Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 9 9488457 9261138 2026-10-05T09:19:32Z Kani 670 /* Dialektoj kaj varioj de la angla */ 9488457 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Angla lingvo |Propra_nomo=English language |Landoj= [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Kanado]], [[Aŭstralio]], [[Filipinoj]], [[Nov-Zelando]], [[Sud-Afriko]], [[Singapuro]] kaj landoj de la [[Komunumo de Nacioj]]. |Denaske=375 milionoj |Fremdlingve=750 milionoj |Klasifiko=[[Hindeŭropa lingvaro|Hindeŭropa]] |Fam2=[[Ĝermana lingvo|Ĝermana]] |Fam3=[[Okcidentĝermana lingvaro|Okcidentĝermana]] |Fam4=[[Anglo-frisa lingvaro|Anglo-frisa]] |Fam5='''Angla''' |Oficiala lingvo= 19 landoj, kaj kvazaŭ-oficiala en pluraj aliaj |Reguligita de=Neniu, tamen la ''[[Oxford English Dictionary|OED]]'' estas grava |Mapo = Anglospeak (subnational version).svg |Mapopriskribo = Malhela bluo: la angla estas gepatra lingvo;<br />hela bluo: la angla estas dua lingvo. |Skribo= [[Latina alfabeto]] |Koloro= Hindeŭropa |ISO1= en |ISO2B= eng |ISO2T= |SIL= ENG |Specimeno=[[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Deklaracio de Homaj Rajtoj]], art. 1:<br /> {{Lang|en|All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.}} |vikipedio=en }} [[Dosiero:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|eta|upright|EN ([[ISO 639]]-1)]] La '''angla lingvo''' ({{lang-en|English|ligilo=ne}} [IN-gliŝ]) estas [[ĝermana lingvo|okcidentĝermana lingvo]] kun granda influo de [[latinida lingvaro|latinidaj]] [[vorto]]j, kiu evoluis en [[Anglio]] de la [[anglosaksa lingvo]] al la [[meza angla lingvo]] por finfine formi la [[Moderna angla lingvo|modernan anglan lingvon]]. Ĝi estas la [[gepatra lingvo]] de 309 ĝis 380 milionoj da parolantoj, precipe loĝantaj en [[Britio]] ([[Brita angla]]) kaj ties eksaj [[kolonio]]j kiel [[Usono]] ([[Usona angla]]), [[Irlando]], [[Kanado]], [[Aŭstralio]], [[Nov-Zelando]] kaj multaj landoj en [[Karibio]]. Ĝi estas [[oficiala lingvo]] de 71 landoj tutmonde, kiel [[Barato]], [[Pakistano]] aŭ [[Sud-Afriko]], kie la angla estas uzata kiel unua aŭ dua lingvo. La angla ankaŭ estas la plej uzata "[[lingvafrankao]]" kaj la plej lernita kaj lernata [[fremda lingvo|fremdlingvo]] tutmonde<ref name="Noack2015">{{citaĵo el la reto |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/04/23/the-worlds-languages-in-7-maps-and-charts/ |titolo=The world’s languages, in 7 maps and charts |alirdato=la 13‑a marto 2016 |familia nomo=Noack |persona nomo=Rick |kunaŭtoroj=Lazaro Gamio |dato=23‑a aprilo 2015 |verko=The Washington Post |lingvo=en |arkivurl=https://archive.today/20150816064811/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/04/23/the-worlds-languages-in-7-maps-and-charts/ |arkivdato=2015-08-16 }}</ref>. Tiun fenomenon kaŭzis ĉefe la disvastiĝo de la [[brita imperio]], kaj poste la kreskinta ekonomia kaj kultura influo de [[Usono]] depost la [[Dua Mondmilito]]. En 2000, oni taksis, ke la angla estas lernita kaj parolata de pli ol unu miliardo da homoj<ref name="Noack2015"/>. Ĝi estas la ĉefa lingvo de la [[interreto]]. La angla estas la internacia lingvo de [[scienco]], [[komputiko]], [[komerco]], [[popmuziko]] kaj [[aviado]], inter aliaj. Ĝi estas [[laborlingvo]] de [[UN]] kaj [[ASEAN]] kaj, praktike, la ĉefa laborlingvo de [[EU]]: kvankam multaj dokumentoj de [[EU]] estas haveblaj en la [[franca]] kaj la [[germana]] kaj, iafoje, aliaj el la 20 [[oficiala lingvo|oficialaj lingvoj]], nur en la angla estas ''ĉiuj dokumentoj'' haveblaj. La angla ankaŭ estas la ĉefa laborlingvo de multaj [[transnaciaj entreprenoj]]. == Lernebleco == Unuflanke, la angla estas relative facile lernebla, ĉar ĝi havas malmulte da gramatikaj [[finaĵo]]j, sed uzas [[vortordo]]n por montri la rilatojn inter vortoj. Pro tio, tamen, vortordo estas malpli libera, ol en lingvoj kun pli da finaĵoj. Ne estas simpla afero, ŝanĝi vortordon por emfazo sen ŝanĝi la signifon de la [[frazo]]. Aliflanke, ĝi estas malfacile lernebla, ĉar la [[ortografio]] estas nefonetika kaj arĥaika (moderna ortografio reflektas la [[prononco]]n de la mezepoka angla, kiam la veno de la [[presilo]] konformigis la [[literumado]]n, ĉefe laŭ la tiama [[Londono|Londona]] dialekto, ekzemple ''laugh'' [laf], ''daughter'' [DO:-ta], ''though'' [doŭ], ''thought'' [fo:t], ''cough'' [kof], ''rough'' [raf], ''island'' [AJ-lnd], ''nation'' [NEJ-ŝn], national [NE-ŝnel]) kaj la lingvo enhavas multe da [[anglaj esprimoj|idiotismoj]]. La angla ankaŭ havas [[sono]]jn ne ofte uzatajn en aliaj lingvoj, ekzemple la sonoj reprezentataj de "th" angle, do [θ] kiel ''thought'' (penso), ''thin'' (maldika), ''maths'' (matematiko) (proksimigata per [f], do ''thought'' [fot], ''thin'' [fin], ''maths'' [mafs]) kaj [ð] kiel ''the'' (la), ''then'' (tiam), ''brother'' (frato) (proksimigata per [v] aŭ [d] vortkomence, do ''the'' [di], ''then'' [den], ''brother'' [BRA-ver]). ''Domenico Maceri'', profesoro ĉe ''Allan Hancock College'', pretendas ke [[Sud-Koreio|sud-koreiaj]] gepatroj iniciatas [[langa frenulo|langofrenulan]] tranĉon de siaj infanoj, kredante ke ili prononcos pli bone la anglan lingvon<ref>{{Cite news |first=Domenico |last=Marceri |url=http://theseoultimes.com/ST/?url=/ST/db/read.php?idx=1259 |title=English in France? Mais Oui! |newspaper=Seoul Times |year=2005 |accessdate=2009-01-27}} ({{en}})</ref>. == Lingva priskribo == La variaĵoj de la angla estas tre similaj laŭ prononco de [[konsonanto]]j, dum la plej parto de la interdialektaj variaĵoj temas pri la [[vokalo]]j. === Klasigo === La angla estas [[Hindeŭropa lingvaro|hindeŭropa]] lingvo de la [[Ĝermana lingvaro|okcidenta ĝermana grupo]]. Tamen pro la sociolingvistikaj aspektoj de la Brita Insularo el la [[vikingoj|vikingaj invadoj]] kaj la posta [[Normanda konkero de Anglio]], ĝi ricevis gravajn [[Lingva prunto|pruntojn]] el la nordĝermanaj lingvoj kaj de la franca, kaj granda parto de ties vortotrezoro estis prilaborita pere de [[kultismo]]j el la [[latino]]. Tiuj du lastaj influoj faras, ke la angla estas eble unu el la ĝermanaj lingvoj plej maltipaj kaj laŭ vortotrezoro kaj laŭ gramatiko. La lingvaj parencoj vivantaj plej similaj al la angla estas sendube la [[Frisa lingvaro|frisaj]], nome lingvoj parolataj de proksimume duonmiliono da personoj en la nederlanda provinco [[Frislando]], proksima al [[Germanio]], kaj en kelkaj insuloj en la [[Norda Maro]]. La simileco inter la frisaj lingvoj kaj la angla estas pli klara kiam oni komparas la [[Malnovfrisa lingvo|malnovfrisan lingvon]] kun la malnovangla, ĉar la restrukturigo de la angla pro la eksterlandaj influoj faris la modernan anglan lingvon rimarkinde malpli simila al la frisaj ol tio, kio ĝi estis en antikvaj epokoj. === Fonologio === La konsonantaro de la angla konsistas el 25 elementoj (kelkaj variantoj de [[Skotlando]] kaj [[Nordameriko]] atingas ĝis 27, ĉar ili inkludas du kromajn senvoĉajn [[frikativo]]jn): {|class=wikitable |-align=center ! ![[Labialo]]j ![[Dentalo]]j ![[Interdentalo]]j ![[Alveolaro]]j ![[Palatalo|Alv.-pal.]] ![[Velaro (fonetiko)|Velaroj]] !Labialvelaroj ![[Glotalo]] |-align=center ! rowspan="2"| [[Plozivo|Plozivaj]] /<br />[[Afrikato|Afrikataj]] | {{IPA|/p/}}<br />'''p'''it | {{IPA|/t/}}<br />'''t'''in | | | {{IPA|/tʃ/}}<br />'''ch'''eap | {{IPA|/k/}}<br />'''c'''ut | | |-align=center | {{IPA|/b/}}<br />'''b'''it | {{IPA|/d/}}<br />'''d'''in | | | {{IPA|/dʒ/}}<br />'''j'''eep | {{IPA|/ɡ/}}<br />'''g'''ut | | |-align=center ! rowspan="2"| [[Frikativo|Frikativaj]] | {{IPA|/f/}}<br />'''f'''at | |{{IPA|/θ/}}<br />'''th'''in | {{IPA|/s/}}<br />'''s'''ap | {{IPA|/ʃ/}}<br />'''sh'''e | {{IPA|/x/}}*<br />lo'''ch''' | {{IPA|/ʍ/}}*<br />'''wh'''ich | {{IPA|/h/}}<br />'''h'''am |-align=center | {{IPA|/v/}}<br />'''v'''at | | {{IPA|/ð/}}<br />'''th'''en | {{IPA|/z/}}<br />'''z'''ap | {{IPA|/ʒ/}}<br />mea'''s'''ure | | | |-align=center ! [[Naza konsonanto|Nazalaj]] | {{IPA|/m/}}<br />'''m'''ap | | | {{IPA|/n/}}<br />'''n'''ap | | {{IPA|/ŋ/}}<br />ba'''ng''' | | |-align=center ! [[Alproksimanto|Alproksimantaj]] | | | | {{IPA|/l/}}<br />'''l'''eft<br />{{IPA|/r/}}<br />'''r'''un | {{IPA|/j/}}<br />'''y'''es | | {{IPA|/w/}}<br />'''w'''e | |} La [[fonemo]]j montrantaj asteriskon (*) estas nur en kelkaj variaĵoj de angla (ĉefe ĉe la [[:en:Scottish English|skotangla]] kaj ĉe kelkaj variaĵoj de Usono kaj Kanado), dum la cetero estas tutlokaj kaj aperas en ĉiuj variaĵoj. Ĉiu el tiuj fonemoj povas prezenti [[alofono|alofonajn]] variaĵojn laŭ la [[fonetiko|fonetika]] [[kunteksto]]. Por ekzemplo: * la senvoĉaj [[Plozivo|plozivaj]] sonas forte [[aspiracio|aspiraciitaj]] komence de vorto kaj malpli aspiraciitaj antaŭitaj de ''s-''. Komparu ''pin'' [{{IPA|pʰɪn}}] / ''spin'' [{{IPA|spɪn}}], ''Kate'' [{{IPA|kʰeɪt}}]/ ''skate'' [{{IPA|skeɪt}}], ''tone'' [{{IPA|tʰoʊn}}] / ''stone'' [{{IPA|stoʊn}}] * la flanka [[Alproksimanto|alproksimanta]] /{{IPA|l}}/ havas sonon "klaran" (ne-velarigita) en la pozicio de [[silabo|silab]]atako ('''''l'''eft'' [{{IPA|left}}], ''b'''l'''ow'' [{{IPA|blow}}]) kaj "malhelan" sonon (velarigita) en la pozicio de silabofino (''mi'''l'''k'' [{{IPA|mɪɫk}}]). === Ortografio === La ortografio de la angla fiksiĝis proksimume ĉirkaŭ la [[15a jarcento]]. Tamen ekde tiam la lingvo suferis gravajn [[fonetiko|fonetikajn ŝanĝojn]], ĉefe ĉe la vokaloj, kio faras ke la ortografio ne estas certa gvidilo por la prononco.<ref>Pri la fonetikaj ŝanĝoj post la 15a jarcento vidu, ekzemple, [[Fausto Cercignani]]: ''Shakespeare's Works and Elizabethan Pronunciation''. Clarendon Press, Oxford 1981.</ref> Kiel ekzemplon oni povas konsideri la serion ''-ea-'', kiu havas ĝis ok malsamajn prononceblojn<ref>Ann Baker, 2006, ''Ship or Sheep?: An intermediate pronuntiation course'', Cambridge University Press.</ref> nur parte antaŭdireblaj el la fonetika kunteksto: :{| class=wikitable ! Sono ! Ortografio ! transskribo [[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]] ! Signifo |- | align=center | [e], [ɛ] | align=center | ''h'''ea'''d, h'''ea'''lth'' | align=center | [{{IPA|hed}}]/[{{IPA|hɛd}}], [{{IPA|helθ}}]/[{{IPA|hɛlθ}}] | 'kapo', 'sano' |- | align=center | [iː] | align=center | ''h'''ea'''p, h'''ea'''t'' | align=center | [hiːp], [hiːt] | 'amaso', 'varmego' |- | align=center | [ɜː], [ɝ] | align=center | ''h'''ear'''d, h'''ear'''se'' | align=center | [hɜːd]/[hɝd], [hɜːs]/[hɝs] | 'aŭdita', 'funebra veturilo' |- | align=center | [ɑː], [ɑɹ] | align=center | ''h'''ear'''t, h'''ear'''ken'' | align=center | [hɑːt]/[hɑɹt], [hɑːk^ən]/[hɑɹk^ən] | 'koro', 'aŭskulti' |- | align=center | [ɛə], [ɛɚ] | align=center | ''b'''ea'''r'' | align=center | [bɛə]/[bɛɚ] | 'elteni'; 'urso' |- | align=center | [ɪə], [ɪɚ] | align=center | ''b'''ea'''rd'', ''h'''ea'''r | align=center | [bɪəd]/[bɪɚd]; [hɪə]/[hɪɚ] | 'barbo', 'aŭdi' |- | align=center | [eɪ] | align=center | ''br'''ea'''k, gr'''ea'''t, st'''ea'''k'' | align=center | [bɹeɪk], [gɹeɪt], [steɪk] | 'rompi', 'bonego', 'bifsteko' |- | align=center | [iˈeɪ] | align=center | ''cr'''ea'''te'' | align=center | [kɹiˈeɪt] | 'krei' |} La anglalingvaj vortoj ne havas [[supersigno]]jn, kaj la demando- kaj ekkrio-signoj uzeblas nur fine de ĉiu frazo, male ekzemple al hispana kie uzeblas kaj komence kaj fine. {{Ĉefartikolo|Angla skribo}} [[Angla skribo]] estas [[skribsistemo]] ordinare uzata por prezenti anglalingvajn tekstojn. Ĝi estas unu el la plej stabilaj (konservemaj, arkaikaj) en la mondo. De post la 15ª jc la presarto kondukis al ĝenerala unuecigo de la [[ortografio]], tamen pro manko de seriozaj reformoj estiĝis granda malkohero inter la skriba kaj buŝa formoj de la lingvo: la skribo plu respondas al la sonsistemo kiu ekzistis antaŭ la [[granda vokalŝoviĝo]]. === Gramatiko === {{Ĉefartikolo|Gramatiko de la angla}} La angla prezentas multajn el la tipaj trajtoj de la [[lingvoj de Eŭropo]]. La [[substantivo]] prezentas diferencon inter [[singularo]] kaj [[pluralo]]. En moderna angla, diference disde ties antaŭaĵo, nome la [[Anglosaksa lingvo|antikva angla]], la substantivo ne faras distingojn de [[Genro (gramatiko)|genro]] aŭ [[Kazo (gramatiko)|kazo]]. La kazaj diferencoj limiĝas en moderna angla al la pronomo, kiel okazas ekzemple en la [[latinidaj lingvoj]]. {{Ĉefartikolo|Konjugacio de la angla}} En la verba sistemo la angla, same kiel ĉe la germana kaj ĉe la [[latinida lingvaro|latinidaj lingvoj]], suferis similan evoluon. Oni kreis "[[pasinteco|pasintecajn]] komponitajn formojn" por esprimi la [[Aspekto|finitan aspekton]] kaj "[[perifrazo|perifrazajn]] formojn" kun la verbo ''esti'' por esprimi la progresan aŭ kontinuan aspekton. Alia similaĵo estas la disvolvigo de -os formoj el helpoverboj. Grava diferenco inter la angla kaj aliaj ĝermanaj kaj latinidaj lingvoj estas la malfortigo de la [[subjunktivo]]. Simile la angla, same kiel la germana, la nederlanda aŭ la latinidaj lingvoj, estis kreinta difinajn [[Artikolo (gramatiko)|artikolo]]jn proprajn el la indikaj pronomoj. === Vortotrezoro === [[Dosiero:Origins of English PieChart 2D.svg|eta|Influoj en la vortotrezoro de la angla.]] La vortotrezoro de la angla aktuale estas formita de kerno de propraj [[vorto]]j rekte hereditaj de la [[antikva angla]], inter kiuj troviĝas la plej granda parto da vortoj pure gramatikaj same kiel la plej granda parto de la plej oftaj vortoj. Tamen, inter la ne tiom oftaj vortoj [[hegemonio|hegemonias]] la [[lingva prunto|prunto]]j de la latina kaj de la franca, kiuj ofte estas kultismoj, kvankam ili estas ofte uzataj ankaŭ en la populara [[konversacio|konversaci]]nivelo. Fakte inter la dek mil vortoj plej oftaj iom pli ol unu triono estas vortoj de ĝermana deveno, dum pli ol 60 % estas vortoj de latina aŭ latinida deveno.<ref>Willams,, Joseph M. (1975). ''Origins of the English Language'' (Originoj de la angla lingvo). The Free Press. ISBN 0-02-934470-0.</ref> La jena tabelo montras la hegemonion de diversaj devenoj de la vortotrezoro laŭ proporcioj de ofteco. {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! rowspan=2|Ofteco !! rowspan=2|[[Antikva angla]] ! rowspan=2|[[franca lingvo|Franca]] !! rowspan=2|[[Latino]] ! colspan=2| [[ĝermanaj lingvoj|Ĝermano]] !! rowspan=2|Aliaj |- ! <small>[[Nordĝermana lingvaro|Nordiaj lingvoj]]</small> !! <small>Aliaj</small> |- | 1-1000<ref name="Williams">Williams, 1975, p. 67</ref> | 83&nbsp;% || 11&nbsp;% || 2&nbsp;% || 2&nbsp;% || colspan=2|2&nbsp;% |- | 1001-2000<ref name="Williams" /> | 34&nbsp;% || 46&nbsp;% || 11&nbsp;% || 2&nbsp;% || colspan=2|7&nbsp;% |- | 2001-3000<ref name="Williams" /> | 29&nbsp;% || 46&nbsp;% || 11&nbsp;% || 1&nbsp;% || colspan=2|10&nbsp;% |- | 1- 10000<ref>Robets, 1965.</ref> | 32&nbsp;% || 45&nbsp;% || 17&nbsp;% || colspan=2|4&nbsp;% || 2&nbsp;% |} La vortoj derivitaj de la antikva angla, populare nomataj "ĝermanaj", plej ofte esprimas seriozecon kaj dediĉon. Kiam [[Winston Churchill]] diris, en sia unua [[diskurso]] kiel [[Ĉefministro]] de la [[Unuiĝinta Reĝlando]] ([[1940]]), ke li povas proponi al sia popolo dum milito nur "[[:en:Blood, toil, tears, and sweat|blood, toil, tears, and sweat]]" (sango, laboro, larmoj kaj svito), la seriozeco de la situacio videblas en lia uzo de vortoj nur ĝermandevenaj. Male, abunda uzado de latiniddevenaj vortoj, ĝenerale derivitaj el la franca, indikas [[bagatelo]]jn aŭ [[burokratecon]]. En [[juro|juraj]] dokumentoj de la pasinteco estis ofta la uzado de paroj de sinonimoj, unu de anglosaksa kaj alia de latinida devenoj, kiel ''last will and testament'' (lasta testamento), por eviti miskomprenojn. La deveno de la vortoj en angla povas havigi [[antropologio|antropologiajn]] konkludojn: la bestoj ''sheep'', ''pig'', kaj ''cow'' (ŝafo, porko, bovino) estas ĝermandevenaj, dum la nomoj de la viandoj el tiuj bestoj estas latiniddevenaj: ''mutton'', ''pork'', ''beef'' (ŝafaĵo, porkaĵo, bovaĵo). Kio indikas la socian klason, kiu [[bredado|bredo]]zorgis la animalojn – la anglosaksaj konkeritoj – kaj kiuj ĝuis ties viandojn: nome la normanaj konkerintoj (francoj). === Skribmaniero === [[Dosiero:Abecedarium_latinum_clasicum.svg|eta|dekstre|La [[Latina alfabeto]] en la klasika epoko estis kunformita nur de 23 literoj. La angla lingvo (kaj ankaŭ aliaj lingvoj) uzas ankaŭ 3 kromajn literojn ''[[J]], j'', ''[[U]], u'', ''[[W]], w''.]] "lingvo" La angla uzas la [[latina alfabeto|latinan alfabeton]] sen aldono, escepte en la vortoj rekte prenitaj el aliaj lingvoj kun diferencaj alfabetoj. Tamen historie la [[anglosaksa lingvo|antikva angla]] estis uzinta specialajn signojn por kelkaj el ties sonoj: < Ā, Æ, Ǣ, Ǽ, Ċ, Ð, Ē, Ġ, Ī, Ō, Ū, Ƿ, Ȳ. Þ, Ȝ > kaj la respondajn [[minusklo]]jn < ā, æ, ǣ, ǽ, ċ, ð, ē, ġ, ī, ō, ū, ƿ, ȳ, þ, ȝ >. Aliaj karakteroj de la moderna ortografio de la angla estas la ekzistado de granda kvanto da [[lingva kuntiriĝo|lingvaj kuntiriĝoj]]: :''They're'', kuntiriĝo de ''They are'' = Ili estas. :''She isn't'' aŭ ''She's not'', kuntiriĝo de ''She is not'' = Ŝi ne estas. :''I'd eat'', kuntiriĝo de ''I would eat'' = Mi manĝus :''You'll see'', kuntiriĝo de ''You will see'' = Vi vidos Menciendas ke tiuj kuntiriĝoj uzeblas plej ofte en la konversacia parolmaniero kaj pli malofte en la formala parolmaniero. == Historio == La plej frua versio de la angla estas la [[anglosaksa lingvo|anglosaksa]]. Post la [[normanda konkero de Anglio]], parte pro la influo de la [[Anglo-normanda lingvo|anglo-normanda]], la anglosaksa evoluis en la [[Meza angla lingvo|meza angla]], kiu enhavis multajn vortojn de franca deveno. Plua granda evoluo okazis dum la 15a{{spaco}}kaj{{spaco}}16a jarcentoj, kiam la gramatiko iĝis malpli kompleksa kaj aldoniĝis multaj vortoj de latina kaj franca devenoj, kaj la [[Moderna angla lingvo|moderna angla]] estiĝis. En la [[18a jarcento]] eldoniĝis la unuaj [[vortaro]]j (ekzemple tiu de [[Samuel Johnson]]), kiuj ludis gravan rolon rilate la normigon de la literumado de la angla. == Aktualo == La angla estas la tria lingvo de la mondo laŭ nombro de parolantoj, kiuj havas ĝin kiel [[gepatra lingvo]] (inter 300 kaj 400 milionoj da personoj), same kiel la tria plej parolata, post la [[Nordĉina dialektaro|mandarena]] kaj la [[Hispana lingvo|hispana]],<ref name="extensión">«Ethnologue, 1999». Arkivita el originalo la 31an de oktobro 2010. [http://www.sil.org/ethnologue/top100.html] [//web.archive.org/web/19990429232804/www.sil.org/ethnologue/top100.html]</ref> kaj se oni enkalkulas ankaŭ tiujn kiuj havas ĝin kiel [[dua lingvo]], kiuj estas 200 milionoj da personoj plie. La angla, ĉar etendis Anglio sian lingvon tra la tuta mondo ([[Brita Imperio]]), kaj ĉar iĝis [[Usono]] la plej granda potenco kaj [[ekonomio|ekonomia]] kaj [[milito|milita]], ĝi iĝis ''[[de facto]]'' la ''[[lingua franca]]'' nuntempa. Spite la ekziston de aliaj internaciaj lingvoj (kiaj la franca, germana, rusa, ĉina, araba, hispana ktp.) kaj de internaciaj [[planlingvo]]j, kiaj [[Esperanto]] aŭ malpli grave [[interlingua]] kiuj estas neŭtralaj frankalingvaoj kvankam kun malpli da parolantoj, la angla konstituas nuntempe la ĉefan lingvon por internacia komunikado. Tio rilatas al la hegemonio de la dominanta [[civilizacio]], kiu ĝenerale ne ŝatas adopti alian lingvon, sed male, trudas la anglan kun la koncernaj [[privilegio]]j, kiujn ĝuas parolantoj de la angla kiel gepatra kaj eĉ ties landoj, kontraŭ la 96 % de la tutmonda loĝantaro en la aktualo, kiu ne havas la anglan kiel gepatran. Pro simila kialo en multaj eŭropaj landoj oni parolas lingvojn derivatajn el la [[latino]], kiu estis la oficiala (aŭ ĉefa) lingvo de la [[Romia Imperio]]. Kaj pro tiaj tendencoj, ĉefe la intelektaj [[elito]]j pasis de la latino al la franca, poste al la angla post la [[Dua Mondmilito]] kaj oni antaŭvidas, ke la angla suferos malpliigon en la venontaj jardekoj kontraŭ aliaj lingvoj de forta hegemonio ĉu loĝantara ĉu ekonomia ĉu milit-politika kiaj la hispana, la araba aŭ la mandarena, inter aliaj.<ref>Kinnock, Neil. [http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf «Prólogo.» En Graddol, David, ''English Next''. British Council, 2006.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |date=2015-02-12 }} [[British Council]]. Konsultita la 10an de novembro 2016.</ref> Aktuale ekzistas milionoj da personoj, kiuj ankaŭ uzas kiel alternativon neŭtralan [[internacia helplingvo|internacian helplingvon]], simplan laŭ desegno kaj nekondiĉatan al ŝanĝoj de la [[mondpotenco|mondaj potencoj]]. Tamen, laŭ la [[Raporto Grin]], kiu konkludas ke la uzado de [[Esperanto]] estus la plej bona solvo je meza kaj longa tempolimo por la [[Eŭropa Unio]] kaj ties civitanoj, estas certe ke je mallonga tempolimo tio necesigus grandan investon aŭ koston en informaj kampanjoj por akiri lingvan esperantan kapablon en komerco kaj en ŝanĝoj de la procezo por instruado kaj lernado de fremdaj lingvoj. <ref>[http://www.ladocumentationfrancaise.fr/var/storage/rapports-publics/054000678.pdf ''Chapitre 7: Quelles stratégies ?'' (Kiuj strategioj?)] (en franca)</ref> == Disvastiĝo == [[Dosiero:Knowledge English EU map.png|eta|La angla en la [[EU]]. Ĝi estas oficiala nur en la [[Brita Insularo]]. En ĝermanlingvaj landoj ĝi estas sufiĉe konata kaj uzata. En slavaj kaj latinidaj landoj ne tiom kiom montras la koloroj, kiuj aludas al oficialaj ciferoj, tre optimismaj kaj for el la reala nivelo de uzado flua. Kontraste la praktika uzado en internaciaj instancoj estas multe pli ampleksa kaj senrivala ĝis nun.]] * '''Oficiala lingvo ''[[de facto]]''''': [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], kaj [[Aŭstralio]]. * '''Oficiala lingvo ''[[de iure]]'' en''': [[Fiĝioj]], [[Belizo]], [[Bocvano]], dependaĵoj de Usono, dependaĵoj de la Unuiĝinta Reĝlando, [[Ganao]], [[Gambio]], [[Gujano]], [[Hongkongo]] ([[Ĉinio]]), [[Salomonoj]], [[Jamajko]], [[Lesoto]], [[Liberio]], [[Malavio]], [[Maŭricio]], [[Nauruo]], [[Niĝerio]], [[Papuo-Nov-Gvineo]], [[Usona Samoo]], [[Sieraleono]], [[Svazilando]], [[Sud-Sudano]], [[Ugando]], [[Zambio]] kaj [[Zimbabvo]]. * '''Kunoficiala lingvo''': [[Kameruno]], [[Kanado]], [[Filipinoj]], [[Irlando]], [[Kenjo]], [[Kiribati]], [[Insuloj Marŝaloj]], [[Barato]], [[Malajzio]], [[Malto]], [[Namibio]], [[Nov-Zelando]], [[Pakistano]], [[Puertoriko]] ([[Usono]]), [[Sejŝeloj]], [[Singapuro]], [[Sudafriko]], [[Sudano]], [[Tanzanio]], [[Tokelau]] kaj [[Tonga]]. == Dialektoj kaj varioj de la angla == Kontraste kun la hispana, la franca kaj aliaj lingvoj, ne estas centra [[aŭtoritato]], kiu kontrolu ortografion, gramatikon kaj vortotrezoron, kvankam foje oni citas tiun aŭ tiun vortaron, gramatikon aŭ libron kiel aŭtoritaton. La angloparolantoj ĝuas sistemon de lingva senordo, kio faciligas la stampadon de novaj vortoj, la enkondukon de pruntoj kaj la formadon de regionaj aŭ sociaj variaĵoj de la lingvo aŭ almenaŭ de la parolmaniero. Estas multaj [[dialekto]]j de la angla. En [[Britio]] la diversaj dialektoj devenas de regionaj varioj de la anglosaksa kaj meza angla. Koknejo (la [[kokneja]], {{L-en|Cockney}}) estas [[dialekto]] de la angla lingvo parolata ĉefe en [[Londono]], precipe de londonanoj el [[Laborista klaso|laboristaj]] kaj malalt-mezklasaj familioj. La termino ''"Cockney"'' ankaŭ estas uzata kiel [[Laŭloka nomo|demonimo]] por persono el [[East End de Londono|la Orienta Kvartalo]] de Londono,<ref>Green, Jonathon [http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/cockney/ "Cockney"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706212116/http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/cockney/|date=6 July 2014}}. ''[[Oxford English Dictionary]]''. Retrieved 10 April 2017.</ref><ref>Miller, Marjorie (8a de Julio 2001). [https://www.chicagotribune.com/2001/07/08/say-what-londons-cockney-culture-looks-a-bit-different/ "Say what? London's cockney culture looks a bit different"]. ''[[Chicago Tribune]]''.</ref><ref>{{cite web|last=Oakley|first=Malcolm|date=30 September 2013|url=https://www.eastlondonhistory.co.uk/history-east-end-cockney/|title=History of The East London Cockney|website=East London History|url-status=live|archive-date=29a de Aprilo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230429150036/https://www.eastlondonhistory.co.uk/history-east-end-cockney/}}</ref> aŭ, tradicie, naskita ene de aŭddistanco de Bow Bells.<ref name="phrase2">{{Cite web|url=http://www.phrases.org.uk/meanings/72100.html|title=Born within the sound of Bow Bells|publisher=Phrases.org.uk|access-date=18a de Januaro 2013|archive-date=16a de Januaro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116165838/http://phrases.org.uk/meanings/72100.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cockney {{!}} Accent, Rhyming Slang, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Cockney|access-date=31a de Januaro 2022|website=www.britannica.com|language=en|archive-date=12a de Novembro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112013909/https://www.britannica.com/topic/Cockney|url-status=live}}</ref> La [[skota lingvo|skota]] estas tute aparta lingvo. En diversaj landoj estas diversaj varioj de la lingvo, kun gramatikaj kaj leksikaj diferencoj. Pro tiaj diferencoj, estas diraĵo ke Usono kaj Anglio estas ''apartigataj per komuna lingvo''. ''[[Anglish]]'' aŭ Engla lingvo estas tipo de [[lingva purismo]] aplikata al la angla lingvo, en kiu la vortoj devenaj de la [[greka]], la [[latina]], kaj la [[latinidaj lingvoj]] estis anstataŭigitaj per ĝermandevenaj vortoj. En tiuj okazoj, temas pri uzado de [[sinonimo]]j kaj aliokaze [[neologismo]]j. == Statistikoj == Laŭ ''[[Encyclopædia Britannica]]'', almenaŭ dek ses ŝtatoj enhavis pli ol unu milionon da anglalingvanoj en 1990: [[Dosiero:Dollar11963A.JPG|eta|[[Usona dolaro]]. La angla lingvo aperas en la monvaluto plej konata en la mondo. La forto de lingvoj tre ofte aperas ligata al la forto de ties ekonomio.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+Anglalingvaj ŝtatoj ! !Anglalingvanoj !Ŝtato |- |1 |{{formatnum:223900000}} |style="text-align: left;" |[[Usono]] |- |2 |{{formatnum:60000000}} |style="text-align: left;" |[[Niĝerio]] |- |3 |{{formatnum:53300000}} |style="text-align: left;" |[[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] |- |4 |{{formatnum:32000000}} |style="text-align: left;" |[[Filipinoj]] |- |5 |{{formatnum:21000000}} |style="text-align: left;" |[[Barato]]<ref>Laŭ la barata popolnombrado de 1991 ĉ.{{spaco}}90 milionoj (≈11{{spaco}}%) de la loĝantoj diris, ke ili scipovas la anglan kiel la unuan, duan aŭ trian lingvon (http://www.censusindia.net/cendat/language/table4_E.PDF {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041011200938/http://www.censusindia.net/cendat/language/table4_E.PDF |date=2004-10-11 }}).</ref> |- |6 |{{formatnum:16000000}} |style="text-align: left;" |[[Kanado]] |- |7 |{{formatnum:14800000}} |style="text-align: left;" |[[Aŭstralio]] |- |8 |{{formatnum:5500000}} |style="text-align: left;" |[[Malajzio]] |- |9 |{{formatnum:3700000}} |style="text-align: left;" |[[Tanzanio]] |- |10 |{{formatnum:3500000}} |style="text-align: left;" |[[Sud-Afriko]] |- |11 |{{formatnum:3300000}} |style="text-align: left;" |[[Irlando]] |- |12 |{{formatnum:3200000}} |style="text-align: left;" |[[Nov-Zelando]] |- |13 |{{formatnum:2700000}} |style="text-align: left;" |[[Liberio]] |- |14 |{{formatnum:2300000}} |style="text-align: left;" |[[Jamajko]] |- |15 |{{formatnum:1200000}} |style="text-align: left;" |[[Trinidado kaj Tobago]] |- |16 |{{formatnum:1000000}} |style="text-align: left;" |[[Singapuro]] |} Notu bone, ke diversaj ŝtatoj kalkulas siajn lingvanojn malsame kaj ne ekzistas nombroj pri la angla por ĉiu lando. Ekzemple, Kenjo, Pakistano, kaj Bangladeŝo, ĉiu eble havas 3{{spaco}}milionojn da parolantoj. Ankaŭ, malmulte de landoj kalkulas dualingvanojn. Almenaŭ 30{{spaco}}milionoj da anglaparolantoj ne estas en la supraj nombroj. == Estonteco kiel internacia lingvo == [[Dosiero:British Council - London 1.jpg|eta|<center>Konstruaĵo de la Britia Konsilio en Londono</center>]] Aktuale la angla lingvo plu disvastiĝas. Estas tamen indikoj, ke en la venontaj jardekoj aliaj lingvoj gajnos pli kaj pli da tereno, ĉefe la [[ĉina]], la [[hispana]] kaj la [[araba]]. "Kvankam la nombro de parolantoj de la angla pligrandiĝas, estas signoj ke la tutmonda superregado de la lingvo eble malgrandiĝos en la antaŭvidebla estonteco", skribis [[Neil Kinnock]], ĉefo de [[British Council]], en 2006.<ref>En antaŭparolo al: [http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf David Graddol. English Next] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |date=2015-02-12 }}. {{lang|en|Why global English may mean the end of ‘English as a Foreign Language’}}. 2006</ref> Studo dividas la [[Malneta enlanda produkto|malnetan enlandan produkton]] en la tuta mondo laŭ la diversaj lingvoj kaj aplikas [[prognozo]]jn. Oni taksas, ke fine de 2002 proksimume 29,3{{spaco}}% de la tutmondaj enspezoj estas produktataj de anglaparolantoj, ĉ.{{spaco}}12,5{{spaco}}% de ĉinaparolantoj<ref>Mark Davis: [http://www.unicode.org/notes/tn13/tn13-1.html GDP by Language]</ref>. (Fakte oni uzas por la divido la [[aĉetpovo]]n.) Laŭ la prognozo tiu rilato ŝanĝiĝos al 28,2{{spaco}}% por la angla lingvo kaj 22,8{{spaco}}% por la ĉina lingvo en 2010. Se la kresko de la ĉina ekonomio restos simila, estas atendeble, ke la ĉina tiurilate superos la anglan antaŭ la jaro 2020. Oni nepre konsideru, ke la studo esploras la lingvojn nur rilate al la produktado kaj ne konsideras la superregan rolon de la angla en la internacia komerco. == Famaj aŭtoroj de la angla == [[Dosiero:Shakespeare.jpg|eta|dekstre|[[William Shakespeare]] eble estas la plej fama el la verkistoj en la angla lingvo.]] {{Div col|cols = 3}} * [[Isaac Asimov]] * [[Jean Marie Auel]] * [[Jane Austen]] * [[William Blake]] * [[Ray Bradbury]] * [[Charlotte Brontë]] * [[Charles Bukowski]] * [[Truman Capote]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Agatha Christie]] * [[Joseph Conrad]] * [[James Fenimore Cooper]] * [[Daniel Defoe]] * [[Charles Dickens]] * [[John Dos Passos]] * [[Arthur Conan Doyle]] * [[William Faulkner]] * [[Dashiell Hammett]] * [[Nathaniel Hawthorne]] * [[Ernest Hemingway]] * [[Patricia Highsmith]] * [[Aldous Huxley]] * [[Washington Irving]] * [[James Joyce]] * [[Jack Kerouac]] * [[Stephen King]] * [[Rudyard Kipling]] * [[D. H. Lawrence]] * [[Doris Lessing]] * [[William Somerset Maugham]] * [[John Milton]] * [[Toni Morrison]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[George Orwell]] * [[Harold Pinter]] * [[Sylvia Plath]] * [[J. K. Rowling]] * [[Saki]] * [[Jerome David Salinger]] * [[William Shakespeare]] * [[John Steinbeck]] * [[William Makepeace Thackeray]] * [[J. R. R. Tolkien]] * [[Mark Twain]] * [[Evelyn Waugh]] * [[Tennessee Williams]] * [[P. G. Wodehouse]] * [[Tom Wolfe]] * [[Mary Wollstonecraft]] * [[Virginia Woolf]] {{Div col end}} == Esperanta literaturo en la angla == Sufiĉe multe da [[angla literaturo]] estis esperantigita, sed ne multaj verkoj originale skribitaj en Esperanto estis ĝis nun eldonitaj en angla traduko. La aŭtorino [[Anna Löwenstein]] verkis siajn romanojn kaj en la angla kaj en [[Esperanto]]. Kelkaj anglalingvaj versioj de poemoj de [[Kálmán Kalocsay]] estas inkluditaj en la kompilaĵo ''[[En nacia vesto]]'' de [[Ada Csiszár]], Budapesto 2004. Ĉar la angla estas hodiaŭ la plej disvastiĝinta lingvo tutmonde, kredeble ĝi estas la plej utila [[vehiklo]] por informi grandan parton de la homaro pri Esperanto kaj ĝia kulturo. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Aarts, Bas; Haegeman, Liliane (2006). "6. English Word classes and Phrases". In Aarts, Bas; McMahon, April. The Handbook of English Linguistics. Blackwell Publishing Ltd. * Abercrombie, D.; Daniels, Peter T. (2006). "Spelling Reform Proposals: English". In Brown, Keith. Encyclopedia of language & linguistics. Elsevier. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04878-1. ISBN 978-0-08-044299-0. Alirita la 6an de Februaro 2015. Lay summary (6a de Februaro 2015). – via ScienceDirect * Aitken, A. J.; McArthur, Tom, eds. (1979). Languages of Scotland. Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies; no. 4. Edinburgh: Chambers. ISBN 978-0-550-20261-1. * Alcaraz Ariza, M. Á.; Navarro, F. (2006). "Medicine: Use of English". In Brown, Keith. Encyclopedia of language & linguistics. Elsevier. pp.&nbsp;752–759. doi:10.1016/B0-08-044854-2/02351-8. ISBN 978-0-08-044299-0. Alirita la 6an de Februaro 2015. Lay summary (6an de Februaro 2015). – via ScienceDirect * Algeo, John (1999). "Chapter 2:Vocabulary". In Romaine, Suzanne. Cambridge History of the English Language. IV: 1776–1997. Cambridge University Press. pp.&nbsp;57–91. doi:10.1017/CHOL9780521264778.003. ISBN 978-0-521-26477-8. * Ammon, Ulrich (November 2006). "Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests". International Journal of Applied Linguistics. 16 (3): 319–338. doi:10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x. * Ammon, Ulrich (2008). "Pluricentric and Divided Languages". In Ammon, Ulrich N.; Dittmar, Norbert; Mattheier, Klaus J.; et al. Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society / Soziolinguistik Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft vov Sprache and Gesellschaft. Handbooks of Linguistics and Communication Science / Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft 3/2. 2 de Gruyter. ISBN 978-3-11-019425-8. Alirita la 19an de Decembro 2014 – via De Gruyter. * Annamalai, E. (2006). "India: Language Situation". In Brown, Keith. Encyclopedia of language & linguistics. Elsevier. pp.&nbsp;610–613. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04611-3. ISBN 978-0-08-044299-0. Alirita la 6an de Februaro 2015. Lay summary (6a de Februaro 2015). – via ScienceDirect * Australian Bureau of Statistics (28 March 2013). "2011 Census QuickStats: Australia". Alirita la 25an de Marto 2015. * {{Monatoref|numero=1993/03|paĝo=19|titolo=La angla|ligilo=|aŭtoro=Bradley Kendal}} == Vidu ankaŭ == * [[Angla kiel lingvafrankao]] * [[Anglalingva literaturo]] * [[Anglalingva Vikipedio]] * [[Anglalingvio]] * [[Gramatiko de la angla]] * [[Instruado de la angla kiel dua lingvo aŭ kiel fremda lingvo]] * [[Konjugacio de la angla]] * [[Movado English-only]] * [[Usona Dialekta Societo]] * [[Anglaj idiotismoj]] * ''[[British Council]]'' * ''[[English-Speaking Union]]'' * [[Listo de lingvoj]] * [[Listo de lingvoj laŭ parolantaro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=English language |commons=English pronunciation |commons_title=Angla prononcado |n=Kategorio:Angla lingvo |wiktionary =Kategorio:Angla |wikiquote = Angla lingvo |s=Kategorio:Angla lingvo |w=en}} * [http://www.englishtenseswithcartoons.com Mallonga priskribo de la anglaj tensoj per animeoj] * [http://dictionary.cambridge.org Kembriĝa Vortaro] * [http://itcansay.com Pli ol 2000 anglaj vortoj registritaj de denaska parolanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090611150831/http://itcansay.com/ |date=2009-06-11 }} * Pluraj vortaroj en la [http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/Angla/ katalogo DMOZ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20021118034452/http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/Angla/ |date=2002-11-18 }} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|jaro=2018 |monato=7 |tago=20}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Idioma inglés|revizio=97020204}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Angla lingvo| ]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Britio]] [[Kategorio:Lingvoj de Usono]] [[Kategorio:Lingvoj de Kanado]] [[Kategorio:Lingvoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Lingvoj de la Filipinoj]] [[Kategorio:Lingvoj de Nov-Zelando]] [[Kategorio:Lingvoj de Sud-Afriko]] [[Kategorio:Lingvoj de Singapuro]] [[Kategorio:Lingvoj de la Usonaj Virgulininsuloj]] [[Kategorio:Lingvoj de Jamajko]] i2ygvj6p7n9v7nln7xmsv68fgbyhzz9 0 354 9488122 9319169 2026-10-04T13:20:55Z Sj1mor 12103 9488122 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AminoAcidball.svg|350ra|eta|<center>Ĝenerala strukturo de alfa-aminoacido<br />en ties nejonigita formo</center>]] [[Dosiero:Molecular_structures_of_the_21_proteinogenic_amino_acids.svg|alternative=Molecular structures of the 21 proteinogenic amino acids.svg|eta|Molekula strukturo de la 21 proteinaj aminoacidoj]] '''Aminoacidoj''' estas organikaj [[molekulo]]j kiuj entenas du [[funkcia grupo|funkciajn grupojn]], [[Karboksila grupo|karboksilon]] (-COOH) kaj [[aminogrupo]]n (-NH2). Oni identigis proksimume 30 diversajn aminoacidojn kiel konsistigantojn de [[proteino]]j; 20 el ili estas relative oftaj kaj gravegaj. Aminoacidoj en proteinoj estas alfa(α)-L-aminoacidoj. La aminogrupo troviĝas sur la karbono α, la [[karbono]] tuj apud la karboksilo. Ĉiu aminoacido havas karakterizan flankan ĉenon, aŭ R-grupon, kiu donas kemian individuecon al la molekulo. Ĉi tiuj flankaj ĉenoj povas enhavi nombron da malsamaj strukturaj trajtoj, kiel nepolusajn grupojn (hidrokarbonojn), polusajn grupojn (-OH kaj -SH), polusajn acidajn grupojn (-COOH), kaj polusajn bazajn grupojn (-NH2). La tipo de aminoacidoj en la [[proteina strukturo]] plejparte determinas la ecojn de specifaj proteinoj. Ekzemple, tiaj nesolveblaj, strukturaj proteinoj (kiel tiuj en haroj, lano, kaj tendenoj) entenas altajn procentojn de aminoacidoj kun nepolusaj flankaj ĉenoj. La pli solveblaj proteinoj (kiel [[enzimo]]j, albumino, kaj hemoglobino) entenas grandajn kvantojn da aminoacidoj kun [[poluso|polusaj]], [[acido|acidaj]], aŭ bazaj flankaj ĉenoj. Kvankam oni povus nomi la aminoacidojn troveblajn en proteinoj uzante [[IUTAK]]-nomenklaturon, oni kutime uzas nesistemajn nomojn. Oni uzas la tri-literajn mallongigojn kiam oni citas la sinsekvon de aminoacidoj en proteina strukturo. Rimarku, ke kelkaj mallongigoj ne estas deriveblaj de la esperantaj nomoj por tiuj ĉi aminoacidoj. La klarigo por tio estas la sama kiel ĉe la simboloj por la kemiaj elementoj. Aminothérapie Stéphane Schmutz Professeur Prix Nobel Nomoj de la plej oftaj aminoacidoj: [[Glicino]] (Gly, G), [[Alanino]] (Ala, A), [[Valino]] (Val, V), [[Leŭcino]] (Leu, L), [[Izoleŭcino]] (Ile, I), [[Fenilalanino]] (Phe, F), [[Tirozino]] (Tyr, Y), [[Triptofano]] (Trp, W), [[Serino]] (Ser, S), [[Treonino]] (Thr, T), [[Prolino]] (Pro), [[Asparagino]] (Asn, N), [[Cisteino]] (Cys, C), [[Glutamino]] (Gln, Q), [[Aspartata acido|Aspartato]] (Asp, D), [[Glutamato|Glutama acido/ Glutamato]] (Glu, E), [[Lizino]] (Lys, K), [[Arginino]] (Arg, R), [[Histidino]] (His, H), kaj [[Metionino]] (Met, M). Aminoacidoj estas blankaj, kristalaj solidaĵoj, la plejparto el kiuj estas tre solvebla en akvo. Tiu solvebleco kaj iliaj relative altaj fandopunktoj supozigas al ni, ke aminoacidoj ekzistas en [[jono|jona]] formo. Esploroj de aminoacidoj en solvaĵoj konfirmas ke ili estas [[ŝargo|ŝargitaj]] molekuloj. La ĉeesto de karboksilo kaj baza aminogrupo en la sama molekulo ebligas transdoni [[hidrogeno|hidrogenan]] [[jono]]n en ia acid-baza reakcio. La produkto de ĉi tiu reakcio estas tiel nomata "[[ambaŭ-jono]]", aŭ Zwitter-jono (leg. "Cviter-jono"). Du aminoacidoj povas kunligiĝi per reakcio inter la karboksilo de unu aminoacido kaj la aminogrupo de la alia apuda aminoacido, kun formiĝo de [[peptido]] el 2 aminoacidoj (dupeptido). {| align="center" cellpadding="3" style="margin:10px; border:3px solid #efefef;" |----- style="border-bottom:3px solid; background:#efefef;" ! '''Aminoacido'''j |----- | align="center" | [[Alanino]] | [[Arginino]] | [[Asparagino]] | [[Aspartata acido]] | [[Cisteino]] | [[Fenilalanino]] | [[Glutamino]] | [[Glutamata acido]] | [[Glicino]] | [[Histidino]] | [[Izoleŭcino]] | [[Leŭcino]] | [[Lizino]] | [[Metionino]] | [[Prolino]] | [[Selenocisteino]] | [[Serino]] | [[Treonino]] | [[Triptofano]] | [[Tirozino]] | [[Valino]] |} == Aminoacidoj kodigitaj per nukleataj acidoj == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> |- |<center>[[Alanino]]||<center>[[Dosiero:L-alanine-skeletal.svg|100ra]]||<center>A||<center>Ala||<center>[[Metionino]]||<center>[[Dosiero:L-Methionin - L-Methionine.svg|100ra]]||<center>M||<center>Met |- |<center>[[Cisteino]]||<center>[[Dosiero:L-Cysteine(wedged bonds).png|100ra]]||<center>C||<center>Cys||<center>[[Asparagino]]||<center>[[Dosiero:L-asparagine-skeletal.png|100ra]]||<center>N||<center>Asn |- |<center>nowrap | [[Aspartata acido]]||<center>[[Dosiero:L-aspartic-acid-skeletal.png|100ra]]||<center>D||<center>Asp||<center>[[Prolino]]||<center>[[Dosiero:Amminoacido prolina formula.svg|100ra]]||<center>P||<center>Pro |- |<center>nowrap | [[Glutamata acido]]||<center>[[Dosiero:Glutaminsäure - Glutamic acid.svg|100ra]]||<center>E||<center>Glu||<center>[[Glutamino]]||<center>[[Dosiero:L-Glutamin - L-Glutamine.svg|100ra]]||<center>Q||<center>Gln |- |<center>[[Fenilalanino]]||<center>[[Dosiero:Fenyloalanina.svg|100ra]]||<center>F||<center>Phe||<center>[[Arginino]]||<center>[[Dosiero:Arginina.svg|100ra]]||<center>R||<center>Arg |- |<center>[[Glicino]]||<center>[[Dosiero:Glycine-2D-skeletal.svg|100ra]]||<center>G||<center>Gly||<center>[[Serino]]||<center>[[Dosiero:L-serine-skeletal.svg|100ra]]||<center>S||<center>Ser |- |<center>[[Histidino]]||<center>[[Dosiero:Histydyna.svg|100ra]]||<center>H||<center>His||<center>[[Treonino]]||<center>[[Dosiero:L-threonine-skeletal.png|100ra]]||<center>T||<center>Thr |- |<center>[[Izoleŭcino]]||<center>[[Dosiero:Isoleucin - Isoleucine.svg|100ra]]||<center>I||<center>Ile||<center>[[Valino]]||<center>[[Dosiero:L-valine-skeletal.svg|100ra]]||<center>V||<center>Val |- |<center>[[Lizino]]||<center>[[Dosiero:L-lysine-skeletal.svg|100ra]]||<center>K||<center>Lys||<center>[[Triptofano]]||<center>[[Dosiero:L-Tryptophan - L-Tryptophan.svg|100ra]]||<center>W||<center>Trp |- |<center>[[Leŭcino]]||<center>[[Dosiero:L-leucine-skeletal.svg|100ra]]||<center>L||<center>Leu||<center>[[Tirozino]]||<center>[[Dosiero:L-tyrosine-skeletal.png|100ra]]||<center>Y||<center>Tyr |} == Vidu ankaŭ == * [[Forto de acido]] * [[PH (kemia parametro)]] * [[Aminoacida restaĵo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=acid.amin0o}} * http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201070152/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a |date=2010-02-01 }} <!-- th:On the hydrophobic nature of cysteine. en:On the hydrophobic nature of cysteine. en->eo:(Super, Sur) la hidrofoba naturo (da, de) cisteino. --> * http://micro.magnet.fsu.edu/aminoacids/index.html <!-- th:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en->eo:_Molecular_ (Mienoj, Esprimoj): La Aminogrupo (Acido, Acida) _Collection_ --> * http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051215192732/http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm |date=2005-12-15 }} <!-- th:22nd amino acid en:22nd amino acid en->eo:_22nd_ aminoacido --> * http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050418232306/http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html |date=2005-04-18 }} <!