis monumento, sur kies soklo interalie estas skribite ke "en 1921 estis kruele murdita gubnutraĵkomisaro Indenbaum". == Vidu ankaŭ == * [[Militkomunismo]] * [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] == Literaturo == * {{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года |lasta = Шишкин |unua = В. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. А. Крамор |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2021 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова |loko = Ишим |lingvo = ru |isbn= = 978-5-85383-8864 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{DEFAŬLTORDIGO:Indenbaum, Grigorij}} [[Kategorio:Belorusaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Personoj de Tjumeno]] [[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] dsjdaw87b5xuh2fvnq20d9spjm26cgj Siniša Buđevac 0 953703 9481102 9479770 2026-09-24T11:37:49Z Roberto 609 9481102 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo}} '''Siniša BUĐEVAC''', nomata ankaŭ ''Siniŝa Budjevac'', (naskiĝis ĉirkaŭ 1885, mortis 1916) estis serba esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. En 1910 li aperigis la duan Esperanto-lernolibron en la [[serba lingvo]]. Laŭ artikolo de [[Jakob Stefanĉiĉ]] pri [[Jugoslavio]] en [[Enciklopedio de Esperanto]], li ankaŭ estis la fondinto de Beograda Esperanto-Grupo. Sed, lia famo estis fia, en 1914 aperis sur [[La Brita Esperantisto]] anonco: {{citaĵo|AVERTO. De kelkaj belgaj kaj nederlandaj (kaj anglaj-Red., B.E). Delegitoj ni ricevis plendon kontraŭ iu serba Esperantisto sin nomanta Budjevac, kiu vizitante Belgujon kaj Nederlandon [kaj Anglujon] prunteprenis monon de Delegitoj kaj ĝin ne redonis. Li estas persono de 30 jaroj, kun haroj kaj okuloj nigraj, koloro de la vizaĝo flava, senbarba. Li portas nigran surtuton ornamitan per astrakana pelto. Li rakontas pri la Balkana milito kaj diras, ke li vojaĝas por grava serba Ĵurnalo. Oni estas petata noti tiun informon kaj sin gardi kontraŭ tiu trompulo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 110, Februaro (1914), p. 25}} Li mortis en 1916 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n. 197 januaro 1917</ref>, sed [[Boriša Milićević]]<ref>ESPERANTO EN SERBIO EKDE 1892 ĜIS NUNTEMPO; BEOGRADA VERDA STELO – Kongresa numero ĉe https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/BeogradaVerdaStelo/BeogradaVerdaStelo_(2008)_n005_suplemento.pdf</ref> diras ke "''Pluraj E-lernolibroj aperis en tiu periodo (de Siniša Budjevac –1923, de A. Dj. Agorić – 1925, de Svetislav Petrović – 1926 kaj de Stevan Stojnić - 1936)''. Tre eble ne estis nova libro, sed dua eldono de tiu de 1910. ==Referencoj== <references/> {{DEFAŬLTORDIGO: Buđevac|Siniša}} [[kategorio:Serbaj esperantistoj]] 0n2dr9391x34l1go4in8bd7rrbgsjc5 Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov 0 953756 9480915 9478553 2026-09-23T22:50:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9480915 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál československého</br>opevnění Šatov''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál československého opevnění Šatov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MJ-S 3 Zahrada (by Pudelek).JPG | dosiero_priskribo = Muzeo, infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada", Šatov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Sudetio | histregiono1 = [[Regna govio Malsupra Danubio|RG Malsupra Danubio]] | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Šatov]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MJ-S 3 "Zahrada" | konstruaĵo1 = MJ-S 2 "Úvoz" | konstruaĵo2 = | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 47 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 00 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1938 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 2005 | establita1_tipo = muzeo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [https://www.tmbrno.cz/pamatky/areal-cs-opevneni-a-zelezne-opony-satov/ Muzeo de fortikaĵoj en Šatov] | commons = Areál československého opevnění Šatov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov''' estas muzeo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]] por defendi antaŭ [[nazia Germanio|Germanio]], situanta proksime de la [[Sudmoravia regiono|sudmoravia]] municipo [[Šatov]]. La Areo estas en adminstrado de [[Teknika muzeo en Brno]] kasj ĝi ensumigas du [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]] MJ-S 3 "Zahrada" (ekde la jaro [[2005]] alirebligita por publiko kun ekspozicio dediĉita al la ĉeĥoslvakaj fortikaĵoj en la suda [[Moravio]], historion de la objekto kaj uzadon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj post la [[dua mondmilito]]) kaj MJ-S 2 "Úvoz" (nuntempe nealirebla) kaj du objektojn de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj mod. 37]]. == MJ-S 3 "Zahrada" == {{ĉefartikolo|MJ-S 3 Zahrada}} [[Dosiero:MJ-S 3.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 3 Zahrada (stato en la jaro 2005) ĉirkaŭita per barilo el [[pikdrato]]]] Infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estis same kiel objekto MJ-S 2 konstruita laŭ devena projekro de fuorto OP-S 41. Konstrue kaj armilare ĝi estas do identa kun la najbara objekto MJ-S 2. Ĝi estis betonigita la 22-a–30-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito faris 1450 m³, la konsruadon faris firmao Konstruktiva,<ref name="Stehlík260">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2001 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 260 | isbn = 80-86011-13-5 | noto = [Dále jen Stehlík.] }}</ref> la garnizonon de la objekto devis krei 35 viroj.<ref name="Zahrada13">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | paĝoj = 13 | isbn = 978-80-86463-31-5 | noto = [Dále jen Ráboň.] }}</ref> La objekto do ne estis ĝis la rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] nek finita nek ekipita. La pafejoj de ĉefaj armiloj (2× L1, 2× M) estis dum la milito elŝiritaj. Plua sorto de la objekto estas identa kun la sorto de fuorto MJ-S 2. En la jaro 1948 ĝi estis finita fare de [[Znojmo|znojma]] konstrua firmao Ing. Růžička,<ref name="Blum30">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 30 | isbn = 80-86463-22-2 | noto = [Dále jen Blum.] }}</ref> en la jaroj 1949/1950 estis enmetitaj du nove fabrikitaj blendaj kloŝoj, en la jaro 1951 la objekto estis parte ekipita.<ref name="Blum30" /> En la jaro 1959 ĝi ricevis du kanonojn de kalibro 85&nbsp;mm kaj ekkonservita en batalkapabla stato (nove la garnizono havis de la objekto nombri 28 soldatojn; la fuorto estis dum tiu ĉi tempo ankaŭ uzata por ekzercado<ref name="Zahrada13" />) ĝi restis ĝis la jaro 1999, kiam ĉiu ekipaĵaro estis fare de la armeo forveturigita.<ref name="Fic 121-122">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 121–122 | isbn = 80-86463-12-5 | noto = [Dále jen Fic.] }}</ref> == MJ-S 2 "Úvoz" == [[Dosiero:Levý zvon MJ-S 2.JPG|thumb|La maldekstra kloŝo de la infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz kun preĝejo en Šatov en fono]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 2 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz]] La infanteria fuorto MJ-S 2 kun kaŝnomo Úvoz estis la unua finbetonita peza objekto en la suda Moravio.<ref>Blum, s. 23.</ref> Ĝi esti konstruita laŭ tn. "ripetita projekto", kiam estis por tiu ĉi objekto uzita projekta dokumentado de la infanteria fuorto OP-S 41 proksime de [[Opava]], sed kiu ne estis ĝis [[Munkena interkonsento]] konstruita. La betonado objekto MJ-S 2 okazis ekde la 5-a ĝis la 13-a de aŭgusto 1938 fare de la praga firmao Konstruktiva.<ref name="Blum30"/> Kuba kapacito faris 1450 m³ betono.<ref name="Stehlík260"/> La infanteria fuorto estas memstara ambaŭflanka duala objekto konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. En la supra, surfaca etaĝo troviĝis precipe la ĉefa armilaro de la objekto, la suba, (subsurfaca) etaĝo servis kiel fonejo por la garnizono (35 viroj). La fuorto devis havi "standardan" armilaron: en la dekstra kaj la maldekstra [[porpafista ĉambro]] devis troviĝi ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (armilo M) kaj [[4cm kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1). Por la proksima ŝirmo devis servi kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du en la infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]]. Eĉ magraŭ tio, ke la objekto estis la unua betonigita fuorto en la suda Moravio, ĝi ne estis rilate al la betonado finita. Finita estis la vulgara konstruado kaj parte faritaj ŝtukaĵoj kaj izolaĵo.<ref>Stehlík, s. 256.</ref> Estis faritaj neniaj terenaj reguligoj, ŝirma surŝutaĵo, estis liverita nenia interna ekipaĵaro kaj eĉ ne ambaŭ blendaj kloŝoj. La 27-an de oktobro 1938 la fuorton MJ-S 2 vizitis ankaŭ [[Adolf Hitler]], sur la tegmento de la objekto estis konstruita belvideja plataĵo alirebla per ligna ŝtuparejo.<ref name="Blum30"/> Dum la dua mondmilito la germana armeo elŝiris la blendajn pafejojn de armiloj L1 kaj M, kiuj estis fabrikitaj el kvalita ŝtalgisfero.<ref>Fic, s. 115.</ref> Ĉar la infanteria fuorto MJ-S 2 situis sur la suda limo kun "imperialisma" [[Aŭstrio]], ĝi estis armee uzata ankaŭ post la milito. En la jaro 1948 la objekto estis konstrue tute finita fare de znojma firmsao Ing. Růžička, aperturoj post la elŝiritaj pafejoj estis provizore enmasonigitaj.<ref>Fic, s. 117.</ref> En la jaroj 1949 kaj 1950 la fuorto MJ-S 2 ricevis ambaŭ blendajn kloŝojn, kiuj estis nove fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]]. En la jaroj 1959 kaj 1960 la objekto estis ekipita per du [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kanonoj mod. 44/59]].<ref>Fic, s. 118.</ref> La restinta armilaro estis lasita devena. Por okupi la sudmoraviajn pezajn objektojn estiĝis en Mikulov la tn. roto de garnizonoj de pezaj fortikaĵoj, kiu retenadis ĉiujn pezajn objektoj apud la limo kun Aŭstrio enkonservitaj en batalkapabla stato ĝis la jaro 1999, kiam ili estis forlasitaj (porokaze kelkaj fuortoj estis uzataj por ekzercado).<ref name="Fic 121-122" /> == Malpezaj fortikaĵoj mod. 37 == En la muzean areon apartenas ankaŭ du malpezaj fortikaĵoj mod. 37. Ambaŭ estas de baza tipo A kaj ili estas lokigitaj en interkampo de la objektoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3. La fortikaĵeto pli proksima al la objekto MJ-S 2 estas de tipo A-160 de normala rezistkapablo (ĝi ricevis numeron 2120), pli proksime al la fuorto MJ-S 3 troviĝas malpeza fortikaĵo de tipo A-160 en plifortigita rezistkapablo (numero 2121).<ref>Blum, s. 27, 30.</ref> Ambaŭ fortikaĵetoj estis konstruitaj en la jaro 1937 fare de la praga konstrufirmao Karfík a Hvězda. La garnizono de unu objekto nombris sep virojn, la armilaron kreis du maŝinpafiloj. == Muzeo == [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2009; 03).jpg|thumb|La paftubo de 85mm kanono mod. 44/59 en batalpozicio (la maldekstra pafejo de la fuorto MJ-S 3)]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2006; 22).jpg|thumb|upright|Vido en la porpafistan ĉambron de la fuorto MJ-S 3]] La infanteria fuorto MJ-S 3 estis porokaze alirebla jam en la jaroj 2000–2004, kiam la eniron dum diversaj datrevenoj sekurigis Soldata administrado Znojmo.<ref name="Zahrada15">Ráboň, s. 15.</ref> En septembro de [[2004]] la infanteriaj fuortoj MJ-S 3 "Zahrada" kaj MJ-S 2 "Úvoz" estis pruntedonitaj de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko]] (AČR) al [[Teknika muzeo en Brno]] (TMB).<ref name="Blum44">Blum, s. 44.</ref> Estis realigitaj riparoj kaj rekonstruoj de la interno de objekto. Estis farbitaj ladaj tegaĵoj de muroj kaj unuopaj betonaj muroj. Reguligojn ĝisatendis ankaŭ senpera ĉirkaŭaĵo, forigitaj estis enpenetraj arbustoj. La riparojn faris laboristoj de TMB komune kun membroj de Klubo de historia soldataro Brno.<ref name="Zahrada15" /> Ekde junio de [[2005]] la infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estas alirebligita por publiko, eĉ kiam tiun jaron estis ankoraŭ instalita nenia armilaro kaj eĉ ne plimulto de ekipaĵaro.<ref name="Blum44"/> Ekde la 24-a de junio [[2006]] la infanteria fuorto alirebligita al publiko kun instalita fortikaĵa armilaro en aspekto de du fortikaĵaj kanonoj mod. 44/59 de kalibro 85&nbsp;mm (denove enmetita en la objekton la 27-an de aprilo 2006), de pezaj kaj malpezaj maŝinpafiloj kaj pluaj gravaj ekipaĵoj de la objekto, kiel [[loĝigejo]], [[maŝinejo]], ks. Ambaŭ kanonoj, kiuj TMB akiris same de AČR, estas ekspoziciitaj en malsamaj pozicioj: en la maldekstra porpafista ĉambro ĝi estas en batalpozicio kaj en la dekstra kazemato estas videbla en kuntirita, la zn. paca pozicio. MJ-S 3 "Zahrada" estas rekonstruita en aspekton, en kiu ĝi troviĝis en la 1980-aj jaroj. La dua infanteria fuorto, MJ-S 2 "Úvoz", kies interno ne estas alirebla al publiko, estas planite enkonduki en aspekton el la 1960-aj jaroj. Rekonstruo de la eksterna tereno okazos en la sekvantaj jaroj. En du malpezaj objektoj mod. 37 de tipo A, kiuj situas inter ambaŭ ibfanteriaj fuortoj, okazos en la sekvantaj jaroj rekonstruaj laboroj, kiuj gvidos al ties alirebligo kun la jam instalita ekipaĵaro. Pluaj malpezaj fortikaĵoj troviĝas en ĉirkaŭaĵo de Šatov kaj ilia ekstera vizito estas ebla dank' al instrupado "Al historio, vino kaj fortikaĵoj". Tiu ĉi dediĉas sin al la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935–1938, kies uzado en la postmilita periodo, konstruadĵoj kaj historio de Šatov kaj ankaŭ pluaj interesaĵoj kunigitaj precipe kun [[vinkultivado]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Subsektoro 1./XI. Šatov]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | isbn = 978-80-86463-31-5 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-22-2 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-12-5 }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * [https://web.archive.org/web/20090207074840/http://www.boudamuseum.com/satov_1.php Areál čs. opevnění Šatov] {{Wayback|url=http://www.boudamuseum.com/satov_1.php |date=20090207074840 }}, boudamuseum.com {{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}} {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Teknikaj memorindaĵoj en Sudmoravia regiono]] [[Kategorio:Teknika muzeo en Brno]] [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] 4inw1g7xvr62ikyl937z2ztn76jcfpn Uzanto:Castelobranco/BrazilaEsperantisto 2 953818 9480833 9479270 2026-09-23T17:07:00Z Castelobranco 3895 +aprilo 9480833 wikitext text/x-wiki == Faktoj == * Caetano Coutinho estas la plej malnova esperantisto brazila. Li tradukis la Unuajn lecionojn de Cart, kaj estis elektita de Dro. Zamenhof por partopreni en la Centra Komitato de lingvo Esperanto<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> * João Keating fondis en Campinas, la esperantistan klubon Suda Stelaro<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> * En Majo 1907, Everardo Backheuser komencis serion da lecionoj en brazila ĵurnalo ''O Paiz''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10-11}}</ref> * En Junio 1907, Everardo Backheuser proponis la fondon de klubo por la propagando de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * La 29-an de Junio 1907, pli ol 100 personoj kunsidis en la sidejo de ''O Paiz'' por fondi la klubon nomata ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * En 1907, Everardo Backheuser estis la unua prezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * En 1907, Nuno Baena estis vicprezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * En 1907, Nerval de Gouvêa estis vicprezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * En 1907, Lauriano das Trinas estis sekretario de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * En 1907, Honorio Leal estis kasisto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * En 1907, ''Brazila Klubo « Esperanto »'' faris serion da paroladoj por propagandi Esperanton.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * La 9-an de Aŭgusto 1907, Everardo Backheuser malfermis la 1-an kurson de Esperanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »'' ĉe Lernejo Spencer, en Niterojo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * La 28-an de Aŭgusto 1907, Nerval de Gouvêa faris la 3an paroladón de l' Klubo en la nobla salono de la grava Asocio de Komercoficistoj al 300 personoj, pri la historio de tutmonda lingvo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * En 1907, Hernani Mendes malfermis la duan kurson de Esperanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> * En 1907, Medeiros e Albuquerque faris paroladon titolata « De Babelo ĝis Esperanto » al 800 personoj, en la salono de Asocio de Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Everardo Backheuser direktis kursojn de Esperanto en Lernejo Spencer kaj en Nacia Gimnazio.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Nuno Baena direktis kurson de Esperanto en Pedagogium.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Couto Fernandes direktis kurson de Esperanto en Colomy Club.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Hernani Mendes direktis kurson de Esperanto en Asocio de Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Daltro Santos direktis du kursojn de Esperanto en Kolegio Milita.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Lauriano Trinas direktis kurson de Esperanto en Lernejo Cayrú.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Francisco Almeida Junior (blindulo) direktis kurson de Esperanto en Niterojo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, estis kvar esperantistaj societoj : ''Brazila Klubo Esperanto'', ''Grupo Verda Stelo'', ''Laboristara Grupo Esperantista'' kaj ''Societo Brazila Esperantista''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Alberto Vieira estis la prezidanto de ''Societo Brazila Esperantista''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Leonel Fonseca (de ''Societo Brazila Esperantista'') direktis kurson de Esperanto en lernejo Alfredo Gomes.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, ''Societo Brazila Esperantista'' malfermis kurson de Esperanto ĉe Liceo de Artes e Officios.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> * En 1907, Niteroj' a Grupo estis fondita teatro João Caetano (en Niterojo) kiel filia grupo de Brazila Klubo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> ** Francisco Almeida deklamis la poemon ''Preĝo sub la verda standardo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> ** La muzikestro Gurgulino de Souza ludis la himnon ''L'Espero''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * En 1907, estis fondita la grupon ''Esperanta Societo Sud-Rio Granda''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * En 1907, C. Kræmer kaj R. Geyer estis estrarano de ''Esperanta Societo Sud-Rio Granda''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * En 1894, Arno Philipp, direktoro de ''Deutsche Zeitung'', skribis favoran artikolon, antaŭdirinte sukceson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * Valdimir Lorenz lernis la ĥinan per Esperanto, korespondante kun ĥino, kiu loĝas en Alaska.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * Christiano Kiæmer estis unu el la plej malnovaj kaj plej entuziasmaj esperantistoj de RS.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * Christiano Kiæmer igis librejojn, mendi lernolibrojn de Esperanto kaj specialajn presliterojn por tiu lingvo, kaj en 1907 estis tri librejoj en RS kun supersignitaj literoj, kiuj vendis pli ol 1.000 librojn de lernado en 1906-7.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * Christiano Kiæmer faris kurson en RS.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * Frederico Geyer faris kurson en RS por alilingvaj laboristoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * Christiano Kiæmer skribis pri Esperanto en ĵurnalo ''Correio do Povo'' de Porto-Alegre.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * En 1907, Samorim Gustavo de Andrade (granda volapükisto) estis el la plej entuziasmaj esperantistoj de Rio Grande.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * En 1907, ĵurnalo de Pará ekpublikigis kurson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> * En aprilo 1907, Brazila Klubo Esperanto malfermis konkurson inter ĉiuj esperantoj brazilaj por la traduko de l'tre interesa rakonteto de Coelho Netto - LA BAPTO.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Honorio Leal estis telegrafisto kaj kasisto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Hernani Mendes estis sekretario de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Lauriano das Trinas estis publikoficisto kaj vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Nerval de Gouvêa estis profesoro, kuracisto kaj vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Medeiros e Albuquerque estis deputato kaj prezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Lazaro L. Zamenhof, Markizo de Beaufront kaj Murillo Furtado estis honoraj prezidantoj de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * La 17an de marto 1906, G. E. Suda Stelaro estis la unua grupo esperantista fondita en Brazilujo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * João Keating estis professoro kaj prezidanto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Tobias A. Rabello Leite estis inĝeniero kaj vic-prezidanto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Carlos Steventon, inĝeniero kaj sekretario de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Jorge Berggren, fervojoficisto kaj kasisto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Henrique Serra estis sekretario de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * Arthur Levy estis kasisto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> * La 2an de Septembro 1906, Esperanta Societo Sud-Rio Granda estis fondita en Porto Alegre.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * Ludoviko Lazaro Zamenhof kaj L. de Beaufront estis honoraj prezidantoj de Esperanta Societo Sud-Rio Granda. Ili akceptis la titolon per leteroj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Cristiano Kraemer estis prezidanto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Joaquim A. Ribeiro estis vic-prezidanto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Reynaldo Fred. Geyer estis sekretario de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Hellmuth Pohlmann estis sekretario de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Illidio Augusto estis kasisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Leŭtenanto Mario Cruz estis helpanta kasisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Alberto Goetze estis bibliotekisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Emilio Altmeyer Champignelle, Dro João Plinio de Castro Menezes, Dro José Rafael Alves de Azambuja, Stefan Michalski, Ulisses Cabral kaj Dro Manoel da Conceição Montójos estis direktoroj de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1906, la gazetoj ''Correio do Povo, Deutsche Zeitung'' kaj ''Rio Grandenser Vaterland'' donis bonajn priskribojn de la ekspozicieto de esperantaĵoj farita de Esperanta Societo Sud-Rio Granda<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Esperanta Societo Sud-Rio Granda havis 122 societanojn.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * La 15an de Decembro 1906, estis fondita la ''Laboristara Esperantista Grupo'' en Rio de Janeiro (Rua do Hospicio, 145 (1º andar) - Rio de Janeiro.).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * En 1906-7, Francisco Ramos estis sekretario de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * En 1906-7, José Ferreira estis direktoro kasisto de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * Lazaro L. Zamenhof estis honora prezidanto de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * En 1906, Francisco Ramos komencis kurson de Esperanto speciale farata por la laboristaro ĉe la sindikato de Masonistoj kaj Ĉarpentistoj kun preskaŭ 50 lernantoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * Francisco Ramos eklernis Esperanton en Urugvajo kun la tre konata profesoro Carlos Charrier.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * La 1-an de Decembro 1906, la Grupo « Verda Stelo » estis fondata en Rio de Janeiro (Rua dos Ourives, 85 (1a andar)) kiel filio de B. K. E. speciala por la propagando inter Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * En 1906-7, Hernani Mendes estis prezidanto de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * En 1906-7, Raul Gitahy de Alencastro estis sekretario de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * En 1906-7, Francisco Varzea estis kasisto de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> * En 1907, la Grupo « Verda Stelo » faras noktan semajnan senpagan kurson en ĝia sidejo. * En 1907, Medeiros e Albuquerque, prezidanto de Brazila Klubo petis al Lauro Müller, Ministro de Pu­bliklaboroj la enskribon de Esperanto inter la lingvaĵoj, kiujn nia telegrafo nomas "klarajn". La lingvoj klaraj laŭ la telegrafo brazila estis ĝis nun nur : portugala, franca, angla, germana, itala, his­pana, holanda kaj latina. Dank'al permeso donita de la ministro, Esperanto estis enskribita en tiu ĉi nomaro. Pro tio la telegramojn esperante skribitajn oni pagos pli malkare ol antaŭe. Ankaŭ ĉiuj tele­grafistoj ricevis cirkuleron de direktoro de l’Telegrafo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20, 22}}</ref> * Murillo Furtado kaj Medeiros e Albuquerque ĉeestis la duan Universalan Kongreson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=30}}</ref> * Murillo Furtado estas aŭtoro de tre bona gramatiko kaj honora prezidanto de Brazila Klubo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=30}}</ref> * Fr. V. Lorenz tradukis la poemon "Canção do Exílio" (Gonçalves Dias).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=32}}</ref> == Nomoj == Abato E. Peltier (Aŭg 137 Adolfo Rodrigues (Aŭg 137 Antenor Costa (Aŭg 134 Arlindo de Souza (Aŭg 136 Armando Duval (Aŭg 137 Caetano Coutinho (Aŭg 135 Carlos de Carvalho (Aŭg 134 Clara Augusta Bresser (Aŭg 137 Coelho Netto (Aŭg 135 Couto Fernandes (Aŭg 138 Dirce do Amaral (Aŭg 137 E. St. Clair Hunter (Aŭg 136 Ernani Bastos (Aŭg 134 Everaldo Backheuser (Aŭg 135, 137 Francisco Almeida (Aŭg 135 Geyer (Aŭg 135 Gerardo Muinos (Aŭg 138 H.X. (Aŭg 134 Haroldo Amaral (Aŭg 137 Irineu Coelho (Aŭg 134 J. F. de Assumpção (Aŭg 137 João Duarte (Aŭg 134 João Keating (Aŭg 136 Jonathas Botelho (Aŭg 134 Jorge do Couto (Aŭg 134 Laura Calheiros (Aŭg 134 Luiz Margutti (Aŭg 134 Maria da Annunciação Lima (Aŭg 137 Mariano Gotti (Aŭg 137 Rosa Junck (Aŭg 137 Zamenhof (Aŭg 137, 138 == Indekso == === Homoj === <small> {{Kolumnoj-listo|3| * [[A. Caetano Coutinho]] (Apr: 6, 24/25) (Maj 11, 18/19) (Jun 70, 71, 91) (Aŭg 133) ** unu el la plej konataj brazilaj esperantistoj<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** tradukis ''Unuaj lecionoj'' de Cart<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** elektita de Zamenhof por partopreni en la Centra Komitato<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[A. D. de Castro Azevedo]] (Jun 73) * [[A. Dombrowski]]: (Maj: 18/19) * [[A. Grabowski]]: (Maj: 18/19) * [[Abato Benedito Marino]] (Aŭg 131) * [[Abel F. A. da Costa]]: (Maj: 10) * [[Abrill]]: (Maj: 24) * [[Abigail Faria]]: (Maj: 16/17) * [[Acacio G. de Paula Ferreira]] (Jun 73) * [[Adalberto de Mattos]] (Jun 74) * [[Adalgiza Duarte Cunha]]: (Maj: 10) * [[Agenor Cornelio de Barros]] (Jun 73) * [[Adeskold]] (Jun 86) * [[Agesilao Augusto de Araujo Jorge]] (Jun 74) * [[Agripino Mattos]] (Jun 75) * [[Alberto Álvares Fernandes Vieira]] (Apr 1, 8, 24/25) (Maj 1, 9, 10) (Jun 65, 73, 92) ** Redaktinto de ''Brazila Revuo Esperantista''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=1}}</ref> ** Prezidanto de ''Societo Brazila Esperantista''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=8}}</ref> * [[Alberto Couto Fernandes]] (Apr 8, 24/25) (Maj 11, 13) (Jun 67, 70, 74, 85, 89, 90) (Ago 130, 131, 133, 134, * [[Alberto de Castro Leite]] (Maj 11) * [[Alberto Fialho]] (Maj 11) * [[Alberto Goetze]] (Apr 12/13) * [[Alberto Robbe]] (Jun 72) * [[Albino Cabral]] (Jun 74) * [[Alcibiades de Oliveira]]: (Maj: 10) * [[Alcindo Guanabara]]: (Apr: 7) * [[Alekso Fanzeres]] (Jun 74) * [[Alexandre L. Guimarães]] (Jun 73) * [[Alexis de A. Fanzere]]: (Maj: 10) * [[Alfredo Campello Penna]]: (Maj 10) * [[Alfredo Targini Moss]] (Jun 73) * [[Almanzor Chaves]] (Jun 73) * [[Álvaro Machado]] (Jun 73) * [[Alvaro Fontenelle]]: (Maj 14/15, 16/17) * [[Alzira de Mello Machado]]: (Maj 11) * [[Alzira Nogueira Gama]] (Jun 74) * [[Ambrosio José Pereira]] (Jun 73) * [[Anna Luiza Leal]]: (Maj 14/15) * [[Antero Guimarães Pereira]] (Maj 73) * [[Antonio Aguirre]]: (Maj 10) * [[Antonio Amador Alvares da Silveira]] (Maj 73) * [[Antonio Augusto Cavalcanti de Albuquerque Pessoa]]: (Maj 10) * [[Antonio da Silva Monteiro]] (Maj 73) * [[Antonio de Souza Barros]]: (Maj 11) * [[Antonio Dias de Mirandeira]]: (Maj 10) * [[Antonio Dias Prado]] (Maj 73) * [[Antonio Jose Caetano Junior]]: (Maj 14/15 73) * [[Antonio Moura]] (Maj 73) * [[Antonio Noronha]] (Maj 72) * [[Antonio Pereira dos Anjos]]: (Maj 10) * [[Antonio Pimenta da Cunha]]: (Maj 10) * [[Antonio Sizenando Machado]]: (Maj 10) * [[Appell]] (Maj 86) * [[Arnault]] (Maj 91) * [[Arlindo de Souza]]: (Apr: 24/25) (Aŭg 133) * [[Arno Ernst]]: (Apr: 24/25) * [[Arno Philip]]: (Apr: 9) * [[Arruda Beltrão]] (Aŭg 134) * [[Arthur Calheiros]]: (Maj 11, 14/15) * [[Arthur Levy]]: (Apr: 10/11) * [[Arthur Lourenço de Araújo Primo]]: (Maj 10) * [[Arthur Lustosa de Aragão]]: (Maj 11) * [[Arthur Vieira de Rezende Silva]]: (Maj 10) * [[Ataliba Araújo Guimarães]] (Maj 73) * [[Aŭgusto Montrosier]] (Maj 71, 74) * [[Aurélio Lopes Domingues]] (Maj 73) * [[Aureo Machado Portella de Figueiredo]] (Maj 73) * [[Baldoin de Courtenay]] (Jun 86) * [[Bayol]]: (Maj 28) * [[Baggi de Araújo]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21) * [[Becquerel]] (Jun 86) * [[Benjamin Camozato]]: (Apr: 24/25) (Maj 10) * [[Bouchard]] (Apr: 4) (Jun 86) * [[Bourlet]] (Jun 92) * [[Buisson]] (Jun 80) * [[Caetano Junior]]: (Maj 11) * [[Carlos Charrier]]: (Apr: 16/17) * [[Carlos Steventon]]: (Apr: 10/11) * [[Caetano Júnior]] (Jun 90) * [[Carlos Gomes]]: Maj 16/17, 18/19 * [[Carlos Honoré]] (Jun 82) * [[Catulle Mendés]] (Jun 76) * [[Cecilia Muniz]]: Maj 14/15 * [[Christiano Kraemer]]: (Apr: 9, 12/13, 22/23) * [[Coelho Netto]]: (Apr: 10/11) (Maj 11, 16/17) (Jun 65, 71, 75) * [[Cornet]] (Jun 80) * [[Costa e Almeida]] (Jun 91) * [[Ĉefeĉ]] (Jun: 93, 94) * [[D’Arsonval]]: (Apr: 4) (Jun: 86) * [[Daltro Santos]]: (Apr: 8, 24/25) (Maj 12, 18/19) (Jun: 75, 78) * [[de Menil]]: (Maj 16/17) * [[Deslandres]] (Jun: 86) * [[Duque e Duquesa de Connaught]] (princo Arthur kaj princino Louise Margaret?): (Apr: 30) * [[Durieux]] (Jun: 80) * [[Durval E. da Rocha]] (Jun: 72) * [[Figueiredo Pimentel]] (Jun: 85) * [[Förster]] (Jun: 86) * [[Gama e Souza]] (Jun: 70) * [[Guimarães Natal]] (Jun: 70) * [[Graccho Cardoso]] (Jun: 72) * [[Gregorio Mendizábal]] (Jun: 81, 82) * [[Gustavo Cateins]] (Jun: 72) * [[Edger Hunter]] (Jun: 75, 76) * [[E. S. Hunter]]: (Apr: 24/25) (Maj 20/21) (Aŭg 133) * [[Eduardo Capitani]] (Jun: 72) * [[Eduardo da Rocha Tinoco]] (Jun: 72) * [[Eduardo VII]]: (Apr: 29) * [[Emilio Altmeyer Champignelle]]: (Apr: 12/13) * [[Emilio Rouede]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 75, 76) * [[Ermelindo Leão]] (Maj 9) * [[Ermezinda Jardim]] (Maj 14/15, 16/17) * [[Eugênio de Andrade]] (Jun: 72) * [[Evangelina Fontenelle]] (Maj 18/19) * [[Everardo Backheuser]]: (Apr: 1, 6, 7, 8, 9, 16/17, 26/27) (Maj 1, 14/15) (Jun: 65, 69, 75, 90) (Ago 130) ** Dro Backheuser proponis la fondon de klubo por disvastigi Esperanton.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** fondis la klubon ''Brazila Klubo Esperanto'' (BKE) la 29an de junio 1906 en la sidejo de ''O Paiz'' (kun 100 personoj).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** prezidis la klubon<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** malfermis la 1an kurson de BKE * [[Francisco Almeida Júnior]]: (Apr: 8) (Maj 11, 14/15, 18/19) * [[Francisco Braga]] (Aŭg 134) * [[Francisco Ramos]]: (Apr: 16/17, 26/27) * [[Francisco Varzea]]: (Apr: 16/17) (Aŭg 130) * [[Frederico Villarreal]] (Maj 23) * [[Gauntlett]] (Maj 27) * [[Guilherme Leite Júnior]] (Maj 9) * [[Gonçalves Dias]]: (Apr: 28) * [[Gurgulino de Souza]]: (Apr: 9) (Maj 16/17) * [[H. X.]] (Jun: 71) * [[Haller]] (Jun: 86) * [[Haroldo Amaral]]: (Apr: 24/25) (Maj 20/21) (Ago 130, 133) * [[Hector Hodler]]: (Maj 13) * [[Hellmuth Pohlmann]]: (Apr: 12/13) * [[Henrique Munoz]]: (Apr: 14/15) * [[Henrique Poincaré]] (Jun: 86) * [[Henrique Serra]]: (Apr: 10) * [[Hernani Mendes]]: (Apr: 6, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 10, 16/17, 20/21) (Jun: 69, 70, 76, 89, 90) (Ago 130, 131, 133 ** Sekretario de ''Brazila Klubo Esperanto''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[Honorio Leal]]: (Apr: 10/11, 26/27) (Jun: 90) * [[Illidio Augusto]]: (Apr: 12/13) * [[J. Albino Cabral]]: (Maj 13) * [[J. Avellar]]: (Apr: 24/25) (Maj 16/17) * [[J. Mamija]] (Jun: 80) * [[J. Schroeder]] (Jun: 87) * [[Jácome Martins Baggi de Araújo]] (Jun: 70, 72, 73) * [[Jayme Faria]]: (Maj 14/15) * [[Javal]] (Jun: 92) * [[João Duarte da Silveira]]: (Maj 20/21) (Jun 70, 72) (Aŭg 130) * [[João Keating]]: (Apr: 6, 10/11, 12/13, 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 70, 84) (Ago 130, 133) ** fondis la klubon ''Suda Stelaro'' en Campinas<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[João Motta]] (Jun: 75) * [[João Plínio de Castro Menezes]]: (Apr: 12/13) * [[Joaquim A. Ribeiro]]: (Apr: 12/13) * [[John Pollen]]: (Apr: 30) * [[Jorge Berggren]]: (Apr: 10/11) * [[José Bonifácio de Araújo]] (Jun: 74) * [[José Botelho]] (Maj 16/17) * [[José Ferreira]]: (Apr: 16/17) * [[José Pinto Bastos]] (Maj 14/15) * [[José Rafael Alves de Azambuja]]: (Apr: 12/13) * [[José Santos]] (Maj 12) * [[Kardinalo Arkoverde]] (Aŭg 131) * [[Ladislao Cossik]] (Jun: 72) * [[Lauriano Trinas]]: (Apr: 8, 10, 22/23) * [[Laura Calheiros]] (Maj 18/19) * [[Lauro Müller]]: (Apr: 18/19) * [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]]: (Apr: 1, 2, 6, 8, 10/11, 12/13, 14/15, 32) (Maj: 4, 5, 9, 10, 12, 14/15) (Jun: 66, 72, 73, 76, 79, 93) (Aŭg 131) * [[Leonel Fonseca]]: (Apr: 8, 24/25) * [[Leonel Gonzaga]] (Maj 9) (Jun: 77, 92) (Aŭg 130) * [[Leopoldo Einstein]] (Maj 25) * [[Lima d’Azevedo]] (Jun: 92) * [[Lindolpho Fernandes]] 14/15 * [[Ludoviko de Beaufront]]: (Apr: 10/11, 12/13, 14/15, 30) (Maj 14/15) (Jun: 68, 69, 70, 76, 91, 93) (Ago 130, 131) * [[Luiz Attílio]] (Jun: 72) * [[Luiz Margutti]] 18/19 * [[Luís Sepúlveda Cuadra]] 23 * [[Machado de Assis]] (Maj 12, 13) * [[Manoel da Conceição Montojos]]: (Apr: 12/13) * [[Manoel T. de Paiva Araújo]]: (Apr: 26/27) (Maj 14/15) * [[Mário Cruz]]: (Apr: 12/13) * [[Max Muller]]: (Apr: 4) * [[Medeiros e Albuquerque]]: (Apr: 2, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 2, 14/15) (Jun: 72) (Aŭg 131) * [[Menezes Wanderley]]: (Apr: 24/25) (Maj 9) * [[Michel Bréal]]: (Apr: 4) * [[Miguel Calmon]] (Aŭg 131) * [[Montrosier]] (Maj 12) (Ago 130) * [[Mourlon]] (Jun: 86) * [[Murillo Furtado]]: (Apr: 10/11, 24/25, 26/27) (Maj 9, 32) (Jun: 91, 95) * [[Nababo de Radampure]] ([[Sher Khan II]]?): 30, * [[Nair Barrão dos Santos]] (Maj 14/15, 18/19) * [[Napoleono Jeolás]] (Jun: 72) * [[Nerval de Gouveia]]: (Apr: 7, 10/11) (Jun: 68) * [[Nilo Peçanha]] (Maj 16/17) * [[Nuno Baena]]: (Apr: 7, 8) (Maj 14/15) * [[O’Connor]]: (Apr: 30) * [[Octavio Land]] (Maj 20/21) * [[Octavio Maltez]] (Jun: 74) * [[Oku]] (Maj 28) * [[Olavo Bilac]] (Maj 9, 18/19) (Jun: 66, 78) * [[Oliveira Botelho]] (Jun: 66) * [[Olivia Portella de Figueiredo]] (Maj 14/15 * [[Otswald]] (Maj 26) * [[P. Fruictier]]: (Apr: 10) * [[Paulo Carneiro]] (Jun: 72) * [[Paschoal Bailão de Almeida]] (Jun: 74) * [[Paul Berthelot]] (Apr: 4) (Maj 12) (Jun: 81, 86) * ([[Pio la 10-a]]?): 2, 3 * [[Abade Peltier]]: (Apr: 31) * [[Quirino de Oliveira]] (Maj 11) (Aŭg 134) * [[Raul Gitahy de Alencastro]]: (Apr: 16/17, 26/27) (Maj 11) (Jun: 70) * [[Raymundo Cantão]]: (Apr: 16/17) (Maj 13) * Reis da Noruega ([[Haakon la 7-a]] kaj [[Maud de Kimrio]]?): 30 * [[Reinaldo F. Geyer]] (Jun: 65, 71, 82, 90) * [[René de Saussure]] (Jun: 80) * [[Reynaldo Frederico Geyer]]: (Apr: 1, 6, 9, 12/13, 24/25) (Maj 1, 10, 13) (Ago 130, 131) * [[Ricarda Backheuser]] (Maj 14/15, 18/19) (Jun: 90) * [[Roberto de Escragnolle]] (Jun: 73) * [[Roksano]] (Maj 12) * [[Rolando Bonaparte]] (príncipe): (Jun: 86) * [[Rosa Junck]] (Jun: 95) * [[Rousseau]]: (Apr: 16/17) * [[Ruth Carvalho]] (Maj 14/15, 16/17) (Jun: 90) * [[Sam. Meyer]] (Jun: 87, 88) * [[Samorim Gustavo de Andrade]]: (Apr: 9) * [[Sankta Paŭlo]] (Jun: 68) * [[Scharnichiaro]] (Maj 18/19 * [[Schleyer]] (Maj 24, 25 * [[Sebert]] (general): (Jun: 86) * [[Sergeant]] (Jun: 90) * [[Severino de Freitas]]: (Apr: 22/23) (Jun: 70, 90) (Ago 130) * [[Severino Soares de Freitas]] (Maj 14/15 * [[Shakespeare]] (Jun: 66) * [[Sivori]] (Maj 18/19 * [[Stefan Michalski]]: (Apr: 12/13) * [[Sylvio Rego]] (Maj 14/15 * [[Tavares de Lyra]] (Aŭg 131) * [[Tenente Bayol]]: (Apr: 30) * [[Th. Cart]]: (Apr: 6, 31) (Jun: 70, 89, 91, 93) * [[Therezina Rocha]] (Maj 14/15 * [[Thiago Augusto Nogueira]] (Jun: 73) * [[Tobias A. Rabello Leite]]: (Apr: 10/11) (Aŭg 132, 133) * [[Trinas]] (Jun: 70) * [[Tullio Martins de Freitas]] (Jun: 88, 89) * [[Ulisses Cabral]]: (Apr: 12/13) * [[Valdimir Lorenz]]: (Apr: 9, 28) (Jun: 74) * [[Vargas]] (Jun: 82) * [[Vicente Brandão]] (Jun: 73) * [[Victor Delamare]] (Jun: 76) * [[Victor Hugo]] (Maj 16/17) (Jun: 90) * [[W. Stead]] (Maj 26 * [[Walter Bretz]] (Jun: 72) }} </small> == Fontindikoj == * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Aŭgusto|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Septembro|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Oktobro|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Novembro-Decembro|p=10}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aprilo 1907 | dato=1907-04 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aprilo_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aprilo }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aŭgusto 1907 | dato=1907-08 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aŭgusto_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aŭgusto }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Septembro 1907 | dato=1907-09 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Septembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Septembro }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Oktobro 1907 | dato=1907-10 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Oktobro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Oktobro }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Novembro-Decembro 1907 | dato=1907-12 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Novembro-Decembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Novembro-Decembro }} 7kkmuoj5bx2evywhk43rnv1gcec4yxt 9480884 9480833 2026-09-23T20:34:35Z Castelobranco 3895 /* Faktoj */ # 9480884 wikitext text/x-wiki == Faktoj == # Caetano Coutinho estas la plej malnova esperantisto brazila. Li tradukis la Unuajn lecionojn de Cart, kaj estis elektita de Dro. Zamenhof por partopreni en la Centra Komitato de lingvo Esperanto<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> # João Keating fondis en Campinas, la esperantistan klubon Suda Stelaro<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> # En Majo 1907, Everardo Backheuser komencis serion da lecionoj en brazila ĵurnalo ''O Paiz''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10-11}}</ref> # En Junio 1907, Everardo Backheuser proponis la fondon de klubo por la propagando de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # La 29-an de Junio 1907, pli ol 100 personoj kunsidis en la sidejo de ''O Paiz'' por fondi la klubon nomata ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, Everardo Backheuser estis la unua prezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, Nuno Baena estis vicprezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, Nerval de Gouvêa estis vicprezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, Lauriano das Trinas estis sekretario de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, Honorio Leal estis kasisto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, ''Brazila Klubo « Esperanto »'' faris serion da paroladoj por propagandi Esperanton.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # La 9-an de Aŭgusto 1907, Everardo Backheuser malfermis la 1-an kurson de Esperanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »'' ĉe Lernejo Spencer, en Niterojo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # La 28-an de Aŭgusto 1907, Nerval de Gouvêa faris la 3an paroladón de l' Klubo en la nobla salono de la grava Asocio de Komercoficistoj al 300 personoj, pri la historio de tutmonda lingvo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, Hernani Mendes malfermis la duan kurson de Esperanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, Medeiros e Albuquerque faris paroladon titolata « De Babelo ĝis Esperanto » al 800 personoj, en la salono de Asocio de Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Everardo Backheuser direktis kursojn de Esperanto en Lernejo Spencer kaj en Nacia Gimnazio.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Nuno Baena direktis kurson de Esperanto en Pedagogium.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Couto Fernandes direktis kurson de Esperanto en Colomy Club.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Hernani Mendes direktis kurson de Esperanto en Asocio de Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Daltro Santos direktis du kursojn de Esperanto en Kolegio Milita.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Lauriano Trinas direktis kurson de Esperanto en Lernejo Cayrú.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Francisco Almeida Junior (blindulo) direktis kurson de Esperanto en Niterojo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, estis kvar esperantistaj societoj : ''Brazila Klubo Esperanto'', ''Grupo Verda Stelo'', ''Laboristara Grupo Esperantista'' kaj ''Societo Brazila Esperantista''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Alberto Vieira estis la prezidanto de ''Societo Brazila Esperantista''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Leonel Fonseca (de ''Societo Brazila Esperantista'') direktis kurson de Esperanto en lernejo Alfredo Gomes.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, ''Societo Brazila Esperantista'' malfermis kurson de Esperanto ĉe Liceo de Artes e Officios.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, Niteroj' a Grupo estis fondita teatro João Caetano (en Niterojo) kiel filia grupo de Brazila Klubo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # Francisco Almeida deklamis la poemon ''Preĝo sub la verda standardo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # La muzikestro Gurgulino de Souza ludis la himnon ''L'Espero''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, estis fondita la grupon ''Esperanta Societo Sud-Rio Granda''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, C. Kræmer kaj R. Geyer estis estrarano de ''Esperanta Societo Sud-Rio Granda''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1894, Arno Philipp, direktoro de ''Deutsche Zeitung'', skribis favoran artikolon, antaŭdirinte sukceson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # Valdimir Lorenz lernis la ĥinan per Esperanto, korespondante kun ĥino, kiu loĝas en Alaska.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # Christiano Kiæmer estis unu el la plej malnovaj kaj plej entuziasmaj esperantistoj de RS.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # Christiano Kiæmer igis librejojn, mendi lernolibrojn de Esperanto kaj specialajn presliterojn por tiu lingvo, kaj en 1907 estis tri librejoj en RS kun supersignitaj literoj, kiuj vendis pli ol 1.000 librojn de lernado en 1906-7.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # Christiano Kiæmer faris kurson en RS.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # Frederico Geyer faris kurson en RS por alilingvaj laboristoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # Christiano Kiæmer skribis pri Esperanto en ĵurnalo ''Correio do Povo'' de Porto-Alegre.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, Samorim Gustavo de Andrade (granda volapükisto) estis el la plej entuziasmaj esperantistoj de Rio Grande.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, ĵurnalo de Pará ekpublikigis kurson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En aprilo 1907, Brazila Klubo Esperanto malfermis konkurson inter ĉiuj esperantoj brazilaj por la traduko de l'tre interesa rakonteto de Coelho Netto - LA BAPTO.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Honorio Leal estis telegrafisto kaj kasisto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Hernani Mendes estis sekretario de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Lauriano das Trinas estis publikoficisto kaj vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Nerval de Gouvêa estis profesoro, kuracisto kaj vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Medeiros e Albuquerque estis deputato kaj prezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Lazaro L. Zamenhof, Markizo de Beaufront kaj Murillo Furtado estis honoraj prezidantoj de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # La 17an de marto 1906, G. E. Suda Stelaro estis la unua grupo esperantista fondita en Brazilujo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # João Keating estis professoro kaj prezidanto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Tobias A. Rabello Leite estis inĝeniero kaj vic-prezidanto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Carlos Steventon, inĝeniero kaj sekretario de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Jorge Berggren, fervojoficisto kaj kasisto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Henrique Serra estis sekretario de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # Arthur Levy estis kasisto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # La 2an de Septembro 1906, Esperanta Societo Sud-Rio Granda estis fondita en Porto Alegre.