-- nl:Chemische stucturen van aminozuren de:Amino Acids, FU Berlin de->eo:_Amino_ _Acids_, _FU_ Berlino --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aminoacidoj| ]] 4c2cs9rwdi9y3vj0yrtdpkhqcxiy5ar 9488218 9488122 2026-10-04T16:44:34Z Taylor 49 126294 -spamaĵo -redunfo +proteinkreo 9488218 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AminoAcidball.svg|350ra|eta|<center>Ĝenerala strukturo de alfa-aminoacido<br />en ties nejonigita formo</center>]] [[Dosiero:Molecular_structures_of_the_21_proteinogenic_amino_acids.svg|alternative=Molecular structures of the 21 proteinogenic amino acids.svg|eta|Molekula strukturo de la 21 proteinaj aminoacidoj]] '''Aminoacidoj''' estas organikaj [[molekulo]]j kiuj entenas du [[funkcia grupo|funkciajn grupojn]], [[Karboksila grupo|karboksilon]] (-COOH) kaj [[aminogrupo]]n (-NH2). Oni identigis proksimume 30 diversajn aminoacidojn kiel konsistigantojn de [[proteino]]j; 20 el ili estas relative oftaj kaj gravegaj. Aminoacidoj en proteinoj estas alfa(α)-L-aminoacidoj. La aminogrupo troviĝas sur la karbono α, la [[karbono]] tuj apud la karboksilo. Ĉiu aminoacido havas karakterizan flankan ĉenon, aŭ R-grupon, kiu donas kemian individuecon al la molekulo. Ĉi tiuj flankaj ĉenoj povas enhavi nombron da malsamaj strukturaj trajtoj, kiel nepolusajn grupojn (hidrokarbonojn), polusajn grupojn (-OH kaj -SH), polusajn acidajn grupojn (-COOH), kaj polusajn bazajn grupojn (-NH2). La tipo de aminoacidoj en la [[proteina strukturo]] plejparte determinas la ecojn de specifaj proteinoj. Ekzemple, tiaj nesolveblaj, strukturaj proteinoj (kiel tiuj en haroj, lano, kaj tendenoj) entenas altajn procentojn de aminoacidoj kun nepolusaj flankaj ĉenoj. La pli solveblaj proteinoj (kiel [[enzimo]]j, albumino, kaj hemoglobino) entenas grandajn kvantojn da aminoacidoj kun [[poluso|polusaj]], [[acido|acidaj]], aŭ bazaj flankaj ĉenoj. Kvankam oni povus nomi la aminoacidojn troveblajn en proteinoj uzante [[IUTAK]]-nomenklaturon, oni kutime uzas nesistemajn nomojn. Oni uzas la tri-literajn mallongigojn kiam oni citas la sinsekvon de aminoacidoj en proteina strukturo. Rimarku, ke kelkaj mallongigoj ne estas deriveblaj de la esperantaj nomoj por tiuj ĉi aminoacidoj. La klarigo por tio estas la sama kiel ĉe la simboloj por la kemiaj elementoj. Aminoacidoj estas blankaj, kristalaj solidaĵoj, la plejparto el kiuj estas tre solvebla en akvo. Tiu solvebleco kaj iliaj relative altaj fandopunktoj supozigas al ni, ke aminoacidoj ekzistas en [[jono|jona]] formo. Esploroj de aminoacidoj en solvaĵoj konfirmas ke ili estas [[ŝargo|ŝargitaj]] molekuloj. La ĉeesto de karboksilo kaj baza aminogrupo en la sama molekulo ebligas transdoni [[hidrogeno|hidrogenan]] [[jono]]n en ia acid-baza reakcio. La produkto de ĉi tiu reakcio estas tiel nomata "[[ambaŭ-jono]]", aŭ Zwitter-jono (leg. "Cviter-jono"). Du aminoacidoj povas kunligiĝi per reakcio inter la karboksilo de unu aminoacido kaj la aminogrupo de la alia apuda aminoacido, kun formiĝo de [[peptido]] el 2 aminoacidoj (dupeptido). Ekzistas 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo, plus 2 proteinkreaj aminoacidoj [[selenocisteino]] kaj [[d:Q409687|pirolisino]] kies enmeto okazas per apartaj trukoj. == 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> |- |<center>[[Alanino]]||<center>[[Dosiero:L-alanine-skeletal.svg|100ra]]||<center>A||<center>Ala||<center>[[Metionino]]||<center>[[Dosiero:L-Methionin - L-Methionine.svg|100ra]]||<center>M||<center>Met |- |<center>[[Cisteino]]||<center>[[Dosiero:L-Cysteine(wedged bonds).png|100ra]]||<center>C||<center>Cys||<center>[[Asparagino]]||<center>[[Dosiero:L-asparagine-skeletal.png|100ra]]||<center>N||<center>Asn |- |<center>nowrap | [[Aspartata acido]]||<center>[[Dosiero:L-aspartic-acid-skeletal.png|100ra]]||<center>D||<center>Asp||<center>[[Prolino]]||<center>[[Dosiero:Amminoacido prolina formula.svg|100ra]]||<center>P||<center>Pro |- |<center>nowrap | [[Glutamata acido]]||<center>[[Dosiero:Glutaminsäure - Glutamic acid.svg|100ra]]||<center>E||<center>Glu||<center>[[Glutamino]]||<center>[[Dosiero:L-Glutamin - L-Glutamine.svg|100ra]]||<center>Q||<center>Gln |- |<center>[[Fenilalanino]]||<center>[[Dosiero:Fenyloalanina.svg|100ra]]||<center>F||<center>Phe||<center>[[Arginino]]||<center>[[Dosiero:Arginina.svg|100ra]]||<center>R||<center>Arg |- |<center>[[Glicino]]||<center>[[Dosiero:Glycine-2D-skeletal.svg|100ra]]||<center>G||<center>Gly||<center>[[Serino]]||<center>[[Dosiero:L-serine-skeletal.svg|100ra]]||<center>S||<center>Ser |- |<center>[[Histidino]]||<center>[[Dosiero:Histydyna.svg|100ra]]||<center>H||<center>His||<center>[[Treonino]]||<center>[[Dosiero:L-threonine-skeletal.png|100ra]]||<center>T||<center>Thr |- |<center>[[Izoleŭcino]]||<center>[[Dosiero:Isoleucin - Isoleucine.svg|100ra]]||<center>I||<center>Ile||<center>[[Valino]]||<center>[[Dosiero:L-valine-skeletal.svg|100ra]]||<center>V||<center>Val |- |<center>[[Lizino]]||<center>[[Dosiero:L-lysine-skeletal.svg|100ra]]||<center>K||<center>Lys||<center>[[Triptofano]]||<center>[[Dosiero:L-Tryptophan - L-Tryptophan.svg|100ra]]||<center>W||<center>Trp |- |<center>[[Leŭcino]]||<center>[[Dosiero:L-leucine-skeletal.svg|100ra]]||<center>L||<center>Leu||<center>[[Tirozino]]||<center>[[Dosiero:L-tyrosine-skeletal.png|100ra]]||<center>Y||<center>Tyr |} == Vidu ankaŭ == * [[Aminoacida restaĵo]] * [[Forto de acido]] * [[PH (kemia parametro)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=acid.amin0o}} * http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201070152/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a |date=2010-02-01 }} <!-- th:On the hydrophobic nature of cysteine. en:On the hydrophobic nature of cysteine. en->eo:(Super, Sur) la hidrofoba naturo (da, de) cisteino. --> * http://micro.magnet.fsu.edu/aminoacids/index.html <!-- th:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en->eo:_Molecular_ (Mienoj, Esprimoj): La Aminogrupo (Acido, Acida) _Collection_ --> * http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051215192732/http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm |date=2005-12-15 }} <!-- th:22nd amino acid en:22nd amino acid en->eo:_22nd_ aminoacido --> * http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050418232306/http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html |date=2005-04-18 }} <!-- nl:Chemische stucturen van aminozuren de:Amino Acids, FU Berlin de->eo:_Amino_ _Acids_, _FU_ Berlino --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aminoacidoj| ]] 75m19pe9rcsk6d8iah8i421ie12sin2 9488220 9488218 2026-10-04T16:46:14Z Taylor 49 126294 Ekzistas 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo, plus 2 proteinkreaj aminoacidoj [[selenocisteino]] kaj [[d:Q409687|pirolisino]] kies enmeto okazas per apartaj trukoj, plus granda kvanto da [[d:Q7048995|neproteinkreaj aminoacidoj]]. 9488220 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AminoAcidball.svg|350ra|eta|<center>Ĝenerala strukturo de alfa-aminoacido<br />en ties nejonigita formo</center>]] [[Dosiero:Molecular_structures_of_the_21_proteinogenic_amino_acids.svg|alternative=Molecular structures of the 21 proteinogenic amino acids.svg|eta|Molekula strukturo de la 21 proteinaj aminoacidoj]] '''Aminoacidoj''' estas organikaj [[molekulo]]j kiuj entenas du [[funkcia grupo|funkciajn grupojn]], [[Karboksila grupo|karboksilon]] (-COOH) kaj [[aminogrupo]]n (-NH2). Oni identigis proksimume 30 diversajn aminoacidojn kiel konsistigantojn de [[proteino]]j; 20 el ili estas relative oftaj kaj gravegaj. Aminoacidoj en proteinoj estas alfa(α)-L-aminoacidoj. La aminogrupo troviĝas sur la karbono α, la [[karbono]] tuj apud la karboksilo. Ĉiu aminoacido havas karakterizan flankan ĉenon, aŭ R-grupon, kiu donas kemian individuecon al la molekulo. Ĉi tiuj flankaj ĉenoj povas enhavi nombron da malsamaj strukturaj trajtoj, kiel nepolusajn grupojn (hidrokarbonojn), polusajn grupojn (-OH kaj -SH), polusajn acidajn grupojn (-COOH), kaj polusajn bazajn grupojn (-NH2). La tipo de aminoacidoj en la [[proteina strukturo]] plejparte determinas la ecojn de specifaj proteinoj. Ekzemple, tiaj nesolveblaj, strukturaj proteinoj (kiel tiuj en haroj, lano, kaj tendenoj) entenas altajn procentojn de aminoacidoj kun nepolusaj flankaj ĉenoj. La pli solveblaj proteinoj (kiel [[enzimo]]j, albumino, kaj hemoglobino) entenas grandajn kvantojn da aminoacidoj kun [[poluso|polusaj]], [[acido|acidaj]], aŭ bazaj flankaj ĉenoj. Kvankam oni povus nomi la aminoacidojn troveblajn en proteinoj uzante [[IUTAK]]-nomenklaturon, oni kutime uzas nesistemajn nomojn. Oni uzas la tri-literajn mallongigojn kiam oni citas la sinsekvon de aminoacidoj en proteina strukturo. Rimarku, ke kelkaj mallongigoj ne estas deriveblaj de la esperantaj nomoj por tiuj ĉi aminoacidoj. La klarigo por tio estas la sama kiel ĉe la simboloj por la kemiaj elementoj. Aminoacidoj estas blankaj, kristalaj solidaĵoj, la plejparto el kiuj estas tre solvebla en akvo. Tiu solvebleco kaj iliaj relative altaj fandopunktoj supozigas al ni, ke aminoacidoj ekzistas en [[jono|jona]] formo. Esploroj de aminoacidoj en solvaĵoj konfirmas ke ili estas [[ŝargo|ŝargitaj]] molekuloj. La ĉeesto de karboksilo kaj baza aminogrupo en la sama molekulo ebligas transdoni [[hidrogeno|hidrogenan]] [[jono]]n en ia acid-baza reakcio. La produkto de ĉi tiu reakcio estas tiel nomata "[[ambaŭ-jono]]", aŭ Zwitter-jono (leg. "Cviter-jono"). Du aminoacidoj povas kunligiĝi per reakcio inter la karboksilo de unu aminoacido kaj la aminogrupo de la alia apuda aminoacido, kun formiĝo de [[peptido]] el 2 aminoacidoj (dupeptido). Ekzistas 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo, plus 2 proteinkreaj aminoacidoj [[selenocisteino]] kaj [[d:Q409687|pirolisino]] kies enmeto okazas per apartaj trukoj, plus granda kvanto da [[d:Q7048995|neproteinkreaj aminoacidoj]]. == 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> |- |<center>[[Alanino]]||<center>[[Dosiero:L-alanine-skeletal.svg|100ra]]||<center>A||<center>Ala||<center>[[Metionino]]||<center>[[Dosiero:L-Methionin - L-Methionine.svg|100ra]]||<center>M||<center>Met |- |<center>[[Cisteino]]||<center>[[Dosiero:L-Cysteine(wedged bonds).png|100ra]]||<center>C||<center>Cys||<center>[[Asparagino]]||<center>[[Dosiero:L-asparagine-skeletal.png|100ra]]||<center>N||<center>Asn |- |<center>nowrap | [[Aspartata acido]]||<center>[[Dosiero:L-aspartic-acid-skeletal.png|100ra]]||<center>D||<center>Asp||<center>[[Prolino]]||<center>[[Dosiero:Amminoacido prolina formula.svg|100ra]]||<center>P||<center>Pro |- |<center>nowrap | [[Glutamata acido]]||<center>[[Dosiero:Glutaminsäure - Glutamic acid.svg|100ra]]||<center>E||<center>Glu||<center>[[Glutamino]]||<center>[[Dosiero:L-Glutamin - L-Glutamine.svg|100ra]]||<center>Q||<center>Gln |- |<center>[[Fenilalanino]]||<center>[[Dosiero:Fenyloalanina.svg|100ra]]||<center>F||<center>Phe||<center>[[Arginino]]||<center>[[Dosiero:Arginina.svg|100ra]]||<center>R||<center>Arg |- |<center>[[Glicino]]||<center>[[Dosiero:Glycine-2D-skeletal.svg|100ra]]||<center>G||<center>Gly||<center>[[Serino]]||<center>[[Dosiero:L-serine-skeletal.svg|100ra]]||<center>S||<center>Ser |- |<center>[[Histidino]]||<center>[[Dosiero:Histydyna.svg|100ra]]||<center>H||<center>His||<center>[[Treonino]]||<center>[[Dosiero:L-threonine-skeletal.png|100ra]]||<center>T||<center>Thr |- |<center>[[Izoleŭcino]]||<center>[[Dosiero:Isoleucin - Isoleucine.svg|100ra]]||<center>I||<center>Ile||<center>[[Valino]]||<center>[[Dosiero:L-valine-skeletal.svg|100ra]]||<center>V||<center>Val |- |<center>[[Lizino]]||<center>[[Dosiero:L-lysine-skeletal.svg|100ra]]||<center>K||<center>Lys||<center>[[Triptofano]]||<center>[[Dosiero:L-Tryptophan - L-Tryptophan.svg|100ra]]||<center>W||<center>Trp |- |<center>[[Leŭcino]]||<center>[[Dosiero:L-leucine-skeletal.svg|100ra]]||<center>L||<center>Leu||<center>[[Tirozino]]||<center>[[Dosiero:L-tyrosine-skeletal.png|100ra]]||<center>Y||<center>Tyr |} == Vidu ankaŭ == * [[Aminoacida restaĵo]] * [[Forto de acido]] * [[PH (kemia parametro)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=acid.amin0o}} * http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201070152/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a |date=2010-02-01 }} <!-- th:On the hydrophobic nature of cysteine. en:On the hydrophobic nature of cysteine. en->eo:(Super, Sur) la hidrofoba naturo (da, de) cisteino. --> * http://micro.magnet.fsu.edu/aminoacids/index.html <!-- th:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en->eo:_Molecular_ (Mienoj, Esprimoj): La Aminogrupo (Acido, Acida) _Collection_ --> * http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051215192732/http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm |date=2005-12-15 }} <!-- th:22nd amino acid en:22nd amino acid en->eo:_22nd_ aminoacido --> * http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050418232306/http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html |date=2005-04-18 }} <!-- nl:Chemische stucturen van aminozuren de:Amino Acids, FU Berlin de->eo:_Amino_ _Acids_, _FU_ Berlino --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aminoacidoj| ]] 8l5tslwc9m5sxkzei55x3pqb5d2h1rm 9488221 9488220 2026-10-04T16:49:19Z Taylor 49 126294 /* 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo */ 9488221 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AminoAcidball.svg|350ra|eta|<center>Ĝenerala strukturo de alfa-aminoacido<br />en ties nejonigita formo</center>]] [[Dosiero:Molecular_structures_of_the_21_proteinogenic_amino_acids.svg|alternative=Molecular structures of the 21 proteinogenic amino acids.svg|eta|Molekula strukturo de la 21 proteinaj aminoacidoj]] '''Aminoacidoj''' estas organikaj [[molekulo]]j kiuj entenas du [[funkcia grupo|funkciajn grupojn]], [[Karboksila grupo|karboksilon]] (-COOH) kaj [[aminogrupo]]n (-NH2). Oni identigis proksimume 30 diversajn aminoacidojn kiel konsistigantojn de [[proteino]]j; 20 el ili estas relative oftaj kaj gravegaj. Aminoacidoj en proteinoj estas alfa(α)-L-aminoacidoj. La aminogrupo troviĝas sur la karbono α, la [[karbono]] tuj apud la karboksilo. Ĉiu aminoacido havas karakterizan flankan ĉenon, aŭ R-grupon, kiu donas kemian individuecon al la molekulo. Ĉi tiuj flankaj ĉenoj povas enhavi nombron da malsamaj strukturaj trajtoj, kiel nepolusajn grupojn (hidrokarbonojn), polusajn grupojn (-OH kaj -SH), polusajn acidajn grupojn (-COOH), kaj polusajn bazajn grupojn (-NH2). La tipo de aminoacidoj en la [[proteina strukturo]] plejparte determinas la ecojn de specifaj proteinoj. Ekzemple, tiaj nesolveblaj, strukturaj proteinoj (kiel tiuj en haroj, lano, kaj tendenoj) entenas altajn procentojn de aminoacidoj kun nepolusaj flankaj ĉenoj. La pli solveblaj proteinoj (kiel [[enzimo]]j, albumino, kaj hemoglobino) entenas grandajn kvantojn da aminoacidoj kun [[poluso|polusaj]], [[acido|acidaj]], aŭ bazaj flankaj ĉenoj. Kvankam oni povus nomi la aminoacidojn troveblajn en proteinoj uzante [[IUTAK]]-nomenklaturon, oni kutime uzas nesistemajn nomojn. Oni uzas la tri-literajn mallongigojn kiam oni citas la sinsekvon de aminoacidoj en proteina strukturo. Rimarku, ke kelkaj mallongigoj ne estas deriveblaj de la esperantaj nomoj por tiuj ĉi aminoacidoj. La klarigo por tio estas la sama kiel ĉe la simboloj por la kemiaj elementoj. Aminoacidoj estas blankaj, kristalaj solidaĵoj, la plejparto el kiuj estas tre solvebla en akvo. Tiu solvebleco kaj iliaj relative altaj fandopunktoj supozigas al ni, ke aminoacidoj ekzistas en [[jono|jona]] formo. Esploroj de aminoacidoj en solvaĵoj konfirmas ke ili estas [[ŝargo|ŝargitaj]] molekuloj. La ĉeesto de karboksilo kaj baza aminogrupo en la sama molekulo ebligas transdoni [[hidrogeno|hidrogenan]] [[jono]]n en ia acid-baza reakcio. La produkto de ĉi tiu reakcio estas tiel nomata "[[ambaŭ-jono]]", aŭ Zwitter-jono (leg. "Cviter-jono"). Du aminoacidoj povas kunligiĝi per reakcio inter la karboksilo de unu aminoacido kaj la aminogrupo de la alia apuda aminoacido, kun formiĝo de [[peptido]] el 2 aminoacidoj (dupeptido). Ekzistas 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo, plus 2 proteinkreaj aminoacidoj [[selenocisteino]] kaj [[d:Q409687|pirolisino]] kies enmeto okazas per apartaj trukoj, plus granda kvanto da [[d:Q7048995|neproteinkreaj aminoacidoj]]. == 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo == {| class="wikitable" border="1" align="center" ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> |- |<center>[[Alanino]]||<center>[[Dosiero:L-alanine-skeletal.svg|100ra]]||<center>A||<center>Ala||<center>[[Metionino]]||<center>[[Dosiero:L-Methionin - L-Methionine.svg|100ra]]||<center>M||<center>Met |- |<center>[[Cisteino]]||<center>[[Dosiero:L-Cysteine(wedged bonds).png|100ra]]||<center>C||<center>Cys||<center>[[Asparagino]]||<center>[[Dosiero:L-asparagine-skeletal.png|100ra]]||<center>N||<center>Asn |- |<center>nowrap | [[Aspartata acido]]||<center>[[Dosiero:L-aspartic-acid-skeletal.png|100ra]]||<center>D||<center>Asp||<center>[[Prolino]]||<center>[[Dosiero:Amminoacido prolina formula.svg|100ra]]||<center>P||<center>Pro |- |<center>nowrap | [[Glutamata acido]]||<center>[[Dosiero:Glutaminsäure - Glutamic acid.svg|100ra]]||<center>E||<center>Glu||<center>[[Glutamino]]||<center>[[Dosiero:L-Glutamin - L-Glutamine.svg|100ra]]||<center>Q||<center>Gln |- |<center>[[Fenilalanino]]||<center>[[Dosiero:Fenyloalanina.svg|100ra]]||<center>F||<center>Phe||<center>[[Arginino]]||<center>[[Dosiero:Arginina.svg|100ra]]||<center>R||<center>Arg |- |<center>[[Glicino]]||<center>[[Dosiero:Glycine-2D-skeletal.svg|100ra]]||<center>G||<center>Gly||<center>[[Serino]]||<center>[[Dosiero:L-serine-skeletal.svg|100ra]]||<center>S||<center>Ser |- |<center>[[Histidino]]||<center>[[Dosiero:Histydyna.svg|100ra]]||<center>H||<center>His||<center>[[Treonino]]||<center>[[Dosiero:L-threonine-skeletal.png|100ra]]||<center>T||<center>Thr |- |<center>[[Izoleŭcino]]||<center>[[Dosiero:Isoleucin - Isoleucine.svg|100ra]]||<center>I||<center>Ile||<center>[[Valino]]||<center>[[Dosiero:L-valine-skeletal.svg|100ra]]||<center>V||<center>Val |- |<center>[[Lizino]]||<center>[[Dosiero:L-lysine-skeletal.svg|100ra]]||<center>K||<center>Lys||<center>[[Triptofano]]||<center>[[Dosiero:L-Tryptophan - L-Tryptophan.svg|100ra]]||<center>W||<center>Trp |- |<center>[[Leŭcino]]||<center>[[Dosiero:L-leucine-skeletal.svg|100ra]]||<center>L||<center>Leu||<center>[[Tirozino]]||<center>[[Dosiero:L-tyrosine-skeletal.png|100ra]]||<center>Y||<center>Tyr |} == Vidu ankaŭ == * [[Aminoacida restaĵo]] * [[Forto de acido]] * [[PH (kemia parametro)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=acid.amin0o}} * http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201070152/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a |date=2010-02-01 }} <!-- th:On the hydrophobic nature of cysteine. en:On the hydrophobic nature of cysteine. en->eo:(Super, Sur) la hidrofoba naturo (da, de) cisteino. --> * http://micro.magnet.fsu.edu/aminoacids/index.html <!-- th:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en->eo:_Molecular_ (Mienoj, Esprimoj): La Aminogrupo (Acido, Acida) _Collection_ --> * http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051215192732/http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm |date=2005-12-15 }} <!-- th:22nd amino acid en:22nd amino acid en->eo:_22nd_ aminoacido --> * http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050418232306/http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html |date=2005-04-18 }} <!-- nl:Chemische stucturen van aminozuren de:Amino Acids, FU Berlin de->eo:_Amino_ _Acids_, _FU_ Berlino --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aminoacidoj| ]] a2skv7v7sqg3jnhhmjlq4418e2jh378 9488225 9488221 2026-10-04T16:53:42Z Taylor 49 126294 /* 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo */ simpligo 9488225 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AminoAcidball.svg|350ra|eta|<center>Ĝenerala strukturo de alfa-aminoacido<br />en ties nejonigita formo</center>]] [[Dosiero:Molecular_structures_of_the_21_proteinogenic_amino_acids.svg|alternative=Molecular structures of the 21 proteinogenic amino acids.svg|eta|Molekula strukturo de la 21 proteinaj aminoacidoj]] '''Aminoacidoj''' estas organikaj [[molekulo]]j kiuj entenas du [[funkcia grupo|funkciajn grupojn]], [[Karboksila grupo|karboksilon]] (-COOH) kaj [[aminogrupo]]n (-NH2). Oni identigis proksimume 30 diversajn aminoacidojn kiel konsistigantojn de [[proteino]]j; 20 el ili estas relative oftaj kaj gravegaj. Aminoacidoj en proteinoj estas alfa(α)-L-aminoacidoj. La aminogrupo troviĝas sur la karbono α, la [[karbono]] tuj apud la karboksilo. Ĉiu aminoacido havas karakterizan flankan ĉenon, aŭ R-grupon, kiu donas kemian individuecon al la molekulo. Ĉi tiuj flankaj ĉenoj povas enhavi nombron da malsamaj strukturaj trajtoj, kiel nepolusajn grupojn (hidrokarbonojn), polusajn grupojn (-OH kaj -SH), polusajn acidajn grupojn (-COOH), kaj polusajn bazajn grupojn (-NH2). La tipo de aminoacidoj en la [[proteina strukturo]] plejparte determinas la ecojn de specifaj proteinoj. Ekzemple, tiaj nesolveblaj, strukturaj proteinoj (kiel tiuj en haroj, lano, kaj tendenoj) entenas altajn procentojn de aminoacidoj kun nepolusaj flankaj ĉenoj. La pli solveblaj proteinoj (kiel [[enzimo]]j, albumino, kaj hemoglobino) entenas grandajn kvantojn da aminoacidoj kun [[poluso|polusaj]], [[acido|acidaj]], aŭ bazaj flankaj ĉenoj. Kvankam oni povus nomi la aminoacidojn troveblajn en proteinoj uzante [[IUTAK]]-nomenklaturon, oni kutime uzas nesistemajn nomojn. Oni uzas la tri-literajn mallongigojn kiam oni citas la sinsekvon de aminoacidoj en proteina strukturo. Rimarku, ke kelkaj mallongigoj ne estas deriveblaj de la esperantaj nomoj por tiuj ĉi aminoacidoj. La klarigo por tio estas la sama kiel ĉe la simboloj por la kemiaj elementoj. Aminoacidoj estas blankaj, kristalaj solidaĵoj, la plejparto el kiuj estas tre solvebla en akvo. Tiu solvebleco kaj iliaj relative altaj fandopunktoj supozigas al ni, ke aminoacidoj ekzistas en [[jono|jona]] formo. Esploroj de aminoacidoj en solvaĵoj konfirmas ke ili estas [[ŝargo|ŝargitaj]] molekuloj. La ĉeesto de karboksilo kaj baza aminogrupo en la sama molekulo ebligas transdoni [[hidrogeno|hidrogenan]] [[jono]]n en ia acid-baza reakcio. La produkto de ĉi tiu reakcio estas tiel nomata "[[ambaŭ-jono]]", aŭ Zwitter-jono (leg. "Cviter-jono"). Du aminoacidoj povas kunligiĝi per reakcio inter la karboksilo de unu aminoacido kaj la aminogrupo de la alia apuda aminoacido, kun formiĝo de [[peptido]] el 2 aminoacidoj (dupeptido). Ekzistas 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo, plus 2 proteinkreaj aminoacidoj [[selenocisteino]] kaj [[d:Q409687|pirolisino]] kies enmeto okazas per apartaj trukoj, plus granda kvanto da [[d:Q7048995|neproteinkreaj aminoacidoj]]. == 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo == {| class="wikitable" ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> |- style="text-align:center;" | [[Alanino]] || [[Dosiero:L-alanine-skeletal.svg|100ra]] || A || Ala || [[Metionino]] || [[Dosiero:L-Methionin - L-Methionine.svg|100ra]] || M || Met |- style="text-align:center;" | [[Cisteino]] || [[Dosiero:L-Cysteine(wedged bonds).png|100ra]] || C || Cys || [[Asparagino]] || [[Dosiero:L-asparagine-skeletal.png|100ra]] || N || Asn |- style="text-align:center;" | [[Aspartata acido]] || [[Dosiero:L-aspartic-acid-skeletal.png|100ra]] || D || Asp || [[Prolino]] || [[Dosiero:Amminoacido prolina formula.svg|100ra]] || P || Pro |- style="text-align:center;" | [[Glutamata acido]] || [[Dosiero:Glutaminsäure - Glutamic acid.svg|100ra]] || E || Glu || [[Glutamino]] || [[Dosiero:L-Glutamin - L-Glutamine.svg|100ra]] || Q || Gln |- style="text-align:center;" | [[Fenilalanino]] || [[Dosiero:Fenyloalanina.svg|100ra]] || F || Phe || [[Arginino]] || [[Dosiero:Arginina.svg|100ra]] || R || Arg |- style="text-align:center;" | [[Glicino]] || [[Dosiero:Glycine-2D-skeletal.svg|100ra]] || G || Gly || [[Serino]] || [[Dosiero:L-serine-skeletal.svg|100ra]] || S || Ser |- style="text-align:center;" | [[Histidino]] || [[Dosiero:Histydyna.svg|100ra]] || H || His || [[Treonino]] || [[Dosiero:L-threonine-skeletal.png|100ra]] || T || Thr |- style="text-align:center;" | [[Izoleŭcino]] || [[Dosiero:Isoleucin - Isoleucine.svg|100ra]] || I || Ile || [[Valino]] || [[Dosiero:L-valine-skeletal.svg|100ra]] || V || Val |- style="text-align:center;" | [[Lizino]] || [[Dosiero:L-lysine-skeletal.svg|100ra]] || K || Lys || [[Triptofano]] || [[Dosiero:L-Tryptophan - L-Tryptophan.svg|100ra]] || W || Trp |- style="text-align:center;" | [[Leŭcino]] || [[Dosiero:L-leucine-skeletal.svg|100ra]] || L || Leu || [[Tirozino]] || [[Dosiero:L-tyrosine-skeletal.png|100ra]] || Y || Tyr |} == Vidu ankaŭ == * [[Aminoacida restaĵo]] * [[Forto de acido]] * [[PH (kemia parametro)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=acid.amin0o}} * http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201070152/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a |date=2010-02-01 }} <!-- th:On the hydrophobic nature of cysteine. en:On the hydrophobic nature of cysteine. en->eo:(Super, Sur) la hidrofoba naturo (da, de) cisteino. --> * http://micro.magnet.fsu.edu/aminoacids/index.html <!-- th:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en->eo:_Molecular_ (Mienoj, Esprimoj): La Aminogrupo (Acido, Acida) _Collection_ --> * http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051215192732/http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm |date=2005-12-15 }} <!-- th:22nd amino acid en:22nd amino acid en->eo:_22nd_ aminoacido --> * http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050418232306/http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html |date=2005-04-18 }} <!-- nl:Chemische stucturen van aminozuren de:Amino Acids, FU Berlin de->eo:_Amino_ _Acids_, _FU_ Berlino --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aminoacidoj| ]] 3bxngybinuh1rogtu0w2cyi3k4btz0x 9488227 9488225 2026-10-04T16:56:48Z Taylor 49 126294 PNG->SVG 9488227 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AminoAcidball.svg|350ra|eta|<center>Ĝenerala strukturo de alfa-aminoacido<br />en ties nejonigita formo</center>]] [[Dosiero:Molecular_structures_of_the_21_proteinogenic_amino_acids.svg|alternative=Molecular structures of the 21 proteinogenic amino acids.svg|eta|Molekula strukturo de la 21 proteinaj aminoacidoj]] '''Aminoacidoj''' estas organikaj [[molekulo]]j kiuj entenas du [[funkcia grupo|funkciajn grupojn]], [[Karboksila grupo|karboksilon]] (-COOH) kaj [[aminogrupo]]n (-NH2). Oni identigis proksimume 30 diversajn aminoacidojn kiel konsistigantojn de [[proteino]]j; 20 el ili estas relative oftaj kaj gravegaj. Aminoacidoj en proteinoj estas alfa(α)-L-aminoacidoj. La aminogrupo troviĝas sur la karbono α, la [[karbono]] tuj apud la karboksilo. Ĉiu aminoacido havas karakterizan flankan ĉenon, aŭ R-grupon, kiu donas kemian individuecon al la molekulo. Ĉi tiuj flankaj ĉenoj povas enhavi nombron da malsamaj strukturaj trajtoj, kiel nepolusajn grupojn (hidrokarbonojn), polusajn grupojn (-OH kaj -SH), polusajn acidajn grupojn (-COOH), kaj polusajn bazajn grupojn (-NH2). La tipo de aminoacidoj en la [[proteina strukturo]] plejparte determinas la ecojn de specifaj proteinoj. Ekzemple, tiaj nesolveblaj, strukturaj proteinoj (kiel tiuj en haroj, lano, kaj tendenoj) entenas altajn procentojn de aminoacidoj kun nepolusaj flankaj ĉenoj. La pli solveblaj proteinoj (kiel [[enzimo]]j, albumino, kaj hemoglobino) entenas grandajn kvantojn da aminoacidoj kun [[poluso|polusaj]], [[acido|acidaj]], aŭ bazaj flankaj ĉenoj. Kvankam oni povus nomi la aminoacidojn troveblajn en proteinoj uzante [[IUTAK]]-nomenklaturon, oni kutime uzas nesistemajn nomojn. Oni uzas la tri-literajn mallongigojn kiam oni citas la sinsekvon de aminoacidoj en proteina strukturo. Rimarku, ke kelkaj mallongigoj ne estas deriveblaj de la esperantaj nomoj por tiuj ĉi aminoacidoj. La klarigo por tio estas la sama kiel ĉe la simboloj por la kemiaj elementoj. Aminoacidoj estas blankaj, kristalaj solidaĵoj, la plejparto el kiuj estas tre solvebla en akvo. Tiu solvebleco kaj iliaj relative altaj fandopunktoj supozigas al ni, ke aminoacidoj ekzistas en [[jono|jona]] formo. Esploroj de aminoacidoj en solvaĵoj konfirmas ke ili estas [[ŝargo|ŝargitaj]] molekuloj. La ĉeesto de karboksilo kaj baza aminogrupo en la sama molekulo ebligas transdoni [[hidrogeno|hidrogenan]] [[jono]]n en ia acid-baza reakcio. La produkto de ĉi tiu reakcio estas tiel nomata "[[ambaŭ-jono]]", aŭ Zwitter-jono (leg. "Cviter-jono"). Du aminoacidoj povas kunligiĝi per reakcio inter la karboksilo de unu aminoacido kaj la aminogrupo de la alia apuda aminoacido, kun formiĝo de [[peptido]] el 2 aminoacidoj (dupeptido). Ekzistas 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo, plus 2 proteinkreaj aminoacidoj [[selenocisteino]] kaj [[d:Q409687|pirolisino]] kies enmeto okazas per apartaj trukoj, plus granda kvanto da [[d:Q7048995|neproteinkreaj aminoacidoj]]. == 20 proteinkreaj aminoacidoj ordinare kodigeblaj per DNA kodo == {| class="wikitable" ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> ! '''Nomo''' ! '''Formulo''' ! <small>Unu-litera<br />mallongigo</small> ! <small>Tri-litera<br />mallongigo</small> |- style="text-align:center;" | [[Alanino]] || [[Dosiero:L-alanine-skeletal.svg|100ra]] || A || Ala || [[Metionino]] || [[Dosiero:L-Methionin - L-Methionine.svg|100ra]] || M || Met |- style="text-align:center;" | [[Cisteino]] || [[Dosiero:L-Cysteine(wedged bonds).png|100ra]] || C || Cys || [[Asparagino]] || [[Dosiero:L-asparagine-skeletal.png|100ra]] || N || Asn |- style="text-align:center;" | [[Aspartata acido]] || [[Dosiero:L-aspartic-acid-skeletal.png|100ra]] || D || Asp || [[Prolino]] || [[Dosiero:Amminoacido prolina formula.svg|100ra]] || P || Pro |- style="text-align:center;" | [[Glutamata acido]] || [[Dosiero:Glutaminsäure - Glutamic acid.svg|100ra]] || E || Glu || [[Glutamino]] || [[Dosiero:L-Glutamin - L-Glutamine.svg|100ra]] || Q || Gln |- style="text-align:center;" | [[Fenilalanino]] || [[Dosiero:Fenyloalanina.svg|100ra]] || F || Phe || [[Arginino]] || [[Dosiero:Arginina.svg|100ra]] || R || Arg |- style="text-align:center;" | [[Glicino]] || [[Dosiero:Glycine-2D-skeletal.svg|100ra]] || G || Gly || [[Serino]] || [[Dosiero:L-serine-skeletal.svg|100ra]] || S || Ser |- style="text-align:center;" | [[Histidino]] || [[Dosiero:Histydyna.svg|100ra]] || H || His || [[Treonino]] || [[Dosiero:L-Threonin - L-Threonine.svg|100ra]] || T || Thr |- style="text-align:center;" | [[Izoleŭcino]] || [[Dosiero:Isoleucin - Isoleucine.svg|100ra]] || I || Ile || [[Valino]] || [[Dosiero:L-valine-skeletal.svg|100ra]] || V || Val |- style="text-align:center;" | [[Lizino]] || [[Dosiero:L-lysine-skeletal.svg|100ra]] || K || Lys || [[Triptofano]] || [[Dosiero:L-Tryptophan - L-Tryptophan.svg|100ra]] || W || Trp |- style="text-align:center;" | [[Leŭcino]] || [[Dosiero:L-leucine-skeletal.svg|100ra]] || L || Leu || [[Tirozino]] || [[Dosiero:L-tyrosine-skeletal.png|100ra]] || Y || Tyr |} == Vidu ankaŭ == * [[Aminoacida restaĵo]] * [[Forto de acido]] * [[PH (kemia parametro)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=acid.amin0o}} * http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201070152/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T36-3XB0N6H-H&_coverDate=09%2F10%2F1999&_alid=241945989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4938&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3cb10a335716303532fc517906a12b3a |date=2010-02-01 }} <!-- th:On the hydrophobic nature of cysteine. en:On the hydrophobic nature of cysteine. en->eo:(Super, Sur) la hidrofoba naturo (da, de) cisteino. --> * http://micro.magnet.fsu.edu/aminoacids/index.html <!-- th:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en:Molecular Expressions: The Amino Acid Collection en->eo:_Molecular_ (Mienoj, Esprimoj): La Aminogrupo (Acido, Acida) _Collection_ --> * http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051215192732/http://researchnews.osu.edu/archive/aminoacd.htm |date=2005-12-15 }} <!-- th:22nd amino acid en:22nd amino acid en->eo:_22nd_ aminoacido --> * http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050418232306/http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/amino-acids_en.html |date=2005-04-18 }} <!-- nl:Chemische stucturen van aminozuren de:Amino Acids, FU Berlin de->eo:_Amino_ _Acids_, _FU_ Berlino --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aminoacidoj| ]] bi10y8b645u48f31cuzodfftrikb70a 0 498 9488399 9317646 2026-10-05T03:56:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488399 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=unuo de vivo|apa=Ĉelo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|eta|240ra|Mikrografio per elektronika skana [[mikroskopo]] de ĉeloj de ''[[Escherichia coli]]''.]] '''Ĉelo''' estas la plej malgranda mem-konservanta kaj mem-reproduktanta ero, el kiuj konsistas ĉiuj konataj vivaĵoj. La [[Morfologio (biologio)|morfologio]] kaj [[fiziologio|funkciado]] de ĉiu [[Organismo|viva estaĵo]] dependas de la ĉeloj, el kiuj ĝi konsistas. Fakte, la ĉelo estas la malplej granda elemento konsiderebla vivanta.<ref>Alberts et al (2004). Biología molecular de la célula. Barcelona: Omega. ISBN 54-282-1351-8.</ref> Oni povas klasigi la vivajn organismojn laŭ la nombro de ĉeloj kiujn ili posedas: se ili havas nur unu, oni nomas ilin [[unuĉelulo]]j (ekzemple la [[protozoo]]j aŭ la [[bakterio]]j; se ili havas pliajn, oni nomas ilin [[plurĉelulo]]j. Unuĉelaj organismoj normale estas tro malgrandaj por vidi sen mikroskopo. Ĉe plurĉeluloj la nombro da ĉeloj varias: iuj nematodoj [[nematodoj]] havas kelkajn centojn, sed [[homo]] havas [[biliono]]jn (10¹⁴). Tipa ĉelo povas posedi grandon de 10&nbsp;[[Mikrometro|µm]] kaj mason de 1&nbsp;[[nanogramo|ng]], sed ekzistas ĉeloj multe pli grandaj kaj pli malgrandaj. La [[ĉelteorio]], proponita en [[1838]] por plantoj kaj en [[1839]] por animaloj,<ref>Aréchiga, H. (1996). Siglo XXI, eld. Los fenómenos fundamentales de la vida. p. 178. ISBN 9789682320194.</ref> de [[Matthias Jakob Schleiden]] kaj [[Theodor Schwann]], estas la ideo ke ĉiuj organismoj estas komponitaj de ĉeloj, kaj ke ĉiuj ĉeloj deriviĝas el aliaj antaŭaj. Tiel, ĉiaj vivaj funkcioj eliras el la ĉela maŝinaro kaj el la interagado inter apudaj ĉeloj. La havo de [[genetiko|gena informaro]], bazo de la [[Heredo (genetiko)|heredo]], en sia [[DNA]] permesas la transdonadon de samaj karakteroj de generacio al generacio.<ref>Maton, Anthea; Hopkins, Jean Johnson, Susan LaHart, David Quon Warner, Maryanna Wright, Jill D (1997). Cells Building Blocks of Life. New Jersey: Prentice Hall. ISBN 0-13-423476-6.</ref> La apero de la unua organismo [[vivo|viva]] sur la [[Tero]] kutime asociiĝas al naskiĝo de la unua ĉelo. Kvankam ekzistas multaj hipotezoj kiuj spekulativis kiel tio okazis, kutime tio priskribas ke la procezo komencis danke al la transformado de neorganikaj molekuloj al organikaj laŭ taŭgaj mediaj kondiĉoj; post tio, tiuj [[biomolekulo]]j asociiĝas okazigante komplikajn entojn kapablajn kopii sin. Ekzistas ebla pruvaro [[fosilio|fosilia]] de ĉelaj strukturoj en rokoj datitaj je ĉirkaŭ 4 aŭ 3,5 mil milionoj da jaroj (giga-jaroj aŭ Gj.).<ref>J William Schopf. [http://www.springerlink.com/content/h7542538808k0830/ New evidence of the antiquity of life]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Origins of Life and Evolution of Biospheres. Springer Netherlands. ISSN 0169-6149</ref><ref name="brasier">M Brasier, N McLoughlin, O Green, D Wacey. [http://physwww.mcmaster.ca/~higgsp/3D03/BrasierArchaeanFossils.pdf A fresh look at the fossil evidence for early Archaean cellular life] Philosophical Transactions of the Royal Society B, 2006 - The Royal Society</ref><ref>Kelkaj aŭtoroj konsideras ke la nombro proponita de Schopf estas malprava. Por ekzemplo, ili asertas ke la supozitaj mikrofosilioj trovitaj en rokoj de pli ol 2,7 Gj. antikvaj kiel stromatoloidoj, ondaĵoj, dendritoj, efikoj de «kaftasaj cirkloj», filoidoj, bordoj de poligonaj kristaloj kaj sferulitoj povus esti fakte strukturoj mem-organizataj kiuj okazis en momento en kiu la tutmondaj makrocikloj geokemiaj havis multe plian gravon, la kontinenta tavolo estis pli malgranda kaj la magma kaj hidroterma agado havis ĉefan gravon. Laŭ tiu studo ne atribueblas tiuj strukturoj al la biologia agado (endolitoj) kun certeco.</ref> Oni trovis tre klaran pruvaron de unuĉelaj formoj de [[vivo]] fosiliigitaj en mikrostrukturoj en [[roko]]j de la formaĵo Strelley Pool, en [[Okcidenta Aŭstralio]], kun antikveco de 3,4 Gj. Ili eble estas la [[fosilio]]j de la plej antikvaj ĉeloj trovitaj ĝis nun. Aldona pruvaro pruvis ke ilia [[metabolo]] estis [[Anaeroba organismo|anaeroba]] kaj bazita sur [[sulfido]].<ref>Wacey, David; Matt R. Kilburn, Martin Saunders, John Cliff, Martin D. Brasier (2011-08). «Microfossils of sulphur-metabolizing cells in 3.4-billion-year-old rocks of Western Australia». Nature Geoscience. doi:10.1038/ngeo1238. ISSN 1752-0894. Konsultita la 23-an de aŭgusto de 2011. [http://www.nature.com/doifinder/10.1038/ngeo1238]</ref> [[Dosiero:Dna-split.png|eta|150ra|DNA-replikiĝo]] == Konsisto == Ĉiu konata ĉelo (krom kelkaj specialigitaj ĉel-tipoj) havas komunajn bazajn elementojn: * [[DNA]], la [[genetika kodo|gena informo]] kiu priskribas la aliajn elementojn. * [[Proteino]]j, la maŝinaro de la ĉelo. * [[Biologia membrano|Membranoj]], kiuj apartigas la ĉelon de ĝia medio, filtras, transdonas mesaĝojn inter la eno kaj la ekstero, kaj dividas pli komplikajn ĉelojn en fakojn ([[organeto]]jn). == Funkcioj == [[Dosiero:TRNA-Phe yeast 1ehz.png|eta|150ra|Tridimensia bildo montranta la [[terciara strukturo|terciaran strukturon]] de transiga RNA.]] Ĉeloj ankaŭ havas komunajn kapablojn kaj celojn: * [[Reproduktado]] per [[ĉela dividiĝo]]. Ĉela divido estas la procezo per kiu gepatra ĉelo dividiĝas en du aŭ pli da ĉelidoj. Ĉela dividado kutime okazas kiel parto de pli granda ĉela ciklo. En eŭkariotoj, estas du klaraj specoj de ĉela divido: vegetativa divido, per kiu ĉiu ĉelido estas genetike identa al la gepatra ĉelo ([[mitozo]]), kaj reprodukta ĉela divido, per kiu la nombro de kromosomoj en la ĉelidoj estas malpliigita je duono por produkti haploidajn gametojn ([[mejozo]]). Mejozo produktas kvar idajn ĉelojn sub unu rondo de DNA-reproduktado sekvata de du dividoj. Homologaj kromosomoj estas apartigitaj en la unua divido, kaj frataj kromosomoj estas apartigitaj en la dua divido. Ambaŭ verŝajne ĉeestis en la [[plej ĵusa komuna praulo|lasta eŭkariota komuna praulo]]. * [[Metabolo]], t.e. enpreni krudmaterialojn, konverti ĝin al ĉelaj elementoj kaj [[energio]], kaj delasi kromproduktojn. [[Fagocitado]] (el greka lingvo, kiu signifas ĉelo kiu manĝas) okazas, kiam ĉelo ĉirkaŭas per [[pseŭdopiedo]]j kaj enĉeligas fremdajn korpojn penetrintajn en la organismon. Fagocitado estas uzata por manĝi sed ankaŭ por elimini fremdajn korpojn. * [[Proteina sintezo]] per tradukado de DNA-a kodo tra [[RNA]] al proteino. * [[Ĉela signalado]] komunikada procezo kiu regas bazajn agadojn de ĉeloj kaj kunordigas ĉiujn ĉelajn agojn. La kapablo de ĉeloj percepti kaj ĝuste respondi al sia mikromedio estas la bazo de disvolviĝo, riparado de histoj kaj imuneco, same kiel normala homeostazo de histoj. Eraroj pri signalado de interagoj kaj prilaborado de ĉelaj informoj respondecas pri malsanoj kiel [[kancero]], memimuneco kaj [[diabeto]]. Per kompreno de ĉela signalado, malsanoj povas esti traktataj pli efike kaj, teorie, artefaritaj histoj povas esti kreitaj. == Specoj == Estas du bazaj specoj de ĉeloj: [[prokariotoj]] kaj [[eŭkariotoj]]. Ĉiuj prokariotoj estas [[unuĉelulo|unuĉelaj]], dum eŭkariotoj povas esti unuĉelaj aŭ plurĉelaj. La ĉeloj de plurĉela organismo ne estas identaj, sed specialiĝas kiel diversaj [[histo]]j. Estas multaj malsamecoj inter la ĉeloj de la diversaj eŭkariotaj grupoj: [[bestoj]], [[plantoj]], [[fungoj]], [[algoj]], kaj [[protistoj]]. == Bestaj ĉeloj == [[File:Structure of animal cell.JPG|thumb|upright=1.2|Strukturo de besta ĉelo]] [[File: Germ layers.jpg|thumb|upright=1.7| Ĉeloj de la diversaj {{J|ĝerma tavolo}}]] Ĉiuj ĉeloj en la korpo de besto devenas de unu [[ĉionnaska]] [[duploida]] ĉelo nomata [[zigoto]]. Dum la {{Ill|lingvo=d|trad=Q28962|eo=Embria disvolviĝo de bestoj|teksto=embria disvolviĝo}} de [[besto]], la ĉeloj [[ĉela diferenciĝo|specialiĝas]] kiel la diversaj [[histo]]j kaj [[Organiĝo|organoj]] de la individuo. Diversaj specoj de ĉeloj devenas de difinitaj {{J|ĝerma tavolo}}. La [[spongo]] havas nur unu tavolon. Iuj aliaj bestoj, nome [[dutavolulo]]j, havas du ĝermajn tavolojn, nome la [[ektodermo]]n kaj la [[endodermo]]n. Pli malsimplaj bestoj havas trian tavolon, la mezan [[mezodermo]]n, kaj nomiĝas [[tritavolulo]]j. La tuta granda [[klado]] de [[duflankulo]]j estas tritavola. La malsamiĝo de la ĉeloj strukture kaj funkcie specialigas la komencajn [[praĉelo]]jn kaj {{JN|gentopatra ĉelo}}. La ektodermo fariĝas diversaj specoj de [[epitelio|epiteliaj]] histoj, interalie la [[haŭto]], kaj ankaŭ la [[glando]]j kaj la [[nervhisto]]. Epitelio kiel [[mezotelio]] formas la internan membranon de multaj organoj kaj [[korpa kavo|enkorpaj kavoj]].<ref name="openstax5">{{cite web |last1=Betts |first1=J. Gordon |title=4.1 Types of Tissues - Anatomy and Physiology {{!}} OpenStax |url=https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology/pages/4-1-types-of-tissues |website=openstax.org |access-date=18-a de decembro 2025 |language=English |date=25-a de aprilo 2013}}</ref> Epiteliaj ĉeloj estas kunigitaj en platoj pere de {{J|ĉela kuntenilo}}; [[adherento]]j kaj [[desmosomo]]j kunligas la ĉelojn unu al la alia, kaj [[hemidesmosomo]]j ligas ilin al la [[baza membrano]]. Ĉiuj tri specoj konektiĝas al la ĉelskeleto.<ref name="ECB">{{cite book |last1=Alberts |first1=Bruce |last2=Hopkin |first2=Karen |last3=Johnson |first3=Alexander |last4=Morgan |first4=David |last5=Raff |first5=Martin |last6=Roberts |first6=Keith |last7=Walter |first7=Peter |title=Essential cell biology |date=2004 |publisher=Garland |location=New York |isbn=0-8153-3481-8 |page=712 |edition=2.}}</ref> La korpo de [[homo]] konsistas el proksimume 200 malsamaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q189118|eo=Ĉeltipo|teksto=ĉeltipoj}}. La proksimuma [[ĉelnombro]] de plenkreska homo estas 30 duilionoj (36 duilionoj ĉe viro kaj 28 duilionoj ĉe virino).<ref name="Khan2025">{{cite web |last1=Khan |first1=Yusuf S. |last2=Farhana |first2=Aisha |title=Histology, Cell |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554382/ |website=StatPearls |publisher=StatPearls Publishing |access-date=15-a de oktobro 2025 |date=2025}}</ref> == Strukturo == [[Dosiero:Ĉelstrukturo.svg|500ra|eta|centre|biologia ĉelo]] == Vivo kaj morto de la ĉeloj == Oni distingas plurajn komplete diversajn formojn de [[ĉelmorto]]: * [[programita ĉelmorto]], kies ĉefa mekanismo estas la [[apoptozo]]. * traŭmata ĉelmorto, kiu nomiĝas [[nekrozo]] kiel sekvo de vundo, venenado, manko de nutraĵoj aŭ oksigenko, damaĝoj de radiaktiveco aŭ aliaj eksteraj kialoj * [[citolizo]] distingiĝas de la nekrozo pro la fakto, ke tie la ĉela membrano krevas kaj eliĝas la citoplasmo dum ĉe la nekrozo la ĉelenhavo ŝveliĝas.<ref>[[Gene Ontology]]: ''[http://www.ebi.ac.uk/QuickGO/GTerm?id=GO:0070265 GO:0070265 necrotic cell death]''</ref> La [[ĉela ciklo]] estas ordigita sekvenco de vitalaj eventoj per kiuj ĉelo pasas kaj kiuj reguligas ĝian kreskon, divizon kaj proliferadon. La ĉela ciklo komencas en la momento en kiu aperas nova ĉelo, la posteulo de alia ĉelo dividita antaŭe, kaj finas en la momento en kiu tiu ĉelo dividiĝas denove.<ref>[https://www.acercaciencia.com/2012/10/15/ciclo-celular/ Ciclo celular] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Acerca Ciencia</ref><ref name="Wang2009">{{Cite journal|vauthors=Wang JD, Levin PA|title=Metabolism, cell growth and the bacterial cell cycle|journal=Nature Reviews. Microbiology|volume=7|issue=11|pages=822–7|date=November 2009|pmid=19806155|pmc=2887316|doi=10.1038/nrmicro2202|issn=1740-1526 }}</ref> Ĉiuj ĉeloj, [[eŭkariotoj]] kaj [[prokariotoj]], sekvas ciklojn dum kiuj ili kreskas, replikas sian [[DNA]]<ref name=":0">[http://recursos.cnice.mec.es/biosfera/alumno/4ESO/genetica1/contenidos5.htm La división celular] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181114083821/http://recursos.cnice.mec.es/biosfera/alumno/4ESO/genetica1/contenidos5.htm |date=2018-11-14 }}. Proyecto Biosfera.</ref> kaj dividiĝas. == Historio == [[Dosiero:Robert Hooke portrait.jpg|eta|[[Robert Hooke]], kiu stampis la terminon «ĉelo».]] La historio de la [[ĉelbiologio]] estis ligita al [[Historio de tekniko|teknika disvolviĝo]] kiu necesis por ĝia studado. Tial, la unua alproksimiĝo al ĉela morfologio komenciĝis pro la popularigo de la pra-[[mikroskopo]] konstruita per [[Lenso (optiko)|lensoj]] komponita en la [[17-a jarcento]]. La teknikon komplementis diversaj [[histo|histaj teknikoj]] por [[optika mikroskopo]] en la [[19-a jarcento|19-a]] kaj [[20-a jarcento]]j, kaj la plej alta distingokapablo atingiĝis pere de la studado per [[elektrona mikroskopo|elektrona]], fluoreska kaj kunfokusa mikroskopoj, inter aliaj, jam en la 20-a jarcento. La disvolvigo de [[Molekula biologio|molekula]] konaro, bazita sur la manipulado de [[Nuklea acido|nukleaj acidoj]] kaj [[enzimo]]j, permesis analizon pli detalan laŭlonge de la [[20-a jarcento]].<ref>Bechtel, William (2005). Discovering Cell Mechanisms: The Creation of Modern Cell. Cambridge University Press. ISBN 052181247X.</ref> === Malkovroj === [[Dosiero:Cork Micrographia Hooke.png|eta|Desegno de la strukturo de la korko observita de [[Robert Hooke]] per lia mikroskopo tiel kiel ĝi aperis publikigita en ''Micrographia''.]] La unuaj alproksimiĝoj al la studado de la ĉelo aperis en la [[17-a jarcento]];<ref name="prescott">Prescott, L.M. (1999). Microbiología. McGraw-Hill Interamericana de España, S.A.U. ISBN 84-486-0261-7.</ref> post la disvolvigo fine de la [[16-a jarcento]] de la unuaj mikroskopoj.<ref>[http://micro.magnet.fsu.edu/primer/museum/janssen.html Janssen's Microscope] Optical microscopy primer: museum of microscopy.</ref> Tiuj permesis fari multajn observojn, kiuj kondukis en apenaŭ ducent jaroj al [[morfologio (biologio)|morfologia]] konaro relative akceptebla. Jen mallonga kronologio de tiuj malkovroj: * [[1665]]: [[Robert Hooke]] malkovris ĉelojn en [[korko]], poste en vivantaj plantoj, per [[mikroskopo]]j de 50 pligrandigoj konstruitaj de li mem. Tiu esploristo estis la unua, kiu vidinte en tiuj histoj unuojn, kiuj ripetiĝas kiel ĉeloj de abelaro, nomis ilin «ĉeloj» ([[latine]] ''cellulae''). Sed Hooke povis observi nur mortintajn ĉelojn, pro kio li ne povis priskribi la strukturojn de ilia interno.<ref name="Hooke">Resumo de la priskribo fare de Hooke ([http://www.ucmp.berkeley.edu/history/hooke.html Universidad de Berkeley]){{citaĵo|[...]I could exceedingly plainly perceive it to be all perforated and porous, much like a Honey-comb, but that the pores of it were not regular [..] these pores, or cells, [..] were indeed the first microscopical pores I ever saw, and perhaps, that were ever seen, for I had not met with any Writer or Person, that had made any mention of them before this. [...]|Hooke}}</ref> * [[1670-aj jaroj]]: [[Antoni van Leeuwenhoek]] observis diversajn eŭkariotajn ĉelojn (kiaj [[protozoo]]j kaj [[spermatozoo]]j) kaj prokariotajn (bakterioj). * [[1745]]: [[John Needham]] priskribis la estadon de «animaletoj» aŭ «infuzorioj»; temis pri unuĉelaj organismoj. * [[1839]]: [[Theodor Schwann]] malkovris ke plantoj kaj bestoj konsistas el ĉeloj, konkludante ke ĉeloj estas komuna unuo de strukturo kaj evoluo, tiel fondanta [[ĉel-teorio]]n. [[Theodor Schwann|Schwann-ĉeloj]] estas nomitaj laŭ li. * La kredo ke vivaĵoj povas spontanee aperi ([[abiogenezo]]) estas kontraŭita de [[Louis Pasteur]] (1822-1895). * [[Rudolph Virchow]] asertis ke ĉeloj ĉiam originas el [[ĉela dividiĝo]] (en la [[latina lingvo|latina]]: ''omnis cellula ex cellula''). {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == {{Projektoj}}{{Portalo Biologio}} * Alberts et al (2004). Biología molecular de la célula. Barcelona: Omega. ISBN 54-282-1351-8. * Lane, Nick (2005). Power, Sex, Suicide. Mitochondria and the Meaning of Life. Oxford University Press. ISBN 0-19-280481-2. * Lodish et al. (2005). Biología celular y molecular. Buenos Aires: Médica Panamericana. ISBN 950-06-1974-3. * Paniagua, R.; Nistal, M.; Sesma, P.; Álvarez-Uría, M.; Fraile, B.; Anadón, R. kaj José Sáez, F. (2002). Citología e histología vegetal y animal. McGraw-Hill Interamericana de España, S.A.U. ISBN 84-486-0436-9. == Vidu ankaŭ == * [[Abiogenezo]] * [[Arĥeoj]] * [[Bakterio]] * [[Ĉelbiologio]] * [[Ĉelskeleto]] * [[Ĉelteorio]] * [[Ĉelterapio]] * [[Eŭkariotoj]] * [[Genekspresio]] * [[Kolonio (biologio)]] * [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]] * [[Praĉelo]] * [[Prokariotoj]] * [[Ultrastrukturo]] {{Havenda artikolo|Ĉelo (biologio)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉelbiologio]] [[Kategorio:Genetiko]] [[Kategorio:Zoologio]] [[Kategorio:Botaniko]] ilfnhxuow08nh1jmgnbjqwbhhgwn2zz 0 693 9488412 9441110 2026-10-05T04:21:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488412 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo= {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Chicago montage1.jpg | dosiero2 = Composition Chicago.jpg | dosiero3 = Chicago Collage 2023-09-27 22 08 27~2.jpg | dosiero4 = | dosiero5 = | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | bildo-larĝeco = 300px | estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |regiono-ISO=US-IL|tipo1=reliefo|situo de=Situo de Ĉikago en la subŝtato [[Ilinojso]] kaj [[Usono]]|Mapo en angulo=|situo sur mapo2=Usono Ĉikago|situo de2=Lokigita mapo de la [[Ĉikaga metropola areo]]|zomo=9}} '''Ĉikago'''<ref>[https://vortaro.net/#Ĉikago_kd artikolo ''Ĉikago'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua papera eldono de 1970, p. 159, kaj en la eldono de 2002, p. 211. Ĉirkaŭ la jaro 2000, nun ne plu, lokaj esperantistoj foje uzis alternativan esperantigon ''Ŝikago'', kiu estas malĝusta.</ref> ({{lang-en|Chicago}} [ŝi-kA-goŭ]) {{md}}"La venta urbo", "La dua urbo", "La urbo de larĝaj ŝultroj"{{md}} estas la plej granda urbo en la ŝtato [[Ilinojso]] kaj la tria plej granda urbo en [[Usono]]. Loĝantoj{{md}}2,9{{spaco}}milionoj, en la ĉikaga regiono (Ĉikagio){{md}}9,6{{spaco}}milionoj. Centro por teknologio kaj scienca esplorado, fabrikado kaj transporto. Centro ankaŭ por komerco en agrikulturaj akcioj. Ĝi estas etne tre diversa urbo: kvartaloj de baratanoj, ĉinoj, meksikanoj, portorikanoj, poloj kaj aliaj etnoj troviĝas en la urbo. Konataj manĝaĵoj: dika pico, pola (fum)kolbaso, rostkolbaso, kaj porkaĵo. Ĝi estas parto de la [[Megalopolo Grandaj Lagoj]]. == Nomo == La nomo venis el usonindiana frazo kiu signifas "odoro de sovaĝa cepo". == Historio == Ĉikago estis la loko de Fortikaĵo ''Dearborn'', kie indianoj masakris blankhaŭtulojn en la jaro [[1812]]. La urbo korporaciiĝis en [[1833]]. La urbo pro sia oportuna loko ĉe Rivero Ilinojso kaj suda pinto de lago Miĉigano rapide kreskiĝis kiel centro por translanda transporto. En 1871, granda fajro, kiun laŭlegende flamigis bovo, detruis la centron de la urbo. Ĝi estis rekonstruita kaj en [[1893]] la urbo triumfe okazigis la [[internacia ekspozicio|mond-foiron]] "[[Kolumbia Ekspozicio]]". [[Dosiero:Chicago postal001.jpg|eta|maldekstra|Vido de poŝtkarto je la komenco de 20-a jarcento]] Je [[1900]], Ĉikago estis la 6‑a plej granda urbo en la mondo. Faman "Planon de Ĉikago" verkis arkitekto Daniel Burnham en 1909. Kvankam la plano ne tute estis realigita, oni uzis principojn tie por inspiro, inkluzive de la diro: "Faru neniujn planojn malgrandajn. Ili ne havas magion por kirli la sangon de homoj." Dua mond-foiro okazis en [[1933]], nomata "Jarcento de Progreso", kiam Ĉikago estis 3‑a la plej granda urbo en la mondo. Dum la alkohol-malpermeso en Usono, Ĉikago gajnis fifamon pro mafia agado kaj polica kontraŭagado. En la 1940‑aj, la [[Projekto Manhattan|Projekton Manhattan]] oni starigis en [[Universitato de Ĉikago]], por esplori la eblecon de krei [[atombombo|atoman bombon]]. Pli da nobelpremiitoj rilatas al tiu universitato ol iu ajn institucio. Dum la longa urbestreco de ''Richard J. Daley'', Ĉikago fariĝis forta politika motoro por la [[Demokrata Partio]] tutlande. En 1968, la urbo gastigis la partian kongreson, dum kiu junuloj proteste tumultis kaj polico reagis perforte, kaj allogis fortajn kritikojn. Kiel multaj usonaj urbegoj, la urbo en malfrua 20‑a jarcento suferis pro problemoj ligataj al urba kadukiĝo, kaj la eliro de multaj loĝantoj al la pli verdaj antaŭurboj. La centro de la urbo ĉiam restis vigla ekonomia centro, speciale por agrikultura komerco. La [[Willis-Turo]], konstruita en 1973, estis dum pli ol 25 jaroj la plej alta konstruaĵo en la mondo. En la 1990‑aj jaroj, la teamo ''Chicago Bulls'' kun [[Michael Jordan]] gajnis mondskalan famon en [[korbopilko]]. Samtempe la urbo spertis grandan kreskon kaj renovigon sub la estreco de ''Richard M. Daley''. == Urbopartoj == [[Dosiero:US-IL-Chicago-CA.png|eta|maldekstra|La divido al 77 suburbaj partoj]] La [[Metropolo Ĉikago]] (ankaŭ konata kiel ''Chicagoland'') estas la metropola areo asociita kun geografiaj, sociaj, kulturaj kaj ekonomiaj ligoj al la grandurbo Ĉikago. {| class="wikitable" |1. |Rogers Park |21. |Avondale |41. |Hyde Park |61. |New City |- |2. |West Ridge |22. |Logan Square |42. |Woodlawn |62. |West Elsdon |- |3. |Uptown |23. |Humboldt Park |43. |South Shore |63. |Gage Park |- |4. |Lincoln Square |24. |West Town |44. |Chatham |64. |Clearing |- |5. |North Center |25. |Austin |45. |Avalon Park |65. |West Lawn |- |6. |Lakeview |26. |West Garfield Park |46. |South Chicago |66. |Chicago Lawn |- |7. |Lincoln Park |27. |East Garfield Park |47. |Burnside |67. |West Englewood |- |8. |Near North Side |28. |Near West Side |48. |Calumet Heights |68. |Englewood |- |9. |Edison Park |29. |North Lawndale |49. |Roseland |69. |Greater Grand Crossing |- |10. |Norwood Park |30. |South Lawndale |50. |Pullman |70. |Ashburn |- |11. |Jefferson Park |31. |Lower West Side |51. |South Deering |71. |Auburn Gresham |- |12. |Forest Glen |32. |Chicago Loop |52. |East Side |72. |Beverly |- |13. |North Park |33. |Near South Side |53. |West Pullman |73. |Washington Heights |- |14. |Albany Park |34. |Armour Square |54. |Riverdale |74. |Mount Greenwood |- |15. |Portage Park |35. |Douglas |55. |Hegewisch |75. |Morgan Park |- |16. |Irving Park |36. |Oakland |56. |Garfield Ridge |76. |O'Hare |- |17. |Dunning |37. |Fuller Park |57. |Archer Heights |77. |Edgewater |- |18. |Montclare |38. |Grand Boulevard |58. |Brighton Park |- |19. |Belmont Cragin |39. |Kenwood |59. |McKinley Park |- |20. |Hermosa |40. |Washington Park |60. |Bridgeport |} == Arkitekturo == [[Dosiero:2010-02-19 3000x2000 chicago skyline.jpg|eta|maldekstra|Panoramo de Ĉikago, meze la [[Willis-Turo]]]] [[Dosiero:John Hancock.jpg|eta|maldekstra|250ra|maldekstra|La [[nubskrapulo]]j en Ĉikago, meze la [[Willis-Turo]]]] [[Dosiero:20070822 Polish Museum.JPG|eta|maldekstra|La konstruaĵo de la pola muzeo en Ĉikago.]] Por turistoj kaj aliaj, rondvojaĝo por vidi arkitekturon estas farenda. Ĉikaga Historio-Societo estas unu instanco kiu organizas tiajn rondvojaĝojn. La unua [[nubskrapulo]] en la mondo situis en Ĉikago, nome la 42-metra ''Home Insurance Building'', konstruita en 1885 ĉe Adams kaj LaSalle. La 11-etaĝa konstruaĵo ne plu staras, tamen ĝi estas unu el la notindaj konstruaĵoj en la riĉa arkitektura historio de Ĉikago. En 19‑a jarcento, la [[novklasika]] stilo floris en la postfajra rekonstruado. Multaj ekzemploj de la [[1925-stilo]] (france: ''Art déco'') troviĝas en la centro kaj laŭ la lago. Domoj kaj konstruaĵoj arkitektitaj de [[Frank Lloyd Wright]] troviĝas en Ĉikago kaj proksime, kiuj estas la pinto de la "preria" stilo. Stilo ofte ligata al Ĉikago estas la ŝtala nubskrapulo, kies patro estas nederlandano [[Ludwig Mies van der Rohe]] (vidu liaj loĝ-domoj en Ĉikago, la apuda foto). [[Dosiero:860-880 Lake Shore Drive.jpg|eta|maldekstra|200ra|La loĝdomoj 860-880 Lake Shore Drive en Ĉikago, laŭ projekto de nederlandano [[Ludwig Mies van der Rohe]]]] [[Sears Tower]], ''John Hancock Center'' kaj multaj aliaj konstruaĵoj en ĉi tiu stilo troviĝas en la centro. ([[Sears Tower]] aŭ [[Willis-Turo]] – (angle, ''Willis Tower'' aŭ ''233 S. Wacker Dr.'') Ŝtal-vitra oficejturo en Ĉikago. Plej alta konstruaĵo en Nord‑Ameriko, tria plej granda en la mondo post la [[Petronas-Turoj]] en [[Kuala-Lumpuro]], [[Malajzio]]. Altas 108 etaĝojn, 443 metrojn (ĝis tegmento), 520 metrojn (ĝis pinto de l' antenoj). Malfermis 1974, post 3-jara konstruado. Nomata pro la firmao kiu monhelpis ĝian konstruon kaj okupis ĝin ĝis la 1990‑aj, magazenaro [[Sears]], Roebuck & Co ('''Sears-Turo''')). Ekzemploj de postmoderna arkitekturo inkluzivas la ''Jay Pritzker Pavilion'' en ''Millennium Park'', ekstera aŭditorio kaj apuda serpenteca ponto, arkitektitaj de ''Frank Gehry''. ==Regado== === Registara strukturo === [[Dosiero:Chicago City Council Chamber (28808055124).jpg|eta|maldekstra|Salono de la urbodomo, kie la urbestro kaj la kvindek konsilianoj de Ĉikago kunsidas.]] La urba registaro de Ĉikago dividiĝas en [[Plenuma povo|plenuma]] kaj [[Leĝofara povo|leĝofara]] branĉoj. La [[urbestro]] de Ĉikago (''Mayor of Chicago'') estas la supera gvidanto de la [[plenuma povo]] (''Chief executive'')<ref name="Government">{{citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=City of Chicago :: Chicago Government |url=https://www.cityofchicago.org/city/en/chicagogovt.html}}.</ref>. Li aŭ ŝi estas elektita por kvarjara periodo kaj aplikas ĉiujn urbajn leĝojn. Li aŭ ŝi devas kontroli ĉiujn urbajn servojn kaj organizaĵojn kaj la diversajn fakajn administraciojn. La urbestro gvidas kaj kontrolas la diversajn estrojn, kiujn li aŭ ŝi nomumas por la urbaj servoj, kaj disponas pri rajto je [[vetoo]] kontraŭ la urba konsilio. Li aŭ ŝi estas la plej potenca persono en la urba registaro. Ĉiuj urbestroj de Ĉikago post 1931 estas membroj de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]]<ref name="Government" />. La Urba Konsilio de Ĉikago (''Chicago City Council'') konsistas el 50 konsilianoj (''alderman'' aŭ ''alderwoman''), kiuj reprezentas la 50 elektajn distriktojn (''wards'') de la urbo,<ref>{{citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=''Encyclopedia of Chicago'' Government, City of Chicago |url=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/532.html |eldonejo=Chicago Historical Society |alirdato=2007-01-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110815015258/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/532.html |arkivdato=2011-08-15}}</ref> kaj konsistigas la [[leĝofara povo|leĝofaran povon]] de la urba registaro<ref name="Government" />. Ĝi zorgas pri la funkciado de la urbaj servoj, voĉdone aprobas la urbajn leĝojn, kaj ĉiunovembre ankaŭ la jaran buĝeton<ref>{{cite video|people=Julia Ellis, Chicago City Clerk Legislative Counsel|date=20-a de novembro 2013|titolo=The Making of Chicago City Law – How It Works|url=https://www.youtube.com/watch?v=dGV5CtYdB94|accessdate=28-a de novembro 2013|minutes=|publisher=OpenGov Foundation / YouTube}}</ref>. La oficperiodo de konsiliano daŭras kvar jarojn<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=65 ILCS 20/ Revised Cities and Villages Act of 1941. |url=http://www.ilga.gov/legislation/ilcs/ilcs4.asp?DocName=006500200Hprec%2E+Sec%2E+21-22&ActID=803&ChapterID=14&SeqStart=2900000&SeqEnd=3200000 |verko=Illinois General Assembly – Illinois Compiled Statutes |alirdato=8-a de aprilo 2015}}</ref>. La [[urbodomo]] de Ĉikago (''Chicago City Hall'') estas la oficiala sidejo de la urba registaro de Ĉikago (''City of Chicago Government''). Ĝi situas apud la konstruaĵoj ''Richard J. Daley Center'' kaj ''James R. Thompson Center''. La urbodomo enhavas la oficejojn de la urbestro, la urba registristo (''City Clerk''), la urba kasisto (''City Treasurer''), kaj iuj urbaj servoj. En 2020, la urba buĝeto totalis pli ol 11.6 miliardojn da dolaroj<ref name="Government" />, el kiuj la ĉefaj elspezoj rilatis al la polico, la estingistaro, la prizorgado kaj renovigo de vojoj, ŝoseoj, kaj pontoj, kaj al la pago de ŝuldoj. Laŭ la urba departemento pri homaj resursoj (''Chicago Department of Human Resources''), ĉirkaŭ 36 mil homoj estas dungitaj de la urba registaro kaj laboras en ĝiaj diversaj administracioj kaj servoj<ref>[https://www.illinoispolicy.org/report-more-than-one-third-of-chicago-city-workers-make-more-than-100k-annually/ https://www.illinoispolicy.org/report-more-than-one-third-of-chicago-city-workers-make-more-than-100k-annually/]</ref>. Kiel multaj aliaj usonaj urboj, Ĉikago estas en danĝero de bankroto de la pensia sistemo. La pensioj de eksoficanoj ne ĉiam estas pagitaj<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=fr-FR |titolo=Le système de retraites américain menacerait de s'effondrer |gazeto=RFI |date=2017-05-19 |url=http://www.rfi.fr/ameriques/20170519-le-systeme-retraites-americain-menacerait-s-effondrer |alirdato=2017-07-16}}</ref>. == Vidindaĵoj == * [[Muzeo de Elsendaj Komunikadoj]] * [[Muzeo de Scienco kaj Industrio (Ĉikago)|Muzeo de Scienco kaj Industrio]] * [[Muzeo Field]] * [[Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago]] * [[Arta Instituto de Ĉikago]] * [[Willis-Turo]] == Servoj == * [[Ĉikaga Ŝtata Universitato]] * [[Ilinojsa Instituto de Teknologio]] * [[Universitato de Ilinojso ĉe Ĉikago]] * [[Esperanto-Societo de Ĉikago]] == Ekonomio == * [[Abbott Laboratories]] * [[AbbVie]] == Poloj en Ĉikago == 3.11.1941: En la urboj estis malfermita por vizitantoj memorĉambro al [[Ignacy Jan Paderewski]] ĉe pola muzeo en Ameriko, kaj oni inaŭguris katedron de [[pola lingvo]] kaj historio de pola kulturo en universitato Loyola. == Urbanoj == En Ĉikago naskiĝis: * [[Jeni LeGon]] En Ĉikago mortis: * [[hungara]] [[advokato]] [[Béla Halasi]] * hungara-usona [[kuracisto]] [[György Korbuly]] * hungara-usona [[neŭrologo]] [[László Medura]] * hungara [[grafikisto]] [[Albert Kner]] * hungardevena [[pianisto]] [[Margit Varró]]. == Amaskomunikiloj == La ''[[Chicago Tribune]]'' estas grava ĉiutaga ĵurnalo kun sidejo en Ĉikago, posedata de la entrepreno Tribune Publishing. Fondita en 1847, kaj iam markita per mem-stilo kiel "World's Greatest Newspaper" (plej granda ĵurnalo el la mondo, laŭ kiu nomiĝas kaj la radio WGN kaj la televido WGN), ĝi daŭre estas la plej legata ĉiutaga ĵurnalo de la Ĉikaga metropola areo kaj en la regiono de la Grandaj Lagoj kaj estas nune la oka plej granda ĵurnalo de Usono laŭ cirkulado (kaj iĝis la dua plej granda sub la posedo de ''Tribune'' post kiam la entrepreno de ''Chicago Tribune'' aĉetis la kaliforian gazeton ''[[Los Angeles Times]]''). == Sporto == [[Dosiero:20071007 Felix Limo.jpg|eta|dekstre|130ra|''Felix Limo'', venkinto de la maratono de 2005.]] La '''Ĉikaga maratono''' aŭ en angla ''Chicago Marathon'', estas grava [[maratono]] okazanta ĉiujare en Ĉikago. Kun la [[Berlina maratono|Berlina]], [[Bostona maratono|Bostona]], [[Londona maratono|Londona]], [[Novjorka maratono|Novjorka]] kaj Tokia maratonoj, ĝi estas unu el la ses [[Ĉefaj Mondaj Maratonoj]]<ref>{{cite web |url=http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |accessdate=22a de Aprilo, 2009 |title=World Marathon Majors |publisher=World Marathon Majors |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |archivedate=20a de Februaro, 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |arkivdato=2009-02-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |date=2009-02-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |arkivdato=2009-02-20 }}</ref>. Ĝi estas ankaŭ vetkuro de la ora serio de ''IAAF Gold Label''. La Ĉikaga Maratono estas la kvara plej granda vetkuro laŭ nombro de finantoj tutmonde.<ref>http://www.chicagotribune.com/business/ct-chicago-marathon-economic-impact-1006-biz-20161005-story.html</ref> La [[Ĉikago-Ursoj]] - angle ''Chicago Bears'' - estas profesia klubo de [[usona piedpilkado]] en Ĉikago. La klubo [[Chicago Bulls]] - prononco laŭ sistemo IFA [ʃɪkˈɑːɡə͡ʊ bˈʊlz], esperantlingve Ĉikagaj Virbovoj aŭ pli ĝuste Ĉikagaj Taŭroj - estas klubo de [[korbopilkado]] aŭ pli fake basketbalo en Ĉikago. Kaj nelaste, [[Nigraj Akcipitroj de Ĉikago]] estas profesia [[glacihokeo|glacihokea]] teamo kaj membro de la [[Nacia Hokea Ligo]], unu el la pioniraj 6 teamoj en la komenca fazo de la ligo (intertempe estas 36). == Ĉikago en filmoj == [[Dosiero:Art-institute-of-chicago-in-chicago-ill-usa.jpg|eta|maldekstra|''The Art Institute'' de Ĉikago]] Ĉikago estas ofte uzata por filmado. Eble la plej fama ekzemplo estas ''[[The Blues Brothers]]'', filmo pri du fratoj kaj muzikistoj en kiu oni omaĝas la [[Blusa muziko|blusmuzikon]] de la urbo. Alia bone konata filmo de Ĉikago estas ''Ferris Beuller's Day Off'', en kiu junulo kaj du geamikoj decidas ne ĉeesti lernejon unu tagon, kaj preferas petoli en muzeoj, sportejoj kaj restoracioj de la urbo. ''[[The Fugitive]], [[The Untouchables]], The Bob Newhart Show, High Fidelity'' kaj ''The Negotiator'' ĉiuj uzas Ĉikagon kiel scenejon. Ĉikago ankaŭ rolas kiel aliaj urboj, ekzemple en [[Spider-Man]] II, Ĉikago rolis kiel Novjorko. Speciala registara ofico donas helpon al filmdirektoroj por aranĝi filmadon en la urbo. == Esperanto == La urbo havas fortan grupon "[[Esperanto-Societo de Ĉikago]]", kaj gastigis la [[Landa Kongreso de ELNA|landan kongreson]] de [[Esperanto-Ligo por Norda Ameriko|ELNA]] en [[1962]], [[1973]], kaj [[1989]]. [[Dosiero:UK 2015, Leszek Kordylewski.JPG|eta|dekstra|{{centre|[[Leszek Kordylewski]] dum la [[UK 2015|100‑a UK]] en [[Lillo]] (2015)}}]] Lokaj esperantistoj: d-ro habil. [[Leszek Kordylewski]], pol-usona esperantisto (vidu la apudan foton). == Citaĵoj == {{""|Novjorko estas unu el la ĉefurboj de la mondo, kaj Losanĝeleso estas konstelacio de plastaĵo, Sanfrancisko estas damo, Bostono fariĝis urba renoviĝo, Filadelfio kaj Baltimoro kaj Vaŝingtono briletas kiel malklaraj diamantoj en la nebulaĉo de Orienta Megaurbo, kaj Novorleanso estas nerimarkinda preter Franca Kvartalo. Detrojto estas unu-metia urbo, Picburgo perdis sian oran triangulon, Sankta Luiso fariĝis la ora arko de la korporacio, kaj la noktoj en Kansasurbo finiĝas frue. La foruzo de nafto faras el Hjustono kaj Dalaso nenion krom ŝaktabuloj por tia ludo. Sed Ĉikago estas granda Usona urbo. Eble ĝi estas la lasta el la grandaj Usonaj urboj.}} [[Norman Mailer]], ''Miami and the Siege of Chicago'', 1968 == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Chicago (bando)]] * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ enloĝantaro) * [[Metroo de Ĉikago]] {{Projektoj|wikinewscat=Ĉikago|ReVo=cxikag}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{en}} * [http://www.esperanto-chicago.org/ Esperanto-Societo de Ĉikago] * [http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu17.htm] [[Unuetaĝa Usono]] ĉ.17. "Timiga urbo Ĉikago" {{-}} {{Granda dosiero|2010-02-19 16500x2000 chicago skyline panorama.jpg|1500ra|Panoramo de Ĉikago dum la sun-subiro je februaro 2010 (flanke de Adler-Planetario) de la Shedd Aquarium ĝis Navy Pier, en la mezo de la panoramo la [[Willis-Turo]].}} {{Metropoloj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉikago| ]] [[Kategorio:Urboj de Ilinojso]] [[Kategorio:Milionurboj]] 8jnts9nvpu756t9r5b4nhhwwxp2o4mt 0 1625 9488212 8942472 2026-10-04T16:26:18Z DidCORN 34571 Bildo 9488212 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Egyptian hieroglyphs-Iteru.svg|eta|250ra|Akvonomo ''Iteru'' ("riverego") skribita per [[egiptaj hieroglifoj]] por designi la rivero [[Nilo]].]] '''Akvonomo''' estas nomo de ajna natura aŭ de homoj fosita akvujo, ekzemple de [[almara rivero|ĝismara rivero]], [[rivero]], [[rivereto]], [[fonto]], [[lago]], [[maro]], [[laguno]], [[oceano]], [[akvorezervujo]], [[kanalo]], [[golfo]], [[markolo]] aŭ simile. Ili estas studataj de la [[loknomscienco]]. ''Akvonomscienco'' estas la scienco pri la esplorado de la akvonomoj. Ĝi ĉefe okupiĝas pri la deveno, signifo, historio kaj regiona etendiĝo de akvonomoj kaj starigas sistemajn klasifikojn de akvonomoj. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Loknomscienco]] * [[Klasifiko de loknomoj]] {{Unua}} [[Kategorio:Akvaĵoj]] [[Kategorio:Loknomoj]] [[Kategorio:Loknomscienco]] [[Kategorio:Tipoj de vortoj]] sqkqj8tplfel762d9i6eyy3xcbpzosb 0 2355 9488281 9066040 2026-10-04T18:37:47Z Kani 670 /* Galerio */ 9488281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | stilo = Biblio }} '''Kristo''' ([[greka lingvo|greke]] '''χριστός''' [ĥrisTOS], Esperanto: '''[[Sanktoleito]]''') estas nomo por [[Mesio]] – la "[[unkto|unktito]] de [[Dio]]". Tiu titolo estis uzata por nomi la antikvajn [[judismo|judajn]] reĝojn, kaj dum la [[Romia imperio|romia]] rego super la judoj, la judoj same nomis la atendatan savanton kaj novan reĝon de la judoj. == Etimologio == La vorto estas traduko de la [[hebrea lingvo|hebrea]] vorto '''משיח''' [maŜIaĥ] kun signifoj "sanktoleito", "mesio". La [[unkto]], al kiu la greka kaj la hebrea vortoj aludas, estas tiu, kiun la juda ĉefpastro metas sur la novan reĝon por enoficigi lin. == Jesuo el Nazareto kiel Kristo == Laŭ la judaj [[profeto]]j, la Kristo estos ido de la gento de la malnova juda reĝo [[David]]. Li unuigos la mondon kaj regos ĝin en paco kaj justeco, estonte universala reĝo por la tuta homaro. Komence de la [[1-a jarcento]], grupo de judoj ekkredis, ke la tiam en [[Palestino]] predikanta [[Jesuo Kristo|Jesuo el Nazareto]] estas la longe atendata Kristo. Sur tiu ĉi supozo elkreskis la hodiaŭa religio, nomata [[kristanismo]]. La disĉiploj de Jesuo opiniis, ke li eniros la judan ĉefurbon [[Jerusalemo|Jerusalemon]] kaj fariĝos juda reĝo. Tamen, anstataŭ fariĝi reĝo, li estis krucumita fare de la romianoj kiel krimulo. Laŭ liaj vortoj menciitaj en la [[Biblio]], la sankta libro de la kristanoj, li klarigis la aferon tiel, ke lia reĝlando ne estas [[tero|surtera]], sed [[ĉielo|ĉiela]], kaj ke je la [[finiĝo de la mondo]] li revenos solene sur la teron por juĝi kaj regi ĝin. Jesuo Kristo estas persono ĝenerale plej ofte agnoskata kiel la atendata Mesio, kvankam dum la postaj jarcentoj aperis dekoj da aliaj homoj, kiuj proklamis sin esti tiu. == Galerio == <gallery> Dosiero:Spas vsederzhitel sinay.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Kristo --> Dosiero:Ac-christ.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Jesús_ Kristo _de_ _Agia_ _Sophia_, [[Istanbulo]], ([[12-a jarcento]]) --> Dosiero:Hagiasophia-christ.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Ícone_ _de_ Kristo _na_ _antiga_ eklezio _de_ _Santa_ _Sofia_, [[Istanbulo]] ([[12-a jarcento]]) --> </gallery> ==Vidu ankau== * [[Kristo Reĝo]] {{-}}{{Projektoj|ReVo=krist}}{{Kristanismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Judismo]] [[fr:Christ#Religion]] ldtgumvqc89ssc44j8yjimhob95yb5j 0 4062 9488131 9257749 2026-10-04T13:23:06Z Sj1mor 12103 9488131 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Myoglobin.png|eta|dekstra|250ra|Prezento de la tridimensia strukturo de la proteino [[mioglobino]]. [[Alfa-helico]]j estas montritaj kolore, kaj hazarda bobeno blank-kolore. Ne videblas [[beta-lameno]]j en tiu ĉi ekzemplo. Tiu ĉi proteino estis la unua, kies sekundara strukturo estis malkovrita danke al [[ikso-radio|ikso-radia]] [[kristalografio]].]] La '''sekundara strukturo''' estas la tridimensia aranĝo de ''lokaj partoj'' de grandaj molekuloj (kutime [[proteino]] aŭ [[nuklea acido]]). Oni emfazas, ke temas pri lokaj partoj, pro tio ke la preciza pozicio de ĉiuj atomoj de molekulo en la tri-dimensia spaco ne estus la sekundara, sed la [[terciara strukturo]]. Se la sola struktura trajto de proteinoj estus la [[aminoacida sinsekvo]] ([[primara strukturo]]), la molekuloj konsistus el longaj ĉenoj volviĝintaj en hazardajn formojn. Eksperimentoj montras ke ne estas tiel. En la medio, proteinoj faldiĝas spontane, kun sinsekvoj de [[hidrofoba|hidrofobaj]] aminoacidoj turniĝintaj interne kaj vicoj de [[hidrofila|hidrofilaj]] aminoacidoj turniĝintaj ekstere. La interno, la kerno de globecaj akvo-solveblaj proteinoj estas ĉiam hidrofobia kaj la ekstero estas ĉiam hidrofila - [[hidrofoba]] kerno kaj [[hidrofila]] surfaco. Tio ĉi okazas, ĉar formiĝas regulaj sekundaraj strukturoj. Membran-proteinoj (proteinoj kiuj lokiĝas en biologiaj membranoj) havas prefere hidrofobajn aminoacidojn apud la membran-surfaco, ĉar membranoj esence konstituiĝas de gras-acidoj (do la hidrofobaj regionoj alproksimiĝas). == Struktur-elementoj == La plejparto da proteinoj en sia natura stato estas tenata en difinitaj formoj (sekundaraj strukturoj) per [[hidrogen-ligo]]j inter la [[amido|amidaj]] [[hidrogeno|hidrogenoj]] kaj la [[karboksilo|karboksilaj]] [[oksigeno]]j de la polipeptida ĉefĉeno. Tiel, formiĝas diversaj sekundaraj strukturelementoj kiel: * '''[[alfa-helico]]j''', volviĝo de la polipeptida ĉeno en spiralan aranĝiĝon. * '''[[beta-lameno]]j''', du polipeptidaj ĉenoj flanke ligitaj per kvin aŭ pli hidrogen-ligoj, tiel ke la rezulto similas al lameno. * '''[[kolagen-helico]]j''', tri polipeptidaj ĉenoj tre stabile ligitaj de perioda sinsekvo de aminoacidoj (kutime [[glicino]]-[[prolino]]-[[hidroksiprolino]]). Ĝi troveblas en [[kolageno]]. La hidrogen-liga naturo de sekundaraj {{J|proteina strukturo}} signifas ke tiaj strukturoj estas relative facile disrompeblaj pro ŝanĝoj de pH, temperaturo, aŭ koncentritecoj de solvaĵo aŭ salo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{citaĵo el gazeto|aŭtoro = Kabsch W, Sander C | titolo = Dictionary of protein secondary structure: Pattern recognition of hydrogen-bonded and geometrical features | publikaĵo = Wiley | paĝoj = 2577 - 2637 | jaro = 2004 | volumo = 22 | COI = 10.1002/bip.360221211}} ([[angla lingvo|anglalingve]]) [[Kategorio:Figuroj]] [[Kategorio:Biokemio]] i0eqsdwmy0mdm98qaap3g8wa3rewbib 0 4455 9488107 9438776 2026-10-04T13:07:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488107 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=ĉefurbo de Usono ĉe atlanta marbordo|usona subŝtato ĉe pacifika marbordo|Vaŝingtonio}} {{Informkesto urbo | bildo= {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Washington Montage 2016.png | dosiero2 =DCmontage2.jpg | dosiero3 = Washington D.C. Montage Proposal 1.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | bildo-larĝeco = 300px | estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | regiono-ISO=US-DC|Mapo en angulo=Vaŝingtona metropola areo|situo de=Situo de Vaŝingtono kaj ene de la [[Vaŝingtona metropola areo]].|situo sur mapo2=Vaŝingtono|zomo=10}} [[Dosiero:WashMonument WhiteHouse.jpg|eta|250ra|Nacia monumento de Vaŝingtono]] '''Vaŝingtono'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#Va%C5%9Dingtono_kdc ★Vaŝington/o Federacia ĉefurbo de Usono]</ref> ({{lang-en|Washington, D.C.}}, "{{lang|en|the District}}" (la Distrikto), aŭ simple ''D.C.'', foje nomata '''Vaŝintono''') estas la [[ĉefurbo]] de [[Usono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Formale Vaŝingtono situas en '''Federacia Distrikto Kolumbio''' aŭ, pli mallonge, '''Distrikto Kolumbio''' ('''DK'''), kiu troviĝas inter la ŝtatoj [[Virginio (ŝtato)|Virginio]] kaj [[Marilando]] ĉe [[Potomako (rivero)|rivero Potomako]]. La [[Distrikto Kolumbio]] enhavas nur la urbon Vaŝingtono kaj ne estas unu el la 50 [[ŝtatoj de Usono]]. Ĝin regas senpere la [[usona Kongreso]]. La subskribo de la ''Residence Act'' la 16an de Julio 1790 aprobis la kreadon de [[ĉefurba distrikto]] situanta laŭlonge de la [[rivero Potomako]] ĉe la [[Orienta Marbordo de Usono|Orienta Marbordo]]. La [[Usona Konstitucio]] provizis por [[federacia distrikto]] laŭ la partikulara jurisdikcio de la Distrikto Kolumbio fare de la [[Usona Kongreso|Kongreso]] kaj pro tio la Distrikto ne estas parto de ajna [[Usona ŝtato]]. La ŝtatoj [[Marilando]] kaj [[Virginio]] donis po teron por formi la [[Federacia Distrikto|federacian distrikton]], kiu inkludis la antaŭ-ekzistintajn setlejojn [[Georgetown (Vaŝingtono)|Georgetown]] kaj [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]]. Nome en honoro de [[George Washington]], la Urbo Vaŝingtono estis fondita en 1791 por utili kiel ĉefurbo de la nova [[federacio]]. En 1846, oni redonis la teron origine cedita de Virginio; en 1871, oni kreis per la ''District of Columbia Organic Act'' de [[1871]] ununuran [[Municipo|municipan registaron]] por la restanta parto de la Distrikto. Vaŝingtono havis ĉirkaŭkalkulitan loĝantaron de 658,893 personoj en 2014, kaj tiele ĝi estas [[Listo de usonaj urboj laŭ loĝantaro|23a plej loĝata urbo]] en Usono. [[Pendolado|Pendolantoj]] el la ĉirkaŭaj [[dormurbo]]j de Marilando kaj Virginio starigas la totalan loĝantaron al pli ol unu miliono dum la [[laborsemajno]]. La [[Vaŝingtona metropola areo]], el kiu la Distrikto estas parto, havas 5.8 milionojn da loĝantoj, nome la sepa plej loĝata [[metropola areo]] en la lando. La [[Disigo de povoj|centroj de la tri branĉoj]] de la [[Federacia Registaro de Usono]] estas en la Distrikto, inklude la [[Usona Kongreso|Kongreson]], la [[Prezidento de Usono|Prezidenton]], kaj la [[Supera Kortumo de Usono|Supera Kortumo]]. Vaŝingtono estas hejmo al multaj landaj [[monumento]]j kaj [[muzeo]]j, kiuj situantas ĉefe sur aŭ ĉirkaŭ la [[National Mall]]. La urbo estas hejmo al 176 [[ambasadejo]]j same kiel al la [[sidejo]]j de multaj [[Internacia organizaĵo|internaciaj organizaĵoj]], [[sindikato]]j, [[Ne-profitcela organizaĵo|neprofitcelaj organizaĵoj]], [[Lobiado|lobigrupoj]], kaj [[Asocio|profesiaj asocioj]]. Surloke elektita [[urbestro]] kaj 13‑membra [[Konsilantaro de la Distrikto Kolumbio|Konsilantaro]] regis la Distrikton ekde 1973. Tamen, la Kongreso plutenas superan aŭtoritaton super la urbo kaj povas nuligi lokajn leĝojn. La loĝantoj de la D.K. elektas ne-votantajn reprezentantojn en la Kongreso, sed la Distrikto ne havas reprezenton en la [[Usona Senato]]. La Distrikto ricevas tri voĉdonrajtojn por la prezidenta balotado permesite de la [[23a Amendo]] al la [[Usona Konstitucio]], ratifita en [[1961]]. == Historio == Diversaj [[tribo]]j de la [[Algonkenaj etnoj|Algonkena-parolanta]] ''Piskatavajoj'' (ankaŭ konataj kiel la Konoj) enloĝis la terojn ĉirkaŭ la [[Potomako]] kiam eŭropanoj unue vizitis la areon en la komenco de la [[17-a jarcento]]. Unu grupo konata kiel la ''Nakoĉtank'' (ankaŭ nomita la ''Nakostinoj'' fare de [[Katolikismo|katolikaj misiistoj]]) konservis setlejojn ĉirkaŭ la [[Anakostia Rivero]] ene de la aktuala [[Distrikto Kolumbio]]. Konfliktoj kun eŭropaj kolonianoj kaj najbaraj triboj devigis la translokadon de la ''Piskatavajoj'', kelkaj el kiun establis novan setlejon en 1699 proksime de Point of Rocks, [[Marilando]].<ref>{{Cite web|last=Humphrey|first=Robert L.|title=Ancient Washington: American Indian Cultures of the Potomac Valley|url=http://www.gwu.edu/~gwipp/Ancient%20Washington.pdf|publisher=The George Washington University|accessdate=14a de Februaro, 2014|author2=Mary Elizabeth Chambers |year=1977}}</ref> En sia ''Federalist No. 43'', publikigita la 23-an de januaro 1788, [[James Madison]] argumentis, ke la nova federacia registaro bezonus aŭtoritaton super nacia ĉefurbo por zorgi pri sia propra prizorgado kaj sekureco.<ref>{{Cite web |url=http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |title=The Federalist No. 43 |accessdate=5a de Septembro, 2011 |last=Madison |first=James |work=The Independent Journal |publisher=Library of Congress |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-02-24 |arkivurl=https://www.webcitation.org/619ldujGz?url=http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |arkivdato=2011-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130914085128/http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |archivedate=2013-09-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130914085128/http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |arkivdato=2013-09-14 }}</ref> Kvin jarojn pli frue, grupo de sensalajraj soldatoj sieĝis la Kongreson dum ĝiaj membroj renkontis en [[Filadelfio]]. Konata kiel la [[Pensilvania Ribelo de 1783]], la okazaĵo emfazis la bezonon de la nacia registaro por ne fidi je iu ŝtato por sia propra sekureco.<ref>{{cite book |last=Crew |first=Harvey W. |author2=William Bensing Webb |author3=John Wooldridge |title=Centennial History of the City of Washington, D. C.|chapter=IV. Washington Becomes The Capital|publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, Ohio |url=http://books.google.com/?id=5Q81AAAAIAAJ |page=66}}</ref> La Artikolo Unu, Sekcio Ok, de la Konstitucio tial permesas la establadon de "Distrikto (ne pli ol dek kvadratajn mejlojn) por, post cedo de specialaj ŝtatoj, kaj la akcepto fare de la Kongreso, iĝu la sidloko de la registaro de Usono".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html|titolo=Constitution of the United States|alirdato=22a de julio 2008|eldoninto=National Archives and Records Administration}}</ref> Tamen, la konstitucio ne precizigas lokon por la ĉefurbo. En kio nun estas konata kiel la [[Kompromiso de 1790]], Madison, [[Alexander Hamilton]], kaj [[Thomas Jefferson]] venis al interkonsento ke la federacia registaro pagus ĉiujn ŝuldojn deklaritajn pro la Revolucia Milito en interŝanĝo por establado de la nova nacia ĉefurbo en la [[Suda Usono]].<ref name=Crew124>{{Cite book|last=Crew|first=Harvey W.|author2=William Bensing Webb |author3=John Wooldridge |title=Centennial History of the City of Washington, D. C.|publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, Ohio |url=http://books.google.com/?id=5Q81AAAAIAAJ|page=124 }}</ref><ref>{{Citaĵo|By 1790, the Southern states had largely repaid their overseas debts from the Revolutionary War. The Northern states had not, and wanted the federal government to take over their outstanding liabilities. Southern Congressmen agreed to the plan in return for establishing the new national capital at their preferred site on the Potomac River.}}Crew, Harvey W.; William Bensing Webb; John Wooldridge (1892). Centennial History of the City of Washington, D. C. Dayton, Ohio: United Brethren Publishing House. p. 124.</ref> === Fondo === [[Dosiero:Map of the District of Columbia, 1835.jpg|eta|altdekstre|Mapo de Distrikto Kolumbio en 1835, antaŭ la redono de la Distrikto Kolumbio.]] La nomo de la urbo deriviĝas de [[George Washington]], la unua prezidanto de la nacio. En julio [[1790]], [[kongreso de Usono]] decidis krei novan urbon por esti la nova ĉefurbo de Usono. Antaŭ ol tiam, kongreso de Usono kunvenis en diversaj lokoj malregule.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.destination360.com/north-america/us/washington-dc/history |titolo=Historio de Vaŝingtono |alirdato=2013-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130105112845/http://www.destination360.com/north-america/us/washington-dc/history |arkivdato=2013-01-05 }}</ref> Oni devis trovi lokon por la nova ĉefurbo. ''Washington'', kiu havis sian domon en la apuda [[Monto Vernon]], proponis la ejon je [[1791]]. La franco [[Pierre Charles L'Enfant]] kaj la usonanoj [[Andrew Ellicott]] kaj [[Benjamin Banneker]] planis la novan ĉefurbon. La 9-an de julio 1790, la Kongreso aprobis la Loĝejan Leĝon ''Residence Act'', kiu aprobis la kreadon de nacia ĉefurbo ĉe la [[Potomako]]. La preciza loko estis selektota fare de prezidanto [[George Washington]], kiu subskribis la leĝon la 16-an de julio. Formita de tero donacita fare de la statoj [[Marilando]] kaj [[Virginio]], la komenca formo de la federacia distrikto estis kvadrato je 10 mejloj (16&nbsp;km) sur ĉiu flanko, nombrante 100 kvadratajn mejlojn (260&nbsp;km²).<ref name=Crew89>{{cite book |last=Crew |first=Harvey W. |author2=William Bensing Webb |author3=John Wooldridge |title=Centennial History of the City of Washington, D. C. |publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, Ohio |url=http://books.google.com/?id=5Q81AAAAIAAJ |pages=89–92 }}</ref><ref>{{Citaĵo|The Residence Act allowed the President to select a location within Maryland as far east as the Anacostia River. However, Washington shifted the federal territory's borders to the southeast in order to include the city of Alexandria at the District's southern tip. In 1791, Congress amended the Residence Act to approve the new site, including territory ceded by Virginia.}}</ref><ref>Crew, Harvey W.; William Bensing Webb; John Wooldridge (1892). Centennial History of the City of Washington, D. C. Dayton, Ohio: United Brethren Publishing House. pp. 89–92.</ref> Du preekzistantaj setlejoj estis inkluditaj en la teritorio: nome la haveno de [[Georgetown (Vaŝingtono)|Georgetown (Marilando)]], fondita en 1751,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nps.gov/history/nr/travel/Wash/dc15.htm|titolo=Georgetown Historic District|alirdato=2008-07-05|eldoninto=[[National Park Service]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080702044337/http://www.nps.gov/history/nr/travel/wash/dc15.htm|arkivdato=2008-07-02}}</ref> kaj la urbo [[Alexandria (Virginio)]], fondita en 1749.<ref>{{Cite web |url=http://www.alexandriahistorical.org/history.html |title=Alexandria's History |accessdate=4a de Aprilo, 2009 |publisher=Alexandria Historical Society |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090404012136/http://www.alexandriahistorical.org/history.html |arkivdato=2009-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090404012136/http://www.alexandriahistorical.org/history.html |archivedate=2009-04-04 }}</ref> Dum 1791-92, [[Andrew Ellicott]] kaj pluraj asistantoj, inkluzive de libera afrikusona astronomo nomita [[Benjamin Banneker]], mezuris la limojn de la federacia distrikto kaj metis limŝtonojn ĉe ĉiu mejlopunkto.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C|titolo=Washington: the making of the American capital|familia nomo=Bordewich|persona nomo=Fergus M.|jaro=2008|eldoninto=HarperCollins|ISBN=978-0-06-084238-3|paĝoj=76–80}}</ref> Multaj el la ŝtonoj daŭre staras.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.boundarystones.org/|titolo=Boundary Stones of Washington, D.C.|alirdato=27a de Majo 2008|eldoninto=BoundaryStones.org}}</ref> Nova federacia grandurbo tiam estis konstruita sur la norda bordo de la Potomako, en Orienta Ĝorĝtaŭno. La 9-an de septembro 1791, la tri komisaroj kontrolantaj la konstruon de la ĉefurbo nomis la grandurbon en honoro de prezidanto Washington. La federacia distrikto estis nomita ''Columbia'', kio estis poezia nomo por Usono, ofte en uzado en tiu tempo.<ref>{{Cite book|last=Crew |first=Harvey W. |author2=William Bensing Webb |author3=John Wooldridge |url=http://books.google.com/books?id=5Q81AAAAIAAJ|title=Centennial History of the City of Washington, D.C.|chapter=IV. Permanent Capital Site Selected|publisher=United Brethren Publishing House|place=Dayton, Ohio|page=101|year=1892|accessdate=1a de Junio, 2011}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historydc.org/aboutdc.aspx|titolo=Get to Know D.C.|alirdato=11a de Julio 2011|eldoninto=Historical Society of Washington, D.C.|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100918042009/http://www.historydc.org/aboutdc.aspx|arkivdato=2010-09-18}}</ref> La Kongreso okazigis sian unuan sesion en Vaŝingtono la 17-an de novembro 1800.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_Moves_to_Washington.htm|titolo=The Senate Moves to Washington|alirdato=11an de Julio 2008|dato=14a de Februaro 2006|eldoninto=[[United States Senate]]}}</ref> La Kongreso aprobis la Organikan Leĝon de 1801, kiu oficiale organizis la Distrikton kaj metis la tutan teritorion sub la ekskluzivan kontrolon de la federacia registaro. Plue, la eksterkomunuma areo ene de la Distrikto estis organizita en du kantonojn: la Kantono de Vaŝingtono en la oriento de la Potomako kaj la Kantono de Aleksandrio en la okcidento.<ref>{{cite book |last=Crew |first=Harvey W. |author2=William Bensing Webb |author3=John Wooldridge |title=Centennial History of the City of Washington, D. C.|chapter=IV. Permanent Capital Site Selected|publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, Ohio |url=http://books.google.com/?id=5Q81AAAAIAAJ |page=103 }}</ref> Post la trairejo de tiu ''Act'', civitanoj vivantaj en la Distrikto jam ne estis konsideritaj loĝantoj de Marilando aŭ Virginio, kiuj tial finis sian reprezentantaron en la Kongreso.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.americanbar.org/content/dam/aba/migrated/poladv/letters/electionlaw/060914testimony_dcvoting.authcheckdam.pdf|titolo=Statement on the subject of The District of Columbia Fair and Equal Voting Rights Act|alirdato=10a de Aŭgusto 2011|dato=14a de Septembro 2006|formato=PDF|eldoninto=American Bar Association|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111016174336/http://www.americanbar.org/content/dam/aba/migrated/poladv/letters/electionlaw/060914testimony_dcvoting.authcheckdam.pdf|arkivdato=2011-10-16}}</ref> [[Dosiero:Fords Theatre.jpg|eta|dekstra|Teatro Ford en la 19-a jarcento, loko de [[Atenco kontraŭ Abraham Lincoln|atenco]] kontraŭ la [[Abraham Lincoln|Prezidento Lincoln]] en 1865.]] En la 24a–25a de Aŭgusto 1814, en atako konata kiel [[Incendio de Vaŝingtono]], britaj fortoj invadis la ĉefurbon dum la [[Milito de 1812]]. La [[Usona Kapitolo|Kapitolo]], la [[Usona ministerio pri financoj|ministerio pri financoj]], kaj [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] estis incendiitaj kaj ruinigitaj dum la atako.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.whitehousehistory.org/whha_classroom/classroom_documents-1812.html|titolo=Saving History: Dolley Madison, the White House, and the War of 1812|alirdato=21a de Februaro 2010|eldoninto=White House Historical Association|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110810154832/http://www.whitehousehistory.org/whha_classroom/classroom_documents-1812.html|arkivdato=2011-08-10}}</ref> Plej registaraj konstruaĵoj estis tuje riparitaj; tamen, la Kapitolo restis dumlonge sub konstruado tiame kaj ne estis kompletigita en sia nuna formo ĝis 1868.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aoc.gov/history/us-capitol-building|titolo=A Brief Construction History of the Capitol|alirdato=2a de Decembro 2012|eldoninto=Architect of the Capitol}}</ref> === Redono kaj Enlanda Milito === [[Dosiero:LincolnInauguration1861a.jpg|eta|maldekstre|La [[kupolo]] de la [[Kapitolo de Usono]] ankoraŭ konstruata dum la unua inaŭguro fare de [[Abraham Lincoln]] la 4an de Marto, 1861; kvin semajnojn poste, la [[Usona Enlanda Milito]] startis post la bombardado kaj konkero de [[Batalo de Fort Sumter|Fort Sumter]] la 13an de Aprilo, 1861, fare de [[Konfederacia Armeo|Konfederaciitoj]].]] En la 1830-aj jaroj, la distrikta suda teritorio de [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]] dekadencis ekonomie parte pro neglekto fare de la Kongreso.<ref name=richards>{{cite journal |last=Richards |first=Mark David |date=Spring–Summer 2004 |title=The Debates over the Retrocession of the District of Columbia, 1801–2004 |journal=Washington History |pages=54–82 |url=http://www.dcvote.org/pdfs/mdrretro062004.pdf |access-date=16a de Januaro, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090118053203/http://www.dcvote.org/pdfs/mdrretro062004.pdf |archive-date=18a de Januaro, 2009 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090118053203/http://www.dcvote.org/pdfs/mdrretro062004.pdf |date=2009-01-18 }}</ref> Alexandria estis grava merkato en la enlanda [[sklavokomerco]] kaj pro-sklavistaj lokanoj timis, ke [[Aboliciismo|aboliciistoj]] en la Kongreso finigos la praktikon de la [[sklaveco]] en la distrikto, plue dekadencigante la lokan ekonomion. Civitanoj de Alexandria peticiis al la ŝtato Virginio repreni la teritorion kiun ĝi estis donaciinta por formi la federacian distrikton pere de procezo konata kiel "redono de la Distrikto Kolumbio".<ref>{{cite book |last=Greeley |first=Horace |title=The American Conflict: A History of the Great Rebellion in the United States |publisher=G. & C.W. Sherwood |year=1864 |location=Chicago |url=https://archive.org/details/americanconflic06greegoog |pages=[https://archive.org/details/americanconflic06greegoog/page/n154 142]–144}}</ref> La Virginia Ĝenerala Asembleo voĉdonis en Februaro 1846, kaj akceptis la redonon de Alexandria. La 9an de Julio, 1846, la Kongreso iris plue, interkonsentante redoni la tutan teritorion kiun Virginio estis cedinta al la distrikto dum ties formado. Tio lasis la areon de la distrikto konsistanta nue el la parto origine donacita de Merilando.