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # Ludoviko Lazaro Zamenhof kaj L. de Beaufront estis honoraj prezidantoj de Esperanta Societo Sud-Rio Granda. Ili akceptis la titolon per leteroj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Cristiano Kraemer estis prezidanto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Joaquim A. Ribeiro estis vic-prezidanto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Reynaldo Fred. Geyer estis sekretario de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Hellmuth Pohlmann estis sekretario de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Illidio Augusto estis kasisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Leŭtenanto Mario Cruz estis helpanta kasisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Alberto Goetze estis bibliotekisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Emilio Altmeyer Champignelle, Dro João Plinio de Castro Menezes, Dro José Rafael Alves de Azambuja, Stefan Michalski, Ulisses Cabral kaj Dro Manoel da Conceição Montójos estis direktoroj de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1906, la gazetoj ''Correio do Povo, Deutsche Zeitung'' kaj ''Rio Grandenser Vaterland'' donis bonajn priskribojn de la ekspozicieto de esperantaĵoj farita de Esperanta Societo Sud-Rio Granda<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Esperanta Societo Sud-Rio Granda havis 122 societanojn.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # La 15an de Decembro 1906, estis fondita la ''Laboristara Esperantista Grupo'' en Rio de Janeiro (Rua do Hospicio, 145 (1º andar) - Rio de Janeiro.).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, Francisco Ramos estis sekretario de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, José Ferreira estis direktoro kasisto de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # Lazaro L. Zamenhof estis honora prezidanto de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906, Francisco Ramos komencis kurson de Esperanto speciale farata por la laboristaro ĉe la sindikato de Masonistoj kaj Ĉarpentistoj kun preskaŭ 50 lernantoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # Francisco Ramos eklernis Esperanton en Urugvajo kun la tre konata profesoro Carlos Charrier.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # La 1-an de Decembro 1906, la Grupo « Verda Stelo » estis fondata en Rio de Janeiro (Rua dos Ourives, 85 (1a andar)) kiel filio de B. K. E. speciala por la propagando inter Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, Hernani Mendes estis prezidanto de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, Raul Gitahy de Alencastro estis sekretario de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, Francisco Varzea estis kasisto de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1907, la Grupo « Verda Stelo » faras noktan semajnan senpagan kurson en ĝia sidejo. # En 1907, Medeiros e Albuquerque, prezidanto de Brazila Klubo petis al Lauro Müller, Ministro de Pu­bliklaboroj la enskribon de Esperanto inter la lingvaĵoj, kiujn nia telegrafo nomas "klarajn". La lingvoj klaraj laŭ la telegrafo brazila estis ĝis nun nur : portugala, franca, angla, germana, itala, his­pana, holanda kaj latina. Dank'al permeso donita de la ministro, Esperanto estis enskribita en tiu ĉi nomaro. Pro tio la telegramojn esperante skribitajn oni pagos pli malkare ol antaŭe. Ankaŭ ĉiuj tele­grafistoj ricevis cirkuleron de direktoro de l’Telegrafo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20, 22}}</ref> # Murillo Furtado kaj Medeiros e Albuquerque ĉeestis la duan Universalan Kongreson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=30}}</ref> # Murillo Furtado estas aŭtoro de tre bona gramatiko kaj honora prezidanto de Brazila Klubo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=30}}</ref> # Fr. V. Lorenz tradukis la poemon "Canção do Exílio" (Gonçalves Dias).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=32}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Nomoj == Abato E. Peltier (Aŭg 137 Adolfo Rodrigues (Aŭg 137 Antenor Costa (Aŭg 134 Arlindo de Souza (Aŭg 136 Armando Duval (Aŭg 137 Caetano Coutinho (Aŭg 135 Carlos de Carvalho (Aŭg 134 Clara Augusta Bresser (Aŭg 137 Coelho Netto (Aŭg 135 Couto Fernandes (Aŭg 138 Dirce do Amaral (Aŭg 137 E. St. Clair Hunter (Aŭg 136 Ernani Bastos (Aŭg 134 Everaldo Backheuser (Aŭg 135, 137 Francisco Almeida (Aŭg 135 Geyer (Aŭg 135 Gerardo Muinos (Aŭg 138 H.X. (Aŭg 134 Haroldo Amaral (Aŭg 137 Irineu Coelho (Aŭg 134 J. F. de Assumpção (Aŭg 137 João Duarte (Aŭg 134 João Keating (Aŭg 136 Jonathas Botelho (Aŭg 134 Jorge do Couto (Aŭg 134 Laura Calheiros (Aŭg 134 Luiz Margutti (Aŭg 134 Maria da Annunciação Lima (Aŭg 137 Mariano Gotti (Aŭg 137 Rosa Junck (Aŭg 137 Zamenhof (Aŭg 137, 138 == Indekso == === Homoj === <small> {{Kolumnoj-listo|3| * [[A. Caetano Coutinho]] (Apr: 6, 24/25) (Maj 11, 18/19) (Jun 70, 71, 91) (Aŭg 133) ** unu el la plej konataj brazilaj esperantistoj<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** tradukis ''Unuaj lecionoj'' de Cart<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** elektita de Zamenhof por partopreni en la Centra Komitato<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[A. D. de Castro Azevedo]] (Jun 73) * [[A. Dombrowski]]: (Maj: 18/19) * [[A. Grabowski]]: (Maj: 18/19) * [[Abato Benedito Marino]] (Aŭg 131) * [[Abel F. A. da Costa]]: (Maj: 10) * [[Abrill]]: (Maj: 24) * [[Abigail Faria]]: (Maj: 16/17) * [[Acacio G. de Paula Ferreira]] (Jun 73) * [[Adalberto de Mattos]] (Jun 74) * [[Adalgiza Duarte Cunha]]: (Maj: 10) * [[Agenor Cornelio de Barros]] (Jun 73) * [[Adeskold]] (Jun 86) * [[Agesilao Augusto de Araujo Jorge]] (Jun 74) * [[Agripino Mattos]] (Jun 75) * [[Alberto Álvares Fernandes Vieira]] (Apr 1, 8, 24/25) (Maj 1, 9, 10) (Jun 65, 73, 92) ** Redaktinto de ''Brazila Revuo Esperantista''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=1}}</ref> ** Prezidanto de ''Societo Brazila Esperantista''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=8}}</ref> * [[Alberto Couto Fernandes]] (Apr 8, 24/25) (Maj 11, 13) (Jun 67, 70, 74, 85, 89, 90) (Ago 130, 131, 133, 134, * [[Alberto de Castro Leite]] (Maj 11) * [[Alberto Fialho]] (Maj 11) * [[Alberto Goetze]] (Apr 12/13) * [[Alberto Robbe]] (Jun 72) * [[Albino Cabral]] (Jun 74) * [[Alcibiades de Oliveira]]: (Maj: 10) * [[Alcindo Guanabara]]: (Apr: 7) * [[Alekso Fanzeres]] (Jun 74) * [[Alexandre L. Guimarães]] (Jun 73) * [[Alexis de A. Fanzere]]: (Maj: 10) * [[Alfredo Campello Penna]]: (Maj 10) * [[Alfredo Targini Moss]] (Jun 73) * [[Almanzor Chaves]] (Jun 73) * [[Álvaro Machado]] (Jun 73) * [[Alvaro Fontenelle]]: (Maj 14/15, 16/17) * [[Alzira de Mello Machado]]: (Maj 11) * [[Alzira Nogueira Gama]] (Jun 74) * [[Ambrosio José Pereira]] (Jun 73) * [[Anna Luiza Leal]]: (Maj 14/15) * [[Antero Guimarães Pereira]] (Maj 73) * [[Antonio Aguirre]]: (Maj 10) * [[Antonio Amador Alvares da Silveira]] (Maj 73) * [[Antonio Augusto Cavalcanti de Albuquerque Pessoa]]: (Maj 10) * [[Antonio da Silva Monteiro]] (Maj 73) * [[Antonio de Souza Barros]]: (Maj 11) * [[Antonio Dias de Mirandeira]]: (Maj 10) * [[Antonio Dias Prado]] (Maj 73) * [[Antonio Jose Caetano Junior]]: (Maj 14/15 73) * [[Antonio Moura]] (Maj 73) * [[Antonio Noronha]] (Maj 72) * [[Antonio Pereira dos Anjos]]: (Maj 10) * [[Antonio Pimenta da Cunha]]: (Maj 10) * [[Antonio Sizenando Machado]]: (Maj 10) * [[Appell]] (Maj 86) * [[Arnault]] (Maj 91) * [[Arlindo de Souza]]: (Apr: 24/25) (Aŭg 133) * [[Arno Ernst]]: (Apr: 24/25) * [[Arno Philip]]: (Apr: 9) * [[Arruda Beltrão]] (Aŭg 134) * [[Arthur Calheiros]]: (Maj 11, 14/15) * [[Arthur Levy]]: (Apr: 10/11) * [[Arthur Lourenço de Araújo Primo]]: (Maj 10) * [[Arthur Lustosa de Aragão]]: (Maj 11) * [[Arthur Vieira de Rezende Silva]]: (Maj 10) * [[Ataliba Araújo Guimarães]] (Maj 73) * [[Aŭgusto Montrosier]] (Maj 71, 74) * [[Aurélio Lopes Domingues]] (Maj 73) * [[Aureo Machado Portella de Figueiredo]] (Maj 73) * [[Baldoin de Courtenay]] (Jun 86) * [[Bayol]]: (Maj 28) * [[Baggi de Araújo]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21) * [[Becquerel]] (Jun 86) * [[Benjamin Camozato]]: (Apr: 24/25) (Maj 10) * [[Bouchard]] (Apr: 4) (Jun 86) * [[Bourlet]] (Jun 92) * [[Buisson]] (Jun 80) * [[Caetano Junior]]: (Maj 11) * [[Carlos Charrier]]: (Apr: 16/17) * [[Carlos Steventon]]: (Apr: 10/11) * [[Caetano Júnior]] (Jun 90) * [[Carlos Gomes]]: Maj 16/17, 18/19 * [[Carlos Honoré]] (Jun 82) * [[Catulle Mendés]] (Jun 76) * [[Cecilia Muniz]]: Maj 14/15 * [[Christiano Kraemer]]: (Apr: 9, 12/13, 22/23) * [[Coelho Netto]]: (Apr: 10/11) (Maj 11, 16/17) (Jun 65, 71, 75) * [[Cornet]] (Jun 80) * [[Costa e Almeida]] (Jun 91) * [[Ĉefeĉ]] (Jun: 93, 94) * [[D’Arsonval]]: (Apr: 4) (Jun: 86) * [[Daltro Santos]]: (Apr: 8, 24/25) (Maj 12, 18/19) (Jun: 75, 78) * [[de Menil]]: (Maj 16/17) * [[Deslandres]] (Jun: 86) * [[Duque e Duquesa de Connaught]] (princo Arthur kaj princino Louise Margaret?): (Apr: 30) * [[Durieux]] (Jun: 80) * [[Durval E. da Rocha]] (Jun: 72) * [[Figueiredo Pimentel]] (Jun: 85) * [[Förster]] (Jun: 86) * [[Gama e Souza]] (Jun: 70) * [[Guimarães Natal]] (Jun: 70) * [[Graccho Cardoso]] (Jun: 72) * [[Gregorio Mendizábal]] (Jun: 81, 82) * [[Gustavo Cateins]] (Jun: 72) * [[Edger Hunter]] (Jun: 75, 76) * [[E. S. Hunter]]: (Apr: 24/25) (Maj 20/21) (Aŭg 133) * [[Eduardo Capitani]] (Jun: 72) * [[Eduardo da Rocha Tinoco]] (Jun: 72) * [[Eduardo VII]]: (Apr: 29) * [[Emilio Altmeyer Champignelle]]: (Apr: 12/13) * [[Emilio Rouede]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 75, 76) * [[Ermelindo Leão]] (Maj 9) * [[Ermezinda Jardim]] (Maj 14/15, 16/17) * [[Eugênio de Andrade]] (Jun: 72) * [[Evangelina Fontenelle]] (Maj 18/19) * [[Everardo Backheuser]]: (Apr: 1, 6, 7, 8, 9, 16/17, 26/27) (Maj 1, 14/15) (Jun: 65, 69, 75, 90) (Ago 130) ** Dro Backheuser proponis la fondon de klubo por disvastigi Esperanton.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** fondis la klubon ''Brazila Klubo Esperanto'' (BKE) la 29an de junio 1906 en la sidejo de ''O Paiz'' (kun 100 personoj).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** prezidis la klubon<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** malfermis la 1an kurson de BKE * [[Francisco Almeida Júnior]]: (Apr: 8) (Maj 11, 14/15, 18/19) * [[Francisco Braga]] (Aŭg 134) * [[Francisco Ramos]]: (Apr: 16/17, 26/27) * [[Francisco Varzea]]: (Apr: 16/17) (Aŭg 130) * [[Frederico Villarreal]] (Maj 23) * [[Gauntlett]] (Maj 27) * [[Guilherme Leite Júnior]] (Maj 9) * [[Gonçalves Dias]]: (Apr: 28) * [[Gurgulino de Souza]]: (Apr: 9) (Maj 16/17) * [[H. X.]] (Jun: 71) * [[Haller]] (Jun: 86) * [[Haroldo Amaral]]: (Apr: 24/25) (Maj 20/21) (Ago 130, 133) * [[Hector Hodler]]: (Maj 13) * [[Hellmuth Pohlmann]]: (Apr: 12/13) * [[Henrique Munoz]]: (Apr: 14/15) * [[Henrique Poincaré]] (Jun: 86) * [[Henrique Serra]]: (Apr: 10) * [[Hernani Mendes]]: (Apr: 6, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 10, 16/17, 20/21) (Jun: 69, 70, 76, 89, 90) (Ago 130, 131, 133 ** Sekretario de ''Brazila Klubo Esperanto''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[Honorio Leal]]: (Apr: 10/11, 26/27) (Jun: 90) * [[Illidio Augusto]]: (Apr: 12/13) * [[J. Albino Cabral]]: (Maj 13) * [[J. Avellar]]: (Apr: 24/25) (Maj 16/17) * [[J. Mamija]] (Jun: 80) * [[J. Schroeder]] (Jun: 87) * [[Jácome Martins Baggi de Araújo]] (Jun: 70, 72, 73) * [[Jayme Faria]]: (Maj 14/15) * [[Javal]] (Jun: 92) * [[João Duarte da Silveira]]: (Maj 20/21) (Jun 70, 72) (Aŭg 130) * [[João Keating]]: (Apr: 6, 10/11, 12/13, 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 70, 84) (Ago 130, 133) ** fondis la klubon ''Suda Stelaro'' en Campinas<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[João Motta]] (Jun: 75) * [[João Plínio de Castro Menezes]]: (Apr: 12/13) * [[Joaquim A. Ribeiro]]: (Apr: 12/13) * [[John Pollen]]: (Apr: 30) * [[Jorge Berggren]]: (Apr: 10/11) * [[José Bonifácio de Araújo]] (Jun: 74) * [[José Botelho]] (Maj 16/17) * [[José Ferreira]]: (Apr: 16/17) * [[José Pinto Bastos]] (Maj 14/15) * [[José Rafael Alves de Azambuja]]: (Apr: 12/13) * [[José Santos]] (Maj 12) * [[Kardinalo Arkoverde]] (Aŭg 131) * [[Ladislao Cossik]] (Jun: 72) * [[Lauriano Trinas]]: (Apr: 8, 10, 22/23) * [[Laura Calheiros]] (Maj 18/19) * [[Lauro Müller]]: (Apr: 18/19) * [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]]: (Apr: 1, 2, 6, 8, 10/11, 12/13, 14/15, 32) (Maj: 4, 5, 9, 10, 12, 14/15) (Jun: 66, 72, 73, 76, 79, 93) (Aŭg 131) * [[Leonel Fonseca]]: (Apr: 8, 24/25) * [[Leonel Gonzaga]] (Maj 9) (Jun: 77, 92) (Aŭg 130) * [[Leopoldo Einstein]] (Maj 25) * [[Lima d’Azevedo]] (Jun: 92) * [[Lindolpho Fernandes]] 14/15 * [[Ludoviko de Beaufront]]: (Apr: 10/11, 12/13, 14/15, 30) (Maj 14/15) (Jun: 68, 69, 70, 76, 91, 93) (Ago 130, 131) * [[Luiz Attílio]] (Jun: 72) * [[Luiz Margutti]] 18/19 * [[Luís Sepúlveda Cuadra]] 23 * [[Machado de Assis]] (Maj 12, 13) * [[Manoel da Conceição Montojos]]: (Apr: 12/13) * [[Manoel T. de Paiva Araújo]]: (Apr: 26/27) (Maj 14/15) * [[Mário Cruz]]: (Apr: 12/13) * [[Max Muller]]: (Apr: 4) * [[Medeiros e Albuquerque]]: (Apr: 2, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 2, 14/15) (Jun: 72) (Aŭg 131) * [[Menezes Wanderley]]: (Apr: 24/25) (Maj 9) * [[Michel Bréal]]: (Apr: 4) * [[Miguel Calmon]] (Aŭg 131) * [[Montrosier]] (Maj 12) (Ago 130) * [[Mourlon]] (Jun: 86) * [[Murillo Furtado]]: (Apr: 10/11, 24/25, 26/27) (Maj 9, 32) (Jun: 91, 95) * [[Nababo de Radampure]] ([[Sher Khan II]]?): 30, * [[Nair Barrão dos Santos]] (Maj 14/15, 18/19) * [[Napoleono Jeolás]] (Jun: 72) * [[Nerval de Gouveia]]: (Apr: 7, 10/11) (Jun: 68) * [[Nilo Peçanha]] (Maj 16/17) * [[Nuno Baena]]: (Apr: 7, 8) (Maj 14/15) * [[O’Connor]]: (Apr: 30) * [[Octavio Land]] (Maj 20/21) * [[Octavio Maltez]] (Jun: 74) * [[Oku]] (Maj 28) * [[Olavo Bilac]] (Maj 9, 18/19) (Jun: 66, 78) * [[Oliveira Botelho]] (Jun: 66) * [[Olivia Portella de Figueiredo]] (Maj 14/15 * [[Otswald]] (Maj 26) * [[P. Fruictier]]: (Apr: 10) * [[Paulo Carneiro]] (Jun: 72) * [[Paschoal Bailão de Almeida]] (Jun: 74) * [[Paul Berthelot]] (Apr: 4) (Maj 12) (Jun: 81, 86) * ([[Pio la 10-a]]?): 2, 3 * [[Abade Peltier]]: (Apr: 31) * [[Quirino de Oliveira]] (Maj 11) (Aŭg 134) * [[Raul Gitahy de Alencastro]]: (Apr: 16/17, 26/27) (Maj 11) (Jun: 70) * [[Raymundo Cantão]]: (Apr: 16/17) (Maj 13) * Reis da Noruega ([[Haakon la 7-a]] kaj [[Maud de Kimrio]]?): 30 * [[Reinaldo F. Geyer]] (Jun: 65, 71, 82, 90) * [[René de Saussure]] (Jun: 80) * [[Reynaldo Frederico Geyer]]: (Apr: 1, 6, 9, 12/13, 24/25) (Maj 1, 10, 13) (Ago 130, 131) * [[Ricarda Backheuser]] (Maj 14/15, 18/19) (Jun: 90) * [[Roberto de Escragnolle]] (Jun: 73) * [[Roksano]] (Maj 12) * [[Rolando Bonaparte]] (príncipe): (Jun: 86) * [[Rosa Junck]] (Jun: 95) * [[Rousseau]]: (Apr: 16/17) * [[Ruth Carvalho]] (Maj 14/15, 16/17) (Jun: 90) * [[Sam. Meyer]] (Jun: 87, 88) * [[Samorim Gustavo de Andrade]]: (Apr: 9) * [[Sankta Paŭlo]] (Jun: 68) * [[Scharnichiaro]] (Maj 18/19 * [[Schleyer]] (Maj 24, 25 * [[Sebert]] (general): (Jun: 86) * [[Sergeant]] (Jun: 90) * [[Severino de Freitas]]: (Apr: 22/23) (Jun: 70, 90) (Ago 130) * [[Severino Soares de Freitas]] (Maj 14/15 * [[Shakespeare]] (Jun: 66) * [[Sivori]] (Maj 18/19 * [[Stefan Michalski]]: (Apr: 12/13) * [[Sylvio Rego]] (Maj 14/15 * [[Tavares de Lyra]] (Aŭg 131) * [[Tenente Bayol]]: (Apr: 30) * [[Th. Cart]]: (Apr: 6, 31) (Jun: 70, 89, 91, 93) * [[Therezina Rocha]] (Maj 14/15 * [[Thiago Augusto Nogueira]] (Jun: 73) * [[Tobias A. Rabello Leite]]: (Apr: 10/11) (Aŭg 132, 133) * [[Trinas]] (Jun: 70) * [[Tullio Martins de Freitas]] (Jun: 88, 89) * [[Ulisses Cabral]]: (Apr: 12/13) * [[Valdimir Lorenz]]: (Apr: 9, 28) (Jun: 74) * [[Vargas]] (Jun: 82) * [[Vicente Brandão]] (Jun: 73) * [[Victor Delamare]] (Jun: 76) * [[Victor Hugo]] (Maj 16/17) (Jun: 90) * [[W. Stead]] (Maj 26 * [[Walter Bretz]] (Jun: 72) }} </small> == Fontindikoj == * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Aŭgusto|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Septembro|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Oktobro|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Novembro-Decembro|p=10}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aprilo 1907 | dato=1907-04 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aprilo_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aprilo }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aŭgusto 1907 | dato=1907-08 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aŭgusto_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aŭgusto }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Septembro 1907 | dato=1907-09 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Septembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Septembro }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Oktobro 1907 | dato=1907-10 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Oktobro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Oktobro }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Novembro-Decembro 1907 | dato=1907-12 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Novembro-Decembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Novembro-Decembro }} jmjgitke4b4st82gbtf9da83otaex1v 9480924 9480884 2026-09-23T23:55:46Z Castelobranco 3895 /* Faktoj */ +biografioj 9480924 wikitext text/x-wiki == Faktoj == === Biografioj === ;[[Alberto Goetze]] # En 1907, [[Alberto Goetze]] estis bibliotekisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> ;[[Alberto Vieira]] # En 1907, [[Alberto Vieira]] estis la prezidanto de ''Societo Brazila Esperantista''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> ;[[Antonio Caetano Coutinho]] # [[Caetano Coutinho]] estas la plej malnova esperantisto brazila. Li tradukis la ''[[Unuaj lecionoj|Unuajn lecionojn]]'' de [[Théophile Cart]], kaj estis elektita de Dro. Zamenhof por partopreni en la [[Centra Komitato]] de lingvo Esperanto<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> ;[[Arno Philipp]] # En 1894, [[Arno Philipp]], direktoro de ''[[Deutsche Zeitung]]'', skribis favoran artikolon, antaŭdirinte sukceson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> ;[[Arthur Levy]] # [[Arthur Levy]] estis kasisto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Carlos Steventon]] # [[Carlos Steventon]], inĝeniero kaj sekretario de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Christiano Kiæmer]] # En 1907, C. Kræmer kaj R. Geyer estis estrarano de ''Esperanta Societo Sud-Rio Granda''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Christiano Kiæmer]] estis unu el la plej malnovaj kaj plej entuziasmaj esperantistoj de RS.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Christiano Kiæmer]] igis librejojn, mendi lernolibrojn de Esperanto kaj specialajn presliterojn por tiu lingvo, kaj en 1907 estis tri librejoj en RS kun supersignitaj literoj, kiuj vendis pli ol 1.000 librojn de lernado en 1906-7.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Christiano Kiæmer]] faris kurson en RS.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Christiano Kiæmer]] skribis pri Esperanto en ĵurnalo ''[[Correio do Povo]]'' de Porto-Alegre.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, [[Cristiano Kraemer]] estis prezidanto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> ;[[Couto Fernandes]] # En 1907, [[Couto Fernandes]] direktis kurson de Esperanto en [[Colomy Club]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> ;[[Daltro Santos]] # En 1907, [[Daltro Santos]] direktis du kursojn de Esperanto en Kolegio Milita.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> ;[[Emilio Altmeyer Champignelle]] # En 1907, [[Emilio Altmeyer Champignelle]], Dro [[João Plinio de Castro Menezes]], Dro [[José Rafael Alves de Azambuja]], [[Stefan Michalski]], [[Ulisses Cabral]] kaj Dro [[Manoel da Conceição Montójos]] estis direktoroj de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> ;[[Everardo Backheuser]] # En Majo 1907, [[Everardo Backheuser]] komencis serion da lecionoj en brazila ĵurnalo ''[[O Paiz]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10-11}}</ref> # En Junio 1907, [[Everardo Backheuser]] proponis la fondon de klubo por la propagando de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Everardo Backheuser]] estis la unua prezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # La 9-an de Aŭgusto 1907, [[Everardo Backheuser]] malfermis la 1-an kurson de Esperanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »'' ĉe [[Lernejo Spencer]], en [[Niterojo]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Everardo Backheuser]] direktis kursojn de Esperanto en Lernejo Spencer kaj en [[Nacia Gimnazio]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> ;[[Francisco Almeida]] # En 1907, [[Francisco Almeida Junior]] (blindulo) direktis kurson de Esperanto en Niterojo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # [[Francisco Almeida]] deklamis la poemon ''[[Preĝo sub la verda standardo]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> ;[[Francisco Ramos]] # En 1906-7, [[Francisco Ramos]] estis sekretario de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906, [[Francisco Ramos]] komencis kurson de Esperanto speciale farata por la laboristaro ĉe la sindikato de Masonistoj kaj Ĉarpentistoj kun preskaŭ 50 lernantoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # [[Francisco Ramos]] eklernis Esperanton en Urugvajo kun la tre konata profesoro [[Carlos Charrier]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> ; [[Fr. V. Lorenz]] # [[Fr. V. Lorenz]] tradukis la poemon "[[Canção do Exílio]]" ([[Gonçalves Dias]]).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=32}}</ref> # [[Valdimir Lorenz]] lernis la ĥinan per Esperanto, korespondante kun ĥino, kiu loĝas en Alaska.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> ;[[Francisco Varzea]] # En 1906-7, [[Francisco Varzea]] estis kasisto de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> ;[[Gurgulino de Souza]] # La muzikestro [[Gurgulino de Souza]] ludis la himnon ''[[L'Espero]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> ;[[Hellmuth Pohlmann]] # En 1907, [[Hellmuth Pohlmann]] estis sekretario de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref> {{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> ;[[Hernani Mendes]] # En 1907, [[Hernani Mendes]] malfermis la duan kurson de Esperanto de ''Brazila Klubo «Esperanto»''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Hernani Mendes]] direktis kurson de Esperanto en Asocio de Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # [[Hernani Mendes]] estis sekretario de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # En 1906-7, [[Hernani Mendes]] estis prezidanto de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> ;[[Henrique Serra]] # [[Henrique Serra]] estis sekretario de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Honorio Leal]] # En 1907, [[Honorio Leal]] estis kasisto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # [[Honorio Leal]] estis telegrafisto kaj kasisto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Illidio Augusto]] # En 1907, [[Illidio Augusto]] estis kasisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> ;[[João Keating]] # [[João Keating]] fondis en Campinas, la esperantistan klubon [[Suda Stelaro]]<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> # [[João Keating]] estis professoro kaj prezidanto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Joaquim A. Ribeiro]] # En 1907, [[Joaquim A. Ribeiro]] estis vic-prezidanto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> ;[[Jorge Berggren]] # [[Jorge Berggren]], fervojoficisto kaj kasisto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[José Ferreira]] # En 1906-7, [[José Ferreira]] estis direktoro kasisto de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> ;[[Lauriano das Trinas]] # En 1907, [[Lauriano das Trinas]] estis sekretario de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Lauriano Trinas]] direktis kurson de Esperanto en [[Lernejo Cayrú]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # [[Lauriano das Trinas]] estis publikoficisto kaj vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Leonel Fonseca]] # En 1907, [[Leonel Fonseca]] (de ''Societo Brazila Esperantista'') direktis kurson de Esperanto en lernejo [[Alfredo Gomes]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> ; [[Ludoviko Lazaro Zamenhof]] # [[Ludoviko Lazaro Zamenhof]] kaj [[L. de Beaufront]] estis honoraj prezidantoj de Esperanta Societo Sud-Rio Granda. Ili akceptis la titolon per leteroj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # [[Lazaro L. Zamenhof]] estis honora prezidanto de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # [[Lazaro L. Zamenhof]], [[Markizo de Beaufront]] kaj [[Murillo Furtado]] estis honoraj prezidantoj de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Mario Cruz]] * En 1907, Leŭtenanto Mario Cruz estis helpanta kasisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> ;[[Medeiros e Albuquerque]] # En 1907, [[Medeiros e Albuquerque]], prezidanto de Brazila Klubo petis al [[Lauro Müller]], Ministro de Pu­bliklaboroj la enskribon de Esperanto inter la lingvaĵoj, kiujn nia telegrafo nomas "klarajn". La lingvoj klaraj laŭ la telegrafo brazila estis ĝis nun nur : portugala, franca, angla, germana, itala, his­pana, holanda kaj latina. Dank'al permeso donita de la ministro, Esperanto estis enskribita en tiu ĉi nomaro. Pro tio la telegramojn esperante skribitajn oni pagos pli malkare ol antaŭe. Ankaŭ ĉiuj tele­grafistoj ricevis cirkuleron de direktoro de l’Telegrafo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20, 22}}</ref> # En 1907, [[Medeiros e Albuquerque]] faris paroladon titolata «De Babelo ĝis Esperanto» al 800 personoj, en la salono de Asocio de Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # [[Medeiros e Albuquerque]] estis deputato kaj prezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Murillo Furtado]] # [[Murillo Furtado]] kaj [[Medeiros e Albuquerque]] ĉeestis la duan [[Universalan Kongreson de Esperanto]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=30}}</ref> # [[Murillo Furtado]] estas aŭtoro de tre bona gramatiko kaj honora prezidanto de Brazila Klubo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=30}}</ref> ;[[Nerval de Gouvêa]] # La 28-an de Aŭgusto 1907, [[Nerval de Gouvêa]] faris la 3an paroladon de l' Klubo en la nobla salono de la grava [[Asocio de Komercoficistoj]] al 300 personoj, pri la historio de tutmonda lingvo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Nerval de Gouvêa]] estis vicprezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # [[Nerval de Gouvêa]] estis profesoro, kuracisto kaj vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> ;[[Nuno Baena]] # En 1907, [[Nuno Baena]] direktis kurson de Esperanto en [[Pedagogium]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Nuno Baena]] estis vicprezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> ;[[Raul Gitahy de Alencastro]] # En 1906-7, [[Raul Gitahy de Alencastro]] estis sekretario de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> ;[[Reynaldo Fred. Geyer]] # [[Frederico Geyer]] faris kurson en RS por alilingvaj laboristoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, [[Reynaldo Fred. Geyer]] estis sekretario de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> ;[[Samorim Gustavo de Andrade]] # En 1907, [[Samorim Gustavo de Andrade]] (granda volapükisto) estis el la plej entuziasmaj esperantistoj de Rio Grande.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> ; [[Tobias A. Rabello Leite]] # [[Tobias A. Rabello Leite]] estis inĝeniero kaj vic-prezidanto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> === Grupoj === # La 29-an de Junio 1907, pli ol 100 personoj kunsidis en la sidejo de ''O Paiz'' por fondi la klubon nomata ''[[Brazila Klubo Esperanto]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, ''Brazila Klubo « Esperanto »'' faris serion da paroladoj por propagandi Esperanton.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, estis kvar esperantistaj societoj : ''[[Brazila Klubo Esperanto]]'', ''[[Grupo Verda Stelo]]'', ''[[Laboristara Grupo Esperantista]]'' kaj ''[[Societo Brazila Esperantista]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, ''Societo Brazila Esperantista'' malfermis kurson de Esperanto ĉe [[Liceo de Artes e Officios]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Niteroj'a Grupo]] estis fondita [[teatro João Caetano]] (en Niterojo) kiel filia grupo de Brazila Klubo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, estis fondita la grupon ''[[Esperanta Societo Sud-Rio Granda]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En aprilo 1907, Brazila Klubo Esperanto malfermis konkurson inter ĉiuj esperantoj brazilaj por la traduko de l'tre interesa rakonteto de [[Coelho Netto]] - ''[[La bapto]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # La 2an de Septembro 1906, Esperanta Societo Sud-Rio Granda estis fondita en Porto Alegre.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # La 17an de marto 1906, G. E. Suda Stelaro estis la unua grupo esperantista fondita en Brazilujo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # En 1907, ĵurnalo de Pará ekpublikigis kurson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1906, la gazetoj ''[[Correio do Povo]], [[Deutsche Zeitung]]'' kaj ''[[Rio Grandenser Vaterland]]'' donis bonajn priskribojn de la ekspozicieto de esperantaĵoj farita de Esperanta Societo Sud-Rio Granda<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Esperanta Societo Sud-Rio Granda havis 122 societanojn.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # La 15an de Decembro 1906, estis fondita la ''[[Laboristara Esperantista Grupo]]'' en Rio de Janeiro (Rua do Hospicio, 145 (1º andar) - Rio de Janeiro.).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # La 1-an de Decembro 1906, la [[Grupo Verda Stelo]] estis fondata en Rio de Janeiro (Rua dos Ourives, 85 (1a andar)) kiel filio de B. K. E. speciala por la propagando inter Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1907, la Grupo « Verda Stelo » faras noktan semajnan senpagan kurson en ĝia sidejo. <!-- Ĉiuj --> == Faktoj == # [[Caetano Coutinho]] estas la plej malnova esperantisto brazila. Li tradukis la ''[[Unuaj lecionoj|Unuajn lecionojn]]'' de [[Cart]], kaj estis elektita de Dro. Zamenhof por partopreni en la [[Centra Komitato]] de lingvo Esperanto<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> # [[João Keating]] fondis en Campinas, la esperantistan klubon [[Suda Stelaro]]<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> # En Majo 1907, [[Everardo Backheuser]] komencis serion da lecionoj en brazila ĵurnalo ''[[O Paiz]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10-11}}</ref> # En Junio 1907, [[Everardo Backheuser]] proponis la fondon de klubo por la propagando de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # La 29-an de Junio 1907, pli ol 100 personoj kunsidis en la sidejo de ''O Paiz'' por fondi la klubon nomata ''[[Brazila Klubo Esperanto]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Everardo Backheuser]] estis la unua prezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Nuno Baena]] estis vicprezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Nerval de Gouvêa]] estis vicprezidanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Lauriano das Trinas]] estis sekretario de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Honorio Leal]] estis kasisto de ''Brazila Klubo « Esperanto »''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, ''Brazila Klubo « Esperanto »'' faris serion da paroladoj por propagandi Esperanton.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # La 9-an de Aŭgusto 1907, [[Everardo Backheuser]] malfermis la 1-an kurson de Esperanto de ''Brazila Klubo « Esperanto »'' ĉe [[Lernejo Spencer]], en [[Niterojo]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # La 28-an de Aŭgusto 1907, [[Nerval de Gouvêa]] faris la 3an paroladon de l' Klubo en la nobla salono de la grava [[Asocio de Komercoficistoj]] al 300 personoj, pri la historio de tutmonda lingvo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Hernani Mendes]] malfermis la duan kurson de Esperanto de ''Brazila Klubo «Esperanto»''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=11}}</ref> # En 1907, [[Medeiros e Albuquerque]] faris paroladon titolata «De Babelo ĝis Esperanto» al 800 personoj, en la salono de Asocio de Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Everardo Backheuser]] direktis kursojn de Esperanto en Lernejo Spencer kaj en [[Nacia Gimnazio]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Nuno Baena]] direktis kurson de Esperanto en [[Pedagogium]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Couto Fernandes]] direktis kurson de Esperanto en [[Colomy Club]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Hernani Mendes]] direktis kurson de Esperanto en Asocio de Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Daltro Santos]] direktis du kursojn de Esperanto en Kolegio Milita.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Lauriano Trinas]] direktis kurson de Esperanto en [[Lernejo Cayrú]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Francisco Almeida Junior]] (blindulo) direktis kurson de Esperanto en Niterojo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, estis kvar esperantistaj societoj : ''[[Brazila Klubo Esperanto]]'', ''[[Grupo Verda Stelo]]'', ''[[Laboristara Grupo Esperantista]]'' kaj ''[[Societo Brazila Esperantista]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Alberto Vieira]] estis la prezidanto de ''Societo Brazila Esperantista''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Leonel Fonseca]] (de ''Societo Brazila Esperantista'') direktis kurson de Esperanto en lernejo [[Alfredo Gomes]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, ''Societo Brazila Esperantista'' malfermis kurson de Esperanto ĉe [[Liceo de Artes e Officios]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # En 1907, [[Niteroj'a Grupo]] estis fondita [[teatro João Caetano]] (en Niterojo) kiel filia grupo de Brazila Klubo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # [[Francisco Almeida]] deklamis la poemon ''[[Preĝo sub la verda standardo]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=12}}</ref> # La muzikestro [[Gurgulino de Souza]] ludis la himnon ''[[L'Espero]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, estis fondita la grupon ''[[Esperanta Societo Sud-Rio Granda]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, C. Kræmer kaj R. Geyer estis estrarano de ''Esperanta Societo Sud-Rio Granda''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1894, [[Arno Philipp]], direktoro de ''[[Deutsche Zeitung]]'', skribis favoran artikolon, antaŭdirinte sukceson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Valdimir Lorenz]] lernis la ĥinan per Esperanto, korespondante kun ĥino, kiu loĝas en Alaska.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Christiano Kiæmer]] estis unu el la plej malnovaj kaj plej entuziasmaj esperantistoj de RS.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Christiano Kiæmer]] igis librejojn, mendi lernolibrojn de Esperanto kaj specialajn presliterojn por tiu lingvo, kaj en 1907 estis tri librejoj en RS kun supersignitaj literoj, kiuj vendis pli ol 1.000 librojn de lernado en 1906-7.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Christiano Kiæmer]] faris kurson en RS.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Frederico Geyer]] faris kurson en RS por alilingvaj laboristoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # [[Christiano Kiæmer]] skribis pri Esperanto en ĵurnalo ''[[Correio do Povo]]'' de Porto-Alegre.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, [[Samorim Gustavo de Andrade]] (granda volapükisto) estis el la plej entuziasmaj esperantistoj de Rio Grande.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En 1907, ĵurnalo de Pará ekpublikigis kurson de Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=13}}</ref> # En aprilo 1907, Brazila Klubo Esperanto malfermis konkurson inter ĉiuj esperantoj brazilaj por la traduko de l'tre interesa rakonteto de [[Coelho Netto]] - ''[[La bapto]]''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Honorio Leal]] estis telegrafisto kaj kasisto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Hernani Mendes]] estis sekretario de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Lauriano das Trinas]] estis publikoficisto kaj vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Nerval de Gouvêa]] estis profesoro, kuracisto kaj vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Medeiros e Albuquerque]] estis deputato kaj prezidanto de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Lazaro L. Zamenhof]], [[Markizo de Beaufront]] kaj [[Murillo Furtado]] estis honoraj prezidantoj de Brazila Klubo Esperanto.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # La 17an de marto 1906, G. E. Suda Stelaro estis la unua grupo esperantista fondita en Brazilujo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[João Keating]] estis professoro kaj prezidanto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Tobias A. Rabello Leite]] estis inĝeniero kaj vic-prezidanto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Carlos Steventon]], inĝeniero kaj sekretario de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Jorge Berggren]], fervojoficisto kaj kasisto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Henrique Serra]] estis sekretario de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # [[Arthur Levy]] estis kasisto de G. E. Suda Stelaro.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=14}}</ref> # La 2an de Septembro 1906, Esperanta Societo Sud-Rio Granda estis fondita en Porto Alegre.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # [[Ludoviko Lazaro Zamenhof]] kaj [[L. de Beaufront]] estis honoraj prezidantoj de Esperanta Societo Sud-Rio Granda. Ili akceptis la titolon per leteroj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, [[Cristiano Kraemer]] estis prezidanto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, [[Joaquim A. Ribeiro]] estis vic-prezidanto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, [[Reynaldo Fred. Geyer]] estis sekretario de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, [[Hellmuth Pohlmann]] estis sekretario de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, [[Illidio Augusto]] estis kasisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> * En 1907, Leŭtenanto Mario Cruz estis helpanta kasisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, [[Alberto Goetze]] estis bibliotekisto de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, [[Emilio Altmeyer Champignelle]], Dro [[João Plinio de Castro Menezes]], Dro [[José Rafael Alves de Azambuja]], [[Stefan Michalski]], [[Ulisses Cabral]] kaj Dro [[Manoel da Conceição Montójos]] estis direktoroj de Esperanta Societo Sud-Rio Granda.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1906, la gazetoj ''[[Correio do Povo]], [[Deutsche Zeitung]]'' kaj ''[[Rio Grandenser Vaterland]]'' donis bonajn priskribojn de la ekspozicieto de esperantaĵoj farita de Esperanta Societo Sud-Rio Granda<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # En 1907, Esperanta Societo Sud-Rio Granda havis 122 societanojn.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=16}}</ref> # La 15an de Decembro 1906, estis fondita la ''[[Laboristara Esperantista Grupo]]'' en Rio de Janeiro (Rua do Hospicio, 145 (1º andar) - Rio de Janeiro.).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, [[Francisco Ramos]] estis sekretario de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, [[José Ferreira]] estis direktoro kasisto de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # [[Lazaro L. Zamenhof]] estis honora prezidanto de ''Laboristara Esperantista Grupo''.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906, [[Francisco Ramos]] komencis kurson de Esperanto speciale farata por la laboristaro ĉe la sindikato de Masonistoj kaj Ĉarpentistoj kun preskaŭ 50 lernantoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # [[Francisco Ramos]] eklernis Esperanton en Urugvajo kun la tre konata profesoro [[Carlos Charrier]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # La 1-an de Decembro 1906, la [[Grupo Verda Stelo]] estis fondata en Rio de Janeiro (Rua dos Ourives, 85 (1a andar)) kiel filio de B. K. E. speciala por la propagando inter Komercoficistoj.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, [[Hernani Mendes]] estis prezidanto de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, [[Raul Gitahy de Alencastro]] estis sekretario de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1906-7, [[Francisco Varzea]] estis kasisto de la Grupo « Verda Stelo ».<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20}}</ref> # En 1907, la Grupo « Verda Stelo » faras noktan semajnan senpagan kurson en ĝia sidejo. # En 1907, [[Medeiros e Albuquerque]], prezidanto de Brazila Klubo petis al [[Lauro Müller]], Ministro de Pu­bliklaboroj la enskribon de Esperanto inter la lingvaĵoj, kiujn nia telegrafo nomas "klarajn". La lingvoj klaraj laŭ la telegrafo brazila estis ĝis nun nur : portugala, franca, angla, germana, itala, his­pana, holanda kaj latina. Dank'al permeso donita de la ministro, Esperanto estis enskribita en tiu ĉi nomaro. Pro tio la telegramojn esperante skribitajn oni pagos pli malkare ol antaŭe. Ankaŭ ĉiuj tele­grafistoj ricevis cirkuleron de direktoro de l’Telegrafo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=20, 22}}</ref> # [[Murillo Furtado]] kaj [[Medeiros e Albuquerque]] ĉeestis la duan [[Universalan Kongreson de Esperanto]].<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=30}}</ref> # [[Murillo Furtado]] estas aŭtoro de tre bona gramatiko kaj honora prezidanto de Brazila Klubo.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=30}}</ref> # [[Fr. V. Lorenz]] tradukis la poemon "[[Canção do Exílio]]" ([[Gonçalves Dias]]).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=32}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Nomoj == Abato E. Peltier (Aŭg 137 Adolfo Rodrigues (Aŭg 137 Antenor Costa (Aŭg 134 Arlindo de Souza (Aŭg 136 Armando Duval (Aŭg 137 Caetano Coutinho (Aŭg 135 Carlos de Carvalho (Aŭg 134 Clara Augusta Bresser (Aŭg 137 Coelho Netto (Aŭg 135 Couto Fernandes (Aŭg 138 Dirce do Amaral (Aŭg 137 E. St. Clair Hunter (Aŭg 136 Ernani Bastos (Aŭg 134 Everaldo Backheuser (Aŭg 135, 137 Francisco Almeida (Aŭg 135 Geyer (Aŭg 135 Gerardo Muinos (Aŭg 138 H.X. (Aŭg 134 Haroldo Amaral (Aŭg 137 Irineu Coelho (Aŭg 134 J. F. de Assumpção (Aŭg 137 João Duarte (Aŭg 134 João Keating (Aŭg 136 Jonathas Botelho (Aŭg 134 Jorge do Couto (Aŭg 134 Laura Calheiros (Aŭg 134 Luiz Margutti (Aŭg 134 Maria da Annunciação Lima (Aŭg 137 Mariano Gotti (Aŭg 137 Rosa Junck (Aŭg 137 Zamenhof (Aŭg 137, 138 == Indekso == === Homoj === <small> {{Kolumnoj-listo|3| * [[A. Caetano Coutinho]] (Apr: 6, 24/25) (Maj 11, 18/19) (Jun 70, 71, 91) (Aŭg 133) ** unu el la plej konataj brazilaj esperantistoj<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** tradukis ''Unuaj lecionoj'' de Cart<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** elektita de Zamenhof por partopreni en la Centra Komitato<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[A. D. de Castro Azevedo]] (Jun 73) * [[A. Dombrowski]]: (Maj: 18/19) * [[A. Grabowski]]: (Maj: 18/19) * [[Abato Benedito Marino]] (Aŭg 131) * [[Abel F. A. da Costa]]: (Maj: 10) * [[Abrill]]: (Maj: 24) * [[Abigail Faria]]: (Maj: 16/17) * [[Acacio G. de Paula Ferreira]] (Jun 73) * [[Adalberto de Mattos]] (Jun 74) * [[Adalgiza Duarte Cunha]]: (Maj: 10) * [[Agenor Cornelio de Barros]] (Jun 73) * [[Adeskold]] (Jun 86) * [[Agesilao Augusto de Araujo Jorge]] (Jun 74) * [[Agripino Mattos]] (Jun 75) * [[Alberto Álvares Fernandes Vieira]] (Apr 1, 8, 24/25) (Maj 1, 9, 10) (Jun 65, 73, 92) ** Redaktinto de ''Brazila Revuo Esperantista''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=1}}</ref> ** Prezidanto de ''Societo Brazila Esperantista''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=8}}</ref> * [[Alberto Couto Fernandes]] (Apr 8, 24/25) (Maj 11, 13) (Jun 67, 70, 74, 85, 89, 90) (Ago 130, 131, 133, 134, * [[Alberto de Castro Leite]] (Maj 11) * [[Alberto Fialho]] (Maj 11) * [[Alberto Goetze]] (Apr 12/13) * [[Alberto Robbe]] (Jun 72) * [[Albino Cabral]] (Jun 74) * [[Alcibiades de Oliveira]]: (Maj: 10) * [[Alcindo Guanabara]]: (Apr: 7) * [[Alekso Fanzeres]] (Jun 74) * [[Alexandre L. Guimarães]] (Jun 73) * [[Alexis de A. Fanzere]]: (Maj: 10) * [[Alfredo Campello Penna]]: (Maj 10) * [[Alfredo Targini Moss]] (Jun 73) * [[Almanzor Chaves]] (Jun 73) * [[Álvaro Machado]] (Jun 73) * [[Alvaro Fontenelle]]: (Maj 14/15, 16/17) * [[Alzira de Mello Machado]]: (Maj 11) * [[Alzira Nogueira Gama]] (Jun 74) * [[Ambrosio José Pereira]] (Jun 73) * [[Anna Luiza Leal]]: (Maj 14/15) * [[Antero Guimarães Pereira]] (Maj 73) * [[Antonio Aguirre]]: (Maj 10) * [[Antonio Amador Alvares da Silveira]] (Maj 73) * [[Antonio Augusto Cavalcanti de Albuquerque Pessoa]]: (Maj 10) * [[Antonio da Silva Monteiro]] (Maj 73) * [[Antonio de Souza Barros]]: (Maj 11) * [[Antonio Dias de Mirandeira]]: (Maj 10) * [[Antonio Dias Prado]] (Maj 73) * [[Antonio Jose Caetano Junior]]: (Maj 14/15 73) * [[Antonio Moura]] (Maj 73) * [[Antonio Noronha]] (Maj 72) * [[Antonio Pereira dos Anjos]]: (Maj 10) * [[Antonio Pimenta da Cunha]]: (Maj 10) * [[Antonio Sizenando Machado]]: (Maj 10) * [[Appell]] (Maj 86) * [[Arnault]] (Maj 91) * [[Arlindo de Souza]]: (Apr: 24/25) (Aŭg 133) * [[Arno Ernst]]: (Apr: 24/25) * [[Arno Philip]]: (Apr: 9) * [[Arruda Beltrão]] (Aŭg 134) * [[Arthur Calheiros]]: (Maj 11, 14/15) * [[Arthur Levy]]: (Apr: 10/11) * [[Arthur Lourenço de Araújo Primo]]: (Maj 10) * [[Arthur Lustosa de Aragão]]: (Maj 11) * [[Arthur Vieira de Rezende Silva]]: (Maj 10) * [[Ataliba Araújo Guimarães]] (Maj 73) * [[Aŭgusto Montrosier]] (Maj 71, 74) * [[Aurélio Lopes Domingues]] (Maj 73) * [[Aureo Machado Portella de Figueiredo]] (Maj 73) * [[Baldoin de Courtenay]] (Jun 86) * [[Bayol]]: (Maj 28) * [[Baggi de Araújo]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21) * [[Becquerel]] (Jun 86) * [[Benjamin Camozato]]: (Apr: 24/25) (Maj 10) * [[Bouchard]] (Apr: 4) (Jun 86) * [[Bourlet]] (Jun 92) * [[Buisson]] (Jun 80) * [[Caetano Junior]]: (Maj 11) * [[Carlos Charrier]]: (Apr: 16/17) * [[Carlos Steventon]]: (Apr: 10/11) * [[Caetano Júnior]] (Jun 90) * [[Carlos Gomes]]: Maj 16/17, 18/19 * [[Carlos Honoré]] (Jun 82) * [[Catulle Mendés]] (Jun 76) * [[Cecilia Muniz]]: Maj 14/15 * [[Christiano Kraemer]]: (Apr: 9, 12/13, 22/23) * [[Coelho Netto]]: (Apr: 10/11) (Maj 11, 16/17) (Jun 65, 71, 75) * [[Cornet]] (Jun 80) * [[Costa e Almeida]] (Jun 91) * [[Ĉefeĉ]] (Jun: 93, 94) * [[D’Arsonval]]: (Apr: 4) (Jun: 86) * [[Daltro Santos]]: (Apr: 8, 24/25) (Maj 12, 18/19) (Jun: 75, 78) * [[de Menil]]: (Maj 16/17) * [[Deslandres]] (Jun: 86) * [[Duque e Duquesa de Connaught]] (princo Arthur kaj princino Louise Margaret?): (Apr: 30) * [[Durieux]] (Jun: 80) * [[Durval E. da Rocha]] (Jun: 72) * [[Figueiredo Pimentel]] (Jun: 85) * [[Förster]] (Jun: 86) * [[Gama e Souza]] (Jun: 70) * [[Guimarães Natal]] (Jun: 70) * [[Graccho Cardoso]] (Jun: 72) * [[Gregorio Mendizábal]] (Jun: 81, 82) * [[Gustavo Cateins]] (Jun: 72) * [[Edger Hunter]] (Jun: 75, 76) * [[E. S. Hunter]]: (Apr: 24/25) (Maj 20/21) (Aŭg 133) * [[Eduardo Capitani]] (Jun: 72) * [[Eduardo da Rocha Tinoco]] (Jun: 72) * [[Eduardo VII]]: (Apr: 29) * [[Emilio Altmeyer Champignelle]]: (Apr: 12/13) * [[Emilio Rouede]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 75, 76) * [[Ermelindo Leão]] (Maj 9) * [[Ermezinda Jardim]] (Maj 14/15, 16/17) * [[Eugênio de Andrade]] (Jun: 72) * [[Evangelina Fontenelle]] (Maj 18/19) * [[Everardo Backheuser]]: (Apr: 1, 6, 7, 8, 9, 16/17, 26/27) (Maj 1, 14/15) (Jun: 65, 69, 75, 90) (Ago 130) ** Dro Backheuser proponis la fondon de klubo por disvastigi Esperanton.