<ref name=richards /> Konfirmante la timojn de pro-sklavistaj Alexandri-anoj, la Kompromiso de 1850 eksterleĝis la sklavkomercon en la distrikto, kvankam ne la sklavecon mem.<ref>{{cite web |url=https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Compromise1850.html |title=Compromise of 1850 |access-date=24a de Julio, 2008 |date=21a de Septembro, 2007 |publisher=[[Library of Congress]] |archive-date=3a de Septembro 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903103833/http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Compromise1850.html |url-status=live }}</ref> La starto de la [[Usona Enlanda Milito]] en 1861 kondukis al la ekspansio de la federacia registaro kaj al rimarkinda kresko en la loĝantaro de la urbo, inklude grandan alvenon de liberigitaj eks-sklavoj.<ref name="Dodd">{{cite book |last=Dodd |first=Walter Fairleigh |title=The government of the District of Columbia |publisher=John Byrne & Co. |year=1909 |location=Washington, D.C. |url=https://archive.org/details/governmentdistr01doddgoog |pages=[https://archive.org/details/governmentdistr01doddgoog/page/n46 40]–45}}</ref> Prezidento [[Abraham Lincoln]] subskribis la leĝon ''Compensated Emancipation Act'' en 1862, kiu finis sklaveecon en la distrikto, liberigante ĉirkaŭ 3 100 sklavojn en la distrikto naŭ monatojn antaŭ la [[Emancipiga Proklamo (Usono)|Emancipiga Proklamo]].<ref name=emancipation>{{cite web |url=http://emancipation.dc.gov/page/ending-slavery-district-columbia |title=Ending Slavery in the District of Columbia |access-date=21a de Majo, 2012 |publisher=D.C. Office of the Secretary |archive-date=23a de Oktobro, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023225745/http://emancipation.dc.gov/page/ending-slavery-district-columbia |url-status=live }}</ref> En 1868, la Kongreso garantiis al la masklaj [[afrik-usonanoj]] de la distrikto la rajton voĉdoni en municipaj elektoj.<ref name="Dodd" /> === Kresko kaj redisvolvigo === [[Dosiero:Army Headquarters in Washington - State, War, and Navy Building, c. 1888 (cropped).jpg|eta|La ''Eisenhower Executive Office Building'', konstruita inter 1871 kaj 1888, estis la plej granda konstruaĵo de oficejoj en la mondo de sia malfermo ĝis 1943, kiam superis ĝin [[Pentagono (Usono)|La Pentagono]].]] Ĉirkaŭ 1870, la loĝantaro de la distrikto estis kreskiĝinta 75% el la antaŭa censo ĝis preskaŭ 132 000 loĝantoj.<ref name="histpop">{{cite web |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab23.pdf |title=Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990 |access-date=13a de Aŭgusto, 2011 |date=13a de Septembro, 2002 |publisher=[[United States Census Bureau]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110804230047/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab23.pdf |archive-date=4a de Aŭgusto, 2011}}</ref> Spite la urban kreskon, tamen, Vaŝingtono ankoraŭ havis malpurajn vojojn kaj al la urbo mankis bazan sanitaron. Kelkaj membroj de la Kongreso sugestis movi la ĉefurbon okcidenten, sed la Prezidento [[Ulysses S. Grant]] malakceptis konsideri tiun proponon.<ref>{{cite book |last=Bordewich |first=Fergus M. |title=Washington: the making of the American capital |year=2008 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-084238-3 |page=272 |url=https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |access-date=16a de Junio, 2015 |archive-date=5a de Septembro, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905234220/https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |url-status=live }}</ref> La Kongreso aprobis la leĝon ''Organic Act'' de [[1871]], kiu nuligis la unuopajn ĉartojn de la urboj Vaŝingtono kaj [[Georgetown (Vaŝingtono)|Georgetown]], abolis la kantonon Georgetown (Vaŝingtono), kaj kreis novan teritorian registaron por la tuta Distrikto Kolumbio<ref>{{cite web |title=An Act to provide a Government for the District of Columbia |url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llsl&fileName=016/llsl016.db&recNum=0454 |work=Statutes at Large, 41st Congress, 3rd Session |access-date=10a de Julio, 2011 |publisher=[[Library of Congress]] |archive-date=20a de Januaro, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120224357/http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llsl&fileName=016%2Fllsl016.db&recNum=0454 |url-status=live }}</ref> farante "la urbon Vaŝingtonon...laŭleĝe nedistingebla el la Distrikto Kolumbio."<ref name="Tikkanen-2023"> Bordewich, Fergus M. (2008). [https://books.google.es/books?id=kKKMJ7Rqta8C&redir_esc=y ''Washington: the making of the American capital''.] HarperCollins. p. 272. ISBN 978-0-06-084238-3. Arkivita el la originalo la 5an de Septembro 2015. Alirita la 16an de Junio, 2015. </ref> Post la reorganizado, en 1873, la Prezidento [[Ulysses S. Grant|Grant]] nomumis Alexander Robey Shepherd kiel Guberniestro de la Distrikto Kolumbio. Shepherd rajtigis grand-skalajn projektojn kiuj ege modernigis la urbon sed finfine bankrotigis la distriktan registaron. En 1874, la Kongreso anstataŭis la teritorian registaron per nomumita triopa stabanaro de komisiitoj.<ref>{{cite book |last=Wilcox |first=Delos Franklin|author-link= |title=Great cities in America: their problems and their government |year=1910 |publisher=The Macmillan Company |pages=[https://archive.org/details/greatcitiesinam00wilcgoog/page/n43 27]–30 |url=https://archive.org/details/greatcitiesinam00wilcgoog}}</ref> En 1888, ekfunkciis la unuaj [[tramo]]j en la urbo. Ilia enkonduko generis kreskon en areoj de la distrikto trans la originaj limoj mem de la urbo Vaŝingtono, kio rezultis en ekspansio de la distrikto dum la sekvaj kelkaj jardekoj.<ref name=neighborhoods>{{cite book |title=Washington at Home: An Illustrated History of Neighborhoods in the Nation's Capital |year=2010 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-9353-7 |pages=1–11 |edition=2 |editor=Kathryn Schneider Smith}}</ref> La stratoreto de Georgetown kaj aliaj ĝiaj administraciaj detaloj estis formale kunigitaj al tiuj de la urbo Vaŝingtono en 1895.<ref name=Tindall>{{cite book |last=Tindall |first=William |title=Origin and government of the District of Columbia |year=1907 |publisher=U.S. Government Printing Office |location=Washington, D.C. |pages=[https://archive.org/details/origingovernment02tind/page/26 26]–28 |url=https://archive.org/details/origingovernment02tind}}</ref> Tamen, la urbo mem ne havis bonajn loĝeblojn kaj braktis por publikaj vorkoj, kio faris ĝin la unua urbo en la lando kiu entreprenis projektojn por urba renovigo kiel parto de la movado "City Beautiful" (Bela Urbo) komence de la 20-a jarcento.<ref name=ramroth>{{cite book |last=Ramroth |first=William |title=Planning for Disaster |year=2007 |publisher=Kaplan |isbn=978-1-4195-9373-4 |page=[https://archive.org/details/planningfordisas0000ramr/page/91 91]| chapter-url=https://books.google.com/books?id=BgTpVyDyWDIC |chapter=The City Beautiful Movement |url=https://archive.org/details/planningfordisas0000ramr/page/91}}</ref> Pliiĝanta federacia elspezo kiel rezulto de la ''[[New Deal]]'' (Nova Interkonsento) en la 1930-aj jaroj kondukis al la konstruado de novaj registaraj konstruaĵoj, memormonumentoj kaj muzeoj en la distrikto,<ref>{{cite book |last=Gelernter |first=Mark |title=History of American Architecture |year=2001 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0-7190-4727-5 |url=https://books.google.com/books?id=tCe8AAAAIAAJ |page=248 |access-date=16a de Junio, 2015 |archive-date=5a de Septembro, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905234845/https://books.google.com/books?id=tCe8AAAAIAAJ |url-status=live }}</ref> kvankam la porparolanto de la Subkommitato pri Distriktaj Propraĵoj Ross A. Collins el [[Misisipio]] justigis la malpliigon de financoj por bonfaro kaj edukado por lokanoj, dirante, ke "miaj konstituantoj ne eltenus elspezi monon por nigruloj."<ref>''[https://books.google.com/books?id=feb5BE4wvq4C&dq=constituents%20wouldn't%20stand%20for%20spending%20money%20on%20niggers.&pg=PA94 Home Rule or House Rule? Congress and the Erosion of Local Governance in the District of Columbia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230427063109/https://books.google.com/books?id=feb5BE4wvq4C&dq=constituents%20wouldn%27t%20stand%20for%20spending%20money%20on%20niggers.&pg=PA94 |date=2023-04-27 }}'' de Michael K. Fauntroy, University Press of America, 2003 ĉe [[Google Books]], paĝo 94</ref> La [[Dua Mondmilito]] kondukis al ekspansio de federaciaj dungitoj en la urbo;<ref>{{cite book |last=Williams |first=Paul Kelsey |title=Washington, D.C.: the World War II years |year=2004 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-1636-3 |url=https://books.google.com/books?id=GtVIlFGursEC |access-date=16a de Junio, 2015 |archive-date=6a de Septembro, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906000441/https://books.google.com/books?id=GtVIlFGursEC |url-status=live }}</ref> ĉirkaŭ 1950, la loĝantaro de la distrikto atingis sian pinton de 802 178 loĝantoj.<ref name="histpop" /> === Civilaj rajtoj kaj memregado === [[Dosiero:March on Washington edit (cropped).jpg|eta|maldekstre|La [[Marŝo al Vaŝingtono por Laboro kaj Libero|Marŝo al Vaŝingtono]] ĉe la Linkolna Memormonumenta [[Reflektobaseno]] la 28an de Aŭgusto, 1963.]] La [[23a Amendo al la Usona Konstitucio|23a Amendo]] estis ratifita en 1961, garantiante al la distrikto tri voĉojn en la [[Elektantaro (Usono)|Elektantaro]] por la elekto de prezidento kaj vicprezidento, sed ankoraŭ ne havigante al la urbanoj reprezentadon en la Kongreso.<ref>{{cite web |title=Twenty-third Amendment |url=https://www.law.cornell.edu/anncon/html/amdt23_user.html |work=CRS Annotated Constitution |publisher=Legal Information Institute (Cornell University Law School) |access-date=28a de Aŭgusto, 2012 |archive-date=30a de Aŭgusto, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120830173738/http://www.law.cornell.edu/anncon/html/amdt23_user.html |url-status=live }}</ref> Post la [[Murdo de Martin Luther King|murdo de la estro por la civilaj rajtoj Martin Luther King Jr.]] la 4an de Aprilo, 1968, ekeksplodis gravaj tumultoj en la urbo, ĉefe en la stratoj U, 14a, 7a kaj H, kiuj estis ĉefe de loĝejoj de nigruloj kaj komercaj areoj. La tumultoj svarmis dum tri tagoj ĝis pli ol 13 600 federaciaj trupoj kaj Vaŝingtonaj Armeaj Nacigvardianoj haltigis la violenton. Multa vendejoj kaj aliaj konstruaĵoj estis bruligitaj, kaj la rekonstruado post la tumultoj ne estis kompletigitaj ĝis la fino de la 1990-aj jaroj.<ref>{{cite news |first=Paul |last=Schwartzman |author2=Robert E. Pierre |title=From Ruins To Rebirth |date=6a de Aprilo, 2008 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/04/05/AR2008040501607.html |newspaper=The Washington Post |access-date=6a de Junio, 2008 |archive-date=4a de Majo, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504041451/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/04/05/AR2008040501607.html |url-status=live }}</ref> En 1973, la Kongreso aprobis la leĝon ''District of Columbia Home Rule Act'' kiu havigis elektitan urbestron kaj 13-membran konsilantaron por la distrikto.<ref>{{cite web |url=http://www.abfa.com/ogc/hract.htm |title=District of Columbia Home Rule Act |access-date=27a de Majo, 2008 |date=Februaro 1999 |publisher=Government of the District of Columbia |archive-date=26a de Aŭgusto, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826223320/http://www.abfa.com/ogc/hract.htm |url-status=live }}</ref> En 1975, Walter Washington iĝis la unua urbestro elektita en la distrikto kaj la unua nigra urbestro.<ref>{{cite news |last=Mathews |first=Jay |title=City's 1st Mayoral Race, as Innocent as Young Love |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/local/2000/mayor101199.htm |newspaper=The Washington Post |date=October 11, 1999 |page=A1 |access-date=29a de Novembro, 2015 |archive-date=14a de Oktobro, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014050258/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/local/2000/mayor101199.htm |url-status=live }}</ref> Ekde la 1980-aj jaroj, la movado por la ŝtatigo de la Distrikto Kolumbio ege kreskiĝis kaj elstariĝis. En 2016, [[referendumo]] por la ŝtatigo de la Distrikto Kolumbio rezultis en 85% de apogo inter la voĉdonantoj de la Distrikto por ke Vaŝingtono iĝus la [[51-a subŝtato de Usono|51-a ŝtato]] de Usono. En Marto 2017, la kongresdelegito de D.K. nome Eleanor Holmes Norton enkondukis leĝproponon por la ŝtatigo de D.K. Reenkondukita en 2019 kaj en 2021 kiel ''Washington, D.C., Admission Act'', la [[Usona Ĉambro de Reprezentantoj]] aprobis ĝin en Aprilo 2021. Post manko de progreso en la Senato, la ŝtatigan leĝproponon oni enkondukis denove en Januaro 2023.<ref>{{cite news |url= https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2023/01/24/dc-statehood-senate-bill/ |title= D.C. leaders herald Senate statehood bill despite steep odds |newspaper= The Washington Post |first= Meagan |last= Flynn |date= 24a de Januaro, 2023 |access-date= 18a de Julio, 2023}}</ref> == Geografio == Vaŝingtono estas en la [[Mezatlantikaj ŝtatoj|mezatlantika regiono]] de la [[Orienta marbordo de Usono]]. La urbo havas totalan areon de 177 km², el kiuj 158.1 km² estas tero kaj 18.9 km² (10.67%) estas akvo.<ref>[https://www.census.gov/prod/cen2010/cph-2-10.pdf "District of Columbia: 2010" (PDF).] United States Census Bureau. Junio 2012. [https://web.archive.org/web/20160618075141/https://www.census.gov/prod/cen2010/cph-2-10.pdf Arkivita (PDF)] el la originalo la 18an de Junio, 2016. Alirita la 22an de Decembro, 2015. </ref> La distrikto limas kun la [[Kantono Montgomery (Marilando)]], nordokcidente; la kantono Prince George (Marilando), oriente; la kantono [[Arlington]] (Virginio), okcidente; kaj la kantono [[Alexandria (Virginio)]], sude. Vaŝingtono estas je 61 km el [[Baltimore]], 200 km el [[Filadelfio]], 365 km el [[Novjorko]], 389 km el [[Picburgo]], 618 km el [[Charlotte]], kaj 707 km el [[Bostono]]. La suda bordo de la rivero [[Potomako (rivero)|Potomako]] formas la distriktan limon kun Virginio kaj havas du ĉefajn alfluantojn, nome [[Anakostia Rivero|Anakostio]] kaj Rock Creek.<ref>[https://web.archive.org/web/20120813114925/http://www.potomacriver.org/2012/facts-a-faqs/faqs "Facts & FAQs".] Interstate Commission on the Potomac River Basin. Arkivita el la originalo la 13an de Aŭgusto, 2012. Alirita la 31an de Marto, 2012. </ref> Tiber Creek, natura akvofluejo kiu iam pasis tra [[National Mall]], estis tute enterigita dum la 1870-aj jaroj.<ref> Grant III, Ulysses Simpson (1950). "Planning the Nation's Capital". Records of the Columbia Historical Society. 50: 43–58. </ref> Tiu rojo ankaŭ formis parton de la Vaŝingtonurba Kanalo, kiu ebligis pasadon tra la urbo ĝis Anakostio el 1815 ĝis la 1850-aj jaroj.<ref> Heine, Cornelius W. (1953). "The Washington City Canal". ''Records of the Columbia Historical Society''. 53: 1–27. JSTOR 40067664. </ref> La Kanalo ''Chesapeake and Ohio'' startas en Georgetown kaj estis uzita dum la 19-a jarcento por preteriri la Akvofaletoj de la rivero Potomako, ĉe la nordokcidenta bordo de la urbo ĉe la faŭlto ''Atlantic Seaboard''.<ref>[https://home.nps.gov/choh/learn/historyculture/index.htm "C&O Canal National Historic Park: History & Culture".] [[National Park Service]]. Arkivita el la originalo la 11an de Junio, 2008. Alirita la 3an de Julio, 2008. </ref> La plej alta natura altaĵo en la distrikto estas 125 m super marnivelo ĉe Fort Reno Park en supra nordokcidenta Vaŝingtono.<ref> Dvorak, Petula (18a de Aprilo, 2008). [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/04/17/AR2008041703859.html "D.C.'s Puny Peak Enough to Pump Up 'Highpointers'".] The Washington Post. pp. B01. Arkivita el la originalo la 4an de Majo, 2011. Alirita la 25an de Februaro, 2009. </ref> La plej malalta punkto estas la marnivelo ĉe la rivero Potomako.<ref> Winegar, Deane (2003). [https://books.google.es/books?id=bMejFkODGIcC&redir_esc=y Highroad Guide to the Chesapeake Bay.] John F. Blair. p. 5. ISBN 978-0-89587-279-1. Arkivita el la originalo la 5an de Septembro, 2015. Alirita la 16an de Junio, 2015. </ref> La geografia centro de Vaŝingtono estas ĉe la interkruciĝo de la 4a kaj L Stratoj NW. <ref>[https://www.usgs.gov/state/state.asp?State=DC "Science in Your State: District of Columbia".] United States Geological Survey. 30a de Julio, 2007. [https://web.archive.org/web/20080627001203/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=DC Arkivita el la originalo] la 27an de Junio, 2008. Alirita la 7an de Julio, 2008.</ref><ref> Reilly, Mollie (12a de Majo, 2012). [https://www.washingtonian.com/2011/08/29/washingtons-myths-legends-and-tall-talessome-of-which-are-true/ "Washington's Myths, Legends, and Tall Tales—Some of Which Are True".] Washingtonian. Arkivita el la originalo la 17an de Aprilo, 2012. Alirita la 29an de Aŭgusto, 2011.</ref><ref> Kelly, John (1a de Aprilo, 2012). [https://www.washingtonpost.com/local/washington-built-on-a-swamp-think-again/2012/03/31/gIQA7BfBpS_story.html "Washington Built on a Swamp? Think Again".] [[The Washington Post]]. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro, 2015. Alirita la 29an de Novembro, 2015.</ref> == Politika gravo == Vaŝingtono estas grava urbo por la federacia kaj internacia regado. Oni trovas la tri branĉojn de la ''Usona registaro'' tie: [[Dosiero:Uscapitolindaylight.jpg|eta|250ra|[[Usona Kapitolo]]]] # La [[ekzekutiva branĉo]]: La familio de la ŝtata [[prezidanto de Usono]] (nun, [[Donald Trump]]) loĝas en la ''White House'' ([[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]), ĉe ''Pennsylvania Avenue 1600'', kaj tie la prezidanto akceptas regnestrojn de la tuta mondo. La loĝejo de la prezidanto havas 132 ĉambrojn. # La [[leĝdona branĉo]]: La granda kupolo de la [[Kapitolo|Usona Kapitolo]] staras 55 metrojn sur altaĵeto en Vaŝingtono. En tiu Kapitolo kunvenas la 100 membroj de la [[Usona Senato]] kaj la 435 membroj de la [[Usona Domo de Reprezentantoj|Ĉambro de Reprezentantoj]]. # La [[juĝista branĉo]]: Ankaŭ la konstruaĵo de la [[Ĉefkortumo]] estas en la urbo Vaŝingtono. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Washington_Montage_2016.png|eta|300ra]] [[Dosiero:White House (south side).JPG|eta|250ra|La suda flanko de la [[Blanka Domo]].]] La [[Biblioteko de Kongreso]] en Vaŝingtono estas la plej granda biblioteko en Usono. La ''[[Smithsonian Institute]]'' estas mondfama muzearo. Ankaŭ la [[Usona Monfarejo]] estas en la ĉefurbo. [[Dosiero:Lincoln memorial dc 20041011 095847 1.3008x2000.jpg|eta|250ra|[[Monumento de Lincoln]]]] Estas multaj '''monumentoj''' en Vaŝingtono. La [[Vaŝingtona monumento]] estas alta [[obelisko]] de 170 metroj. Oni povas supreniri la obeliskon per [[lifto]], aŭ supreniri la 898 ŝtupojn per piedo. Granda [[statuo]] de [[Abraham Lincoln|Lincoln]] estas en la [[Monumento de Lincoln|monumenta konstruaĵo de Lincoln]], kaj proksime la [[Kapitolo de Usono]], la [[National Mall]], la [[Okcidenta Potomaka Parko]] ktp. Kaj oni povas vidi la monumentan konstruaĵon [[Konstruaĵo Thomas Jefferson|Jefferson]] apud la [[tajda baseno]]. La [[Vaŝingtona Nacia Katedralo]] estas [[katedralo]] de la [[Episkopanismo|Episkopana Eklezio]], el [[Novgotiko|nov-gotika]] desegno tre modelita sur la angla [[gotika stilo]] de la fino de la [[14-a jarcento]], ĝi estas la sesa plej granda [[katedralo]] en la mondo, kaj la dua plej granda en Usono, kaj ankaŭ la plej alta same kiel la kvara plej alta strukturo en Vaŝingtono. * [[Monumento al Vjetnamaj Veteranoj]] * [[Nacia Aviada kaj Kosma Muzeo]] * [[Nacia Muzeo de Afrika Arto]] * [[Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo]] * [[Nacia Muzeo de Virinaj Artistoj]] * [[Usona Holokaŭsta Memora Muzeo]] * [[Nacia Muzeo de la Indiano]] * [[Usona Nacia Arboreto]] == Servoj == * [[Amerika Universitato]] * [[Informa Agentejo de Usono]] * [[Instituto Carnegie por Scienco]] * [[Internacia Asocio de Fajrobrigadistoj]] * [[Internacia Asocio de Urbocentroj]] * [[Katolika Universitato de Ameriko]] * [[Nacia Akademio de Inĝenierio]] * [[Nacia Instituto por Laboraj Sekureco kaj Sano]] * [[Universitato de Vaŝingtono]] * [[Universitato Georgetown]] * [[Universitato Howard]] == Sporto == * ''[[Washington Capitals]]'', profesia [[glacihokeo|glacihokea]] teamo en la urbo == Transporto == La [[Internacia Flughaveno Vaŝingtono-Dulles]] (/ˈdʌlɪs/ DUL-iss) ( IATA : IAD , ICAO : KIAD , Hejma kodo : IAD ) estas civila flughaveno en la usona ŝtato Virginio (Kantono Loudoun kaj Kantono Fairfax). Ĝi situas 42 kilometrojn okcidente de la centro de Vaŝingtono. == Kulturo == La klubo [[Washington Wizards]] - prononco laŭ sistemo IFA [wˈɒʃɪŋtən wˈɪzədz], esperantlingve Vaŝingtonaj Sorĉistoj - estas klubo de [[korbopilkado]] aŭ pli fake basketbalo en Vaŝingtono, kiu fondiĝis en 1961. == Esperanto kaj la urbo == La urbo gastigis la 6-an [[Universala Kongreso|Universalan Kongreson]] en 15-a ĝis 20-a de [[aŭgusto]] [[1910]] (357 kongresanoj el 20 landoj, 60 anoj el Eŭropo), kaj la [[Landa Kongreso de ELNA|Landan Kongreson]] de [[Esperanto-Ligo por Norda Ameriko|ELNA]] en [[1960]], [[1977]], [[1987]], kaj [[2010]]. [[Kolumbia Esperanto-Asocio]] en la [[1920-aj jaroj]] estis regiona Esperanto-Asocio en la urbo Vaŝingtono, ties teritorio nomatas la [[Distrikto Kolumbio]], kaj en ties ĉirkaŭaĵo. Sekretario de la asocio ĝis sia morto en 1930 estis [[John A. Sheil]]. == Konataj urbanoj == <!-- la listo devus esti prizorgata --> {{Div col|cols = 2}} * en la urbo naskiĝis: ** [[Alexander Graham Bell]] ** [[Richard Bowie]] ** [[Scott Ellis]] ** [[Marvin Gaye]] ** [[J. Edgar Hoover]] * en la urbo mortis: ** hungardevena ekonomikisto [[Vilmos Fellner]] ** hungardevena fizikisto [[Zoltán Bay]] ** hungardevena politologo [[Pál Kecskeméti]] ** hungardevena sciencisto [[John von Neumann]] ** hungara [[ministro]] [[József Somkuthy]] ** hungardevenaj fizikistoj [[György Kosály]] kaj [[Pál Neményi]] ** hungardevena [[kuracisto]] [[Ferenc Kolos Mayer]] ** hungara [[psikiatro]] [[Róbert Bak]] ** hungardevena [[skulptisto]] [[Jenő Körmendi-Frim]] {{Div col end}} == Partneraj rilatoj == La urbo havas amikajn rilatojn interalie kun * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] la urbodistrikto [[Reinickendorf]] de [[Berlino]] en [[Germanio]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=vasxington|ReVo titolo=Vaŝingtono / Vaŝintono}} * [[Plej grandaj urboj]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu45.htm] [[Unuetaĝa Usono]] ĉ.45 "Usona demokratio" ({{eo}}) * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/states/dc/home.html Gvidilo al Vaŝingtono.] el la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] ({{en}}) {{Metropoloj}} {{Havenda artikolo|Vaŝingtono}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vaŝingtono| ]] [[Kategorio:Urboj de Usono]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Ameriko]] [[Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj]] [[Kategorio:Planitaj urboj]] pydvb8eb4prow5vzu3m4qp0g6kds3jv 0 4618 9488354 9436572 2026-10-04T22:51:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |sen banderolo= jes | nomoenlokalingvo = Republic of Zambia | eonomo = Zambio | flago = [[Dosiero:Flago-de-Zambio.svg|150ra|Flago de Zambio]] | blazono = [[Dosiero:Coat_of_arms_of_Zambia.svg|120ra]] | nacia himno = [[Stand and Sing of Zambia, Proud and Free]] | nacia devizo = One Zambia, One Nation | lokigo-bildo = [[Dosiero:Zambia (orthographic projection).svg|200ra|Situo]] | oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]] | lingvoj = | ĉefurbo = [[Lusako]], <br /> <small>{{koord|15|25|S|28|17|E}}</small> | religio = | areo = 752614 | akvo = 0 | loĝantoj = [[bemboj]], [[ĉitonga lingvo|ĉitongoj]], [[lozioj]] k.a. | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = 17 | vivlongeco = 49 jaroj (2010) | valuto = [[Zambia kvaĉo]] ZMW | valuta kodo = | horzono = +2 | ttt = zm | landkodo = ZM | tel = 260 |politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P35|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P35|qualifier=P580}})</small> | ĉefministro = la prezidento | nacia tago = [[24-a de oktobro]] | sendependeco = [[24-a de oktobro]] [[1964]] | de kiu = [[Unuiĝinta Reĝlando]] | esperanto-asocio = | MEP = [[Usona dolaro|$]] 29 784 Mio. | MEP jaro = stato de 2022 | MEP pokapa = [[Usona dolaro|$]] {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2131}}/{{WikidataLoĝantaro}}) round 0}}}} }} '''Zambio'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Zambio_kd Zambio] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref>, oficiale la '''Respubliko Zambio''' ({{lang-en|Republic of Zambia}}) estas [[lando sen maraliro]] en la sud-centra parto de [[Afriko]]. Ĝi limas al la [[Demokrata Respubliko Kongo]] norde, [[Tanzanio]] nordoriente, [[Malavio]] oriente, [[Mozambiko]], [[Zimbabvo]], [[Bocvano]] kaj [[Namibio]] sude, kaj [[Angolo]] okcidente. La [[ĉefurbo]] de Zambio estas [[Lusako]], kiu ankaŭ estas la plej granda urbo en la lando Laŭ areo, ĝi estas la 38-a plej granda lando en la mondo, sed laŭ ĝia taksata loĝantaro de 17,3 milionoj ĝi estas nur la 68-a plej granda lando en la mondo. La lando alfrontas grandegajn defiojn pro malriĉeco kaj [[aidoso]] (en la 1970-aj jaroj unu el du zambiaj junuloj mortis pro aidoso). La oficiala turisma estraro de Zambio nomas la landon "La papilio en la koro de Afriko",  hejmo de la legendaj afrikaj migraj safaroj (ekzemple en la Nacia Parko  Suda Luangvo), [[Viktoria Akvofalo]]<ref>(en) Gray William, ''Globetrotter Travel Guide Zambia and Victoria Falls'', New Holland Publishers (UK) Ltd, London, 2007</ref> samkiel 17 aliaj grandaj akvofaloj kaj kvin grandaj lagoj, * ''' Landkodo:''' ZM. * ''' Nomo en Esperanto:''' [m] Norda Rodezio; [o] Zambia Respubliko. * ''' Nacia nomo:''' Republic of Zambia. * ''' Areo:''' {{unuo|752614|kv.km}}. * ''' Politika sistemo:''' [[respubliko]]. * ''' Ŝtatestro:''' prezidento [[Hakainde Hichilema]] (2021) * ''' Ĉefurbo:''' [[Lusako]] (641 mil). * ''' Loĝantaro:''' {{nombro|18759161}} (2021-03-28)<ref>(en) [https://www.worldometers.info/world-population/zambia-population/ Zambia], [[Worldometer]]</ref> de kiu ĉ. 8 milionoj loĝas en urboj. * ''' Riveroj:''' [[Zambezi]], [[Rivero Luangvo|Luangvo]], [[Rivero Kafue|Kafue]] * ''' Ŝtata lingvo:''' [[angla lingvo|angla]]. * ''' Nominala''' [[malneta enlanda produkto]] '''(MEP):''' {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2131}}}} [[USD]] <small>(stato de {{#invoke:Wikidata|claim|P2131|qualifier=P585}}, laŭ informoj de la [[Monda Banko]])</small> * ''' [[Monunuo]]:''' [[Zambia kvaĉo]] $. == Etimologio == La nuntempa Zambio estis ekde 1911 konata sub la nomo Norda Rodezio. Post la sendependeco en 1964, la lando estis renomita Zambio, derivita de la rivero Zambezi (Zambezi = "granda rivero")<ref>(en) Everett-Heath, John, ''[https://books.google.com/?id=qgJCDwAAQBAJ&pg=PT1589&lpg=PT1589&dq=zambezi+name+meaning#v=onepage&q=zambezi%20name%20meaning&f=false The Concise Dictionary of World Place Names]'', Oxford University Press. ISBN 978-0-19-255646-2.</ref>. == Geografio == [[Dosiero:Zambia, administrative divisions - eo - colored.svg|alternative=Provincoj de Zambio|eta|Provincoj de Zambio|maldekstra|230x230ra]] Zambio konsistas el 10 provincon ([[Muĉinga provinco]] estas nova unuo ekde 2011)<ref>(en) ''[http://www.statoids.com/uzm.html Provinces of Zambia]'', Statoids</ref>, subdividitaj en 72 distriktoj. La plej gravaj urboj estas [[Lusako]], [[Livingstone]], [[Siavonga]], [[Solwezi]], [[Copperbelt]] kaj [[Kitwe]]. Unuope ili estas {{priskribo samlinia|#dfb|[[Centra provinco]]}}, {{priskribo samlinia|#ebf|[[Kuprozona provinco]]}} (vidu la transliman regionon [[kuprozono]]n), {{priskribo samlinia|#fd8|[[Luapula provinco]]}}, {{priskribo samlinia|#ebf|[[Lusaka provinco]]}}, {{priskribo samlinia|#ffb|[[Muĉinga provinco]]}}, {{priskribo samlinia|#dfb|[[Norda provinco]]}}, {{priskribo samlinia|#fd8|[[Nordokcidenta provinco]]}}, {{priskribo samlinia|#fbb|[[Okcidenta provinco]]}}, {{priskribo samlinia|#fbb|[[Orienta provinco]]}} kaj {{priskribo samlinia|#ffb|[[Suda provinco]]}}. Laŭ horloĝa direkto limas al ĝi [[Tanzanio]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Zimbabvo]], [[Bocvano]], [[Namibio]], [[Angolo]] kaj la [[Demokratia Respubliko Kongo]]. La [[rivero Luangvo]] (angle ''Luangwa'') estas rivero lokita en la orienta parto de Zambio, kaj estas rigardata unu el la plej grandaj senŝanĝaj riveroj de Afriko. === Klimato === La klimato de Zambio estas tropika, kvankam pli temperita en alteco. Estas du ĉefaj sezonoj, la [[pluvsezono]], kiu komenciĝas en novembro kaj finiĝas en aprilo, (somera sezono) kaj la seka sezono de majo ĝis oktobro (vintra sezono)<ref>(en) Zambia Seasons, "''[https://www.ventureco-worldwide.com/zambia-seasons-weather-in-zambia/ Weather in Zambia - VentureCo Worldwide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201001080339/https://www.ventureco-worldwide.com/zambia-seasons-weather-in-zambia/ |date=2020-10-01 }}''", Venture Co Worldwide,‎ 2017.</ref>. La ĉefa rivero estas la [[Zambezi]], kies digo en apudeco de la urbeto Kariba provizas la landon per akvoenergio. == Loĝantaro == La loĝantaro de Zambio estas unu el la plej rapide kreskantaj en la mondo. La nuna jara kreskado de la loĝantaro estas 2,93 procentoj kaj se ĝi restas senŝanĝa, oni kalkulas ke la loĝantaro duobliĝos ĝis la jaro 2050 de ĉ. 17 milionoj en 2018 al 36 milionoj<ref>(en) ''[https://www.populationmedia.org/location/zambia-africa/ PMC in Zambia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210417024422/https://www.populationmedia.org/location/zambia-africa/ |date=2021-04-17 }}'', Population Media Center</ref>. == Etnoj == La zambia ŝtato deklaras ke en ĝi ekzistas 73 etnoj. === Lingvoj === En Zambio estas parolataj pli ol 70 lingvoj (43 lingvoj kaj iliaj dialektoj)<ref>(en) [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=ZM Lingvoj de Zambio], Ethnologue: Lingvoj de la Mondo, 16-a eldono., Dallas, Teksaso: [[SIL International]]. 2009.</ref>, de kiuj nur 7 estas oficialaj<ref>(en) Sister Astridah Banda, ''[https://unsungarchives.com/sister-astridah-banda/ The social worker who overcame language barriers to protect her community] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210512172220/https://unsungarchives.com/sister-astridah-banda/ |date=2021-05-12 }}'', UN/SUNG</ref>. La sola oficiala lingvo estas la angla, Kvankam nur 1,7% de la loĝantaro parolas la anglan kiel sian gepatran lingvon, tamen tiu lingvo estas la sola oficiala lingvo uzata en komerco, registaraj instancoj kaj kiel ĉefa instrulingvo. En Zambio oni parolas ĉirkaŭ 70 lingvojn (ĉefe [[Bantua lingvaro|bantuajn lingvojn]]). La fakto ke Zambio estas tre diversetna lando, tre malfaciligas la uzon de unu el la [[indiĝenaj lingvoj]] kiel nacian lingvon, kiel okazis en [[Tanzanio]] kaj [[Kenjo]] kun la [[Svahila lingvo|svahila]]. Sep lingvoj ricevis (duon-) oficialan statuson de la registaro surbaze de la nombro de homoj kiuj parolas tiujn lingvoj kiel unuan kaj duan lingvon: la [[Bemba lingvo|bemba]], [[kaonda]], [[lozia]], [[lunda]], luvalea, [[Njanĝa lingvo|njanĝa]] kaj la [[Tonga lingvo|tonga]], kiuj ĉiuj laŭvice ricevas duonhoron da televida elsendotempo ĉiutage ĉe ZNBC (Zambia National Broadcasting Corporation). La zambia lingvo Ila estas unu el la 55 lingvoj en kiuj mesaĝo estis registrita sur la  Ora Disko kiun la Voyager kunportis en la kosmon. ==== Esperanto ==== Mukeba Jules Mulungula === Religio === [[Dosiero:LandscapeZambia2.JPG|alternative=Pejzaĝo en Zambio|eta|467x467ra|Pejzaĝo en Zambio]] Religie, la plimulto de zambianoj estas kristanoj kaj estas dividitaj en duonkatolikajn kaj diversajn protestantajn grupojn. La dua plej granda grupo estas praktikantoj de la tradicia animisma fido. === Publika sano === Malpli da zambianoj vivas hodiaŭ en ekstrema malriĉeco ol komence de la 1990-aj jaroj, kies parto falis de 58% al 51% inter 1991 kaj 2006<ref name=":0" />.  Infanaj mortoprocentaĵoj ankaŭ malpliiĝis signife.  Ĝis 92% de la infanoj estas vakcinitaj kontraŭ [[tuberkulozo]] kaj duono de la gepatroj scias kiel ĝuste preventi kaj trakti [[diareo]]n<ref>(en) [http://www.unicef.org/infobycountry/zambia_statistics.html Zambio Statistikoj], [[UNICEF]]</ref>.  Diareo, [[malario]] kaj aidoso estas la plej oftaj mortokaŭzoj ĉe infanoj en Zambio. Programo subtenata de la [[Monda Banko]] duonigis la mortoprocentaĵon pro malario. La projekto pliigis la uzon de [[moskito]]retoj en dormlokoj de infanoj kaj la uzon de insektaj forpuŝiloj<ref>(en) ''[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/AFRICAEXT/ZAMBIAEXTN/0,,contentMDK:22311114~menuPK:375673~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:375589,00.html Malaria Booster Program]'', IDA, 2009</ref>. ==== Sekso kaj egaleco ==== La proporcio de virinoj en parlamento preskaŭ duobliĝis ekde [[1990]]. 15% el la deputitoj estas virinoj. Salajroj restas neegalaj, kun mezumaj enspezoj de virinoj kiuj atinga nur duonon de tiuj de viroj. [[Perforto]] kontraŭ virinoj ankaŭ estas grava problemo, precipe ĉar en la regiono regas persista mito, ke [[Seksatenco|seksperforto]] de virgulino kuracus [[aidoso]]n. == Historio == En la 18-a kaj 19-a jarcentoj, sklavkomerco prosperis en Zambio. Ĉi tiu sklavkomerco kaŭzis multan suferon al la loĝantaro. En [[1888]], la Brita Sudafrika Kompanio (BSA-Kompanio), gvidata de [[Cecil Rhodes]], akiris [[Mineralo|mineralajn]] rajtojn. En [[1895]] Zambio fariĝis "posedaĵo" de la BSA-Kompanio. Dum la plej granda parto de la kolonia periodo, Zambio estis regita fare de administracio nomumita el [[Londono]] kun la konsilo de la Brita Sudafrika Kompanio (BSA)<ref>"''[https://www.zambiapretoria.net/history/ History | Zambian High Commission]''". ''www.zambiapretoria.net''.</ref>. En 1924 Zambio fariĝis brita kronkolonio sub la nomo de [[Norda Rodezio]]. De 1954 ĝis ĝia sendependeco en 1964, la lando estis parto de la Centafrika Federacio, kune kun [[Suda Rodezio]] (nun [[Zimbabvo]]) kaj Nyasaland (nun [[Malavio]]). == Edukado == En 2006, 98% de la geknabinoj komencis bazlernejon, kompare kun kvarono de la aĝoklaso tri jaroj antaŭe. Sepjaran bazlernejon kompletigis 91% de knaboj kaj 79% de knabinoj<ref name=":0">(en) [http://www.undp.org.zm/joomla/attachments/005_Zambia%20MDGs%20Progress%20Report%20Zambia%202008.pdf Raporto pri Miljaraj Evoluigaj Celoj 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121202224332/http://www.undp.org.zm/joomla/attachments/005_Zambia%20MDGs%20Progress%20Report%20Zambia%202008.pdf |date=2012-12-02 }}. PNUD Zambio</ref>. Estas tri publike financataj universitatoj en la lando: la Universitato de Zambio (UNZA), Universitato Mulungushi (MU) kaj Universitato Copperbelt (CBU). Aldone al ĉi tiuj, ekzistas kvin privataj altlernejoj aŭ universitatoj, kaj sesa estas planita<ref>(en) ''[http://www.zambian.com/html/education-in-zambia.html Education in Zambia]''</ref>. == Politiko == Zambio sendependiĝis en oktobro 1964 kaj tuj fariĝis respubliko. En 1991, Zambio ricevis novan konstitucion. La ĉefaj partioj estas PF (Patriota Fronto), UPND (Unuiĝinta Partio por Nacia Disvolviĝo) kaj MMD. La lastaj parlamentaj elektoj okazis en 2016 kaj 53,3% de la sidlokoj en la landa parlamento estas kontrolataj de la PF kaj 33,9% de la UPND. MMD havas nur 3% de sidlokoj<ref>(en) ''[http://www.parliament.gov.zm/members/party National Assembly of Zambia]''</ref>. === Ekstera politiko === [[Dosiero:African, Caribbean and Pacific Group of States member nations map.svg|60ra]] Zambio apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifika Oceano]]. Zambio estas ankaŭ membro de la Suda Afrika Disvolva Komunumo (SADC), la Komuna Merkato en Suda kaj Orienta Afriko (COMESA), la [[Afrika Unio]] kaj la [[Komunumo de Nacioj]]<ref>(en) Commonwealth of Nations: ''[http://www.commonwealthofnations.org/sectors-zambia/government/bilateral_and_multilateral_co_operation/ Bilateral and Multilateral Co-operation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021192159/http://www.commonwealthofnations.org/sectors-zambia/government/bilateral_and_multilateral_co_operation/ |date=2020-10-21 }}''.</ref>. === Lingvopolitiko === Lingva politiko estas kompleksa kaj sentema temo en multaj afrikaj landoj. Krom la angla kiel instrulingvo, la lingva politiko de Zambio dekomence proponis la eblon instrui sep zambiajn lingvojn (kiel fakon) en oficiale preskribitaj regionoj: la [[Bemba lingvo|bemban]], [[kaonda]]n, [[lozia]]n, [[lunda]]<nowiki/>n, luvalean, [[Njanĝa lingvo|njanĝan]] kaj la [[Tonga lingvo|tongan]]. Krome, la Konstitucio de Zambio garantiis, ke "La ŝtato faros rimedojn por antaŭenigi la praktikon, ĝuon kaj disvolviĝon fare de iu ajn homo de la kulturo, tradicio, kutimo kaj lingvo de tiu persono, se ĉi tiuj kongruas kun la konstitucio" (parto 9, artikolo 112, alineo g). == Kulturo == Institucioj por protekti kaj promocii la kulturon de Zambio kreiĝis, inkluzive de la Nacia Komisiono pri Konservado de Heredaĵo. Privataj muzeoj ankaŭ estis fonditaj kaj kulturaj vilaĝoj estis establitaj por reklami la esprimon de arta talento<ref>(en) ''[https://www.zambiatourism.com/about-zambia/people/culture/#:~:text=Zambia's%20contemporary%20culture%20is%20a,waves%20a%20few%20centuries%20ago. Zambian Culture]'',</ref>. === Verkistoj === Inter la plej konataj verkistoj oni kalkulas Ellen Banda-Aaku, Kenneth Kaunda, Field Ruwe, Dambisa Moyo, Binwell Sinyangwe, Fredrick Chiluba, Angus Buchan, Levy Mwanawasa kaj Namwali Serpell<ref>(en) ''[https://www.quora.com/Who-are-the-best-authors-from-Zambia Who are the best authors from Zambia?]'', Quora, la 9-an de septembro 2018.</ref>, Efemia Chela, Mali Kambandu, Wilbur Smith, Dambisa Moyo. La verkista grupo ''The New Writers Group'' publikigis inter 1964 kaj 1970 verkojn de 150 zambiaj aŭtoroj<ref>(en) Mazuba Kapambwe, ''[https://theculturetrip.com/africa/zambia/articles/8-zambian-authors-you-should-know/ 8 Zambian Authors You Should Know] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210419181958/https://theculturetrip.com/africa/zambia/articles/8-zambian-authors-you-should-know/ |date=2021-04-19 }}'', Culture Trip, la 19-an de oktobro 2018, alirite la 30-an de marto 2021.</ref>. === Kantistoj === Zambio havas renomajn kantistojn, el kiuj kelkaj estas aŭdeblaj tra tuta Afriko kiel Mampi<ref>(en) Mazuba Kapambwe, ''[https://theculturetrip.com/africa/zambia/articles/9-musicians-from-zambia-you-should-know/ 9 Musicians From Zambia You Should Know] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220312032708/https://theculturetrip.com/africa/zambia/articles/9-musicians-from-zambia-you-should-know/ |date=2022-03-12 }}'', Culture Trip, la 8-an de junio 2018, alirite la 30-an de marto 2021.</ref>. == Ekonomio == La ĉefa industrio estas la ekspluatado de [[kupro]] kiu komencis en la jaroj 1920<ref>(en) J. S. African Institue Of Mining, ''[http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2225-62532016000600003 Copper mining in Zambia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200707060105/http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2225-62532016000600003 |date=2020-07-07 }}'', volume 116, n-ro 6, junio 2016,</ref>. Kupro restas la ĉefa eksportprodukto de Zambio kaj havas grandan efikon al la landa ekonomio pro fluktuoj en mondaj merkataj prezoj<ref name=":1">(en) [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/za.html Zambio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200424094929/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/za.html |date=2020-04-24 }}, The World Factbook, CIA</ref>. Aliaj ĉefaj ercoj estas [[kobalto]], [[zinko]], [[plumbo]], [[Terkarbo|karbo]], [[oro]], [[arĝento]], [[smeraldo]]j kaj [[uranio]]<ref name=":1" />. Maizo estas la ĉefa agrara produkto. La aliaj ĉefaj cerealaĵoj kultivitaj en la lando estas [[Milio (cerealo)|milio]], [[manioko]], [[sorgo]] kaj [[legomo]]j<ref>(fi) ''Maailma tänään: Eteläinen Afrikka'', p. 11. Bonnier, 1996. ISBN 87-427-0812-5.</ref>. En 2006, [[nafto]] estis trovita en la okcidenta landoparto<ref>(en) ''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1719293.stm Timeline: Zambia]'', BBC</ref>. En la 21-a jarcento la ekonomio estas forte influata de ĉinaj entreprenoj<ref>(de) ''[https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/laender/sambia-node/-/208632 Außenpolitik Sambia],'' germana Ministerio pri Eksterlanda Politiko.</ref>. Zambio havas pli ol 12 miliardojn da ŝuldoj (en usonaj dolaroj), el kiu triono estas al la [[Ĉina popola respubliko|Ĉina Popola Respubliko]]. Sur prunto de 3 miliardoj da usonaj dolaroj, Zambio petis prokraston de pagoj, sed ne venis al interkonsento<ref>(nl) ''[[Zambia is failliet]]'' (Zambio bankrotas), RTL Nieuws, la 22-an de oktobro 2020,</ref>. En 2019, la lando vicis 113-a el 180 landoj taksitaj laŭ la korupta indico de ''[[Transparency International]]'' <ref>(en) [[Travideblo Internacia|Transparency.Internacia]], [http://tizambia.org.zm/ Zambia]</ref>. [[dosiero:Suda duono de Afriko.png|eta|dekstre|280ra|{{centre|Suda duono de Afriko}}]] === Transportado === La ĉefa internacia flughaveno de Zambio estas en Lusako, sed iuj flugoj el eksterlando ankaŭ venas al la flughavenoj Livingstone, Mfufa kaj Ndola. Tanzania Zambio-Fervojo estis konstruita de la ĉinoj kaj finita en 1976. Ĝi etendiĝas de Kapiri Mposhi norde de Lusako. Aliaj fervojaj vojoj iras de Lusako norden al [[Kitwe]] kaj de Lusako suden al Livingstone<ref>(en) ''[https://www.lonelyplanet.com/zambia/narratives/practical-information/transport/getting-there-away Flights and getting there]'', Lonely Planet</ref>. La konstruado de vojoj kaj aliaj infrastrukturoj mistere montriĝis duoble pli multekosta ol en najbaraj landoj. Nova terminalo estis konstruita en la flughaveno cele al giganta alfluo de pasaĝeroj, kiun la lando neniam altiris"<ref>(en) Marc Horckmans, ''[https://businessam.be/schuldencrisis-zambia-zegt-veel-over-de-staat-van-de-wereld/ Schuldencrisis in Zambia zegt veel over de staat van de wereld]'' (Ŝulda krizo en Zambio diras multon pri la stato de la mondo), Business AM weekend, la 17-an de septembro 2018</ref>. Tiuj ĉi problemoj parte klarigas kial hodiaŭ la centra banko de Zambio deklaris la landon teknike bankrota<ref>(nl) ''[https://trends.knack.be/economie/bedrijven/zambia-is-technisch-failliet/article-belga-1667275.html?cookie_check=1616969649 Zambia is technisch failliet]'' (Zambio estas teknike bankrota), Trends (Belga), la 18-an de novembro 2020.</ref>. === Turismo === [[Viktoria Akvofalo]] troviĝas ekde 1989 en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de Unesko]]. Zambio havas 14 pli grandajn naciajn parkojn aŭ protektitajn areojn, kaj kelkajn pli malgrandajn. Inter la plej konataj estas la [[Nacia Parko Kazanko]] kaj [[Nacia Parko Sumbuo]]. Ankaŭ la Nacia Parko Suda Luangvo laŭ la [[rivero Luangvo]] kun ĝiaj [[hipopotamo]]j, [[ĝirafo]]j kaj [[zebro]]j estas unu el la plej famaj en Zambio. La [[Nacia Parko Kafue]] proksime al Lusaka estas unu el la plej malnovaj en Zambio (fondita en 1950) kaj la plej granda en la mondo - pli ol 22 400 kvadrataj kilometroj. Estas multaj diversaj specoj de antilopoj, kaj leonoj, leopardoj kaj gepardoj. La zambia nacia birdo estas la [[blankkapa maraglo]]<ref>(en) [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/655568/Zambia Zambia], [[Encyclopaedia Britannica]]</ref>. ==== Daŭripova turismo ==== La turisma agentejo de Zambio ankaŭ volas akceli daŭreblan turismon sur la insulo Sindabezi<ref>(en) ''[https://www.zambiatourism.com/experience-sustainable-tourism-on-sindabezi-island/ Experience Sustainable Tourism on Sindabezi Island]'', Nacia turisma agentejo de Zambio.</ref>. Tamen restas vivmedia problemo: ĉar plej multaj hejmoj uzas lignon kiel sian energifonton, la arbaroj de Zambio estas sub granda premo. == Bibliografio == * Kashoki, Mubanga E. en Ohannessian, Sirarpa. (1978) ''Language in Zambia''. Londono: [[International African Institute]]. * Kashoki, Mubanga E. (1990) ''The Factor of Language in Zambia''. Lusaka: Kenneth Kaunda Foundation. * Tordoff, William (ed.) (1974) ''Politics in Zambia''. Manchester: Manchester University Press == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Zambia|ReVo=zambi}} * [[Kuprozono]] * [[Nacia Parko Sumbuo]] * [[Zambezaj inunditaj herbejoj]] == Eksteraj ligiloj == * (eo) {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * (en) [http://www.thezambian.com The Zambian] {{Afrika Unio}} {{Komunumo de Nacioj}} [[File:Zambia WV banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Zambio| ]] [[Kategorio:Centra Afriko]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1964]] snec0tgtz4djiahyzf9e0bhsaq56yw7 0 5336 9488475 9337026 2026-10-05T10:42:25Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9488475 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{Aprilo}} La '''25-a de aprilo''' estas la 115-a tago de la jaro (la 116-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 250 tagoj restas. Je la 25-a de aprilo okazis, interalie: == Eventoj == * [[-404]]: [[Antikva Grekio]]: [[Peloponeza milito]] finiĝis * [[775]]: Armeo de [[Abasida Kaliflando]] decide venkis armenajn princojn en la [[batalo de Bagrevando]] - komenco de grandskala [[armenoj|armena]] migrado en la [[Bizanca imperio|Bizancan Imperion]] * [[799]]: Rezulte de la [[komploto]] de romia nobelaro papo [[Leono la 3-a]] estis atakita kaj vundita dum [[procesio]], kaj poste demisiita kaj enprizonigita en [[monaĥejo]] * [[1058]]: [[Malkolmo la 3-a (Skotlando)|Malkolmo la 3-a]] kroniĝis kiel reĝo de Skotlando * [[1077]]: [[Ladislao la 1-a (Hungario)|Ladislao la 1-a]] iĝis [[listo de regantoj de Hungario|reĝo de Hungario]] * [[1185]]: En japana markolo [[Ŝimonoseki]] okazis [[marbatalo]] nomata [[Japana nomo de erao|batalo de eraoj]] - komenciĝis la [[epoko de Kamakura]] * [[1333]]: [[Pollando]]: [[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la Granda]] kroniĝis en [[Krakovo]] kun sia edzino - lasta reĝo de la unua pola dinastio de [[Piastoj]] * [[1459]]: En [[Cheb]] subskribiĝis traktato inter [[Reĝlando Bohemio]] kaj [[Saksio]], en kiu oni fiksis komunan [[landlimo]]n, unu el la plej malnovaj ekzistantaj ĝis hodiaŭ en [[Eŭropo]] * [[1507]]: Germana [[kartografo]] [[Martin Waldseemüller]] en sia verko ''[[Cosmographiae Introductio]]'' unuan fojon uzis nomon [[Ameriko]] por malkovrita nova [[kontinento]] * [[1512]]: [[Otomana Imperio]]: [[sultano]] [[Selim la 1-a]] devigas sian patron [[Bajezido la 2-a]] eksiĝi * [[1541]]: [[Hispanoj]] fondis la urbon [[Arica (Ĉilia urbo)|Arica]] en [[Peruo]] (nun apartenas al [[Ĉilio]]) * [[1607]]: [[Okdekjara Milito]]: [[marbatalo]] de [[Ĝibraltaro]]: [[Nederlando|nederlanda]] ŝiparo detruis la [[Hispanio|hispanan]] * [[1644]]: [[Ĉinio]]: [[Dinastio Ming]] falis - imperiestro [[Chongzhen]] [[sinmortigo|sinmortiĝis]] dum kamparana ribelo gvidata de Li Zicheng * [[1707]]: [[Milito de Hispana Sukcedo]]: [[Batalo de Almansa]] okazis * [[1719]]: Novelo ''[[Robinsono Kruso]]'' de [[Daniel Defoe]] aperis * [[1792]]: [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]]: [[Claude Joseph Rouget de Lisle]] verkis kanton por rejna armeo, pli konata kiel ''[[Marseljezo]]''; unua verdikto pri [[mortpuno]] helpe de [[gilotino]] plenumita * [[1809]]: Venko de [[Varsovia Duklando|pola armeo]] kontraŭ la [[Aŭstra imperio|aŭstra]] en batalo de [[Radzymin]] * [[1839]]: [[Afganio]]: brita ekspedicia korpuso aneksis sen batalo [[Kandaharo]]n * [[1839]]: Pola geografo, geologo kaj esploristo [[Paweł Edmund Strzelecki]] dum sia [[vojaĝisto|vojaĝo]] ĉirkaŭ la mondo alvenis al [[Aŭstralio]] * [[1840]]: [[Pollando]]: [[tertremo]] kun forto de ĉirkaŭ 5 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]] okazis en [[Pieniny]] * [[1846]]: [[Meksika-Usona Milito]] komenciĝis * [[1848]]: [[Aŭstra imperio]] proklamis [[konstitucio]]n * [[1848]]: Irlanda astronomo [[Andrew Graham (astronomo)|Andrew Graham]] malkovris asteroidon [[9 Metiso|Metiso]] * [[1859]]: Franca diplomato kaj entreprenisto [[Ferdinand de Lesseps]] enmetis en [[Port Said]] [[ŝpato]]n en [[sablo]]n, simbole inaŭgurante konstruon de [[Sueza Kanalo]] * [[1882]]: Franca armeo konkeris [[Hanojo]]n en norda [[Vietnamio]] * [[1898]]: Anonco de la [[Hispana-usona milito]], kiu komenciĝis la 21-an de aprilo * [[1900]]: Polusa [[ekspedicio]] sub gvido de itala duko [[Luigi Amedeo, Duko de Abruzzi|Luigi Amedeo]] alproksimiĝis al rekorda distanco de la [[norda poluso]] atingante 86°34′ de [[latitudo]] * [[1906]]: Usona astronomo [[Joel Hastings Metcalf]] malkovris asteroidon [[599 Luizo|Luizo]] * [[1915]]: [[Unua mondmilito]]: La [[brita armeo]] kun [[ANZAC|aŭstraliaj kaj nov-zelandaj armeaj korpusoj]] surgrundiĝis sur turka duoninsulo [[Kalipolis]] - [[batalo de Kalipolis]] komenciĝis * [[1918]]: [[Ruĝa Armeo]] malfondis [[Krimeo|Krimean]] Popolan Respublikon ([[d:Q1419681]]) * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: [[poloj|pola]]-[[ukraino|ukraina]] militiro al [[Kievo]] komandata de [[Józef Piłsudski]] komenciĝis cele de kreo de [[federacio]] de [[Mezeŭropo|Mez-Eŭropaj ŝtatoj]] * [[1920]]: Dum la konferenco de [[Sanremo]] ĉefaj aliancanoj de la unua mondmilito rezoluciis pri asignado de [[mandato de la Ligo de Nacioj|mandatoj de Ligo de Nacioj]] por administrado de iamaj [[Otomana imperio|Otomanaj teritorioj]] en [[Proksima Oriento]] * [[1926]]: [[Reza Ŝaho Pahlavi]] kroniĝis kiel [[ŝaĥo]] de [[Irano]] * [[1926]]: [[Milano]]: En [[Teatro alla Scala]] okazis [[prapremiero]] de nefinita opero ''[[Turandot]]'' de [[Giacomo Puccini]] - kompletigita nur post lia morto de [[Franco Alfano]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en [[Krakovo]] dum laborkonferenco pri sekureco en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] [[Hans Frank]] ordonis realigon fare de sekureca polico de [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]] * [[1941]]: Komisaro de popola ŝtata sekureco de [[Litova Soveta Socialisma Respubliko]] ordonis amasan [[deportado]]n en [[Sovetunio]]n kun aparta konsidero de la gvidantoj de polaj organizaĵoj; Balkana Fronto: [[Adolf Hitler]] subskribis direktivon pri ekrego de [[Kreto (insulo)|Kreto]] ([[batalo de Kreto|operaco Merkuro]]); [[Usono]] donis [[kredito]]n de 50 milionoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] al [[Ĉinio]]; [[Kamboĝo]]: surtroniĝis reĝo [[Norodom Sianuk]] * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germana polico deportis al [[distrikto Krasnystaw]] 961 [[judoj]]n de [[Bamberg]] kaj [[Würzburg]]; [[brita aerarmeo]] atakis frumatene kaj post la tago [[Rostock]], dum [[Luftwaffe]] atakis frumatene [[Exeter]] kaj post la tago [[Bath]] * [[1943]]: Nokte post la tago la germana aerarmeo atakis grupiĝon de [[ŝipo]]j en [[Portsmouth]] - pro malbonaj [[atmosfero|atmosferaj]] kondiĉoj la atako estis senefika; [[Luftwaffe]] atakis en la regiono * [[1945]]: Soveta aeratako kontraŭ [[Brno]]; en [[Slovenio]] aliancita aerarmeo denove bombis [[Občina Jesenice|Jesenice]]; la brita armeo eniris al [[Bremeno]], kaj trupoj de la usona armeo okupis [[Ingolstadt]]; finna armeo elpelis lastajn germanajn taĉmentojn - fino de la [[Laponia milito]]; polaj [[bombaviadilo]]j partoprenis bombadon de la [[brita aerarmeo]] al [[Berghof]], la kvartiro de [[Hitler]] en [[Berchtesgaden]]; germana armeo forlasis lastajn grandajn urbojn en Italio: [[Ĝenovo]], [[Milano]] kaj [[Torino]] puŝita de la anglo-usonaj [[Aliancanoj|aliancanoj]] kaj de italaj partizanoj; [[Elba Tago]]: proksime al [[Strehla]] kaj [[Torgau]] apud [[Elbo (rivero)|Elbo]] okazis posttagmeze unua renkontiĝo de la [[ruĝa armeo]] kaj [[usona terarmeo]]; disdivido de la teritorio kontrolata de [[Wehrmacht]] al 2 partoj, la norda kaj la suda; usona aerarmeo atakis [[Plzeň]]; en [[Berlino]] la ruĝa armeo ekregis [[Steglitz-Zehlendorf]]; usona armeo eniris al [[Verono]], kaj la ribelo disvastiĝis al [[Cuneo]]; [[Itala kontraŭnazia rezistmovado]]: kun liberigo de [[Torino]] kaj [[Milano]] de la [[Itala faŝismo|faŝisma]] [[okupado]] la tagoj de [[Itala Socia Respubliko]] finiĝis; [[Konferenco pri Internacia Organizado de Unuiĝintaj Nacioj]] komenciĝis en [[San-Francisko]], kiun partoprenis 50 ŝtatoj-fondintoj; responde al proponoj de [[Heinrich Himmler]] - pere de usona parlamentano en [[Stokholmo]] - prezidento [[Harry Truman]] postulis [[kapitulaco]]n de Germanio en ĉiuj frontoj * [[1946]]: [[Bavario]]: [[konsekrado]] kaj unua [[diservo]] en la [[belorusoj|belorusa]] [[ortodoksa eklezio]] en [[Regensburg]] * [[1949]]: En [[Moskvo]] komenciĝis unua sesio de la [[Konsilio de Reciproka Ekonomia Helpo]], kiun partoprenis [[Sovetunio]], [[Bulgario]], [[Ĉeĥoslovakio]], [[Hungario]], [[Pollando]] kaj [[Rumanio]] * [[1952]]: En [[Federacia Respubliko Germanio]] oni kreis [[Federacia lando (Germanio)|federacian landon]] [[Baden-Virtembergo]] el la du antaŭaj eroj [[Badeno]] kaj [[Virtembergo]] * [[1953]]: En la revuo "Nature" aperis artikolo de [[James Watson]] kaj [[Francis Crick]], priskribanta [[modelo]]n de [[duobla helico]] de [[DNA]] * [[1960]]: [[Submarŝipo]] ''Triton'' de [[Usona Mararmeo]] finis unuan submaran [[ĉirkaŭnavigado]]n de la mondo * [[1961]]: Usonano [[Robert Noyce]] patentigis [[integra cirkvito|integran cirkviton]] * [[1963]]: En [[Libio]] oni abolis federacion favore al [[Reĝlando Libio]] * [[1966]]: [[Uzbekio]]: [[Taŝkento]] estis trafita de forta [[tertremo]] - restarigo de la centra parto daŭris 3,5 jarojn * [[1974]]: [[Revolucio de la Diantoj]] en [[Portugalio]] komenciĝis; la lando direktiĝis al demokratio * [[1975]]: [[Portugala Socialista Partio]] gajnis parlamentan baloton * [[1982]]: [[Israelo]] retiriĝis de [[Sinajo]]; [[Falklanda milito]]: [[Britio|britaj]] taĉmentoj rekonkeris [[Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj|Sud-Georgion]] * [[1983]]: [[Metroo de Lillo]] ekfunkciis en Francio - unua en Eŭropo moviĝanta laŭ la sistemo [[Vehiklo Aŭtomata Leĝera]] * [[1988]]: Nova ondo de laboristaj [[striko]]j eksplodis en [[Pola Popola Respubliko]] - ĝi alkondukis al kunsido de la Ronda Tablo * [[1990]]: [[Violeta Chamorro]] kiel unua virino en [[Ameriko]] ekpostenis kiel prezidentino de [[Nikaragvo]]; teamo de [[kosmopramo Discovery]] sukcese [[orbito|enorbitigis]] [[Kosmoteleskopo Hubble|kosmoteleskopon Hubble]] * [[1992]]: En [[Kievo]] oni malfermis [[muzeo]]n de [[Ĉernobilo]] * [[1998]]: [[Litovio]]: fonda kongreso de politika partio [[Nova Unio (Socialliberaloj)|Nova unio]] * [[2000]]: [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj]] kondamnis la rusian politikon en [[Ĉeĉenio]] * [[2002]]: Sud-afrika entreprenisto [[Mark Shuttleworth]] iĝis dua [[kosmoturismo|kosmoturisto]] * [[2004]]: [[Heinz Fischer]] gajnis prezidentan balotadon en Aŭstrio * [[2005]]: 107 personoj pereis kaj 555 vundiĝis en [[katastrofo (akcidento)|katastrofo]] de pasaĝera [[trajno]] en japana urbo [[Amagasaki]]; [[Bulgario]] kaj [[Rumanio]] subskribis interkonsentojn pri aliĝo al [[Eŭropa Unio]]; lasta el tri fragmentoj de la [[obelisko de Aksumo]], rabita de [[italoj|italaj]] [[faŝisto]]j en 1937, revenis al [[Etiopio]] * [[2008]]: [[Srilanko]]: ne malpli ol 26 personoj pereis en bomba [[atenco]] kontraŭ [[aŭtobuso]] en [[Kolombo (urbo)|Kolombo]]; en la revuo "[[Science]]" aperis esplorrezultoj pri [[klasifiko]] de [[tiranosaŭro]]j en [[filogeneza arbo]] pli proksime al [[birdo]]j ol [[reptilio]]j * [[2010]]: En [[Hungario]] ''[[Fidesz]]'' gajnis parlamentan balotadon - [[Viktor Orbán]] iĝis ĉefministro; en [[Aŭstrio]] oficanta prezidento [[Heinz Fischer]] gajnis prezidentan balotadon * [[2011]]: Prezidento [[Pál Schmitt]] subskribis novan [[konstitucio]]n de [[Hungario]] * [[2012]]: Surlime inter [[Armenio]] kaj [[Azerbajĝano]] dum pripafado en [[Tavuŝo]] pereis 3 armenaj soldatoj * [[2015]]: 8964 personoj pereis en [[tertremo]] en [[Nepalo]] kaj 23 447 vundiĝis * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: Antony Blinken, [[Usona Sekretario de Ŝtato]], kaj Lloyd Austin, [[Usona Sekretario de Defendo]] anoncis pluan financan helpon al Ukrainio kaj landoj de [[Mez-Orienta Eŭropo]] egalan al 713 milionoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]]; Rusio agnoskis 40 diplomatojn el [[Germanio]] kiel [[persona non grata|nedezirindaj personoj]] - simetria respondo; [[Zbigniew Ziobro]]: [[Internacia Puna Kortumo]] aliĝis al enketado de [[Ukrainio]], [[Pollando]] kaj [[Litovio]] pri supozeblaj rusiaj amasaj [[krimo]]j en Ukrainio * [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[EU]] transdonis al Ukrainio 1,5 mld da [[eŭro]]j; [[Svedio]] forigis 5 rusiajn [[diplomato]]jn ==[[Esperantujo]]== * [[2019]]: inaŭguro en [[Danango]] de la 9-a [[Azia Kongreso de Esperanto]] pri la temo ''Esperanto kaj Kultura Diverseco de [[Azio]] kaj [[Oceanio]]'' == Naskiĝoj == * [[1214]]: [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]], reĝo de Francio, sanktulo (m. [[1270]]) * [[1284]]: [[Eduardo la 2-a (Anglio)|Eduardo la 2-a]], reĝo de Anglio (m. [[1327]]) * [[1287]]: [[Roĝero Mortimer (1-a grafo de March)|Roĝero Mortimer]], amanto de [[Izabela de Francio]] (m. [[1330]]) * [[1529]]: [[Francisko Patriko]], kroata [[humanismo|humanisto]], filozofo, geometro kaj poeto (m. [[1597]]) * [[1599]]: [[Oliver Cromwell]], angla politikisto kaj reganto, militista gvidanto de la [[angla enlanda milito]] (m. [[1658]]) * [[1608]]: [[Gaston de Francio]], franca princo (m. [[1660]]) * [[1643]]: [[Louis Moréri]], franca pastro kaj enciklopediisto (m. [[1680]]) * [[1666]]: [[Johann Heinrich Buttstedt]], germana orgenisto kaj muzikteoriisto (m. [[1727]]) * [[1706]]: [[Giovanni Battista Martini]], itala komponisto kaj [[muzikteoriisto]] (m. [[1784]]) * [[1710]]: [[James Ferguson (1710-1776)|James Ferguson]], skota mekanikisto kaj astronomo (m. [[1776]]) * [[1725]]: [[Philipp Ludwig Statius Müller]], germana [[zoologo]], entomologo, profesoro (m. [[1776]]) * [[1744]]: [[Ambrus Miklós]], hungara pastro kaj verkisto (m. [[1809]]) * [[1772]]: [[Franz Axter]], germana kuracisto, [[dogano|doganisto]] kaj verkisto (m. [[1806]]) * [[1774]]: [[Leopold von Buch]], germana geologo kaj paleontologo (m. [[1853]]) * [[1815]]: [[Otto Schneider]], germana klasika filologo * [[1823]]: [[Abd-ul-Meĝid]], sultano de [[Otomana Imperio]] (m. [[1861]]) * [[1826]]: [[Karl Schneider]], germana teologo, pedagogo kaj politikisto (m. [[1905]]) * [[1842]]: [[Kálmán Parádi (zoologo)|Kálmán Parádi]], hungara zoologo (m. [[1902]]) * [[1852]]: [[Leopoldo Alas]], hispana verkisto kaj literatura kritikisto (m. [[1901]]) * [[1862]]: [[Edward Grey]], brita politikisto kaj diplomato, ornitologo (m. [[1933]]) * [[1866]]: [[Carlo Bourlet]], franca matematikisto, profesoro, [[pioniro de Esperanto]], fondinto de pluraj [[Esperanto-grupo]]j, kunredaktoro de "[[Paris-Esperanto]]", fondinto de "[[La Revuo]]", kunorganizanto de [[UK 1907]], [[UK 1908]], [[UK 1909]], konata de la ''[[Monumento de Carlo Bourlet]]'' (m. [[1913]]) * [[1869]]: [[Macuda Cuneĵiro]], japana kuracisto kaj [[esperantisto]] (m. [[1931]]) * [[1874]]: [[Guglielmo Marconi]], itala fizikisto Nobelpremiita (m. [[1973]]) * [[1884]]: [[Benedek Banner]], hungara arkeologo kaj etnografo (m. [[1968]]) * [[1892]]: [[János Koszó]], hungara literaturhistoriisto kaj profesoro (m. [[1952]]) * [[1898]]: [[Stefanija Turkeviĉ]], aŭstria-ukraina komponistino kaj pianistino, muzikscienculino (m. [[1977]]) * [[1899]]: [[Josef Gorbach]], aŭstra romkatolika pastro kaj publicisto (m. [[1977]]) * [[1900]]: [[Wolfgang Ernst Pauli]], aŭstra fizikisto Nobelpremiita (m. [[1958]]) * [[1903]]: [[Andrej Kolmogorov]], soveta matematikisto (m. [[1987]]) * [[1904]]: [[András Szilágyi]], hungara kuracisto, verkisto, tradukisto, malliberulo de la [[koncentrejo Dachau]] (m. [[1984]]) * [[1909]]: [[László Viski Balás]], hungara pentristo kaj desegnisto (m. [[1964]]) * [[1911]]: [[Karlo Fajszi]], hungara poŝtoficisto, granda kolektisto de [[esperantaĵo]]j, honora membro de [[Hungaria Esperanto-Asocio|HEA]] kaj [[UEA]], honora civitano de [[Budapeŝto]], konata de la [[Kolektaĵo de Fajszi]] (m. [[2004]]) * [[1917]]: [[Ella Fitzgerald]], usona ĵazkantistino (m. [[1996]]) * [[1921]]: [[Karel Appel]], nederlanda pentristo (m. [[2006]]) * [[1927]]: [[Albert Uderzo]], franca desegnisto, kunaŭtoro de ''[[Asteriks]]'' (m. [[2020]]) * [[1930]]: [[Violetta Ferrari]], hungara-germana aktorino (m. [[2014]]) * [[1936]]: [[Henck Arron]], vicprezidento de [[Surinamo]] (m. [[2000]]) * [[1940]]: [[Heinz Dieter Maas]], germana esperantisto (m. [[2024]]) * [[1940]]: [[Al Pacino]], usona aktoro * [[1941]]: [[Bertrand Tavernier]], franca reĝisoro (m. [[2021]]) * [[1941]]: [[Erhard Busek]], aŭstra politikisto kaj juristo (m. [[2022]]) * [[1945]]: [[Björn Ulvaeus]], sveda kantisto, muzikisto kaj komponisto * [[1946]]: [[Vladimir Ĵirinovskij]], rusia politikisto (m. [[2022]]) * [[1946]]: [[Tibor Gavrucza]], rumania hungara reformita pastro, akvarelisto * [[1946]]: [[Andrzej Seweryn]], pola aktoro, reĝisoro kaj pedagogo * [[1948]]: [[András Salamon]], rumania hungara instruisto, dramisto * [[1949]]: [[Dominique Strauss-Kahn]], franca politikisto, urbestro * [[1950]]: [[Peter Zilvar]], germana esperantisto, prezidanto de [[Esperanto-Societo Sudharco]], iniciatinto de [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]], gvidanto de [[Interkultura Centro Herzberg]] kunlaboranta kun [[Zsófia Kóródy]], [[Esperantisto de la Jaro]] * [[1956]]: [[Marek Krawczyk]], pola eldonisto de [[samizdato]]j, kunlaboranto de la pariza "[[Kultura]]" (m. [[2012]]) * [[1961]]: [[Frank De Winne]], belga kosmonaŭto * [[1968]]: [[Thomas Strunz]], germana futbalisto * [[1968]]: [[Andrej Movĉan]], rusia ekonomikisto kaj financisto * [[1969]]: [[Renée Zellweger]], usona aktorino * [[1973]]: [[Pavel Šporcl]], ĉeĥa violonvirtuozo * [[1976]]: [[Gilberto da Silva Melo]], brazila futbalisto * [[1981]]: [[Felipe Massa]], brazila aŭtosportisto * [[1986]]: [[Gábor Kolozsi Borsos]], rumania hungara aktoro * [[1989]]: [[Gedhun Choekyi Nyima]], [[tibetanoj|tibetano]], kiun [[dalai-lamao]] [[Tenzin Gyatso]] agnoskis la 11-a [[reenkarniĝo]] de [[panĉen-lamao]], [[malaperigo|malaperinta]] en 1995 * [[2000]]: [[Miro Schluroff]], germana manpilkisto == Mortoj == * [[1077]]: [[Géza la 1-a]], reĝo de Hungario (n. [[1040]]) * [[1196]]: [[Alfonso la 2-a (Aragono)|Alfonso la 2-a]], reĝo de [[Aragono]], grafo de [[Barcelono]] kaj grafo de [[Provenco]] (n. [[1157]]) * [[1228]]: [[Jolanda de Jerusalemo]], itala reĝino de la [[Jerusalema reĝlando]] (n. ĉirkaŭ [[1212]]) * [[1295]]: [[Sanĉo la 4-a (Kastilio)|Sanĉo la 4-a]], reĝo de Kastilio (n. [[1258]]) * [[1342]]: [[Benedikto la 12-a]], franca [[papo]], la tria el papoj de [[Avinjono]] (n. ĉirkaŭ [[1285]]) * [[1472]]: [[Leon Battista Alberti]], itala [[humanismo|humanisto]], pentristo, muzikisto, poeto, filozofo, kartografo, arkitekto, [[kriptologio|ĉifrosciencisto]] (n. [[1404]]) * [[1595]]: [[Torquato Tasso]], itala poeto (n. [[1544]]) * [[1635]]: [[Alessandro Tassoni]], itala poeto (n. [[1565]]) * [[1644]]: [[Chongzhen]], imperiestro de Ĉinio (n. [[1611]]) * [[1647]]: [[Andreas Scultetus]], germana jezuito, mistika verkisto (n. [[1622]]/23) * [[1687]]: [[János Kájoni]], hungara franciskano, komponisto, verkisto (n. [[1629]]) * [[1734]]: [[Johann Konrad Dippel]], germana filozofo, [[alkemio|alkemiisto]], inventisto, modelo de ''[[Frankenŝtejno]]'' (n. [[1673]]) * [[1744]]: [[Anders Celsius]], sveda astronomo, matematikisto kaj fizikisto (n. [[1701]]) * [[1782]]: [[Anne Bonny]], irlanda [[pirato|piratino]] (n. [[1700]]) * [[1800]]: [[William Cowper]], angla religia poeto (n. [[1731]]) * [[1814]]: [[Louis-Sébastien Mercier]], franca verkisto, poeto, publicisto kaj [[retoriko|retorikisto]] (n. [[1740]]) * [[1825]]: [[Sámuel Benkő]], hungara kuracisto, verkisto kaj filozofo (n. [[1743]]) * [[1840]]: [[Siméon-Denis Poisson]], franca matematikisto kaj fizikisto (n. [[1781]]) * [[1852]]: [[Álvares de Azevedo]], brazila poeto kaj verkisto (n. [[1831]]) * [[1899]]: [[Hermann Wislicenus]], germana pentristo (n. [[1825]]) * [[1911]]: [[Emilio Salgari]], itala verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1862]]) * [[1913]]: [[Miĥajlo Kocjubinskij]], ukraina verkisto kaj socia aganto (n. [[1864]]) * [[1914]]: [[Géza Fejérváry]], generalo kaj ĉefministro de Hungario (n. [[1833]]) * [[1914]]: [[Hermann Kluge]], germana filologo, bibliotekisto, teologo kaj instruisto (n. [[1832]]) * [[1915]]: [[Friedrich Müller (Schäßburg)|Friedrich Müller]], rumana teologo, historiisto, episkopo (n. [[1828]]) * [[1916]]: [[Alwin Langenhan]], germana pedagogo kaj paleontologo (n. [[1850]]) * [[1918]]: [[Christian Schneehagen]], oficiro germana kaj junularmovadano (n. [[1891]]) * [[1920]]: [[Peter Rehder (konstruinĝeniero)|Peter Rehder]] (1843-1920), konstruinĝeniero kaj konstruigisto de la [[Elbo (rivero)|Elbo]]-[[Lubeko]]-[[kanalo (akvovojo)|kanalo]] (n. [[1843]]) * [[1928]]: [[Pjotr Vrangel]], rusia barono, politikisto, komandanto de la [[Blanka Armeo]] (n. [[1878]]) * [[1937]]: [[Michał Drzymała]], pola [[kamparano]], simbolo de la pola rezisto kontraŭ [[germanigo]] (n. [[1857]]) * [[1943]]: [[Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko]], rusa teatra reĝisoro, dramaturgo, verkisto kaj pedagogo (n. [[1858]]) * [[1944]]: [[George Herriman]], usona [[bildliteraturo|bildliteraturisto]] (n. [[1880]]) * [[1960]]: [[August Kopff]], germana astronomo (n. [[1882]]) * [[1960]]: [[Amanullah Ĥan]], reĝo de [[Reĝlando Afganio]] (n. [[1892]]) * [[1966]]: [[Sándor Oláh (pentristo)|Sándor Oláh]], hungara pentristo (n. [[1886]]) * [[1968]]: [[János Ferenczi]], hungara reformita pastro kaj etnografo (m. [[1889]]) * [[1969]]: [[Margarita Xirgu]], hispana-urugvaja aktorino kaj reĝisorino (n. [[1888]]) * [[1975]]: [[Jacques Duclos]], franca politikisto (n. [[1896]]) * [[1988]]: [[Clifford D. Simak]], usona verkisto de [[sciencfikcio]] (n. [[1904]]) * [[1990]]: [[Dexter Gordon]], usona tenorsaksofonisto (n. [[1923]]) * [[1994]]: [[Margit Váczy]], rumania hungara pentristino, restarigistino (n. [[1911]]) * [[1995]]: [[Ginger Rogers]], usona aktorino kaj dancistino (n. [[1911]]) * [[1999]]: [[Attila Zsigmond]], rumania hungara pentristo, grafikisto (n. [[1927]]) * [[2004]]: [[Thom Gunn]], angla poeto (n. [[1929]]) * [[2005]]: [[Ito Kanzi]], japana esperantisto, eldonisto de 43-voluma, komentita [[Plena Verkaro de Zamenhof]], [[honora membro de UEA]], laŭreato de [[FAME-premio]] (n. [[1918]]) * [[2006]]: [[Jane Jacobs]], usona-kanada ĵurnalistino kaj [[urboplanado|urboplanistino]] (n. [[1916]]) * [[2010]]: [[Alan Sillitoe]], angla verkisto (n. [[1928]]) * [[2012]]: [[Marek Krawczyk]], pola [[eldonisto]] (n. [[1956]]) * [[2018]]: [[Hans-Reinhard Koch]], germana romkatolika [[helpa episkopo]] de [[Erfurto]] (n. [[1929]]) * [[2023]]: [[Harry Belafonte]], usona kantisto kaj aktoro (n. [[1927]]) * [[2023]]: [[Paul van Vliet]], nederlanda kabaredisto (n. [[1935]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romia imperio]]: Robigalia honore al [[Robigus]] * [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Marko]] * [[Aŭstralio]], [[Nov-Zelando]]: [[ANZAC]]-Tago * Monda Tago de [[Malario]] * Internacia [[Konscio|Konsci]]-Tago pri [[Bruo]]-Minaco * Internacia Tago de [[DNA]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''25-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:25-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|25]] [[Kategorio:25-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0425]] a4cj1ft6qgj5csmyzz0vppyl3kwd36i 0 5456 9488477 9429755 2026-10-05T10:42:51Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9488477 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''28-a de marto''' estas la 87-a tago de la jaro (la 88-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 278 tagoj restas. Je la 28-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[193]]: [[Romia Imperio]]: [[Pretora gvardio]] murdis la [[romio|romian]] [[imperiestro]]n [[Pertinakso]] vendante la imperian oficon en [[aŭkcio]] al [[Didio Juliano]], ankaŭ murdita * [[364]]: [[Romia Imperio]]: [[Valento (imperiestro)|Valento]] iĝis [[kunimperiestro]] de [[Romio]] * [[845]]: [[Vikingoj]] prirabis [[Parizo]]n * [[1241]]: [[Mongoloj]] konkeris [[Krakovo]]n - unua [[invado]] al Pollando * [[1364]]: [[Pollando]]: [[konsekrado]] de la [[katedralo]] sur [[Vavelo]] en Krakovo, fare de [[ĉefepiskopo]] el [[Gniezno]] * [[1462]]: [[Ivano la Tria]] iĝis [[Granda Duklando de Moskvo|granda princo]] * [[1514]]: Reganto de Pollando kaj Litovio [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]] eldonis preskribojn pri [[administrado]] de la [[enspezo]]j de [[latifundio]]j kaj [[kamparano]]j * [[1566]]: [[Malto (lando)|Malto]]: urbo [[La Valeto]] fondiĝis - la nuna [[ĉefurbo]] * [[1601]]: Dua pola-sveda milito: [[Svedio|svedaj]] tupoj komencis sieĝon de Kokenhausen (nun [[Koknese]] en [[Latvio]]) * [[1611]]: [[Pola-rusa milito 1609-1618|Dua pola-rusa milito]]: sieĝo de [[Moskva Kremlo]] komenciĝis – okupata de polaj taĉmentoj post la [[batalo de Kluŝino]] * [[1656]]: [[Sveda diluvo]]: venko de pola armeo en batalo de [[Nisko]] * [[1689]]: [[Sejmo (Pollando)|Sejma]] juĝejo kondamnis al [[mortpuno]] akuzitan pri [[ateismo]] nobelon [[Kazimierz Łyszczyński]] - la verdikto estis plenumita en [[Varsovio]] * [[1776]]: [[Bolŝoj-teatro]] fondiĝis en [[Moskvo]] * [[1793]]: La [[Dispartigoj de Pollando-Litovio|dua dispartigo]]: [[Reĝlando Prusio|prusa]] armeo eniris [[Gdańsk]] * [[1795]]: La [[Dispartigoj de Pollando-Litovio|tria dispartigo]]: kuronia parlamento anoncis alligon de [[Duklando Kuronio kaj Zemgalio]] al la [[Rusia imperio]] * [[1802]]: Germano [[Heinrich Olbers]] malkovris [[asteroido]]n [[2 Palaso|Palaso]], la duan ekkonitan * [[1811]]: Politikisto [[Henriko la 1-a (Haitio)|Henriko la 1-a]] proklamis [[Haitio]]n [[Haitia reĝlando]] kaj kroniĝis * [[1835]]: [[Brazilo]]: [[Campos dos Goytacazes]] iĝis urbo * [[1844]]: En [[Hispanio]] kreiĝis [[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]] * [[1849]]: [[Revolucio de 1848|Printempo de la Popoloj]]: [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo]] proklamis konstitucion de [[Germana Federacio]] * [[1854]]: Dum la [[Krimea Milito]] [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] kaj [[Francio]] ekstaris flanke de la [[Otomana Imperio]] kontraŭ la [[Rusia imperio]] * [[1866]]: [[Bohemio]]: [[Jablonec nad Nisou]] iĝis urbo * [[1871]]: [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]] formale establita * [[1879]]: Armeo de [[zuluoj]] venkis [[britoj]]n en batalo de Hlobane (proksime al [[Vryheid]]) * [[1888]]: [[Ĵakvo la Buĉisto]] serioze vundis per tranĉilo unu el siaj [[viktimo]]j * [[1900]]: Germana astronomo [[Friedrich Karl Arnold Schwassmann]] malkovris asteroidon [[454 Matezo|Matezo]] * [[1907]]: La urbo [[Amsterdamo]] aĉetis ruiniĝantan [[Hejmo de Rembranto|domon de Rembranto]] * [[1910]]: [[francio|Franca]] [[aviado|aviada]] [[pioniro]] [[Henri Fabre]] sukcesis kiel unua flugi per [[hidroplano]] en [[Marseille]] - dum sia dua provo li flugis ĉirkaŭ 600 metrojn per ''Hydravion'' * [[1911]]: [[Aleksandr Postnikov]] estis arestita * [[1915]]: [[Unua mondmilito]]: [[brita armeo|Brita]] pasaĝera [[vaporŝipo]] ''[[SS Falaba]]'' estis sinkigita antaŭ la marbordo de [[Kimrio]] fare de [[germana Regno|germana]] [[submarŝipo]] - 104 pasaĝeroj kaj skipanoj dronis * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: soveta flanko, responde al pola propono pri pacnegocado en [[Barisaŭ|Borysów]], postulis alian lokon kaj tutan retiriĝon de [[batalo]]j * [[1923]]: Hispana [[futbalo|futbala]] klubo [[Real Club Celta de Vigo]] fondiĝis * [[1929]]: Oni enkondukis [[sacerdoto|sacerdotecon]] de [[virino]]j en [[eklezio]] de [[mariavitismo|mariavitoj]] - okazis episkopa [[konsekrado]] de fratulino Izabela Wiłucka * [[1930]]: [[Mustafa Kemal Atatürk]] ŝanĝis nomojn de [[Konstantinopolo]] al [[Istanbulo]] kaj Angora al [[Ankaro]] - la registaro de [[Turkio]] petis aliajn landojn uzi [[turka lingvo|turkajn nomojn]] por siaj urboj * [[1933]]: [[Dua Pola Respubliko]]: oni malfondis [[naciismo|naci]]-[[katolikismo|katolikan]] kaj [[konservismo|konservisman]] Partion de Granda Pollando - fonditan de [[Roman Dmowski]] post la [[maja puĉo]] * [[1935]]: [[Nurenbergo]]: premiero de propaganda filmo "[[Triumfo de la Volo]]" de [[Leni Riefenstahl]], dum kunveno de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]; la tria registaro de [[Walery Sławek]] estis kreita en Pollando * [[1939]]: [[Batalo de Madrido]] finita, armeo de generalo [[Francisco Franco]] konkeris [[Madrido]]n - finiĝis la [[Hispana Enlanda Milito]] * [[1941]]: [[Dua mondmilito]]: direktivo de marŝalo [[Wilhelm Keitel]] pri propaganda agado kontraŭ [[Jugoslavio]]; [[Benito Mussolini]] kun la hungara regento kaj registaro akceptis la proponon de [[Adolf Hitler]] komune ataki [[Jugoslavio]]n - hungara ĉefministro [[Pal Teleki]] deklaris [[demisio]]n; bulgara caro [[Boriso la 3-a]] malkonsentis la rektan partoprenon; [[Mediteraneo]]: brita aviado sinkigis 3 italajn pezajn [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipojn]] kaj 2 [[destrojero]]jn, mortfalis 3 mil maristoj * [[1942]]: brita aeratako de [[bombaviadilo]]j al germana [[Lubeko]] - pereis kelkcent personoj; brita subita atako de la tero, maro kaj aero kontraŭ germana mara militistejo en la [[haveno]] [[Saint-Nazaire]] en Francio - detruo de la plej granda [[doko]] kun ankritaj germanaj [[batalŝipo]]j * [[1943]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Ruĝa Armeo]] alinomis la [[Orjolo|Orjolan]] Fronton al la [[Brjansko|Brjanska]] Fronto; nokte Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Saint-Nazaire]] * [[1944]]: 3-a kaj 6-a Brigadoj konkeris [[Trakai|Troki]]; trupoj de 1-a Ukraina Fronto konkeris [[Mikolajivo]]n * [[1945]]: [[Pollando]]: [[NKVD]] en la 27-a kaj 28-a de marto arestis en [[Pruszków]] reprezentantojn de la pola politiko kaj forveturigis al la [[Proceso de 16 gvidantoj de Pola Subtera Ŝtato]]; en [[Vilno]] estis arestita lasta komandanto de ties areo - [[kolonelo]] Stanisław Heilman; pola kaj soveta [[armeo]]j konkeris [[Gdynia]] kaj Malnovan Urbon en [[Gdańsk]]; hungara episkopo de [[Győr]] [[Vilmos Apor]] estis morte vundita de soveta soldato, kiam li defendis virinojn kun infanoj kaŝitaj en kelo de episkopa palaco; registaro de [[Usono]] oficiale agnoskis la registaron de marŝalo [[Josip Broz Tito]]; Balkana Fronto: en [[Slovenio]] germanaj trupoj komencis kontraŭpartizanan operacon kontraŭ 9-a korpuso de jugoslavia armeo centrita en Trnovski Gozd, [[Dinara montaro]]; retiriĝanta [[Wehrmacht]] en [[Komárom]] eksplodigis [[ponto]]n super [[Danubo]] * [[1949]]: [[Turkio]] kiel unua [[islama]] lando agnoskis la ŝtaton [[Israelo]] * [[1951]]: [[Pollando]]: post preskaŭ trijara enketado en [[Varsovio]] komenciĝis la proceso de aktivuloj de la Labor-Partio, akuzitaj pri provo faligi perforte la [[reĝimo]]n * [[1953]]: [[Libio]] aliĝis al la [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[1959]]: [[Ĉinio]] subpremis la tibetan ribelon, komencitan la [[10-an de marto]] kaj malfondis la registaron de [[Tibeto]], transprenante la tutan kontrolon - [[Dalaj-lamao]] ekzile en [[Barato]] * [[1963]]: [[Filmo]] ''[[The Birds|La birdoj]]'' de [[Alfred Hitchcock]] ekvideblis en la [[kinejo]]j en [[Usono]] * [[1968]]: [[Marto 1968 (Pollando)|Marto 1968]]: en [[Varsovia Universitato]] okazis la lasta studenta [[manifestacio]] dum kiu oni akceptis "[[Deklaracio]]n de Studenta Movado" postulante i.a. liberan asociiĝon, liberan [[opinio]]n, forigon de [[cenzuro]] kaj respekton de [[homrajtoj]] - responde regopovoj de la universitato malfondis fakultatojn de [[ekonomiko]] kaj [[filozofio]] kaj studdirekton de [[psikologio]] ĉe [[pedagogio|pedagogia]] fakultato, forigante 34 studentojn * [[1974]]: [[Nicolae Ceaușescu]] iĝis unua prezidento de Rumanio * [[1979]]: [[Usono]]: [[Reaktoro|reaktora]] incidento de nivelo 5 sur la [[internacia skalo por nukleaj eventoj]] okazis en la [[nuklea centralo]] sur [[Three Mile Island]] ĉe [[Harrisburg (Pensilvanio)|Harrisburg]], [[Pensilvanio]]. La neniigo de la damaĝoj daŭris ĉirkaŭ 12 jarojn kaj kostis pli ol unu miliardo da usonaj dolaroj. Longtempaj sanefikaj efektoj ne ekzistas, laŭ medicina esploro * [[1982]]: En [[Salvadoro]] okazis unua, depost 50 jaroj, libera parlamenta baloto * [[1985]]: [[Wee Kim Wee]] iĝis prezidento de Singapuro * [[1988]]: Unua komerca flugo de [[Airbus A320]] ([[Air France]]) * [[1989]]: [[Belorusio]]: [[nacia flughaveno Minsko]] ekfunkciis por internaciaj [[pasaĝero]]j * [[1990]]: Usona [[korbopilkado|korbopilkisto]] [[Michael Jordan]] fiksis propran rekordon de gajnitaj poentoj (69) dum [[matĉo]] en nordamerika ligo [[National Basketball Association|Nacia Korbopilkada Asocio]] * [[1992]]: [[Moldava Respubliko]]: enkonduko de [[krizostato]] * [[1993]]: En [[galaksio]] [[M81]] en konstelacio [[Granda Ursino]] oni malkovris [[supernovao]]n SN 1993J * [[1994]]: Subskribo de interkonsento pri luado de [[Kosmodromo Bajkonur]] ([[Kazaĥio]]) al [[Rusio]] por 20 jaroj * [[1995]]: Dua operaco de [[UN]] en [[Somalio]] finita post du jaroj - kunvokita de la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1996]]: Makedona [[Borso]], la unua kapitalmerkato en [[Nord-Makedonio]], ekfunkciis en [[Skopjo]]; en [[Gdansko]] komenciĝis proceso de akuzitoj pri kaŭzo de la morto de 44 personoj en [[Pola ribelo de Decembro 1970|decembraj potestoj de 1970]] * [[1997]]: [[Kolizio]] de albana patrolŝipo ''Katër i Radës'' en la [[Otranta markolo]] kun itala [[korveto]] ''Sibilla'' - 81 mortintoj, nur 54 korpoj estos reakiritaj * [[1999]]: [[Kosova Milito]]: 146 [[albanoj]] pereis en [[Kosovo]] dum la masakro de Izbica, faritan de [[serboj|serbaj]] kvazaŭarmeaj unuoj; usona [[animacio|animacia]] televida serio [[Futurama]] komenciĝis * [[2004]]: [[Revolucio de la rozoj]]: dum ripetita balotado en [[Kartvelio]] venkis la partio de [[Miĥail Saakaŝvili]] * [[2005]]: Al [[Pekino]], unuafoje depost disdivido de [[Ĉinio]] en 1949, alvenis delegitaro de reganta en [[Tajvano]] [[Kuomintango]] * [[2006]]: [[Francio]]: amasaj protestoj pro la enkondukprovo de la [[Unuadungkontrakto]] * [[2007]]: [[Pollando]]: [[Gdansko]], [[Gdynia]] kaj [[Sopot]] oficiale iĝis [[triurbo]]; [[Portugalio]]: la plej granda [[suncentralo]] en la mondo estis inaŭgurita en Brinches ([[Alentejo]]) * [[2008]]: [[Ukrainlingva Vikipedio]] registris 100 000 [[Artikolo (periodaĵo)|artikolo]]jn * [[2009]]: Slovaka politikisto [[Richard Sulík]] estis elektita prezidanto de liberala kaj [[eŭroskeptikismo|eŭroskeptika]] partio Libereco kaj Solidareco; [[Horo por la tero]] okazis la trian fojon * [[2010]]: En [[Rusio]] oni malpliigis kvanton de [[horzono]]j de 11 ĝis 9 * [[2012]]: [[Siria enlanda milito]]: membroj de porregistara milico murdis norde de [[Sirio]] du britajn [[ĵurnalisto]]jn * [[2014]]: Estinta ĉefministro de Norvegio [[Jens Stoltenberg]] estis nomumita ĝenerala sekretario de [[NATO]] * [[2018]]: Pola registaro [[kontrakto|kontraktis]] aĉeton de la plej nova usona defenda sistemo "Patriot", ebliganta kontraŭstaron al [[balistika misilo|balistikaj misiloj]] * [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: rusiaj soldatoj forlasis urbon [[Slavutiĉ]] kaj [[Irpin]] == Naskiĝoj == * [[1472]]: [[Fra Bartolomeo]], itala [[dominikanoj|dominikano]] kaj pentristo (m. [[1517]]) * [[1483]]: [[Rafaelo]], itala [[renesanco|renesanca]] pentristo kaj arkitekto, triopano de la grandaj majstroj kun [[Mikelanĝelo]] kaj [[Leonardo da Vinci]] (m. [[1520]]) * [[1515]]: [[Terezo el Avila]], hispana juddevena [[mistikismo|mistikulino]], [[stigmato|stigmatita]] [[vizio|viziulino]], [[doktoro de eklezio]], sanktulino (m. [[1582]]) * [[1592]]: [[Johano Amoso Komenio]], ĉeĥa filozofo, fondinto de moderna [[pedagogio]], okupiĝanta pri [[universala lingvo]] (m. [[1670]]) * [[1638]]: [[Frederik Ruysch]], nederlanda botanikisto, [[anatomio|anatomo]] kaj zoologo, esplorinta [[limfo]]n kaj [[vomeronaza organo|vomeronazan organon]] (m. [[1731]]) * [[1727]]: [[Maksimiliano la 3-a Jozefo (Bavario)|Maksimiliano la 3-a Jozefo]], [[princo-elektisto]] de Bavario (m. [[1777]]) * [[1743]]: [[Jekaterina Daŝkova]], rusia nobelino kaj aŭtorino de memoraĵoj, amikino de imperiestrino [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]] (m. [[1810]]) * [[1750]]: [[Francisco de Miranda]], venezuela generalo, pioniro de sendependigo de [[Latin-Ameriko]] (m. [[1816]]) * [[1764]]: [[Nikolaj Rezanov]], rusia politikisto, poligloto, ambasadoro en Japanio, kunfondinto de la [[Rusia-amerika kompanio]] (m. [[1807]]) * [[1766]]: [[Joseph Weigl]], aŭstra komponisto kaj dirigento (m. [[1810]]) * [[1768]]: [[Ferenc Dobsa]], hungara kuracisto, [[ekziligo|ekziligito]] al [[Siberio]] (m. nekonata) * [[1787]]: [[Wenzel Scholz]], aŭstra aktoro (m. [[1857]]) * [[1799]]: [[Lajos Láng]], hungara aktoro, kantisto, koreografo (m. [[1872]]) * [[1802]]: [[János Munkácsy]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, verkisto (m. [[1841]]) * [[1817]]: [[Francesco De Sanctis]], itala historiisto kaj literatur-kritikisto (m. [[1883]]) * [[1835]]: [[Adolf Röbling]], germana entreprenisto, konata de [[ramuro|kornaĵfabriko]] (m. [[1908]]) * [[1847]]: [[Gyula Farkas]], hungara matematikisto kaj fizikisto, konata de la teorio Farkas-[[Minkowski]] (m. [[1930]]) * [[1855]]: [[Eugène Noël]], franca militkuracisto, komitatano de [[Espéranto-France]], kunlaboranto de la revuoj "[[L'Espérantiste]]", "[[La Revuo]]", "[[Juna Esperantisto]]", Oficiala Bulteno de [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]] (TEKA), kaj aliaj, recenzisto kaj tradukisto de klasikaĵoj (''[[Kanto de Roland]]'', [[Aristofano]], [[George Byron]], [[Rene Descartes]], [[Frédéric Mistral]]) (m. [[1921]]) * [[1858]]: [[József Geml]], hungara, rumania hungara memuaristo, lokhistoriisto, urbestro de [[Temeŝvaro]] (m. [[1929]]) * [[1858]]: [[Józef Siemiradzki]], pola geologo, paleontologo, vojaĝisto, esploristo de [[fosilio]]j, [[stratigrafio (geologio)|stratigrafio]] de [[ĵurasio]] kaj [[migra ŝtonego|migraj ŝtonegoj]] (m. [[1933]]) * [[1860]]: [[Alfred Gercke]], germana filologo (klasika filologio) (m. [[1922]]) * [[1861]]: [[István Lázár (etnografo)|István Lázár]], hungara etnografo kaj kolektisto (m. [[1915]]) * [[1862]]: [[Aristide Briand]], franca Nobelpremiita ĉefministro, kunfondinto de "[[L'Humanité]]" (m. [[1932]]) * [[1863]]: [[Ernest Archdeacon]], franca teknikisto pri aŭtomobilismo kaj aerveturado, kies verkoj estis esperantigitaj, [[esperantisto]] kaj membro de [[Lingva Komitato]] (m. [[1950]]) * [[1868]]: [[Maksim Gorkij]], rusa, soveta verkisto, iniciatinto de [[socialisma realismo]] en [[literaturo]], esperantigata de pluraj tradukistoj, rete legebla en Esperanto (m. [[1936]]) * [[1871]]: [[Willem Mengelberg]], nederlanda dirigento kaj komponisto (m. [[1951]]) * [[1873]]: [[István Nagy (pentristo)|István Nagy]], hungara pentristo, membro de la [[Societo Szinyei Merse Pál]] (m. [[1937]]) * [[1880]]: [[Magda Trott]], germana verkistino kaj feministino revanta pri [[amazonoj]] (m. [[1945]]) * [[1884]]: [[Angelos Sikelianos]], greka lirika poeto kaj teatra verkisto, iniciatinto de la revivigo de antikvaj [[olimpiko]]j en [[Delfo]] (m. [[1951]]) * [[1890]]: [[Paul Whiteman]], usona ĵaza orkestrodirektisto (m. [[1967]]) * [[1902]]: [[Ladislav Riedl]], ĉeĥa kuracisto kaj verkisto, [[Esperanto-vortaristo]], aŭtoro de esperantlingvaj poemaroj, kontribuanto al "[[La Progreso]]" (m. [[1975]]) * [[1903]]: [[Eugenia Morariu]], [[Listo de rumanaj esperantistoj|rumana esperantistino]], ŝtata oficistino kaj tradukistino, kontribuanta al la "[[Heroldo de Esperanto]]" kaj "[[La Espero]]", enestanta en ''[[Rumana Antologio]]'', fratino de [[Tiberio Morariu]] (m. [[1977]]) * [[1907]]: [[László Boér]], rumania hungara kuracisto, fakverkisto pri [[epidemiologio]] kaj [[genetiko]] (m. [[1972]]) * [[1907]]: [[László Félegyházi]], hungara pentristo, laŭreato de Szinyei-premio kaj Munkácsy-premio (m. [[1986]]) * [[1913]]: [[Sándor Beier]], hungara-rumana verkisto, reprezentita en ''[[Esperanta antologio]]'', [[Aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo|aŭtoro de originala esperantlingva literaturo]] (m. [[1992]]) * [[1914]]: [[Bohumil Hrabal]], ĉeĥa verkisto kies verkojn oni tradukis en pli ol 25 lingvojn kaj filmigis, sinmortiginto (m. [[1997]]) * [[1924]]: [[Gerhard Fritsch]], aŭstra verkisto, kritikisto, eseisto (m. [[1969]]) * [[1925]]: [[Alberto Grimaldi]], itala [[filmproduktisto]] ([[Dekamerono]], [[Ultimo tango a Parigi|''Lasta tango en Parizo'']]) (m. [[2021]]) * [[1928]]: [[Zbigniew Brzeziński]], usona [[politikologo]], [[sovetologo]] kaj [[futuristo]], konsilisto de prezidento [[Jimmy Carter]] (m. [[2017]]) * [[1930]]: [[Jerome Isaac Friedman]], usona Nobelpremiita fizikisto, [[doktoro de filozofio]] * [[1936]]: [[Amancio Ortega]], hispana [[modo|mod]]-magnato, prezidanto de firmao [[Inditex]], konata de butikĉeno [[Zara]] * [[1936]]: [[Mario Vargas Llosa]], perua Nobelpremiita verkisto, ĵurnalisto kaj politikisto (m. [[2025]]) * [[1936]]: [[József Vofkori]], hungara kuracisto, medicinhistoriisto (m. [[1998]]) * [[1937]]: [[Imre Jenei]], rumania hungara futbalisto, trejnisto * [[1942]]: [[Neil Kinnock]], brita politikisto, prezidanto de [[British Council]] * [[1942]]: [[Daniel Dennett]], usona filozofo (m. [[2024]]) * [[1942]]: [[Luciano Monari]], itala episkopo de [[Breŝo]] * [[1943]]: [[Hans Michael Maitzen]], aŭstra astronomo kaj esperantisto (m. [[2026]]) * [[1945]]: [[Rodrigo Duterte]], prezidento de [[Filipinoj]], advokato, trifoja urbestro de [[Dabao]] * [[1946]]: [[Alejandro Toledo]], prezidento de [[Peruo]], lekciisto ĉe [[Universitato Stanford]] * [[1946]]: [[Henry Paulson]], usona bankisto kaj politikisto, apoganto de [[medioprotekto]] * [[1948]]: [[Stefan Sienerth]], rumanuja literatursciencisto germanlingva * [[1959]]: [[Laura Chinchilla]], kostarika [[advokato|advokatino]] kaj prezidento * [[1968]]: [[Iris Chang]], usona verkistino, konata de la [[romano]] pri la [[Masakro de Nankingo]] (m. [[2004]]) * [[1976]]: [[Zsombor Bartos-Elekes]], rumania hungara kartografo *[[1981]]: [[Karoline Edtstadler]], aŭstra politikistino * [[1986]]: [[Lady Gaga]], usona kantistino kaj komponistino == Mortoj == * [[193]]: [[Pertinakso]], imperiestro de la [[Romia Imperio]] (n. [[126]]) * [[1285]]: [[Marteno la 4-a]], franca papo konata de [[ekskomuniko]]j *[[1312]]: [[Konrado de Fohnsdorf-Praitenfurt]], ĉefepiskopo de Salcburgo * [[1552]]: [[Guru Lehna Angad]], la dua el 11 [[guruo]]j de [[sikismo]] (n. [[1504]]) * [[1563]]: [[Henricus Glareanus]], svisa [[humanismo|humanisto]], historiisto, muzikisto, poeto (n. [[1488]]) * [[1712]]: [[Jan van der Heyden]], nederlanda inĝeniero, inventisto kaj pentristo (n. [[1637]]) * [[1757]]: [[Robert-François Damiens]], franca [[servisto]], ekzekutita (n. [[1715]]) * [[1820]]: [[Josef Speckbacher]], gvidanto de [[Tirola ribelo]] kontraŭ Napoleono (n. [[1767]]) * [[1822]]: [[Rudolph Zacharias Becker]], germana [[eldonisto]] kaj verkisto, amiko de [[Samuel Hahnemann]] (n. [[1752]]) * [[1832]]: [[Ernst Friedrich von Schlotheim]], germana paleobotanikisto (n. [[1764]]) * [[1840]]: [[Anton Friedrich Justus Thibaut]], germana [[jursciencisto]] kaj [[kodigo|kodigisto]] (n. [[1772]]) * [[1851]]: [[Gábor Döbrentei]], hungara verkisto, poeto, fondinto de la revuo "[[Erdélyi Múzeum (revuo)|Erdélyi Múzeum]]", ĉefsekretario de la [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1785]]) * [[1860]]: [[Johann Ludwig Böhner]], germana komponisto kaj pianisto (n. [[1787]]) * [[1867]]: [[Ludwig Friedrich Hesse]], germana historiisto (n. [[1783]]) * [[1874]]: [[Peter Andreas Hansen]], dana-germana astronomo kaj geodeziisto, korektinta tabelojn pri la [[sunsistemo]] (n. [[1795]]) * [[1880]]: [[Otto Schneider]], germana klasika filologo * [[1881]]: [[Modest Petroviĉ Musorgskij]], rusa komponisto kaj pianisto, ligita kun [[Kvinopo|''La potenca areto'']] (n. [[1839]]) * [[1903]]: [[Émile Baudot]], franca inĝeniero pri [[telegrafo|telegrafio]], inventinto de [[Baudot-kodo]] (n. [[1845]]) * [[1906]]: [[Sándor Bihari (pentristo)|Sándor Bihari]], hungara pentristo, kunfondinto de artistkolonio en [[Szolnok]] (n. [[1855]]) * [[1909]]: [[Karlo Guntero (Schwarzburg-Sondershausen)]], germana duko kaj prusia generalo (n. [[1830]]) *[[1916]]: [[Georg Hirth]], germana verkisto kaj eldonisto * [[1926]]: [[Ralph Eliot]], angla kasisto, [[kvakerismo|kvakero]] kaj [[esperantisto]] angliginta la libron ''[[Vivo de Zamenhof]]'' (m. [[1879]]) * [[1928]]: [[Hanns von Gumppenberg]], germana verkisto kaj ĵurnalisto apartenanta al la [[Munkena Moderno]] (n. [[1866]]) * [[1930]]: [[Félicien Menu de Ménil]], franca komponisto kaj diplomato, komitatano de [[Espéranto-France]], ĉefredaktoro de "[[La Revuo]]", membro de [[Lingva Komitato]], aŭtoro de ''[[Muzika Terminaro]]'', edzo de [[Sophie Marie Aline Menu de Ménil]] (n. [[1860]]) * [[1933]]: [[Fridriĥ Arturoviĉ Cander]], soveta pioniro de raketflugado (n. [[1887]]) * [[1935]]: [[Sámuel Gergely]], hungara historiisto, frato de [[Lajos Gergely]] (n. [[1841]]) * [[1938]]: [[Vasilij Devjatnin]], rusa instruisto, aktivulo de la [[Esperanto-movado en Rusio]], partoprenanto de [[UK 1905]], membro de [[Lingva Komitato]], fondinto de [[Zamenhofa Artista Adeptaro]], tradukisto kaj [[Esperanto-verkisto]], aŭtoro de ''[[Propaganda piedvojaĝo]]'' al [[UK 1912]] (n. [[1862]]) * [[1941]]: [[Virginia Woolf]], angla [[modernismo|modernista]] verkistino kaj feministino, membrino de [[Grupo Bloomsbury]], sinmortigantino (n. [[1882]]) * [[1942]]: [[Miguel Hernández]], hispana poeto kaj dramisto, aŭtoro de [[El rayo que no cesa|''La neĉesanta fulmo'']], esperantigata de [[Miguel Fernández]] (n. [[1910]]) * [[1943]]: [[Sergej Rachmaninoff]], rusia komponisto de [[romantikismo]], pianisto kaj orkestrestro, elmigrinto (n. [[1873]]) * [[1957]]: [[Jack Butler Yeats]], irlanda pentristo, ilustristo kaj verkisto, frato de la poeto [[William Butler Yeats]] (n. [[1871]]) *[[1957]]: [[Berta Lask]], germana verkistino * [[1958]]: [[W.C. Handy]], usona komponisto kaj ĵaz-[[korneto|kornetisto]], "patro de [[bluso]]" (n. [[1873]]) * [[1969]]: [[Dwight D. Eisenhower]], usona generalo, ĉefkomandanto de [[Aliancanoj]] - [[SHAEF|Aliancita Ekspedicia Forto de la Supera Ĉefsidejo]], prezidento de Usono (n. [[1890]]) * [[1970]]: [[Ernfrid Malmgren]], sveda instruisto, direkciano de [[Sveda Esperanto-Instituto]], sekretario de [[Sveda Esperanto-Federacio]], [[turismo]]-aganto, aŭtoro de [[La Esperanto-Klubo]] kaj kunaŭtoro de [[lernolibro]] por [[estonoj]], prezidanto de [[UEA]] (n. [[1899]]) * [[1976]]: [[Oszkár Engelberg]], rumania hungara kuracisto (n. [[1894]]) * [[1980]]: [[Dick Haymes]], argentina kantisto de [[Svingo (muzikstilo)|svingbandoj]] (m. [[1916]]) *[[1981]]: [[Jurij Trifonov]], sovetia verkisto * [[1985]]: [[Marc Chagall]], rusia kaj franca [[superrealismo|superrealisma]] pentristo (n. [[1887]]) * [[1988]]: [[Tamás Vass]], rumania hungara grafikisto, redaktoro de "[[Megyei Tükör]]" (n. [[1942]]) * [[1993]]: [[Scott Cunningham]], usona [[okultismo|okultisma]] verkisto okupiĝanta pri [[Viko]] (n. [[1956]]) * [[1994]]: [[Eugène Ionesco]], franca dramisto, kunkreinto de [[Absurda Teatro]], aŭtoro de ''[[La Kalva Kantistino]]'' (n. [[1912]]) * [[1995]]: [[Albert Drach]], aŭstra verkisto kaj juristo (n. [[1902]]) * [[1998]]: [[Stanisław Świstak]], pola esperantisto, dum [[UK 1963]] gajnis unuan premion en [[Oratora Konkurso]], redaktoro de "Tamen" (revuo de [[Pola Esperanto-Junularo]]), direktoro de [[Esperantotur]] en [[Krakovo]], prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]], [[estrarano de UEA]] pri [[informado]] kaj [[turismo]], Merita Esperantisto (n. [[1941]]) * [[2000]]: [[Lili Marton]], hungara ĵurnalistino, verkistino (n. [[1914]]) * [[2000]]: [[Adam Ulam]], pola-usona politikologo kaj sovetologo, spertulo pri la [[Malvarma milito]], frato de [[Stanisław Ulam]] (n. [[1922]]) * [[2004]]: [[Robert Merle]], franca verkisto, laŭreato de la [[Premio Goncourt]] (n. [[1908]]) * [[2004]]: [[Peter Ustinov]], angla aktoro, ambasadoro de [[Unesco]] kaj [[UNICEF]] (n. [[1921]]) *[[2007]]: [[Ilse-Sibylle Stapff]], germana historiistino kaj muzeologino (n. [[1911]]) * [[2010]]: [[Herb Ellis]], usona ĵaz-gitaristo ludanta [[buŝharmoniko]]n kaj banĝon (n. [[1921]]) * [[2010]]: [[Joachim Kaiser (artisto)|Joachim Kaiser]], germana artisto kaj politikisto (n. [[1929]]) * [[2012]]: [[Earl Scruggs]], usona muzikisto, virtuozo de [[banĝo]] (n. [[1924]]) * [[2013]]: [[Soraya Jiménez]], meksika [[halterlevo|halterlevistino]] (n. [[1977]]) * [[2021]]: [[Didier Ratsiraka]], prezidento de [[Madagaskaro]] (n. [[1936]]) * [[2023]]: [[Ryuichi Sakamoto]], japana muzikisto, komponisto, socia aganto (n. [[1952]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: Sankta [[Gontrano]], reĝo de [[frankoj]] el dinastio [[Merovidoj]] * [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]]: [[Tago de instruisto]] * [[Sud-Afriko]]: Tago de [[Familio]] * [[Tibeto]]: Tago de [[Servuteco|Servutec]]-Emancipiĝo == Tagoj de [[semajno]] == La '''28-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{Projektoj}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:28-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|28]] [[Kategorio:28-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0328]] 1xet1fzm00u2gehlwnkjkix9wd2mfyt 0 6428 9488142 9476664 2026-10-04T13:28:20Z DidCORN 34571 9488142 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Lourdes (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-65|situo sur mapo2=Francio|zomo=11}} '''Lourdes''' [lurd], okcitanlingve Lorda [lurdo], esperantlingve '''Lurdo''', estas [[pilgrimado|pilgrim]]-urbeto situanta piede de la montaro [[Pireneoj]] en suda [[Francio]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Hautes-Pyrénées]]. Ĝi havis ĉirkaŭ 17 000 loĝantojn en [[1980]]. La rivero ''[[Gave de Pau]]'' trafluas ĝin. == Pilgrimado == [[Dosiero:VirgendeLourdes.JPG|eta|maldekstra|250px|Statuo de la Sinjorino en la groto]] [[Dosiero:Bernadette soubirous 2 publicdomain.gif|eta|maldekstra|250px|[[Bernadette Soubirous]] (ĉirkaŭ [[1866]])]] [[Dosiero:Cathedral in Lourdes Summer.jpg|eta|250px|[[Baziliko]] [[Senmakula koncipiĝo]] kaj baziliko de [[Rozario]]]] [[Dosiero:Lourdes boulevard de la grotte 9.jpg|eta|250px|Memoraĵoj pri Lourdes]] Lourdes allogas ĉiujare milionojn da vizitantoj, ĉar ĝi estas unu el la plej gravaj pilgrimceloj por la [[katolikoj]] de la tuta mondo, konsiderata kiel sankta loko. Katolikoj kredas ke la [[Sankta Maria|Virgulino Maria]] aperis en [[1858]] antaŭ juna knabino, [[Bernadette Soubirous]], por deklari al ŝi, ke ŝi estas la Senpeka Koncipiteco. Tiu iom enigma frazo apogis la [[dogmo]]n ĵus proklamitan de [[Pio la 9-a]] en 1854, laŭ kiu la Sankta Virgulino estis per speciala graco liberigita el la Origina Peko en la ventro jam en la momento de sia koncipiĝo. Poste la junulino fariĝis [[monaĥino]] kaj estis [[sanktulino|sanktigita]] de la [[katolika Eklezio]]. De tiam malsanuloj venas enakviĝi en fonton, kiu situas ĉe la apero-groto, esperante [[miraklo|miraklan resaniĝon]]. Kvankam estas ĉirkaŭ 7 000 asertoj de miraklaj sanigoj, nur 69 estas aprobita de la episkopoj post ekzamenoj de kuracista komitato. La religia komplekso entenas plurajn preĝejojn, kapelojn, krucvojojn, kaj centojn da hoteloj kaj vendejoj. Krom tiu religia komplekso, la urbo posedas interesan mezepokan fortikigitan kastelon staranta sur alta rokego. Tute laŭ natura kopiado de la lurdogroto troviĝas en la pilgrimejo [[Maria Gugging]], katastra komunumo (loĝloko) de la urbo [[Klostronovburgo]] (germane ''Klosterneuburg''), Urbo de la [[Interpopola Kompreniĝo]], [[Aŭstrio]]. {{-l}} == Partneraj urboj == * [[Częstochowa]], [[Pollando]] * [[Fátima]], [[Portugalio]] * [[Loreto (Italio)|Loreto]], [[Italio]] * [[Altötting]], [[Germanujo]] * [[Cheyenne]], [[Usono]] * [[Mariazell]], [[Aŭstrio]] * [[Bet-Leĥem]], [[Palestina Aŭtonomio]] == Vidu ankaŭ == * [[Mirakloj de Lurdo]] * [[Rozario]] * [[Pilgrimado]] * [[Lourdes (stacidomo)]] * [[Funikularo de Pic du Jer]] == Bibliografio == * Collectif, ''Lourdes de la Préhistoire à nos jours'', Musée Pyrénéen, 1987. * Laurence Catinot-Crost, ''Autrefois Lourdes'', Éditions Atlantica, 2005. * Sébastien Barrère, ''Petite histoire de Lourdes'', Cairn, 2014. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.lourdes-france.org <!-- La Oficiala Retejo de la Lourdes (Altarejoj, Sanktejoj) --> * http://www.lourdes-france.com * [http://panoramiques.net/accueil.php?mots=lourdes%20sanctuaires Panoramoj de la sanktejo de Lourdes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928101118/http://panoramiques.net/accueil.php?mots=lourdes%20sanctuaires |date=2007-09-28 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lourdes| ]] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Mariaj aperoj]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Hautes-Pyrénées]] [[Kategorio:Lokoj de pilgrimado al Sankta Maria]] [[Kategorio:Katolikismo en Francio]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] i0org27zvd7b5eout223ppaosc6qzft 0 6957 9488130 9482568 2026-10-04T13:22:35Z Sj1mor 12103 9488130 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pi-CM.svg|120px|eta|dekstra|Tipografa litero pi]] '''Pi''' <!--<math>\pi</math>-->(skribata kiel π) estas [[neracionala nombro|neracionala]] [[matematika konstanto]], havanta proksimume la jenan valoron: :<math>\pi = 3{,}14159...</math> <!---Ne aldonu kromajn ciferojn ĉi tie, sube oni povas vidi pi kun la precizeco de 100 ciferoj---> Tiu konstanto priskribas la rilatumon inter la [[perimetro]] de [[cirklo]] en [[geometrio]] kaj ties [[diametro]]. Tiu rilatumo ne dependas de la cirklo-grandeco. Por indiki Pi en skriba formo oni uzas minusklon de la [[greka alfabeto|greka]] [[litero]] [[pi (litero)|pi]] (<math>\pi</math>), kiu estas la unua litero de la [[greka lingvo|greka]] vorto περιφέρεια ("periferio") kaj περίμετρον ("perimetro"). La [[unua priskribo]] de la nombro aperis en 1706 en la libro ''Synopsis palmariorum mathesos'' (proksimuma traduko: ''Nova enkonduko en matematiko''), kiu estas verkita fare de kimria sciulo William Jones (1675–1749).<ref> Jones, William (1706). [https://archive.org/details/SynopsisPalmariorumMatheseosOrANewIntroductionToTheMathematics/page/n261/mode/1up?view=theater Synopsis Palmariorum Matheseos : or, a New Introduction to the Mathematics.] pp. 243, 263. Arkivita el la originalo la 25an de Marto 2012. Alirita la 16an de Februaro 2022. </ref> La nombro π krome estas nomata ''Konstanto de [[Arkimedo]]''<ref> Weisstein, Eric W. [https://mathworld.wolfram.com/Pi.html "Pi".] mathworld.wolfram.com. Alirita la 16an de Februaro 2022. </ref><ref> Bogart, Steven. [https://www.scientificamerican.com/article/what-is-pi-and-how-did-it-originate/ "What Is Pi, and How Did It Originate?".] [[Scientific American]]. Alirita la 16an de Februaro 2022. </ref> aŭ ''Nombro de Ludolfo'' (laŭ [[Ludolph van Ceulen]]). {| class="infobox bordered" | colspan="2" align="center" | [[Listo de nombroj]] – [[Neracionala nombro|Neracionalaj nombroj]] <br /> [[Konstanto de Apéry|ζ(3)]] – [[Kvadrata radiko de 2|√2]] – [[Kvadrata radiko de tri|√3]] – [[Kvadrata radiko de 5|√5]] – [[Ora rilatumo|φ]] – [[Konstanto de Feigenbaum|α]] – [[e (matematiko)|e]] – '''π''' – [[Konstanto de Feigenbaum|δ]] |- |En [[duuma sistemo]] | 11,00100100001111110110… |- |En [[dekuma sistemo]] | 3,14159265358979323846… |- |En [[deksesuma sistemo]] | 3,243F6A8885A308D31319… |- | kiel [[ĉena frakcio]] | <math>3 + \cfrac{1}{7 + \cfrac{1}{15 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{292 + \ddots}}}}</math><br /><small>Rimarku, ke tiu senfina frakcio ne estas perioda.</small> |} == Matematika bazo == [[Dosiero:Kreis.svg|eta|Cirklo kun markita centro (M), radiuso (r) kaj diametro (d)]] === Difino === Ekzistas pluraj samvaloraj difinoj de <math>\pi</math>. Ofte oni uzas la jenajn: * la rilatumo inter la [[perimetro]] de [[cirklo]] kaj ties [[diametro]]<ref name="Arndt">{{citaĵo de libro | familinomo=Arndt | personnomo = Jörg | kunaŭtoroj=Haenel, Christoph | titolo=Pi Unleashed | jaro=2001 | url=https://archive.org/details/piunleashed0000arnd | eldoninto=Springer-Verlag |isbn=978-3-540-66572-4}}</ref> aŭ * la [[areo (geometrio)|areo]] de la cirklo kun [[radiuso]] egala al 1<ref name="Arndt" /> [[Dosiero:Pi-unrolled-720.gif|eta|360px|dekstra|Cirklo kun diametro 1 havas la perimetron π]] En [[analitiko]] estas ofte pli praktike unue difini [[kosinuso]]n pere de [[Serio de Taylor]] kaj poste enkonduki la difinon de <math>\pi</math> kiel: * la duoblo de la plej malgranda pozitiva [[nuliganto]] de [[kosinuso]] (2 cos⁻¹(0)) (laŭ [[Edmund Landau]]). === Neracieco kaj transcendeco === La nombro <math>\pi</math> estas [[reelaj nombroj|reela nombro]], sed ne estas [[racionalaj nombroj|racionala nombro]]. Tio signifas, ke ĝi ne povas esti priskribita kiel rilatumo inter du [[entjeroj]], do, kiel [[frakcio (matematiko)|frakcio]]. Tio estis pruvita en 1761 (laŭ aliaj fontoj en 1767) fare de [[Johann Heinrich Lambert]]. Verdire, la nombro estas eĉ [[transcenda nombro|transcenda]]. Tio signifas, ke ne ekzistas [[polinomo]] kun racionalaj koeficientoj, kies nuliganto estus <math>\pi</math>. Konsekvence, oni ne povas skribi <math>\pi</math> kiel kombinaĵon de entjeroj, frakcioj kaj radikoj. La transcendeco de <math>\pi</math> estis pruvita de [[Ferdinand von Lindemann]] en 1882. Unu el la sekvoj de tiu pruvo estas tio, ke alia grava tasko, nome la [[kvadraturo de cirklo]], estas pruvita neebla. Ekzistas hipotezo, ke estas ankaŭ normala, tamen ĝis nun ĝi estis nek [[pruvo|pruvita]] nek malpruvita. === La unuaj 100 ciferoj post la komo === Ĉar <math>\pi</math> estas [[neracionala nombro]], oni ne povas skribi ĉiujn ties ciferojn: ĝi estas malfinia kaj malperioda. La unuaj 100 ciferoj post la komo estas: : <math>\pi</math> = 3,14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 37510 58209 74944 59230 78164 06286 20899 86280 34825 34211 70679 ...<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 240. </ref> <!-- Krome, oni povas ankaŭ vidi la [[wikisource:Pi_to_1,000_places|unuajn 1.000 ciferojn]], [[wikisource:Pi_to_10,000_places|10.000 ciferojn]], [[wikisource:Pi_to_100,000_places|100.000 ciferojn]] kaj [[wikisource:Pi_to_1,000,000_places|1.000.000 ciferojn]]. --> === Frakcia serio === Alia ebleco prezenti reelan nombron estas frakcia serio. Pro tio, ke <math>\pi</math> estas transcenda, tiu serio estas senlime longa. Kontraste al la [[℮ (matematiko)|nombro de Euler]] ''e'', ĝis nun oni ne sukcesis trovi iun regularecon en tiu frakcia serio de <math>\pi</math>. Por ekzakte priskribi la unuajn 200 ciferojn post la komo oni devas uzi 194 dividantojn. <math>\pi</math> = [3; 7, 15, 1, 292, 1, 1, 1, 2, 1, 3, 1, 14, 2, 1, 1, 2, 2, 2, 2, 1, 84, 2, 1, 1, 15, 3, 13, 1, 4, 2, 6, 6, 99, 1, 2, 2, 6, 3, 5, 1, 1, 6, 8, 1, 7, 1, 2, 3, 7, 1, 2, 1, 1, 12, 1, 1, 1, 3, 1, 1, 8, 1, 1, 2, 1, 6, 1, 1, 5, 2, 2, 3, 1, 2, 4, 4, 16, 1, 161, 45, 1, 22, 1, 2, 2, 1, 4, 1, 2, 24, 1, 2, 1, 3, 1, 2, 1, 1, 10, 2, 5, 4, 1, 2, 2, 8, 1, 5, 2, 2, 26, 1, 4, 1, 1, 8, 2, 42, 2, 1, 7, 3, 3, 1, 1, 7, 2, 4, 9, 7, 2, 3, 1, 57, 1, 18, 1, 9, 19, 1, 2, 18, 1, 3, 7, 30, 1, 1, 1, 3, 3, 3, 1, 2, 8, 1, 1, 2, 1, 15, 1, 2, 13, 1, 2, 1, 4, 1, 12, 1, 1, 3, 3, 28, 1, 10, 3, 2, 20, 1, 1, 1, 1, 4, 1, 1, 1, 5, 3, 2, 1, 6, 1, 4, ...] === Sfera geometrio === En [[sfera geometrio]] oni ne tiel ofte uzas <math>\pi</math>, ĉar la rilatumo inter diametro kaj perimetro ne plu estas la sama por ĉiuj cirkloj, sed dependas de ties grandeco. Por la cirkloj, kiel diametro estas multe pli malgranda, ol la diametro de sfero, sur kies surfaco ĝi troviĝas (ekz. cirklo kun diametro 1 metro sur tersurfaco) tiu diferenco estas neglektebla malgranda kompare al [[eŭklida geometrio]]. Por pli grandaj cirkloj oni devas jam konsideri tiun diferencon. == Historio de la nombro <math>\pi</math> == Apenaŭ iu alia nombro tiom laborigis homojn en homa historio kaj tiom fascinis ilin kiel <math>\pi</math>. Jam antaŭ grekaj matematikistoj oni serĉis la valoron de tiu misteroplena nombro, kaj kvankam la pritaksoj fariĝis ĉiam pli precizaj, la [[grekio|greka]] [[matematikisto]] [[Arkimedo]] en ĉirkaŭ 250 jaroj a.K. estis la unua, kiu sukcesis "bridi" tiun nombron.<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 170. </ref> En posta historio pluraj provoj trovi la plej ekzaktan alproksimiĝon al „<math>\pi</math>“ fariĝis unika ĉaso kun foje tute neordinaraj paŝoj. La simbolo por „<math>\pi</math>“ ne rilatas al Arkimedo kaj estis la unuan fojon enkondukita nur en 1706 fare de la brita matematikisto [[William Jones (matematikisto)|William Jones]] en lia verko "Nova enkonduko al matematiko" kiel "Arkimeda konstanto"; tamen oni ankaŭ pli frue uzis ĝin por kalkuli diametron de cirklo. Amasa uzo de la greka litero kiel simbolo por tiu konstanto venis nur pro ties uzo en matematikaj verkoj fare de [[Leonhard Euler]] en 1736.<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.scientificamerican.com/article/let-s-use-tau-it-s-easier-than-pi/ | titolo = Let’s Use Tau—It’s Easier Than Pi | alirdato = 2017-09-23 | familia nomo = Bartholomew | persona nomo = Randyn Charles | dato = 2014-06-25 | verko = Scientific American | lingvo = en | citaĵo = Interestingly, Archimedes did not use the Greek letter π. That didn't come until Swiss mathematician Leonhard Euler popularized the convention in 1736,...}}</ref> === La ĉiutaga vivo postulas unuajn pritaksojn === Pro praktikaj kialoj homoj sufiĉe frue komencis provi pritrakti la fenomenon de cirklo. Se oni devis kovri radojn per fera rubando, oni devis kalkuli la longon de tiu rubando. Se oni volas ornami kolonon per krono, oni devis kalkuli la longon de tiu krono. Se oni volis plenigi barelon per vino, oni interesiĝis pri volumeno de la barelo. Aŭ se oni devis, kiel ekzemple estas skribite en la 1a [[libro de Reĝoj]] ([[Biblio]]), ĉapitro 7 verso 23, "Kaj li faris maron fanditan, havantan dek ulnojn de rando ĝis rando, tute rondan, havantan la alton de kvin ulnoj; kaj ŝnuro de tridek ulnoj prezentis ĝian mezuron ĉirkaŭe". Tiamaniere en [[Biblio]] aperas mencio pri la valoro de <math>\pi</math> egala al 3. Tiun valoron oni ankaŭ uzis en antikva [[Ĉinio]], eĉ se la plej simpla mezuro pere de mezur-rubando indikas, ke en realeco tiu valoro estas iom pli granda ol 3. [[Dosiero:Cellarius ptolemaic system.jpg|eta|210px|dekstra|Ptolemeo, geocentra mondobildo]] Pli ekzaktaj estis la valoroj en [[Egiptio]]. La plej malnova konata kalkullibro en la mondo, la papiruso de Rhind (konata kiel "Kalkullibro de Ahm", datita 17 jarcento a.K.) donas la valoron 16/9² = 3,1604... Kiel alproksimiĝon al π en [[Babilono]] oni uzis la ekvacion 3+1/8 = 3,125. En [[Barato]] oni uzis en sutroj de Sulba la "ŝnurregulon por konstrui altarojn", kie estis donita la valoro (26/15)² = 3,0044... por <math>\pi</math>. === Arkimedo el Sirakuzo === ==== Priskribo de cirklo kiel (enskribita) multangulo kun ĝis 96 anguloj ==== Matematikistoj ofte provis alproksimiĝi al la areo de cirklo pere de multangulo kaj tiamaniere pli ekzakte kalkuli la valoron de <math>\pi</math>—same, kiel [[Arkimedo]]. Arkimedo el Sirakuzo (ĉ. 287 a.K. ĝis 212 a.K.) estis helena matematikisto, [[fizikisto]] kaj [[inĝeniero]]. Li pruvis, ke la perimetro de cirklo rilatas al ties diametro same, kiel la areo de cirklo al kvadrato de ties radiuso. Pere de priskribaj kaj enskribitaj [[plurlatero]]jn ĝis la grado 96 li kalkulis la supran kaj suban limon por la cirkla perimetro. Li venis al la konkludo ege grava por sia tempo—ke la serĉata valoro estas iom pli malgranda, ol 3 + 10/70, tamen pli granda, ol 3 + 10/71: :<math> 3{,}1408450 \dots = 3 + \frac{10}{71} <\pi< 3 + \frac{10}{70} = 3{,}1428571 \dots </math>. Arkimedo trovis la frakcion <math>\frac{211875}{67441}</math> kiel alproksimiĝon 3,141635. Por Arkimedo kaj por multaj matematikistoj post li estis neklare, ĉu la kalkulo de <math>\pi</math> tamen iam atingas la finan valoron, do, ĉu <math>\pi</math> estas racionalo. Tio klarigas la multjarcentan ĉason kontraŭ la ekzakta valoro. Oni longe supozis, ke mankas nur ĝusta metodo por kalkuli tiun valoron. ==== Krescentoj de Hippokrato el Ĥios ==== [[Dosiero:Moendchen.png|eta|210px|La sumo de la grizaj „[[Krescentoj de Hipokrato|Krescentoj]]“ egalas al la areo de [[orta triangulo]].]] Kvankam la neracieco de kelkaj nombroj estis konata al grekaj filozofoj ekde la [[teoremo de Pitagoro]], kiu montris la [[neracionala nombro|neraciecon]] de la nombro <math>\sqrt{2}</math>, Arkimedo ne havis sufiĉe da kialoj por supozi neracionalecon de la simpla areo, ĉar ekzistas areoj, limigitaj de ĉiu flanko per kurbaj linioj, kiuj estas eĉ partoj de cirkloj kaj tamen povas esti prezentitaj kiel racionaloj. Arkimedo jam sukcesis pere de tiel nomataj ''[[Krescentoj de Hipokrato|Krescentoj]],'' kiujn oni atribuas al la greka matematikisto [[Hipokrato el Ĥio]] (ĉ 450 a.K.), montri, ke la areoj de tiuj cirklo-partoj povas esti prezentitaj kiel racionaloj. Pere de "ĝenerala Pitagora teoremo" matematikistoj jam en antikva tempo trovis, ke la sumo de tiuj du krescentoj super la katetoj estas egala al la areo de la [[orta triangulo]]. Nur en 1761/1767 [[Johann Heinrich Lambert]] sukcesis pruvi la neraciecon de <math>\pi</math>, kvankam multaj matematikistoj sugestis tion jam pli frue. === [[Almagesto]] de [[Ptolemeo]] === En sia astronomia verko [[Almagesto]] (ĉ. 100 jaroj p.K.) [[Ptolemeo]] donas tabelojn de diversaj angulaj funkcioj, kio indikis, ke li havis sufiĉe ekzaktan valoron por <math>\pi</math>. Fakte, li uzis la frakcion 377/120 = 3,14166... la bazo por tiu frakcio estis ĉerpita el la verkoj de Arkimedo, aperintaj 350 jaroj pli frue...<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 176. </ref><ref> Boyer & Merzbach 1991, p. 168. </ref> === Pli kaj pli ekzakte – de Zu Chongzhi tra Ludolph van Ceulen al John Machin === Same, kiel en aliaj sociaj kaj kulturaj terenoj de okcidenta civilizacio, ankaŭ en matematiko dum multaj jaroj okazadis stagnado, precipe inter la fino de antikva tempo kaj dum mezepoko. La plej grandaj sukcesoj en alproksimiĝo al <math>\pi</math> estis tiam faritaj de [[Ĉinio|ĉinaj]] kaj [[Persio|persaj]] sciencistoj. En la tria jarcento [[Liu Hui]] – simile al Arkimedo - difinis la limoj por pi 3,1410 kaj 3,1427. Ĉ. la jaro 480 ĉina matematikisto kaj astronomo [[Zu Ĉongĵi]] (430–501) trovis la valoron por "<math>\pi</math>" 3,1415927, do, ĉefe kun la ekzakteco de unuaj 7 postkomaj ciferoj. Li sciis ankaŭ pri sufiĉe sambona frakcio 355/113 (tio estas la tria frakcio de frakcia serio por alproksimiĝi al <math>\pi</math>), kiu estis retrovita en Eŭropo nur en la 16a jarcento.<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 178. </ref> La persa sciencisto [[Jamŝid Masud Al-Kaŝi]] jam en 1424 ĝuste kalkulis la unuajn 16 postkomajn ciferojn de pi.<ref> Azarian, Mohammad K. (2010). [https://projecteuclid.org/journals/missouri-journal-of-mathematical-sciences/volume-22/issue-2/Al-Ris%c4%81la-Al-Muh%c4%abt%c4%abyya-A-Summary/10.35834/mjms/1312233136.full "al-Risāla al-muhītīyya: A Summary".] Missouri Journal of Mathematical Sciences. 22 (2): 64–85. doi:10.35834/mjms/1312233136. </ref><ref> O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. (1999). [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Kashi/ "Ghiyath al-Din Jamshid Mas'ud al-Kashi".] MacTutor History of Mathematics archive. Arkivita el la originalo la 12an de Aprilo 2011. Alirita la 11an de Aŭgusto 2012. </ref> [[Dosiero:John Wallis by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|dekstra|eta|210px|John Wallis, 1616–1703]] [[Dosiero:Leonhard Euler.jpg|eta|dekstra|210px|Leonhard Euler, 1707–1783]] En 16a jarcento vekiĝis matematikistoj en [[Eŭropo]]. En 1596 [[Ludolph van Ceulen]] sukcesis kalkuli la unuajn 35 dekumajn ciferojn de <math>\pi</math>. Onidire, li oferis 30 jarojn de sia vivo por tiu kalkulo, tamen li ne uzis iujn novajn ideojn dum kalkuli tiujn ciferojn. Li simple kalkulis plu laŭ la metodo de Arkimedo, kaj se Arkimedo haltis ĉe la 96-angulo, Ludolph daŭrigis la kalkulon ĝin enskribita 2⁶²-angulo. La nomo ''Nombro de Ludolf'' memorigas pri lia sindono.<ref> Arndt & Haenel 2006, pp. 182–183. </ref> La franca matematikisto [[François Viète]] en 1593 iom modifis la metodon de Arkimedo kaj alproksimiĝis al la areo de cirklo pere de enskribitaj <math>2^n</math>-anguloj. El tiu supozo li, unua en la mondo, derivis la fermitan formulon por π en la formo de malfinia produkto:<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 182. </ref> :<math>\frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{\sqrt{2+\sqrt{2}}}{2} \cdot \frac{\sqrt{2+\sqrt{2+\sqrt{2}}}}{2} \cdot \dots = \frac{2}{\pi}</math> La brita matematikisto [[John Wallis]] en 1655 trovis tiel nomatan Produton de Wallis:<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 187. </ref> :<math> \frac{2}{1} \cdot \frac{2}{3} \cdot \frac{4}{3} \cdot \frac{4}{5} \cdot \frac{6}{5} \cdot \frac{6}{7} \cdot \frac{8}{7} \cdot \frac{8}{9} \cdot \dots = \frac{\pi}{2} </math>. Iom post iom la kalkuloj fariĝis pli komplikaj, [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] en 1682 eltrovis jenan [[serio (matematiko)|serion]]: :<math>\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n}{2n+1} = 1 - \frac{1}{3} + \frac{1}{5} - \frac{1}{7} + \frac{1}{9} - \dots = \frac{\pi}{4}</math>. Pri tio gravas la kalkulo de cirklo-areo laŭ Leibniz. Kvankam tio jam estis konata al barataj matematikistoj en 15a jarcento, Leibniz eltrovis tion por europa matematika scienco kaj pruvos la konverĝon de tiu malfinia vico. La supra vico estas krome speciala okazo (θ = 1) de la [[serio]] de [[tangentarko]], kiun en 1670 trovis la skota matematikisto [[James Gregory (matematikisto)|James Gregory]]: :<math> \arctan \theta = \theta - \frac{\theta^3}{3} + \frac{\theta^5}{5} - \frac{\theta^7}{7} + \cdots </math>. Ĝi fariĝis bazo por multaj alproksimiĝoj al <math>\pi</math> en posta tempo. John Machin pere de sia formulo en 1706 kalkulis la unuajn 100 ciferojn de <math>\pi</math>. Lia ekvacio :<math> 4 \arctan \left(\frac{1}{5} \right) - \arctan \left(\frac{1}{239} \right) = \frac{\pi}{4}</math> povas esti uzata, same kiel [[serio de Taylor]] por [[tangentarko]] kiel rapida ilo por kalkuli pi. Oni povas derivi tiun formulon, se oni komencas uzi [[polusa koordinata sistemo|polusajn koordinatojn]] por [[kompleksaj nombroj]], komence de :<math> (5+i)^{4} \cdot (-239 + i) = -114244-114244 i </math>. [[Leonhard Euler]] en sia verko ''Introductio in Analysin Infinitorum'' aperinta en 1748 en la unua volumo donas jam unuajn 148 ciferojn de la nombro <math>\pi</math>. Li donas jenan formulon por kalkuli la valoron de pi: :<math>\frac{1}{1^2} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \frac{1}{4^2} + ... = \frac{\pi^2}{6}</math> (Euler) [[Johann Heinrich Lambert]] en 1770 publikigis frakcian vicon, kiun oni hodiaŭ plej ofte skribas en la formo :<math>\frac{4}{\pi}=1+\frac{1^2}{3+\frac{2^2}{5+\frac{3^2}{7+\frac{4^2}{9+\frac{5^2}{11+\frac{6^2}{\cdots}}}}}}</math> Pro ĉiu paŝo estas difinitaj ĉirkaŭ 0,76555 postkomaj dekumaj ciferoj, kio estas tre granda kompare al aliaj frakciaj vicoj, tial tiu ĉi vico ege bone taŭgas por kalkuli <math>\pi</math>. [[Metiisto]]j en la tempo antaŭ [[ŝovkalkulilo]] kaj [[poŝkalkulilo]] uzis la alproksimiĝon de 22/7 = 3,142857… kaj kapablis multon kalkuli enkape. La eraro kompare al la reala valoro de <math>\pi</math> estas ĉirkaŭ 0,04%. Por ĉiutaga praktika apliko tio estis tute sufiĉa. Alia, ankaŭ ofte uzata alproksimiĝo estis la frakcio 355/113 = 3,1415929…, ankaŭ ekzakta nur ĝis la sepa ona cifero. Krome, tiu frakcio estis facile memorigebla, ĉar ĝi entenas po du unuajn tri malparajn nombrojn—kiuj estas "distranĉitaj" en la mezo. Ĉiuj tiuj [[racionala nombro|racionalaj]] alproksimiĝoj al <math>\pi</math> havas similan econ: ili estas ''partaj'' kalkuloj de [[ĉenfrakcio]]j de <math>\pi</math>, respektive 22/7 =[3;7], 355/113 = [3;7,15,1]. Neniu ĝisnun proponita formulo donas eblecon efektive kalkuli la alproksimiĝon al <math>\pi</math>, kaj eĉ la miriga malkovro de Baratano [[Srinivasa Ramanujan]] en [[1914]], surbaze de esploro de [[elipsaj funkcioj]] kaj [[modulaj funkcioj]], ne estis pli bonaj por tio: : <math>\frac{\sqrt{8}}{9801} \cdot\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(4 n)! \cdot (1103+26390 n)}{(n!)^{4} \cdot 396^{4 n}} = \frac{1}{\pi}</math>. '''Pliaj kalkul-formuloj:''' :<math>\frac{1}{1^2} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \frac{1}{4^2} + ... = \frac{\pi^2}{6}</math> (Euler) :<math>\frac{1}{2\cdot3\cdot4} - \frac{1}{4\cdot5\cdot6} + \frac{1}{6\cdot7\cdot8} - + ... = \frac{\pi - 3}{4}</math> == Modernaj metodoj de kalkuloj == === Formulo de Bailey-Borwein-Plouffe === En 1996 David Bailey kune kun Peter Borwein kaj Simon Plouffe malkovris la novan vic-prezenton por <math>\pi</math>: : <math>\pi = \sum_{k=0}^{\infty}\frac{1}{16^k}\left(\frac{4}{8k+1} - \frac{2}{8k+4} - \frac{1}{8k+5} - \frac{1}{8k+6}\right)</math> Tiu suma formulo ebligas facile difini la <math>n</math>-an onan ciferon de <math>\pi</math> en [[duuma]] kaj [[deksesuma]] sistemo, sen bezono antaŭe kalkuli la <math>n-1</math> ciferon. <ref>La retpaĝo de Baileys [http://www.nersc.gov/~dhbailey/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030501201647/http://www.nersc.gov/~dhbailey/|date=2003-05-01}} enhavas derivigon de la algoritmo kaj ankaŭ ties realiĝon en pluraj [[Programlingvo|programlingvoj]].</ref> === Pi-kalkulo pere de areo-kalkulo === [[Dosiero:Monte-Carlo01.gif|eta|Cirklo, enskribita en kvadraton por kalkuli la nombron <math>\pi</math> pere de areo-formulo]] Tiu kalkul-metodo uzas la rilatumon, ke <math>\pi</math> enestas en la areo-formulo de cirklo, sed ne en la formulo de ĉirkaŭskribita kvadrato. La formulo por la areo de cirklo kun radiuso <math>r</math> tekstas: : <math>A_K = \pi r^2</math>, la areo de kvadrato kun rando-lango de <math>2r</math> kalkuleblas jene: : <math>A_Q = (2r)^2</math>. La rilatumo inter cirklo kaj ĉirkaŭskribita kvadrato donas jenan rezulton: : <math>\frac{A_K}{A_Q} = \frac{\pi r^2}{(2r)^2} = \frac{\pi}{4}</math>. Per tio oni povas skribi <math>\pi</math> kiel produkto de tiu rilatumo: <math>\pi=4\,\frac{A_K}{A_Q}</math>. ==== Programo por kalkuli ciferojn ==== Suba algoritmo estas ekzemplo, kiel oni povas kalkuli onajn ciferojn de <math>\pi</math> pere de alproksimiga metodo, ekspluatante la supre priskribitan areo-formulon. [[Dosiero:Viertelkreis.png|eta|Kvarona cirklo, alproksimigata per la area kvadrato 10×10]] Oni metas kradon super la kvadraton kaj kalkulas por ĉiu unuopa krad-ĉelo, ĉu tiu kuŝas ene de la cirklo aŭ ne. La rilatumo inter la krado-ĉeloj ene de la cirklo al la krado-ĉeloj ene de la kvadrato estas 4-obligita. La ekzakteco de la alproksimiĝo, kiu rezultas el tiu algoritmo, dependas de la ĉel-kvanto de la krado kaj estas kontrolita pere de <math>r</math>. Kun <math>r = 10</math> oni ricevas, ekzemple, 3.17, kaj kun <math>r = 100</math> jam 3,1417. Por la rezulto 3,14159 oni, tamen, bezonas jam <math>r = 10000</math>, kio kvadratigas la bezonatajn kalkulojn pro dudimensia solvo-vojo. r = 10000 enedecirklo = 0 enedekvadrato = (2 * r + 1) ^ 2 for y = -r to r for x = -r to r if x ^ 2 + y ^ 2 <= r ^ 2 then enedecirklo = enedekvadrato + 1 print 4*enedecirklo / enedekvadrato { 3.14159 } La konstanto Pi, kiu estas uzata ofte en programado, estas jam antaŭkalkulita kaj enkodigita en pluraj komputilaj programoj, kaj kutime la ekzakteco de tiu kalkulo estas kelkajn ciferojn pli ol povas esti reprezentitaj per la plej ekzakta datum-tipo. === Statistika metodo === Plia tre interesa metodo por difini <math>\pi</math> estas statistika metodo. Por plenumi la kalkuladon oni lasas hazardajn punktojn "pluv-fali" sur la kvadraton kaj poste oni kalkulas, ĉu tiuj punktoj kuŝas ene de la enskribita cirklo aŭ ne. La ono de la punktoj, kiuj kuŝas ene de cirklo, egalas al <math>\pi/4</math>. Tiu metodo estas unu el [[Monte-Carlo-algoritmo]]j; la ekzakteco de korekta difini de certa ona cifero, do, povas esti difinita nur kiel certa erar-verŝajneco. Pro la leĝo de grandaj nombroj, tamen, kun pligrandiĝo de cikloj pligrandiĝas ankaŭ la ekzakteco de la kalkulaĵo.<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 39 </ref> La jena algoritmo estis skribita en la programlingvo [[Java]]: <syntaxhighlight lang="java"> public static double kalkulu_pi(int gutnombro) { double pi = 0; int ene = 0; int entute = gutnombro; while (gutnombro > 0) { // kreu pliajn gutojn kaj sumu laŭ la kondiĉo double dotx = Math.random(); double doty = Math.random(); if (dotx*dotx + doty*doty <= 1) { // Punkto kuŝas ene de la cirklo ene++; } else { // Punkto kuŝas ekster la cirklo } gutnombro--; } pi = 4*(double)ene/entute; return pi; } </syntaxhighlight> Notu ke tiu programo havas du problemojn: Unue tiu alproksimiĝo de <math>\pi</math> estas fina, relative mallonga kaj dekume malpreciza, ĉar ''double'' estas tia – do seninteresa. Tio estas almenaŭ ĝusta, ĉar la du koordinatoj, ''dotx'' kaj ''doty'', estas finaj. Due la koordinataj valoroj ne estas hazardaj, nur ŝajne. Post foruzo de ĉiuj ebloj, vi rericevos la saman sinsekvon. Vera [[hazardo]] estas valora aĵo en komputilo, ekz. [[Linukso]] liveras ĝin treege malrapide (laŭ la alveno de eksteraj eventoj) en <tt>/dev/random</tt>. Por plej ŝpare uzi tion, oni rigardu kiom da [[duumo]]j oni bezonas post komo, por decidi ĉu ene aŭ ekstere. Ekz. por duume ''x = 0,1; y = 0,1 => x * x + y * y = 0,1 < 1'', do ĉiuj malpli grandaj nombroj ankaŭ estas ene de la cirklo. Tio signifas ke se ambaŭ nombroj havas nulon tuj post la komo, tute egalas kio sekvas, ni scias per la limigo supren ke ni estas ene. Alimaniere dirite, per nur du duumoj ni povas solvi la komparon en kvarono de la eblaj kazoj! Grafike (0, 0) estas la kvarono sube maldekstre de la unuo-kvadrato. Simile oni povas daŭrigi aldonante pli kaj pli da duumoj al ''x'' kaj ''y''. Ekz. ''x = 0,11; y = 0,1 => x * x + y * y = 0,1101 < 1'', do ĉiuj malpli grandaj nombroj, ankaŭ estas ene de la cirklo. Tio signifas ke ''x'' komencanta per 0,10 sekvate de io ajn, kaj ''y'' komencanta per 0,0 sekvate de io ajn ĉiukaze estas ene. Alimaniere dirite, per nur tri duumoj ni povas solvi la komparon en plia okono de la eblaj okazoj! Grafike (10, 0) estas la maldekstra duono de la kvarono sube dekstre de la unuo-kvadrato. Pli bone eĉ, per simetrio, se ni havas la samon, kun inverso de ''x'' kaj ''y'', nome la suba duono de la kvarono supre maldekstre, la samo validas, do per tri duumoj ni solvas plian kvaronon de la eblaj kazoj, sume jam la duonon. La inversan okazon ni trovas per entute kvar duumoj: ''x = 0,11; y = 0,11 => x * x + y * y = 1,0010 > 1'', do ĉiuj pli grandaj nombroj, ankaŭ estas ekstere de la cirklo. Tio signifas ke ''x'' komencante per 0,11 sekvate de io ajn, kaj ''y'' komencante per 0,11 sekvate de io ajn ĉiukaze estas ekstere. Grafike (11, 11) estas la deksesono tute supre tute dekstre de la unuo-kvadrato. Ĉifoje per plia duumo oni solvas nur deksesonon de la eblaj kazoj. Per kvin duumoj denove oni solvas konsiderinde pli, nome 5 tridekduonojn, dum ses duumoj solvas 3 sesdekkvaronojn, sume jam pli ol tri kvaronojn. Tre maloftaj pliaj okazoj postulas ege longan vicon de duumoj, kaj precize sur la cirklo oni bezonus senfinan vicon, se oni celus senfine precizan rezulton. === Nadlo-metodo fare de Buffon === Unu plia iom nekutima metodo, kiu ankaŭ baziĝas sur verŝajn-teorio, estis proponita de [[de Buffon|Georges-Louis Leclerc de Buffon]] (1707–1788), kiu elpensis ĝin en la aĝo de 20 jaroj. Li ĵetadis bastonetojn trans la ŝultron sur kahelitan plankon. Poste li kalkulis, kiom ofte la bastoneto fine kuŝis tiel, ke ĝi kruciĝis kun interkahela fendo. La pli praktikan varianton priskribis fama rusa instruisto Jakov I. Perelman en sia libro "Amuza geometrio". Oni prenu mallongan, ĉirkaŭ 2&nbsp;cm longan nadlon aŭ alian metalan bastoneton kun simila longo kaj diametro, prefere sen akraj pintoj, kaj desegnu sur papero aron da paralelaj linioj tiel, ke la distanco inter unuopaj linioj estas duoble pli granda, ol la longo de la nadlo. Poste oni lasu la nadlon fali sur la paperon multfoje (kelkcent- aŭ kelkmilfoje) kaj notu, ĉu la falinta nadlo kruciĝas kun iu linio aŭ ne. Eĉ se nadlo nur tuŝas linion oni notas la kruciĝon. La rilatumo (divido) inter la kvanto de nadlo-faloj kaj la kvanto de notitaj kruciĝoj estas kun certa ekzakteco alproksimiĝo al la nombro π. Oni ankaŭ povas laŭplaĉe kurbigi aŭ zigzagigi la nadlon—tiam eblas, ke nadlo kruciĝas kun linio en pluraj lokoj kaj oni aparte notu ĉiun unuopan kruciĝon. Meze de la 19-a jarcento la svisa astronomo Johann Rudolf Wolf plenumis 5.000 ĵetojn kaj ricevis la valoron de π = 3,159. === Temposkalo de evoluo de pi-ekzakteco === [[Dosiero:Rekordaj alproksimighoj al pi.png|eta|400px|Grafeo kiu montras kiel la rekorda precizeco de ciferaj alproksimiĝoj al pi, mezurata per kvanto de dekumaj onaj ciferoj (bildigataj laŭ logaritma skalo), evoluis dum la homa historio. La tempo antaŭ 1400 estas kunpremita.]] {| class="prettytable" |- | '''Matematikisto''' || '''Jaro''' | style="text-align:right" | '''Onaj ciferoj''' |- | Egiptio, Kalkullibro de Ahm ([[Papiruso de Rhind]]) | 17. jarcento a.K. || style="text-align:right" | 1 |- | [[Arkimedo]] || ĉirkaŭ 250 a.K. || style="text-align:right" | 3 |- | [[Zu Chongzhi]] || ĉirkaŭ 480 || style="text-align:right" | 7 |- | [[Jamshid Masud Al-Kashi]] || ĉirkaŭ 1424 | style="text-align:right" | 16 |- | [[Ludolph van Ceulen]] || 1596 || style="text-align:right" | 35 |- | [[Jurij Vega]] || 1794 || style="text-align:right" | 126 |- | [[William Shanks]] || 1874 || style="text-align:right" | 527 |- | Levi B. Smith, John W. Wrench || 1949 | style="text-align:right" | 1.120 |- | Daniel Shanks, John W. Wrench || 1961 | style="text-align:right" | 100.265 |- | [[Yasumasa Kanada]], Sayaka Yoshino, Yoshiaki Tamura | 1982 | style="text-align:right" | 16.777.206 |- | Yasumasa Kanada, Yoshiaki Tamura, Yoshinobu Kubo | 1987 | style="text-align:right" | 134.217.700 |- | Chudnovskys || 1989 | style="text-align:right" | 1.011.196.691 |- | Yasumasa Kanada, Daisuke Takahashi || 1997 | style="text-align:right" | 51.539.600.000 |- | Yasumasa Kanada, Daisuke Takahashi || 1999 | style="text-align:right" | 206.158.430.000 |- | Yasumasa Kanada (ankoraŭ ne kontrolita){{mankas fonto}}|| 2002 | style="text-align:right" | 1.241.100.000.000 |} == Formuloj, aplik-terenoj kaj malfermitaj demandoj == === Formuloj, kiuj enhavas <math>\pi</math> === ==== Formuloj el [[geometrio]] ==== En [[geometrio]] la ecoj de <math>\pi</math> estas rekte uzataj. * [[Perimetro]] de la cirklo kun radiuso <math>r</math>: <math>U = 2 \pi r</math> * [[Areo]] de la cirklo kun radiuso <math>r</math>: <math>A = \pi r^2</math> * [[Volumeno]] de [[sfero]] kun radiuso <math>r</math>: <math>V = \frac{4}{3} \pi r^3</math> * [[Surfaca areo]] de la sfero kun radiuso <math>r</math>: <math>A_O = 4 \pi r^2</math> * [[Volumeno]] de [[cilindro]] kun la radiuso <math>r</math> kaj alto <math>a</math>: <math>V = r^2 \pi a</math> * [[Volumeno]] de rotacia korpo, kiu aperas pro rotacio de la funkcio <math>f(x)</math> je la akso <math>x</math>, kiu havas la limojn <math>a</math> kaj <math>b</math>: <math>V = \pi \int_a^b f(x)^2 \mathrm{d}x</math> * [[Limo de Minkowski]] en geometria nombro-teorio: <math>\frac{n!}{n^n}\left(\frac{4}{\pi}\right)^{r_2}\sqrt{|\mathrm{disc}\,K|}</math> ==== Formuloj el analizo ==== [[Dosiero:Joseph Fourier.jpg|eta|altdekstre|[[Jean Baptiste Joseph Fourier]], 1768–1830]] <math>\pi</math> rolas krome en pluraj matematikaj rilatumoj, ekzemple: * [[senfina vico|Senfinaj vicoj]]: <math>\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^2} = \frac{\pi^2}{6} </math> ([[Leonhard Euler|Euler]]) * [[Normala distribuo|Sonorila kurbo de Gauß]]: <math>\int_{-\infty}^{\infty} e^{-x^2} \mathrm{d}x = \sqrt\pi</math> * [[Stirling-Formulo]] kiel alproksimiĝo de [[faktorialo]] por grandaj <math>n</math>: <math>n! \approx \sqrt{2 \pi n} \left(\frac{n}{e}\right)^n</math> * [[Fourier-transformado]]: <math>\mathcal{F}f(\omega)= \frac{1}{\sqrt{2 \pi}} \int_{-\infty}^\infty f(t) e^{-i \omega t} \,\mathrm{d} t</math> * [[Identeco de Euler]]: <math>e^{i \pi} +1 = 0</math> La identeco de Euler estas la kombinaĵo de <math>\pi</math> kaj de alia neracionala nombro <math>e</math>, la [[kompleksa nombro|imaginara unuo]] <math>i</math> kaj simile al du bazaj nombroj 0 kaj 1 estas traktata kiel unu el la plej bazaj unuoj kaj formuloj. ==== Formuloj el [[nombroteorio|nombra teorio]] ==== * La relativa ofteco, ke inter du hazarde elektitaj [[naturaj nombroj]], kiuj estas sub certa limo <math>M</math>, ne havas komunajn dividantojn, strebas kun <math>M \rightarrow \infty</math> al <math>\frac{6}{\pi^2}</math>. ==== Formuloj el [[fiziko]] ==== En fiziko <math>\pi</math> rolas krome en * movo laŭ cirklo: <math>\omega = 2 \pi f </math> ([[angula rapido]] egalas al <math>2 \pi</math> multiplikita kun frekvenco) kaj antaŭ ĉio en fiziko de [[ondo]]j, kie ĝi aperas universale en la matematikaj funkcioj por sinuso kaj kosinuso. Jen pliaj ekzemploj * en [[kvantuma mekaniko]]: <math>\Delta x \Delta p \ge \frac{h}{4 \pi}</math> ([[Principo de necerto de Heisenberg]]). * en kalkulo de genua ŝarĝo: <math>F_K=\frac{\pi^2EI}{s^2}</math> === Aplikterenoj, uzo en nuntempaj kalkuloj === La alproksimiĝoj kaj ties kalkulo dum longa tempo estis aparte gravaj por inĝenieraj sciencoj; la nuntempa eltrovo de pliaj ciferoj, male, jam apenaŭ havas praktikan sencon. Ekzemple se oni volas kalkuli perimetron kun ekzakteco de unu milimetro, oni bezonas: * 4 onaj ciferoj por la cirklo kun radiuso de 30 metroj, * 10 onaj ciferoj por kalkuli la (idealan) longon de ekvatoro, * 15 onaj ciferoj, se oni kalkulas longon de la Tera orbito. Kiom da onaj ciferoj oni bezonas por la plej granda imagebla cirklo, kiu povas ekzisti en nia universo? La lumo de [[praeksplodo]] en la formo de mikroonda fona radiado, krozas la distancon, kiun oni povas kalkuli jene: la aĝo de la mondo (ĉ. <math>13\cdot 10^9</math> jaroj) oble la [[lumrapideco|rapideco de lumo]] (ĉ. 300.000&nbsp;km/s aŭ <math>9{,}46\cdot {10}^{15}</math> m/a) rezultas ĉirkaŭ <math>1{,}3\cdot {10}^{26}</math> m. La cirklo kun tia radiuso havas la perimetron de ĉirkaŭ <math>8{,}17\cdot {10}^{26}</math> m. La plej malgranda senco-hava longo-unuo en fiziko estas [[Planck-unuo|longo de Planck]], kiu proksimume egalas al 10⁻³⁵&nbsp;m. La perimetro do konsistas el <math>8{,}17\cdot {10}^{61}</math> Planck-longoj. Por kalkuli tiun perimetron laŭ la konata radiuso (oni supozu, ke tiu estas konata kun bezonata ekzakto) oni bezonas jam 62 onaj ciferoj de π, ne pli. La hodiaŭa pruvita rekordo estas ĉirkaŭ 1,241 [[miliardo]]j ciferoj. Unu el hodiaŭ ankoraŭ akceptata apliko de tiu sufiĉe peno-rabaj kalkuloj estas la testo de modernaj komputilaj hardvaro kaj softvaro, ĉar eĉ plej malgrandaj eraroj en kalkuloj kondukos al pluraj falsaj ciferoj de la nombro <math>\pi</math>. La cifero <math>\pi</math> rolas en pluraj branĉoj de matematiko, ne nur en [[geometrio]], sed ankaŭ en [[algebro]], [[analizo]], [[trigonometrio]] kaj [[nombroteorio]]. === Nesolvitaj demandoj === La plej interesa ankoraŭ nesolvita demando rilate π estas, ĉu ĝi estas [[normala nombro]] aŭ ne. Alivorte, ĉu la verŝajnoj de apero de ĉiu cifero ene de tiu nombro estas egalaj aŭ ne. Tiu demando estas forte ligita al alia demando: se ni konsideras, ke la nombro π estas senfina, tio signifas, ke teorie ĉiuj libroj, kiujn oni jam verkis kaj kiujn oni verkus oni povus trovi en tiu cifero. Simila problemo nomiĝas "Teoremo de senfinaj simioj". == Kultura aspekto == * La Klubo de amikoj de Pi, kies sidejo troviĝas en [[Vieno]], havas la postulon, ke nur tiu, kiu parkere ellernis almenaŭ la cent unuajn decimalojn de la nombro, rajtas membriĝi. Tutmonde, precipe en π-kluboj kaj en la matematika fako de diversaj universitatoj kaj lernejoj, oni ĉiujare festas la [[Pi tago]]n kaj la [[Pi proksimeca tago|Pi proksimecan tagon]]. * La nuntempa pruvita rekordo de <math>\pi</math>-kalkulo apartenas al [[Yasumasa Kanada]], kiu pere de unu HITACHI-[[superkomputilo]] eltrovis 1.241.100.000.000 (1,2 milionoj) de onaj ciferoj. Ĉe la 1.142.905.318.634. ona cifero de <math>\pi</math> laŭ Yasumasa Kanada oni retrovas la sinsekvon 314159265358. * La unua miliono de onaj ciferoj de <math>\pi</math> kaj ties [[inverso]]&nbsp;<math>1/\pi</math> estas konversitaj kiel dosiero enkadre de [[Project Gutenberg]] sur tiu paĝo [http://www.gutenberg.org/etext/50] * La amikoj de nombro <math>\pi</math> honoras unufoje jare, la 14-an de marto tiun nombron dum [[Pi tago]].<ref>[https://www.piday.org/2008-pi-day-activities-for-teachers/ Pi Day activities] Arkivita la 4an de Julio 2013 ĉe archive.today. </ref> La kialo por elekti tiun tagon estas simpla: en usona dato-skribmaniero tiu dato estas skribata kiel 3/14. Alia grava tago estas [[Pi proksimeca tago]], kiun oni festas la 22-an de julio, pere de kio oni honoras la alproksimiĝon de [[Arkimedo]] 22/7. * En la jaro 1897 en [[USA|Usono]] en la subŝtato [[Indianao]] oni pere de la leĝo la valoron de pi egalan al 3,2. Laŭ rekordo-libro de Giuness oni deklaris la valoron de pi egala al 4. * En 1853 [[William Shanks]] publikigis sian kalkulon de la unuaj 707 onaj ciferoj de <math>\pi</math>, kiujn li kalkulis permane. Post 92 jaroj, en 1945 oni eltrovis, ke la lastaj 180 ciferoj estis malĝustaj. * La versi-numero de enpaĝiga programo [[TeX]] de [[Donald Ervin Knuth|Donald Knuth]] spite al kutimaj konvencioj ekde 90-aj jaroj plu alproksimiĝas al <math>\pi</math>, la versio el la jaro 2002 havas la numeron 3.141592 <ref>[http://www.tug.org/tex-archive/systems/knuth/tex/tex.web] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050101023947/http://www.tug.org/tex-archive/systems/knuth/tex/tex.web|date=2005-01-01}}</ref>. * Sciencistoj sendas pere de radioteleskopo la nombron pi al universo. Oni kredas, ke aliaj civilizoj scios pro tiu nombro kiam ili ricevos tiun signalon. * La aktuala rekordo por laŭtlego de la nombro pi estas 108.000 onaj ciferoj dum 30 horoj. Oni komencis legi la 3-an de junio 2005 je la 18:00 kaj finis la 5-an de juni 2005 ekzakte je 0:00. Pli ol 360 volontuloj legis ĉiu po 300 ciferojn. Tiu legado estis organizita pere de matematikistoj el [[Gießen]]. === Pi-sporto === La [[parkerigo]] de pi jam fariĝis [[sporto]], foje nomita ''Pi-sporto''. Tiu parkerigo estas la plej bona metodo pruvi sian kapablon memorigi longajn ciferojn. La ĉino Ĉao Lu estas oficiala mond-rekordulo kun pruvitaj 67 890 onaj ciferoj, kiujn li la 20-an de novembro 2005 senerare deklamis dum 24 horoj kaj 4 minutoj. Ĉar plej ofte oni uzas memorhelpilojn, la Pi-sporto tre fote estas nomita ''Pifilologio''. {{TabelKapoLaŭĈarta}} |+ Rekordaj recitantoj de pi ! Nomo ! Lando ! nombro da decimaloj ! daŭro de la recitado ! dato ! Rekordo |----- | rowspan="2" | [[Akira Haraguchi]], 59-jara | rowspan="3" | Japanio | + ol 100 000 | 16 horoj | 3-a de oktobro 2006 | absoluta rekordo registrita de Guiness libro, diskutata |-{{GrizaLinio}} | 83 431 | | 2-a de julio 2005 | ne agnoskita |----- | [[Hiroyuki Goto]], 22-jara | 42 195 | | 18-a de februaro 1995 | rekordo en Guiness libro ĝis 2006 |-{{GrizaLinio}} | Ĉao Lu, 24-jara | Ĉinio | 67 890 | 24 h 4 m | 20-an de novembro 2005 | oficiala mond-rekordulo kun senerara deklamado |----- | [[Daniel Tammet]], 25-jara | Britio | 22 514 | 5h 9 m | 14-an de marto 2004 | Eŭropa rekordo |-{{GrizaLinio}} | Marc Umile, 40-jara | Usono | 12 887 | 3h 40 | januaro 2007 | nordamerika rekordo |} * [http://pi-world-ranking-list.com/lists/memo/index.html Listo de rekordaj pi-recitantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429161743/http://pi-world-ranking-list.com/lists/memo/index.html |date=2014-04-29 }} == Memorhelpiloj == Ekzistas pluraj memorhelpiloj por parkere ellerni la decimalojn de la nombro π. Grandega kolekto de centoj de diverslingvaj memorhelpiloj troviĝas ĉe la retpaĝo [http://www.cilea.it/~bottoni/www-cilea/F90/piph.htm PiPhilology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060605105016/http://www.cilea.it/~bottoni/www-cilea/F90/piph.htm |date=2006-06-05 }} prizorgita de Andreas P. Hatzipolakis. La plejparto de memorhelpiloj kodas la ciferojn per la nombro de literoj en vorto. Jen esperantlingva memorhelpa poemo de [[Christian Rivière]] por memori la unuajn 31 decimalojn de π: '''Kun π, ĉiam l'afero konverĝas,''' 3, 1 4 1 5 9 '''al nombro utila kaj magia.''' 