<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** fondis la klubon ''Brazila Klubo Esperanto'' (BKE) la 29an de junio 1906 en la sidejo de ''O Paiz'' (kun 100 personoj).<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** prezidis la klubon<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> ** malfermis la 1an kurson de BKE * [[Francisco Almeida Júnior]]: (Apr: 8) (Maj 11, 14/15, 18/19) * [[Francisco Braga]] (Aŭg 134) * [[Francisco Ramos]]: (Apr: 16/17, 26/27) * [[Francisco Varzea]]: (Apr: 16/17) (Aŭg 130) * [[Frederico Villarreal]] (Maj 23) * [[Gauntlett]] (Maj 27) * [[Guilherme Leite Júnior]] (Maj 9) * [[Gonçalves Dias]]: (Apr: 28) * [[Gurgulino de Souza]]: (Apr: 9) (Maj 16/17) * [[H. X.]] (Jun: 71) * [[Haller]] (Jun: 86) * [[Haroldo Amaral]]: (Apr: 24/25) (Maj 20/21) (Ago 130, 133) * [[Hector Hodler]]: (Maj 13) * [[Hellmuth Pohlmann]]: (Apr: 12/13) * [[Henrique Munoz]]: (Apr: 14/15) * [[Henrique Poincaré]] (Jun: 86) * [[Henrique Serra]]: (Apr: 10) * [[Hernani Mendes]]: (Apr: 6, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 10, 16/17, 20/21) (Jun: 69, 70, 76, 89, 90) (Ago 130, 131, 133 ** Sekretario de ''Brazila Klubo Esperanto''<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[Honorio Leal]]: (Apr: 10/11, 26/27) (Jun: 90) * [[Illidio Augusto]]: (Apr: 12/13) * [[J. Albino Cabral]]: (Maj 13) * [[J. Avellar]]: (Apr: 24/25) (Maj 16/17) * [[J. Mamija]] (Jun: 80) * [[J. Schroeder]] (Jun: 87) * [[Jácome Martins Baggi de Araújo]] (Jun: 70, 72, 73) * [[Jayme Faria]]: (Maj 14/15) * [[Javal]] (Jun: 92) * [[João Duarte da Silveira]]: (Maj 20/21) (Jun 70, 72) (Aŭg 130) * [[João Keating]]: (Apr: 6, 10/11, 12/13, 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 70, 84) (Ago 130, 133) ** fondis la klubon ''Suda Stelaro'' en Campinas<ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}</ref> * [[João Motta]] (Jun: 75) * [[João Plínio de Castro Menezes]]: (Apr: 12/13) * [[Joaquim A. Ribeiro]]: (Apr: 12/13) * [[John Pollen]]: (Apr: 30) * [[Jorge Berggren]]: (Apr: 10/11) * [[José Bonifácio de Araújo]] (Jun: 74) * [[José Botelho]] (Maj 16/17) * [[José Ferreira]]: (Apr: 16/17) * [[José Pinto Bastos]] (Maj 14/15) * [[José Rafael Alves de Azambuja]]: (Apr: 12/13) * [[José Santos]] (Maj 12) * [[Kardinalo Arkoverde]] (Aŭg 131) * [[Ladislao Cossik]] (Jun: 72) * [[Lauriano Trinas]]: (Apr: 8, 10, 22/23) * [[Laura Calheiros]] (Maj 18/19) * [[Lauro Müller]]: (Apr: 18/19) * [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]]: (Apr: 1, 2, 6, 8, 10/11, 12/13, 14/15, 32) (Maj: 4, 5, 9, 10, 12, 14/15) (Jun: 66, 72, 73, 76, 79, 93) (Aŭg 131) * [[Leonel Fonseca]]: (Apr: 8, 24/25) * [[Leonel Gonzaga]] (Maj 9) (Jun: 77, 92) (Aŭg 130) * [[Leopoldo Einstein]] (Maj 25) * [[Lima d’Azevedo]] (Jun: 92) * [[Lindolpho Fernandes]] 14/15 * [[Ludoviko de Beaufront]]: (Apr: 10/11, 12/13, 14/15, 30) (Maj 14/15) (Jun: 68, 69, 70, 76, 91, 93) (Ago 130, 131) * [[Luiz Attílio]] (Jun: 72) * [[Luiz Margutti]] 18/19 * [[Luís Sepúlveda Cuadra]] 23 * [[Machado de Assis]] (Maj 12, 13) * [[Manoel da Conceição Montojos]]: (Apr: 12/13) * [[Manoel T. de Paiva Araújo]]: (Apr: 26/27) (Maj 14/15) * [[Mário Cruz]]: (Apr: 12/13) * [[Max Muller]]: (Apr: 4) * [[Medeiros e Albuquerque]]: (Apr: 2, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 2, 14/15) (Jun: 72) (Aŭg 131) * [[Menezes Wanderley]]: (Apr: 24/25) (Maj 9) * [[Michel Bréal]]: (Apr: 4) * [[Miguel Calmon]] (Aŭg 131) * [[Montrosier]] (Maj 12) (Ago 130) * [[Mourlon]] (Jun: 86) * [[Murillo Furtado]]: (Apr: 10/11, 24/25, 26/27) (Maj 9, 32) (Jun: 91, 95) * [[Nababo de Radampure]] ([[Sher Khan II]]?): 30, * [[Nair Barrão dos Santos]] (Maj 14/15, 18/19) * [[Napoleono Jeolás]] (Jun: 72) * [[Nerval de Gouveia]]: (Apr: 7, 10/11) (Jun: 68) * [[Nilo Peçanha]] (Maj 16/17) * [[Nuno Baena]]: (Apr: 7, 8) (Maj 14/15) * [[O’Connor]]: (Apr: 30) * [[Octavio Land]] (Maj 20/21) * [[Octavio Maltez]] (Jun: 74) * [[Oku]] (Maj 28) * [[Olavo Bilac]] (Maj 9, 18/19) (Jun: 66, 78) * [[Oliveira Botelho]] (Jun: 66) * [[Olivia Portella de Figueiredo]] (Maj 14/15 * [[Otswald]] (Maj 26) * [[P. Fruictier]]: (Apr: 10) * [[Paulo Carneiro]] (Jun: 72) * [[Paschoal Bailão de Almeida]] (Jun: 74) * [[Paul Berthelot]] (Apr: 4) (Maj 12) (Jun: 81, 86) * ([[Pio la 10-a]]?): 2, 3 * [[Abade Peltier]]: (Apr: 31) * [[Quirino de Oliveira]] (Maj 11) (Aŭg 134) * [[Raul Gitahy de Alencastro]]: (Apr: 16/17, 26/27) (Maj 11) (Jun: 70) * [[Raymundo Cantão]]: (Apr: 16/17) (Maj 13) * Reis da Noruega ([[Haakon la 7-a]] kaj [[Maud de Kimrio]]?): 30 * [[Reinaldo F. Geyer]] (Jun: 65, 71, 82, 90) * [[René de Saussure]] (Jun: 80) * [[Reynaldo Frederico Geyer]]: (Apr: 1, 6, 9, 12/13, 24/25) (Maj 1, 10, 13) (Ago 130, 131) * [[Ricarda Backheuser]] (Maj 14/15, 18/19) (Jun: 90) * [[Roberto de Escragnolle]] (Jun: 73) * [[Roksano]] (Maj 12) * [[Rolando Bonaparte]] (príncipe): (Jun: 86) * [[Rosa Junck]] (Jun: 95) * [[Rousseau]]: (Apr: 16/17) * [[Ruth Carvalho]] (Maj 14/15, 16/17) (Jun: 90) * [[Sam. Meyer]] (Jun: 87, 88) * [[Samorim Gustavo de Andrade]]: (Apr: 9) * [[Sankta Paŭlo]] (Jun: 68) * [[Scharnichiaro]] (Maj 18/19 * [[Schleyer]] (Maj 24, 25 * [[Sebert]] (general): (Jun: 86) * [[Sergeant]] (Jun: 90) * [[Severino de Freitas]]: (Apr: 22/23) (Jun: 70, 90) (Ago 130) * [[Severino Soares de Freitas]] (Maj 14/15 * [[Shakespeare]] (Jun: 66) * [[Sivori]] (Maj 18/19 * [[Stefan Michalski]]: (Apr: 12/13) * [[Sylvio Rego]] (Maj 14/15 * [[Tavares de Lyra]] (Aŭg 131) * [[Tenente Bayol]]: (Apr: 30) * [[Th. Cart]]: (Apr: 6, 31) (Jun: 70, 89, 91, 93) * [[Therezina Rocha]] (Maj 14/15 * [[Thiago Augusto Nogueira]] (Jun: 73) * [[Tobias A. Rabello Leite]]: (Apr: 10/11) (Aŭg 132, 133) * [[Trinas]] (Jun: 70) * [[Tullio Martins de Freitas]] (Jun: 88, 89) * [[Ulisses Cabral]]: (Apr: 12/13) * [[Valdimir Lorenz]]: (Apr: 9, 28) (Jun: 74) * [[Vargas]] (Jun: 82) * [[Vicente Brandão]] (Jun: 73) * [[Victor Delamare]] (Jun: 76) * [[Victor Hugo]] (Maj 16/17) (Jun: 90) * [[W. Stead]] (Maj 26 * [[Walter Bretz]] (Jun: 72) }} </small> == Fontindikoj == * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Aŭgusto|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Septembro|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Oktobro|p=10}}</ref> * <ref>{{f|Vieira|1907|id=Novembro-Decembro|p=10}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aprilo 1907 | dato=1907-04 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aprilo_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aprilo }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aŭgusto 1907 | dato=1907-08 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aŭgusto_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aŭgusto }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Septembro 1907 | dato=1907-09 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Septembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Septembro }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Oktobro 1907 | dato=1907-10 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Oktobro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Oktobro }} * {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 = Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Novembro-Decembro 1907 | dato=1907-12 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Novembro-Decembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Novembro-Decembro }} h6xdkpbv5qdh1cw9gmtfs8wl69eswb3 Rudolf Ehwald 0 953900 9480832 9480356 2026-09-23T17:00:31Z Tirolischleioans 254019 9480832 wikitext text/x-wiki '''Rudolf EHWALD''' (naskiĝinta la {{Daton|7|11|1847}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{Daton|13|7|1927}} samloke) estis [[germanio|germana]] historiisto kaj [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de selisto li frekventis la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]] kaj studis klasikan filologion ĉe la universitatoj de [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|Jena]] [[universitato de Lepsiko|Lepsiko]] kaj [[Göttingen|Gotingeno]]. En 1869/70 li iĝis membro de la [[studenta korporacio]] ''Burschenschaft Teutonia Jena''.<ref>Ernst Elsheimer (eld.): ''Verzeichnis der Alten Burschenschafter. Ausgabe 1925/26.'' Frankfurt am Main 1925/26, p. 91.</ref> Poste li doktoriĝie en 1871 iĝante samjare instruisto Gotae. De 1882 li estis profesoro restonte samlerneje dum kvar jardekoj. Inter liaj disĉiploj estis [[Ernst Anding]], longa familiara kolego estis [[Kurd Laßwitz]]. Post honorofica gvidado de la [[erfurta Universitata Biblioteko|Duka biblioteko je Gotao]] inter 1899 kaj 1911 li fariĝis direktoro kaj supera bibliotekisto. Tiufunkcie li agadis ĝis pensiiĝo en la 1921-a jaro. Biblioteke li kreis la regionhistorian sekcion ''Gothana''. En 1919 li fariĝis koresponda membro de la [[Scienca Akademio de Malsupra Saksio en Göttingen|Gotingena Akademio]].<ref>Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. Philologisch-Historische Klasse, serio 3 / vol. 246 = ''Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse.'' Folge 3, Bd. 50). Vandenhoeck & Ruprecht, Gotingeno 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 74.</ref> Inter 1876 kaj 1905 li entreprenis studvojaĝojn al Italujo, Anglujo kaj Francujo. Ehwald estis aktivega ano de la Gotaa Historia Societo. Gravis lia laboraĵo pri manuskriptoj [[ovidio|ovidiaj]] kiujn oni estis trovinta en la Gotaa bibliotekoj; krome gravis liaj priskriboj de manuskriptoj kaj inkunabloj de la gimnazia biblioteko je Gotao. Krome li ade esploris pri la legendo de [[Laokoonto]] kaj ties filologiaj kaj arĥeologiaj fontoj. Okaze de la ''Dua tago de germanaj bibliotekistoj'' (kolektiĝintaj en 1901 Gotae) li verkis la pribibliotekan historian libron ''Geschichte der Gothaer Bibliothek''.<ref>Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten'', Rhino-Verlag, dua eldono 2006, ISBN 3-932081-37-4</ref> Nepo lia estis la geologo [[Ernst Ehwald]]. == Skribaĵoj (elekto) == Schriftenverzeichnis: Hermann Ullrich: ''Arbeiten Rudolf Ehwalds''. Ĉe: ''Mitteilungen des Vereins für Gothaische Geschichte und Altertumskunde'', 1928, p. 49–56 ([https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00233092/Mitteilungen_Gothaische_Geschichte_130639184_1928_0059.tif?logicalDiv=jportal_jparticle_00321665 surrete]). * ''Gedächtnisrede auf Otto Schneider. In der Aula des Gymnasium Ernestinum am 9. Juni 1880 gehalten.'' Ĉe: ''Programm des Herzoglichen Gymnasium Ernestinum zu Gotha'', Gotha 1881, p. 1–10. * ''Gedächtnisrede auf Joachim Marquardt gehalten.'' Ĉe: ''Programm des Herzoglichen Gymnasium Ernestinum zu Gotha'', 1883, p. 3–17. * (eldonistece) Publius Ovidius Naso, volumo 2: ''Metamorphoses:'' ''cum emendationis summario'', Lipsiae: Teubner, 1883. * (eldonistece) Publius Ovidius Naso, volumo 3: ''Tristia. Ibis. Ex Ponto Libri Fasti,'' Lipsiae: Teubner 1884. * (eldonistece) Publius Ovidius Naso, volumo 1: ''Amores. Epistulae. Medicamina faciei. Ars amatoria. Remedia amoris / ed. R. Ehwald'', Teubner, Lepsiko 1888. ([https://archive.org/details/povidiusnaso00ehwagoog/page/n6/mode/2up interrete]) * ''Beschreibung der Handschriften und Inkunabeln der Herzoglichen Gymnasialbibliothek zu Gotha. Nebst vier Briefen von Eobanus Hessus, Melanchthon und Niclas von Amsdorff.'' Ĉe: ''Programm des Herzoglichen Gymnasium Ernestinum zu Gotha'', 1892/93, p. [3]–20. * ''Kritische Beiträge zu Ovids Epistulae ex Ponto'' Perthes, Gotha 1896. ([https://books.google.de/books?id=1_EUi1kJE4sC&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Digitalisat]) * ''Geschichte der Gothaer Bibliothek.'' Ĉe: ''Zentralblatt für Bibliothekswesen'' 18, 1901, p. 434–463 ([http://www.digizeitschriften.de/dms/resolveppn/?PID=GDZPPN000261890 interrete]). * ''Gotha in der Dichtung des 16. bis 18. Jahrhunderts.'' Ĉe: ''Mitteilungen der Vereinigung für Gothaische Geschichte und Altertumsforschung'', 1905, p. 58–84. * ''Aldhelmi Opera'' (=Monumenta Germaniae Historica [1,1], parto 15). (3 partoj), Weidmann, Berlin 1913–1919. *''Luthers Sendschreiben an Papst Leo X. und sein Büchlein von der Freiheit eines Christenmenschen'' (=Veröffentlichung der Gesellschaft der Bibliophilen, 26) Gesellschaft der Bibliophilen, Weimar 1917. == Literaturo == * Behrend Pick: ''Rudolf Ehwald (1847–1927)''. Ĉe: ''Mitteilungen des Vereins für Gothaische Geschichte und Altertumsforschung'', 1928, p. 46–49 ([https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00233092/Mitteilungen_Gothaische_Geschichte_130639184_1928_0054.tif interrete]). * Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Ehwald, Rudolf.'' Ĉe: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon''. Dua eldono, RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 38. *[http://my.opera.com/TCFJ/blog/der-gothaer-oberbibliothekar-prof-dr-rudolf-ehwald biografio] - ĉe la blogo ''my.opera.com'', kun foto == Eksteraj ligiloj == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116409754 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ehwald, Rudolf}} [[Kategorio:Germanaj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Regionhistoriistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1847]] [[Kategorio:Mortintoj en 1927]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] es9itehdl5mwdq0bm6avr8fv7qdu8c5 Diskuto:Miliardono 1 953907 9480837 9480705 2026-09-23T17:49:37Z Arbarulo 135469 9480837 wikitext text/x-wiki {{re|Robin van der Vliet|Stefangrotz|Maksim|Filozofo|Arbarulo}} Ekde junio 2016 en tiu ĉi teksteto kaj en [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/Kvocienta_frakcio kvar aliaj] aperas la ruĝa ligilo [[kvocienta frakcio]]. Arbarulo dum la lastaj monatoj tre luktas nepre lasi ĉiun ruĝan ligilon, se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu ajn alia lingvo estas almenaŭ ĝermeto de teksto. Tamen mi daŭre ne trovas en la {{flago|Anglio|grandeco=15ra}} anglalingva vikipedio iun tekston [[quotient fraction]], ankaŭ ne en la {{flago|Germanio|grandeco=15ra}} germanlingva vikipedio tekston [[Quotientenbruch]], nek {{flago|Nederlando|grandeco=15ra}} nederlande tekston de titolo [[quotiënt breuk]], {{flago|Hispanio|grandeco=15ra}} hispane tekston de titolo [[fracción cociente]], {{flago|Francio|grandeco=15ra}} france tekston de titolo [[fraction quotient]] aŭ iun alian tekston. Kaj sekve mi ankaŭ ne havas ajnan ideon kiel trovi iun vikidatuman eron kaj provizore devas havi la hipotezon, ke vikidatuma ero '''probable''' (aŭ almenaŭ eble) '''tute ne''' ekzistas. Kompreneble la unuopaj du nompartoj [[kvociento]] kaj [[frakcio (matematiko)]] jes havas artikolojn, do tute simple oni povus transformi la ruĝan ligilon <big>[[kvocienta frakcio]]</big> al blua kombinaĵo <big>[[kvociento|kvocienta]] [[frakcio (matematiko)|frakcio]]</big>, sed ĉar Arbarulo tiom alergias je tiaj kombinaĵoj de ekzistantaj internaj titoloj, mi unue volas demandi pli grandan nombreton de homoj, ĉu iu havas ideon kiel trovi vikidatuman eron kaj iun ajn vikipedian tekston en iu lingvo. Same bonus ideoj kiun alian ĉi-monate aktivan vikipediiston kun intereso pri matematiko kaj normoj oni ankoraŭ povus enplekti kaj ankoraŭ atentigi pri la demando... Ĝenerale kutime bonajn ideojn havas {{re|Kani}}, ankaŭ {{re|Moldur}} sed tiu ĵus vikipaŭzas, ankaŭ {{re|Goren}} indikis havi altlernejan gradon pri matematiko... ktp ktp. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 22 sep. 2026 (UTC) :Konjekteble, la skribinto volis diri, ke temas pri frakcio (neentjera nombro) esprimita en la formo, kiun vikipedio nomas "[[kvociento]]". :Mi opinias, ke pli specifa, klara kaj senproblema priskribo estus "[[ono]]", kaj mi tuj faros tian ŝanĝon. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:53, 22 sep. 2026 (UTC) ::Unue bonvolu atentigi ke la aludo al mia agado ne estas tute ĝusta. Mi defendas ruĝajn ligilojn ne "se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu alia lingvo estas teksto," sed se kredeble [[Vikipedio:Menciindeco|oni rajtas fari artiklon pri ĝi]]. Kaj mi faras tion ne nur dum la lastaj monatoj, sed dum la lastaj ''jaroj'' - ja pli akre en la lastaj monatoj, ĉar antaŭ tio mi esperis, ke simple necesas montri ke ne estas interkonsento kontraŭ tiaj ligiloj, kaj tiam oni ĉesos trude forigi ilin. ::Nu, pri la afero: Se oni legas la tekston, ĝi klare implicas ke "kvocienta frakcio" ne estas ''speco de nombro'' sed ''maniero skribi nombron'', kaj ke ĝi estas la kontraŭo de "dekuma frakcio", do temas pri nombro skribita en la formo ''a/b'' kie ''a'' kaj ''b'' estas entjeroj. Tion la angla vikipedio nomas ''simple fraction'' (ne ''quotient fraction''), la germana ''gemeine Bruch'' (ne ''Quotientenbruch''), ktp., kaj nia artikolo [[Frakcio (matematiko)]] nomas ĝin "ordinara frakcio". La franclingva artikolo "Fraction (mathématiques)" temas tute pri tiu koncepto kaj konsideras ke "dekumaj frakcioj" eĉ ne estas frakcioj. ::[[Ono]] laŭ mia kompreno ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro, al kiu miliardono apartenas sendepende kiel oni skribas ĝin. Do tio ne taŭgas. Aliflanke, ŝajnas al mi ke la temo "kvocienta frakcio" respondas al la difino de [[Frakcio (matematiko)]], jam estas informoj pri ĝi en [[Frakcio (matematiko)]], kaj ke pliaj informoj pri ĝi ĉiam pli utilus en [[Frakcio (matematiko)]] ol en aparta artikolo, do artikolo "Kvocienta frakcio" estas ''mal''dezirinda. ::Laŭ tiu rezonado, la ligilo devus ne esti ruĝa nek konduki al [[Ono]], sed simple al [[Frakcio (matematiko)]]. {{re|Filozofo}} {{re|ThomasPusch}} Ĉu tio estas akceptebla al vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 22 sep. 2026 (UTC) :::Laŭ mi, ĉi tie ambaŭ solvoj eblas. Laŭ [https://vortaro.net/#ono_kd PIV, ono estas simple "frakcio kun numeratoro unu"] Ĉi tie en la teksto temas pri frazo "Miliardono estas <small><small>[...]</small></small> 1/1000000000 kiel * " (ono aŭ frakcio). Evidente, 1/1000000000 estas kaj ono kaj pli ĝenerale frakcio. Tial mi feliĉus pri ambaŭ anstataŭigoj. Tamen mi povas sekci la ideon, ke "Ono <small>[...]</small> ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro". Sekve "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas despli akceptebla al mi. Aparte mi aliĝas al la konstato ke laŭ la argumentado "artikolo 'kvocienta frakcio' estas maldezirinda", al kiu probable ĉiu povas jesi, ankaŭ ŝajne ĉiuj alilingvaj branĉoj de vikipedio kaj vikidatumaro. Ĉar nur temas ĉi tie pri miskomprenebla matematika termino en kvin el la entute 400 000 esperantaj paĝoj, mi ne volus ekigi diskutan lavangon inter matematikistoj, nur volus pragmatikan kaj termine ĝustan vortumon. Tial "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas tute bona solvo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::Karaj - Verdire, mi plu opinias, ke "[[ono]]" estas la plej trafa kaj taŭga (kaj do nepre mencienda!) priskribo en tiu ĉi situacio (eble do oni metu ĝin unue): prezenti la nombron kiel onon estas evidente plej natura maniero karakterizi tiaspecan nombron; ne diri tion kaj paroli pri nur alispecaj prezentoj (kiel, ekzemple, [[kvociento]] de [[entjero]]j [prezentitaj en dekuma [[pozicia nombrosistemo]]], kion oni konjekteble celis per antaŭa versio) apektas simile al tio, kiel se oni parolus pri mamulo ne menciante, ke fakte temas pri homo. Ĉu vi konsentas? Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Certe mi vidas neniun problemon mencii, ke miliardono estas ono, nur en la implico, ke se oni skribas ĝin dekume ĝi ĉesas esti ono. (Tio laŭ la vikipedia artikolo [[Ono]] malveras.) Mi ŝanĝis denove la vortumon. {{re|Filozofo}} Ĉu vi akceptas la nunan? ::::Mi ĉiukaze kontentas pri ambaŭ solvoj, kiel mi diris. Ne estante matematikisto, mi ŝatus sindeteni pri fina solvo [[ono]] aŭ [[frakcio (matematiko)|frakcio]] - ono, kiel PIV substrekis, estas pli ekzakta nomo (sed jes neniu malpermesas uzi pli ĝeneralan nomon), kaj aparte havas la avantaĝon esti pure esperanta vorto, kaj aldone tre bele konciza. Mi ĉiukaze kontentas, ke la antaŭa ligilo <big>[[kvocienta frakcio]]</big> sendiskute konsideriĝas evitinda kaj '''ne''' ĉi tie akre defendiĝas ĉar "nur mi dubus pri ĝia senco"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Mi zorgas, ĉar vi skribas kvazaŭ vi ne komprenas kial mi konsentas kun vi ĉi-foje. Maldezirinda artikolo kaj malprioritata artikolo estas malsamaj aferoj. La minimuma senco de ruĝa ligilo estas invito krei paĝon, ĉar tion diras la mesaĝo kiun ĝi aŭtomate montras. Tio ''ĉiam'' estas senco. Ĉi tie ĝi estas maltaŭga senco, ĉar ni fakte ne volas ke iu kreu la paĝon. Ĉe malprioritataj artikoloj ĝi estas taŭga senco, ĉar ni ja volas ke iu kreu la paĝon. Neniu rajtas trudi iun pli striktan sencon sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:49, 23 sep. 2026 (UTC) == Plu jam pri la teknika problemo de tiuj 5 kaj multaj pliaj "tekstoj" == <big><big>''Cetere''</big></big> mi entute venis al tiu paĝo nur, ĉar la teknika avertilo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] listigis pli malpli ĉiujn prefiksojn de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}". Tio fakte estas ĝusta averto. La "paĝoj" [[centi]] kaj [[mikro]] almenaŭ havis unu frazeton (kaj la suban navigilon), sed ekz. [[kilo (prefikso)]] havis eĉ ne frazon, nur estis la pura suba navigilo sen iu teksta enhavo. La paĝon [[kilo (prefikso)]] mi hieraŭ vastigis al [[artikola ĝermo]] de tri frazoj, eĉ kun du eksteraj referencoj, kun signife pli ol unu interna ligilo kaj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}. Tiel endus vastigi ĉiujn "tekstojn" pri prefiksoj de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}", alikaze ili ĉiam restos en la malhonotiga avertila listo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] (aŭ .../2 ĝis /10). Tial mi alvokas pri komuna ago tiel savi la mizerajn "tekstetojn sen entute enhavo aŭ la kritikendajn ĝermetojn de unu frazo" kiel mi hieraŭ faris pri l' teksto [[kilo (prefikso)]]... Se ne estos helpo, mi per mia tempo nur povos aldoni la kritikan ŝablonon '''{{ŝ|ĝermo}}''' tie kie pravigeblas, la ŝablonon '''{{ŝ|ĝermeto}}''' tie kie almenaŭ estas unu frazo kaj proponi la restajn "mal-paĝojn" (se ankoraŭ troveblas iuj) por forigo. Tamen mi neniel volus sincere forigi tiujn hipotezajn "mal-paĝojn" sen eĉ unusola frazo (se restas iuj). Sed ĝis nun mi supozas ke la teksto [[kilo (prefikso)]] estis unusola tia ekstrema kazo. Tamen, ankaŭ paĝoj kiel [[mega]], mia dua riparo hieraŭ, montras ke relative facile eblas vastigi tekston al tri frazoj, aldoni la referencojn pri PIV kaj atentigo al ReVo kaj fine meti la kontentigan ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Do mi alvokas al kuna forigo de la miso, do al aldono de ŝ. "ĝermo" kaj vastigo de "ĝermetoj" al tri frazoj (fakte estos ankoraŭ abundaj pliaj savprojektoj laŭ la listoj [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]], .../2 ĝis /10). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) o7ayiyr0z3j20mqj7xhkzyghd193hd6 9480855 9480837 2026-09-23T18:40:48Z Filozofo 3592 Respondis 9480855 wikitext text/x-wiki {{re|Robin van der Vliet|Stefangrotz|Maksim|Filozofo|Arbarulo}} Ekde junio 2016 en tiu ĉi teksteto kaj en [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/Kvocienta_frakcio kvar aliaj] aperas la ruĝa ligilo [[kvocienta frakcio]]. Arbarulo dum la lastaj monatoj tre luktas nepre lasi ĉiun ruĝan ligilon, se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu ajn alia lingvo estas almenaŭ ĝermeto de teksto. Tamen mi daŭre ne trovas en la {{flago|Anglio|grandeco=15ra}} anglalingva vikipedio iun tekston [[quotient fraction]], ankaŭ ne en la {{flago|Germanio|grandeco=15ra}} germanlingva vikipedio tekston [[Quotientenbruch]], nek {{flago|Nederlando|grandeco=15ra}} nederlande tekston de titolo [[quotiënt breuk]], {{flago|Hispanio|grandeco=15ra}} hispane tekston de titolo [[fracción cociente]], {{flago|Francio|grandeco=15ra}} france tekston de titolo [[fraction quotient]] aŭ iun alian tekston. Kaj sekve mi ankaŭ ne havas ajnan ideon kiel trovi iun vikidatuman eron kaj provizore devas havi la hipotezon, ke vikidatuma ero '''probable''' (aŭ almenaŭ eble) '''tute ne''' ekzistas. Kompreneble la unuopaj du nompartoj [[kvociento]] kaj [[frakcio (matematiko)]] jes havas artikolojn, do tute simple oni povus transformi la ruĝan ligilon <big>[[kvocienta frakcio]]</big> al blua kombinaĵo <big>[[kvociento|kvocienta]] [[frakcio (matematiko)|frakcio]]</big>, sed ĉar Arbarulo tiom alergias je tiaj kombinaĵoj de ekzistantaj internaj titoloj, mi unue volas demandi pli grandan nombreton de homoj, ĉu iu havas ideon kiel trovi vikidatuman eron kaj iun ajn vikipedian tekston en iu lingvo. Same bonus ideoj kiun alian ĉi-monate aktivan vikipediiston kun intereso pri matematiko kaj normoj oni ankoraŭ povus enplekti kaj ankoraŭ atentigi pri la demando... Ĝenerale kutime bonajn ideojn havas {{re|Kani}}, ankaŭ {{re|Moldur}} sed tiu ĵus vikipaŭzas, ankaŭ {{re|Goren}} indikis havi altlernejan gradon pri matematiko... ktp ktp. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 22 sep. 2026 (UTC) :Konjekteble, la skribinto volis diri, ke temas pri frakcio (neentjera nombro) esprimita en la formo, kiun vikipedio nomas "[[kvociento]]". :Mi opinias, ke pli specifa, klara kaj senproblema priskribo estus "[[ono]]", kaj mi tuj faros tian ŝanĝon. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:53, 22 sep. 2026 (UTC) ::Unue bonvolu atentigi ke la aludo al mia agado ne estas tute ĝusta. Mi defendas ruĝajn ligilojn ne "se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu alia lingvo estas teksto," sed se kredeble [[Vikipedio:Menciindeco|oni rajtas fari artiklon pri ĝi]]. Kaj mi faras tion ne nur dum la lastaj monatoj, sed dum la lastaj ''jaroj'' - ja pli akre en la lastaj monatoj, ĉar antaŭ tio mi esperis, ke simple necesas montri ke ne estas interkonsento kontraŭ tiaj ligiloj, kaj tiam oni ĉesos trude forigi ilin. ::Nu, pri la afero: Se oni legas la tekston, ĝi klare implicas ke "kvocienta frakcio" ne estas ''speco de nombro'' sed ''maniero skribi nombron'', kaj ke ĝi estas la kontraŭo de "dekuma frakcio", do temas pri nombro skribita en la formo ''a/b'' kie ''a'' kaj ''b'' estas entjeroj. Tion la angla vikipedio nomas ''simple fraction'' (ne ''quotient fraction''), la germana ''gemeine Bruch'' (ne ''Quotientenbruch''), ktp., kaj nia artikolo [[Frakcio (matematiko)]] nomas ĝin "ordinara frakcio". La franclingva artikolo "Fraction (mathématiques)" temas tute pri tiu koncepto kaj konsideras ke "dekumaj frakcioj" eĉ ne estas frakcioj. ::[[Ono]] laŭ mia kompreno ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro, al kiu miliardono apartenas sendepende kiel oni skribas ĝin. Do tio ne taŭgas. Aliflanke, ŝajnas al mi ke la temo "kvocienta frakcio" respondas al la difino de [[Frakcio (matematiko)]], jam estas informoj pri ĝi en [[Frakcio (matematiko)]], kaj ke pliaj informoj pri ĝi ĉiam pli utilus en [[Frakcio (matematiko)]] ol en aparta artikolo, do artikolo "Kvocienta frakcio" estas ''mal''dezirinda. ::Laŭ tiu rezonado, la ligilo devus ne esti ruĝa nek konduki al [[Ono]], sed simple al [[Frakcio (matematiko)]]. {{re|Filozofo}} {{re|ThomasPusch}} Ĉu tio estas akceptebla al vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 22 sep. 2026 (UTC) :::Kara [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] - Verdire, mi preferas mian antaŭan redakton. Interalie, mi ne komprenas, kial vi opinias, ke ono ne estas prezenta formo de frakcio sed eis invarianta eco: kiel do vi klarigus, ke la sama nombro estas prezentebla jen kiel ono 1/5, jen kiel ne-ona frakcio 2/10, jen kiel 0,2 ktp. Tio interalie signifas, ke skribi, ke iu nombro '''estas''' ono, ne estas tre trafa vortumo: pli ĝuste eblus diri, ke ĝi estas "prezentebla en ona formo", "kiel ono" aŭ simile. (Mi esperas, ke mi ĝuste komprenis tion, kion vi skribis antaŭe.) Aliflanke, mi ne atribuas tre gravan signifon al tiaj elementaj detaloj, kiuj estas ĝenerale memevidentaj kaj bagatelaj por fakuloj, kaj mi pretas akcepti la nunan vortumon, se vi tiel pasie preferas ĝin. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 18:40, 23 sep. 2026 (UTC) :::Laŭ mi, ĉi tie ambaŭ solvoj eblas. Laŭ [https://vortaro.net/#ono_kd PIV, ono estas simple "frakcio kun numeratoro unu"] Ĉi tie en la teksto temas pri frazo "Miliardono estas <small><small>[...]</small></small> 1/1000000000 kiel * " (ono aŭ frakcio). Evidente, 1/1000000000 estas kaj ono kaj pli ĝenerale frakcio. Tial mi feliĉus pri ambaŭ anstataŭigoj. Tamen mi povas sekci la ideon, ke "Ono <small>[...]</small> ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro". Sekve "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas despli akceptebla al mi. Aparte mi aliĝas al la konstato ke laŭ la argumentado "artikolo 'kvocienta frakcio' estas maldezirinda", al kiu probable ĉiu povas jesi, ankaŭ ŝajne ĉiuj alilingvaj branĉoj de vikipedio kaj vikidatumaro. Ĉar nur temas ĉi tie pri miskomprenebla matematika termino en kvin el la entute 400 000 esperantaj paĝoj, mi ne volus ekigi diskutan lavangon inter matematikistoj, nur volus pragmatikan kaj termine ĝustan vortumon. Tial "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas tute bona solvo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::Karaj - Verdire, mi plu opinias, ke "[[ono]]" estas la plej trafa kaj taŭga (kaj do nepre mencienda!) priskribo en tiu ĉi situacio (eble do oni metu ĝin unue): prezenti la nombron kiel onon estas evidente plej natura maniero karakterizi tiaspecan nombron; ne diri tion kaj paroli pri nur alispecaj prezentoj (kiel, ekzemple, [[kvociento]] de [[entjero]]j [prezentitaj en dekuma [[pozicia nombrosistemo]]], kion oni konjekteble celis per antaŭa versio) apektas simile al tio, kiel se oni parolus pri mamulo ne menciante, ke fakte temas pri homo. Ĉu vi konsentas? Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Certe mi vidas neniun problemon mencii, ke miliardono estas ono, nur en la implico, ke se oni skribas ĝin dekume ĝi ĉesas esti ono. (Tio laŭ la vikipedia artikolo [[Ono]] malveras.) Mi ŝanĝis denove la vortumon. {{re|Filozofo}} Ĉu vi akceptas la nunan? ::::Mi ĉiukaze kontentas pri ambaŭ solvoj, kiel mi diris. Ne estante matematikisto, mi ŝatus sindeteni pri fina solvo [[ono]] aŭ [[frakcio (matematiko)|frakcio]] - ono, kiel PIV substrekis, estas pli ekzakta nomo (sed jes neniu malpermesas uzi pli ĝeneralan nomon), kaj aparte havas la avantaĝon esti pure esperanta vorto, kaj aldone tre bele konciza. Mi ĉiukaze kontentas, ke la antaŭa ligilo <big>[[kvocienta frakcio]]</big> sendiskute konsideriĝas evitinda kaj '''ne''' ĉi tie akre defendiĝas ĉar "nur mi dubus pri ĝia senco"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Mi zorgas, ĉar vi skribas kvazaŭ vi ne komprenas kial mi konsentas kun vi ĉi-foje. Maldezirinda artikolo kaj malprioritata artikolo estas malsamaj aferoj. La minimuma senco de ruĝa ligilo estas invito krei paĝon, ĉar tion diras la mesaĝo kiun ĝi aŭtomate montras. Tio ''ĉiam'' estas senco. Ĉi tie ĝi estas maltaŭga senco, ĉar ni fakte ne volas ke iu kreu la paĝon. Ĉe malprioritataj artikoloj ĝi estas taŭga senco, ĉar ni ja volas ke iu kreu la paĝon. Neniu rajtas trudi iun pli striktan sencon sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:49, 23 sep. 2026 (UTC) == Plu jam pri la teknika problemo de tiuj 5 kaj multaj pliaj "tekstoj" == <big><big>''Cetere''</big></big> mi entute venis al tiu paĝo nur, ĉar la teknika avertilo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] listigis pli malpli ĉiujn prefiksojn de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}". Tio fakte estas ĝusta averto. La "paĝoj" [[centi]] kaj [[mikro]] almenaŭ havis unu frazeton (kaj la suban navigilon), sed ekz. [[kilo (prefikso)]] havis eĉ ne frazon, nur estis la pura suba navigilo sen iu teksta enhavo. La paĝon [[kilo (prefikso)]] mi hieraŭ vastigis al [[artikola ĝermo]] de tri frazoj, eĉ kun du eksteraj referencoj, kun signife pli ol unu interna ligilo kaj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}. Tiel endus vastigi ĉiujn "tekstojn" pri prefiksoj de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}", alikaze ili ĉiam restos en la malhonotiga avertila listo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] (aŭ .../2 ĝis /10). Tial mi alvokas pri komuna ago tiel savi la mizerajn "tekstetojn sen entute enhavo aŭ la kritikendajn ĝermetojn de unu frazo" kiel mi hieraŭ faris pri l' teksto [[kilo (prefikso)]]... Se ne estos helpo, mi per mia tempo nur povos aldoni la kritikan ŝablonon '''{{ŝ|ĝermo}}''' tie kie pravigeblas, la ŝablonon '''{{ŝ|ĝermeto}}''' tie kie almenaŭ estas unu frazo kaj proponi la restajn "mal-paĝojn" (se ankoraŭ troveblas iuj) por forigo. Tamen mi neniel volus sincere forigi tiujn hipotezajn "mal-paĝojn" sen eĉ unusola frazo (se restas iuj). Sed ĝis nun mi supozas ke la teksto [[kilo (prefikso)]] estis unusola tia ekstrema kazo. Tamen, ankaŭ paĝoj kiel [[mega]], mia dua riparo hieraŭ, montras ke relative facile eblas vastigi tekston al tri frazoj, aldoni la referencojn pri PIV kaj atentigo al ReVo kaj fine meti la kontentigan ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Do mi alvokas al kuna forigo de la miso, do al aldono de ŝ. "ĝermo" kaj vastigo de "ĝermetoj" al tri frazoj (fakte estos ankoraŭ abundaj pliaj savprojektoj laŭ la listoj [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]], .../2 ĝis /10). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) 7f05h0vufm7qil64fhgcpqa9dsylvsr 9480867 9480855 2026-09-23T18:56:05Z Arbarulo 135469 9480867 wikitext text/x-wiki {{re|Robin van der Vliet|Stefangrotz|Maksim|Filozofo|Arbarulo}} Ekde junio 2016 en tiu ĉi teksteto kaj en [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/Kvocienta_frakcio kvar aliaj] aperas la ruĝa ligilo [[kvocienta frakcio]]. Arbarulo dum la lastaj monatoj tre luktas nepre lasi ĉiun ruĝan ligilon, se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu ajn alia lingvo estas almenaŭ ĝermeto de teksto. Tamen mi daŭre ne trovas en la {{flago|Anglio|grandeco=15ra}} anglalingva vikipedio iun tekston [[quotient fraction]], ankaŭ ne en la {{flago|Germanio|grandeco=15ra}} germanlingva vikipedio tekston [[Quotientenbruch]], nek {{flago|Nederlando|grandeco=15ra}} nederlande tekston de titolo [[quotiënt breuk]], {{flago|Hispanio|grandeco=15ra}} hispane tekston de titolo [[fracción cociente]], {{flago|Francio|grandeco=15ra}} france tekston de titolo [[fraction quotient]] aŭ iun alian tekston. Kaj sekve mi ankaŭ ne havas ajnan ideon kiel trovi iun vikidatuman eron kaj provizore devas havi la hipotezon, ke vikidatuma ero '''probable''' (aŭ almenaŭ eble) '''tute ne''' ekzistas. Kompreneble la unuopaj du nompartoj [[kvociento]] kaj [[frakcio (matematiko)]] jes havas artikolojn, do tute simple oni povus transformi la ruĝan ligilon <big>[[kvocienta frakcio]]</big> al blua kombinaĵo <big>[[kvociento|kvocienta]] [[frakcio (matematiko)|frakcio]]</big>, sed ĉar Arbarulo tiom alergias je tiaj kombinaĵoj de ekzistantaj internaj titoloj, mi unue volas demandi pli grandan nombreton de homoj, ĉu iu havas ideon kiel trovi vikidatuman eron kaj iun ajn vikipedian tekston en iu lingvo. Same bonus ideoj kiun alian ĉi-monate aktivan vikipediiston kun intereso pri matematiko kaj normoj oni ankoraŭ povus enplekti kaj ankoraŭ atentigi pri la demando... Ĝenerale kutime bonajn ideojn havas {{re|Kani}}, ankaŭ {{re|Moldur}} sed tiu ĵus vikipaŭzas, ankaŭ {{re|Goren}} indikis havi altlernejan gradon pri matematiko... ktp ktp. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 22 sep. 2026 (UTC) :Konjekteble, la skribinto volis diri, ke temas pri frakcio (neentjera nombro) esprimita en la formo, kiun vikipedio nomas "[[kvociento]]". :Mi opinias, ke pli specifa, klara kaj senproblema priskribo estus "[[ono]]", kaj mi tuj faros tian ŝanĝon. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:53, 22 sep. 2026 (UTC) ::Unue bonvolu atentigi ke la aludo al mia agado ne estas tute ĝusta. Mi defendas ruĝajn ligilojn ne "se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu alia lingvo estas teksto," sed se kredeble [[Vikipedio:Menciindeco|oni rajtas fari artiklon pri ĝi]]. Kaj mi faras tion ne nur dum la lastaj monatoj, sed dum la lastaj ''jaroj'' - ja pli akre en la lastaj monatoj, ĉar antaŭ tio mi esperis, ke simple necesas montri ke ne estas interkonsento kontraŭ tiaj ligiloj, kaj tiam oni ĉesos trude forigi ilin. ::Nu, pri la afero: Se oni legas la tekston, ĝi klare implicas ke "kvocienta frakcio" ne estas ''speco de nombro'' sed ''maniero skribi nombron'', kaj ke ĝi estas la kontraŭo de "dekuma frakcio", do temas pri nombro skribita en la formo ''a/b'' kie ''a'' kaj ''b'' estas entjeroj. Tion la angla vikipedio nomas ''simple fraction'' (ne ''quotient fraction''), la germana ''gemeine Bruch'' (ne ''Quotientenbruch''), ktp., kaj nia artikolo [[Frakcio (matematiko)]] nomas ĝin "ordinara frakcio". La franclingva artikolo "Fraction (mathématiques)" temas tute pri tiu koncepto kaj konsideras ke "dekumaj frakcioj" eĉ ne estas frakcioj. ::[[Ono]] laŭ mia kompreno ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro, al kiu miliardono apartenas sendepende kiel oni skribas ĝin. Do tio ne taŭgas. Aliflanke, ŝajnas al mi ke la temo "kvocienta frakcio" respondas al la difino de [[Frakcio (matematiko)]], jam estas informoj pri ĝi en [[Frakcio (matematiko)]], kaj ke pliaj informoj pri ĝi ĉiam pli utilus en [[Frakcio (matematiko)]] ol en aparta artikolo, do artikolo "Kvocienta frakcio" estas ''mal''dezirinda. ::Laŭ tiu rezonado, la ligilo devus ne esti ruĝa nek konduki al [[Ono]], sed simple al [[Frakcio (matematiko)]]. {{re|Filozofo}} {{re|ThomasPusch}} Ĉu tio estas akceptebla al vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 22 sep. 2026 (UTC) :::Kara [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] - Verdire, mi preferas mian antaŭan redakton. Interalie, mi ne komprenas, kial vi opinias, ke ono ne estas prezenta formo de frakcio sed eis invarianta eco: kiel do vi klarigus, ke la sama nombro estas prezentebla jen kiel ono 1/5, jen kiel ne-ona frakcio 2/10, jen kiel 0,2 ktp. Tio interalie signifas, ke skribi, ke iu nombro '''estas''' ono, ne estas tre trafa vortumo: pli ĝuste eblus diri, ke ĝi estas "prezentebla en ona formo", "kiel ono" aŭ simile. (Mi esperas, ke mi ĝuste komprenis tion, kion vi skribis antaŭe.) Aliflanke, mi ne atribuas tre gravan signifon al tiaj elementaj detaloj, kiuj estas ĝenerale memevidentaj kaj bagatelaj por fakuloj, kaj mi pretas akcepti la nunan vortumon, se vi tiel pasie preferas ĝin. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 18:40, 23 sep. 2026 (UTC) ::::{{re|Filozofo}} Mi opiniis ke ono estas nombro kaj ne prezenta formo ĉar tion laŭ mia kompreno diras [[Ono]]. Ĝi unue diras ke ono estas "racionala nombro", kio laŭ mia kompreno estas nombro kaj ne maniero skribi nombron. Poste ĝi difinas ke "Ono estas inverso de pozitiva entjero", kaj tio estas eco de nombro kaj ne de sinsekvo de simboloj. Ĉu [[Ono]] estas alinomenda? Aŭ ĉu mi miskomprenis ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:56, 23 sep. 2026 (UTC) :::Laŭ mi, ĉi tie ambaŭ solvoj eblas. Laŭ [https://vortaro.net/#ono_kd PIV, ono estas simple "frakcio kun numeratoro unu"] Ĉi tie en la teksto temas pri frazo "Miliardono estas <small><small>[...]</small></small> 1/1000000000 kiel * " (ono aŭ frakcio). Evidente, 1/1000000000 estas kaj ono kaj pli ĝenerale frakcio. Tial mi feliĉus pri ambaŭ anstataŭigoj. Tamen mi povas sekci la ideon, ke "Ono <small>[...]</small> ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro". Sekve "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas despli akceptebla al mi. Aparte mi aliĝas al la konstato ke laŭ la argumentado "artikolo 'kvocienta frakcio' estas maldezirinda", al kiu probable ĉiu povas jesi, ankaŭ ŝajne ĉiuj alilingvaj branĉoj de vikipedio kaj vikidatumaro. Ĉar nur temas ĉi tie pri miskomprenebla matematika termino en kvin el la entute 400 000 esperantaj paĝoj, mi ne volus ekigi diskutan lavangon inter matematikistoj, nur volus pragmatikan kaj termine ĝustan vortumon. Tial "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas tute bona solvo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::Karaj - Verdire, mi plu opinias, ke "[[ono]]" estas la plej trafa kaj taŭga (kaj do nepre mencienda!) priskribo en tiu ĉi situacio (eble do oni metu ĝin unue): prezenti la nombron kiel onon estas evidente plej natura maniero karakterizi tiaspecan nombron; ne diri tion kaj paroli pri nur alispecaj prezentoj (kiel, ekzemple, [[kvociento]] de [[entjero]]j [prezentitaj en dekuma [[pozicia nombrosistemo]]], kion oni konjekteble celis per antaŭa versio) apektas simile al tio, kiel se oni parolus pri mamulo ne menciante, ke fakte temas pri homo. Ĉu vi konsentas? Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Certe mi vidas neniun problemon mencii, ke miliardono estas ono, nur en la implico, ke se oni skribas ĝin dekume ĝi ĉesas esti ono. (Tio laŭ la vikipedia artikolo [[Ono]] malveras.) Mi ŝanĝis denove la vortumon. {{re|Filozofo}} Ĉu vi akceptas la nunan? ::::Mi ĉiukaze kontentas pri ambaŭ solvoj, kiel mi diris. Ne estante matematikisto, mi ŝatus sindeteni pri fina solvo [[ono]] aŭ [[frakcio (matematiko)|frakcio]] - ono, kiel PIV substrekis, estas pli ekzakta nomo (sed jes neniu malpermesas uzi pli ĝeneralan nomon), kaj aparte havas la avantaĝon esti pure esperanta vorto, kaj aldone tre bele konciza. Mi ĉiukaze kontentas, ke la antaŭa ligilo <big>[[kvocienta frakcio]]</big> sendiskute konsideriĝas evitinda kaj '''ne''' ĉi tie akre defendiĝas ĉar "nur mi dubus pri ĝia senco"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Mi zorgas, ĉar vi skribas kvazaŭ vi ne komprenas kial mi konsentas kun vi ĉi-foje. Maldezirinda artikolo kaj malprioritata artikolo estas malsamaj aferoj. La minimuma senco de ruĝa ligilo estas invito krei paĝon, ĉar tion diras la mesaĝo kiun ĝi aŭtomate montras. Tio ''ĉiam'' estas senco. Ĉi tie ĝi estas maltaŭga senco, ĉar ni fakte ne volas ke iu kreu la paĝon. Ĉe malprioritataj artikoloj ĝi estas taŭga senco, ĉar ni ja volas ke iu kreu la paĝon. Neniu rajtas trudi iun pli striktan sencon sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:49, 23 sep. 2026 (UTC) == Plu jam pri la teknika problemo de tiuj 5 kaj multaj pliaj "tekstoj" == <big><big>''Cetere''</big></big> mi entute venis al tiu paĝo nur, ĉar la teknika avertilo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] listigis pli malpli ĉiujn prefiksojn de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}". Tio fakte estas ĝusta averto. La "paĝoj" [[centi]] kaj [[mikro]] almenaŭ havis unu frazeton (kaj la suban navigilon), sed ekz. [[kilo (prefikso)]] havis eĉ ne frazon, nur estis la pura suba navigilo sen iu teksta enhavo. La paĝon [[kilo (prefikso)]] mi hieraŭ vastigis al [[artikola ĝermo]] de tri frazoj, eĉ kun du eksteraj referencoj, kun signife pli ol unu interna ligilo kaj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}. Tiel endus vastigi ĉiujn "tekstojn" pri prefiksoj de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}", alikaze ili ĉiam restos en la malhonotiga avertila listo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] (aŭ .../2 ĝis /10). Tial mi alvokas pri komuna ago tiel savi la mizerajn "tekstetojn sen entute enhavo aŭ la kritikendajn ĝermetojn de unu frazo" kiel mi hieraŭ faris pri l' teksto [[kilo (prefikso)]]... Se ne estos helpo, mi per mia tempo nur povos aldoni la kritikan ŝablonon '''{{ŝ|ĝermo}}''' tie kie pravigeblas, la ŝablonon '''{{ŝ|ĝermeto}}''' tie kie almenaŭ estas unu frazo kaj proponi la restajn "mal-paĝojn" (se ankoraŭ troveblas iuj) por forigo. Tamen mi neniel volus sincere forigi tiujn hipotezajn "mal-paĝojn" sen eĉ unusola frazo (se restas iuj). Sed ĝis nun mi supozas ke la teksto [[kilo (prefikso)]] estis unusola tia ekstrema kazo. Tamen, ankaŭ paĝoj kiel [[mega]], mia dua riparo hieraŭ, montras ke relative facile eblas vastigi tekston al tri frazoj, aldoni la referencojn pri PIV kaj atentigo al ReVo kaj fine meti la kontentigan ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Do mi alvokas al kuna forigo de la miso, do al aldono de ŝ. "ĝermo" kaj vastigo de "ĝermetoj" al tri frazoj (fakte estos ankoraŭ abundaj pliaj savprojektoj laŭ la listoj [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]], .../2 ĝis /10). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) s4lgbhfml05xd29i90od9e43rloeyxh 9480895 9480867 2026-09-23T20:53:05Z Arbarulo 135469 9480895 wikitext text/x-wiki {{re|Robin van der Vliet|Stefangrotz|Maksim|Filozofo|Arbarulo}} Ekde junio 2016 en tiu ĉi teksteto kaj en [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/Kvocienta_frakcio kvar aliaj] aperas la ruĝa ligilo [[kvocienta frakcio]]. Arbarulo dum la lastaj monatoj tre luktas nepre lasi ĉiun ruĝan ligilon, se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu ajn alia lingvo estas almenaŭ ĝermeto de teksto. Tamen mi daŭre ne trovas en la {{flago|Anglio|grandeco=15ra}} anglalingva vikipedio iun tekston [[quotient fraction]], ankaŭ ne en la {{flago|Germanio|grandeco=15ra}} germanlingva vikipedio tekston [[Quotientenbruch]], nek {{flago|Nederlando|grandeco=15ra}} nederlande tekston de titolo [[quotiënt breuk]], {{flago|Hispanio|grandeco=15ra}} hispane tekston de titolo [[fracción cociente]], {{flago|Francio|grandeco=15ra}} france tekston de titolo [[fraction quotient]] aŭ iun alian tekston. Kaj sekve mi ankaŭ ne havas ajnan ideon kiel trovi iun vikidatuman eron kaj provizore devas havi la hipotezon, ke vikidatuma ero '''probable''' (aŭ almenaŭ eble) '''tute ne''' ekzistas. Kompreneble la unuopaj du nompartoj [[kvociento]] kaj [[frakcio (matematiko)]] jes havas artikolojn, do tute simple oni povus transformi la ruĝan ligilon <big>[[kvocienta frakcio]]</big> al blua kombinaĵo <big>[[kvociento|kvocienta]] [[frakcio (matematiko)|frakcio]]</big>, sed ĉar Arbarulo tiom alergias je tiaj kombinaĵoj de ekzistantaj internaj titoloj, mi unue volas demandi pli grandan nombreton de homoj, ĉu iu havas ideon kiel trovi vikidatuman eron kaj iun ajn vikipedian tekston en iu lingvo. Same bonus ideoj kiun alian ĉi-monate aktivan vikipediiston kun intereso pri matematiko kaj normoj oni ankoraŭ povus enplekti kaj ankoraŭ atentigi pri la demando... Ĝenerale kutime bonajn ideojn havas {{re|Kani}}, ankaŭ {{re|Moldur}} sed tiu ĵus vikipaŭzas, ankaŭ {{re|Goren}} indikis havi altlernejan gradon pri matematiko... ktp ktp. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 22 sep. 2026 (UTC) :Konjekteble, la skribinto volis diri, ke temas pri frakcio (neentjera nombro) esprimita en la formo, kiun vikipedio nomas "[[kvociento]]". :Mi opinias, ke pli specifa, klara kaj senproblema priskribo estus "[[ono]]", kaj mi tuj faros tian ŝanĝon. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:53, 22 sep. 2026 (UTC) ::Unue bonvolu atentigi ke la aludo al mia agado ne estas tute ĝusta. Mi defendas ruĝajn ligilojn ne "se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu alia lingvo estas teksto," sed se kredeble [[Vikipedio:Menciindeco|oni rajtas fari artiklon pri ĝi]]. Kaj mi faras tion ne nur dum la lastaj monatoj, sed dum la lastaj ''jaroj'' - ja pli akre en la lastaj monatoj, ĉar antaŭ tio mi esperis, ke simple necesas montri ke ne estas interkonsento kontraŭ tiaj ligiloj, kaj tiam oni ĉesos trude forigi ilin. ::Nu, pri la afero: Se oni legas la tekston, ĝi klare implicas ke "kvocienta frakcio" ne estas ''speco de nombro'' sed ''maniero skribi nombron'', kaj ke ĝi estas la kontraŭo de "dekuma frakcio", do temas pri nombro skribita en la formo ''a/b'' kie ''a'' kaj ''b'' estas entjeroj. Tion la angla vikipedio nomas ''simple fraction'' (ne ''quotient fraction''), la germana ''gemeine Bruch'' (ne ''Quotientenbruch''), ktp., kaj nia artikolo [[Frakcio (matematiko)]] nomas ĝin "ordinara frakcio". La franclingva artikolo "Fraction (mathématiques)" temas tute pri tiu koncepto kaj konsideras ke "dekumaj frakcioj" eĉ ne estas frakcioj. ::[[Ono]] laŭ mia kompreno ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro, al kiu miliardono apartenas sendepende kiel oni skribas ĝin. Do tio ne taŭgas. Aliflanke, ŝajnas al mi ke la temo "kvocienta frakcio" respondas al la difino de [[Frakcio (matematiko)]], jam estas informoj pri ĝi en [[Frakcio (matematiko)]], kaj ke pliaj informoj pri ĝi ĉiam pli utilus en [[Frakcio (matematiko)]] ol en aparta artikolo, do artikolo "Kvocienta frakcio" estas ''mal''dezirinda. ::Laŭ tiu rezonado, la ligilo devus ne esti ruĝa nek konduki al [[Ono]], sed simple al [[Frakcio (matematiko)]]. {{re|Filozofo}} {{re|ThomasPusch}} Ĉu tio estas akceptebla al vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 22 sep. 2026 (UTC) :::Kara [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] - Verdire, mi preferas mian antaŭan redakton. Interalie, mi ne komprenas, kial vi opinias, ke ono ne estas prezenta formo de frakcio sed eis invarianta eco: kiel do vi klarigus, ke la sama nombro estas prezentebla jen kiel ono 1/5, jen kiel ne-ona frakcio 2/10, jen kiel 0,2 ktp. Tio interalie signifas, ke skribi, ke iu nombro '''estas''' ono, ne estas tre trafa vortumo: pli ĝuste eblus diri, ke ĝi estas "prezentebla en ona formo", "kiel ono" aŭ simile. (Mi esperas, ke mi ĝuste komprenis tion, kion vi skribis antaŭe.) Aliflanke, mi ne atribuas tre gravan signifon al tiaj elementaj detaloj, kiuj estas ĝenerale memevidentaj kaj bagatelaj por fakuloj, kaj mi pretas akcepti la nunan vortumon, se vi tiel pasie preferas ĝin. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 18:40, 23 sep. 2026 (UTC) ::::{{re|Filozofo}} Mi opiniis ke ono estas nombro kaj ne prezenta formo ĉar tion laŭ mia kompreno diras [[Ono]]. Ĝi unue diras ke ono estas "racionala nombro", kio laŭ mia kompreno estas nombro kaj ne maniero skribi nombron. Poste ĝi difinas ke "Ono estas inverso de pozitiva entjero", kaj inverseco estas eco de nombro kaj ne de sinsekvo de simboloj. Se tio pravas, "2/10", "0,2" ktp. jes estas manieroj skribi onon. ::::Ĉu [[Ono]] estas alinomenda? Aŭ ĉu mi miskomprenis ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:56, 23 sep. 2026 (UTC) :::Laŭ mi, ĉi tie ambaŭ solvoj eblas. Laŭ [https://vortaro.net/#ono_kd PIV, ono estas simple "frakcio kun numeratoro unu"] Ĉi tie en la teksto temas pri frazo "Miliardono estas <small><small>[...]</small></small> 1/1000000000 kiel * " (ono aŭ frakcio). Evidente, 1/1000000000 estas kaj ono kaj pli ĝenerale frakcio. Tial mi feliĉus pri ambaŭ anstataŭigoj. Tamen mi povas sekci la ideon, ke "Ono <small>[...]</small> ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro". Sekve "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas despli akceptebla al mi. Aparte mi aliĝas al la konstato ke laŭ la argumentado "artikolo 'kvocienta frakcio' estas maldezirinda", al kiu probable ĉiu povas jesi, ankaŭ ŝajne ĉiuj alilingvaj branĉoj de vikipedio kaj vikidatumaro. Ĉar nur temas ĉi tie pri miskomprenebla matematika termino en kvin el la entute 400 000 esperantaj paĝoj, mi ne volus ekigi diskutan lavangon inter matematikistoj, nur volus pragmatikan kaj termine ĝustan vortumon. Tial "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas tute bona solvo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::Karaj - Verdire, mi plu opinias, ke "[[ono]]" estas la plej trafa kaj taŭga (kaj do nepre mencienda!) priskribo en tiu ĉi situacio (eble do oni metu ĝin unue): prezenti la nombron kiel onon estas evidente plej natura maniero karakterizi tiaspecan nombron; ne diri tion kaj paroli pri nur alispecaj prezentoj (kiel, ekzemple, [[kvociento]] de [[entjero]]j [prezentitaj en dekuma [[pozicia nombrosistemo]]], kion oni konjekteble celis per antaŭa versio) apektas simile al tio, kiel se oni parolus pri mamulo ne menciante, ke fakte temas pri homo. Ĉu vi konsentas? Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Certe mi vidas neniun problemon mencii, ke miliardono estas ono, nur en la implico, ke se oni skribas ĝin dekume ĝi ĉesas esti ono. (Tio laŭ la vikipedia artikolo [[Ono]] malveras.) Mi ŝanĝis denove la vortumon. {{re|Filozofo}} Ĉu vi akceptas la nunan? ::::Mi ĉiukaze kontentas pri ambaŭ solvoj, kiel mi diris. Ne estante matematikisto, mi ŝatus sindeteni pri fina solvo [[ono]] aŭ [[frakcio (matematiko)|frakcio]] - ono, kiel PIV substrekis, estas pli ekzakta nomo (sed jes neniu malpermesas uzi pli ĝeneralan nomon), kaj aparte havas la avantaĝon esti pure esperanta vorto, kaj aldone tre bele konciza. Mi ĉiukaze kontentas, ke la antaŭa ligilo <big>[[kvocienta frakcio]]</big> sendiskute konsideriĝas evitinda kaj '''ne''' ĉi tie akre defendiĝas ĉar "nur mi dubus pri ĝia senco"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Mi zorgas, ĉar vi skribas kvazaŭ vi ne komprenas kial mi konsentas kun vi ĉi-foje. Maldezirinda artikolo kaj malprioritata artikolo estas malsamaj aferoj. La minimuma senco de ruĝa ligilo estas invito krei paĝon, ĉar tion diras la mesaĝo kiun ĝi aŭtomate montras. Tio ''ĉiam'' estas senco. Ĉi tie ĝi estas maltaŭga senco, ĉar ni fakte ne volas ke iu kreu la paĝon. Ĉe malprioritataj artikoloj ĝi estas taŭga senco, ĉar ni ja volas ke iu kreu la paĝon. Neniu rajtas trudi iun pli striktan sencon sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:49, 23 sep. 2026 (UTC) == Plu jam pri la teknika problemo de tiuj 5 kaj multaj pliaj "tekstoj" == <big><big>''Cetere''</big></big> mi entute venis al tiu paĝo nur, ĉar la teknika avertilo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] listigis pli malpli ĉiujn prefiksojn de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}". Tio fakte estas ĝusta averto. La "paĝoj" [[centi]] kaj [[mikro]] almenaŭ havis unu frazeton (kaj la suban navigilon), sed ekz. [[kilo (prefikso)]] havis eĉ ne frazon, nur estis la pura suba navigilo sen iu teksta enhavo. La paĝon [[kilo (prefikso)]] mi hieraŭ vastigis al [[artikola ĝermo]] de tri frazoj, eĉ kun du eksteraj referencoj, kun signife pli ol unu interna ligilo kaj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}. Tiel endus vastigi ĉiujn "tekstojn" pri prefiksoj de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}", alikaze ili ĉiam restos en la malhonotiga avertila listo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] (aŭ .../2 ĝis /10). Tial mi alvokas pri komuna ago tiel savi la mizerajn "tekstetojn sen entute enhavo aŭ la kritikendajn ĝermetojn de unu frazo" kiel mi hieraŭ faris pri l' teksto [[kilo (prefikso)]]... Se ne estos helpo, mi per mia tempo nur povos aldoni la kritikan ŝablonon '''{{ŝ|ĝermo}}''' tie kie pravigeblas, la ŝablonon '''{{ŝ|ĝermeto}}''' tie kie almenaŭ estas unu frazo kaj proponi la restajn "mal-paĝojn" (se ankoraŭ troveblas iuj) por forigo. Tamen mi neniel volus sincere forigi tiujn hipotezajn "mal-paĝojn" sen eĉ unusola frazo (se restas iuj). Sed ĝis nun mi supozas ke la teksto [[kilo (prefikso)]] estis unusola tia ekstrema kazo. Tamen, ankaŭ paĝoj kiel [[mega]], mia dua riparo hieraŭ, montras ke relative facile eblas vastigi tekston al tri frazoj, aldoni la referencojn pri PIV kaj atentigo al ReVo kaj fine meti la kontentigan ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Do mi alvokas al kuna forigo de la miso, do al aldono de ŝ. "ĝermo" kaj vastigo de "ĝermetoj" al tri frazoj (fakte estos ankoraŭ abundaj pliaj savprojektoj laŭ la listoj [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]], .../2 ĝis /10). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) h93t3z85epi51kaxha23l7s44asurmb 9480910 9480895 2026-09-23T22:14:26Z Filozofo 3592 /* */ Respondo 9480910 wikitext text/x-wiki {{re|Robin van der Vliet|Stefangrotz|Maksim|Filozofo|Arbarulo}} Ekde junio 2016 en tiu ĉi teksteto kaj en [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/Kvocienta_frakcio kvar aliaj] aperas la ruĝa ligilo [[kvocienta frakcio]]. Arbarulo dum la lastaj monatoj tre luktas nepre lasi ĉiun ruĝan ligilon, se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu ajn alia lingvo estas almenaŭ ĝermeto de teksto. Tamen mi daŭre ne trovas en la {{flago|Anglio|grandeco=15ra}} anglalingva vikipedio iun tekston [[quotient fraction]], ankaŭ ne en la {{flago|Germanio|grandeco=15ra}} germanlingva vikipedio tekston [[Quotientenbruch]], nek {{flago|Nederlando|grandeco=15ra}} nederlande tekston de titolo [[quotiënt breuk]], {{flago|Hispanio|grandeco=15ra}} hispane tekston de titolo [[fracción cociente]], {{flago|Francio|grandeco=15ra}} france tekston de titolo [[fraction quotient]] aŭ iun alian tekston. Kaj sekve mi ankaŭ ne havas ajnan ideon kiel trovi iun vikidatuman eron kaj provizore devas havi la hipotezon, ke vikidatuma ero '''probable''' (aŭ almenaŭ eble) '''tute ne''' ekzistas. Kompreneble la unuopaj du nompartoj [[kvociento]] kaj [[frakcio (matematiko)]] jes havas artikolojn, do tute simple oni povus transformi la ruĝan ligilon <big>[[kvocienta frakcio]]</big> al blua kombinaĵo <big>[[kvociento|kvocienta]] [[frakcio (matematiko)|frakcio]]</big>, sed ĉar Arbarulo tiom alergias je tiaj kombinaĵoj de ekzistantaj internaj titoloj, mi unue volas demandi pli grandan nombreton de homoj, ĉu iu havas ideon kiel trovi vikidatuman eron kaj iun ajn vikipedian tekston en iu lingvo. Same bonus ideoj kiun alian ĉi-monate aktivan vikipediiston kun intereso pri matematiko kaj normoj oni ankoraŭ povus enplekti kaj ankoraŭ atentigi pri la demando... Ĝenerale kutime bonajn ideojn havas {{re|Kani}}, ankaŭ {{re|Moldur}} sed tiu ĵus vikipaŭzas, ankaŭ {{re|Goren}} indikis havi altlernejan gradon pri matematiko... ktp ktp. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 22 sep. 2026 (UTC) :Konjekteble, la skribinto volis diri, ke temas pri frakcio (neentjera nombro) esprimita en la formo, kiun vikipedio nomas "[[kvociento]]". :Mi opinias, ke pli specifa, klara kaj senproblema priskribo estus "[[ono]]", kaj mi tuj faros tian ŝanĝon. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:53, 22 sep. 2026 (UTC) ::Unue bonvolu atentigi ke la aludo al mia agado ne estas tute ĝusta. Mi defendas ruĝajn ligilojn ne "se almenaŭ estas vikidatuma ero kaj en iu alia lingvo estas teksto," sed se kredeble [[Vikipedio:Menciindeco|oni rajtas fari artiklon pri ĝi]]. Kaj mi faras tion ne nur dum la lastaj monatoj, sed dum la lastaj ''jaroj'' - ja pli akre en la lastaj monatoj, ĉar antaŭ tio mi esperis, ke simple necesas montri ke ne estas interkonsento kontraŭ tiaj ligiloj, kaj tiam oni ĉesos trude forigi ilin. ::Nu, pri la afero: Se oni legas la tekston, ĝi klare implicas ke "kvocienta frakcio" ne estas ''speco de nombro'' sed ''maniero skribi nombron'', kaj ke ĝi estas la kontraŭo de "dekuma frakcio", do temas pri nombro skribita en la formo ''a/b'' kie ''a'' kaj ''b'' estas entjeroj. Tion la angla vikipedio nomas ''simple fraction'' (ne ''quotient fraction''), la germana ''gemeine Bruch'' (ne ''Quotientenbruch''), ktp., kaj nia artikolo [[Frakcio (matematiko)]] nomas ĝin "ordinara frakcio". La franclingva artikolo "Fraction (mathématiques)" temas tute pri tiu koncepto kaj konsideras ke "dekumaj frakcioj" eĉ ne estas frakcioj. ::[[Ono]] laŭ mia kompreno ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro, al kiu miliardono apartenas sendepende kiel oni skribas ĝin. Do tio ne taŭgas. Aliflanke, ŝajnas al mi ke la temo "kvocienta frakcio" respondas al la difino de [[Frakcio (matematiko)]], jam estas informoj pri ĝi en [[Frakcio (matematiko)]], kaj ke pliaj informoj pri ĝi ĉiam pli utilus en [[Frakcio (matematiko)]] ol en aparta artikolo, do artikolo "Kvocienta frakcio" estas ''mal''dezirinda. ::Laŭ tiu rezonado, la ligilo devus ne esti ruĝa nek konduki al [[Ono]], sed simple al [[Frakcio (matematiko)]]. {{re|Filozofo}} {{re|ThomasPusch}} Ĉu tio estas akceptebla al vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 22 sep. 2026 (UTC) :::Kara [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] - Verdire, mi preferas mian antaŭan redakton. Interalie, mi ne komprenas, kial vi opinias, ke ono ne estas prezenta formo de frakcio sed eis invarianta eco: kiel do vi klarigus, ke la sama nombro estas prezentebla jen kiel ono 1/5, jen kiel ne-ona frakcio 2/10, jen kiel 0,2 ktp. Tio interalie signifas, ke skribi, ke iu nombro '''estas''' ono, ne estas tre trafa vortumo: pli ĝuste eblus diri, ke ĝi estas "prezentebla en ona formo", "kiel ono" aŭ simile. (Mi esperas, ke mi ĝuste komprenis tion, kion vi skribis antaŭe.) Aliflanke, mi ne atribuas tre gravan signifon al tiaj elementaj detaloj, kiuj estas ĝenerale memevidentaj kaj bagatelaj por fakuloj, kaj mi pretas akcepti la nunan vortumon, se vi tiel pasie preferas ĝin. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 18:40, 23 sep. 2026 (UTC) ::::{{re|Filozofo}} Mi opiniis ke ono estas nombro kaj ne prezenta formo ĉar tion laŭ mia kompreno diras [[Ono]]. Ĝi unue diras ke ono estas "racionala nombro", kio laŭ mia kompreno estas nombro kaj ne maniero skribi nombron. Poste ĝi difinas ke "Ono estas inverso de pozitiva entjero", kaj inverseco estas eco de nombro kaj ne de sinsekvo de simboloj. Se tio pravas, "2/10", "0,2" ktp. jes estas manieroj skribi onon. ::::Ĉu [[Ono]] estas alinomenda? Aŭ ĉu mi miskomprenis ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:56, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Kara kolego - votrtaraj difinoj malofte estas matematike ekzaktaj. El matematike pli rigora vidpunkto, racionala nombro estas klaso da ekvivalentaj paroj da entjeroj (nominatoro, denominatoro) kun tradicia notacio nominatoro/denominatoro. Tiaj paroj (m, n) kaj (m', n') estas (laŭdifine) ekvivalentaj, se kaj nur se m*n' = m'*n (kiel entjeroj, rezultoj de entjera multipliko). Tio implicas, ke ĉia tia paro striktasence ne '''estas''' racionala nombro, sed '''reprezentas''' la respektivan klason (racionalan nombron). Tiusence la ono (1, 5) [en tradicia notacio: 1/5] kaj 2/10 [en tradicia notacio: 2/10] reprezentas la saman racionalan nombron, t.e. apartenas al la sama klaso de ekvivalentaj paroj (frakcioj), ĉar 1*10 = 2*5. Mi hezitas insisti pri eksplicitigo de tia pedanta rigoreco, sed ĝi estas subkomprenata: alie ne eblus konkludi, ke, ekzemple, la frakcio (2, 1) = 2/1 (identigebla kun entjero 2, sed tio postulus alian matematikan "historieton"/eseeton ;) kaj la frakcio (4, 2) = 4/2 reprezentas la saman racionalan nombron, konforme al la difino. Ĉu tio estas sufiĉe klara kaj detala? Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:14, 23 sep. 2026 (UTC) :::Laŭ mi, ĉi tie ambaŭ solvoj eblas. Laŭ [https://vortaro.net/#ono_kd PIV, ono estas simple "frakcio kun numeratoro unu"] Ĉi tie en la teksto temas pri frazo "Miliardono estas <small><small>[...]</small></small> 1/1000000000 kiel * " (ono aŭ frakcio). Evidente, 1/1000000000 estas kaj ono kaj pli ĝenerale frakcio. Tial mi feliĉus pri ambaŭ anstataŭigoj. Tamen mi povas sekci la ideon, ke "Ono <small>[...]</small> ne estas maniero skribi nombron, sed speco de nombro". Sekve "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas despli akceptebla al mi. Aparte mi aliĝas al la konstato ke laŭ la argumentado "artikolo 'kvocienta frakcio' estas maldezirinda", al kiu probable ĉiu povas jesi, ankaŭ ŝajne ĉiuj alilingvaj branĉoj de vikipedio kaj vikidatumaro. Ĉar nur temas ĉi tie pri miskomprenebla matematika termino en kvin el la entute 400 000 esperantaj paĝoj, mi ne volus ekigi diskutan lavangon inter matematikistoj, nur volus pragmatikan kaj termine ĝustan vortumon. Tial "frakcio" plugvidata al la titolo "frakcio (matematiko)" estas tute bona solvo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::Karaj - Verdire, mi plu opinias, ke "[[ono]]" estas la plej trafa kaj taŭga (kaj do nepre mencienda!) priskribo en tiu ĉi situacio (eble do oni metu ĝin unue): prezenti la nombron kiel onon estas evidente plej natura maniero karakterizi tiaspecan nombron; ne diri tion kaj paroli pri nur alispecaj prezentoj (kiel, ekzemple, [[kvociento]] de [[entjero]]j [prezentitaj en dekuma [[pozicia nombrosistemo]]], kion oni konjekteble celis per antaŭa versio) apektas simile al tio, kiel se oni parolus pri mamulo ne menciante, ke fakte temas pri homo. Ĉu vi konsentas? Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:24, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Certe mi vidas neniun problemon mencii, ke miliardono estas ono, nur en la implico, ke se oni skribas ĝin dekume ĝi ĉesas esti ono. (Tio laŭ la vikipedia artikolo [[Ono]] malveras.) Mi ŝanĝis denove la vortumon. {{re|Filozofo}} Ĉu vi akceptas la nunan? ::::Mi ĉiukaze kontentas pri ambaŭ solvoj, kiel mi diris. Ne estante matematikisto, mi ŝatus sindeteni pri fina solvo [[ono]] aŭ [[frakcio (matematiko)|frakcio]] - ono, kiel PIV substrekis, estas pli ekzakta nomo (sed jes neniu malpermesas uzi pli ĝeneralan nomon), kaj aparte havas la avantaĝon esti pure esperanta vorto, kaj aldone tre bele konciza. Mi ĉiukaze kontentas, ke la antaŭa ligilo <big>[[kvocienta frakcio]]</big> sendiskute konsideriĝas evitinda kaj '''ne''' ĉi tie akre defendiĝas ĉar "nur mi dubus pri ĝia senco"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 23 sep. 2026 (UTC) :::::Mi zorgas, ĉar vi skribas kvazaŭ vi ne komprenas kial mi konsentas kun vi ĉi-foje. Maldezirinda artikolo kaj malprioritata artikolo estas malsamaj aferoj. La minimuma senco de ruĝa ligilo estas invito krei paĝon, ĉar tion diras la mesaĝo kiun ĝi aŭtomate montras. Tio ''ĉiam'' estas senco. Ĉi tie ĝi estas maltaŭga senco, ĉar ni fakte ne volas ke iu kreu la paĝon. Ĉe malprioritataj artikoloj ĝi estas taŭga senco, ĉar ni ja volas ke iu kreu la paĝon. Neniu rajtas trudi iun pli striktan sencon sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:49, 23 sep. 2026 (UTC) == Plu jam pri la teknika problemo de tiuj 5 kaj multaj pliaj "tekstoj" == <big><big>''Cetere''</big></big> mi entute venis al tiu paĝo nur, ĉar la teknika avertilo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] listigis pli malpli ĉiujn prefiksojn de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}". Tio fakte estas ĝusta averto. La "paĝoj" [[centi]] kaj [[mikro]] almenaŭ havis unu frazeton (kaj la suban navigilon), sed ekz. [[kilo (prefikso)]] havis eĉ ne frazon, nur estis la pura suba navigilo sen iu teksta enhavo. La paĝon [[kilo (prefikso)]] mi hieraŭ vastigis al [[artikola ĝermo]] de tri frazoj, eĉ kun du eksteraj referencoj, kun signife pli ol unu interna ligilo kaj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}. Tiel endus vastigi ĉiujn "tekstojn" pri prefiksoj de la suba navigilo "{{ŝ|dekoblaj kaj dekonaj unuoj}}", alikaze ili ĉiam restos en la malhonotiga avertila listo [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]] (aŭ .../2 ĝis /10). Tial mi alvokas pri komuna ago tiel savi la mizerajn "tekstetojn sen entute enhavo aŭ la kritikendajn ĝermetojn de unu frazo" kiel mi hieraŭ faris pri l' teksto [[kilo (prefikso)]]... Se ne estos helpo, mi per mia tempo nur povos aldoni la kritikan ŝablonon '''{{ŝ|ĝermo}}''' tie kie pravigeblas, la ŝablonon '''{{ŝ|ĝermeto}}''' tie kie almenaŭ estas unu frazo kaj proponi la restajn "mal-paĝojn" (se ankoraŭ troveblas iuj) por forigo. Tamen mi neniel volus sincere forigi tiujn hipotezajn "mal-paĝojn" sen eĉ unusola frazo (se restas iuj). Sed ĝis nun mi supozas ke la teksto [[kilo (prefikso)]] estis unusola tia ekstrema kazo. Tamen, ankaŭ paĝoj kiel [[mega]], mia dua riparo hieraŭ, montras ke relative facile eblas vastigi tekston al tri frazoj, aldoni la referencojn pri PIV kaj atentigo al ReVo kaj fine meti la kontentigan ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Do mi alvokas al kuna forigo de la miso, do al aldono de ŝ. "ĝermo" kaj vastigo de "ĝermetoj" al tri frazoj (fakte estos ankoraŭ abundaj pliaj savprojektoj laŭ la listoj [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj/1]], .../2 ĝis /10). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 04:24, 23 sep. 2026 (UTC) hzweaz9klkeh6nxd11ucx40k1zfikkc Grizkrona pego 0 953923 9480762 9480755 2026-09-23T12:09:21Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9480762 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizkrona pego |koloro = pink |dosiero = Colaptes auricularis 2945161.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Grizkrona pego''' ''C. auricularis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Grey-crowned Woodpecker ''Colaptes auricularis'' |volume=2020 |article-number=e.T22681250A141037692 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681250A141037692.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes auricularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Piculus auricularis'' (Salvin & Godman, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Colaptes auricularis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes auricularis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de marborda okcidenta [[Meksiko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La grizkrona pego estis origine priskribita kiel ''Chloronerpes auricularis''.<ref>{{cite journal |last=Salvin |first=Osbert |last2=Godman |first2=F. DuCane |date=1889 |title=Chloronerpes auricularis sp. n. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16280761 |journal=The Ibis|volume=I |issue=III |page=381 |language= la, en|access-date=28a de Januaro, 2023 }}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''[[Piculus]]'', sed ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref name=49Supp>Richard C. Banks, R. Terry Chesser, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Forty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2008, vol. 125:758-768 Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=NACC>Chesser, R. T., S. M. Billerman, K. J. Burns, C. Cicero, J. L. Dunn, B. E. Hernández-Baños, R. A. Jiménez, A. W. Kratter, N. A. Mason, P. C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., D. F. Stotz, kaj K. Winker. 2022. ''Check-list of North American Birds'' (rete). [[American Ornithological Society]]. [https://checklist.aou.org/taxa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220100331/https://checklist.aou.org/taxa |date=2020-02-20 }}</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Grizkrona pego similas al la vaste disvastiĝinta [[Oroliva pego]] (''C. rubiginosus'') kaj estis konsiderata ties subspecio. Iuj aŭtoroj traktis ambaŭ kiel [[superspecio]]n. Krome, esplorado ekde 2010 malkovris, ke la Oroliva pego ne estas [[monofiletika]]; iuj subspecioj estas pli proksime parencaj al la Grizkrona pego ol al aliaj subspecioj de la Oroliva pego.<ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |pages=76–84 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dufort |first=M.J. |date=2015 |title=An augmented supermatrix phylogeny of the avian family Picidae reveals uncertainty deep in the family tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=94 |pages=313–326 }}</ref><ref name=GOWO-BOW>del Hoyo, J., H. Winkler, D. A. Christie, and N. Collar (2022). Golden-olive Woodpecker (''Colaptes rubiginosus''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (N. D. Sly, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.goowoo1.01.1] Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=GCWO-BOW>Thompson, C. kaj C. J. Beardmore (2020). Gray-crowned Woodpecker (''Colaptes auricularis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grcwoo1.01] Alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La [[specia epiteto]] ''auricularis'' signifas "orela", aspekto kreita de la kunfluanta, fajna desegno sur la kapo de la specio. La Grizkrona pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== [[File:Grey-crowned Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|Cabo Corrientes, Jalisco, Meksiko]] The grey-crowned woodpecker is {{convert|19.5|to|21|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs about {{convert|65|g|oz|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Adult males have a light gray crown and nape. They are pale brownish buff on their [[Lore (anatomy)|lores]] and sides of the head, sometimes with indistinct grayish bars. They have a wide red stripe below the brownish buff and a dull white chin and upper throat; the last has dull grayish bars. Adult females have no red on their head. Both sexes have mostly pale olive to olive green upperparts; their rump and uppertail [[Covert feather|coverts]] are barred with pale yellow or yellowish white. Their wings are a brighter olive green than the back. Their tail is pale yellowish olive green with dusky tips on the central feathers and sometimes darker bars or spots on the outer ones. Their underparts are yellowish white or pale yellowish with irregular olive bars. Their bill is dark gray, their iris brown, and the legs gray. Juveniles resemble adult females with less distinct barring on the underparts; the male's red facial stripe is mixed with gray.<ref name=GCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The grey-crowned woodpecker is found in western Mexico from southern [[Sonora]] and [[Chihuahua (state)|Chihuahua]] to southern [[Oaxaca]]. It inhabits the interior and edges of semi-humid and humid forest, and is also found locally in pine-oak forest. In elevation it ranges from near sea level to {{convert|2400|m|ft|abbr=on}}.<ref name=GCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The grey-crowned woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=IUCN/> ===Manĝado=== The grey-crowned woodpecker forages at all levels from the ground to the forest canopy. Its diet is not known in detail but does include termites, other invertebrates, and berries.<ref name=GCWO-BOW/> ===Reproduktado=== The grey-crowned woodpecker's breeding season has not been fully determined but includes at least March and April. Nothing else is known about its breeding biology.<ref name=GCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-auricularis |species=Grizkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the grey-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and an estimated population of at least 20,000 mature individuals; however, the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> "Gray-crowned Woodpecker faces heightened risk because of its specialization on threatened tropical highland forest habitats. The primary threat to this species is loss of this habitat type due to conversion to agriculture, wood harvesting, and livestock grazing."<ref name=GCWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes auricularis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Mezameriko]] dpciuq1ols7efteyhped1mqtesgt1ii 9480765 9480762 2026-09-23T12:12:41Z Kani 670 /* Aspekto */ 9480765 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizkrona pego |koloro = pink |dosiero = Colaptes auricularis 2945161.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Grizkrona pego''' ''C. auricularis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Grey-crowned Woodpecker ''Colaptes auricularis'' |volume=2020 |article-number=e.T22681250A141037692 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681250A141037692.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes auricularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Piculus auricularis'' (Salvin & Godman, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Colaptes auricularis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes auricularis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de marborda okcidenta [[Meksiko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La grizkrona pego estis origine priskribita kiel ''Chloronerpes auricularis''.<ref>{{cite journal |last=Salvin |first=Osbert |last2=Godman |first2=F. DuCane |date=1889 |title=Chloronerpes auricularis sp. n. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16280761 |journal=The Ibis|volume=I |issue=III |page=381 |language= la, en|access-date=28a de Januaro, 2023 }}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''[[Piculus]]'', sed ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref name=49Supp>Richard C. Banks, R. Terry Chesser, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Forty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2008, vol. 125:758-768 Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=NACC>Chesser, R. T., S. M. Billerman, K. J. Burns, C. Cicero, J. L. Dunn, B. E. Hernández-Baños, R. A. Jiménez, A. W. Kratter, N. A. Mason, P. C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., D. F. Stotz, kaj K. Winker. 2022. ''Check-list of North American Birds'' (rete). [[American Ornithological Society]]. [https://checklist.aou.org/taxa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220100331/https://checklist.aou.org/taxa |date=2020-02-20 }}</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Grizkrona pego similas al la vaste disvastiĝinta [[Oroliva pego]] (''C. rubiginosus'') kaj estis konsiderata ties subspecio. Iuj aŭtoroj traktis ambaŭ kiel [[superspecio]]n. Krome, esplorado ekde 2010 malkovris, ke la Oroliva pego ne estas [[monofiletika]]; iuj subspecioj estas pli proksime parencaj al la Grizkrona pego ol al aliaj subspecioj de la Oroliva pego.<ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |pages=76–84 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dufort |first=M.J. |date=2015 |title=An augmented supermatrix phylogeny of the avian family Picidae reveals uncertainty deep in the family tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=94 |pages=313–326 }}</ref><ref name=GOWO-BOW>del Hoyo, J., H. Winkler, D. A. Christie, and N. Collar (2022). Golden-olive Woodpecker (''Colaptes rubiginosus''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (N. D. Sly, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.goowoo1.01.1] Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=GCWO-BOW>Thompson, C. kaj C. J. Beardmore (2020). Gray-crowned Woodpecker (''Colaptes auricularis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grcwoo1.01] Alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La [[specia epiteto]] ''auricularis'' signifas "orela", aspekto kreita de la kunfluanta, fajna desegno sur la kapo de la specio. La Grizkrona pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== [[File:Grey-crowned Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|Cabo Corrientes, [[Jalisco]], Meksiko]] La Grizkrona pego longas 19,5 ĝis 21 cm kaj pezas ĉirkaŭ 65 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj havas helgrizajn kronon kaj nukon. Ili estas pale flavecbrunaj ĉe la bridareo kaj la flankoj de la kapo, foje kun malklaraj grizecaj strioj. Ili havas larĝan ruĝan strion sub la brunec-flava areo kaj senbrile blankajn mentonon kaj supran gorĝon; ĉi-lasta havas senbrilajn grizecajn striojn. Plenkreskaj inoj havas neniun ruĝon sur la kapo. Ambaŭ seksoj havas ĉefe pale oliveckolorajn ĝis olivecverdajn suprajn partojn; iliaj pugo kaj supravostaj kovriloj estas striecaj per palflava aŭ flavec-blanka koloro. Iliaj flugiloj estas pli hele olivecverdaj ol la dorso. Ilia vosto estas pale flavec-olivecverda kun malhelaj pintoj ĉe la centraj plumoj kaj foje pli malhelaj strioj aŭ makuletoj ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas flavec-blankaj aŭ pale flavecaj kun neregulaj oliveckoloraj strioj. Ilia beko estas malhelgriza, la irisoj brunaj, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskaj inoj, sed kun malpli klaraj markostrioj ĉe la subaj partoj; la ruĝa vizaĝa strio de la masklo estas miksa kun grizo.<ref name=GCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The grey-crowned woodpecker is found in western Mexico from southern [[Sonora]] and [[Chihuahua (state)|Chihuahua]] to southern [[Oaxaca]]. It inhabits the interior and edges of semi-humid and humid forest, and is also found locally in pine-oak forest. In elevation it ranges from near sea level to {{convert|2400|m|ft|abbr=on}}.<ref name=GCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The grey-crowned woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=IUCN/> ===Manĝado=== The grey-crowned woodpecker forages at all levels from the ground to the forest canopy. Its diet is not known in detail but does include termites, other invertebrates, and berries.<ref name=GCWO-BOW/> ===Reproduktado=== The grey-crowned woodpecker's breeding season has not been fully determined but includes at least March and April. Nothing else is known about its breeding biology.<ref name=GCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-auricularis |species=Grizkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the grey-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and an estimated population of at least 20,000 mature individuals; however, the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> "Gray-crowned Woodpecker faces heightened risk because of its specialization on threatened tropical highland forest habitats. The primary threat to this species is loss of this habitat type due to conversion to agriculture, wood harvesting, and livestock grazing."<ref name=GCWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes auricularis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Mezameriko]] ixny9lilwbur1upj9i9ykguq8jnodhl 9480766 9480765 2026-09-23T12:14:01Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9480766 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizkrona pego |koloro = pink |dosiero = Colaptes auricularis 2945161.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Grizkrona pego''' ''C. auricularis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Grey-crowned Woodpecker ''Colaptes auricularis'' |volume=2020 |article-number=e.T22681250A141037692 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681250A141037692.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes auricularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Piculus auricularis'' (Salvin & Godman, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Colaptes auricularis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes auricularis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de marborda okcidenta [[Meksiko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La grizkrona pego estis origine priskribita kiel ''Chloronerpes auricularis''.<ref>{{cite journal |last=Salvin |first=Osbert |last2=Godman |first2=F. DuCane |date=1889 |title=Chloronerpes auricularis sp. n. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16280761 |journal=The Ibis|volume=I |issue=III |page=381 |language= la, en|access-date=28a de Januaro, 2023 }}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''[[Piculus]]'', sed ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref name=49Supp>Richard C. Banks, R. Terry Chesser, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Forty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2008, vol. 125:758-768 Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=NACC>Chesser, R. T., S. M. Billerman, K. J. Burns, C. Cicero, J. L. Dunn, B. E. Hernández-Baños, R. A. Jiménez, A. W. Kratter, N. A. Mason, P. C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., D. F. Stotz, kaj K. Winker. 2022. ''Check-list of North American Birds'' (rete). [[American Ornithological Society]]. [https://checklist.aou.org/taxa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220100331/https://checklist.aou.org/taxa |date=2020-02-20 }}</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Grizkrona pego similas al la vaste disvastiĝinta [[Oroliva pego]] (''C. rubiginosus'') kaj estis konsiderata ties subspecio. Iuj aŭtoroj traktis ambaŭ kiel [[superspecio]]n. Krome, esplorado ekde 2010 malkovris, ke la Oroliva pego ne estas [[monofiletika]]; iuj subspecioj estas pli proksime parencaj al la Grizkrona pego ol al aliaj subspecioj de la Oroliva pego.<ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |pages=76–84 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dufort |first=M.J. |date=2015 |title=An augmented supermatrix phylogeny of the avian family Picidae reveals uncertainty deep in the family tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=94 |pages=313–326 }}</ref><ref name=GOWO-BOW>del Hoyo, J., H. Winkler, D. A. Christie, and N. Collar (2022). Golden-olive Woodpecker (''Colaptes rubiginosus''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (N. D. Sly, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.goowoo1.01.1] Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=GCWO-BOW>Thompson, C. kaj C. J. Beardmore (2020). Gray-crowned Woodpecker (''Colaptes auricularis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grcwoo1.01] Alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La [[specia epiteto]] ''auricularis'' signifas "orela", aspekto kreita de la kunfluanta, fajna desegno sur la kapo de la specio. La Grizkrona pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== [[File:Grey-crowned Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|Cabo Corrientes, [[Jalisco]], Meksiko]] La Grizkrona pego longas 19,5 ĝis 21 cm kaj pezas ĉirkaŭ 65 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj havas helgrizajn kronon kaj nukon. Ili estas pale flavecbrunaj ĉe la bridareo kaj la flankoj de la kapo, foje kun malklaraj grizecaj strioj. Ili havas larĝan ruĝan strion sub la brunec-flava areo kaj senbrile blankajn mentonon kaj supran gorĝon; ĉi-lasta havas senbrilajn grizecajn striojn. Plenkreskaj inoj havas neniun ruĝon sur la kapo. Ambaŭ seksoj havas ĉefe pale oliveckolorajn ĝis olivecverdajn suprajn partojn; iliaj pugo kaj supravostaj kovriloj estas striecaj per palflava aŭ flavec-blanka koloro. Iliaj flugiloj estas pli hele olivecverdaj ol la dorso. Ilia vosto estas pale flavec-olivecverda kun malhelaj pintoj ĉe la centraj plumoj kaj foje pli malhelaj strioj aŭ makuletoj ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas flavec-blankaj aŭ pale flavecaj kun neregulaj oliveckoloraj strioj. Ilia beko estas malhelgriza, la irisoj brunaj, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskaj inoj, sed kun malpli klaraj markostrioj ĉe la subaj partoj; la ruĝa vizaĝa strio de la masklo estas miksa kun grizo.<ref name=GCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Grizkrona pego troviĝas en okcidenta Meksiko, de suda [[Sonora]] kaj [[Chihuahua]] ĝis suda [[Oaxaca]]. Ĝi loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de duonhumidaj kaj humidaj arbaroj, kaj troviĝas ankaŭ surloke en pin-kverkaj arbaroj. Ĝi vivas en altecoj gamaj de proksime de marnivelo ĝis 2 400 m.<ref name=GCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The grey-crowned woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=IUCN/> ===Manĝado=== The grey-crowned woodpecker forages at all levels from the ground to the forest canopy. Its diet is not known in detail but does include termites, other invertebrates, and berries.<ref name=GCWO-BOW/> ===Reproduktado=== The grey-crowned woodpecker's breeding season has not been fully determined but includes at least March and April. Nothing else is known about its breeding biology.<ref name=GCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-auricularis |species=Grizkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the grey-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and an estimated population of at least 20,000 mature individuals; however, the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> "Gray-crowned Woodpecker faces heightened risk because of its specialization on threatened tropical highland forest habitats. The primary threat to this species is loss of this habitat type due to conversion to agriculture, wood harvesting, and livestock grazing."<ref name=GCWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes auricularis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Mezameriko]] ttyi8mvn6i10281bs9hwhzvvr9wo9t8 9480768 9480766 2026-09-23T12:15:54Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9480768 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizkrona pego |koloro = pink |dosiero = Colaptes auricularis 2945161.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Grizkrona pego''' ''C. auricularis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Grey-crowned Woodpecker ''Colaptes auricularis'' |volume=2020 |article-number=e.T22681250A141037692 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681250A141037692.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes auricularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Piculus auricularis'' (Salvin & Godman, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Colaptes auricularis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes auricularis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de marborda okcidenta [[Meksiko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La grizkrona pego estis origine priskribita kiel ''Chloronerpes auricularis''.<ref>{{cite journal |last=Salvin |first=Osbert |last2=Godman |first2=F. DuCane |date=1889 |title=Chloronerpes auricularis sp. n. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16280761 |journal=The Ibis|volume=I |issue=III |page=381 |language= la, en|access-date=28a de Januaro, 2023 }}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''[[Piculus]]'', sed ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref name=49Supp>Richard C. Banks, R. Terry Chesser, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Forty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2008, vol. 125:758-768 Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=NACC>Chesser, R. T., S. M. Billerman, K. J. Burns, C. Cicero, J. L. Dunn, B. E. Hernández-Baños, R. A. Jiménez, A. W. Kratter, N. A. Mason, P. C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., D. F. Stotz, kaj K. Winker. 2022. ''Check-list of North American Birds'' (rete). [[American Ornithological Society]]. [https://checklist.aou.org/taxa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220100331/https://checklist.aou.org/taxa |date=2020-02-20 }}</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Grizkrona pego similas al la vaste disvastiĝinta [[Oroliva pego]] (''C. rubiginosus'') kaj estis konsiderata ties subspecio. Iuj aŭtoroj traktis ambaŭ kiel [[superspecio]]n. Krome, esplorado ekde 2010 malkovris, ke la Oroliva pego ne estas [[monofiletika]]; iuj subspecioj estas pli proksime parencaj al la Grizkrona pego ol al aliaj subspecioj de la Oroliva pego.<ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |pages=76–84 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dufort |first=M.J. |date=2015 |title=An augmented supermatrix phylogeny of the avian family Picidae reveals uncertainty deep in the family tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=94 |pages=313–326 }}</ref><ref name=GOWO-BOW>del Hoyo, J., H. Winkler, D. A. Christie, and N. Collar (2022). Golden-olive Woodpecker (''Colaptes rubiginosus''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (N. D. Sly, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.goowoo1.01.1] Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=GCWO-BOW>Thompson, C. kaj C. J. Beardmore (2020). Gray-crowned Woodpecker (''Colaptes auricularis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grcwoo1.01] Alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La [[specia epiteto]] ''auricularis'' signifas "orela", aspekto kreita de la kunfluanta, fajna desegno sur la kapo de la specio. La Grizkrona pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== [[File:Grey-crowned Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|Cabo Corrientes, [[Jalisco]], Meksiko]] La Grizkrona pego longas 19,5 ĝis 21 cm kaj pezas ĉirkaŭ 65 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj havas helgrizajn kronon kaj nukon. Ili estas pale flavecbrunaj ĉe la bridareo kaj la flankoj de la kapo, foje kun malklaraj grizecaj strioj. Ili havas larĝan ruĝan strion sub la brunec-flava areo kaj senbrile blankajn mentonon kaj supran gorĝon; ĉi-lasta havas senbrilajn grizecajn striojn. Plenkreskaj inoj havas neniun ruĝon sur la kapo. Ambaŭ seksoj havas ĉefe pale oliveckolorajn ĝis olivecverdajn suprajn partojn; iliaj pugo kaj supravostaj kovriloj estas striecaj per palflava aŭ flavec-blanka koloro. Iliaj flugiloj estas pli hele olivecverdaj ol la dorso. Ilia vosto estas pale flavec-olivecverda kun malhelaj pintoj ĉe la centraj plumoj kaj foje pli malhelaj strioj aŭ makuletoj ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas flavec-blankaj aŭ pale flavecaj kun neregulaj oliveckoloraj strioj. Ilia beko estas malhelgriza, la irisoj brunaj, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskaj inoj, sed kun malpli klaraj markostrioj ĉe la subaj partoj; la ruĝa vizaĝa strio de la masklo estas miksa kun grizo.<ref name=GCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Grizkrona pego troviĝas en okcidenta Meksiko, de suda [[Sonora]] kaj [[Chihuahua]] ĝis suda [[Oaxaca]]. Ĝi loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de duonhumidaj kaj humidaj arbaroj, kaj troviĝas ankaŭ surloke en pin-kverkaj arbaroj. Ĝi vivas en altecoj gamaj de proksime de marnivelo ĝis 2 400 m.<ref name=GCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Grizkrona pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=IUCN/> ===Manĝado=== La Grizkrona pego serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj, de la grundo ĝis la [[kanopeo]]. Ĝia dieto ne estas detale konata, sed ĝi inkluzivas [[termito]]jn, aliajn senvertebrulojn kaj berojn.<ref name=GCWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Grizkrona pego ne estas plene determinita, sed inkluzivas almenaŭ marton kaj aprilon. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=GCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-auricularis |species=Grizkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the grey-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and an estimated population of at least 20,000 mature individuals; however, the latter is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> "Gray-crowned Woodpecker faces heightened risk because of its specialization on threatened tropical highland forest habitats. The primary threat to this species is loss of this habitat type due to conversion to agriculture, wood harvesting, and livestock grazing."<ref name=GCWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes auricularis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Mezameriko]] pugy3eamd507wxj4y48wl6zauqvs08z 9480770 9480768 2026-09-23T12:17:45Z Kani 670 /* Statuso */ 9480770 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Grizkrona pego |koloro = pink |dosiero = Colaptes auricularis 2945161.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Grizkrona pego''' ''C. auricularis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Grey-crowned Woodpecker ''Colaptes auricularis'' |volume=2020 |article-number=e.T22681250A141037692 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681250A141037692.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes auricularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Piculus auricularis'' (Salvin & Godman, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Colaptes auricularis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes auricularis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de marborda okcidenta [[Meksiko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La grizkrona pego estis origine priskribita kiel ''Chloronerpes auricularis''.<ref>{{cite journal |last=Salvin |first=Osbert |last2=Godman |first2=F. DuCane |date=1889 |title=Chloronerpes auricularis sp. n. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16280761 |journal=The Ibis|volume=I |issue=III |page=381 |language= la, en|access-date=28a de Januaro, 2023 }}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''[[Piculus]]'', sed ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref name=49Supp>Richard C. Banks, R. Terry Chesser, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Forty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2008, vol. 125:758-768 Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=NACC>Chesser, R. T., S. M. Billerman, K. J. Burns, C. Cicero, J. L. Dunn, B. E. Hernández-Baños, R. A. Jiménez, A. W. Kratter, N. A. Mason, P. C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., D. F. Stotz, kaj K. Winker. 2022. ''Check-list of North American Birds'' (rete). [[American Ornithological Society]]. [https://checklist.aou.org/taxa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220100331/https://checklist.aou.org/taxa |date=2020-02-20 }}</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Grizkrona pego similas al la vaste disvastiĝinta [[Oroliva pego]] (''C. rubiginosus'') kaj estis konsiderata ties subspecio. Iuj aŭtoroj traktis ambaŭ kiel [[superspecio]]n. Krome, esplorado ekde 2010 malkovris, ke la Oroliva pego ne estas [[monofiletika]]; iuj subspecioj estas pli proksime parencaj al la Grizkrona pego ol al aliaj subspecioj de la Oroliva pego.<ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |pages=76–84 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dufort |first=M.J. |date=2015 |title=An augmented supermatrix phylogeny of the avian family Picidae reveals uncertainty deep in the family tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=94 |pages=313–326 }}</ref><ref name=GOWO-BOW>del Hoyo, J., H. Winkler, D. A. Christie, and N. Collar (2022). Golden-olive Woodpecker (''Colaptes rubiginosus''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (N. D. Sly, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.goowoo1.01.1] Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=GCWO-BOW>Thompson, C. kaj C. J. Beardmore (2020). Gray-crowned Woodpecker (''Colaptes auricularis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grcwoo1.01] Alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La [[specia epiteto]] ''auricularis'' signifas "orela", aspekto kreita de la kunfluanta, fajna desegno sur la kapo de la specio. La Grizkrona pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== [[File:Grey-crowned Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|Cabo Corrientes, [[Jalisco]], Meksiko]] La Grizkrona pego longas 19,5 ĝis 21 cm kaj pezas ĉirkaŭ 65 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj havas helgrizajn kronon kaj nukon. Ili estas pale flavecbrunaj ĉe la bridareo kaj la flankoj de la kapo, foje kun malklaraj grizecaj strioj. Ili havas larĝan ruĝan strion sub la brunec-flava areo kaj senbrile blankajn mentonon kaj supran gorĝon; ĉi-lasta havas senbrilajn grizecajn striojn. Plenkreskaj inoj havas neniun ruĝon sur la kapo. Ambaŭ seksoj havas ĉefe pale oliveckolorajn ĝis olivecverdajn suprajn partojn; iliaj pugo kaj supravostaj kovriloj estas striecaj per palflava aŭ flavec-blanka koloro. Iliaj flugiloj estas pli hele olivecverdaj ol la dorso. Ilia vosto estas pale flavec-olivecverda kun malhelaj pintoj ĉe la centraj plumoj kaj foje pli malhelaj strioj aŭ makuletoj ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas flavec-blankaj aŭ pale flavecaj kun neregulaj oliveckoloraj strioj. Ilia beko estas malhelgriza, la irisoj brunaj, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskaj inoj, sed kun malpli klaraj markostrioj ĉe la subaj partoj; la ruĝa vizaĝa strio de la masklo estas miksa kun grizo.<ref name=GCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Grizkrona pego troviĝas en okcidenta Meksiko, de suda [[Sonora]] kaj [[Chihuahua]] ĝis suda [[Oaxaca]]. Ĝi loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de duonhumidaj kaj humidaj arbaroj, kaj troviĝas ankaŭ surloke en pin-kverkaj arbaroj. Ĝi vivas en altecoj gamaj de proksime de marnivelo ĝis 2 400 m.<ref name=GCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Grizkrona pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=IUCN/> ===Manĝado=== La Grizkrona pego serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj, de la grundo ĝis la [[kanopeo]]. Ĝia dieto ne estas detale konata, sed ĝi inkluzivas [[termito]]jn, aliajn senvertebrulojn kaj berojn.<ref name=GCWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Grizkrona pego ne estas plene determinita, sed inkluzivas almenaŭ marton kaj aprilon. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=GCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-auricularis |species=Grizkrona pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Grizkronan pegon kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas vastan arealon kaj taksitan populacion de almenaŭ 20 000 maturaj individuoj; tamen oni supozas, ke tiu nombro malkreskas. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Grey-crowned Woodpecker ''Colaptes auricularis'' |volume=2020 |article-number=e.T22681250A141037692 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681250A141037692.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> "La Grizkronan pegon minacas pli granda risko pro ĝia specialiĝo je minacataj vivejoj de tropikaj altlandaj arbaroj. La ĉefa minaco por tiu specio estas la perdo de tiaj vivejoj pro transformado al agrikulturo, lignorikoltado kaj brutopaŝtado."<ref name=GCWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes auricularis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Mezameriko]] curkhh05ux67sjejnbkodc7bavb8jtj 9480772 9480770 2026-09-23T12:28:27Z Kani 670 9480772 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Grizkrona pego |koloro = pink |dosiero = Colaptes auricularis 2945161.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Grizkrona pego''' ''C. auricularis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Grey-crowned Woodpecker ''Colaptes auricularis'' |volume=2020 |article-number=e.T22681250A141037692 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681250A141037692.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes auricularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Piculus auricularis'' (Salvin & Godman, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Colaptes auricularis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes auricularis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de marborda okcidenta [[Meksiko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La grizkrona pego estis origine priskribita kiel ''Chloronerpes auricularis''.<ref>{{cite journal |last=Salvin |first=Osbert |last2=Godman |first2=F. DuCane |date=1889 |title=Chloronerpes auricularis sp. n. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16280761 |journal=The Ibis|volume=I |issue=III |page=381 |language= la, en|access-date=28a de Januaro, 2023 }}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''[[Piculus]]'', sed ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref name=49Supp>Richard C. Banks, R. Terry Chesser, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Forty-ninth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2008, vol. 125:758-768 Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name=NACC>Chesser, R. T., S. M. Billerman, K. J. Burns, C. Cicero, J. L. Dunn, B. E. Hernández-Baños, R. A. Jiménez, A. W. Kratter, N. A. Mason, P. C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., D. F. Stotz, kaj K. Winker. 2022. ''Check-list of North American Birds'' (rete). [[American Ornithological Society]]. [https://checklist.aou.org/taxa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220100331/https://checklist.aou.org/taxa |date=2020-02-20 }}</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> La Grizkrona pego similas al la vaste disvastiĝinta [[Oroliva pego]] (''C. rubiginosus'') kaj estis konsiderata ties subspecio. Iuj aŭtoroj traktis ambaŭ kiel [[superspecio]]n. Krome, esplorado ekde 2010 malkovris, ke la Oroliva pego ne estas [[monofiletika]]; iuj subspecioj estas pli proksime parencaj al la Grizkrona pego ol al aliaj subspecioj de la Oroliva pego.<ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |pages=76–84 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dufort |first=M.J. |date=2015 |title=An augmented supermatrix phylogeny of the avian family Picidae reveals uncertainty deep in the family tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=94 |pages=313–326 }}</ref><ref name=GOWO-BOW>del Hoyo, J., H. Winkler, D. A. Christie, and N. Collar (2022). Golden-olive Woodpecker (''Colaptes rubiginosus''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (N. D. Sly, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.goowoo1.01.1] Alirita la 27an de Januaro, 2023</ref><ref name=GCWO-BOW>Thompson, C. kaj C. J. Beardmore (2020). Gray-crowned Woodpecker (''Colaptes auricularis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grcwoo1.01] Alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La [[specia epiteto]] ''auricularis'' signifas "orela", aspekto kreita de la kunfluanta, fajna desegno sur la kapo de la specio. La Grizkrona pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== [[File:Grey-crowned Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|Cabo Corrientes, [[Jalisco]], Meksiko]] La Grizkrona pego longas 19,5 ĝis 21 cm kaj pezas ĉirkaŭ 65 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj havas helgrizajn kronon kaj nukon. Ili estas pale flavecbrunaj ĉe la bridareo kaj la flankoj de la kapo, foje kun malklaraj grizecaj strioj. Ili havas larĝan ruĝan strion sub la brunec-flava areo kaj senbrile blankajn mentonon kaj supran gorĝon; ĉi-lasta havas senbrilajn grizecajn striojn. Plenkreskaj inoj havas neniun ruĝon sur la kapo. Ambaŭ seksoj havas ĉefe pale oliveckolorajn ĝis olivecverdajn suprajn partojn; iliaj pugo kaj supravostaj kovriloj estas striecaj per palflava aŭ flavec-blanka koloro. Iliaj flugiloj estas pli hele olivecverdaj ol la dorso. Ilia vosto estas pale flavec-olivecverda kun malhelaj pintoj ĉe la centraj plumoj kaj foje pli malhelaj strioj aŭ makuletoj ĉe la eksteraj plumoj. Iliaj subaj partoj estas flavec-blankaj aŭ pale flavecaj kun neregulaj oliveckoloraj strioj. Ilia beko estas malhelgriza, la irisoj brunaj, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskaj inoj, sed kun malpli klaraj markostrioj ĉe la subaj partoj; la ruĝa vizaĝa strio de la masklo estas miksa kun grizo.<ref name=GCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Grizkrona pego troviĝas en okcidenta Meksiko, de suda [[Sonora]] kaj [[Chihuahua]] ĝis suda [[Oaxaca]]. Ĝi loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de duonhumidaj kaj humidaj arbaroj, kaj troviĝas ankaŭ surloke en pin-kverkaj arbaroj. Ĝi vivas en altecoj gamaj de proksime de marnivelo ĝis 2 400 m.<ref name=GCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Grizkrona pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=IUCN/> ===Manĝado=== La Grizkrona pego serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj, de la grundo ĝis la [[kanopeo]]. Ĝia dieto ne estas detale konata, sed ĝi inkluzivas [[termito]]jn, aliajn senvertebrulojn kaj berojn.<ref name=GCWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Grizkrona pego ne estas plene determinita, sed inkluzivas almenaŭ marton kaj aprilon. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=GCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-auricularis |species=Grizkrona pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Grizkronan pegon kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas vastan arealon kaj taksitan populacion de almenaŭ 20 000 maturaj individuoj; tamen oni supozas, ke tiu nombro malkreskas. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Grey-crowned Woodpecker ''Colaptes auricularis'' |volume=2020 |article-number=e.T22681250A141037692 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681250A141037692.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> "La Grizkronan pegon minacas pli granda risko pro ĝia specialiĝo je minacataj vivejoj de tropikaj altlandaj arbaroj. La ĉefa minaco por tiu specio estas la perdo de tiaj vivejoj pro transformado al agrikulturo, lignorikoltado kaj brutopaŝtado."<ref name=GCWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes auricularis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Mezameriko]] 2ux5ldoyq3r5sveja67np7m8kmjhmvu Mohilovo 0 953925 9480763 2026-09-23T12:09:25Z RG72 11847 Alidirektigis al [[Mahiljoŭ]] 9480763 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Mahiljoŭ]] 3zstjlg6t300t1wo9ydhz5lu4igv5ch Ruĝmantela pego 0 953926 9480773 2026-09-23T12:34:31Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego'..." 9480773 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The crimson-mantled woodpecker was originally described as ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=January 28, 2023}}</ref> It was later placed in genus ''Hypoxanthus'' that was still later merged into ''[[Piculus]]''; since about 2007 it has been moved into ''Colaptes'' by taxonomic systems.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip retrieved December 13, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref> The [[American Ornithological Society]], the [[International Ornithological Committee]], and the [[Clements taxonomy]] recognize these six subspecies of crimson-mantled woodpecker:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornithologist)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] and [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) treats ''C. r. atriceps'' as a separate species, the black-crowned woodpecker.<ref name=HBW7/> The [[specific epithet]] ''rivolii'' honors French ornithologist [[François Victor Massena, 3rd Duke of Rivoli|François Victor Masséna]], third Duke of Rivoli and third Prince of [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> This article follows the six-subspecies model. ==Aspekto== The crimson-mantled woodpecker is {{convert|23|to|26|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|85|to|112|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Adult males of the [[nominate subspecies]] ''C. r. rivolii'' have a red crown. Their face is mostly pale yellow with a dark red [[Cheek|malar]] stripe and a black chin and throat. Adult females have a black crown and malar stripe. Both sexes have a crimson red nape and mantle; their rump and uppertail [[Covert feather|coverts]] are black. Their wings are bronzy red and their tail is black. Their underparts are yellow with black and red scallops on the breast and sometimes black spots on the belly. Their bill is black, their iris red-brown to brown, and the legs pale gray. Juveniles are generally duller than adults and have no red on the breast; the male's crown is blacker.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01 retrieved January 28, 2023</ref> The other subspecies of crimson-mantled woodpecker vary little from the nominate with the exception of ''C. r. atriceps''. Males of that subspecies have a black crown that is more extensive than the female's. Both sexes have no red on the breast and their wings are less red than those of the nominate.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of crimson-mantled woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', Colombia's [[Cordillera Central (Colombia)|Cordillera Central]] *''C. r. zuliensis'', the [[Serranía del Perijá]] on the Colombia-Venezuela border *''C. r. rivolii'', Colombia's [[Cordillera Oriental (Colombia)|Cordillera Oriental]] into northwestern Venezuela *''C. r. meridae'', the Andes of northwestern Venezuela between [[Trujillo (state)|Trujillo]] and [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', the Andes from southwestern Colombia south through Ecuador into central Peru *''C. r. atriceps'', the Andes of southeastern Peru and western and central Bolivia (The range map omits this subspecies) The crimson-mantled woodpecker inhabits the interior and edges of humid [[montane forest]] and the lower edge of the [[páramo]] zone.<ref name=CMWO-BOW/> In Ecuador it mostly ranges at elevations between {{convert|2000|and|3300|m|ft|abbr=on}}.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The crimson-mantled woodpecker forages at any level of the forest, typically on moss- and lichen-covered limbs but also on trunks. Its primary food is small [[arthropod]]s, especially ants; it also feeds on fruit. It usually forages singly or in pairs, but does regularly join [[mixed species feeding flock]]s.<ref name=CMWO-BOW/> It shuns the introduced shrub [[Ulex|gorse]].<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== The crimson-mantled woodpecker's breeding season has not been defined but appears to vary geographically. One author surmised that it spans June to November in Peru and another suggested that (possibly species-wide) it includes February to March. It nests in tree cavities but nothing else is known about its breeding biology.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has assessed the crimson-mantled ''[[sensu stricto]]'' and black-crowned woodpeckers separately. Both are rated as being of Least Concern. The population size of neither is known but both are believed to be stable. No immediate threats to either have been identified.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> "Human activity has little direct effect on the Crimson-mantled Woodpecker, other than the local effects of [[habitat destruction]]."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivoliiaris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] e00j7fvqrtznaaimeduwkir4c077pcj 9480778 9480773 2026-09-23T12:46:24Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9480778 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝmantela pego estis origine priskribita kiel ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=28a de Januaro, 2023}}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''Hypoxanthus'', kiu poste estis kunfandita kun ''[[Piculus]]''; ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] agnoskas jenajn ses subspeciojn de Ruĝmantela pego:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] kaj [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas ''C. r. atriceps'' kiel apartan specion, nome nigrakrona pego.<ref name=HBW7/> La [[specia epiteto]] ''rivolii'' estas honora al la franca ornitologo [[François Victor Massena]], Duko de Rivoli kaj Princo de [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> Tiu ĉi artikolo sekavas la ses-subspecian modelon. ==Aspekto== The crimson-mantled woodpecker is {{convert|23|to|26|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|85|to|112|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Adult males of the [[nominate subspecies]] ''C. r. rivolii'' have a red crown. Their face is mostly pale yellow with a dark red [[Cheek|malar]] stripe and a black chin and throat. Adult females have a black crown and malar stripe. Both sexes have a crimson red nape and mantle; their rump and uppertail [[Covert feather|coverts]] are black. Their wings are bronzy red and their tail is black. Their underparts are yellow with black and red scallops on the breast and sometimes black spots on the belly. Their bill is black, their iris red-brown to brown, and the legs pale gray. Juveniles are generally duller than adults and have no red on the breast; the male's crown is blacker.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01 retrieved January 28, 2023</ref> The other subspecies of crimson-mantled woodpecker vary little from the nominate with the exception of ''C. r. atriceps''. Males of that subspecies have a black crown that is more extensive than the female's. Both sexes have no red on the breast and their wings are less red than those of the nominate.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of crimson-mantled woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', Colombia's [[Cordillera Central (Colombia)|Cordillera Central]] *''C. r. zuliensis'', the [[Serranía del Perijá]] on the Colombia-Venezuela border *''C. r. rivolii'', Colombia's [[Cordillera Oriental (Colombia)|Cordillera Oriental]] into northwestern Venezuela *''C. r. meridae'', the Andes of northwestern Venezuela between [[Trujillo (state)|Trujillo]] and [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', the Andes from southwestern Colombia south through Ecuador into central Peru *''C. r. atriceps'', the Andes of southeastern Peru and western and central Bolivia (The range map omits this subspecies) The crimson-mantled woodpecker inhabits the interior and edges of humid [[montane forest]] and the lower edge of the [[páramo]] zone.<ref name=CMWO-BOW/> In Ecuador it mostly ranges at elevations between {{convert|2000|and|3300|m|ft|abbr=on}}.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The crimson-mantled woodpecker forages at any level of the forest, typically on moss- and lichen-covered limbs but also on trunks. Its primary food is small [[arthropod]]s, especially ants; it also feeds on fruit. It usually forages singly or in pairs, but does regularly join [[mixed species feeding flock]]s.<ref name=CMWO-BOW/> It shuns the introduced shrub [[Ulex|gorse]].<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== The crimson-mantled woodpecker's breeding season has not been defined but appears to vary geographically. One author surmised that it spans June to November in Peru and another suggested that (possibly species-wide) it includes February to March. It nests in tree cavities but nothing else is known about its breeding biology.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has assessed the crimson-mantled ''[[sensu stricto]]'' and black-crowned woodpeckers separately. Both are rated as being of Least Concern. The population size of neither is known but both are believed to be stable. No immediate threats to either have been identified.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> "Human activity has little direct effect on the Crimson-mantled Woodpecker, other than the local effects of [[habitat destruction]]."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivoliiaris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 6o1lnsgjmlnhy03o4739bvym8whv53y 9480779 9480778 2026-09-23T12:48:58Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9480779 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝmantela pego estis origine priskribita kiel ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=28a de Januaro, 2023}}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''Hypoxanthus'', kiu poste estis kunfandita kun ''[[Piculus]]''; ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] agnoskas jenajn ses subspeciojn de Ruĝmantela pego:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] kaj [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas ''C. r. atriceps'' kiel apartan specion, nome nigrakrona pego.<ref name=HBW7/> La [[specia epiteto]] ''rivolii'' estas honora al la franca ornitologo [[François Victor Massena]], Duko de Rivoli kaj Princo de [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la ses-subspecian modelon. ==Aspekto== The crimson-mantled woodpecker is {{convert|23|to|26|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|85|to|112|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Adult males of the [[nominate subspecies]] ''C. r. rivolii'' have a red crown. Their face is mostly pale yellow with a dark red [[Cheek|malar]] stripe and a black chin and throat. Adult females have a black crown and malar stripe. Both sexes have a crimson red nape and mantle; their rump and uppertail [[Covert feather|coverts]] are black. Their wings are bronzy red and their tail is black. Their underparts are yellow with black and red scallops on the breast and sometimes black spots on the belly. Their bill is black, their iris red-brown to brown, and the legs pale gray. Juveniles are generally duller than adults and have no red on the breast; the male's crown is blacker.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01 retrieved January 28, 2023</ref> The other subspecies of crimson-mantled woodpecker vary little from the nominate with the exception of ''C. r. atriceps''. Males of that subspecies have a black crown that is more extensive than the female's. Both sexes have no red on the breast and their wings are less red than those of the nominate.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of crimson-mantled woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', Colombia's [[Cordillera Central (Colombia)|Cordillera Central]] *''C. r. zuliensis'', the [[Serranía del Perijá]] on the Colombia-Venezuela border *''C. r. rivolii'', Colombia's [[Cordillera Oriental (Colombia)|Cordillera Oriental]] into northwestern Venezuela *''C. r. meridae'', the Andes of northwestern Venezuela between [[Trujillo (state)|Trujillo]] and [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', the Andes from southwestern Colombia south through Ecuador into central Peru *''C. r. atriceps'', the Andes of southeastern Peru and western and central Bolivia (The range map omits this subspecies) The crimson-mantled woodpecker inhabits the interior and edges of humid [[montane forest]] and the lower edge of the [[páramo]] zone.<ref name=CMWO-BOW/> In Ecuador it mostly ranges at elevations between {{convert|2000|and|3300|m|ft|abbr=on}}.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The crimson-mantled woodpecker forages at any level of the forest, typically on moss- and lichen-covered limbs but also on trunks. Its primary food is small [[arthropod]]s, especially ants; it also feeds on fruit. It usually forages singly or in pairs, but does regularly join [[mixed species feeding flock]]s.<ref name=CMWO-BOW/> It shuns the introduced shrub [[Ulex|gorse]].<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== The crimson-mantled woodpecker's breeding season has not been defined but appears to vary geographically. One author surmised that it spans June to November in Peru and another suggested that (possibly species-wide) it includes February to March. It nests in tree cavities but nothing else is known about its breeding biology.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has assessed the crimson-mantled ''[[sensu stricto]]'' and black-crowned woodpeckers separately. Both are rated as being of Least Concern. The population size of neither is known but both are believed to be stable. No immediate threats to either have been identified.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> "Human activity has little direct effect on the Crimson-mantled Woodpecker, other than the local effects of [[habitat destruction]]."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivoliiaris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 1kuqwkh3z47kjimxuqh0e4z6r3m6sm6 9480781 9480779 2026-09-23T12:54:21Z Kani 670 /* Aspekto */ 9480781 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝmantela pego estis origine priskribita kiel ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=28a de Januaro, 2023}}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''Hypoxanthus'', kiu poste estis kunfandita kun ''[[Piculus]]''; ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] agnoskas jenajn ses subspeciojn de Ruĝmantela pego:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] kaj [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas ''C. r. atriceps'' kiel apartan specion, nome nigrakrona pego.<ref name=HBW7/> La [[specia epiteto]] ''rivolii'' estas honora al la franca ornitologo [[François Victor Massena]], Duko de Rivoli kaj Princo de [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la ses-subspecian modelon. ==Aspekto== La Ruĝmantela pego longas 23 ĝis 26 cm kaj pezas 85 ĝis 112 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj de la [[nomiga subspecio]] ''C. r. rivolii'' havas ruĝan kronon. Ilia vizaĝo estas plejparte palflava kun malhelruĝa vangostrio kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Plenkreskaj inoj havas nigrajn kronon kaj vangostrion. Ambaŭ seksoj havas karmezinajn nukon kaj mantelon; ilia pugo kaj la supravostaj kovriloj estas nigraj. Iliaj flugiloj estas bronzruĝaj kaj ilia vosto estas nigra. Iliaj subaj partoj estas flavaj kun nigraj kaj ruĝaj skvamecaj makuloj sur la brusto kaj foje nigraj makuletoj sur la ventro. Ilia beko estas nigra, iliaj irisoj ruĝbrunecaj ĝis brunaj, kaj la kruroj palgrizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas neniun ruĝon sur la brusto; la krono de la masklo estas pli nigra.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01] alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj de la Ruĝmantela pego malmulte diferencas de la nomiga subspecio, escepte de ''C. r. atriceps''. Ĉe tiu subspecio, la maskloj havas nigran kronon, kiu estas pli vasta ol tiu de la ino. Ĉe ambaŭ seksoj mankas ruĝo sur la brusto, kaj iliaj flugiloj estas malpli ruĝaj ol tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of crimson-mantled woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', Colombia's [[Cordillera Central (Colombia)|Cordillera Central]] *''C. r. zuliensis'', the [[Serranía del Perijá]] on the Colombia-Venezuela border *''C. r. rivolii'', Colombia's [[Cordillera Oriental (Colombia)|Cordillera Oriental]] into northwestern Venezuela *''C. r. meridae'', the Andes of northwestern Venezuela between [[Trujillo (state)|Trujillo]] and [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', the Andes from southwestern Colombia south through Ecuador into central Peru *''C. r. atriceps'', the Andes of southeastern Peru and western and central Bolivia (The range map omits this subspecies) The crimson-mantled woodpecker inhabits the interior and edges of humid [[montane forest]] and the lower edge of the [[páramo]] zone.<ref name=CMWO-BOW/> In Ecuador it mostly ranges at elevations between {{convert|2000|and|3300|m|ft|abbr=on}}.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The crimson-mantled woodpecker forages at any level of the forest, typically on moss- and lichen-covered limbs but also on trunks. Its primary food is small [[arthropod]]s, especially ants; it also feeds on fruit. It usually forages singly or in pairs, but does regularly join [[mixed species feeding flock]]s.<ref name=CMWO-BOW/> It shuns the introduced shrub [[Ulex|gorse]].<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== The crimson-mantled woodpecker's breeding season has not been defined but appears to vary geographically. One author surmised that it spans June to November in Peru and another suggested that (possibly species-wide) it includes February to March. It nests in tree cavities but nothing else is known about its breeding biology.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has assessed the crimson-mantled ''[[sensu stricto]]'' and black-crowned woodpeckers separately. Both are rated as being of Least Concern. The population size of neither is known but both are believed to be stable. No immediate threats to either have been identified.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> "Human activity has little direct effect on the Crimson-mantled Woodpecker, other than the local effects of [[habitat destruction]]."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivoliiaris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] sjkamquo731bijsruhah8uo2joekj80 9480785 9480781 2026-09-23T13:14:39Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9480785 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝmantela pego estis origine priskribita kiel ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=28a de Januaro, 2023}}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''Hypoxanthus'', kiu poste estis kunfandita kun ''[[Piculus]]''; ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] agnoskas jenajn ses subspeciojn de Ruĝmantela pego:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] kaj [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas ''C. r. atriceps'' kiel apartan specion, nome nigrakrona pego.<ref name=HBW7/> La [[specia epiteto]] ''rivolii'' estas honora al la franca ornitologo [[François Victor Massena]], Duko de Rivoli kaj Princo de [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la ses-subspecian modelon. ==Aspekto== La Ruĝmantela pego longas 23 ĝis 26 cm kaj pezas 85 ĝis 112 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj de la [[nomiga subspecio]] ''C. r. rivolii'' havas ruĝan kronon. Ilia vizaĝo estas plejparte palflava kun malhelruĝa vangostrio kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Plenkreskaj inoj havas nigrajn kronon kaj vangostrion. Ambaŭ seksoj havas karmezinajn nukon kaj mantelon; ilia pugo kaj la supravostaj kovriloj estas nigraj. Iliaj flugiloj estas bronzruĝaj kaj ilia vosto estas nigra. Iliaj subaj partoj estas flavaj kun nigraj kaj ruĝaj skvamecaj makuloj sur la brusto kaj foje nigraj makuletoj sur la ventro. Ilia beko estas nigra, iliaj irisoj ruĝbrunecaj ĝis brunaj, kaj la kruroj palgrizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas neniun ruĝon sur la brusto; la krono de la masklo estas pli nigra.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01] alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj de la Ruĝmantela pego malmulte diferencas de la nomiga subspecio, escepte de ''C. r. atriceps''. Ĉe tiu subspecio, la maskloj havas nigran kronon, kiu estas pli vasta ol tiu de la ino. Ĉe ambaŭ seksoj mankas ruĝo sur la brusto, kaj iliaj flugiloj estas malpli ruĝaj ol tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝmantela pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', kolombia [[Centra Kordilero]] *''C. r. zuliensis'', montaro [[Serranía del Perijá]] en la limo Kolombia-Venezuela *''C. r. rivolii'', kolombia [[Cordillera Oriental (Kolombio)|Orienta Kordilero]] en nordokcidenta Venezuelo *''C. r. meridae'', Andoj de nordokcidenta Venezuelo inter [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', Andoj el sudokcidenta Kolombio suden tra Ekvadoro ĝis centra Peruo *''C. r. atriceps'', Andoj el sudorienta Peruo kaj okcidenta kaj centra Bolivio (la mapo ne enkalkulas tiun ĉi subspecion) La Ruĝmantela pego loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humida [[montarbaro]] kaj ĉe la malsupra limo de la zono de la ''[[páramo]]''.<ref name=CMWO-BOW/> En Ekvadoro ĝi plejparte vivas ĉe altitudoj inter 2 000 kaj 3 300 m.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The crimson-mantled woodpecker forages at any level of the forest, typically on moss- and lichen-covered limbs but also on trunks. Its primary food is small [[arthropod]]s, especially ants; it also feeds on fruit. It usually forages singly or in pairs, but does regularly join [[mixed species feeding flock]]s.<ref name=CMWO-BOW/> It shuns the introduced shrub [[Ulex|gorse]].<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== The crimson-mantled woodpecker's breeding season has not been defined but appears to vary geographically. One author surmised that it spans June to November in Peru and another suggested that (possibly species-wide) it includes February to March. It nests in tree cavities but nothing else is known about its breeding biology.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has assessed the crimson-mantled ''[[sensu stricto]]'' and black-crowned woodpeckers separately. Both are rated as being of Least Concern. The population size of neither is known but both are believed to be stable. No immediate threats to either have been identified.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> "Human activity has little direct effect on the Crimson-mantled Woodpecker, other than the local effects of [[habitat destruction]]."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivoliiaris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 6gj6lfbf0iz3psonudsqes5cmwyu0bb 9480787 9480785 2026-09-23T13:19:46Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9480787 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝmantela pego estis origine priskribita kiel ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=28a de Januaro, 2023}}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''Hypoxanthus'', kiu poste estis kunfandita kun ''[[Piculus]]''; ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] agnoskas jenajn ses subspeciojn de Ruĝmantela pego:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] kaj [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas ''C. r. atriceps'' kiel apartan specion, nome nigrakrona pego.<ref name=HBW7/> La [[specia epiteto]] ''rivolii'' estas honora al la franca ornitologo [[François Victor Massena]], Duko de Rivoli kaj Princo de [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la ses-subspecian modelon. ==Aspekto== La Ruĝmantela pego longas 23 ĝis 26 cm kaj pezas 85 ĝis 112 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj de la [[nomiga subspecio]] ''C. r. rivolii'' havas ruĝan kronon. Ilia vizaĝo estas plejparte palflava kun malhelruĝa vangostrio kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Plenkreskaj inoj havas nigrajn kronon kaj vangostrion. Ambaŭ seksoj havas karmezinajn nukon kaj mantelon; ilia pugo kaj la supravostaj kovriloj estas nigraj. Iliaj flugiloj estas bronzruĝaj kaj ilia vosto estas nigra. Iliaj subaj partoj estas flavaj kun nigraj kaj ruĝaj skvamecaj makuloj sur la brusto kaj foje nigraj makuletoj sur la ventro. Ilia beko estas nigra, iliaj irisoj ruĝbrunecaj ĝis brunaj, kaj la kruroj palgrizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas neniun ruĝon sur la brusto; la krono de la masklo estas pli nigra.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01] alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj de la Ruĝmantela pego malmulte diferencas de la nomiga subspecio, escepte de ''C. r. atriceps''. Ĉe tiu subspecio, la maskloj havas nigran kronon, kiu estas pli vasta ol tiu de la ino. Ĉe ambaŭ seksoj mankas ruĝo sur la brusto, kaj iliaj flugiloj estas malpli ruĝaj ol tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝmantela pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', kolombia [[Centra Kordilero]] *''C. r. zuliensis'', montaro [[Serranía del Perijá]] en la limo Kolombia-Venezuela *''C. r. rivolii'', kolombia [[Cordillera Oriental (Kolombio)|Orienta Kordilero]] en nordokcidenta Venezuelo *''C. r. meridae'', Andoj de nordokcidenta Venezuelo inter [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', Andoj el sudokcidenta Kolombio suden tra Ekvadoro ĝis centra Peruo *''C. r. atriceps'', Andoj el sudorienta Peruo kaj okcidenta kaj centra Bolivio (la mapo ne enkalkulas tiun ĉi subspecion) La Ruĝmantela pego loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humida [[montarbaro]] kaj ĉe la malsupra limo de la zono de la ''[[páramo]]''.<ref name=CMWO-BOW/> En Ekvadoro ĝi plejparte vivas ĉe altitudoj inter 2 000 kaj 3 300 m.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Ruĝmantela pego serĉas manĝaĵon ĉe iu ajn nivelo de la arbaro, tipe sur branĉoj kovritaj de [[musko]]j kaj [[likeno]]j, sed ankaŭ sur trunkaroj. Ĝia ĉefa nutraĵo konsistas el malgrandaj [[artikuloj]], precipe [[formiko]]j; ĝi manĝas ankaŭ [[frukto]]jn. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon sola aŭ en paroj, sed regule aliĝas al [[miksspeciaj manĝantaroj]].<ref name=CMWO-BOW/> Ĝi evitas la enkondukitan arbuston [[ulekso]]n.<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Ruĝmantela pego ne estas precize difinita, sed ŝajnas varii laŭ la geografia loko. Unu aŭtoro supozis, ke ĝi daŭras de junio ĝis novembro en Peruo, dum alia sugestis, ke ĝi ampleksas la periodon de februaro ĝis marto (eble tra la tuta specio). Ĝi nestas en arbotruoj, sed nenio plia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has assessed the crimson-mantled ''[[sensu stricto]]'' and black-crowned woodpeckers separately. Both are rated as being of Least Concern. The population size of neither is known but both are believed to be stable. No immediate threats to either have been identified.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> "Human activity has little direct effect on the Crimson-mantled Woodpecker, other than the local effects of [[habitat destruction]]."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivoliiaris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 9crcbnpj1os8glp4ii3zsl9ps2h3fuf 9480789 9480787 2026-09-23T13:23:53Z Kani 670 /* Statuso */ 9480789 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝmantela pego estis origine priskribita kiel ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=28a de Januaro, 2023}}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''Hypoxanthus'', kiu poste estis kunfandita kun ''[[Piculus]]''; ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] agnoskas jenajn ses subspeciojn de Ruĝmantela pego:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] kaj [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas ''C. r. atriceps'' kiel apartan specion, nome nigrakrona pego.<ref name=HBW7/> La [[specia epiteto]] ''rivolii'' estas honora al la franca ornitologo [[François Victor Massena]], Duko de Rivoli kaj Princo de [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la ses-subspecian modelon. ==Aspekto== La Ruĝmantela pego longas 23 ĝis 26 cm kaj pezas 85 ĝis 112 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj de la [[nomiga subspecio]] ''C. r. rivolii'' havas ruĝan kronon. Ilia vizaĝo estas plejparte palflava kun malhelruĝa vangostrio kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Plenkreskaj inoj havas nigrajn kronon kaj vangostrion. Ambaŭ seksoj havas karmezinajn nukon kaj mantelon; ilia pugo kaj la supravostaj kovriloj estas nigraj. Iliaj flugiloj estas bronzruĝaj kaj ilia vosto estas nigra. Iliaj subaj partoj estas flavaj kun nigraj kaj ruĝaj skvamecaj makuloj sur la brusto kaj foje nigraj makuletoj sur la ventro. Ilia beko estas nigra, iliaj irisoj ruĝbrunecaj ĝis brunaj, kaj la kruroj palgrizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas neniun ruĝon sur la brusto; la krono de la masklo estas pli nigra.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01] alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj de la Ruĝmantela pego malmulte diferencas de la nomiga subspecio, escepte de ''C. r. atriceps''. Ĉe tiu subspecio, la maskloj havas nigran kronon, kiu estas pli vasta ol tiu de la ino. Ĉe ambaŭ seksoj mankas ruĝo sur la brusto, kaj iliaj flugiloj estas malpli ruĝaj ol tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝmantela pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', kolombia [[Centra Kordilero]] *''C. r. zuliensis'', montaro [[Serranía del Perijá]] en la limo Kolombia-Venezuela *''C. r. rivolii'', kolombia [[Cordillera Oriental (Kolombio)|Orienta Kordilero]] en nordokcidenta Venezuelo *''C. r. meridae'', Andoj de nordokcidenta Venezuelo inter [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', Andoj el sudokcidenta Kolombio suden tra Ekvadoro ĝis centra Peruo *''C. r. atriceps'', Andoj el sudorienta Peruo kaj okcidenta kaj centra Bolivio (la mapo ne enkalkulas tiun ĉi subspecion) La Ruĝmantela pego loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humida [[montarbaro]] kaj ĉe la malsupra limo de la zono de la ''[[páramo]]''.<ref name=CMWO-BOW/> En Ekvadoro ĝi plejparte vivas ĉe altitudoj inter 2 000 kaj 3 300 m.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Ruĝmantela pego serĉas manĝaĵon ĉe iu ajn nivelo de la arbaro, tipe sur branĉoj kovritaj de [[musko]]j kaj [[likeno]]j, sed ankaŭ sur trunkaroj. Ĝia ĉefa nutraĵo konsistas el malgrandaj [[artikuloj]], precipe [[formiko]]j; ĝi manĝas ankaŭ [[frukto]]jn. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon sola aŭ en paroj, sed regule aliĝas al [[miksspeciaj manĝantaroj]].<ref name=CMWO-BOW/> Ĝi evitas la enkondukitan arbuston [[ulekso]]n.<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Ruĝmantela pego ne estas precize difinita, sed ŝajnas varii laŭ la geografia loko. Unu aŭtoro supozis, ke ĝi daŭras de junio ĝis novembro en Peruo, dum alia sugestis, ke ĝi ampleksas la periodon de februaro ĝis marto (eble tra la tuta specio). Ĝi nestas en arbotruoj, sed nenio plia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial taksis la speciojn Ruĝmantelan (en strikta senco) kaj Nigrakronan aparte. Ambaŭ estas klasifikitaj kiel specioj "[[Malplej Zorgiga]]n". La populacigrando de neniu el ili estas konata, sed oni kredas, ke ambaŭ populacioj estas stabilaj. Oni ne identigis tujan minacon por iu el ili.<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref><ref name="IUCN2">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-crowned Woodpecker ''Colaptes atriceps'' |volume=2016 |article-number=e.T22726398A94921093 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726398A94921093.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> "Homa agado havas malmultan rektan efikon sur la specion Ruĝmantelan pegon, krom la lokaj efikoj de detruo de vivejo."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivoliiaris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] rmajr7ft1qo01gaq2kdfa2p50sy8n7g 9480840 9480789 2026-09-23T18:04:51Z Kani 670 9480840 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝmantela pego estis origine priskribita kiel ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=28a de Januaro, 2023}}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''Hypoxanthus'', kiu poste estis kunfandita kun ''[[Piculus]]''; ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] agnoskas jenajn ses subspeciojn de Ruĝmantela pego:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] kaj [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas ''C. r. atriceps'' kiel apartan specion, nome nigrakrona pego.<ref name=HBW7/> La [[specia epiteto]] ''rivolii'' estas honora al la franca ornitologo [[François Victor Massena]], Duko de Rivoli kaj Princo de [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la ses-subspecian modelon. ==Aspekto== La Ruĝmantela pego longas 23 ĝis 26 cm kaj pezas 85 ĝis 112 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj de la [[nomiga subspecio]] ''C. r. rivolii'' havas ruĝan kronon. Ilia vizaĝo estas plejparte palflava kun malhelruĝa vangostrio kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Plenkreskaj inoj havas nigrajn kronon kaj vangostrion. Ambaŭ seksoj havas karmezinajn nukon kaj mantelon; ilia pugo kaj la supravostaj kovriloj estas nigraj. Iliaj flugiloj estas bronzruĝaj kaj ilia vosto estas nigra. Iliaj subaj partoj estas flavaj kun nigraj kaj ruĝaj skvamecaj makuloj sur la brusto kaj foje nigraj makuletoj sur la ventro. Ilia beko estas nigra, iliaj irisoj ruĝbrunecaj ĝis brunaj, kaj la kruroj palgrizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas neniun ruĝon sur la brusto; la krono de la masklo estas pli nigra.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01] alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj de la Ruĝmantela pego malmulte diferencas de la nomiga subspecio, escepte de ''C. r. atriceps''. Ĉe tiu subspecio, la maskloj havas nigran kronon, kiu estas pli vasta ol tiu de la ino. Ĉe ambaŭ seksoj mankas ruĝo sur la brusto, kaj iliaj flugiloj estas malpli ruĝaj ol tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝmantela pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', kolombia [[Centra Kordilero]] *''C. r. zuliensis'', montaro [[Serranía del Perijá]] en la limo Kolombia-Venezuela *''C. r. rivolii'', kolombia [[Cordillera Oriental (Kolombio)|Orienta Kordilero]] en nordokcidenta Venezuelo *''C. r. meridae'', Andoj de nordokcidenta Venezuelo inter [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', Andoj el sudokcidenta Kolombio suden tra Ekvadoro ĝis centra Peruo *''C. r. atriceps'', Andoj el sudorienta Peruo kaj okcidenta kaj centra Bolivio (la mapo ne enkalkulas tiun ĉi subspecion) La Ruĝmantela pego loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humida [[montarbaro]] kaj ĉe la malsupra limo de la zono de la ''[[páramo]]''.<ref name=CMWO-BOW/> En Ekvadoro ĝi plejparte vivas ĉe altitudoj inter 2 000 kaj 3 300 m.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Ruĝmantela pego serĉas manĝaĵon ĉe iu ajn nivelo de la arbaro, tipe sur branĉoj kovritaj de [[musko]]j kaj [[likeno]]j, sed ankaŭ sur trunkaroj. Ĝia ĉefa nutraĵo konsistas el malgrandaj [[artikuloj]], precipe [[formiko]]j; ĝi manĝas ankaŭ [[frukto]]jn. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon sola aŭ en paroj, sed regule aliĝas al [[miksspeciaj manĝantaroj]].<ref name=CMWO-BOW/> Ĝi evitas la enkondukitan arbuston [[ulekso]]n.<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Ruĝmantela pego ne estas precize difinita, sed ŝajnas varii laŭ la geografia loko. Unu aŭtoro supozis, ke ĝi daŭras de junio ĝis novembro en Peruo, dum alia sugestis, ke ĝi ampleksas la periodon de februaro ĝis marto (eble tra la tuta specio). Ĝi nestas en arbotruoj, sed nenio plia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial taksis la speciojn Ruĝmantelan (en strikta senco) kaj Nigrakronan aparte. Ambaŭ estas klasifikitaj kiel specioj "[[Malplej Zorgiga]]n". La populacigrando de neniu el ili estas konata, sed oni kredas, ke ambaŭ populacioj estas stabilaj. Oni ne identigis tujan minacon por iu el ili.<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref><ref name="IUCN2">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-crowned Woodpecker ''Colaptes atriceps'' |volume=2016 |article-number=e.T22726398A94921093 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726398A94921093.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> "Homa agado havas malmultan rektan efikon sur la specion Ruĝmantelan pegon, krom la lokaj efikoj de detruo de vivejo."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivoliiaris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] gcuw4tk2p0w06z7nwyweqbcn3es1bc6 9480841 9480840 2026-09-23T18:06:20Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9480841 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝmantela pego |koloro = pink |dosiero = Crimson-mantled Woodpecker - Colombia S4E2671.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Ruĝmantela pego''' ''C. rivolii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes rivolii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= *''Picus Rivolii'' *''Piculus rivolii'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes rivolii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ''sensu stricto'' }} La '''Ruĝmantela pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes rivolii'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.<ref name="IOC12.2">{{Cite web |date=August 2022 |title=Woodpeckers |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |access-date=9a de Januaro, 2023 |website=IOC World Bird List |version=v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P.}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝmantela pego estis origine priskribita kiel ''Picus Rivolii''.<ref>{{Cite journal |last=Boissonneau |first=Auguste |date=February 1840 |editor-last=Guérin-Mémeville |editor-first=F.-E. |title=Nouvelle espèce du genre ''Pic'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13714017 |department=Travaux inédits |journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne |language=fr |pages=36-37 |access-date=28a de Januaro, 2023}}</ref> Poste ĝi estis metita en la genron ''Hypoxanthus'', kiu poste estis kunfandita kun ''[[Piculus]]''; ekde ĉirkaŭ 2007 taksonomiaj sistemoj transigis ĝin al ''Colaptes''.<ref name="Benz2006">{{Cite journal |last=Benz |first=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |bibcode=2006MolPE..40..389B |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580}}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name="HBW7">HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref><ref name="Clements2022">Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name="SACClist">Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> La [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]], kaj la [[taksonomio Clements]] agnoskas jenajn ses subspeciojn de Ruĝmantela pego:<ref name=SACClist/><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022/> *''C. r. quindiuna'' <small>([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1923)</small> *''C. r. zuliensis'' <small>(Aveledo & Peréz, 1989)</small> *''C. r. rivolii'' <small>([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840)</small> *''C. r. meridae'' <small>(Chapman, 1923)</small> *''C. r. brevirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874)</small> *''C. r. atriceps'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]] kaj [[Osbert Salvin|Salvin]], 1876)</small> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas ''C. r. atriceps'' kiel apartan specion, nome nigrakrona pego.<ref name=HBW7/> La [[specia epiteto]] ''rivolii'' estas honora al la franca ornitologo [[François Victor Massena]], Duko de Rivoli kaj Princo de [[Essling]].<ref name="Jobling">{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London, UK |pages=336–337}}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la ses-subspecian modelon. ==Aspekto== La Ruĝmantela pego longas 23 ĝis 26 cm kaj pezas 85 ĝis 112 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Plenkreskaj maskloj de la [[nomiga subspecio]] ''C. r. rivolii'' havas ruĝan kronon. Ilia vizaĝo estas plejparte palflava kun malhelruĝa vangostrio kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Plenkreskaj inoj havas nigrajn kronon kaj vangostrion. Ambaŭ seksoj havas karmezinajn nukon kaj mantelon; ilia pugo kaj la supravostaj kovriloj estas nigraj. Iliaj flugiloj estas bronzruĝaj kaj ilia vosto estas nigra. Iliaj subaj partoj estas flavaj kun nigraj kaj ruĝaj skvamecaj makuloj sur la brusto kaj foje nigraj makuletoj sur la ventro. Ilia beko estas nigra, iliaj irisoj ruĝbrunecaj ĝis brunaj, kaj la kruroj palgrizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas neniun ruĝon sur la brusto; la krono de la masklo estas pli nigra.<ref name="CMWO-BOW">Schulenberg, T. S. (2020). Crimson-mantled Woodpecker (''Colaptes rivolii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.crmwoo2.01] alirita la 28an de Januaro, 2023</ref> La aliaj subspecioj de la Ruĝmantela pego malmulte diferencas de la nomiga subspecio, escepte de ''C. r. atriceps''. Ĉe tiu subspecio, la maskloj havas nigran kronon, kiu estas pli vasta ol tiu de la ino. Ĉe ambaŭ seksoj mankas ruĝo sur la brusto, kaj iliaj flugiloj estas malpli ruĝaj ol tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=CMWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝmantela pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CMWO-BOW/> *''C. r. quindiuna'', kolombia [[Centra Kordilero]] *''C. r. zuliensis'', montaro [[Serranía del Perijá]] en la limo Kolombia-Venezuela *''C. r. rivolii'', kolombia [[Cordillera Oriental (Kolombio)|Orienta Kordilero]] en nordokcidenta Venezuelo *''C. r. meridae'', Andoj de nordokcidenta Venezuelo inter [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Táchira]] *''C. r. brevirostris'', Andoj el sudokcidenta Kolombio suden tra Ekvadoro ĝis centra Peruo *''C. r. atriceps'', Andoj el sudorienta Peruo kaj okcidenta kaj centra Bolivio (la mapo ne enkalkulas tiun ĉi subspecion) La Ruĝmantela pego loĝas en la interno kaj ĉe la randoj de humida [[montarbaro]] kaj ĉe la malsupra limo de la zono de la ''[[páramo]]''.<ref name=CMWO-BOW/> En Ekvadoro ĝi plejparte vivas ĉe altitudoj inter 2 000 kaj 3 300 m.<ref name="Ridgely2">{{Cite book |last=Ridgely |first=Robert S. |title=The Birds of Ecuador: Field Guide |last2=Greenfield |first2=Paul J. |date=2001 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8721-7 |volume=II |location=Ithaca |page=334}}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Ruĝmantela pego serĉas manĝaĵon ĉe iu ajn nivelo de la arbaro, tipe sur branĉoj kovritaj de [[musko]]j kaj [[likeno]]j, sed ankaŭ sur trunkaroj. Ĝia ĉefa nutraĵo konsistas el malgrandaj [[artikuloj]], precipe [[formiko]]j; ĝi manĝas ankaŭ [[frukto]]jn. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon sola aŭ en paroj, sed regule aliĝas al [[miksspeciaj manĝantaroj]].<ref name=CMWO-BOW/> Ĝi evitas la enkondukitan arbuston [[ulekso]]n.<ref>{{Cite journal |last=Amaya-Villarreal |first=Ángela |date=November 2010 |title=Effects of Gorse (''Ulex europaeus'') on the birds of a high Andean forest edge |journal=Ornitología Colombiana |volume=10 |pages=11–25}}</ref> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Ruĝmantela pego ne estas precize difinita, sed ŝajnas varii laŭ la geografia loko. Unu aŭtoro supozis, ke ĝi daŭras de junio ĝis novembro en Peruo, dum alia sugestis, ke ĝi ampleksas la periodon de februaro ĝis marto (eble tra la tuta specio). Ĝi nestas en arbotruoj, sed nenio plia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=CMWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-rivolii |species=Ruĝmantela pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial taksis la speciojn Ruĝmantelan (en strikta senco) kaj Nigrakronan aparte. Ambaŭ estas klasifikitaj kiel specioj "[[Malplej Zorgiga]]n". La populacigrando de neniu el ili estas konata, sed oni kredas, ke ambaŭ populacioj estas stabilaj. Oni ne identigis tujan minacon por iu el ili.<ref name="IUCN1">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Crimson-mantled Woodpecker ''Colaptes rivolii'' |volume=2016 |article-number=e.T22726390A94920901 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726390A94920901.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref><ref name="IUCN2">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-crowned Woodpecker ''Colaptes atriceps'' |volume=2016 |article-number=e.T22726398A94921093 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726398A94921093.en |access-date=28a de Januaro 2023}}</ref> "Homa agado havas malmultan rektan efikon sur la specion Ruĝmantelan pegon, krom la lokaj efikoj de detruo de vivejo."<ref name=CMWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} * {{cite book |last1=ffrench<!--this name should not be capitalized--> |first1=Richard |last2=O'Neill |first2=John Patton |last3=Eckelberry |first3=Don R. |title=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago |year=2003 |location=London |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-6759-1 | ref=none }} * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=0-7136-6418-5 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes rivolii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] aebizcs696ksjlyqh65tslup496b75m Colaptes rivolii 0 953927 9480774 2026-09-23T12:36:11Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ruĝmantela pego]] 9480774 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruĝmantela pego]] d56qrl6osiws1ep62s3fa9pklwx7az3 Gualeguaychú 0 953928 9480790 2026-09-23T13:24:40Z Crosstor 3176 urbo 9480790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AR-E|situo sur mapo2=Argentino|zomo=9}} '''Gualeguaychú''' [gualeguajĉu] estas [[urbo]] kaj municipo (pli frue [[urbego]]), [[limpasejo]] kaj [[diocezo]] en la samnoma [[departemento]], kie ĝi estas ĉefurbo de la departemento en nordorienta en [[provinco]] [[Entre Ríos]], en [[Argentino]]. La urbo prenis la nomon de la samnoma rivero apud ĝi. Laŭ noto el 1715 la [[loknomo]] devenas de la gvarania esprimo "yaguarí guazú" kun signifo "grandakva rivero". [[Dosiero:Gualeguaychú panorámica.png|eta|maldekstre|Panoramo en Gualeguaychú]] == Loĝantaro == En la urbo la loĝantaro estis {{nombro|109266}} en 2010, sed en 2022 nur {{nombro|94780}}. == Geografio == Gualeguaychú situas sur [[ebenaĵo]] laŭ la maldekstra bordo de la rivero Gualeguaychú (alfluanto de la [[Urugvajo (rivero)]]. Kontraŭe etendiĝas [[Fray Bentos]] jam en [[Urugvajo]]. Fray Bentos troviĝas 24, [[Mercedes (Urugvajo)]] 53, [[Bonaero]] 179, [[Rosario]] 203 [[km]] aere laŭ [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == [[Dosiero:Municipalidad de Gualeguaychú - panoramio.jpg|eta|maldekstre|Municipa administrejo]] En 1750 hispana milita ekspedicio mortigis grandan nombron da indianoj, poste eŭropaj enmigrantoj alvenis. En 1779 episkopo de Bonaero vizitis la areon, poste li informis la vicreĝon pri la danĝera situacio: malgrandaj terposedantoj estis disigitaj tra la areo kaj nekapablaj defendi sin en kazo de portugala invado. En 1782 la vicreĝo organizis urbojn por firmigi la hispanan ĉeeston. Jaron poste oni fondis apud [[kapelo]] ''San José de Gualeguaychu'', kiu disvolviĝis malrapide. En 1851 ĝi ricevis urbostatuson. En 1863, moleo estis konstruita, faciligante rivernavigadon. En la dua duono de la 19-a jarcento, granda nombro da eŭropaj enmigrintoj alvenis ĉi tien. Municipo estis establita en 1934. 9a0t278axhkxmnltmynwiezfj0yfgan 9480801 9480790 2026-09-23T14:16:48Z Crosstor 3176 finredakto 9480801 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AR-E|situo sur mapo2=Argentino|zomo=9}} '''Gualeguaychú''' [gualeguajĉu] estas [[urbo]] kaj municipo (pli frue [[urbego]]), [[limpasejo]] kaj [[diocezo]] en la samnoma [[departemento]], kie ĝi estas ĉefurbo de la departemento en nordorienta en [[provinco]] [[Entre Ríos]], en [[Argentino]]. La urbo prenis la nomon de la samnoma rivero apud ĝi. Laŭ noto el 1715 la [[loknomo]] devenas de la gvarania esprimo "yaguarí guazú" kun signifo "grandakva rivero". [[Dosiero:Gualeguaychú panorámica.png|eta|maldekstre|{{centre|Panoramo en Gualeguaychú}}]] == Loĝantaro == En la urbo la loĝantaro estis {{nombro|109266}} en 2010, sed en 2022 nur {{nombro|94780}}. == Geografio == [[Dosiero:Municipalidad de Gualeguaychú - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Municipa administrejo}}]] Gualeguaychú situas sur [[ebenaĵo]] 15 metrojn super la [[marnivelo]] laŭ la maldekstra bordo de la rivero Gualeguaychú (alfluanto de la [[Urugvajo (rivero)]]. Kontraŭe etendiĝas [[Fray Bentos]] jam en [[Urugvajo]]. Fray Bentos troviĝas 24, [[Mercedes (Urugvajo)]] 53, [[Bonaero]] 179, [[Rosario]] 203 [[km]] aere laŭ [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == [[Dosiero:PasajeUmbrella-Gualeguaychu.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Piedira strateto}}]] En 1750 hispana milita ekspedicio mortigis grandan nombron da indianoj, poste eŭropaj enmigrantoj alvenis. En 1779 episkopo de Bonaero vizitis la areon, poste li informis la vicreĝon pri la danĝera situacio: malgrandaj terposedantoj estis disigitaj tra la areo kaj nekapablaj defendi sin en kazo de portugala invado. En 1782 la vicreĝo organizis urbojn por firmigi la hispanan ĉeeston. Jaron poste oni fondis apud [[kapelo]] ''San José de Gualeguaychu'', kiu disvolviĝis malrapide. En 1851 ĝi ricevis urbostatuson. En 1863, moleo estis konstruita, faciligante rivernavigadon. En la dua duono de la 19-a jarcento, granda nombro da eŭropaj enmigrintoj alvenis ĉi tien. Municipo estis establita en 1934. == Ekonomio == Gualeguaychú estas agrikultura urbo kun turismo. La ĉefa kultivaĵo estas la [[sojfabo]]j. En 2008 agrikultura striko kun protestoj okazis. == Trafiko == [[Dosiero:Corsodromo de gualeguaychu 1997.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] La municipo havas [[flughaveno]]n, stacidomon, riveran havenon. El Argentino kuras tien 4 vojoj, el Urugvajo sola vojo tra limpasejo kaj ponto konstruita en 1976. == Klimato == En Gualeguaychú la averaĝa [[temperaturo]] estas {{GdC|18}} kaj varias inter {{GdC|12-24}}. Jare pluvas po 1218&nbsp;mm. En ĉiuj [[monato]]j pluvas, sed inter majo-septembro pli malofte pluvas. La averaĝa jara humideco estas 75%. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Catedral San José de Gualeguaychú.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Katedralo de Gualeguaychú}}]] * [[katedralo]] Sankta Jozefo * ĉiujara [[karnavalo]] * termofontoj kun banejoj * [[kazino]] * [[teatro]] fondita en 1910 == Famuloj == * [[Kazo Nahir Galarza]] == Fontoj == * angla Vikipedio helpe de WikiTrans j9qk14sz1eomwjobuqjp3o7e6te3nzp 9480803 9480801 2026-09-23T14:20:05Z Crosstor 3176 9480803 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AR-E|situo sur mapo2=Argentino|zomo=9}} '''Gualeguaychú''' [gualeguajĉu] estas [[urbo]] kaj municipo (pli frue [[urbego]]), [[limpasejo]] kaj [[diocezo]] en la samnoma [[departemento]], kie ĝi estas ĉefurbo de la departemento en nordorienta en [[provinco]] [[Entre Ríos]], en [[Argentino]]. La urbo prenis la nomon de la samnoma rivero apud ĝi. Laŭ noto el 1715 la [[loknomo]] devenas de la gvarania esprimo "yaguarí guazú" kun signifo "grandakva rivero". [[Dosiero:Gualeguaychú panorámica.png|eta|maldekstre|{{centre|Panoramo en Gualeguaychú}}]] == Loĝantaro == En la urbo la loĝantaro estis {{nombro|109266}} en 2010, sed en 2022 nur {{nombro|94780}}. == Geografio == [[Dosiero:Municipalidad de Gualeguaychú - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Municipa administrejo}}]] Gualeguaychú situas sur [[ebenaĵo]] 15 metrojn super la [[marnivelo]] laŭ la maldekstra bordo de la rivero Gualeguaychú (alfluanto de la [[Urugvajo (rivero)]]. Kontraŭe etendiĝas [[Fray Bentos]] jam en [[Urugvajo]]. Fray Bentos troviĝas 24, [[Mercedes (Urugvajo)]] 53, [[Bonaero]] 179, [[Rosario]] 203 [[km]] aere laŭ [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == [[Dosiero:PasajeUmbrella-Gualeguaychu.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Piedira strateto}}]] En 1750 hispana milita ekspedicio mortigis grandan nombron da indianoj, poste eŭropaj enmigrantoj alvenis. En 1779 episkopo de Bonaero vizitis la areon, poste li informis la vicreĝon pri la danĝera situacio: malgrandaj terposedantoj estis disigitaj tra la areo kaj nekapablaj defendi sin en kazo de portugala invado. En 1782 la vicreĝo organizis urbojn por firmigi la hispanan ĉeeston. Jaron poste oni fondis apud [[kapelo]] ''San José de Gualeguaychu'', kiu disvolviĝis malrapide. En 1851 ĝi ricevis urbostatuson. En 1863, moleo estis konstruita, faciligante rivernavigadon. En la dua duono de la 19-a jarcento, granda nombro da eŭropaj enmigrintoj alvenis ĉi tien. Municipo estis establita en 1934. == Ekonomio == Gualeguaychú estas agrikultura urbo kun turismo. La ĉefa kultivaĵo estas la [[sojfabo]]j. En 2008 agrikultura striko kun protestoj okazis. == Trafiko == [[Dosiero:Corsodromo de gualeguaychu 1997.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] La municipo havas [[flughaveno]]n, stacidomon, riveran havenon. El Argentino kuras tien 4 vojoj, el Urugvajo sola vojo tra limpasejo kaj ponto konstruita en 1976. == Klimato == En Gualeguaychú la averaĝa [[temperaturo]] estas {{GdC|18}} kaj varias inter {{GdC|12-24}}. Jare pluvas po 1218&nbsp;mm. En ĉiuj [[monato]]j pluvas, sed inter majo-septembro pli malofte pluvas. La averaĝa jara humideco estas 75%. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Catedral San José de Gualeguaychú.jpg|eta|{{centre|Katedralo de Gualeguaychú}}]] * [[katedralo]] Sankta Jozefo * ĉiujara [[karnavalo]] * termofontoj kun banejoj * [[kazino]] * [[teatro]] fondita en 1910 == Famuloj == * [[Kazo Nahir Galarza]] == Fontoj == * WikiTrans {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Argentino]] [[Kategorio:Havenurboj]] e8ju5pvtah8zskqmb2n4p6ocfqwfw0j Nigrakola pego 0 953929 9480843 2026-09-23T18:10:14Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakola pego |koloro = pink |dosiero = Black-necked Woodpecker (Colaptes atricollis).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Nigrakola pego''' ''..." 9480843 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakola pego |koloro = pink |dosiero = Black-necked Woodpecker (Colaptes atricollis).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Nigrakola pego''' ''C. atricollis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2019 |title= ''Colaptes atricollis'' |amends=2016 |article-number=e.T22681269A155427289 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681269A155427289.en |access-date=29a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes atricollis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Chrysoptilus atricollis'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes atricollis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakola pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes atricollis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC13.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=9a de Decembro 2023}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The black-necked woodpecker was originally described as ''Chrysopicos atricollis''.<ref>{{cite journal |last=Malherbe |first=Alfred |date=1850 |title=''Chrysopicos atricollis'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2340021 |journal=Revue et magasin de zoologie pure et appliquée |volume=2 |issue=II |language=la, fr |page=156 |access-date=29 January 2023 }}</ref> It was later placed in genus ''Chrysoptilus'' but since about 2007 it has been moved into ''Colaptes'' by taxonomic systems.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 }}</ref><ref name=IOC13.2/><ref name=HBW7>HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip retrieved 13 December 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved 10 November 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved 24 July 2022</ref> The black-necked woodpecker has two subspecies, the [[Nominate subspecies|nominate]] ''C. a. atricollis'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) and ''C. a. peruvianus'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.2/> ==Aspekto== The black-necked woodpecker is {{cvt|26|to|27|cm|in|sigfig=2}} long and weighs {{cvt|73|to|90|g|oz|sigfig=2}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Adult males of the nominate subspecies are dark gray from forehead to forecrown and red on the hindcrown and upper nape; the gray often has red feather tips. They are yellowish white from their [[Lore (anatomy)|lores]] around the eye to the nape with a red [[Cheek|malar]] stripe below it and a black chin and throat. Adult females have red only on the hindcrown and their malar is blackish. Both sexes have bronze-green upperparts with narrow blackish bars; both colors are paler on their rump and uppertail [[Covert feather|coverts]]. Their flight feathers are dark brown with yellowish barring and olive-yellow shafts. Their tail is dark brown; the central feathers and the outer web of the outermost pair have paler barring. Their breast is black and the rest of their underparts are pale yellow with black bars. Their longish bill is black with a paler base, their iris brown to chestnut-brown, and the legs green-gray. Juveniles are generally duller than adults and have a darker face; the top of their head is often red with dark bars, their malar mixed black and red, and the upper- and underparts' barring is more diffuse. Subspecies ''C. a. peruvianus'' is smaller than the nominate with a shorter bill. Its upperparts are paler but more heavily barred and its underparts are both paler and less barred.<ref name=BNWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, and E. de Juana (2020). Black-necked Woodpecker (''Colaptes atricollis''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.blnwoo1.01 retrieved 29 January 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== The nominate subspecies of black-necked woodpecker is found on the west slope of the Peruvian Andes between the departments of [[Department of La Libertad|La Libertad]] and [[Department of Tacna|Tacna]]. Subspecies ''C. a. peruvianus'' is found on the east slope of Peru's Andes from the valley of the [[Marañón River]] south into [[Department of Huánuco|Huánuco]] Department. The species inhabits a variety of semi-arid to arid landscapes including drier [[cloudforest]], montane scrublands with cacti, desert scrublands, and deciduous woodlands. It also occurs in [[riparian]] woodlands, orchards, plantations, and gardens. On the western slope it is mostly found at elevations between {{cvt|500|and|2800|m|ft|-2}} but occurs locally as high as {{cvt|4000|m|ft|-2}}. In the Marañón Valley it is found between {{cvt|1700|and|4300|m|ft|-2}}.<ref name=BNWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black-necked woodpecker is mostly a year-round resident across its range though some seasonal elevational movements are suspected.<ref name=BNWO-BOW/> ===Manĝado=== The black-necked woodpecker feeds almost entirely on adult ants, their larvae, and their pupae. It usually forages singly or in pairs, and at any level from the ground to the treetops. It captures its food mostly by gleaning and probing.<ref name=BNWO-BOW/> ===Reproduktado=== The black-necked woodpecker's breeding season is not well defined but appears to center around June and July. Nest holes have been documented in trees, cacti, utility poles, and a dry river bank. The clutch size is two to four eggs. The incubation period is 14 days and fledging occurs about 28 days after hatch. Both adults incubate the eggs and provision the nestlings.<ref name=BNWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-atricollis |species=Nigrakola pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-necked woodpecker as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "[u]ncommon generally; locally somewhat more common."<ref name=BNWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes atricollis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] e0plca6auid46dqc7psksr4xqcy37l9 9480846 9480843 2026-09-23T18:18:22Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9480846 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakola pego |koloro = pink |dosiero = Black-necked Woodpecker (Colaptes atricollis).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Nigrakola pego''' ''C. atricollis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2019 |title= ''Colaptes atricollis'' |amends=2016 |article-number=e.T22681269A155427289 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681269A155427289.en |access-date=29a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes atricollis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Chrysoptilus atricollis'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes atricollis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakola pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes atricollis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC13.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=9a de Decembro 2023}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigrakola pego estis dekomence priskribita kiel ''Chrysopicos atricollis''.<ref>{{cite journal |last=Malherbe |first=Alfred |date=1850 |title=''Chrysopicos atricollis'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2340021 |journal=Revue et magasin de zoologie pure et appliquée |volume=2 |issue=II |language=la, fr |page=156 |access-date=29 January 2023 }}</ref> Ĝi estis poste metita en la genron ''Chrysoptilus'' sed ekde ĉirkaŭ 2007 ĝi estis translokigita en ''Colaptes'' fare de la taksonomiaj sistemoj.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 }}</ref><ref name=IOC13.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] alirita la 10an de Novembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref> La Nigrakola pego havas du subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''C. a. atricollis'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) kaj ''C. a. peruvianus'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.2/> ==Aspekto== The black-necked woodpecker is {{cvt|26|to|27|cm|in|sigfig=2}} long and weighs {{cvt|73|to|90|g|oz|sigfig=2}}. Males and females have the same plumage except on their heads. Adult males of the nominate subspecies are dark gray from forehead to forecrown and red on the hindcrown and upper nape; the gray often has red feather tips. They are yellowish white from their [[Lore (anatomy)|lores]] around the eye to the nape with a red [[Cheek|malar]] stripe below it and a black chin and throat. Adult females have red only on the hindcrown and their malar is blackish. Both sexes have bronze-green upperparts with narrow blackish bars; both colors are paler on their rump and uppertail [[Covert feather|coverts]]. Their flight feathers are dark brown with yellowish barring and olive-yellow shafts. Their tail is dark brown; the central feathers and the outer web of the outermost pair have paler barring. Their breast is black and the rest of their underparts are pale yellow with black bars. Their longish bill is black with a paler base, their iris brown to chestnut-brown, and the legs green-gray. Juveniles are generally duller than adults and have a darker face; the top of their head is often red with dark bars, their malar mixed black and red, and the upper- and underparts' barring is more diffuse. Subspecies ''C. a. peruvianus'' is smaller than the nominate with a shorter bill. Its upperparts are paler but more heavily barred and its underparts are both paler and less barred.<ref name=BNWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, and E. de Juana (2020). Black-necked Woodpecker (''Colaptes atricollis''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.blnwoo1.01 retrieved 29 January 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== The nominate subspecies of black-necked woodpecker is found on the west slope of the Peruvian Andes between the departments of [[Department of La Libertad|La Libertad]] and [[Department of Tacna|Tacna]]. Subspecies ''C. a. peruvianus'' is found on the east slope of Peru's Andes from the valley of the [[Marañón River]] south into [[Department of Huánuco|Huánuco]] Department. The species inhabits a variety of semi-arid to arid landscapes including drier [[cloudforest]], montane scrublands with cacti, desert scrublands, and deciduous woodlands. It also occurs in [[riparian]] woodlands, orchards, plantations, and gardens. On the western slope it is mostly found at elevations between {{cvt|500|and|2800|m|ft|-2}} but occurs locally as high as {{cvt|4000|m|ft|-2}}. In the Marañón Valley it is found between {{cvt|1700|and|4300|m|ft|-2}}.<ref name=BNWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black-necked woodpecker is mostly a year-round resident across its range though some seasonal elevational movements are suspected.<ref name=BNWO-BOW/> ===Manĝado=== The black-necked woodpecker feeds almost entirely on adult ants, their larvae, and their pupae. It usually forages singly or in pairs, and at any level from the ground to the treetops. It captures its food mostly by gleaning and probing.<ref name=BNWO-BOW/> ===Reproduktado=== The black-necked woodpecker's breeding season is not well defined but appears to center around June and July. Nest holes have been documented in trees, cacti, utility poles, and a dry river bank. The clutch size is two to four eggs. The incubation period is 14 days and fledging occurs about 28 days after hatch. Both adults incubate the eggs and provision the nestlings.<ref name=BNWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-atricollis |species=Nigrakola pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-necked woodpecker as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "[u]ncommon generally; locally somewhat more common."<ref name=BNWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes atricollis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] kvj53zxz2mirxhtamvj7q4imve6qecv 9480849 9480846 2026-09-23T18:23:31Z Kani 670 /* Aspekto */ 9480849 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakola pego |koloro = pink |dosiero = Black-necked Woodpecker (Colaptes atricollis).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Nigrakola pego''' ''C. atricollis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2019 |title= ''Colaptes atricollis'' |amends=2016 |article-number=e.T22681269A155427289 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681269A155427289.en |access-date=29a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes atricollis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Chrysoptilus atricollis'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes atricollis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakola pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes atricollis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC13.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=9a de Decembro 2023}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigrakola pego estis dekomence priskribita kiel ''Chrysopicos atricollis''.<ref>{{cite journal |last=Malherbe |first=Alfred |date=1850 |title=''Chrysopicos atricollis'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2340021 |journal=Revue et magasin de zoologie pure et appliquée |volume=2 |issue=II |language=la, fr |page=156 |access-date=29 January 2023 }}</ref> Ĝi estis poste metita en la genron ''Chrysoptilus'' sed ekde ĉirkaŭ 2007 ĝi estis translokigita en ''Colaptes'' fare de la taksonomiaj sistemoj.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 }}</ref><ref name=IOC13.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] alirita la 10an de Novembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref> La Nigrakola pego havas du subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''C. a. atricollis'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) kaj ''C. a. peruvianus'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.2/> ==Aspekto== La Nigrakola pego longas 26 ĝis 27 cm kaj pezas 73 ĝis 90 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Ĉe plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio, la areo de la frunto ĝis la antaŭa krono estas malhelgriza, dum la malantaŭa krono kaj la supra nuko estas ruĝaj; la griza parto ofte havas ruĝajn plumpintojn. La areo de la bridoj (ĉirkaŭ la okulo) ĝis la nuko estas flavece blanka, kun ruĝa strio ĉe la vangoj sub ĝi, kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Ĉe plenkreskaj inoj, ruĝa koloro troviĝas nur sur la malantaŭa krono, kaj la vangostrio estas nigreca. Ambaŭ seksoj havas bronz-verdajn suprajn partojn kun mallarĝaj nigrecaj strioj; ambaŭ koloroj estas pli helaj ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun flavecaj strioj kaj olivecflavaj aksoj. La vosto estas malhelbruna; la centraj plumoj kaj la ekstera flanko de la plej eksteraj plumoj havas pli helajn striojn. La brusto estas nigra, kaj la ceteraj subaj partoj estas palflavaj kun nigraj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigra kun pli hela bazo, la irisoj estas brunaj ĝis kaŝtanbrunaj, kaj la kruroj estas verd-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas pli malhelan vizaĝon; la supro de la kapo ofte estas ruĝa kun malhelaj strioj, la vangostrio estas miksaĵo de nigra kaj ruĝa, kaj la strieco de la supraj kaj subaj partoj estas malpli klare difinita. La subspecio ''C. a. peruvianus'' estas pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli mallongan bekon. Ĝiaj supraj partoj estas pli helaj sed pli dense striecaj, kaj ĝiaj subaj partoj estas kaj pli helaj kaj malpli striecaj.<ref name=BNWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, kaj E. de Juana (2020). Black-necked Woodpecker (''Colaptes atricollis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blnwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== The nominate subspecies of black-necked woodpecker is found on the west slope of the Peruvian Andes between the departments of [[Department of La Libertad|La Libertad]] and [[Department of Tacna|Tacna]]. Subspecies ''C. a. peruvianus'' is found on the east slope of Peru's Andes from the valley of the [[Marañón River]] south into [[Department of Huánuco|Huánuco]] Department. The species inhabits a variety of semi-arid to arid landscapes including drier [[cloudforest]], montane scrublands with cacti, desert scrublands, and deciduous woodlands. It also occurs in [[riparian]] woodlands, orchards, plantations, and gardens. On the western slope it is mostly found at elevations between {{cvt|500|and|2800|m|ft|-2}} but occurs locally as high as {{cvt|4000|m|ft|-2}}. In the Marañón Valley it is found between {{cvt|1700|and|4300|m|ft|-2}}.<ref name=BNWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black-necked woodpecker is mostly a year-round resident across its range though some seasonal elevational movements are suspected.<ref name=BNWO-BOW/> ===Manĝado=== The black-necked woodpecker feeds almost entirely on adult ants, their larvae, and their pupae. It usually forages singly or in pairs, and at any level from the ground to the treetops. It captures its food mostly by gleaning and probing.<ref name=BNWO-BOW/> ===Reproduktado=== The black-necked woodpecker's breeding season is not well defined but appears to center around June and July. Nest holes have been documented in trees, cacti, utility poles, and a dry river bank. The clutch size is two to four eggs. The incubation period is 14 days and fledging occurs about 28 days after hatch. Both adults incubate the eggs and provision the nestlings.<ref name=BNWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-atricollis |species=Nigrakola pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-necked woodpecker as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "[u]ncommon generally; locally somewhat more common."<ref name=BNWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes atricollis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 16zg7umo5bb5vsjkymuh8vwr5uyw396 9480850 9480849 2026-09-23T18:24:29Z Kani 670 /* Aspekto */ 9480850 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakola pego |koloro = pink |dosiero = Black-necked Woodpecker (Colaptes atricollis).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Nigrakola pego''' ''C. atricollis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2019 |title= ''Colaptes atricollis'' |amends=2016 |article-number=e.T22681269A155427289 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681269A155427289.en |access-date=29a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes atricollis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Chrysoptilus atricollis'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes atricollis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakola pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes atricollis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC13.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=9a de Decembro 2023}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigrakola pego estis dekomence priskribita kiel ''Chrysopicos atricollis''.<ref>{{cite journal |last=Malherbe |first=Alfred |date=1850 |title=''Chrysopicos atricollis'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2340021 |journal=Revue et magasin de zoologie pure et appliquée |volume=2 |issue=II |language=la, fr |page=156 |access-date=29 January 2023 }}</ref> Ĝi estis poste metita en la genron ''Chrysoptilus'' sed ekde ĉirkaŭ 2007 ĝi estis translokigita en ''Colaptes'' fare de la taksonomiaj sistemoj.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 }}</ref><ref name=IOC13.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] alirita la 10an de Novembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref> La Nigrakola pego havas du subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''C. a. atricollis'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) kaj ''C. a. peruvianus'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.2/> ==Aspekto== [[File:Black-necked Woodpecker P1011854 DxO8.jpg|thumb|maldekstre]] La Nigrakola pego longas 26 ĝis 27 cm kaj pezas 73 ĝis 90 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Ĉe plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio, la areo de la frunto ĝis la antaŭa krono estas malhelgriza, dum la malantaŭa krono kaj la supra nuko estas ruĝaj; la griza parto ofte havas ruĝajn plumpintojn. La areo de la bridoj (ĉirkaŭ la okulo) ĝis la nuko estas flavece blanka, kun ruĝa strio ĉe la vangoj sub ĝi, kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Ĉe plenkreskaj inoj, ruĝa koloro troviĝas nur sur la malantaŭa krono, kaj la vangostrio estas nigreca. Ambaŭ seksoj havas bronz-verdajn suprajn partojn kun mallarĝaj nigrecaj strioj; ambaŭ koloroj estas pli helaj ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun flavecaj strioj kaj olivecflavaj aksoj. La vosto estas malhelbruna; la centraj plumoj kaj la ekstera flanko de la plej eksteraj plumoj havas pli helajn striojn. La brusto estas nigra, kaj la ceteraj subaj partoj estas palflavaj kun nigraj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigra kun pli hela bazo, la irisoj estas brunaj ĝis kaŝtanbrunaj, kaj la kruroj estas verd-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas pli malhelan vizaĝon; la supro de la kapo ofte estas ruĝa kun malhelaj strioj, la vangostrio estas miksaĵo de nigra kaj ruĝa, kaj la strieco de la supraj kaj subaj partoj estas malpli klare difinita. La subspecio ''C. a. peruvianus'' estas pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli mallongan bekon. Ĝiaj supraj partoj estas pli helaj sed pli dense striecaj, kaj ĝiaj subaj partoj estas kaj pli helaj kaj malpli striecaj.<ref name=BNWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, kaj E. de Juana (2020). Black-necked Woodpecker (''Colaptes atricollis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blnwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== The nominate subspecies of black-necked woodpecker is found on the west slope of the Peruvian Andes between the departments of [[Department of La Libertad|La Libertad]] and [[Department of Tacna|Tacna]]. Subspecies ''C. a. peruvianus'' is found on the east slope of Peru's Andes from the valley of the [[Marañón River]] south into [[Department of Huánuco|Huánuco]] Department. The species inhabits a variety of semi-arid to arid landscapes including drier [[cloudforest]], montane scrublands with cacti, desert scrublands, and deciduous woodlands. It also occurs in [[riparian]] woodlands, orchards, plantations, and gardens. On the western slope it is mostly found at elevations between {{cvt|500|and|2800|m|ft|-2}} but occurs locally as high as {{cvt|4000|m|ft|-2}}. In the Marañón Valley it is found between {{cvt|1700|and|4300|m|ft|-2}}.<ref name=BNWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black-necked woodpecker is mostly a year-round resident across its range though some seasonal elevational movements are suspected.