2 6 5 3 5 '''Infinite decimaloj anseras,''' 8 9 7 '''ĝiseterne tra la paĝ' fantazia.''' 9 3 2 3 8 '''Kiel nebulo el tabulo mara,''' 4 6 2 6 4 '''Tra nia universo kaj ĉe lekcioj,''' 3 3 8 3 2 7 '''Cifervica poemo''' 9 5 Por parkere ellerni la unuajn 103 decimalojn de π kreis [[Martin Minich]] [[Esperanto|esperantlingvan]] kaj [[slovaka lingvo|slovaklingvan]] [https://web.archive.org/web/20051122163401/http://www.fphil.uniba.sk/~minich/poemoj/pi.html rep-tekston] kiu konsistas el la decimaloj mem, sed taŭge grupigitaj por krei versojn de poemo. == Unuaj ciferoj == Unuaj 500 ciferoj: 3,14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 37510 58209 74944 59230 78164 06286 20899 86280 34825 34211 70679 82148 08651 32823 06647 09384 46095 50582 23172 53594 08128 48111 74502 84102 70193 85211 05559 64462 29489 54930 38196 44288 10975 66593 34461 28475 64823 37867 83165 27120 19091 45648 56692 34603 48610 45432 66482 13393 60726 02491 41273 72458 70066 06315 58817 48815 20920 96282 92540 91715 36436 78925 90360 01133 05305 48820 46652 13841 46951 94151 16094 33057 27036 57595 91953 09218 61173 81932 61179 31051 18548 07446 23799 62749 56735 18857 52724 89122 79381 83011 94912 == Taŭ == Bob Palais verkis en [[2001]] artikolon ''Pi is wrong!'' (''Pi estas malĝusta!''), kie li prezentis kialojn kial pi ne estas la plej taŭga konstanto kaj proponis anstataŭigi ĝin per nova konstanto. Tiu konstanto egalus duoblon de pi. Michael Hartl publikigis en [[2010]] ''The Tau Manifesto'' (''La taŭ-manifesto''), kie li proponis la grekan literon [[Taŭo (litero)|taŭo]] por reprezenti la konstanton proponitan de Palais<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tauday.com/tau-manifesto | titolo = The Tau Manifesto | alirdato = 2017-09-23 | familia nomo = Hartl | persona nomo = Michael | jaro = 2010 | lingvo = en}}</ref> kaj prezentis diversajn kialojn por la enkonduko de tiu ĉi nova konstanto. == Priskribo == La scio pri la heredado de karakterizaĵoj estis implicite uzata ekde prahistoriaj tempoj por plibonigi [[Terkultivado|terkultivadon]] kaj [[Bestobredado|bestobredadon]]. Tamen, la moderna genscienco, kiu provas interpreti la mekanismojn de heredado, sole komencis kun la laboro de [[Mendel|Gregor Mendel]] meze de la deknaŭa jarcento. Kvankam li ne konis la fizikan bazon por [[heredado]], [[Mendel]] observis, ke heredado estas fundamente diskreta procedo, kie specifaj trajtoj estas sendepende hereditaj — tiujn bazajn unuojn de heredado oni nun nomas [[Geno|genoj]]. [[Geno|Genoj]] estas regionoj de [[DNA]], molekulo konsistanta el ĉeno de kvar diversspecaj [[Nukleotido|nukleotidoj]] - la sinsekvo de ĉi tiuj [[Nukleotido|nukleotidoj]] estas la [[Genetika kodo|genetikaj informoj]], kiujn la organismoj heredas. [[DNA]] ĉefe aperas en duobla grundita formo, kun [[Nukleotido|nukleotidoj]] sur ĉiu fadeno kompletiga reciproke. Ĉiu fadeno povas agi kiel ŝablono por [[sintezo]] de nova partnera fadeno - ĉi tio estas la fizika mekanismo por la kopio kaj heredo de [[Genetika kodo|genetikaj informoj]]. [[Dosiero:Chromosome.jpg|eta|182x182ra|<!--sr:350п|мини-->]] La sinsekvo de [[Nukleotido|nukleotidoj]] en [[DNA]] estas uzita de [[Ĉelo|ĉeloj]] por produkti specifajn sinsekvojn de [[Aminoacido|aminoacidoj]], estigantaj [[Proteino|proteinojn]] - korespondado nomata la [[genetika kodo]]. Ĉi tiu sinsekvo de [[Aminoacido|aminoacidoj]] en [[proteino]] determinas kiel ĝi aliiĝas en plastika strukturo; ĉi tiu strukturo siavice responsas pri la [[Proteino|proteina]] funkcio. [[Proteino|Proteinoj]] plenumas preskaŭ ĉiujn bezonatajn funkciojn por la vivo kaj reproduktado de [[Ĉelo|ĉeloj]]. Ŝanĝo en [[DNA]]-sinsekvo povas ŝanĝi la {{N|proteina strukturo}} kaj konduton, kaj ĉi tiu povas kaŭzi dramecajn sekvojn en la [[ĉelo]] kaj ĝenerale en la organismo. Kvankam genetiko ludas grandan rolon en determinado de la apero kaj konduto de [[Organismo|organismoj]], estas la interrilato de genetiko kun la natura medio kaj organismaj spertoj, kiuj determinas la finfinan rezulton. Ekzemple, dum [[Geno|genoj]] determinas ies alton, la nutrado kaj sano, kiujn tiu persono spertis en infanaĝo ankaŭ havas grandan efikon. == Konceptoj == [[Genetika diverseco]] estas la totala nombro de genetikaj karaktroj en la genetika formado de specioj. Ĝi distingiĝas el "genetika varieblo", kiu priskribas la tendencon de la genetikaj karaktroj al variado. == Organizoj == * [[Usona Societo pri Homa Genetiko]] == En Esperanto aperis == * [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2018/03/14/vivo-de-pi/ Vivo de Pi]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 14-a de marto 2018 == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Arndt, Jörg; Haenel, Christoph (2006). ''Pi Unleashed''. Springer-Verlag. ISBN 978-3-540-66572-4. Alirita la 5an de Junio 2013. Angla traduko de Catriona kaj David Lischka. * Boyer, Carl B.; Merzbach, Uta C. (1991). ''[https://archive.org/details/historyofmathema00boye|A History of Mathematics]'' (2a eld.). Wiley. ISBN 978-0-471-54397-8. ==Vidu ankaŭ== *[[Pi-tago]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.joyofpi.com La ĝojo de Pi fare de David Blatner] * {{en}} [http://www.research.att.com/~njas/sequences/A000796 Dekumaj vicoj por alproksimiĝo al Pi] en la Interreta enciklopedio de entjeraj vicoj * {{en}} [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/history/HistTopics/Pi_through_the_ages.html J J O'Connor and E F Robertson: ''La historio de Pi''. Projekto Mac Tutor] * {{en}} [http://mathworld.wolfram.com/PiFormulas.html Multaj formuloj por ''π''] ĉe [[MathWorld]] * {{en}} [http://planetmath.org/encyclopedia/Pi.html PlanetMath: Pi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100124221705/http://planetmath.org/encyclopedia/Pi.html |date=2010-01-24 }} * {{en}} [https://tauday.com/tau-manifesto Manifesto de "τ"] * {{en}} [http://mathforum.org/isaac/problems/pi1.html Serĉante la valoron de ''π''] * {{en}} [http://www.cut-the-knot.org/pythagoras/NatureOfPi.shtml Determino de ''π''] * {{en}} [http://www.bbc.co.uk/radio4/science/5numbers2.shtml BBC Radio-elsendo pri ''π''] * {{en}} [http://www.super-computing.org/pi-decimal_current.html Statistika distribuo de informo en PI] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100109122018/http://www.super-computing.org/pi-decimal_current.html |date=2010-01-09 }} surbaze de 1.2 miliardoj ciferoj de PI * {{en}} [http://www.zenwerx.com/pi.php Unuaj 4 milionaj onaj ciferoj de ''π''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080309022923/http://zenwerx.com/pi.php |date=2008-03-09 }} - ''Atenton!'' - La dosiero estas ĉirkaŭ 2 Mb granda! * {{en}} [http://www.piday.org/million.php Unu miliono da onaj ciferoj] * [http://www.gutenberg.net/etext/50 La unua miliono de ciferoj ĉe la projekto Gutenberg ''π''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040701012534/http://gutenberg.net/etext/50 |date=2004-07-01 }} * {{en}} [http://www.angio.net/pi/piquery Serĉo de certa cifera sinsekvo inter la unuaj 200 milionoj de onaj ciferoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110216224318/http://www.angio.net/pi/piquery |date=2011-02-16 }} * {{en}} [http://www.codecodex.com/wiki/index.php?title=Digits_of_pi_calculation Fontokondo por kalkuli ''π''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070925044952/http://www.codecodex.com/wiki/index.php?title=Digits_of_pi_calculation |date=2007-09-25 }} * {{en}} [http://www.math.utah.edu/~palais/pi.pdf π estas falsa! La opinio kial 2π kiel konstanto estas multe pli praktika por matematiko.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229083141/http://www.math.utah.edu/~palais/pi.pdf |date=2008-02-29 }} * {{en}} [http://ja0ĥv.calico.jp/pai/estart.html 70 milionoj ciferoj de Pi(π).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070220134431/http://xn--ja0v-xxa.calico.jp/pai/estart.html |date=2007-02-20 }} * {{de}} [http://www.mathematik.de/ger/information/kalenderblatt/dreihundertjahrepi/dreihundertjahrepi.html Kial aperis la nomo „<math>\pi</math>“ por tiu nombro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101126215849/http://mathematik.de/ger/information/kalenderblatt/dreihundertjahrepi/dreihundertjahrepi.html |date=2010-11-26 }} * {{de}} [http://www.anderegg-web.ch/phil/archimedes.htm Arkimedo kaj eltrovo de pi] * {{en}} [http://www.super-computing.org Retpaĝo de Yasumasa Kanadas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190324224829/https://super-computing.org/ |date=2019-03-24 }} programo por kalkuli la unuajn 32 milionojn de onaj ciferoj * {{de}} [http://www.pibel.de Pibel.de] – Ĝis 10 milionoj de onaj ciferoj * {{de}} [http://www.pi-world-ranking-list.com Mond-rangolisto de <math>\pi</math>-parkerigantoj] * {{de}} [http://www.fh-friedberg.de/users/jingo/mathematics/piSimulation/piberechnung.html Kalkulo de pi-alproksimiĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928003720/http://www.fh-friedberg.de/users/jingo/mathematics/piSimulation/piberechnung.html |date=2007-09-28 }} * {{de}} [http://pidifferent.pi.funpic.de/index-en.html Pi-memory] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319051557/http://pidifferent.pi.funpic.de/index-en.html |date=2008-03-19 }} {{Elstara}} {{ADLS|2008|07}} {{Havenda artikolo|Pi (nombro)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pi| ]] m0eaej3lacol769ops9r25d8qv15368 9488273 9488130 2026-10-04T18:23:03Z Taylor 49 126294 apartenas al paĝo [[Genetiko]] 9488273 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pi-CM.svg|120px|eta|dekstra|Tipografa litero pi]] '''Pi''' <!--<math>\pi</math>-->(skribata kiel π) estas [[neracionala nombro|neracionala]] [[matematika konstanto]], havanta proksimume la jenan valoron: :<math>\pi = 3{,}14159...</math> <!---Ne aldonu kromajn ciferojn ĉi tie, sube oni povas vidi pi kun la precizeco de 100 ciferoj---> Tiu konstanto priskribas la rilatumon inter la [[perimetro]] de [[cirklo]] en [[geometrio]] kaj ties [[diametro]]. Tiu rilatumo ne dependas de la cirklo-grandeco. Por indiki Pi en skriba formo oni uzas minusklon de la [[greka alfabeto|greka]] [[litero]] [[pi (litero)|pi]] (<math>\pi</math>), kiu estas la unua litero de la [[greka lingvo|greka]] vorto περιφέρεια ("periferio") kaj περίμετρον ("perimetro"). La [[unua priskribo]] de la nombro aperis en 1706 en la libro ''Synopsis palmariorum mathesos'' (proksimuma traduko: ''Nova enkonduko en matematiko''), kiu estas verkita fare de kimria sciulo William Jones (1675–1749).<ref> Jones, William (1706). [https://archive.org/details/SynopsisPalmariorumMatheseosOrANewIntroductionToTheMathematics/page/n261/mode/1up?view=theater Synopsis Palmariorum Matheseos : or, a New Introduction to the Mathematics.] pp. 243, 263. Arkivita el la originalo la 25an de Marto 2012. Alirita la 16an de Februaro 2022. </ref> La nombro π krome estas nomata ''Konstanto de [[Arkimedo]]''<ref> Weisstein, Eric W. [https://mathworld.wolfram.com/Pi.html "Pi".] mathworld.wolfram.com. Alirita la 16an de Februaro 2022. </ref><ref> Bogart, Steven. [https://www.scientificamerican.com/article/what-is-pi-and-how-did-it-originate/ "What Is Pi, and How Did It Originate?".] [[Scientific American]]. Alirita la 16an de Februaro 2022. </ref> aŭ ''Nombro de Ludolfo'' (laŭ [[Ludolph van Ceulen]]). {| class="infobox bordered" | colspan="2" align="center" | [[Listo de nombroj]] – [[Neracionala nombro|Neracionalaj nombroj]] <br /> [[Konstanto de Apéry|ζ(3)]] – [[Kvadrata radiko de 2|√2]] – [[Kvadrata radiko de tri|√3]] – [[Kvadrata radiko de 5|√5]] – [[Ora rilatumo|φ]] – [[Konstanto de Feigenbaum|α]] – [[e (matematiko)|e]] – '''π''' – [[Konstanto de Feigenbaum|δ]] |- |En [[duuma sistemo]] | 11,00100100001111110110… |- |En [[dekuma sistemo]] | 3,14159265358979323846… |- |En [[deksesuma sistemo]] | 3,243F6A8885A308D31319… |- | kiel [[ĉena frakcio]] | <math>3 + \cfrac{1}{7 + \cfrac{1}{15 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{292 + \ddots}}}}</math><br /><small>Rimarku, ke tiu senfina frakcio ne estas perioda.</small> |} == Matematika bazo == [[Dosiero:Kreis.svg|eta|Cirklo kun markita centro (M), radiuso (r) kaj diametro (d)]] === Difino === Ekzistas pluraj samvaloraj difinoj de <math>\pi</math>. Ofte oni uzas la jenajn: * la rilatumo inter la [[perimetro]] de [[cirklo]] kaj ties [[diametro]]<ref name="Arndt">{{citaĵo de libro | familinomo=Arndt | personnomo = Jörg | kunaŭtoroj=Haenel, Christoph | titolo=Pi Unleashed | jaro=2001 | url=https://archive.org/details/piunleashed0000arnd | eldoninto=Springer-Verlag |isbn=978-3-540-66572-4}}</ref> aŭ * la [[areo (geometrio)|areo]] de la cirklo kun [[radiuso]] egala al 1<ref name="Arndt" /> [[Dosiero:Pi-unrolled-720.gif|eta|360px|dekstra|Cirklo kun diametro 1 havas la perimetron π]] En [[analitiko]] estas ofte pli praktike unue difini [[kosinuso]]n pere de [[Serio de Taylor]] kaj poste enkonduki la difinon de <math>\pi</math> kiel: * la duoblo de la plej malgranda pozitiva [[nuliganto]] de [[kosinuso]] (2 cos⁻¹(0)) (laŭ [[Edmund Landau]]). === Neracieco kaj transcendeco === La nombro <math>\pi</math> estas [[reelaj nombroj|reela nombro]], sed ne estas [[racionalaj nombroj|racionala nombro]]. Tio signifas, ke ĝi ne povas esti priskribita kiel rilatumo inter du [[entjeroj]], do, kiel [[frakcio (matematiko)|frakcio]]. Tio estis pruvita en 1761 (laŭ aliaj fontoj en 1767) fare de [[Johann Heinrich Lambert]]. Verdire, la nombro estas eĉ [[transcenda nombro|transcenda]]. Tio signifas, ke ne ekzistas [[polinomo]] kun racionalaj koeficientoj, kies nuliganto estus <math>\pi</math>. Konsekvence, oni ne povas skribi <math>\pi</math> kiel kombinaĵon de entjeroj, frakcioj kaj radikoj. La transcendeco de <math>\pi</math> estis pruvita de [[Ferdinand von Lindemann]] en 1882. Unu el la sekvoj de tiu pruvo estas tio, ke alia grava tasko, nome la [[kvadraturo de cirklo]], estas pruvita neebla. Ekzistas hipotezo, ke estas ankaŭ normala, tamen ĝis nun ĝi estis nek [[pruvo|pruvita]] nek malpruvita. === La unuaj 100 ciferoj post la komo === Ĉar <math>\pi</math> estas [[neracionala nombro]], oni ne povas skribi ĉiujn ties ciferojn: ĝi estas malfinia kaj malperioda. La unuaj 100 ciferoj post la komo estas: : <math>\pi</math> = 3,14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 37510 58209 74944 59230 78164 06286 20899 86280 34825 34211 70679 ...<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 240. </ref> <!-- Krome, oni povas ankaŭ vidi la [[wikisource:Pi_to_1,000_places|unuajn 1.000 ciferojn]], [[wikisource:Pi_to_10,000_places|10.000 ciferojn]], [[wikisource:Pi_to_100,000_places|100.000 ciferojn]] kaj [[wikisource:Pi_to_1,000,000_places|1.000.000 ciferojn]]. --> === Frakcia serio === Alia ebleco prezenti reelan nombron estas frakcia serio. Pro tio, ke <math>\pi</math> estas transcenda, tiu serio estas senlime longa. Kontraste al la [[℮ (matematiko)|nombro de Euler]] ''e'', ĝis nun oni ne sukcesis trovi iun regularecon en tiu frakcia serio de <math>\pi</math>. Por ekzakte priskribi la unuajn 200 ciferojn post la komo oni devas uzi 194 dividantojn. <math>\pi</math> = [3; 7, 15, 1, 292, 1, 1, 1, 2, 1, 3, 1, 14, 2, 1, 1, 2, 2, 2, 2, 1, 84, 2, 1, 1, 15, 3, 13, 1, 4, 2, 6, 6, 99, 1, 2, 2, 6, 3, 5, 1, 1, 6, 8, 1, 7, 1, 2, 3, 7, 1, 2, 1, 1, 12, 1, 1, 1, 3, 1, 1, 8, 1, 1, 2, 1, 6, 1, 1, 5, 2, 2, 3, 1, 2, 4, 4, 16, 1, 161, 45, 1, 22, 1, 2, 2, 1, 4, 1, 2, 24, 1, 2, 1, 3, 1, 2, 1, 1, 10, 2, 5, 4, 1, 2, 2, 8, 1, 5, 2, 2, 26, 1, 4, 1, 1, 8, 2, 42, 2, 1, 7, 3, 3, 1, 1, 7, 2, 4, 9, 7, 2, 3, 1, 57, 1, 18, 1, 9, 19, 1, 2, 18, 1, 3, 7, 30, 1, 1, 1, 3, 3, 3, 1, 2, 8, 1, 1, 2, 1, 15, 1, 2, 13, 1, 2, 1, 4, 1, 12, 1, 1, 3, 3, 28, 1, 10, 3, 2, 20, 1, 1, 1, 1, 4, 1, 1, 1, 5, 3, 2, 1, 6, 1, 4, ...] === Sfera geometrio === En [[sfera geometrio]] oni ne tiel ofte uzas <math>\pi</math>, ĉar la rilatumo inter diametro kaj perimetro ne plu estas la sama por ĉiuj cirkloj, sed dependas de ties grandeco. Por la cirkloj, kiel diametro estas multe pli malgranda, ol la diametro de sfero, sur kies surfaco ĝi troviĝas (ekz. cirklo kun diametro 1 metro sur tersurfaco) tiu diferenco estas neglektebla malgranda kompare al [[eŭklida geometrio]]. Por pli grandaj cirkloj oni devas jam konsideri tiun diferencon. == Historio de la nombro <math>\pi</math> == Apenaŭ iu alia nombro tiom laborigis homojn en homa historio kaj tiom fascinis ilin kiel <math>\pi</math>. Jam antaŭ grekaj matematikistoj oni serĉis la valoron de tiu misteroplena nombro, kaj kvankam la pritaksoj fariĝis ĉiam pli precizaj, la [[grekio|greka]] [[matematikisto]] [[Arkimedo]] en ĉirkaŭ 250 jaroj a.K. estis la unua, kiu sukcesis "bridi" tiun nombron.<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 170. </ref> En posta historio pluraj provoj trovi la plej ekzaktan alproksimiĝon al „<math>\pi</math>“ fariĝis unika ĉaso kun foje tute neordinaraj paŝoj. La simbolo por „<math>\pi</math>“ ne rilatas al Arkimedo kaj estis la unuan fojon enkondukita nur en 1706 fare de la brita matematikisto [[William Jones (matematikisto)|William Jones]] en lia verko "Nova enkonduko al matematiko" kiel "Arkimeda konstanto"; tamen oni ankaŭ pli frue uzis ĝin por kalkuli diametron de cirklo. Amasa uzo de la greka litero kiel simbolo por tiu konstanto venis nur pro ties uzo en matematikaj verkoj fare de [[Leonhard Euler]] en 1736.<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.scientificamerican.com/article/let-s-use-tau-it-s-easier-than-pi/ | titolo = Let’s Use Tau—It’s Easier Than Pi | alirdato = 2017-09-23 | familia nomo = Bartholomew | persona nomo = Randyn Charles | dato = 2014-06-25 | verko = Scientific American | lingvo = en | citaĵo = Interestingly, Archimedes did not use the Greek letter π. That didn't come until Swiss mathematician Leonhard Euler popularized the convention in 1736,...}}</ref> === La ĉiutaga vivo postulas unuajn pritaksojn === Pro praktikaj kialoj homoj sufiĉe frue komencis provi pritrakti la fenomenon de cirklo. Se oni devis kovri radojn per fera rubando, oni devis kalkuli la longon de tiu rubando. Se oni volas ornami kolonon per krono, oni devis kalkuli la longon de tiu krono. Se oni volis plenigi barelon per vino, oni interesiĝis pri volumeno de la barelo. Aŭ se oni devis, kiel ekzemple estas skribite en la 1a [[libro de Reĝoj]] ([[Biblio]]), ĉapitro 7 verso 23, "Kaj li faris maron fanditan, havantan dek ulnojn de rando ĝis rando, tute rondan, havantan la alton de kvin ulnoj; kaj ŝnuro de tridek ulnoj prezentis ĝian mezuron ĉirkaŭe". Tiamaniere en [[Biblio]] aperas mencio pri la valoro de <math>\pi</math> egala al 3. Tiun valoron oni ankaŭ uzis en antikva [[Ĉinio]], eĉ se la plej simpla mezuro pere de mezur-rubando indikas, ke en realeco tiu valoro estas iom pli granda ol 3. [[Dosiero:Cellarius ptolemaic system.jpg|eta|210px|dekstra|Ptolemeo, geocentra mondobildo]] Pli ekzaktaj estis la valoroj en [[Egiptio]]. La plej malnova konata kalkullibro en la mondo, la papiruso de Rhind (konata kiel "Kalkullibro de Ahm", datita 17 jarcento a.K.) donas la valoron 16/9² = 3,1604... Kiel alproksimiĝon al π en [[Babilono]] oni uzis la ekvacion 3+1/8 = 3,125. En [[Barato]] oni uzis en sutroj de Sulba la "ŝnurregulon por konstrui altarojn", kie estis donita la valoro (26/15)² = 3,0044... por <math>\pi</math>. === Arkimedo el Sirakuzo === ==== Priskribo de cirklo kiel (enskribita) multangulo kun ĝis 96 anguloj ==== Matematikistoj ofte provis alproksimiĝi al la areo de cirklo pere de multangulo kaj tiamaniere pli ekzakte kalkuli la valoron de <math>\pi</math>—same, kiel [[Arkimedo]]. Arkimedo el Sirakuzo (ĉ. 287 a.K. ĝis 212 a.K.) estis helena matematikisto, [[fizikisto]] kaj [[inĝeniero]]. Li pruvis, ke la perimetro de cirklo rilatas al ties diametro same, kiel la areo de cirklo al kvadrato de ties radiuso. Pere de priskribaj kaj enskribitaj [[plurlatero]]jn ĝis la grado 96 li kalkulis la supran kaj suban limon por la cirkla perimetro. Li venis al la konkludo ege grava por sia tempo—ke la serĉata valoro estas iom pli malgranda, ol 3 + 10/70, tamen pli granda, ol 3 + 10/71: :<math> 3{,}1408450 \dots = 3 + \frac{10}{71} <\pi< 3 + \frac{10}{70} = 3{,}1428571 \dots </math>. Arkimedo trovis la frakcion <math>\frac{211875}{67441}</math> kiel alproksimiĝon 3,141635. Por Arkimedo kaj por multaj matematikistoj post li estis neklare, ĉu la kalkulo de <math>\pi</math> tamen iam atingas la finan valoron, do, ĉu <math>\pi</math> estas racionalo. Tio klarigas la multjarcentan ĉason kontraŭ la ekzakta valoro. Oni longe supozis, ke mankas nur ĝusta metodo por kalkuli tiun valoron. ==== Krescentoj de Hippokrato el Ĥios ==== [[Dosiero:Moendchen.png|eta|210px|La sumo de la grizaj „[[Krescentoj de Hipokrato|Krescentoj]]“ egalas al la areo de [[orta triangulo]].]] Kvankam la neracieco de kelkaj nombroj estis konata al grekaj filozofoj ekde la [[teoremo de Pitagoro]], kiu montris la [[neracionala nombro|neraciecon]] de la nombro <math>\sqrt{2}</math>, Arkimedo ne havis sufiĉe da kialoj por supozi neracionalecon de la simpla areo, ĉar ekzistas areoj, limigitaj de ĉiu flanko per kurbaj linioj, kiuj estas eĉ partoj de cirkloj kaj tamen povas esti prezentitaj kiel racionaloj. Arkimedo jam sukcesis pere de tiel nomataj ''[[Krescentoj de Hipokrato|Krescentoj]],'' kiujn oni atribuas al la greka matematikisto [[Hipokrato el Ĥio]] (ĉ 450 a.K.), montri, ke la areoj de tiuj cirklo-partoj povas esti prezentitaj kiel racionaloj. Pere de "ĝenerala Pitagora teoremo" matematikistoj jam en antikva tempo trovis, ke la sumo de tiuj du krescentoj super la katetoj estas egala al la areo de la [[orta triangulo]]. Nur en 1761/1767 [[Johann Heinrich Lambert]] sukcesis pruvi la neraciecon de <math>\pi</math>, kvankam multaj matematikistoj sugestis tion jam pli frue. === [[Almagesto]] de [[Ptolemeo]] === En sia astronomia verko [[Almagesto]] (ĉ. 100 jaroj p.K.) [[Ptolemeo]] donas tabelojn de diversaj angulaj funkcioj, kio indikis, ke li havis sufiĉe ekzaktan valoron por <math>\pi</math>. Fakte, li uzis la frakcion 377/120 = 3,14166... la bazo por tiu frakcio estis ĉerpita el la verkoj de Arkimedo, aperintaj 350 jaroj pli frue...<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 176. </ref><ref> Boyer & Merzbach 1991, p. 168. </ref> === Pli kaj pli ekzakte – de Zu Chongzhi tra Ludolph van Ceulen al John Machin === Same, kiel en aliaj sociaj kaj kulturaj terenoj de okcidenta civilizacio, ankaŭ en matematiko dum multaj jaroj okazadis stagnado, precipe inter la fino de antikva tempo kaj dum mezepoko. La plej grandaj sukcesoj en alproksimiĝo al <math>\pi</math> estis tiam faritaj de [[Ĉinio|ĉinaj]] kaj [[Persio|persaj]] sciencistoj. En la tria jarcento [[Liu Hui]] – simile al Arkimedo - difinis la limoj por pi 3,1410 kaj 3,1427. Ĉ. la jaro 480 ĉina matematikisto kaj astronomo [[Zu Ĉongĵi]] (430–501) trovis la valoron por "<math>\pi</math>" 3,1415927, do, ĉefe kun la ekzakteco de unuaj 7 postkomaj ciferoj. Li sciis ankaŭ pri sufiĉe sambona frakcio 355/113 (tio estas la tria frakcio de frakcia serio por alproksimiĝi al <math>\pi</math>), kiu estis retrovita en Eŭropo nur en la 16a jarcento.<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 178. </ref> La persa sciencisto [[Jamŝid Masud Al-Kaŝi]] jam en 1424 ĝuste kalkulis la unuajn 16 postkomajn ciferojn de pi.<ref> Azarian, Mohammad K. (2010). [https://projecteuclid.org/journals/missouri-journal-of-mathematical-sciences/volume-22/issue-2/Al-Ris%c4%81la-Al-Muh%c4%abt%c4%abyya-A-Summary/10.35834/mjms/1312233136.full "al-Risāla al-muhītīyya: A Summary".] Missouri Journal of Mathematical Sciences. 22 (2): 64–85. doi:10.35834/mjms/1312233136. </ref><ref> O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. (1999). [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Kashi/ "Ghiyath al-Din Jamshid Mas'ud al-Kashi".] MacTutor History of Mathematics archive. Arkivita el la originalo la 12an de Aprilo 2011. Alirita la 11an de Aŭgusto 2012. </ref> [[Dosiero:John Wallis by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|dekstra|eta|210px|John Wallis, 1616–1703]] [[Dosiero:Leonhard Euler.jpg|eta|dekstra|210px|Leonhard Euler, 1707–1783]] En 16a jarcento vekiĝis matematikistoj en [[Eŭropo]]. En 1596 [[Ludolph van Ceulen]] sukcesis kalkuli la unuajn 35 dekumajn ciferojn de <math>\pi</math>. Onidire, li oferis 30 jarojn de sia vivo por tiu kalkulo, tamen li ne uzis iujn novajn ideojn dum kalkuli tiujn ciferojn. Li simple kalkulis plu laŭ la metodo de Arkimedo, kaj se Arkimedo haltis ĉe la 96-angulo, Ludolph daŭrigis la kalkulon ĝin enskribita 2⁶²-angulo. La nomo ''Nombro de Ludolf'' memorigas pri lia sindono.<ref> Arndt & Haenel 2006, pp. 182–183. </ref> La franca matematikisto [[François Viète]] en 1593 iom modifis la metodon de Arkimedo kaj alproksimiĝis al la areo de cirklo pere de enskribitaj <math>2^n</math>-anguloj. El tiu supozo li, unua en la mondo, derivis la fermitan formulon por π en la formo de malfinia produkto:<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 182. </ref> :<math>\frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{\sqrt{2+\sqrt{2}}}{2} \cdot \frac{\sqrt{2+\sqrt{2+\sqrt{2}}}}{2} \cdot \dots = \frac{2}{\pi}</math> La brita matematikisto [[John Wallis]] en 1655 trovis tiel nomatan Produton de Wallis:<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 187. </ref> :<math> \frac{2}{1} \cdot \frac{2}{3} \cdot \frac{4}{3} \cdot \frac{4}{5} \cdot \frac{6}{5} \cdot \frac{6}{7} \cdot \frac{8}{7} \cdot \frac{8}{9} \cdot \dots = \frac{\pi}{2} </math>. Iom post iom la kalkuloj fariĝis pli komplikaj, [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] en 1682 eltrovis jenan [[serio (matematiko)|serion]]: :<math>\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n}{2n+1} = 1 - \frac{1}{3} + \frac{1}{5} - \frac{1}{7} + \frac{1}{9} - \dots = \frac{\pi}{4}</math>. Pri tio gravas la kalkulo de cirklo-areo laŭ Leibniz. Kvankam tio jam estis konata al barataj matematikistoj en 15a jarcento, Leibniz eltrovis tion por europa matematika scienco kaj pruvos la konverĝon de tiu malfinia vico. La supra vico estas krome speciala okazo (θ = 1) de la [[serio]] de [[tangentarko]], kiun en 1670 trovis la skota matematikisto [[James Gregory (matematikisto)|James Gregory]]: :<math> \arctan \theta = \theta - \frac{\theta^3}{3} + \frac{\theta^5}{5} - \frac{\theta^7}{7} + \cdots </math>. Ĝi fariĝis bazo por multaj alproksimiĝoj al <math>\pi</math> en posta tempo. John Machin pere de sia formulo en 1706 kalkulis la unuajn 100 ciferojn de <math>\pi</math>. Lia ekvacio :<math> 4 \arctan \left(\frac{1}{5} \right) - \arctan \left(\frac{1}{239} \right) = \frac{\pi}{4}</math> povas esti uzata, same kiel [[serio de Taylor]] por [[tangentarko]] kiel rapida ilo por kalkuli pi. Oni povas derivi tiun formulon, se oni komencas uzi [[polusa koordinata sistemo|polusajn koordinatojn]] por [[kompleksaj nombroj]], komence de :<math> (5+i)^{4} \cdot (-239 + i) = -114244-114244 i </math>. [[Leonhard Euler]] en sia verko ''Introductio in Analysin Infinitorum'' aperinta en 1748 en la unua volumo donas jam unuajn 148 ciferojn de la nombro <math>\pi</math>. Li donas jenan formulon por kalkuli la valoron de pi: :<math>\frac{1}{1^2} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \frac{1}{4^2} + ... = \frac{\pi^2}{6}</math> (Euler) [[Johann Heinrich Lambert]] en 1770 publikigis frakcian vicon, kiun oni hodiaŭ plej ofte skribas en la formo :<math>\frac{4}{\pi}=1+\frac{1^2}{3+\frac{2^2}{5+\frac{3^2}{7+\frac{4^2}{9+\frac{5^2}{11+\frac{6^2}{\cdots}}}}}}</math> Pro ĉiu paŝo estas difinitaj ĉirkaŭ 0,76555 postkomaj dekumaj ciferoj, kio estas tre granda kompare al aliaj frakciaj vicoj, tial tiu ĉi vico ege bone taŭgas por kalkuli <math>\pi</math>. [[Metiisto]]j en la tempo antaŭ [[ŝovkalkulilo]] kaj [[poŝkalkulilo]] uzis la alproksimiĝon de 22/7 = 3,142857… kaj kapablis multon kalkuli enkape. La eraro kompare al la reala valoro de <math>\pi</math> estas ĉirkaŭ 0,04%. Por ĉiutaga praktika apliko tio estis tute sufiĉa. Alia, ankaŭ ofte uzata alproksimiĝo estis la frakcio 355/113 = 3,1415929…, ankaŭ ekzakta nur ĝis la sepa ona cifero. Krome, tiu frakcio estis facile memorigebla, ĉar ĝi entenas po du unuajn tri malparajn nombrojn—kiuj estas "distranĉitaj" en la mezo. Ĉiuj tiuj [[racionala nombro|racionalaj]] alproksimiĝoj al <math>\pi</math> havas similan econ: ili estas ''partaj'' kalkuloj de [[ĉenfrakcio]]j de <math>\pi</math>, respektive 22/7 =[3;7], 355/113 = [3;7,15,1]. Neniu ĝisnun proponita formulo donas eblecon efektive kalkuli la alproksimiĝon al <math>\pi</math>, kaj eĉ la miriga malkovro de Baratano [[Srinivasa Ramanujan]] en [[1914]], surbaze de esploro de [[elipsaj funkcioj]] kaj [[modulaj funkcioj]], ne estis pli bonaj por tio: : <math>\frac{\sqrt{8}}{9801} \cdot\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(4 n)! \cdot (1103+26390 n)}{(n!)^{4} \cdot 396^{4 n}} = \frac{1}{\pi}</math>. '''Pliaj kalkul-formuloj:''' :<math>\frac{1}{1^2} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \frac{1}{4^2} + ... = \frac{\pi^2}{6}</math> (Euler) :<math>\frac{1}{2\cdot3\cdot4} - \frac{1}{4\cdot5\cdot6} + \frac{1}{6\cdot7\cdot8} - + ... = \frac{\pi - 3}{4}</math> == Modernaj metodoj de kalkuloj == === Formulo de Bailey-Borwein-Plouffe === En 1996 David Bailey kune kun Peter Borwein kaj Simon Plouffe malkovris la novan vic-prezenton por <math>\pi</math>: : <math>\pi = \sum_{k=0}^{\infty}\frac{1}{16^k}\left(\frac{4}{8k+1} - \frac{2}{8k+4} - \frac{1}{8k+5} - \frac{1}{8k+6}\right)</math> Tiu suma formulo ebligas facile difini la <math>n</math>-an onan ciferon de <math>\pi</math> en [[duuma]] kaj [[deksesuma]] sistemo, sen bezono antaŭe kalkuli la <math>n-1</math> ciferon. <ref>La retpaĝo de Baileys [http://www.nersc.gov/~dhbailey/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030501201647/http://www.nersc.gov/~dhbailey/|date=2003-05-01}} enhavas derivigon de la algoritmo kaj ankaŭ ties realiĝon en pluraj [[Programlingvo|programlingvoj]].</ref> === Pi-kalkulo pere de areo-kalkulo === [[Dosiero:Monte-Carlo01.gif|eta|Cirklo, enskribita en kvadraton por kalkuli la nombron <math>\pi</math> pere de areo-formulo]] Tiu kalkul-metodo uzas la rilatumon, ke <math>\pi</math> enestas en la areo-formulo de cirklo, sed ne en la formulo de ĉirkaŭskribita kvadrato. La formulo por la areo de cirklo kun radiuso <math>r</math> tekstas: : <math>A_K = \pi r^2</math>, la areo de kvadrato kun rando-lango de <math>2r</math> kalkuleblas jene: : <math>A_Q = (2r)^2</math>. La rilatumo inter cirklo kaj ĉirkaŭskribita kvadrato donas jenan rezulton: : <math>\frac{A_K}{A_Q} = \frac{\pi r^2}{(2r)^2} = \frac{\pi}{4}</math>. Per tio oni povas skribi <math>\pi</math> kiel produkto de tiu rilatumo: <math>\pi=4\,\frac{A_K}{A_Q}</math>. ==== Programo por kalkuli ciferojn ==== Suba algoritmo estas ekzemplo, kiel oni povas kalkuli onajn ciferojn de <math>\pi</math> pere de alproksimiga metodo, ekspluatante la supre priskribitan areo-formulon. [[Dosiero:Viertelkreis.png|eta|Kvarona cirklo, alproksimigata per la area kvadrato 10×10]] Oni metas kradon super la kvadraton kaj kalkulas por ĉiu unuopa krad-ĉelo, ĉu tiu kuŝas ene de la cirklo aŭ ne. La rilatumo inter la krado-ĉeloj ene de la cirklo al la krado-ĉeloj ene de la kvadrato estas 4-obligita. La ekzakteco de la alproksimiĝo, kiu rezultas el tiu algoritmo, dependas de la ĉel-kvanto de la krado kaj estas kontrolita pere de <math>r</math>. Kun <math>r = 10</math> oni ricevas, ekzemple, 3.17, kaj kun <math>r = 100</math> jam 3,1417. Por la rezulto 3,14159 oni, tamen, bezonas jam <math>r = 10000</math>, kio kvadratigas la bezonatajn kalkulojn pro dudimensia solvo-vojo. r = 10000 enedecirklo = 0 enedekvadrato = (2 * r + 1) ^ 2 for y = -r to r for x = -r to r if x ^ 2 + y ^ 2 <= r ^ 2 then enedecirklo = enedekvadrato + 1 print 4*enedecirklo / enedekvadrato { 3.14159 } La konstanto Pi, kiu estas uzata ofte en programado, estas jam antaŭkalkulita kaj enkodigita en pluraj komputilaj programoj, kaj kutime la ekzakteco de tiu kalkulo estas kelkajn ciferojn pli ol povas esti reprezentitaj per la plej ekzakta datum-tipo. === Statistika metodo === Plia tre interesa metodo por difini <math>\pi</math> estas statistika metodo. Por plenumi la kalkuladon oni lasas hazardajn punktojn "pluv-fali" sur la kvadraton kaj poste oni kalkulas, ĉu tiuj punktoj kuŝas ene de la enskribita cirklo aŭ ne. La ono de la punktoj, kiuj kuŝas ene de cirklo, egalas al <math>\pi/4</math>. Tiu metodo estas unu el [[Monte-Carlo-algoritmo]]j; la ekzakteco de korekta difini de certa ona cifero, do, povas esti difinita nur kiel certa erar-verŝajneco. Pro la leĝo de grandaj nombroj, tamen, kun pligrandiĝo de cikloj pligrandiĝas ankaŭ la ekzakteco de la kalkulaĵo.<ref> Arndt & Haenel 2006, p. 39 </ref> La jena algoritmo estis skribita en la programlingvo [[Java]]: <syntaxhighlight lang="java"> public static double kalkulu_pi(int gutnombro) { double pi = 0; int ene = 0; int entute = gutnombro; while (gutnombro > 0) { // kreu pliajn gutojn kaj sumu laŭ la kondiĉo double dotx = Math.random(); double doty = Math.random(); if (dotx*dotx + doty*doty <= 1) { // Punkto kuŝas ene de la cirklo ene++; } else { // Punkto kuŝas ekster la cirklo } gutnombro--; } pi = 4*(double)ene/entute; return pi; } </syntaxhighlight> Notu ke tiu programo havas du problemojn: Unue tiu alproksimiĝo de <math>\pi</math> estas fina, relative mallonga kaj dekume malpreciza, ĉar ''double'' estas tia – do seninteresa. Tio estas almenaŭ ĝusta, ĉar la du koordinatoj, ''dotx'' kaj ''doty'', estas finaj. Due la koordinataj valoroj ne estas hazardaj, nur ŝajne. Post foruzo de ĉiuj ebloj, vi rericevos la saman sinsekvon. Vera [[hazardo]] estas valora aĵo en komputilo, ekz. [[Linukso]] liveras ĝin treege malrapide (laŭ la alveno de eksteraj eventoj) en <tt>/dev/random</tt>. Por plej ŝpare uzi tion, oni rigardu kiom da [[duumo]]j oni bezonas post komo, por decidi ĉu ene aŭ ekstere. Ekz. por duume ''x = 0,1; y = 0,1 => x * x + y * y = 0,1 < 1'', do ĉiuj malpli grandaj nombroj ankaŭ estas ene de la cirklo. Tio signifas ke se ambaŭ nombroj havas nulon tuj post la komo, tute egalas kio sekvas, ni scias per la limigo supren ke ni estas ene. Alimaniere dirite, per nur du duumoj ni povas solvi la komparon en kvarono de la eblaj kazoj! Grafike (0, 0) estas la kvarono sube maldekstre de la unuo-kvadrato. Simile oni povas daŭrigi aldonante pli kaj pli da duumoj al ''x'' kaj ''y''. Ekz. ''x = 0,11; y = 0,1 => x * x + y * y = 0,1101 < 1'', do ĉiuj malpli grandaj nombroj, ankaŭ estas ene de la cirklo. Tio signifas ke ''x'' komencanta per 0,10 sekvate de io ajn, kaj ''y'' komencanta per 0,0 sekvate de io ajn ĉiukaze estas ene. Alimaniere dirite, per nur tri duumoj ni povas solvi la komparon en plia okono de la eblaj okazoj! Grafike (10, 0) estas la maldekstra duono de la kvarono sube dekstre de la unuo-kvadrato. Pli bone eĉ, per simetrio, se ni havas la samon, kun inverso de ''x'' kaj ''y'', nome la suba duono de la kvarono supre maldekstre, la samo validas, do per tri duumoj ni solvas plian kvaronon de la eblaj kazoj, sume jam la duonon. La inversan okazon ni trovas per entute kvar duumoj: ''x = 0,11; y = 0,11 => x * x + y * y = 1,0010 > 1'', do ĉiuj pli grandaj nombroj, ankaŭ estas ekstere de la cirklo. Tio signifas ke ''x'' komencante per 0,11 sekvate de io ajn, kaj ''y'' komencante per 0,11 sekvate de io ajn ĉiukaze estas ekstere. Grafike (11, 11) estas la deksesono tute supre tute dekstre de la unuo-kvadrato. Ĉifoje per plia duumo oni solvas nur deksesonon de la eblaj kazoj. Per kvin duumoj denove oni solvas konsiderinde pli, nome 5 tridekduonojn, dum ses duumoj solvas 3 sesdekkvaronojn, sume jam pli ol tri kvaronojn. Tre maloftaj pliaj okazoj postulas ege longan vicon de duumoj, kaj precize sur la cirklo oni bezonus senfinan vicon, se oni celus senfine precizan rezulton. === Nadlo-metodo fare de Buffon === Unu plia iom nekutima metodo, kiu ankaŭ baziĝas sur verŝajn-teorio, estis proponita de [[de Buffon|Georges-Louis Leclerc de Buffon]] (1707–1788), kiu elpensis ĝin en la aĝo de 20 jaroj. Li ĵetadis bastonetojn trans la ŝultron sur kahelitan plankon. Poste li kalkulis, kiom ofte la bastoneto fine kuŝis tiel, ke ĝi kruciĝis kun interkahela fendo. La pli praktikan varianton priskribis fama rusa instruisto Jakov I. Perelman en sia libro "Amuza geometrio". Oni prenu mallongan, ĉirkaŭ 2&nbsp;cm longan nadlon aŭ alian metalan bastoneton kun simila longo kaj diametro, prefere sen akraj pintoj, kaj desegnu sur papero aron da paralelaj linioj tiel, ke la distanco inter unuopaj linioj estas duoble pli granda, ol la longo de la nadlo. Poste oni lasu la nadlon fali sur la paperon multfoje (kelkcent- aŭ kelkmilfoje) kaj notu, ĉu la falinta nadlo kruciĝas kun iu linio aŭ ne. Eĉ se nadlo nur tuŝas linion oni notas la kruciĝon. La rilatumo (divido) inter la kvanto de nadlo-faloj kaj la kvanto de notitaj kruciĝoj estas kun certa ekzakteco alproksimiĝo al la nombro π. Oni ankaŭ povas laŭplaĉe kurbigi aŭ zigzagigi la nadlon—tiam eblas, ke nadlo kruciĝas kun linio en pluraj lokoj kaj oni aparte notu ĉiun unuopan kruciĝon. Meze de la 19-a jarcento la svisa astronomo Johann Rudolf Wolf plenumis 5.000 ĵetojn kaj ricevis la valoron de π = 3,159. === Temposkalo de evoluo de pi-ekzakteco === [[Dosiero:Rekordaj alproksimighoj al pi.png|eta|400px|Grafeo kiu montras kiel la rekorda precizeco de ciferaj alproksimiĝoj al pi, mezurata per kvanto de dekumaj onaj ciferoj (bildigataj laŭ logaritma skalo), evoluis dum la homa historio. La tempo antaŭ 1400 estas kunpremita.]] {| class="prettytable" |- | '''Matematikisto''' || '''Jaro''' | style="text-align:right" | '''Onaj ciferoj''' |- | Egiptio, Kalkullibro de Ahm ([[Papiruso de Rhind]]) | 17. jarcento a.K. || style="text-align:right" | 1 |- | [[Arkimedo]] || ĉirkaŭ 250 a.K. || style="text-align:right" | 3 |- | [[Zu Chongzhi]] || ĉirkaŭ 480 || style="text-align:right" | 7 |- | [[Jamshid Masud Al-Kashi]] || ĉirkaŭ 1424 | style="text-align:right" | 16 |- | [[Ludolph van Ceulen]] || 1596 || style="text-align:right" | 35 |- | [[Jurij Vega]] || 1794 || style="text-align:right" | 126 |- | [[William Shanks]] || 1874 || style="text-align:right" | 527 |- | Levi B. Smith, John W. Wrench || 1949 | style="text-align:right" | 1.120 |- | Daniel Shanks, John W. Wrench || 1961 | style="text-align:right" | 100.265 |- | [[Yasumasa Kanada]], Sayaka Yoshino, Yoshiaki Tamura | 1982 | style="text-align:right" | 16.777.206 |- | Yasumasa Kanada, Yoshiaki Tamura, Yoshinobu Kubo | 1987 | style="text-align:right" | 134.217.700 |- | Chudnovskys || 1989 | style="text-align:right" | 1.011.196.691 |- | Yasumasa Kanada, Daisuke Takahashi || 1997 | style="text-align:right" | 51.539.600.000 |- | Yasumasa Kanada, Daisuke Takahashi || 1999 | style="text-align:right" | 206.158.430.000 |- | Yasumasa Kanada (ankoraŭ ne kontrolita){{mankas fonto}}|| 2002 | style="text-align:right" | 1.241.100.000.000 |} == Formuloj, aplik-terenoj kaj malfermitaj demandoj == === Formuloj, kiuj enhavas <math>\pi</math> === ==== Formuloj el [[geometrio]] ==== En [[geometrio]] la ecoj de <math>\pi</math> estas rekte uzataj. * [[Perimetro]] de la cirklo kun radiuso <math>r</math>: <math>U = 2 \pi r</math> * [[Areo]] de la cirklo kun radiuso <math>r</math>: <math>A = \pi r^2</math> * [[Volumeno]] de [[sfero]] kun radiuso <math>r</math>: <math>V = \frac{4}{3} \pi r^3</math> * [[Surfaca areo]] de la sfero kun radiuso <math>r</math>: <math>A_O = 4 \pi r^2</math> * [[Volumeno]] de [[cilindro]] kun la radiuso <math>r</math> kaj alto <math>a</math>: <math>V = r^2 \pi a</math> * [[Volumeno]] de rotacia korpo, kiu aperas pro rotacio de la funkcio <math>f(x)</math> je la akso <math>x</math>, kiu havas la limojn <math>a</math> kaj <math>b</math>: <math>V = \pi \int_a^b f(x)^2 \mathrm{d}x</math> * [[Limo de Minkowski]] en geometria nombro-teorio: <math>\frac{n!}{n^n}\left(\frac{4}{\pi}\right)^{r_2}\sqrt{|\mathrm{disc}\,K|}</math> ==== Formuloj el analizo ==== [[Dosiero:Joseph Fourier.jpg|eta|altdekstre|[[Jean Baptiste Joseph Fourier]], 1768–1830]] <math>\pi</math> rolas krome en pluraj matematikaj rilatumoj, ekzemple: * [[senfina vico|Senfinaj vicoj]]: <math>\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^2} = \frac{\pi^2}{6} </math> ([[Leonhard Euler|Euler]]) * [[Normala distribuo|Sonorila kurbo de Gauß]]: <math>\int_{-\infty}^{\infty} e^{-x^2} \mathrm{d}x = \sqrt\pi</math> * [[Stirling-Formulo]] kiel alproksimiĝo de [[faktorialo]] por grandaj <math>n</math>: <math>n! \approx \sqrt{2 \pi n} \left(\frac{n}{e}\right)^n</math> * [[Fourier-transformado]]: <math>\mathcal{F}f(\omega)= \frac{1}{\sqrt{2 \pi}} \int_{-\infty}^\infty f(t) e^{-i \omega t} \,\mathrm{d} t</math> * [[Identeco de Euler]]: <math>e^{i \pi} +1 = 0</math> La identeco de Euler estas la kombinaĵo de <math>\pi</math> kaj de alia neracionala nombro <math>e</math>, la [[kompleksa nombro|imaginara unuo]] <math>i</math> kaj simile al du bazaj nombroj 0 kaj 1 estas traktata kiel unu el la plej bazaj unuoj kaj formuloj. ==== Formuloj el [[nombroteorio|nombra teorio]] ==== * La relativa ofteco, ke inter du hazarde elektitaj [[naturaj nombroj]], kiuj estas sub certa limo <math>M</math>, ne havas komunajn dividantojn, strebas kun <math>M \rightarrow \infty</math> al <math>\frac{6}{\pi^2}</math>. ==== Formuloj el [[fiziko]] ==== En fiziko <math>\pi</math> rolas krome en * movo laŭ cirklo: <math>\omega = 2 \pi f </math> ([[angula rapido]] egalas al <math>2 \pi</math> multiplikita kun frekvenco) kaj antaŭ ĉio en fiziko de [[ondo]]j, kie ĝi aperas universale en la matematikaj funkcioj por sinuso kaj kosinuso. Jen pliaj ekzemploj * en [[kvantuma mekaniko]]: <math>\Delta x \Delta p \ge \frac{h}{4 \pi}</math> ([[Principo de necerto de Heisenberg]]). * en kalkulo de genua ŝarĝo: <math>F_K=\frac{\pi^2EI}{s^2}</math> === Aplikterenoj, uzo en nuntempaj kalkuloj === La alproksimiĝoj kaj ties kalkulo dum longa tempo estis aparte gravaj por inĝenieraj sciencoj; la nuntempa eltrovo de pliaj ciferoj, male, jam apenaŭ havas praktikan sencon. Ekzemple se oni volas kalkuli perimetron kun ekzakteco de unu milimetro, oni bezonas: * 4 onaj ciferoj por la cirklo kun radiuso de 30 metroj, * 10 onaj ciferoj por kalkuli la (idealan) longon de ekvatoro, * 15 onaj ciferoj, se oni kalkulas longon de la Tera orbito. Kiom da onaj ciferoj oni bezonas por la plej granda imagebla cirklo, kiu povas ekzisti en nia universo? La lumo de [[praeksplodo]] en la formo de mikroonda fona radiado, krozas la distancon, kiun oni povas kalkuli jene: la aĝo de la mondo (ĉ. <math>13\cdot 10^9</math> jaroj) oble la [[lumrapideco|rapideco de lumo]] (ĉ. 300.000&nbsp;km/s aŭ <math>9{,}46\cdot {10}^{15}</math> m/a) rezultas ĉirkaŭ <math>1{,}3\cdot {10}^{26}</math> m. La cirklo kun tia radiuso havas la perimetron de ĉirkaŭ <math>8{,}17\cdot {10}^{26}</math> m. La plej malgranda senco-hava longo-unuo en fiziko estas [[Planck-unuo|longo de Planck]], kiu proksimume egalas al 10⁻³⁵&nbsp;m. La perimetro do konsistas el <math>8{,}17\cdot {10}^{61}</math> Planck-longoj. Por kalkuli tiun perimetron laŭ la konata radiuso (oni supozu, ke tiu estas konata kun bezonata ekzakto) oni bezonas jam 62 onaj ciferoj de π, ne pli. La hodiaŭa pruvita rekordo estas ĉirkaŭ 1,241 [[miliardo]]j ciferoj. Unu el hodiaŭ ankoraŭ akceptata apliko de tiu sufiĉe peno-rabaj kalkuloj estas la testo de modernaj komputilaj hardvaro kaj softvaro, ĉar eĉ plej malgrandaj eraroj en kalkuloj kondukos al pluraj falsaj ciferoj de la nombro <math>\pi</math>. La cifero <math>\pi</math> rolas en pluraj branĉoj de matematiko, ne nur en [[geometrio]], sed ankaŭ en [[algebro]], [[analizo]], [[trigonometrio]] kaj [[nombroteorio]]. === Nesolvitaj demandoj === La plej interesa ankoraŭ nesolvita demando rilate π estas, ĉu ĝi estas [[normala nombro]] aŭ ne. Alivorte, ĉu la verŝajnoj de apero de ĉiu cifero ene de tiu nombro estas egalaj aŭ ne. Tiu demando estas forte ligita al alia demando: se ni konsideras, ke la nombro π estas senfina, tio signifas, ke teorie ĉiuj libroj, kiujn oni jam verkis kaj kiujn oni verkus oni povus trovi en tiu cifero. Simila problemo nomiĝas "Teoremo de senfinaj simioj". == Kultura aspekto == * La Klubo de amikoj de Pi, kies sidejo troviĝas en [[Vieno]], havas la postulon, ke nur tiu, kiu parkere ellernis almenaŭ la cent unuajn decimalojn de la nombro, rajtas membriĝi. Tutmonde, precipe en π-kluboj kaj en la matematika fako de diversaj universitatoj kaj lernejoj, oni ĉiujare festas la [[Pi tago]]n kaj la [[Pi proksimeca tago|Pi proksimecan tagon]]. * La nuntempa pruvita rekordo de <math>\pi</math>-kalkulo apartenas al [[Yasumasa Kanada]], kiu pere de unu HITACHI-[[superkomputilo]] eltrovis 1.241.100.000.000 (1,2 milionoj) de onaj ciferoj. Ĉe la 1.142.905.318.634. ona cifero de <math>\pi</math> laŭ Yasumasa Kanada oni retrovas la sinsekvon 314159265358. * La unua miliono de onaj ciferoj de <math>\pi</math> kaj ties [[inverso]]&nbsp;<math>1/\pi</math> estas konversitaj kiel dosiero enkadre de [[Project Gutenberg]] sur tiu paĝo [http://www.gutenberg.org/etext/50] * La amikoj de nombro <math>\pi</math> honoras unufoje jare, la 14-an de marto tiun nombron dum [[Pi tago]].