<ref name=BNWO-BOW/> ===Manĝado=== The black-necked woodpecker feeds almost entirely on adult ants, their larvae, and their pupae. It usually forages singly or in pairs, and at any level from the ground to the treetops. It captures its food mostly by gleaning and probing.<ref name=BNWO-BOW/> ===Reproduktado=== The black-necked woodpecker's breeding season is not well defined but appears to center around June and July. Nest holes have been documented in trees, cacti, utility poles, and a dry river bank. The clutch size is two to four eggs. The incubation period is 14 days and fledging occurs about 28 days after hatch. Both adults incubate the eggs and provision the nestlings.<ref name=BNWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-atricollis |species=Nigrakola pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-necked woodpecker as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "[u]ncommon generally; locally somewhat more common."<ref name=BNWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes atricollis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] itypo1vrrir70hbpzdp1msn3ude3vka 9481045 9480850 2026-09-24T10:23:35Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9481045 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakola pego |koloro = pink |dosiero = Black-necked Woodpecker (Colaptes atricollis).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Nigrakola pego''' ''C. atricollis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2019 |title= ''Colaptes atricollis'' |amends=2016 |article-number=e.T22681269A155427289 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681269A155427289.en |access-date=29a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes atricollis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Chrysoptilus atricollis'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes atricollis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakola pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes atricollis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC13.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=9a de Decembro 2023}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigrakola pego estis dekomence priskribita kiel ''Chrysopicos atricollis''.<ref>{{cite journal |last=Malherbe |first=Alfred |date=1850 |title=''Chrysopicos atricollis'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2340021 |journal=Revue et magasin de zoologie pure et appliquée |volume=2 |issue=II |language=la, fr |page=156 |access-date=29 January 2023 }}</ref> Ĝi estis poste metita en la genron ''Chrysoptilus'' sed ekde ĉirkaŭ 2007 ĝi estis translokigita en ''Colaptes'' fare de la taksonomiaj sistemoj.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 }}</ref><ref name=IOC13.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] alirita la 10an de Novembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref> La Nigrakola pego havas du subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''C. a. atricollis'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) kaj ''C. a. peruvianus'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.2/> ==Aspekto== [[File:Black-necked Woodpecker P1011854 DxO8.jpg|thumb|maldekstre]] La Nigrakola pego longas 26 ĝis 27 cm kaj pezas 73 ĝis 90 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Ĉe plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio, la areo de la frunto ĝis la antaŭa krono estas malhelgriza, dum la malantaŭa krono kaj la supra nuko estas ruĝaj; la griza parto ofte havas ruĝajn plumpintojn. La areo de la bridoj (ĉirkaŭ la okulo) ĝis la nuko estas flavece blanka, kun ruĝa strio ĉe la vangoj sub ĝi, kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Ĉe plenkreskaj inoj, ruĝa koloro troviĝas nur sur la malantaŭa krono, kaj la vangostrio estas nigreca. Ambaŭ seksoj havas bronz-verdajn suprajn partojn kun mallarĝaj nigrecaj strioj; ambaŭ koloroj estas pli helaj ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun flavecaj strioj kaj olivecflavaj aksoj. La vosto estas malhelbruna; la centraj plumoj kaj la ekstera flanko de la plej eksteraj plumoj havas pli helajn striojn. La brusto estas nigra, kaj la ceteraj subaj partoj estas palflavaj kun nigraj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigra kun pli hela bazo, la irisoj estas brunaj ĝis kaŝtanbrunaj, kaj la kruroj estas verd-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas pli malhelan vizaĝon; la supro de la kapo ofte estas ruĝa kun malhelaj strioj, la vangostrio estas miksaĵo de nigra kaj ruĝa, kaj la strieco de la supraj kaj subaj partoj estas malpli klare difinita. La subspecio ''C. a. peruvianus'' estas pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli mallongan bekon. Ĝiaj supraj partoj estas pli helaj sed pli dense striecaj, kaj ĝiaj subaj partoj estas kaj pli helaj kaj malpli striecaj.<ref name=BNWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, kaj E. de Juana (2020). Black-necked Woodpecker (''Colaptes atricollis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blnwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== La nomiga subspecio de la Nigrakola pego troviĝas sur la okcidenta deklivaro de la peruaj [[Andoj]], inter la departementoj [[La Libertad]] kaj [[Tacna]]. La subspecio ''C. a. peruvianus'' troviĝas sur la orienta deklivaro de la peruaj Andoj, ekde la valo de la rivero [[Marañón]] suden ĝis la departemento [[Huánuco]]. La specio loĝas en diversaj pejzaĝoj, de duonaridaj ĝis aridaj, inkluzive de pli sekaj [[nubarbaro]]j, montaraj [[arbustaro]]j kun [[kakto]]j, dezertaj arbustaroj kaj falfoliaj arbaroj. Ĝi ankaŭ troviĝas en riverbordaj arbaroj, fruktĝardenoj, [[plantejo]]j kaj ĝardenoj. Sur la okcidenta deklivaro ĝi plejparte troviĝas ĉe altoj inter 500 kaj 2 800 m, sed surloke aperas eĉ ĉe altoj ĝis 4 000 m. En la valo de Marañón ĝi troviĝas inter 1 700 kaj 4 300 m.<ref name=BNWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black-necked woodpecker is mostly a year-round resident across its range though some seasonal elevational movements are suspected.<ref name=BNWO-BOW/> ===Manĝado=== The black-necked woodpecker feeds almost entirely on adult ants, their larvae, and their pupae. It usually forages singly or in pairs, and at any level from the ground to the treetops. It captures its food mostly by gleaning and probing.<ref name=BNWO-BOW/> ===Reproduktado=== The black-necked woodpecker's breeding season is not well defined but appears to center around June and July. Nest holes have been documented in trees, cacti, utility poles, and a dry river bank. The clutch size is two to four eggs. The incubation period is 14 days and fledging occurs about 28 days after hatch. Both adults incubate the eggs and provision the nestlings.<ref name=BNWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-atricollis |species=Nigrakola pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-necked woodpecker as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "[u]ncommon generally; locally somewhat more common."<ref name=BNWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes atricollis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 97birnikb4najo48qgi0e3jnbpgifz1 9481046 9481045 2026-09-24T10:26:47Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9481046 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakola pego |koloro = pink |dosiero = Black-necked Woodpecker (Colaptes atricollis).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Nigrakola pego''' ''C. atricollis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2019 |title= ''Colaptes atricollis'' |amends=2016 |article-number=e.T22681269A155427289 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681269A155427289.en |access-date=29a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes atricollis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Chrysoptilus atricollis'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes atricollis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakola pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes atricollis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC13.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=9a de Decembro 2023}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigrakola pego estis dekomence priskribita kiel ''Chrysopicos atricollis''.<ref>{{cite journal |last=Malherbe |first=Alfred |date=1850 |title=''Chrysopicos atricollis'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2340021 |journal=Revue et magasin de zoologie pure et appliquée |volume=2 |issue=II |language=la, fr |page=156 |access-date=29 January 2023 }}</ref> Ĝi estis poste metita en la genron ''Chrysoptilus'' sed ekde ĉirkaŭ 2007 ĝi estis translokigita en ''Colaptes'' fare de la taksonomiaj sistemoj.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 }}</ref><ref name=IOC13.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] alirita la 10an de Novembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref> La Nigrakola pego havas du subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''C. a. atricollis'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) kaj ''C. a. peruvianus'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.2/> ==Aspekto== [[File:Black-necked Woodpecker P1011854 DxO8.jpg|thumb|maldekstre]] La Nigrakola pego longas 26 ĝis 27 cm kaj pezas 73 ĝis 90 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Ĉe plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio, la areo de la frunto ĝis la antaŭa krono estas malhelgriza, dum la malantaŭa krono kaj la supra nuko estas ruĝaj; la griza parto ofte havas ruĝajn plumpintojn. La areo de la bridoj (ĉirkaŭ la okulo) ĝis la nuko estas flavece blanka, kun ruĝa strio ĉe la vangoj sub ĝi, kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Ĉe plenkreskaj inoj, ruĝa koloro troviĝas nur sur la malantaŭa krono, kaj la vangostrio estas nigreca. Ambaŭ seksoj havas bronz-verdajn suprajn partojn kun mallarĝaj nigrecaj strioj; ambaŭ koloroj estas pli helaj ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun flavecaj strioj kaj olivecflavaj aksoj. La vosto estas malhelbruna; la centraj plumoj kaj la ekstera flanko de la plej eksteraj plumoj havas pli helajn striojn. La brusto estas nigra, kaj la ceteraj subaj partoj estas palflavaj kun nigraj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigra kun pli hela bazo, la irisoj estas brunaj ĝis kaŝtanbrunaj, kaj la kruroj estas verd-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas pli malhelan vizaĝon; la supro de la kapo ofte estas ruĝa kun malhelaj strioj, la vangostrio estas miksaĵo de nigra kaj ruĝa, kaj la strieco de la supraj kaj subaj partoj estas malpli klare difinita. La subspecio ''C. a. peruvianus'' estas pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli mallongan bekon. Ĝiaj supraj partoj estas pli helaj sed pli dense striecaj, kaj ĝiaj subaj partoj estas kaj pli helaj kaj malpli striecaj.<ref name=BNWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, kaj E. de Juana (2020). Black-necked Woodpecker (''Colaptes atricollis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blnwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== La nomiga subspecio de la Nigrakola pego troviĝas sur la okcidenta deklivaro de la peruaj [[Andoj]], inter la departementoj [[La Libertad]] kaj [[Tacna]]. La subspecio ''C. a. peruvianus'' troviĝas sur la orienta deklivaro de la peruaj Andoj, ekde la valo de la rivero [[Marañón]] suden ĝis la departemento [[Huánuco]]. La specio loĝas en diversaj pejzaĝoj, de duonaridaj ĝis aridaj, inkluzive de pli sekaj [[nubarbaro]]j, montaraj [[arbustaro]]j kun [[kakto]]j, dezertaj arbustaroj kaj falfoliaj arbaroj. Ĝi ankaŭ troviĝas en riverbordaj arbaroj, fruktĝardenoj, [[plantejo]]j kaj ĝardenoj. Sur la okcidenta deklivaro ĝi plejparte troviĝas ĉe altoj inter 500 kaj 2 800 m, sed surloke aperas eĉ ĉe altoj ĝis 4 000 m. En la valo de Marañón ĝi troviĝas inter 1 700 kaj 4 300 m.<ref name=BNWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Nigrakola pego estas plejparte tutjara loĝanto tra sia disvastiĝareo, kvankam oni suspektas kelkajn laŭsezonajn moviĝojn laŭ alteco.<ref name=BNWO-BOW/> ===Manĝado=== La Nigrakola pego manĝas preskaŭ ekskluzive plenkreskajn [[formiko]]jn, iliajn [[larvo]]jn kaj iliajn [[pupo]]jn. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon sola aŭ en paroj, kaj ĉe kia ajn nivelo, de la grundo ĝis la arbopintoj. Ĝi kaptas sian manĝaĵon ĉefe per kolektado de surfacaj predoj kaj per sondado.<ref name=BNWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Nigrakola pego ne estas precize difinita, sed ŝajnas koncentriĝi ĉirkaŭ junio kaj julio. Oni dokumentis nestotruojn en arboj, kaktoj, [[fosto]]j kaj seka riverbordo. La ovokvanto estas de du ĝis kvar ovoj. La kovoperiodo daŭras 14 tagojn, kaj la idoj elnestiĝas proksimume 28 tagojn post eloviĝo. Ambaŭ plenkreskuloj kovas la ovojn kaj nutras la idojn.<ref name=BNWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-atricollis |species=Nigrakola pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-necked woodpecker as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "[u]ncommon generally; locally somewhat more common."<ref name=BNWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes atricollis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] bkihl9up64ubcowko41ay2ruyyv1b9m 9481048 9481046 2026-09-24T10:28:36Z Kani 670 /* Statuso */ 9481048 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakola pego |koloro = pink |dosiero = Black-necked Woodpecker (Colaptes atricollis).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Nigrakola pego''' ''C. atricollis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2019 |title= ''Colaptes atricollis'' |amends=2016 |article-number=e.T22681269A155427289 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681269A155427289.en |access-date=29a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Colaptes atricollis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Chrysoptilus atricollis'' |mapo de vivoteritorioj = Colaptes atricollis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakola pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Colaptes atricollis'') estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kaj unu el la 13 specioj de la genro “Colaptes”. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC13.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=9a de Decembro 2023}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigrakola pego estis dekomence priskribita kiel ''Chrysopicos atricollis''.<ref>{{cite journal |last=Malherbe |first=Alfred |date=1850 |title=''Chrysopicos atricollis'' |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2340021 |journal=Revue et magasin de zoologie pure et appliquée |volume=2 |issue=II |language=la, fr |page=156 |access-date=29 January 2023 }}</ref> Ĝi estis poste metita en la genron ''Chrysoptilus'' sed ekde ĉirkaŭ 2007 ĝi estis translokigita en ''Colaptes'' fare de la taksonomiaj sistemoj.<ref name=Benz2006>{{cite journal |last1=Benz |first1=Brett W. |last2=Robbins |first2=Mark B. |last3=Peterson |first3=A. Townsend |year=2006 |title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=389–399 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021 |pmid=16635580 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Moore |first=W.S. |last2=Overton |first2=L.C. |last3=Miglia |first3=K.J. |date=2011 |title=Mitochondrial DNA based phylogeny of the woodpecker genera ''Colaptes'' and ''Piculus'', and implications for the history of woodpecker diversification in South America|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=58 |issue=1 |pages=76–84 }}</ref><ref name=IOC13.2/><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro 2022</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] alirita la 10an de Novembro 2022</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio 2022</ref> La Nigrakola pego havas du subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''C. a. atricollis'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1850) kaj ''C. a. peruvianus'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.2/> ==Aspekto== [[File:Black-necked Woodpecker P1011854 DxO8.jpg|thumb|maldekstre]] La Nigrakola pego longas 26 ĝis 27 cm kaj pezas 73 ĝis 90 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron krom ĉe la kapo. Ĉe plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio, la areo de la frunto ĝis la antaŭa krono estas malhelgriza, dum la malantaŭa krono kaj la supra nuko estas ruĝaj; la griza parto ofte havas ruĝajn plumpintojn. La areo de la bridoj (ĉirkaŭ la okulo) ĝis la nuko estas flavece blanka, kun ruĝa strio ĉe la vangoj sub ĝi, kaj nigraj mentono kaj gorĝo. Ĉe plenkreskaj inoj, ruĝa koloro troviĝas nur sur la malantaŭa krono, kaj la vangostrio estas nigreca. Ambaŭ seksoj havas bronz-verdajn suprajn partojn kun mallarĝaj nigrecaj strioj; ambaŭ koloroj estas pli helaj ĉe la pugo kaj la supraj vostokovriloj. Iliaj flugoplumoj estas malhelbrunaj kun flavecaj strioj kaj olivecflavaj aksoj. La vosto estas malhelbruna; la centraj plumoj kaj la ekstera flanko de la plej eksteraj plumoj havas pli helajn striojn. La brusto estas nigra, kaj la ceteraj subaj partoj estas palflavaj kun nigraj strioj. Ilia sufiĉe longa beko estas nigra kun pli hela bazo, la irisoj estas brunaj ĝis kaŝtanbrunaj, kaj la kruroj estas verd-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas pli malhelan vizaĝon; la supro de la kapo ofte estas ruĝa kun malhelaj strioj, la vangostrio estas miksaĵo de nigra kaj ruĝa, kaj la strieco de la supraj kaj subaj partoj estas malpli klare difinita. La subspecio ''C. a. peruvianus'' estas pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli mallongan bekon. Ĝiaj supraj partoj estas pli helaj sed pli dense striecaj, kaj ĝiaj subaj partoj estas kaj pli helaj kaj malpli striecaj.<ref name=BNWO-BOW>Winkler, H., D. A. Christie, kaj E. de Juana (2020). Black-necked Woodpecker (''Colaptes atricollis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blnwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== La nomiga subspecio de la Nigrakola pego troviĝas sur la okcidenta deklivaro de la peruaj [[Andoj]], inter la departementoj [[La Libertad]] kaj [[Tacna]]. La subspecio ''C. a. peruvianus'' troviĝas sur la orienta deklivaro de la peruaj Andoj, ekde la valo de la rivero [[Marañón]] suden ĝis la departemento [[Huánuco]]. La specio loĝas en diversaj pejzaĝoj, de duonaridaj ĝis aridaj, inkluzive de pli sekaj [[nubarbaro]]j, montaraj [[arbustaro]]j kun [[kakto]]j, dezertaj arbustaroj kaj falfoliaj arbaroj. Ĝi ankaŭ troviĝas en riverbordaj arbaroj, fruktĝardenoj, [[plantejo]]j kaj ĝardenoj. Sur la okcidenta deklivaro ĝi plejparte troviĝas ĉe altoj inter 500 kaj 2 800 m, sed surloke aperas eĉ ĉe altoj ĝis 4 000 m. En la valo de Marañón ĝi troviĝas inter 1 700 kaj 4 300 m.<ref name=BNWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Nigrakola pego estas plejparte tutjara loĝanto tra sia disvastiĝareo, kvankam oni suspektas kelkajn laŭsezonajn moviĝojn laŭ alteco.<ref name=BNWO-BOW/> ===Manĝado=== La Nigrakola pego manĝas preskaŭ ekskluzive plenkreskajn [[formiko]]jn, iliajn [[larvo]]jn kaj iliajn [[pupo]]jn. Ĝi kutime serĉas manĝaĵon sola aŭ en paroj, kaj ĉe kia ajn nivelo, de la grundo ĝis la arbopintoj. Ĝi kaptas sian manĝaĵon ĉefe per kolektado de surfacaj predoj kaj per sondado.<ref name=BNWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Nigrakola pego ne estas precize difinita, sed ŝajnas koncentriĝi ĉirkaŭ junio kaj julio. Oni dokumentis nestotruojn en arboj, kaktoj, [[fosto]]j kaj seka riverbordo. La ovokvanto estas de du ĝis kvar ovoj. La kovoperiodo daŭras 14 tagojn, kaj la idoj elnestiĝas proksimume 28 tagojn post eloviĝo. Ambaŭ plenkreskuloj kovas la ovojn kaj nutras la idojn.<ref name=BNWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Colaptes-atricollis |species=Nigrakola pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Nigrakolan pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas vastan arealon, kaj kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata, oni kredas ĝin stabila. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2019 |title= ''Colaptes atricollis'' |amends=2016 |article-number=e.T22681269A155427289 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681269A155427289.en |access-date=29a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas "[g]enerale malofta; surloke iom pli ofta."<ref name=BNWO-BOW/> == Referencoj == {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Golden-olive woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=422 | pages=422–427 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Colaptes atricollis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] qk1t07uhdvh5k6vcjam3yx4fj3f4046 Colaptes atricollis 0 953930 9480844 2026-09-23T18:11:15Z Kani 670 Alidirektigis al [[Nigrakola pego]] 9480844 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigrakola pego]] 9rxoynqwy61btgffdrf42rrqm0tichq Persekuto de la demagogoj 0 953931 9480854 2026-09-23T18:39:25Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto..." 9480854 wikitext text/x-wiki La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto de 1819 ''(Preußisches Zensuredikt)'' nuligis la abolicion de cenzuro cxe la universitatprofesoroj. Laŭ ministra ordono de 1820 ĉiuj publike deĵorantoj (oficejoj, konsistorioj, lernejoj, altlernejoj) estu purigitiaj de danĝeraj eraroj, erarintaj kaj erarigintaj. La universitatoj ĉi-rilate iĝis ŝtataj kuratoroj; la universitataj juĝistoj iĝis ŝtataj rekte nomumitaj fare de la ŝtataj aŭtoritatoj. En 1822 ministra ukazo ebligis maldungon de animzorgantoj politike ne fidindaj. El tio eksplikeblas multaj punproceduroj, ekz. kontraŭ [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Ernst Moritz Arndt]]. [[Wilhelm Martin Leberecht de Wette]], kiu skribis konsolleteronder al la patrino de la ekzekutitaj [[Karl Ludwig Sand]], jam antaŭe estis retirigita - laŭ volo de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]]. [[Friedrich Ludwig Jahn]] devis cedi restriktojn pri restado kaj dujara malliberiĝo en fortreso. Akrege kaj ade oni agis malpor studentoj (kiuj ofte estis membroj de studentaj korporacioj!). Nur suspektite ili povis suferi relegacion sen eblo de antaŭjuĝeja helpopeto. En 1824 la korporacioj estis deklaritaj same danĝeraj kiel politikaj arkanaj societoj. Per tio universitatoj perdis ĉian punjuran povon. Ĉe la Ĉambra tribunalo [[E. T. A. Hoffmann]], de 1819, tamen traksis la punotajn kun kompreno kaj postulis absolutan korektecon. Tial li plurfoje koliziis kun Kamptz pri kiu li mokis en la verko ''Meister Floh''. En 1827/28 la persekutemo en Prusujo draste malkreskis. == Dua ondo == La [[pollando|porporlan]] sopiron de la liberaluloj kaj kaj stormprenon de la [frankfurto ĉe Majno|frankurta]] Ĉefa gvardio sekvis dua ondo de persekuto. Denove Prusujo sed ankaŭ la grandduklando [[Hesio-Darmstadt|Hesujo-Darmstadt]] pleje furiozis. Ĝis 1836 la Ĉambra Tribunalo konndamis pli ol 200 studentoj pro perfido. Ĉiuj mortopunoj estis ŝanĝitaj je 30 jaroj da fortresa internigo. Inter la kondamnitoj estis ankaŭ la poeto [[Fritz Reuter]]. La raporto ''Ut mine Festungstid'' eĉ hodiaŭ konatas. La ofta deklaro de nedungitiĝeblo subfosis la karieron de multaj, aparte de estontaj teologoj kaj instruistoj. En 1840 reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)||Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)]] malvaldigis la multegajn kondamnojn. La [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio de 1848]] paŭzigis la turmentadojn. == Literaturo == * Robert Develey: ''Die Demagogenverfolgungen aus der Sicht der zeitgenössischen Schweizer Presse 1819–1827''. Einst und Jetzt, vol. 23 (1978), p. 150–181. * Georg Heer: ''Geschichte der Deutschen Burschenschaft'', vol. 2: ''Die Demagogenzeit'', dua eldono. Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1965. * Albert Petzold: ''Die Zentral-Untersuchungs-Kommission in Mainz'', ĉe: Herman Haupt (eld.): ''Quellen und Darstellungen zur Geschichte der Burschenschaft und der deutschen Einheitsbewegung'', vol. 5. Heidelberg 1920, p. 171–258. * Egbert Weiß: ''Corpsstudenten im Vormärz – Verfolgte und Verfolger''. Einst und Jetzt, Bd. 33 (1988), p. 47–63; suplementoj vol. 34 (1989), p. 264-265. == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Antaŭmarto]] [[Kategorio:Persekutoj]] 5clpzzozh155hu77grxe1dkiysc7lbv 9480856 9480854 2026-09-23T18:42:21Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9480856 wikitext text/x-wiki La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto de 1819 ''(Preußisches Zensuredikt)'' nuligis la abolicion de cenzuro cxe la universitatprofesoroj. Laŭ ministra ordono de 1820 ĉiuj publike deĵorantoj (oficejoj, konsistorioj, lernejoj, altlernejoj) estu purigitiaj de danĝeraj eraroj, erarintaj kaj erarigintaj. La universitatoj ĉi-rilate iĝis ŝtataj kuratoroj; la universitataj juĝistoj iĝis ŝtataj rekte nomumitaj fare de la ŝtataj aŭtoritatoj. En 1822 ministra ukazo ebligis maldungon de animzorgantoj politike ne fidindaj. El tio eksplikeblas multaj punproceduroj, ekz. kontraŭ [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Ernst Moritz Arndt]]. [[Wilhelm Martin Leberecht de Wette]], kiu skribis konsolleteronder al la patrino de la ekzekutitaj [[Karl Ludwig Sand]], jam antaŭe estis retirigita - laŭ volo de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]]. [[Friedrich Ludwig Jahn]] devis cedi restriktojn pri restado kaj dujara malliberiĝo en fortreso. Akrege kaj ade oni agis malpor studentoj (kiuj ofte estis membroj de studentaj korporacioj!). Nur suspektite ili povis suferi relegacion sen eblo de antaŭjuĝeja helpopeto. En 1824 la korporacioj estis deklaritaj same danĝeraj kiel politikaj arkanaj societoj. Per tio universitatoj perdis ĉian punjuran povon. Ĉe la Ĉambra tribunalo [[E. T. A. Hoffmann]], de 1819, tamen traksis la punotajn kun kompreno kaj postulis absolutan korektecon. Tial li plurfoje koliziis kun Kamptz pri kiu li mokis en la verko ''Meister Floh''. En 1827/28 la persekutemo en Prusujo draste malkreskis. == Dua ondo == La [[pollando|porporlan]] sopiron de la liberaluloj kaj kaj stormprenon de la [frankfurto ĉe Majno|frankurta]] Ĉefa gvardio sekvis dua ondo de persekuto. Denove Prusujo sed ankaŭ la grandduklando [[Hesio-Darmstadt|Hesujo-Darmstadt]] pleje furiozis. Ĝis 1836 la Ĉambra Tribunalo konndamis pli ol 200 studentoj pro perfido. Ĉiuj mortopunoj estis ŝanĝitaj je 30 jaroj da fortresa internigo. Inter la kondamnitoj estis ankaŭ la poeto [[Fritz Reuter]]. La raporto ''Ut mine Festungstid'' eĉ hodiaŭ konatas. La ofta deklaro de nedungitiĝeblo subfosis la karieron de multaj, aparte de estontaj teologoj kaj instruistoj. En 1840 reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)||Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)]] malvaldigis la multegajn kondamnojn. La [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio de 1848]] paŭzigis la turmentadojn. == Literaturo == * Robert Develey: ''Die Demagogenverfolgungen aus der Sicht der zeitgenössischen Schweizer Presse 1819–1827''. Einst und Jetzt, vol. 23 (1978), p. 150–181. * Georg Heer: ''Geschichte der Deutschen Burschenschaft'', vol. 2: ''Die Demagogenzeit'', dua eldono. Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1965. * Albert Petzold: ''Die Zentral-Untersuchungs-Kommission in Mainz'', ĉe: Herman Haupt (eld.): ''Quellen und Darstellungen zur Geschichte der Burschenschaft und der deutschen Einheitsbewegung'', vol. 5. Heidelberg 1920, p. 171–258. * Egbert Weiß: ''Corpsstudenten im Vormärz – Verfolgte und Verfolger''. Einst und Jetzt, Bd. 33 (1988), p. 47–63; suplementoj vol. 34 (1989), p. 264-265. == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] igedpxykun57ni56y3sc76542fwyik7 9480857 9480856 2026-09-23T18:43:13Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9480857 wikitext text/x-wiki La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto de 1819 ''(Preußisches Zensuredikt)'' nuligis la abolicion de cenzuro cxe la universitatprofesoroj. Laŭ ministra ordono de 1820 ĉiuj publike deĵorantoj (oficejoj, konsistorioj, lernejoj, altlernejoj) estu purigitiaj de danĝeraj eraroj, erarintaj kaj erarigintaj. La universitatoj ĉi-rilate iĝis ŝtataj kuratoroj; la universitataj juĝistoj iĝis ŝtataj rekte nomumitaj fare de la ŝtataj aŭtoritatoj. En 1822 ministra ukazo ebligis maldungon de animzorgantoj politike ne fidindaj. El tio eksplikeblas multaj punproceduroj, ekz. kontraŭ [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Ernst Moritz Arndt]]. [[Wilhelm Martin Leberecht de Wette]], kiu skribis konsolleteronder al la patrino de la ekzekutitaj [[Karl Ludwig Sand]], jam antaŭe estis retirigita - laŭ volo de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]]. [[Friedrich Ludwig Jahn]] devis cedi restriktojn pri restado kaj dujara malliberiĝo en fortreso. Akrege kaj ade oni agis malpor studentoj (kiuj ofte estis membroj de studentaj korporacioj!). Nur suspektite ili povis suferi relegacion sen eblo de antaŭjuĝeja helpopeto. En 1824 la korporacioj estis deklaritaj same danĝeraj kiel politikaj arkanaj societoj. Per tio universitatoj perdis ĉian punjuran povon. Ĉe la Ĉambra tribunalo [[E. T. A. Hoffmann]], de 1819, tamen traksis la punotajn kun kompreno kaj postulis absolutan korektecon. Tial li plurfoje koliziis kun Kamptz pri kiu li mokis en la verko ''Meister Floh''. En 1827/28 la persekutemo en Prusujo draste malkreskis. == Dua ondo == La [[pollando|porporlan]] sopiron de la liberaluloj kaj kaj stormprenon de la [frankfurto ĉe Majno|frankurta]] Ĉefa gvardio sekvis dua ondo de persekuto. Denove Prusujo sed ankaŭ la grandduklando [[Hesio-Darmstadt|Hesujo-Darmstadt]] pleje furiozis. Ĝis 1836 la Ĉambra Tribunalo konndamis pli ol 200 studentoj pro perfido. Ĉiuj mortopunoj estis ŝanĝitaj je 30 jaroj da fortresa internigo. Inter la kondamnitoj estis ankaŭ la poeto [[Fritz Reuter]]. La raporto ''Ut mine Festungstid'' eĉ hodiaŭ konatas. La ofta deklaro de nedungitiĝeblo subfosis la karieron de multaj, aparte de estontaj teologoj kaj instruistoj. En 1840 reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)||Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)]] malvaldigis la multegajn kondamnojn. La [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio de 1848]] paŭzigis la turmentadojn. == Literaturo == * Robert Develey: ''Die Demagogenverfolgungen aus der Sicht der zeitgenössischen Schweizer Presse 1819–1827''. Einst und Jetzt, vol. 23 (1978), p. 150–181. * Georg Heer: ''Geschichte der Deutschen Burschenschaft'', vol. 2: ''Die Demagogenzeit'', dua eldono. Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1965. * Albert Petzold: ''Die Zentral-Untersuchungs-Kommission in Mainz'', ĉe: Herman Haupt (eld.): ''Quellen und Darstellungen zur Geschichte der Burschenschaft und der deutschen Einheitsbewegung'', vol. 5. Heidelberg 1920, p. 171–258. * Egbert Weiß: ''Corpsstudenten im Vormärz – Verfolgte und Verfolger''. Einst und Jetzt, Bd. 33 (1988), p. 47–63; suplementoj vol. 34 (1989), p. 264-265. == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[kategorio:Germana Federacio]] 80gzeqwfti06vjbl8kpmxdu9iao7cuv 9480858 9480857 2026-09-23T18:44:07Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9480858 wikitext text/x-wiki La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto de 1819 ''(Preußisches Zensuredikt)'' nuligis la abolicion de cenzuro cxe la universitatprofesoroj. Laŭ ministra ordono de 1820 ĉiuj publike deĵorantoj (oficejoj, konsistorioj, lernejoj, altlernejoj) estu purigitiaj de danĝeraj eraroj, erarintaj kaj erarigintaj. La universitatoj ĉi-rilate iĝis ŝtataj kuratoroj; la universitataj juĝistoj iĝis ŝtataj rekte nomumitaj fare de la ŝtataj aŭtoritatoj. En 1822 ministra ukazo ebligis maldungon de animzorgantoj politike ne fidindaj. El tio eksplikeblas multaj punproceduroj, ekz. kontraŭ [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Ernst Moritz Arndt]]. [[Wilhelm Martin Leberecht de Wette]], kiu skribis konsolleteronder al la patrino de la ekzekutitaj [[Karl Ludwig Sand]], jam antaŭe estis retirigita - laŭ volo de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]]. [[Friedrich Ludwig Jahn]] devis cedi restriktojn pri restado kaj dujara malliberiĝo en fortreso. Akrege kaj ade oni agis malpor studentoj (kiuj ofte estis membroj de studentaj korporacioj!). Nur suspektite ili povis suferi relegacion sen eblo de antaŭjuĝeja helpopeto. En 1824 la korporacioj estis deklaritaj same danĝeraj kiel politikaj arkanaj societoj. Per tio universitatoj perdis ĉian punjuran povon. Ĉe la Ĉambra tribunalo [[E. T. A. Hoffmann]], de 1819, tamen traksis la punotajn kun kompreno kaj postulis absolutan korektecon. Tial li plurfoje koliziis kun Kamptz pri kiu li mokis en la verko ''Meister Floh''. En 1827/28 la persekutemo en Prusujo draste malkreskis. == Dua ondo == La [[pollando|porporlan]] sopiron de la liberaluloj kaj kaj stormprenon de la [frankfurto ĉe Majno|frankurta]] Ĉefa gvardio sekvis dua ondo de persekuto. Denove Prusujo sed ankaŭ la grandduklando [[Hesio-Darmstadt|Hesujo-Darmstadt]] pleje furiozis. Ĝis 1836 la Ĉambra Tribunalo konndamis pli ol 200 studentoj pro perfido. Ĉiuj mortopunoj estis ŝanĝitaj je 30 jaroj da fortresa internigo. Inter la kondamnitoj estis ankaŭ la poeto [[Fritz Reuter]]. La raporto ''Ut mine Festungstid'' eĉ hodiaŭ konatas. La ofta deklaro de nedungitiĝeblo subfosis la karieron de multaj, aparte de estontaj teologoj kaj instruistoj. En 1840 reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)||Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)]] malvaldigis la multegajn kondamnojn. La [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio de 1848]] paŭzigis la turmentadojn. == Literaturo == * Robert Develey: ''Die Demagogenverfolgungen aus der Sicht der zeitgenössischen Schweizer Presse 1819–1827''. Einst und Jetzt, vol. 23 (1978), p. 150–181. * Georg Heer: ''Geschichte der Deutschen Burschenschaft'', vol. 2: ''Die Demagogenzeit'', dua eldono. Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1965. * Albert Petzold: ''Die Zentral-Untersuchungs-Kommission in Mainz'', ĉe: Herman Haupt (eld.): ''Quellen und Darstellungen zur Geschichte der Burschenschaft und der deutschen Einheitsbewegung'', vol. 5. Heidelberg 1920, p. 171–258. * Egbert Weiß: ''Corpsstudenten im Vormärz – Verfolgte und Verfolger''. Einst und Jetzt, Bd. 33 (1988), p. 47–63; suplementoj vol. 34 (1989), p. 264-265. == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:19-a jarcento en Germanio]] [[kategorio:Germana Federacio]] bu5ldl780q4zxno0mdcghjl7ylg859c 9480860 9480858 2026-09-23T18:47:40Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9480860 wikitext text/x-wiki La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto de 1819 ''(Preußisches Zensuredikt)'' nuligis la abolicion de cenzuro cxe la universitatprofesoroj. Laŭ ministra ordono de 1820 ĉiuj publike deĵorantoj (oficejoj, konsistorioj, lernejoj, altlernejoj) estu purigitiaj de danĝeraj eraroj, erarintaj kaj erarigintaj. La universitatoj ĉi-rilate iĝis ŝtataj kuratoroj; la universitataj juĝistoj iĝis ŝtataj rekte nomumitaj fare de la ŝtataj aŭtoritatoj. En 1822 ministra ukazo ebligis maldungon de animzorgantoj politike ne fidindaj. El tio eksplikeblas multaj punproceduroj, ekz. kontraŭ [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Ernst Moritz Arndt]]. [[Wilhelm Martin Leberecht de Wette]], kiu skribis konsolleteronder al la patrino de la ekzekutitaj [[Karl Ludwig Sand]], jam antaŭe estis retirigita - laŭ volo de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]]. [[Friedrich Ludwig Jahn]] devis cedi restriktojn pri restado kaj dujara malliberiĝo en fortreso. Akrege kaj ade oni agis malpor studentoj (kiuj ofte estis membroj de studentaj korporacioj!). Nur suspektite ili povis suferi relegacion sen eblo de antaŭjuĝeja helpopeto. En 1824 la korporacioj estis deklaritaj same danĝeraj kiel politikaj arkanaj societoj. Per tio universitatoj perdis ĉian punjuran povon. Ĉe la Ĉambra tribunalo [[E. T. A. Hoffmann]], de 1819, tamen traksis la punotajn kun kompreno kaj postulis absolutan korektecon. Tial li plurfoje koliziis kun Kamptz pri kiu li mokis en la verko ''Meister Floh''. En 1827/28 la persekutemo en Prusujo draste malkreskis. == Dua ondo == La [[pollando|porporlan]] sopiron de la liberaluloj kaj kaj stormprenon de la [frankfurto ĉe Majno|frankurta]] Ĉefa gvardio sekvis dua ondo de persekuto. Denove Prusujo sed ankaŭ la grandduklando [[Hesio-Darmstadt|Hesujo-Darmstadt]] pleje furiozis. Ĝis 1836 la Ĉambra Tribunalo konndamis pli ol 200 studentoj pro perfido. Ĉiuj mortopunoj estis ŝanĝitaj je 30 jaroj da fortresa internigo. Inter la kondamnitoj estis ankaŭ la poeto [[Fritz Reuter]]. La raporto ''Ut mine Festungstid'' eĉ hodiaŭ konatas. La ofta deklaro de nedungitiĝeblo subfosis la karieron de multaj, aparte de estontaj teologoj kaj instruistoj. En 1840 reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)||Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)]] malvaldigis la multegajn kondamnojn. La [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio de 1848]] paŭzigis la turmentadojn. == Literaturo == * Robert Develey: ''Die Demagogenverfolgungen aus der Sicht der zeitgenössischen Schweizer Presse 1819–1827''. Einst und Jetzt, vol. 23 (1978), p. 150–181. * Georg Heer: ''Geschichte der Deutschen Burschenschaft'', vol. 2: ''Die Demagogenzeit'', dua eldono. Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1965. * Albert Petzold: ''Die Zentral-Untersuchungs-Kommission in Mainz'', ĉe: Herman Haupt (eld.): ''Quellen und Darstellungen zur Geschichte der Burschenschaft und der deutschen Einheitsbewegung'', vol. 5. Heidelberg 1920, p. 171–258. * Egbert Weiß: ''Corpsstudenten im Vormärz – Verfolgte und Verfolger''. Einst und Jetzt, Bd. 33 (1988), p. 47–63; suplementoj vol. 34 (1989), p. 264-265. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.geschichte-abitur.de/lexikon/uebersicht-restauration-vormaerz/demagogenverfolgung etdifino je ''Geschichte kompakt''] * Hans-Joachim Schoeps: [https://www.jstor.org/stable/23892695 "Schriftstücke aus der Demagogenverfolgung"] - ĉe: ''Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschichte,'' volumo 18, n-ro 4 (1966), pp. 349-369 {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:19-a jarcento en Germanio]] [[kategorio:Germana Federacio]] o48ukseysxhrbv0e2gqxpfmqxgfsfxh 9480862 9480860 2026-09-23T18:48:07Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9480862 wikitext text/x-wiki La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto de 1819 ''(Preußisches Zensuredikt)'' nuligis la abolicion de cenzuro cxe la universitatprofesoroj. Laŭ ministra ordono de 1820 ĉiuj publike deĵorantoj (oficejoj, konsistorioj, lernejoj, altlernejoj) estu purigitiaj de danĝeraj eraroj, erarintaj kaj erarigintaj. La universitatoj ĉi-rilate iĝis ŝtataj kuratoroj; la universitataj juĝistoj iĝis ŝtataj rekte nomumitaj fare de la ŝtataj aŭtoritatoj. En 1822 ministra ukazo ebligis maldungon de animzorgantoj politike ne fidindaj. El tio eksplikeblas multaj punproceduroj, ekz. kontraŭ [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Ernst Moritz Arndt]]. [[Wilhelm Martin Leberecht de Wette]], kiu skribis konsolleteronder al la patrino de la ekzekutitaj [[Karl Ludwig Sand]], jam antaŭe estis retirigita - laŭ volo de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]]. [[Friedrich Ludwig Jahn]] devis cedi restriktojn pri restado kaj dujara malliberiĝo en fortreso. Akrege kaj ade oni agis malpor studentoj (kiuj ofte estis membroj de studentaj korporacioj!). Nur suspektite ili povis suferi relegacion sen eblo de antaŭjuĝeja helpopeto. En 1824 la korporacioj estis deklaritaj same danĝeraj kiel politikaj arkanaj societoj. Per tio universitatoj perdis ĉian punjuran povon. Ĉe la Ĉambra tribunalo [[E. T. A. Hoffmann]], de 1819, tamen traksis la punotajn kun kompreno kaj postulis absolutan korektecon. Tial li plurfoje koliziis kun Kamptz pri kiu li mokis en la verko ''Meister Floh''. En 1827/28 la persekutemo en Prusujo draste malkreskis. == Dua ondo == La [[pollando|porporlan]] sopiron de la liberaluloj kaj kaj stormprenon de la [frankfurto ĉe Majno|frankurta]] Ĉefa gvardio sekvis dua ondo de persekuto. Denove Prusujo sed ankaŭ la grandduklando [[Hesio-Darmstadt|Hesujo-Darmstadt]] pleje furiozis. Ĝis 1836 la Ĉambra Tribunalo konndamis pli ol 200 studentoj pro perfido. Ĉiuj mortopunoj estis ŝanĝitaj je 30 jaroj da fortresa internigo. Inter la kondamnitoj estis ankaŭ la poeto [[Fritz Reuter]]. La raporto ''Ut mine Festungstid'' eĉ hodiaŭ konatas. La ofta deklaro de nedungitiĝeblo subfosis la karieron de multaj, aparte de estontaj teologoj kaj instruistoj. En 1840 reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)||Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)]] malvaldigis la multegajn kondamnojn. La [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio de 1848]] paŭzigis la turmentadojn. == Literaturo == * Robert Develey: ''Die Demagogenverfolgungen aus der Sicht der zeitgenössischen Schweizer Presse 1819–1827''. Einst und Jetzt, vol. 23 (1978), p. 150–181. * Georg Heer: ''Geschichte der Deutschen Burschenschaft'', vol. 2: ''Die Demagogenzeit'', dua eldono. Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1965. * Albert Petzold: ''Die Zentral-Untersuchungs-Kommission in Mainz'', ĉe: Herman Haupt (eld.): ''Quellen und Darstellungen zur Geschichte der Burschenschaft und der deutschen Einheitsbewegung'', vol. 5. Heidelberg 1920, p. 171–258. * Egbert Weiß: ''Corpsstudenten im Vormärz – Verfolgte und Verfolger''. Einst und Jetzt, Bd. 33 (1988), p. 47–63; suplementoj vol. 34 (1989), p. 264-265. ==Eksteraj ligiloj== *etdifino [https://www.geschichte-abitur.de/lexikon/uebersicht-restauration-vormaerz/demagogenverfolgung je ''Geschichte kompakt''] *Hans-Joachim Schoeps: [https://www.jstor.org/stable/23892695 "Schriftstücke aus der Demagogenverfolgung"] - ĉe: ''Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschichte,'' volumo 18, n-ro 4 (1966), pp. 349-369 {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:19-a jarcento en Germanio]] [[kategorio:Germana Federacio]] dvym9v2hu0x4jxgh2ykyrspoyjjwwun 9480864 9480862 2026-09-23T18:51:49Z Tirolischleioans 254019 9480864 wikitext text/x-wiki [[File:Denkerclub.jpg|thumb|karikaturo de kunvenantan samideanoj pri politika kaj socia antaŭenigo (1820)]] La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto de 1819 ''(Preußisches Zensuredikt)'' nuligis la abolicion de cenzuro cxe la universitatprofesoroj. Laŭ ministra ordono de 1820 ĉiuj publike deĵorantoj (oficejoj, konsistorioj, lernejoj, altlernejoj) estu purigitiaj de danĝeraj eraroj, erarintaj kaj erarigintaj. La universitatoj ĉi-rilate iĝis ŝtataj kuratoroj; la universitataj juĝistoj iĝis ŝtataj rekte nomumitaj fare de la ŝtataj aŭtoritatoj. En 1822 ministra ukazo ebligis maldungon de animzorgantoj politike ne fidindaj. El tio eksplikeblas multaj punproceduroj, ekz. kontraŭ [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Ernst Moritz Arndt]]. [[Wilhelm Martin Leberecht de Wette]], kiu skribis konsolleteronder al la patrino de la ekzekutitaj [[Karl Ludwig Sand]], jam antaŭe estis retirigita - laŭ volo de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]]. [[Friedrich Ludwig Jahn]] devis cedi restriktojn pri restado kaj dujara malliberiĝo en fortreso. Akrege kaj ade oni agis malpor studentoj (kiuj ofte estis membroj de studentaj korporacioj!). Nur suspektite ili povis suferi relegacion sen eblo de antaŭjuĝeja helpopeto. En 1824 la korporacioj estis deklaritaj same danĝeraj kiel politikaj arkanaj societoj. Per tio universitatoj perdis ĉian punjuran povon. Ĉe la Ĉambra tribunalo [[E. T. A. Hoffmann]], de 1819, tamen traksis la punotajn kun kompreno kaj postulis absolutan korektecon. Tial li plurfoje koliziis kun Kamptz pri kiu li mokis en la verko ''Meister Floh''. En 1827/28 la persekutemo en Prusujo draste malkreskis. == Dua ondo == La [[pollando|porporlan]] sopiron de la liberaluloj kaj kaj stormprenon de la [frankfurto ĉe Majno|frankurta]] Ĉefa gvardio sekvis dua ondo de persekuto. Denove Prusujo sed ankaŭ la grandduklando [[Hesio-Darmstadt|Hesujo-Darmstadt]] pleje furiozis. Ĝis 1836 la Ĉambra Tribunalo konndamis pli ol 200 studentoj pro perfido. Ĉiuj mortopunoj estis ŝanĝitaj je 30 jaroj da fortresa internigo. Inter la kondamnitoj estis ankaŭ la poeto [[Fritz Reuter]]. La raporto ''Ut mine Festungstid'' eĉ hodiaŭ konatas. La ofta deklaro de nedungitiĝeblo subfosis la karieron de multaj, aparte de estontaj teologoj kaj instruistoj. En 1840 reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)||Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)]] malvaldigis la multegajn kondamnojn. La [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio de 1848]] paŭzigis la turmentadojn. == Literaturo == * Robert Develey: ''Die Demagogenverfolgungen aus der Sicht der zeitgenössischen Schweizer Presse 1819–1827''. Einst und Jetzt, vol. 23 (1978), p. 150–181. * Georg Heer: ''Geschichte der Deutschen Burschenschaft'', vol. 2: ''Die Demagogenzeit'', dua eldono. Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1965. * Albert Petzold: ''Die Zentral-Untersuchungs-Kommission in Mainz'', ĉe: Herman Haupt (eld.): ''Quellen und Darstellungen zur Geschichte der Burschenschaft und der deutschen Einheitsbewegung'', vol. 5. Heidelberg 1920, p. 171–258. * Egbert Weiß: ''Corpsstudenten im Vormärz – Verfolgte und Verfolger''. Einst und Jetzt, Bd. 33 (1988), p. 47–63; suplementoj vol. 34 (1989), p. 264-265. ==Eksteraj ligiloj== *etdifino [https://www.geschichte-abitur.de/lexikon/uebersicht-restauration-vormaerz/demagogenverfolgung je ''Geschichte kompakt''] *Hans-Joachim Schoeps: [https://www.jstor.org/stable/23892695 "Schriftstücke aus der Demagogenverfolgung"] - ĉe: ''Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschichte,'' volumo 18, n-ro 4 (1966), pp. 349-369 {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:19-a jarcento en Germanio]] [[kategorio:Germana Federacio]] r3y9i292kr9qnrv5cp4kxw2ik21brmo 9480865 9480864 2026-09-23T18:52:07Z Tirolischleioans 254019 /* Dua ondo */ 9480865 wikitext text/x-wiki [[File:Denkerclub.jpg|thumb|karikaturo de kunvenantan samideanoj pri politika kaj socia antaŭenigo (1820)]] La '''persekuto de la demagogoj''' (germane: ''Demagogenverfolgung'') estis subpremadaj agoj de la restaŭremuloj kontraŭ la liberecmodavoj en la [[Germana Federacio]]. Post la [[rezolucioj de Karlsbad 1819|Karlovaraj rezolucioj]] tio strebis sufokigi la nacirevoluciajn ideojn de la [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. == Unua ondo== La plej akraj persekutoj estis en la reĝlando [[Prusujo]] sub la regado de ministro [[Karl Albert von Kamptz]]. Edikto de 1819 ''(Preußisches Zensuredikt)'' nuligis la abolicion de cenzuro cxe la universitatprofesoroj. Laŭ ministra ordono de 1820 ĉiuj publike deĵorantoj (oficejoj, konsistorioj, lernejoj, altlernejoj) estu purigitiaj de danĝeraj eraroj, erarintaj kaj erarigintaj. La universitatoj ĉi-rilate iĝis ŝtataj kuratoroj; la universitataj juĝistoj iĝis ŝtataj rekte nomumitaj fare de la ŝtataj aŭtoritatoj. En 1822 ministra ukazo ebligis maldungon de animzorgantoj politike ne fidindaj. El tio eksplikeblas multaj punproceduroj, ekz. kontraŭ [[Friedrich Schleiermacher]] kaj [[Ernst Moritz Arndt]]. [[Wilhelm Martin Leberecht de Wette]], kiu skribis konsolleteronder al la patrino de la ekzekutitaj [[Karl Ludwig Sand]], jam antaŭe estis retirigita - laŭ volo de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]]. [[Friedrich Ludwig Jahn]] devis cedi restriktojn pri restado kaj dujara malliberiĝo en fortreso. Akrege kaj ade oni agis malpor studentoj (kiuj ofte estis membroj de studentaj korporacioj!). Nur suspektite ili povis suferi relegacion sen eblo de antaŭjuĝeja helpopeto. En 1824 la korporacioj estis deklaritaj same danĝeraj kiel politikaj arkanaj societoj. Per tio universitatoj perdis ĉian punjuran povon. Ĉe la Ĉambra tribunalo [[E. T. A. Hoffmann]], de 1819, tamen traksis la punotajn kun kompreno kaj postulis absolutan korektecon. Tial li plurfoje koliziis kun Kamptz pri kiu li mokis en la verko ''Meister Floh''. En 1827/28 la persekutemo en Prusujo draste malkreskis. == Dua ondo == La [[pollando|porporlan]] sopiron de la liberaluloj kaj kaj stormprenon de la [[frankfurto ĉe Majno|frankurta]] Ĉefa gvardio sekvis dua ondo de persekuto. Denove Prusujo sed ankaŭ la grandduklando [[Hesio-Darmstadt|Hesujo-Darmstadt]] pleje furiozis. Ĝis 1836 la Ĉambra Tribunalo konndamis pli ol 200 studentoj pro perfido. Ĉiuj mortopunoj estis ŝanĝitaj je 30 jaroj da fortresa internigo. Inter la kondamnitoj estis ankaŭ la poeto [[Fritz Reuter]]. La raporto ''Ut mine Festungstid'' eĉ hodiaŭ konatas. La ofta deklaro de nedungitiĝeblo subfosis la karieron de multaj, aparte de estontaj teologoj kaj instruistoj. En 1840 reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)||Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)]] malvaldigis la multegajn kondamnojn. La [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio de 1848]] paŭzigis la turmentadojn. == Literaturo == * Robert Develey: ''Die Demagogenverfolgungen aus der Sicht der zeitgenössischen Schweizer Presse 1819–1827''. Einst und Jetzt, vol. 23 (1978), p. 150–181. * Georg Heer: ''Geschichte der Deutschen Burschenschaft'', vol. 2: ''Die Demagogenzeit'', dua eldono. Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1965. * Albert Petzold: ''Die Zentral-Untersuchungs-Kommission in Mainz'', ĉe: Herman Haupt (eld.): ''Quellen und Darstellungen zur Geschichte der Burschenschaft und der deutschen Einheitsbewegung'', vol. 5. Heidelberg 1920, p. 171–258. * Egbert Weiß: ''Corpsstudenten im Vormärz – Verfolgte und Verfolger''. Einst und Jetzt, Bd. 33 (1988), p. 47–63; suplementoj vol. 34 (1989), p. 264-265. ==Eksteraj ligiloj== *etdifino [https://www.geschichte-abitur.de/lexikon/uebersicht-restauration-vormaerz/demagogenverfolgung je ''Geschichte kompakt''] *Hans-Joachim Schoeps: [https://www.jstor.org/stable/23892695 "Schriftstücke aus der Demagogenverfolgung"] - ĉe: ''Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschichte,'' volumo 18, n-ro 4 (1966), pp. 349-369 {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:19-a jarcento en Germanio]] [[kategorio:Germana Federacio]] oy9gwnf2w8rb6730nti1pyb2dgcnc79 Diskuto:Roblox 1 953932 9480927 2026-09-24T01:11:05Z Pithous 263825 /* Roblox ne estas videoludo pri konstruado */ nova sekcio 9480927 wikitext text/x-wiki == Roblox ne estas videoludo pri konstruado == La artikolo malĝustas laŭ la fontoj. Roblox estas precize por ludi videoludojn kreita el la uzantoj. Gi mem apenaŭ povas esti nomita kiel videoludo, ĝi pli similas al Steam. Iu kredeble havas pli taŭgan vorton por ĝi. [[Uzanto:Pithous|Pithous]] ([[Uzanto-Diskuto:Pithous|diskuto]]) 01:11, 24 sep. 2026 (UTC) bxreyw2ybt92uyr8brz3bjgy5a70m5u Peter Gruber 0 953933 9480950 2026-09-24T03:20:32Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premo, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia G..." 9480950 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premo, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: Theater an der Wien, Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, Volksoper Wien, Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Die Komödianten, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johannes Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Weblinks == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Parolantoj]] hdukgkmehp3pya5wpbcoo3aue4fxww3 9480951 9480950 2026-09-24T03:21:17Z Tirolischleioans 254019 9480951 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premo, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: Theater an der Wien, Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, Volksoper Wien, Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Die Komödianten, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johann Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Weblinks == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Parolantoj]] 5rc20cfl8xlgl4lftdt8xdxlcegbmlc 9480952 9480951 2026-09-24T03:21:40Z Tirolischleioans 254019 9480952 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premio, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: Theater an der Wien, Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, Volksoper Wien, Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Die Komödianten, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johann Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Weblinks == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Parolantoj]] 13unz5ke296k7ggt2mav7l6pzke3984 9480956 9480952 2026-09-24T03:27:05Z Tirolischleioans 254019 9480956 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premio, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: Theater an der Wien, Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, Volksoper Wien, Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Die Komödianten, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johann Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Weblinks == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Moderigistoj]] fc6fho4xmf4qjoeagolmdwrva0mo6e2 9480957 9480956 2026-09-24T03:27:36Z Tirolischleioans 254019 /* Weblinks */ 9480957 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premio, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: Theater an der Wien, Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, Volksoper Wien, Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Die Komödianten, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johann Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Moderigistoj]] 18ss4gsagmvbzvj58g0tnuhduh1w56e 9480958 9480957 2026-09-24T03:30:35Z Tirolischleioans 254019 9480958 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premio, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: [[teatro ĉe la Vieno|Theater an der Wien]], Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, Volksoper Wien, Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Die Komödianten, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johann Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Moderigistoj]] jfnwvygeodcn4qpiv42h4pmpaemlcaw 9480959 9480958 2026-09-24T03:31:44Z Tirolischleioans 254019 9480959 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premio, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: [[teatro ĉe la Vieno|Theater an der Wien]], Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, [[popola Operejo de Vieno|Volksoper Wien]], Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Die Komödianten, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johann Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Moderigistoj]] lqjtnk386ste82mbakuxvwv482hkt31 9480960 9480959 2026-09-24T03:33:36Z Tirolischleioans 254019 9480960 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premio, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: [[teatro ĉe la Vieno|Theater an der Wien]], Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, [[popola Operejo de Vieno|Volksoper Wien]], Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johann Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Moderigistoj]] 7ygdv2xxgzfm11pndufrwkeh5f3l47i 9481067 9480960 2026-09-24T11:14:45Z Tirolischleioans 254019 9481067 wikitext text/x-wiki [[file:Nestroy 2014 09 Raphaela Möst Peter Gruber Ed Hauswirth.jpg|eta|Peter Gruber (maldeksstre) kun [[Raphaela Möst]] kaj Ed. Hauswirth (ricevo de la Nestroy-premio, 2014]] '''Peter GRUBER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|9|1946}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro, parolisto kaj reĝisoro. == Vivo kaj agado == Estante filo de la fotisto kaj filmisto Eugen Gary Gruber li pasigis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademia Gimnazio]]. Sekvis studoj ĉe la dramaturgia altlernejo ''Max-Reinhardt-Seminar''. Gruber spekteblis je pluraj teatrejoj de [[Germanlingvio]]. En Aŭstrujo ekzemple je: [[teatro ĉe la Vieno|Theater an der Wien]], Wiener Volkstheater, Theater in der Josefstadt, [[popola Operejo de Vieno|Volksoper Wien]], Salzburger Landestheater, Schauspielhaus Graz, Vorarlberger Landestheater, Stadttheater Klagenfurt, Komödienspiele Porcia, Ensemble-Theater Wien, Schauspielhaus Wien, Theater der Courage, Theater m.b.H.. En [[Germanujo]] je: Zimmertheater Tübingen, Theater Oberhausen, Theater Freiburg, Düsseldorfer Schauspielhaus, Pfalztheater Kaiserslautern. En [[Svisujo]] je: Schauspielhaus Zürich. Dum kvin jardekoj Gruber estis - je [[Schwechat]] - arta direktoro kaj reĝisoro de la evento ''Nestroy-Spiele Schwechat'' kaj iniciinto de la Internacia Nestroy-Centro. En 2023 postantis lin lia longjara asistanto [[Christian Graf]].<ref>Michaela Fleck: [https://www.noen.at/niederoesterreich/kultur-festivals/vor-der-premiere-peter-gruber-die-nestroy-spiele-schwechat-nur-ruhe-gibts-keine-schwechat-print-peter-gruber-nestroy-nestroy-spiele-nestroy-spiele-schwechat-theatersommer-2022-327344760 "Peter Gruber & die Nestroy-Spiele Schwechat: Nur Ruhe gibt’s keine!"] - ĉe: ''noen.at,'' 30.6.2022</ref><ref>[https://www.noen.at/schwechat/im-schloss-rothmuehle-50-jahre-nestroy-spiele-schwechat-stuermischer-jubel-fuer-nur-ruhe-region-schwechat-festival-kritik-niederoesterreich-theater-theatersommer-2022-nestroy-spiele-schwechat-peter-gruber-327889137 "50 Jahre Nestroy-Spiele Schwechat: Stürmischer Jubel für 'Nur Ruhe!'"] - ĉe: ''noen.at,'' 3.7.2022</ref> Gruber dejzoris kiel televida kaj radiofonia reĝisoro kaj kiel parolisto por [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]. Inter 1967-94 li estis la voĉo de ''Traummännlein'' (ekdormhelpa ulo) por la regionaj radiokanalo.<ref>[https://noe.orf.at/stories/3372318/ "Traummännlein-Stimme feiert 80. Geburtstag"] - ĉe: ''noe.orf.at,'' 23.9.2026</ref>, kutima parolanto por la porjunulaĵo ''Die Musicbox'' kaj garnis multajn dokumentadajn, politikajn kaj artajn elsendojn sed ankaŭ reklamaĵojn per sia voĉo. Kiel gastprofesoro pri dramaturgio li plurfoje docentis ĉe la viena ''Reinhard-seminario'', je la [[graz|graca]] Artakademio kaj ĉe la lernejo ''Schauspielakademie Elfriede Ott''. Gruber estas estrarano de la Internacia [[johann Nestroy|Nestroy]]-societo kaj honora prezidanto de la aŭstruja porparolista ligo ''Voice''. == Filmaro (elekto) == * 1956: Dort oben, wo die Alpen glühen == Honoroj == * 1974: Kainz-Medaille (por reĝisorado de ''Musketiere'') * 1977: Goldenes Ehrenzeichen der Stadt Schwechat * 1983: Kainz-Medaille für Beste Regie (por reĝisorado de ''Mephisto'') * 1994: Nestroy-Ring (fare de la urbo Vieno, pro bonega satira prezento) * 1995: Anerkennungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 1996: Gustav-Klimt-Preis * 2001: Würdigungspreis des Landes Niederösterreich für Kultur (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2002: Max-Reinhardt-Preis beim Theatertreffen (fare de la urbo [[Essen]]) * 2009: Niederösterreichischer Kulturpreis für sein Lebenswerk (fare de Malsupra Aŭstrujo, por la tutviva artista agado) * 2011: Good-Friend-Award der Stadt Schwechat (fare de Schwechat) * 2011: Großes Ehrenzeichen für Verdienste um das Land Niederösterreich (fare de Malsupra Aŭstrujo) * 2014: Nestroy-Theaterpreis (fare de Schwechat por manaĝerado de la surlokaj Nestroy-festivaloj) * 2016: titoligo ''profesoro'' (fare de la prezidanto de la Respubliko Aŭstrujo) == Notoj == <references/> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ottstudio.at/ueber-die-schauspielschule-ott/dozierende/26-dozierende/250-peter-gruber pri Gruber ĉe ''Schauspielakademie Elfriede Ott''] * [https://www.nestroy.at/ hejmpaĝo de la Internacia Nestroy-centro] * [https://www.imdb.com/de/name/nm0344292/ datoj ĉe IMDb] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gruber, Peter}} [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al ORF]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Parolistoj]] irobl162etjvrd4gqz8ub1r1a6e19ch Ferenc Ribáry 0 953934 9480977 2026-09-24T05:55:01Z Crosstor 3176 historiisto 9480977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1827|10|6}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Kolta]] |dato de morto = {{mortotago|1880|5|17}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Francisko|Ferenc]] Ribáry''' [ribAri], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ribáry Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM115552;jsessionid=621F57008AC6514CAF4363E116E690AB hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=660803&date=2026-09-24 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1827|10|6}} en [[Kolta]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nun en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1880|5|17}} en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Ribáry címlap.jpg|eta|maldekstre|Kovrilpaĝo de verko de Ribáry]] == Biografio == {{Paĝonomo}} lernis en [[Esztergom]] kaj [[Budao (urbo)]], poste li estis [[oficisto]] en la ŝtata administrado. Li batalis dum la [[Hungara revolucio de 1848]], li estis militkaptito, poste trudsoldato en armeo de la Habsburgoj. En 1851 li liberiĝis, poste li estis ĉefamilia edukisto 9 jarojn. En 1861 li ekinstruis en gimnazio en Budao, sed 2 jarojn poste li akiris pedagogian diplomon en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]], poste li instruis plu en la universitato. En 1869 li estis levita privata instruisto. Li multe kontribuis pri la historio. == Elektitaj kontribuoj == * ''A mordvin nyelv a magyar nyelvhez tartozik-e'' (1859) * ''Babylonia és Assyria őskori történetének hitelessége'' (1868) * ''A magyar királyság földirata'' (1872) * ''Egy lap Egyiptom őskori történetéből'' (1875) * ''Az ókor története'' (3 volumoj, 1879 – 1881) == Fontoj == * [https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=660803&date=2026-09-24 biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/r-A2FE9/ribary-ferencz-A4BA4/ biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-a-pallas-nagy-lexikona-2/q-15D1C/ribary-165C7/ Leksikono Pallas] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ribary Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} izrixczfsimi7mplib0yxkxdwr6ta61 9480978 9480977 2026-09-24T05:55:28Z Crosstor 3176 9480978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1827|10|6}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Kolta]] |dato de morto = {{mortotago|1880|5|17}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Francisko|Ferenc]] Ribáry''' [ribAri], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ribáry Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM115552;jsessionid=621F57008AC6514CAF4363E116E690AB hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=660803&date=2026-09-24 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1827|10|6}} en [[Kolta]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nun en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1880|5|17}} en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Ribáry címlap.jpg|eta|Kovrilpaĝo de verko de Ribáry]] == Biografio == {{Paĝonomo}} lernis en [[Esztergom]] kaj [[Budao (urbo)]], poste li estis [[oficisto]] en la ŝtata administrado. Li batalis dum la [[Hungara revolucio de 1848]], li estis militkaptito, poste trudsoldato en armeo de la Habsburgoj. En 1851 li liberiĝis, poste li estis ĉefamilia edukisto 9 jarojn. En 1861 li ekinstruis en gimnazio en Budao, sed 2 jarojn poste li akiris pedagogian diplomon en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]], poste li instruis plu en la universitato. En 1869 li estis levita privata instruisto. Li multe kontribuis pri la historio. == Elektitaj kontribuoj == * ''A mordvin nyelv a magyar nyelvhez tartozik-e'' (1859) * ''Babylonia és Assyria őskori történetének hitelessége'' (1868) * ''A magyar királyság földirata'' (1872) * ''Egy lap Egyiptom őskori történetéből'' (1875) * ''Az ókor története'' (3 volumoj, 1879 – 1881) == Fontoj == * [https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=660803&date=2026-09-24 biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/r-A2FE9/ribary-ferencz-A4BA4/ biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-a-pallas-nagy-lexikona-2/q-15D1C/ribary-165C7/ Leksikono Pallas] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ribary Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 8ohdwz29j5n10eilo5kta0p686cuai2 Zoltán Ripp 0 953935 9480993 2026-09-24T07:57:34Z Crosstor 3176 historiisto 9480993 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Zoltán (nomo)|Zoltán]] Ripp,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ripp Zoltán''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[verkisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM121700/a3019d33-86f4-47ae-b635-9f8ffced6f4f/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=985912&date=2026-09-24 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1952|7|30}}<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en 1970 en Budapeŝto, poste li estis simpla laboristo, inter 1975-1988 li estis [[bibliotekisto]] en la partihistoria [[instituto]], poste li havis esploristan statuson, eĉ ekde 2006 ankaŭ postenon. Pli frue dum laboro li akiris diplomojn en [[Universitato Károly Eszterházy|Pedagogia Altlernejo Ho Chi Minh]] kaj [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. En 2015 li pensiuliĝis, iom poste li verkis historiajn romanojn. Lia historia tereno estis la 2-a duono de la [[20-a jarcento]] en Hungario. Li ricevis [[premio]]n en 2006. == Elektitaj kontribuoj == * ''Belgrád és Moszkva között. A jugoszláv kapcsolat és a Nagy Imre–kérdés. (1956. november–1959. február)'' (studo, 1994) * ''1956. Forradalom és szabadságharc Magyarországon'' (libro, 2002) * ''Rendszerváltás Magyarországon 1987–1990''. ([[monografio]], 2006) * ''Vezeklés nélkül''. (debuta [[romano]], 2019) * ''A zsarnok halála''. (romano, 2021) * ''Nem megyek haza.'' (romano, 2025) == Fontoj == * [https://polhist.hu/a-tudomanyos-osztaly-nyugalmazott-tagja-ripp-zoltan/ biografio hungare kun foto] * [https://nepszava.hu/3085305_mai-turannoszok intervjuo kaj biografio kun fotoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ripp Zoltan}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} d1tv5gssbs3i198mimw2svtcqcjobtx Hai He 0 953936 9481016 2026-09-24T09:10:04Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1367432732|Hai River]]" 9481016 wikitext text/x-wiki La '''rivero Hai''' (海河, ŝalt. "Mara Rivero"), ankaŭ konata kiel '''Peiho''', {{Nrsp|'''Pei Ho'''}} ("Blanka Rivero"), aŭ '''Hai Ho''', estas ĉina rivero en [[Tjanĝino]], kiu enfluas en la [[Bohaj-maro|Bohai-Maron]]. Ĝia akvokolekta baseno kovras la plejparton de [[Hebejo]], [[Pekino]], kaj [[Tjanĝino]], same kiel partojn de [[Interna Mongolio]], [[Ŝanŝio|Ŝanŝjio]], [[Henano]], kaj [[Ŝandongo]]. La rivero Hai formiĝas per la [[kunfluejo]] de kvin akvovojoj: la rivero Ziya, '''la Norda Kanalo''', '''la Suda Kanalo''', '''la rivero Daqing''', kaj [[Yongding|la rivero Yongding]]. Ambaŭ kanaloj estas parto de la [[Granda Kanalo de Ĉinio|Granda Kanalo]], la Norda Kanalo estante la norda finstacio de la sistemo Pekino-Hangĝoŭo kaj konektiĝante kun la rivero Ĉaobai, ankaŭ nomata Bai He, ĉe Tongĝoŭo. Ĝi estas la sola akvovojo de la maro al la centro de [[Pekino]], tial ĝiaj nomoj estas foje uzataj interŝanĝeble. La Suda Kanalo estas nutrata de la rivero Wei ĉe Linqing. Per la Granda Kanalo, la rivero Hai estas konektita al la riveroj [[Flava Rivero|Flava]] kaj [[Jangzio]]. La konstruado de la Granda Kanalo multe ŝanĝis la riverojn de la baseno de la rivero Hai. Antaŭe, la riveroj Wei, Ziya, [[Yongding]] kaj Bai fluis sendepende unu de la alia en la maron. La Granda Kanalo tranĉis tra la pli malaltaj partoj de ĉi tiuj riveroj kaj kunfandis ilin en unu elirejon en la formo de la nuna rivero Hai. Dum la [[Dinastio Song|Song-dinastio]], la rivero Hai estis konsiderata la pli malalta sekcio de la rivero Jie (界河, ŝaltita. "Limrivero"). En la dinastioj [[Dinastio Jin (265–420)|Jin]] kaj [[Dinastio Yuan|Yuan]], ĝi estis nomita respektive kiel la rivero Zhígū (直沽河, ŝaltita. "Rekta rivero Gu") kaj la rivero Dàgū (大沽河, ŝaltita. "Granda rivero Gu"). La nomo Rivero Hai unue aperis direkte al la fino de la [[dinastio Ming]]. <ref>{{Cite book|last=王国春, 海河志编纂委员会|title=海河志: 第一卷|publisher=中国水利水电出版社|year=1997|pages=128|language=zh|trans-title=Hai River Annals: Volume One}}</ref> La rivero Hai longas 1329km longa kiel mezurita de la plej longa alfluanto, aŭ 70km de la kunfluejo de la rivero Ziya kaj Norda Kanalo ĝis ĝia estuaro. Ĝia baseno havas areon de proksimume 319,000 kvadrataj kilometroj. [[File:Tianjin_Hai_River_2.JPG|maldekstra|eta| La Digo de la rivero Hai.]] [[Kategorio:Riveroj en Hebejo]] [[Kategorio:Riveroj en Interna Mongolio]] an79lp4mbv0jkvvxig803cxdw3nhjrv 9481018 9481016 2026-09-24T09:15:32Z Sj1mor 12103 9481018 wikitext text/x-wiki {{informkesto rivero | nomo= {{paĝonomo}} | longo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2043}} | akvokolekta areo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | landoj= {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} | regionoj= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}]] | urboj= | dosiero={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | fonto= | fonto-alteco= | fonto-latitudo= | fonto-longitudo= | regiono-ISO por fonto= CN | enfluejo={{#invoke:Wikidata|claim|P403|parameter=link}} | enfluejo-alteco= | enfluejo-latitudo= | enfluejo-longitudo= | regiono-ISO por enfluejo=CN }} La '''rivero Hai''' ({{l-zh|海河}}, signifante "Mara Rivero"), ankaŭ konata kiel '''Peiho''' (signifante"Blanka Rivero"), aŭ '''Hai Ho''', estas ĉina rivero en [[Tjanĝino]], kiu enfluas en la [[Bohaj-maro|Bohai-Maron]]. Ĝia akvokolekta baseno kovras la plejparton de [[Hebejo]], [[Pekino]], kaj [[Tjanĝino]], same kiel partojn de [[Interna Mongolio]], [[Ŝanŝio]], [[Henano]], kaj [[Ŝandongo]]. La rivero Hai formiĝas per la [[kunfluejo]] de kvin akvovojoj: la rivero Ziya, '''la Norda Kanalo''', '''la Suda Kanalo''', '''la rivero Daqing''', kaj [[Yongding|la rivero Yongding]]. Ambaŭ kanaloj estas parto de la [[Granda Kanalo de Ĉinio|Granda Kanalo]], la Norda Kanalo estante la norda finstacio de la sistemo Pekino-Hangĝoŭo kaj konektiĝante kun la rivero Ĉaobai, ankaŭ nomata Bai He, ĉe Tongĝoŭo. Ĝi estas la sola akvovojo de la maro al la centro de [[Pekino]], tial ĝiaj nomoj estas foje uzataj interŝanĝeble. La Suda Kanalo estas nutrata de la rivero Wei ĉe Linqing. Per la Granda Kanalo, la rivero Hai estas konektita al la riveroj [[Flava Rivero|Flava]] kaj [[Jangzio]]. La konstruado de la Granda Kanalo multe ŝanĝis la riverojn de la baseno de la rivero Hai. Antaŭe, la riveroj Wei, Ziya, [[Yongding]] kaj Bai fluis sendepende unu de la alia en la maron. La Granda Kanalo tranĉis tra la pli malaltaj partoj de ĉi tiuj riveroj kaj kunfandis ilin en unu elirejon en la formo de la nuna rivero Hai. [[File:Tianjin_Hai_River_2.JPG|maldekstra|eta|La Digo de la rivero Hai.]] Dum la [[Dinastio Song|Song-dinastio]], la rivero Hai estis konsiderata la pli malalta sekcio de la rivero Jie (界河, signifante "Limrivero"). En la dinastioj [[Dinastio Jin (265–420)|Jin]] kaj [[Dinastio Yuan|Yuan]], ĝi estis nomita respektive kiel la rivero Zhígū (直沽河, signifante "Rekta rivero Gu") kaj la rivero Dàgū (大沽河, signifante "Granda rivero Gu"). La nomo Rivero Hai unue aperis direkte al la fino de la [[dinastio Ming]]. <ref>{{Cite book|last=王国春, 海河志编纂委员会|title=海河志: 第一卷|publisher=中国水利水电出版社|year=1997|pages=128|language=zh|trans-title=Hai River Annals: Volume One}}</ref> La rivero Hai longas 1329km longa kiel mezurita de la plej longa alfluanto, aŭ 70km de la kunfluejo de la rivero Ziya kaj Norda Kanalo ĝis ĝia estuaro. Ĝia baseno havas areon de proksimume 319,000 kvadrataj kilometroj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Riveroj en Hebejo]] [[Kategorio:Riveroj en Interna Mongolio]] g8ieci34rywqol6lzctuhzyp0w7a18l 9481027 9481018 2026-09-24T09:24:50Z Sj1mor 12103 9481027 wikitext text/x-wiki {{informkesto rivero | nomo= {{paĝonomo}} | longo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2043}} | akvokolekta areo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | landoj= {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} | regionoj= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}]] | urboj= | dosiero={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | fonto= | fonto-alteco= | fonto-latitudo= | fonto-longitudo= | regiono-ISO por fonto= CN | enfluejo={{#invoke:Wikidata|claim|P403|parameter=link}} | enfluejo-alteco= | enfluejo-latitudo= | enfluejo-longitudo= | regiono-ISO por enfluejo=CN }} La '''rivero Hai''' ({{l-zh|海河|t=''Hǎi Hé''}}, signifante "Mara Rivero"), ankaŭ konata kiel '''Peiho''' (signifante"Blanka Rivero"), aŭ '''Hai Ho''', estas ĉina rivero en [[Tjanĝino]], kiu enfluas en la [[Bohaj-maro|Bohai-Maron]]. Ĝia akvokolekta baseno kovras la plejparton de [[Hebejo]], [[Pekino]], kaj [[Tjanĝino]], same kiel partojn de [[Interna Mongolio]], [[Ŝanŝio]], [[Henano]], kaj [[Ŝandongo]]. La rivero Hai formiĝas per la [[kunfluejo]] de kvin akvovojoj: la rivero Ziya, '''la Norda Kanalo''', '''la Suda Kanalo''', '''la rivero Daqing''', kaj [[Yongding|la rivero Yongding]]. Ambaŭ kanaloj estas parto de la [[Granda Kanalo de Ĉinio|Granda Kanalo]], la Norda Kanalo estante la norda finstacio de la sistemo Pekino-Hangĝoŭo kaj konektiĝante kun la rivero Ĉaobai, ankaŭ nomata Bai He, ĉe Tongĝoŭo. Ĝi estas la sola akvovojo de la maro al la centro de [[Pekino]], tial ĝiaj nomoj estas foje uzataj interŝanĝeble. La Suda Kanalo estas nutrata de la rivero Wei ĉe Linqing. Per la Granda Kanalo, la rivero Hai estas konektita al la riveroj [[Flava Rivero|Flava]] kaj [[Jangzio]]. La konstruado de la Granda Kanalo multe ŝanĝis la riverojn de la baseno de la rivero Hai. Antaŭe, la riveroj Wei, Ziya, [[Yongding]] kaj Bai fluis sendepende unu de la alia en la maron. La Granda Kanalo tranĉis tra la pli malaltaj partoj de ĉi tiuj riveroj kaj kunfandis ilin en unu elirejon en la formo de la nuna rivero Hai. [[File:Tianjin_Hai_River_2.JPG|maldekstra|eta|La Digo de la rivero Hai.]] Dum la [[Dinastio Song|Song-dinastio]], la rivero Hai estis konsiderata la pli malalta sekcio de la rivero Jie (界河, signifante "Limrivero"). En la dinastioj [[Dinastio Jin (265–420)|Jin]] kaj [[Dinastio Yuan|Yuan]], ĝi estis nomita respektive kiel la rivero Zhígū (直沽河, signifante "Rekta rivero Gu") kaj la rivero Dàgū (大沽河, signifante "Granda rivero Gu"). La nomo Rivero Hai unue aperis direkte al la fino de la [[dinastio Ming]]. <ref>{{Cite book|last=王国春, 海河志编纂委员会|title=海河志: 第一卷|publisher=中国水利水电出版社|year=1997|pages=128|language=zh|trans-title=Hai River Annals: Volume One}}</ref> La rivero Hai longas 1329km longa kiel mezurita de la plej longa alfluanto, aŭ 70km de la kunfluejo de la rivero Ziya kaj Norda Kanalo ĝis ĝia estuaro. Ĝia baseno havas areon de proksimume 319,000 kvadrataj kilometroj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Riveroj en Hebejo]] [[Kategorio:Riveroj en Interna Mongolio]] 3ek42hhcd3izr6id0nt6hgld72nsm0i 9481028 9481027 2026-09-24T09:27:09Z Sj1mor 12103 9481028 wikitext text/x-wiki {{informkesto rivero | nomo= {{paĝonomo}} | longo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2043}} | akvokolekta areo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | landoj= {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} | regionoj= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}]] | urboj= | dosiero={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | fonto= | fonto-alteco= | fonto-latitudo= | fonto-longitudo= | regiono-ISO por fonto= CN | enfluejo={{#invoke:Wikidata|claim|P403|parameter=link}} | enfluejo-alteco= | enfluejo-latitudo= | enfluejo-longitudo= | regiono-ISO por enfluejo=CN }} La '''rivero Hai''' ({{l-zh|海河|t=''Hǎi Hé''}}, signifante "Mara Rivero"), ankaŭ konata kiel '''Peiho''' (signifante "Blanka Rivero"), aŭ '''Hai Ho''', estas ĉina rivero en [[Tjanĝino]], kiu enfluas en la [[Bohaj-maro|Bohai-Maron]]. Ĝia [[akvokolekta baseno]] kovras la plejparton de [[Hebejo]], [[Pekino]], kaj [[Tjanĝino]], same kiel partojn de [[Interna Mongolio]], [[Ŝanŝio]], [[Henano]], kaj [[Ŝandongo]]. La rivero Hai formiĝas per la [[kunfluejo]] de kvin akvovojoj: la rivero Ziya, '''la Norda Kanalo''', '''la Suda Kanalo''', '''la rivero Daqing''', kaj [[Yongding|la rivero Yongding]]. Ambaŭ kanaloj estas parto de la [[Granda Kanalo de Ĉinio|Granda Kanalo]], la Norda Kanalo estante la norda finstacio de la sistemo Pekino-Hangĝoŭo kaj konektiĝante kun la rivero Ĉaobai, ankaŭ nomata Bai He, ĉe Tongĝoŭo. Ĝi estas la sola akvovojo de la maro al la centro de [[Pekino]], tial ĝiaj nomoj estas foje uzataj interŝanĝeble. La Suda Kanalo estas nutrata de la rivero Wei ĉe Linqing. Per la Granda Kanalo, la rivero Hai estas konektita al la riveroj [[Flava Rivero|Flava]] kaj [[Jangzio]]. La konstruado de la Granda Kanalo multe ŝanĝis la riverojn de la baseno de la rivero Hai. Antaŭe, la riveroj Wei, Ziya, [[Yongding]] kaj Bai fluis sendepende unu de la alia en la maron. La Granda Kanalo tranĉis tra la pli malaltaj partoj de ĉi tiuj riveroj kaj kunfandis ilin en unu elirejon en la formo de la nuna rivero Hai. [[File:Tianjin_Hai_River_2.JPG|maldekstra|eta|La Digo de la rivero Hai.]] Dum la [[Dinastio Song|Song-dinastio]], la rivero Hai estis konsiderata la pli malalta sekcio de la rivero Jie (界河, signifante "Limrivero"). En la dinastioj [[Dinastio Jin (265–420)|Jin]] kaj [[Dinastio Yuan|Yuan]], ĝi estis nomita respektive kiel la rivero Zhígū (直沽河, signifante "Rekta rivero Gu") kaj la rivero Dàgū (大沽河, signifante "Granda rivero Gu"). La nomo Rivero Hai unue aperis direkte al la fino de la [[dinastio Ming]]. <ref>{{Cite book|last=王国春, 海河志编纂委员会|title=海河志: 第一卷|publisher=中国水利水电出版社|year=1997|pages=128|language=zh|trans-title=Hai River Annals: Volume One}}</ref> La rivero Hai longas 1329km longa kiel mezurita de la plej longa alfluanto, aŭ 70km de la kunfluejo de la rivero Ziya kaj Norda Kanalo ĝis ĝia estuaro. Ĝia baseno havas areon de proksimume 319,000 kvadrataj kilometroj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Riveroj en Hebejo]] [[Kategorio:Riveroj en Interna Mongolio]] 7hpftlc6mddlk1pzoq38ikqtqio2u40 Rivero Hai 0 953937 9481019 2026-09-24T09:16:06Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Hai He]] 9481019 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hai He]] swei010ip5g41e2ioqk8gx0u0blj3tp Haj He (rivero) 0 953938 9481021 2026-09-24T09:18:15Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Hai He]] 9481021 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hai He]] swei010ip5g41e2ioqk8gx0u0blj3tp Ĉeŝira kato 0 953939 9481035 2026-09-24T10:10:28Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1371127411|Cheshire Cat]]" 9481035 wikitext text/x-wiki La '''Ĉeŝira Kato''' ({{L-en|Cheshire Cat}} /ˈ tʃ ɛ ʃ ər , - ɪər / CHESH -ər, - ⁠ eer ) <ref>[http://www.dictionary.com/browse/cheshire "Cheshire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121190206/http://www.dictionary.com/browse/cheshire|date=21 January 2018}}. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''</ref> estas fikcia kato popularigita de [[Lewis Carroll]] en ''[[La aventuroj de Alico en Mirlando|La aventuroj de Alicio en Mirlando]]''. Kvankam nun plej ofte uzata en kuntekstoj rilataj ''al Alice'', la asocio de "Cheshire-kato" kun ridetado datas de antaŭ la libro de 1865. Li estas konata pro sia karakteriza maliceta rideto. Li transcendis la kuntekston de literaturo kaj implikiĝis en popola kulturo, aperante en diversaj formoj de amaskomunikilaro, de politikaj bildstrioj ĝis televido, same kiel en transdisciplinaj studoj, de komerco ĝis scienco. Ofte li estas montrita en la kunteksto de persono aŭ ideo kiu estas intence konfuza aŭ enigma. Unu distingiga trajto de la ''Alice'' -stila Ĉeŝira kato estas la perioda laŭpaŝa malapero de ĝia korpo, lasante nur unu lastan videblan spuron: lian ikonecan rideton. Li apartenas al la Dukino. [[Kategorio:Fikciaj katoj]] [[Kategorio:Fantastaj estaĵoj]] 249iz9s7clx1xltkq76ez83ot2yrtb1 9481036 9481035 2026-09-24T10:11:06Z Sj1mor 12103 9481036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} La '''Ĉeŝira Kato''' ({{L-en|Cheshire Cat}} /ˈ tʃ ɛ ʃ ər , - ɪər / CHESH -ər, - ⁠ eer ) <ref>[http://www.dictionary.com/browse/cheshire "Cheshire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121190206/http://www.dictionary.com/browse/cheshire|date=21 January 2018}}. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''</ref> estas fikcia kato popularigita de [[Lewis Carroll]] en ''[[La aventuroj de Alico en Mirlando|La aventuroj de Alicio en Mirlando]]''. Kvankam nun plej ofte uzata en kuntekstoj rilataj ''al Alice'', la asocio de "Cheshire-kato" kun ridetado datas de antaŭ la libro de 1865. Li estas konata pro sia karakteriza maliceta rideto. Li transcendis la kuntekston de literaturo kaj implikiĝis en popola kulturo, aperante en diversaj formoj de amaskomunikilaro, de politikaj bildstrioj ĝis televido, same kiel en transdisciplinaj studoj, de komerco ĝis scienco. Ofte li estas montrita en la kunteksto de persono aŭ ideo kiu estas intence konfuza aŭ enigma. Unu distingiga trajto de la ''Alice'' -stila Ĉeŝira kato estas la perioda laŭpaŝa malapero de ĝia korpo, lasante nur unu lastan videblan spuron: lian ikonecan rideton. Li apartenas al la Dukino. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fikciaj katoj]] [[Kategorio:Fantastaj estaĵoj]] bcutwsukckg1s6zisy6antywg981l4m 9481047 9481036 2026-09-24T10:28:34Z Sj1mor 12103 9481047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} La '''Ĉeŝira Kato''' ({{L-en|Cheshire Cat}} /ˈ tʃ ɛ ʃ ər , - ɪər / CHESH -ər, - ⁠ eer ) <ref>[http://www.dictionary.com/browse/cheshire "Cheshire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121190206/http://www.dictionary.com/browse/cheshire|date=21 January 2018}}. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''</ref> estas fikcia kato popularigita de [[Lewis Carroll]] en ''[[La aventuroj de Alico en Mirlando|La aventuroj de Alicio en Mirlando]]''. Kvankam nun plej ofte uzata en kuntekstoj rilataj ''al Alice'', la asocio de "Cheshire-kato" kun ridetado datas de antaŭ la libro de 1865. Li estas konata pro sia karakteriza maliceta rideto. Li transcendis la kuntekston de literaturo kaj implikiĝis en popola kulturo, aperante en diversaj formoj de amaskomunikilaro, de politikaj bildstrioj ĝis televido, same kiel en transdisciplinaj studoj, de komerco ĝis scienco. Ofte li estas montrita en la kunteksto de persono aŭ ideo kiu estas intence konfuza aŭ enigma. Unu distingiga trajto de la ''Alice'' -stila Ĉeŝira kato estas la perioda laŭpaŝa malapero de ĝia korpo, lasante nur unu lastan videblan spuron: lian ikonecan rideton. Li apartenas al la Dukino. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Fikciaj katoj]] [[Kategorio:Fantastaj estaĵoj]] [[Kategorio:Alico en Mirlando]] [[Kategorio:Filmaj roluloj]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Disney-figuroj]] rqx6dqrnzm9vqanojav43is31fkqlj5 9481052 9481047 2026-09-24T10:38:08Z Sj1mor 12103 9481052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} La '''Ĉeŝira kato''' ({{L-en|Cheshire Cat}}, /ˈ tʃ ɛ ʃ ər, - ɪər /) <ref>[http://www.dictionary.com/browse/cheshire "Cheshire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121190206/http://www.dictionary.com/browse/cheshire|date=21 January 2018}}. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''</ref> estas [[Fikcia rolulo|fikcia]] [[Hejma kato|kato]] popularigita de [[Lewis Carroll]] en ''[[La aventuroj de Alico en Mirlando]]''. Kvankam nun plej ofte uzata en kuntekstoj rilataj ''al Alice'', la asocio de "Cheshire-kato" kun ridetado datas de antaŭ la libro de 1865. Li estas konata pro sia karakteriza maliceta [[rideto]]. Li transcendis la kuntekston de literaturo kaj implikiĝis en popola kulturo, aperante en diversaj formoj de amaskomunikilaro, de politikaj bildstrioj ĝis televido, same kiel en transdisciplinaj studoj, de komerco ĝis scienco. Ofte li estas montrita en la kunteksto de persono aŭ ideo kiu estas intence konfuza aŭ enigma. Unu distingiga trajto de la ''Alico'' -stila Ĉeŝira kato estas la perioda laŭpaŝa malapero de ĝia korpo, lasante nur unu lastan videblan spuron: lian ikonecan rideton. == Aperoj == La kato estas unu el la plej famaj roluloj el la verko, malgraŭ aperado en nur du epizodoj: "Ĉe la domo de la [[Dukino]]" kaj "Ĉe [[Kroketo|la Kroketludo]]". La rolulo de la kato estas relative malfrua aldono al la verko: en la unua versio, nomita "Alice's Adventures Under Ground" (La aventuroj de Alico sub la tero), la kato ne aperas. Carroll aldonis sian rolon al la verko en la sekva versio, "Alice's Adventures in Wonderland" (La Aventuroj de Alico en Mirlando). La kato apartenas al la Dukino, sed estas sendependa kaj ligita al ŝi nur en sia unua apero, en la domo de la Dukino, kaj direkte al la fino de la kroketludo, kiam Alico atentigas, ke li apartenas al la Dukino kaj sugestas demandi ŝian opinion. Kato havas la kapablon malaperi kaj aperi laŭvole, subite aŭ iom post iom. Alico renkontas lin en [[Kuirejo|la kuirejo]] ĉe la domo de la Dukino. Post kiam Alico forlasas la domon, la kato aperas antaŭ ŝi en [[Arbaro|la arbaro]]. Lia korpo iom post iom malaperis kaj lia rideto restis ŝveba en la aero ĝis ankaŭ li fine malaperis. Alico diras, ke ŝi ofte vidis katon sen rideto, sed ŝi neniam vidis rideton sen kato. Jen unu el la plej konataj frazoj en la verko. En la kroketludo, la kapo de la kato kreiĝas, komencante per [[Rideto|lia rideto]], daŭrante per [[Okulo|liaj okuloj]] kaj finiĝante per [[Orelo|liaj oreloj]]. Kiam la Reĝino de Koroj volas detranĉi lian kapon, debato disvolviĝas pri ĉu eblas detranĉi kapon, kiu ne estas ligita al la korpo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Fikciaj katoj]] [[Kategorio:Fantastaj estaĵoj]] [[Kategorio:Alico en Mirlando]] [[Kategorio:Filmaj roluloj]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Disney-figuroj]] fmf1tjxas2cq7xv3kctkms1qljzjjjm Beatrix F. Romhányi 0 953940 9481049 2026-09-24T10:35:06Z Crosstor 3176 eklezihistoriisto 9481049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Beatrix F. Romhányi''' [beatriks ef romhanji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj sen mallongigo '''Fülöppné Romhányi Beatrix''' estas [[Hungario|hungara]] [[arkeologo]], eklezi[[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1802474 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=745492&date=2026-09-24 nemzeti névtér</ref> naskiĝis en [[1967]] en [[Budapeŝto]]<!--, ŝi mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris arkeologian diplomon en [[ELTE]] en [[1991]], 3 jarojn poste [[magistro]]n en [[Mez-Eŭropa Universitato]] en Budapeŝto. Jam post la diplomo ŝi laboris en la arkeologia instituto ĝis 2001. Ekde 2005 ŝi instruis en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]], baldaŭ ŝi estis levita [[docento]].Ŝi ankaŭ instruis en aliaj universitatoj, eĉ eksterlande. Intertempe ŝi kandidatiĝis (CSc) en 1997, ŝi doktoriĝis en 2015 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], ŝia [[habilitiĝo]] okazis en 2006 en [[Universitato de Debrecen]]. Ŝia ĉefe esplora tereno estis la mezepoka eklezihistorio. == Elektitaj kontribuoj == * ''Monasteriologia Hungarica Nova'' ([[disertaĵo]], 1997) * ''Pálos gazdálkodás a 15-16. században.'' (2007) * ''Kolduló barátok, gazdálkodó szerzetesek. Koldulórendi gazdálkodás a késő középkori Magyarországon.'' (2018) * ''A Magyar Királyság regionális különbségei a pápai tizedjegyzék keletkezése idején.'' (2022) == Fontoj == * [https://egyhaztortenetiszemle.hu/ojs/index.php/e/hu/editorProfile/view/33 biografio hungare kun foto] * [https://btk.kre.hu/index.php/f-romhanyi-beatrix biografio hungare] * [https://www.doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/9494/ datenoj] * [https://kre.academia.edu/BeatrixFRomh%C3%A1nyi/CurriculumVitae datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|F Romhányi, Beatrix}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj eklezihistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 0k5opupm8mym9h2h139f2poz1861mkk Chrysoptilus 0 953941 9481057 2026-09-24T10:53:29Z Kani 670 Alidirektigis al [[Colaptes]] 9481057 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Colaptes]] sk3r70vicyg6s1i1v0iam11i578r5sk Makulbrusta pego 0 953942 9481061 2026-09-24T10:56:17Z Kani 670 Alidirektigis al [[Punktobrusta pego]] 9481061 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Punktobrusta pego]] mcw2zgiwtg1y5kzyjn9gwv306thfj1h Kategorio:Parolistoj 14 953943 9481065 2026-09-24T11:12:44Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Distraj profesioj]]" 9481065 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Distraj profesioj]] q5ymyzog8l3fcb0r3e071jndtwidphf 9481066 9481065 2026-09-24T11:13:56Z Tirolischleioans 254019 9481066 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Distraj profesioj]] [[Kategorio:Komunikilaj profesioj]] rihw0ew4p4nu7218ig38keepf2asfkj Hasegaua Teru 0 953944 9481081 2026-09-24T11:22:52Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Verda Majo]] 9481081 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Verda Majo]] jiu65tnua1rpeeerhmnd4f2y8wwui6n Verdastria pego 0 953945 9481084 2026-09-24T11:24:06Z Kani 670 Alidirektigis al [[Verdanigra pego]] 9481084 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Verdanigra pego]] olfkd7tdalg6oej29657l2v9dexyohj Buntiaj insuloj 0 953946 9481088 2026-09-24T11:28:31Z Goren 4701 Alidirektigis al [[Baŭnti-Insularo]] 9481088 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Baŭnti-Insularo]] 3l044x7w16bxpuc13eajz7xgci4kowz Ĉatamaj insuloj 0 953947 9481098 2026-09-24T11:34:33Z Goren 4701 Alidirektigis al [[Chatham-insularo]] 9481098 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Chatham-insularo]] kggj0h01eobolsfuhcu56ifkgnw8ejk Colaptes melanochloros 0 953948 9481109 2026-09-24T11:44:24Z Kani 670 Alidirektigis al [[Verdanigra pego]] 9481109 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Verdanigra pego]] olfkd7tdalg6oej29657l2v9dexyohj Ĝermolisto de moldavaj esperantistoj 0 953949 9481111 2026-09-24T11:46:51Z Roberto 609 Kreis novan paĝon kun "{{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Moldavio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri ''moldavaj esperantistoj''. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante Vikipedio:alidirekti..." 9481111 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Moldavio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri ''moldavaj esperantistoj''. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:moldavaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br /> <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:moldavaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Moldavaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Moldavaj]] jkixqi3nl3dv0xzbt9k3hpspfl161en 9481124 9481111 2026-09-24T11:50:33Z Roberto 609 9481124 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Moldavio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri ''moldavaj esperantistoj''. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:moldavaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br /> <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==F== ===[[Josefo Fridich]]=== '''Josefo Fridich''' estis esperantisto el [[Rožnov]] militkaptito en 1917 dum la Unua mondmilito en Rusio. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:moldavaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Moldavaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Moldavaj]] elnvic24mt6ky47vove06uuhrfvidqc 9481127 9481124 2026-09-24T11:53:29Z Roberto 609 9481127 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Moldavio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri ''moldavaj esperantistoj''. Movu mallongajn informojn pri moldovaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:moldavaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br /> <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==F== ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:moldavaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Moldavaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Moldavaj]] 5c7689hlz5anyyi2d5ame0cc3zbat32 Josefo Fridich 0 953950 9481112 2026-09-24T11:47:26Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de moldavaj esperantistoj]] 9481112 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de moldavaj esperantistoj]] a090mrv6evwx8il2vhw5dp016nr8b97 9481128 9481112 2026-09-24T11:53:46Z Roberto 609 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Ĝermolisto de moldavaj esperantistoj]] al [[Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] 9481128 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] p3pf506d8u2oxbsdoby8pml5234537i Aŭklandaj insuloj 0 953951 9481119 2026-09-24T11:49:08Z Goren 4701 Alidirektigis al [[Aŭklandoj]] 9481119 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aŭklandoj]] evlfll1v4la7gghlkme5tdf32hq7y7u Julius Laufberger 0 953952 9481131 2026-09-24T11:55:48Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] 9481131 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] p3pf506d8u2oxbsdoby8pml5234537i