<ref>[https://www.piday.org/2008-pi-day-activities-for-teachers/ Pi Day activities] Arkivita la 4an de Julio 2013 ĉe archive.today. </ref> La kialo por elekti tiun tagon estas simpla: en usona dato-skribmaniero tiu dato estas skribata kiel 3/14. Alia grava tago estas [[Pi proksimeca tago]], kiun oni festas la 22-an de julio, pere de kio oni honoras la alproksimiĝon de [[Arkimedo]] 22/7. * En la jaro 1897 en [[USA|Usono]] en la subŝtato [[Indianao]] oni pere de la leĝo la valoron de pi egalan al 3,2. Laŭ rekordo-libro de Giuness oni deklaris la valoron de pi egala al 4. * En 1853 [[William Shanks]] publikigis sian kalkulon de la unuaj 707 onaj ciferoj de <math>\pi</math>, kiujn li kalkulis permane. Post 92 jaroj, en 1945 oni eltrovis, ke la lastaj 180 ciferoj estis malĝustaj. * La versi-numero de enpaĝiga programo [[TeX]] de [[Donald Ervin Knuth|Donald Knuth]] spite al kutimaj konvencioj ekde 90-aj jaroj plu alproksimiĝas al <math>\pi</math>, la versio el la jaro 2002 havas la numeron 3.141592 <ref>[http://www.tug.org/tex-archive/systems/knuth/tex/tex.web] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050101023947/http://www.tug.org/tex-archive/systems/knuth/tex/tex.web|date=2005-01-01}}</ref>. * Sciencistoj sendas pere de radioteleskopo la nombron pi al universo. Oni kredas, ke aliaj civilizoj scios pro tiu nombro kiam ili ricevos tiun signalon. * La aktuala rekordo por laŭtlego de la nombro pi estas 108.000 onaj ciferoj dum 30 horoj. Oni komencis legi la 3-an de junio 2005 je la 18:00 kaj finis la 5-an de juni 2005 ekzakte je 0:00. Pli ol 360 volontuloj legis ĉiu po 300 ciferojn. Tiu legado estis organizita pere de matematikistoj el [[Gießen]]. === Pi-sporto === La [[parkerigo]] de pi jam fariĝis [[sporto]], foje nomita ''Pi-sporto''. Tiu parkerigo estas la plej bona metodo pruvi sian kapablon memorigi longajn ciferojn. La ĉino Ĉao Lu estas oficiala mond-rekordulo kun pruvitaj 67 890 onaj ciferoj, kiujn li la 20-an de novembro 2005 senerare deklamis dum 24 horoj kaj 4 minutoj. Ĉar plej ofte oni uzas memorhelpilojn, la Pi-sporto tre fote estas nomita ''Pifilologio''. {{TabelKapoLaŭĈarta}} |+ Rekordaj recitantoj de pi ! Nomo ! Lando ! nombro da decimaloj ! daŭro de la recitado ! dato ! Rekordo |----- | rowspan="2" | [[Akira Haraguchi]], 59-jara | rowspan="3" | Japanio | + ol 100 000 | 16 horoj | 3-a de oktobro 2006 | absoluta rekordo registrita de Guiness libro, diskutata |-{{GrizaLinio}} | 83 431 | | 2-a de julio 2005 | ne agnoskita |----- | [[Hiroyuki Goto]], 22-jara | 42 195 | | 18-a de februaro 1995 | rekordo en Guiness libro ĝis 2006 |-{{GrizaLinio}} | Ĉao Lu, 24-jara | Ĉinio | 67 890 | 24 h 4 m | 20-an de novembro 2005 | oficiala mond-rekordulo kun senerara deklamado |----- | [[Daniel Tammet]], 25-jara | Britio | 22 514 | 5h 9 m | 14-an de marto 2004 | Eŭropa rekordo |-{{GrizaLinio}} | Marc Umile, 40-jara | Usono | 12 887 | 3h 40 | januaro 2007 | nordamerika rekordo |} * [http://pi-world-ranking-list.com/lists/memo/index.html Listo de rekordaj pi-recitantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140429161743/http://pi-world-ranking-list.com/lists/memo/index.html |date=2014-04-29 }} == Memorhelpiloj == Ekzistas pluraj memorhelpiloj por parkere ellerni la decimalojn de la nombro π. Grandega kolekto de centoj de diverslingvaj memorhelpiloj troviĝas ĉe la retpaĝo [http://www.cilea.it/~bottoni/www-cilea/F90/piph.htm PiPhilology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060605105016/http://www.cilea.it/~bottoni/www-cilea/F90/piph.htm |date=2006-06-05 }} prizorgita de Andreas P. Hatzipolakis. La plejparto de memorhelpiloj kodas la ciferojn per la nombro de literoj en vorto. Jen esperantlingva memorhelpa poemo de [[Christian Rivière]] por memori la unuajn 31 decimalojn de π: '''Kun π, ĉiam l'afero konverĝas,''' 3, 1 4 1 5 9 '''al nombro utila kaj magia.''' 2 6 5 3 5 '''Infinite decimaloj anseras,''' 8 9 7 '''ĝiseterne tra la paĝ' fantazia.''' 9 3 2 3 8 '''Kiel nebulo el tabulo mara,''' 4 6 2 6 4 '''Tra nia universo kaj ĉe lekcioj,''' 3 3 8 3 2 7 '''Cifervica poemo''' 9 5 Por parkere ellerni la unuajn 103 decimalojn de π kreis [[Martin Minich]] [[Esperanto|esperantlingvan]] kaj [[slovaka lingvo|slovaklingvan]] [https://web.archive.org/web/20051122163401/http://www.fphil.uniba.sk/~minich/poemoj/pi.html rep-tekston] kiu konsistas el la decimaloj mem, sed taŭge grupigitaj por krei versojn de poemo. == Unuaj ciferoj == Unuaj 500 ciferoj: 3,14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 37510 58209 74944 59230 78164 06286 20899 86280 34825 34211 70679 82148 08651 32823 06647 09384 46095 50582 23172 53594 08128 48111 74502 84102 70193 85211 05559 64462 29489 54930 38196 44288 10975 66593 34461 28475 64823 37867 83165 27120 19091 45648 56692 34603 48610 45432 66482 13393 60726 02491 41273 72458 70066 06315 58817 48815 20920 96282 92540 91715 36436 78925 90360 01133 05305 48820 46652 13841 46951 94151 16094 33057 27036 57595 91953 09218 61173 81932 61179 31051 18548 07446 23799 62749 56735 18857 52724 89122 79381 83011 94912 == Taŭ == Bob Palais verkis en [[2001]] artikolon ''Pi is wrong!'' (''Pi estas malĝusta!''), kie li prezentis kialojn kial pi ne estas la plej taŭga konstanto kaj proponis anstataŭigi ĝin per nova konstanto. Tiu konstanto egalus duoblon de pi. Michael Hartl publikigis en [[2010]] ''The Tau Manifesto'' (''La taŭ-manifesto''), kie li proponis la grekan literon [[Taŭo (litero)|taŭo]] por reprezenti la konstanton proponitan de Palais<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tauday.com/tau-manifesto | titolo = The Tau Manifesto | alirdato = 2017-09-23 | familia nomo = Hartl | persona nomo = Michael | jaro = 2010 | lingvo = en}}</ref> kaj prezentis diversajn kialojn por la enkonduko de tiu ĉi nova konstanto. == En Esperanto aperis == * [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2018/03/14/vivo-de-pi/ Vivo de Pi]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 14-a de marto 2018 == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Arndt, Jörg; Haenel, Christoph (2006). ''Pi Unleashed''. Springer-Verlag. ISBN 978-3-540-66572-4. Alirita la 5an de Junio 2013. Angla traduko de Catriona kaj David Lischka. * Boyer, Carl B.; Merzbach, Uta C. (1991). ''[https://archive.org/details/historyofmathema00boye|A History of Mathematics]'' (2a eld.). Wiley. ISBN 978-0-471-54397-8. ==Vidu ankaŭ== * [[Pi-tago]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.joyofpi.com La ĝojo de Pi fare de David Blatner] * {{en}} [http://www.research.att.com/~njas/sequences/A000796 Dekumaj vicoj por alproksimiĝo al Pi] en la Interreta enciklopedio de entjeraj vicoj * {{en}} [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/history/HistTopics/Pi_through_the_ages.html J J O'Connor and E F Robertson: ''La historio de Pi''. Projekto Mac Tutor] * {{en}} [http://mathworld.wolfram.com/PiFormulas.html Multaj formuloj por ''π''] ĉe [[MathWorld]] * {{en}} [http://planetmath.org/encyclopedia/Pi.html PlanetMath: Pi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100124221705/http://planetmath.org/encyclopedia/Pi.html |date=2010-01-24 }} * {{en}} [https://tauday.com/tau-manifesto Manifesto de "τ"] * {{en}} [http://mathforum.org/isaac/problems/pi1.html Serĉante la valoron de ''π''] * {{en}} [http://www.cut-the-knot.org/pythagoras/NatureOfPi.shtml Determino de ''π''] * {{en}} [http://www.bbc.co.uk/radio4/science/5numbers2.shtml BBC Radio-elsendo pri ''π''] * {{en}} [http://www.super-computing.org/pi-decimal_current.html Statistika distribuo de informo en PI] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100109122018/http://www.super-computing.org/pi-decimal_current.html |date=2010-01-09 }} surbaze de 1.2 miliardoj ciferoj de PI * {{en}} [http://www.zenwerx.com/pi.php Unuaj 4 milionaj onaj ciferoj de ''π''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080309022923/http://zenwerx.com/pi.php |date=2008-03-09 }} - ''Atenton!'' - La dosiero estas ĉirkaŭ 2 Mb granda! * {{en}} [http://www.piday.org/million.php Unu miliono da onaj ciferoj] * [http://www.gutenberg.net/etext/50 La unua miliono de ciferoj ĉe la projekto Gutenberg ''π''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040701012534/http://gutenberg.net/etext/50 |date=2004-07-01 }} * {{en}} [http://www.angio.net/pi/piquery Serĉo de certa cifera sinsekvo inter la unuaj 200 milionoj de onaj ciferoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110216224318/http://www.angio.net/pi/piquery |date=2011-02-16 }} * {{en}} [http://www.codecodex.com/wiki/index.php?title=Digits_of_pi_calculation Fontokondo por kalkuli ''π''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070925044952/http://www.codecodex.com/wiki/index.php?title=Digits_of_pi_calculation |date=2007-09-25 }} * {{en}} [http://www.math.utah.edu/~palais/pi.pdf π estas falsa! La opinio kial 2π kiel konstanto estas multe pli praktika por matematiko.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080229083141/http://www.math.utah.edu/~palais/pi.pdf |date=2008-02-29 }} * {{en}} [http://ja0ĥv.calico.jp/pai/estart.html 70 milionoj ciferoj de Pi(π).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070220134431/http://xn--ja0v-xxa.calico.jp/pai/estart.html |date=2007-02-20 }} * {{de}} [http://www.mathematik.de/ger/information/kalenderblatt/dreihundertjahrepi/dreihundertjahrepi.html Kial aperis la nomo „<math>\pi</math>“ por tiu nombro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101126215849/http://mathematik.de/ger/information/kalenderblatt/dreihundertjahrepi/dreihundertjahrepi.html |date=2010-11-26 }} * {{de}} [http://www.anderegg-web.ch/phil/archimedes.htm Arkimedo kaj eltrovo de pi] * {{en}} [http://www.super-computing.org Retpaĝo de Yasumasa Kanadas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190324224829/https://super-computing.org/ |date=2019-03-24 }} programo por kalkuli la unuajn 32 milionojn de onaj ciferoj * {{de}} [http://www.pibel.de Pibel.de] – Ĝis 10 milionoj de onaj ciferoj * {{de}} [http://www.pi-world-ranking-list.com Mond-rangolisto de <math>\pi</math>-parkerigantoj] * {{de}} [http://www.fh-friedberg.de/users/jingo/mathematics/piSimulation/piberechnung.html Kalkulo de pi-alproksimiĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928003720/http://www.fh-friedberg.de/users/jingo/mathematics/piSimulation/piberechnung.html |date=2007-09-28 }} * {{de}} [http://pidifferent.pi.funpic.de/index-en.html Pi-memory] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319051557/http://pidifferent.pi.funpic.de/index-en.html |date=2008-03-19 }} {{Elstara}} {{ADLS|2008|07}} {{Havenda artikolo|Pi (nombro)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pi| ]] 5h06vrdvc8ashytm49vy5jv5mbzk5kj 0 7210 9488126 9332357 2026-10-04T13:21:30Z Sj1mor 12103 9488126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Mapa genético o cariograma.jpeg|eta|180ra|<!-- it:Mappa genetica di una bambina -->]] '''Genetiko''' (aŭ '''genscienco''') estas branĉo de [[biologio]], kiu okupiĝas pri la [[heredado]] de ecoj de vivaĵoj, ĝia kemia fundamento kaj ĝia efiko sur la disvolviĝon de la individuo kaj la evoluon de la [[specio]]. == Molekula mekanismo de heredo == La scio pri la heredado de karakterizaĵoj estis implicite uzata ekde prahistoriaj tempoj en [[selekta bredado|arta selektado]] por regi la evoluon de [[terkultivado|kultivataj]] plantoj kaj [[bestobredado|bredataj]] bestoj. Tamen, la moderna genscienco, kiu provas interpreti la mekanismojn de heredado, komencis nur kun la laboro de [[Mendel|Gregor Mendel]] meze de la 19-a jarcento. Kvankam li ne konis la biokemian bazon de [[heredado]], [[Mendel]] observis, ke heredado estas fundamente diskreta procedo, kie specifaj trajtoj estas sendepende heredataj. Tiujn bazajn unuojn de heredado oni nun nomas [[geno]]j. [[Geno]]j estas regionoj de molekulo de [[DNA]], kiu konsistas el ĉeno de kvar diversspecaj [[nukleotido]]j. La sinsekvo de ĉi tiuj [[nukleotido]]j estas la [[genetika kodo|genetikaj informoj]], kiujn la organismoj heredas. [[DNA]] ĉefe aperas en formo de duobla fadeno, kun interligoj konsistantaj el paroj de komplementaj [[nukleotido]]j. Ĉiu fadeno povas agi kiel ŝablono por [[sintezo]] de nova partnera fadeno. Tio estas la kemia mekanismo por la kopiado kaj heredo de [[genetika kodo|genetikaj informoj]]. [[Dosiero:Chromosome.jpg|eta|maldekstra|180ra]] La sinsekvon de [[nukleotido]]j en [[DNA]] uzas [[ĉelo]]j por produkti specifajn sinsekvojn de [[aminoacido]]j, kiuj konsistigas [[proteino|proteinojn]]. La respondo inter nukleotidaj kaj aminoacidaj sinsekvoj estas nomata [[genetika kodo]]. La sinsekvo de [[aminoacido]]j en [[proteino]] determinas ĝian strukturon kaj aliigeblon; ĉi tiu strukturo siavice responsas pri la [[proteino|proteina]] funkcio. [[Proteino]]j plenumas preskaŭ ĉiujn bezonatajn funkciojn por la vivo kaj reproduktado de [[ĉelo]]j. Ŝanĝo en [[DNA]]-sinsekvo povas ŝanĝi la {{N|proteina strukturo}} kaj konduton, kio povas kaŭzi drastajn sekvojn en la [[ĉelo]] kaj ĝenerale en la organismo. Kvankam genetiko havas grandan rolon en determinado de la aspekto kaj konduto de [[organismo]]j, ĝi efikas nur en interrilato kun la natura medio kaj organismaj spertoj. Ekzemple, la alto de homo dependas parte de [[geno]]j kaj parte de la nutrado kaj sano, kiujn tiu persono spertis en infanaĝon. == Genetika ŝanĝo == === Mutacioj === {{Ĉefartikolo|Mutacio}} [[Dosiero:Gene-duplication.png|eta|altdekstre|Gena duobligo permesas diversiĝon ĉar ĝi estigas redundon. Unu geno povas mutacii kaj perdi sian antaŭan funkcion sen damaĝo al la organismo se la alia kopio restas funkcianta.]] Dum kopiado de DNA, eraroj foje okazas en la kunmeto de la dua fadeno. Tiuj eraroj, kiujn oni nomas mutacioj, povas aliigi la fenotipon de organismo, ĉefe se ili okazas en la proteinkoda sinsekvo de geno. La ofteco de eraroj estas tre malalta — po 1 eraro en 10–100&nbsp;milionoj da nukleotidoj — pro la kontrollega kapablo de [[DNA-polimerazo]]j<ref name="griffiths2000sect2706">{{cite book |editor-first=Anthony J.F. |editor-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |name-list-style=vanc |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=978-0-7167-3520-5 |edition=7th |publisher=W.H. Freeman |location=New York |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.2706 |chapter=Spontaneous mutations}}</ref>.<ref name="Kunkel">{{cite journal |vauthors=Freisinger E, Grollman AP, Miller H, Kisker C |title=Lesion (in)tolerance reveals insights into DNA replication fidelity |journal=The EMBO Journal |volume=23 |issue=7 |pages=1494–505 |date=aprilo 2004 |pmid=15057282 |pmc=391067 |doi=10.1038/sj.emboj.7600158 |issn=0261-4189}}</ref> Aferojn, kiuj plirapidigas la ŝanĝadon de DNA, oni nomas [[mutaciigaĵo]]j: mutaciaj kemiaĵoj favoras erarojn dum kopiado de DNA, ofte per intermiksiĝo en la nukleotidpara strukturo, dum [[ultraviola radiado]] mutaciigas per rekta damaĝo al la molekula strukturo de DNA.<ref name="griffiths2000sect2727">{{cite book |editor-first=Anthony J.F. |editor-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |name-list-style=vanc |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=978-0-7167-3520-5 |edition=7-a |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.2727 |chapter=Induced mutations}}</ref> Alia grava kaŭzo de damaĝoj al DNA ŝajne estas [[reagemaj oksigenaj specioj]]<ref name="pmid23378590">{{cite journal |vauthors=Cadet J, Wagner JR |title=DNA base damage by reactive oxygen species, oxidizing agents, and UV radiation |journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Biology |volume=5 |issue=2 |date=February 2013 |pmid=23378590 |pmc=3552502 |doi=10.1101/cshperspect.a012559 |pages=a012559 }}</ref> estigitaj de oksigena {{Ill|lingvo=d|trad=Q912751|eo=ĉela spirado}}.<ref name="pmid22750987">{{cite journal |vauthors=Jena NR |title=DNA damage by reactive species: Mechanisms, mutation and repair |journal=Journal of Biosciences |volume=37 |issue=3 |pages=503–17 |date=July 2012 |pmid=22750987 |doi=10.1007/s12038-012-9218-2 |s2cid=14837181 }}</ref> Ĉeloj havas {{Ill|lingvo=d|trad=Q210538|eo=DNA-riparo|teksto=DNA-riparajn}} mekanismojn por ripari misparojn kaj rompojn, sed tiuj ne ĉiam sukcesas refari la antaŭdamaĝan sinsekvon. Ĉe organismoj interŝanĝantaj DNA kaj rekunmetantaj genojn per [[kromosoma interkruciĝo]], misapudmetoj dum mejozo povas estigi mutaciojn. Interkruciĝaj eraroj estas aparte okazemaj kiam la ekzisto de pluraj similaj sinsekvoj en kromosomo rezultigas, ke samparaj kromosomoj misapudmetiĝas; tial iuj regionoj en genomoj pli ofte suferas ĉi tiun specon de mutacio pli ofte ol aliaj. Tiaj eraroj okazigas grandajn strukturajn ŝanĝojn en DNA-aj sinsekvoj — [[gena duobligo|duobligojn]], [[Kromosoma inversigo|inversigojn]], [[Gena forigo|forigojn]] de tutaj regionoj — aŭ akcidentan interŝanĝon de sinsekvoj inter kromosomoj, t.e., [[transkromosomigo]]n<ref name="griffiths2000sect2844">{{cite book |editor-first=Anthony J.F. |editor-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |name-list-style=vanc |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=978-0-7167-3520-5 |edition=7th |publisher=W.H. Freeman |location=New York |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.2844 |chapter=Chromosome Mutation I: Changes in Chromosome Structure: Introduction}}</ref>. == Konceptoj == [[Genetika diverseco]] estas la totala nombro de genetikaj karakteroj en la genetika formado de specioj. Ĝi distingiĝas el "genetika varieblo", kiu priskribas la tendencon de la genetikaj karakteroj al variado. == Organizoj == * [[Usona Societo pri Homa Genetiko]] == En Esperanto aperis == * [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2021/04/30/la-arto-de-bestaj-desinoj/ La Arto de Bestaj Desinoj]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 30-a de aprilo 2021 * [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2021/03/31/1408/ La Historio de Genetiko]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 31-a de marto 2021 == Bildaro == <gallery> Dosiero:Aŭtosome domina heredo.png|Aŭtosome domina heredo Dosiero:Aŭtosome maldomina heredo.png|Aŭtosome maldomina (recesiva) heredo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Larry Gonick kaj Mark Wheelis. ''La Bildstria Gvido al Genetiko''. Tradukis el la angla [[Cho Sung Ho]]. 222 paĝoj, 152 x 225 mm. Prezo 14,50 eŭroj. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Genetics|n=Kategorio:Genetiko|ReVo=genetik}}{{Portalo Biologio}} * la artikolojn pri la temoj [[geno]], [[DNA]], [[RNA]], [[Genetika Kodo]], [[genetika elemento]], [[mutacio]], [[ribosomo]] kaj [[evoluismo]], * pri la (sub)fakoj [[biokomputiko]], [[filogenetiko]], [[gentekniko]], [[populacigenetiko]], [[molekula biologio]] kaj [[genterapio]], * kaj pri la genetikistoj [[Johann Gregor Mendel]], [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]] kaj [[Charles Darwin]]. * [[Citogenetiko]] * [[Epigenetiko]] * [[Genetika diverseco]] * [[Genetika malsano]] * [[Neŭrogenetiko]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Genetiko| ]] lzjdn1n94h5mwfv0iduvhkq0hay4788 0 10431 9488147 9476728 2026-10-04T13:43:20Z Sj1mor 12103 9488147 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Kollwitzstatue.jpg|eta|Käthe Kollwitz]] '''Käthe KOLLWITZ''' [KEte KOLvic] (naskiĝis la [[8-a de julio|8-an de julio]] [[1867]], mortis la [[22-a de aprilo|22-an de aprilo]] [[1945]]) estis [[Germanio|germana]] [[grafikisto|grafikistino]] kaj [[skulptisto|skulptistino]]. Ŝi anis ĉe [[Berlina secesio]]. == Vivo == Ŝi naskiĝis en 1867 en [[Kenigsbergo]]. En la jaro 1891 ŝi edziniĝis al la kuracisto Karl Kollwitz kaj transloĝiĝis kun li al [[Berlino]]. La paro havis du idojn; unu filo pereis dum la [[unua mondmilito]]. Centra temo de ŝia arto estis la mizero de la grandurba laboristaro. Inspirite de [[Gerhart Hauptmann]], kies dramon ''Die Weber'' (La teksistoj) ŝi spektis en la jaro 1893, ŝi kreis sian [[Akvaforto|akvafortan]] ciklon ''Ein Weberaufstand'' (Ribelo de la teksistoj) kun [[Realismo|realismaj]] kaj [[Impresionismo|impresionismaj]] trajtoj. Pli malfrue ŝian verkaron karakterizas [[ekspresionismo]], ekz. ''Krieg und Proletariat'' (Milito kaj proletaro, 1922-1925). Elstaraj ankaŭ estis ŝiaj afiŝoj, ekz. ''Helft Russland!'' (Helpu al Rusio!, 1921) kaj ''Verhungernde Kinder'' (Malsatmortantaj infanoj, 1924). En sia malfrua kreado Käthe Kollwitz ofte prezentis la temon patrino kaj infano, ekz. ''Zwillingsmutter'' (Patrino de ĝemeloj, 1937). Pro la socikritika temaro de la artaĵoj Käthe Kollwitz dum la nazia regado ne plu rajtis ekspozicii siajn kreaĵojn en Germanio. La lastajn jarojn de sia vivo ŝi pasigis retiriĝinte en Berlino, [[Nordhausen]] kaj [[Moritzburg (Saksio)|Moritzburg]] apud [[Dresdeno]], kie ŝi en la jaro 1945 mortis. == Muzeoj kaj memorlokoj == La plej granda kolekto troviĝas en la ''Käthe-Kollwitz-Museum'' en [[Kolonjo]]. Ĝi estis fondita en 1985 de la ''Kreissparkasse Köln'', kiel tutunua Kollwitz-muzeo. Ĝi regule okazigas laŭtemajn ekspoziciojn kiuj montras rilatojn kun aliaj artistoj, ekzemple [[Francisco de Goya|Goya]], [[Ernst Barlach]], [[Otto Dix]], [[Henry Moore]] aŭ [[Pablo Picasso|Picasso]]. [[Dosiero:Davidstern auf Lesepult.jpg|eta|Ŝvebanta Anĝelo en la kolonja ''Antoniterkirche'']] Ankaŭ en Kolonjo troviĝas: * kopio, farita en 1953–59 de Ewald Mataré kun liaj lernantoj [[Joseph Beuys]] kaj Erwin Heerich, de la skulptaĵo ''Trauernden Eltern'' (La afliktitaj gepatroj) en la preĝeja ruino ''Alt St. Alban'', * tombo[[Reliefo (arto)|reliefo]] por la geedzoj Franz kaj Doris Levy en la juda tombejo ''Köln-Bocklemünd'' kaj * la "Ŝvebanta Anĝelo" de [[Ernst Barlach]] en la ''Antoniterkirche'', kiu montras la vizaĝon de Kollwitz. La ''Käthe-Kollwitz-Haus'' en Moritzburg (apud Dresden) estas la nura aŭtenta memorloko en Germanio. En tiu domo vivis kaj mortis Käthe Kollwitz. En ĝi montriĝas grafikaĵoj, fotoj kaj taglibroj. En la berlina ''Neue Wache'', la centra germana memorloko por viktimoj de militoj, ekde 1993 troviĝas kopio pligrandigita ĝis 1,6 metroj de la skulptaĵo ''Mutter mit totem Sohn'' (patrino kun mortinta filo) de Käthe Kollwitz, ankaŭ nomita [[Pietà]]. [[Dosiero:Het treurende ouderpaar - Käthe Kolwitz.JPG|eta|La Afliktitaj Gepatroj de Käthe Kolwitz en la tombejo de [[Vladslo]]]] En [[Koekelare]], Belgio, parto de la loka muzeo estas dediĉita al Käthe Kollwitz kaj ŝia skulptaĵo ''Trauerndes Elternpaar'' (La afliktitaj gepatroj), memore al ŝia filo Peter. Iniciatinto de la muzeo estis loka instruisto Raf Seys (1928-2012). == Honoroj == Multaj lernejoj en Germanujo nomiĝis por ŝi, ekz. [[Käthe-Kollwitz-lernejo (Vajmaro)|Käthe-Kollwitz-lernejo]] en [[Vajmaro]]. == Literaturo == * Raf Seys: ''[http://retbutiko.be/eo/ero/agep La afliktitaj gepatroj. Käthe Kollwitz en Flandrio]''. Tradukis Raymond Wylleman. La Konko, Oostende, 1993. 72 p. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kollwitz.de/ ''Käthe-Kollwitz-Museum'', Kolonjo] * [http://www.kaethe-kollwitz.de/ ''Käthe-Kollwitz-Museum'', Berlin] * [http://www.kollwitz-moritzburg.de/ ''Käthe-Kollwitz-Haus'', Moritzburg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201030105053/https://www.kollwitz-moritzburg.de/ |date=2020-10-30 }} * [http://www.koekelare.be/product.aspx?id=32 ''Käthe Kollwitz Museum'', Koekelare (Belgio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170227204555/http://www.koekelare.be/product.aspx?id=32 |date=2017-02-27 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kollwitz, Kathe}} [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] [[Kategorio:Akvafortistoj|Kollwitz, Käthe]] kd8xzu9bmh7it97molc9zk125wrh12f 0 10497 9488089 8864820 2026-10-04T12:49:20Z Roberto 609 9488089 wikitext text/x-wiki {{AliaSignifo|Romain Rolland (Tramtransporto en Parizo)}}{{Informkesto gravulo}} '''Romain ROLLAND''' naskiĝis la [[29-an de januaro]] [[1866]] en [[Clamecy]], mortis la [[30-an de decembro]] [[1944]] en [[Vézelay]] estis [[Francoj|franca]] [[verkisto]]. La filo de instruisto studis en [[Parizo]] kaj [[Romo]], laboris poste kiel instruisto kaj de [[1903]] ĝis [[1912]] kiel profesoro pri muzikscienco en [[La Sorbonne]]. En la jaro [[1915]] li gajnis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. Sian literaturan agadon li komencis per (ĉefe historiaj) dramoj kaj biografioj. Dum la [[Unua mondmilito]] li dediĉis sian energion al la celo de paco. Ekde 1921 li interesiĝis pri la [[Hindio|hinda]] kulturo: Li renkontiĝis kun [[Rabindranath Tagore]] kaj [[Jawaharlal Nehru]] kaj verkis en 1923 biografion pri [[Mohandas Karamchand Gandhi]]. Rabindranath Tagore kaj Romain Rolland ambaŭ estas [[Nobelpremiitoj aprobintaj studintaj aŭ uzintaj Esperanton]]. En 1922 Romain Rolland akceptis la honoran prezidantecon de la [[2-a SAT-Kongreso 1922|dua kongreso de SAT]]. En la 1930-aj jaroj li vojaĝis al [[Sovetunio]], renkontiĝis i.a. kun [[Maksim Gorkij]] kaj [[Stalino]], sed lia simpatio al la [[komunismo]] pli kaj pli cedis al kritikemo. En la jaro 1942 li verkis sian membiografion ''Le voyage intérieur''. ==Opinio pri Esperanto== Revuo Esperanto nº 228 de aŭgusto/septembro 1919 aperigis opinion de Rolland pri Esperanto: {{citaĵo|Mi opinias kiel vi. Mi kredas je la absoluta neceseco de [[lingvo internacia]], kaj mi tion diris en artikolo aperinta en marto/aprilo 1918 en la "Revue politique internationale". Tiam mi, ne elektante inter ili, citis la du konkurantajn lingvojn: [[Esperanto]] ka] Ido. De post tiu tempo, miaj preferoj iris al Esperanto, kiu, malpli rigida kaj science perfekta ol [[Ido]], estas multe pli fleksebla, pli kolore nuanconta, pli vivanta, pli poezia. Mi do varme instigas vin propagandi. Oni celu, ke en ĉiuj duagradaj Eŭropaj lernejoj Esperanto estu oficiale kaj devige instruata. Sen tio ne povas ekzisti serioza kaj daŭra internacia alproksimigo. Por ke la popoloj interkonsentu, estas necese, ke antaŭ ĉio ili kom prenu unu la alian. Esperanto redonu la aŭdadon al tiuj surduloj, kiuj de jarcentoj estas enŝlositaj en sia lingvo.|}} == Listo de verkoj == * ''Aert'' (dramo, [[1898]]) * ''Les Loups-morituri'' (dramo, [[1898]]) * ''Danton'' (dramo, [[1898]]) * ''Vie de Beethoven'' (biografio, [[1903]]) * ''Vie de Michelange'' (biografio, [[1905]]) * ''Vie de Tolstoi'' (biografio, [[1911]]) * ''[[Jean-Christophe]]'' (romano, [[1904]]-[[1912|12]]) * ''Au dessus de la mélée'' (Super la miksbatalo) (kontraŭmilita verko, [[1915]]) * ''Colas Breugnon'' (romano, [[1918]]) * ''Clérambault'' (romano, [[1920]]) * ''Mahatma Gandhi'' (biografio, [[1923]]) * ''L'âme enchantée'' (romano, [[1922]]-[[1924|24]]) * ''Un jeu de l'amour et de la mort'' (dramo, [[1925]]) * ''Le voyage intérieur'' (membiografio, [[1942]]) == En [[Esperanto]] aperis == * ''[[Al la forbuĉataj popoloj]]'' / de Romain Rolland. El la franca originalo tradukis [[Georg Mahn]] - 1-a ĝis 3-a milo. - Bern: Universala Esperanto-Asocio, 1920. – 16 paĝoj * ''Vortoj de Romain Rolland : kaj Esperantaj vortoj koncernantaj la apostolon'' / aranĝita de Hukuta-Masao kaj membroj de Hino-Esperanto-Klubo. - Tokio: Asake-Syoboo, [[1977]]. - 82 paĝoj * Al la libro ''Tri verkoj'' de [[Lev Tolstoj]], el la rusa lingvo tradukita en Esperanton kaj eldonita de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] en [[Parizo]] proksimume en 1930, li aldonis esperantlingvan antaŭparolon. == Vidu ankaŭ == * [[Liberpensuloj]] * [[Romain Rolland (Tramtransporto en Parizo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Projekto vizaĝoj}} * [http://www.association-romainrolland.org/ retejo de la asocio ''Romain Rolland''] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1915/rolland-facts.html informoj anglalingvaj pri li en la retejo de la nobelpremia komitato] {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1901-1925}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Rolland, Romain}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Francaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Femina]] 7ho0fh5uqshjv4wz4liz8pq0py3t49x 0 11833 9488496 9466953 2026-10-05T11:38:44Z Roberto 609 /* Kontrakto de la Ligo de Nacioj */ 9488496 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Ligo de Nacioj''' (laŭ sia angla nomo), ankaŭ nomata '''Societo de Nacioj''' (laŭ sia franca nomo), estas fondita je iniciato de la [[Usono|usona]] prezidento [[Woodrow Wilson]] pere de la [[Traktato de Versailles]] en [[1920]]. Tiu kontrakto enhavis ĉefe la postulojn de la venkintoj de la [[unua mondmilito]] ĉefe kontraŭ [[Germanio]] sed ankaŭ kontraŭ la aliaj eŭropaj imperioj (rusa, aŭstri-hungara kaj turka). Ĝi supozis ioman limigon al uzado de tutlibera nacia suvereneco sed sen krei veran supernacian enton. La ideo havas plurajn patrojn, interalie la germanan filozofon [[Immanuel Kant]], kiu fine de la [[18-a jarcento]] en la verkaĵo ''Zum ewigen Frieden'' ("[[Al Eterna Paco]]") proponis aliancon de tiuj ŝtatoj, en kiuj liberas la civitanoj. Fakte dum la 16-a, 17-a kaj [[18-a jarcento]]j multaj pensuloj defendis similajn planojn. La ideologiaj novaĵoj estis ĝenerala reago kontraŭ la Unua Mondmilito kaj kontraŭ militoj ĝenerale, krom influoj de la [[liberalismo]] kaj de la [[socialismo]] de la [[19-a jarcento]]. == Celoj kaj malhelpoj == La Ligo de Nacioj celis esti tia alianco por pace solvi disputojn inter la membroj kaj defendi la membrojn kontraŭ atakoj de ekstere. La Ligo grandparte ne povis plenumi tion pro * la nealiĝo de pluraj ŝtatoj (precipe Usono mem; kelkaj atribuas tion al la agado de [[Henry Cabot Lodge]]), * la malvenko de la demokratio en aliaj (ekz. Germanio, membro de 1926 ĝis 1933), * la eksigo de agresemaj membroj (ekz. Sovetunio, kiu atakis Finnlandon en 1939), * sed ankaŭ pro la tolerado de agresemo de aliaj membroj (ekz. Italio, kiu en 1936 atakis la membron [[Etiopio]], kaj buĉis civilulojn tieajn pere de bombadoj kaj uzo de venengaso; la parolado de la etiopia delegito denuncinta tiujn [[militkrimo]]jn estas seninterese kaj senreage aŭskultita de la esence okcidentula ĉeestantaro. La Ligo estis dissolvita oficiale en 1946 per fondiĝo de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. == Funkciado == [[Dosiero:League_of_Nations_Anachronous_Map_FR.png|alternative=Carte de l'organisation|eta|400x400ra]] La sidejo estis en [[Ĝenevo]]. Estis Ĝenerala Asembleo, kie sidis kaj voĉis ĉiuj ŝtatoj membraj, Konsilantaro de 9 ŝtatoj, kiuj solvus la konfliktojn kaj Ĝenerala Sekretariato, por prepari la taskojn. Ne ĉiuj membroj de la Konsilantaro egalis: kvin estis konstantaj (Usono, Francio, Italio, Japanio kaj Britio) kaj kvar estis elektitaj de la Asembleo por unu jaro (la unuaj elektitaj estis Belgio, Brazilo, Hispanio kaj Grekio).<ref>Rosario de la Torre, “La Sociedad de Naciones” en “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝo 22.</ref> Dekomence la venkitaj ŝtatoj en la Unua Mondmilito ne estis akceptitaj. Poste okazis ŝanĝoj. Foriris pro diversaj kaŭzoj Usono, [[Sovetunio]], [[Rumanio]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Germanio]], [[Albanio]] kaj [[Hungario]] (el kiuj kelkaj partoprenis ĉu en militoj ĉu en invadoj de aliaj landoj). Ankaŭ [[Hispanio]] kaj aro de latinamerikaj landoj kiaj [[Ĉilio]], [[Brazilo]], [[Kostariko]], [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Haitio]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], [[Paragvajo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref>Rosario de la Torre, “La Sociedad de Naciones” en “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝo 24.</ref> ===Organismoj=== * [[Internacia Komitato pri Intelekta Kunlaboro]] == Usono kaj fortorilatoj == Dum la tuta mekanismo planita de la usona Wilson, la franca [[Clemenceau]] kaj la brita [[Lloyd George]], ekis per subskribo de la parizaj traktatoj, eventoj de aŭtuno de 1919 en Usono ŝanĝis draste la planojn. Kreiĝis forta kontraŭstaro kaj en la publika opinio kaj inter la usona politikistaro al la Societo de Nacioj, unue pro la ŝtataj usonaj devoj al tiu kaj due pro ellasoj al japanoj en Pacifiko: la batalo en la [[Usona Senato]] finiĝis per malvenko de Wilson. Usono devis subskribi apartajn traktatojn kun Germanio, Aŭstrio kaj Hungario aŭguste de 1921, kiuj ne inkludis la Societon de Nacioj. Usono restis for. [[Dosiero:Origin of the League of Nations.png |thumb|<center>origino de la Ligo, el la verkaĵo ''The League of Nations: A Pictorial Summary'' ("La Ligo de Nacioj: bilda resumo") de [[1920]]|400px|right]] Fakte la partopreno de Usono en la Unua Mondmilito rilatis nur al konkurenco kun la germana etendismo. Usono eniris en la milito nur en 1917, kiam Germanio estis venkanta. Aspektis kvazaŭ Usono volis kompensi la foriron de Rusio el la konflikto. Usono restarigus ekvilibron, sed sen kalkuli postan usonan malakcepton ludi gravan rolon en la eŭropaj aferoj. Pro tia retiriĝo Francio restis kiel la potenco de la kontinento, sed tio estis falsaĵo: tiun ŝajnan hegemonion kreis nur la subpremadon fare al Germanio kaj foresto de Sovetunio el la nova diplomataro. En tiu malekvilibro trudiĝis la postaj etendismo de Japanio, Italio kaj Germanio. La Dua Mondmilito ne povos esti evitata de tiu internacia instanco.<ref>Rosario de la Torre, “La Sociedad de Naciones” en “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝo 25.</ref> == Ligo de Nacioj kaj Esperanto == Okazis pluraj provoj ĉe Ligo de Nacioj atingi subtenon por Esperanto; ĉefa aktivulo estis [[Edmond Privat]], tiutempe honora jura konsilisto de la persa ĉefdelegito ĉe la Ligo, Princo Arfa; poste Privat estis vicdelegito de Persio ĉe la Ligo. La opinioj pri la sukceso de la afero estas variaj, kelkaj homoj, kiel [[Ulrich Lins]] <ref>La danĝera lingvo</ref> pensas ke la rezultato estas «fiasko» por Esperanto pro persekuto kaj antaŭjuĝo, sed tiutempe multaj, kiel [[Emile Vandervelde]] <ref>Belga esperantisto n179 (jan 1930)</ref>, opiniis ke tio estis granda sukceso de Esperanto, ne nur ĉar nia afero estis diskutita de la ĝenerala asembleo, atingante grandan publikon, kiel la raporto de la ĝenerala sekretariaro de la Societo estis favora al Esperanto. La 9-an de decembro 1920 dek unu delegitoj prezentis al la Asembleo projekton de Rezolucio: {{Citaĵo |teksto = La Ligo de Nacioj konscia pri la lingvaj malfacilaĵoj (...)<br /> sekvas kun intereso la eksperimentojn rilate oficialan instruadon de la Internacia Lingvo Esperanto en la publikaj lernejoj de kelkaj el la membroj de la Ligo; esperas, ke tiu instruado fariĝos pli ĝenerala en la tuta mondo, tiel ke la infanoj de ĉiuj landoj povus scii almenaŭ du lingvojn: sian gepatran kaj facilan rimedon por internacia komunikado; (kaj) petas la Ĝeneralan Sekretarion prepari por la sekva Asembleo raporton pri la rezultoj atingitaj en tiu ĉi rilato. |aŭtoro = |verko = League of Nations, Assembly Document 253, 17 December 1920; 20/48/194; cit. laŭ la traduko en [[Enciklopedio de Esperanto]], p. 749 |origina teksto = }} La proponon ekzamenis la Dua Komitato de la Ligo; ĝi iom reduktis la tekston, sed lasis en sia fina propono al la Asembleo ekz. ke la Ligo de Nacioj "rekomendas al la Ĝenerala Sekretario prepari por la sekva Asembleo raporton pri la rezultoj atingitaj en tiu ĉi rilato." La Asembleo tamen tuj sendiskute prokrastis la diskuton; ne okazis voĉdono pri la komitata propono. La antaŭenigon de Esperanto en la Ligo de Nacioj kontraŭis la delegito de Francio, [[Gabriel Hanotaux]], defendanta la "jaman universacelon" de la [[franca lingvo]].<ref>[http://impofthediverse.blogspot.com/2014/12/a-dark-day-for-esperanto.html A Dark Day for Esperanto]</ref><ref>«Franca delegito Gabriel Hanotaux, akademiano, kontraŭbatalis la proponon per elokvanta prilaŭdo de la franca lingvo kaj de ĝia literaturo “jam universala en la tuta mondo de l'penso”. Li petis, ke oni ne malfermu diskuton pri tio temo kaj proponis la sendiskutan prokraston. Tuj la prezidanto voĉdonis pri tio. Post konfuza baloto, dufoje rekomencita, per leviĝo kaj sido, li proklamis la prokraston. La plimulto sindetenis, sed neniu subtenanto poste rajtis paroli. La tuta afero kaŭzis sufiĉe grandan bruon en la tutmonda gazetaro, interalie en la japana, kiu sin montris malkontenta pri tiu rifuzo kaj favoris Esperanton.» Edmond Privat, ''Historio de la lingvo esperanto'', Internacia esperanto Instituto, 1927, p.136-137.</ref><ref>“Francio, tiutempe sentante sin en defensivo pro la kreskanta prestiĝo de la angla, vidis en la poresperanta rezoluciprojekto plian minacon al la pozicio de la franca lingvo kiel la klasika lingvo de diplomatio. La delegito, Gabriel Hanotaux, membro de la Franca Akademio, eksministro pri landaj aferoj kaj historiisto, kiu en siaj verkoj gloris la francan imperiismon, kolere turnis sin kontraŭ la rekomendo. Sen ke la alilandaj delegitoj kuraĝis kontraŭparoli, Hanotaux elokvente postulis “honoron” por sia lingvo, la franca, “kiu havas sian historion, sian belecon, kiu esti uzata de tre grandaj verkistoj, kiu estas konata en la tuta mondo, kiu estis admirinda vastigilo de ideoj” (Cit. ''Esperanto'' 17. 1921, p.3). Li atingis, ke estis decidite, sen diskuto, prokrasti la aferon.» Ulrich Lins, ''La Danĝera Lingvo'', Eldonejo Progreso, 1990, p.63.</ref> La diskutoj ĉe la Ligo ricevis ankaŭ subtenon de ekstere – ekz. per peticio subskribita de pli ol 200 kleraj homoj en [[Rio-de-Ĵanejro]], kiun [[Brazila Ligo-Esperantisto]] sendis la 10-a de aŭgusto 1921 al la Ligo de Nacioj. Intertempe la [[idisto]]j estis sendintaj peton de teoria ekzameno de la mondlingva afero kaj ke oni anstataŭigi la vorton "Esperanto" per "Artefaritaj Lingvoj" en la rezolucioj, sed tiu peto ne havis sekvon<ref>Belga esperantisto n179 (jan 1930)</ref>. La 9-an de sept. 1921 por la Dua Asembleo de la Ligo la propono de 1920 estis idente renovigita kaj prezentita de la delegitoj de Sudafriko, Rumanio, Persio, Belgio, Ĉeĥoslovakio, Kolombio, Ĉinio, Finnlando, Albanio, Japanio, Venezuelo kaj Hindio (kaj kun rezervo rilate la rajtojn de la franca ankaŭ de la pola delegito). La Dua Asembleo akceptis la konkludojn de la Dua Komitato de la Ligo (kiuj estis prokrastitaj unu jaron antaŭe). Krome la Dua Asembleo instrukciis la Sekretariaton entrepreni la proponitan enketon. Aldone la demando pri instruado de Esperanto en la lernejoj estis metita en la tagordon de la Tria Asembleo (ĉiuj decidoj en rezolucio de la 15-a de sept. 1921). La Sekretariato sekve dissendis demandarojn interalie al la Ŝtatoj-Membroj de la Ligo. La fina raporto, kiun kreis precipe [[Nitobe Inazo]], publikiĝis la 28-an de junio 1922. Dum la Tria Asembleo, en aŭtuno 1922, la Kvina Komitato okupiĝis pri la temo. Post diskuto la Komitato atingis kompromison - la plej granda parto de la Sekretariata Raporto estis akceptita, la lerneja demando iru al la Komisiono pri Intelekta Kunlaborado. La Tria Asembleo akceptis la 21-an de sept. 1922: {{Citaĵo |teksto = 1. Ke la Raporto de la Sekretariato pri Esperanto kiel Helpa Internacia LIngvo estu adoptita, sed kun sekvaj amendoj:<br /> (a) Ke la korektoj komunikitaj de la Brita Delegacio estu faritaj kaj ke Ĉapitro V de la Raporto estu ellasita.<br /> (b) Ke al la Raporto estu aldonita anekso konsistanta el la tuta mallonga kaj senpartieca Raporto de la Pariza Komerca Ĉambro de la 9-a de februaro 1921, el kiu nur kelkaj partoj estas cititaj.<br /> (c) Ke la rezolucioj akceptitaj de la Komitato estu aldonitaj al la Raporto.<br /> 2. Ke la demandoj rilatantaj al instruado de Esperanto estu transdonitaj al la Komisiono pri Intelekta Kunlaborado, por ke tiu Komisiono povu doni sian opinion pri la diversaj aspektoj de la problemo de helpa internacia lingvo. |aŭtoro = |verko = [https://onedrive.live.com/view.aspx?cid=af884bd52a402f98&page=view&resid=AF884BD52A402F98!13589&parId=AF884BD52A402F98!7695&app=WordPdf&wacqt=undefined Société des Nations. L'ESPERANTO comme langue aŭiliaire internationale.] Rapport du Secrétariat Général adoptée par la troisième Assemblée de la Société des Nations, p. 24. Traduko en ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', p. 755 |origina teksto = }} La Komisiono pri Intelekta Kunlaborado traktis la demandon la 31-an de julio kaj 1-an de aŭgusto 1923. Por Esperanto engaĝiĝis la inĝeniero [[Leonardo Torres Quevedo]]. La Komisiono fine decidis ''ne'' studi la demandon pri instruado de Esperanto en la lernejoj nek rekomendi "artefaritan" lingvon al la atento de la Ligo (kun ses voĉoj, unu kontraŭa, tri sindetenoj)<ref>''[[Esperanto en Perspektivo]]'', p. 757</ref>. Tiel tiu parto de la origina propono malsukcesis. === Laŭ ''Enciklopedio de Esperanto'' === {{citaĵo|Ligo de Nacioj. Jam en la unua kunveno de la Ligo en 1920 kelkaj delegitoj proponis rekomendan rezolucion por Esperanto, kun peto, ke la sekretariaro preparu raporton. La propono estis prokrastata. En la sekvanta jaro, 1921, simila propono estis farata, petanta denove pri enketo farota de la sekretariaro. Dume la vic. sekr. ĝenerala de la Ligo, d-ro [[Nitobe Inazo|Nitobe]] (v.) estis vizitinta la kongreson en [[Prago|Praha]] kaj estis favore raportinta pri siaj spertoj. La sekvo estis, ke la supre nomita propono estis akceptata kaj ke la sekretariaro ricevis komision prepari raporton. Vasta enketo estis entreprenata, kaj la Konferenco pri Esperanto en Lernejoj (v. Konferencoj), okazinta en apr. [[1922]] en la palaco de la Ligo liveris same tre utilan materialon. La raporto de la sekretariaro do estis prezentata al la tria kunveno de la Ligo en sept. 1922. Ĝi estis oficiale akceptata, sed la demando pri enkonduko en lernejoj estis transdonata al la Komisiono por intelekta Kooperado. La rezolucio, kiun tiu komisiono faris en aŭg. [[1923]], estis iom stranga: ĝi opiniis, ke antaŭ ĉio ĝi devas rekomendi la studadon de vivantaj lingvoj, kiel unu el la plej potencaj rimedoj por la intelekta alproksimiĝo de la diversnaciaj homoj kaj do ne povas favori Esperanton. Tamen klopodo akceptigi tiun rezolucion, nur bazitan sur politikaj intrigoj, en la kunveno de la Ligo mem, ne sukcesis, kaj la afero do restis kia ĝi estis. <br /> La raporto de la sekretariaro ankaŭ entenis paragrafon por rekomendi faciligon al Esperanto en la int. telegrafado. En pli favora momento, en [[1924]], la persa delegitaro proponis rezolucion, rekomendantan la traktadon kaj la tarifon de tiel nomata “klara lingvo” (ne kodo) por Esperanto. Tiu rezolucio estis unuanime akceptata kaj ĝi estis do la unua interŝtata rekono de Esperanto kiel uzata lingvo. En [[1925]] la Universala Telegrafa Unio en sia tutmonda konferenco en Parizo sekvis la rekomendon de la Ligo kaj ŝanĝis sian regularon tiel, ke Esperanto estas allasata kiel „klara“ lingvo flanke de la latina. - La E-istaro dankas la sukcesojn de tiu ĉi kvinjara pacienca laboro en unua loko al [[Edmond Privat|Edmondo Privat]].|[[Enciklopedio de Esperanto]], “Ligo de Nacioj”}} === Kontrakto de la Ligo de Nacioj === La [[Société des Amis de l'Esperanto]] publikigis en 1919 trilingvan eldonon de la kontrakto de Ligo de Nacioj. La Esperanta traduko estas prizorgita de [[Daniel Eyquem]], E. Grosjean-Maupin kaj W. M. Page kun la titolo ''Kontrakto de la Ligo de Nacioj — Covenant of the League of Nations. — Pacte de la Société des Nations''. {{citaĵo|En Esperanto kune kun la oficialaj tekstoj en la lingvoj franca kaj angla, kaj trilingva antaŭparolo, subskribita de la tradukintoj, S-roj Daniel Eyquem, E. Grosjean-Maupin kaj W. M. Page. Jen eltiraĵo el tiu antaŭparolo : :"Tiu, kiu legos kaj komparos ambaŭ oficialajn, egale fidindajn kaj aŭtoritatajn tekstojn, anglan kaj francan, facile rimarkos, ke, krom multaj malklaraĵoj kaj senprecizaĵoj, ekzistas inter tiuj ambaŭ tekstoj, kiuj estas tamen redaktitaj de kompetentaj fakuloj, ja atentindaj diferencoj. Tio konsistigas novan provon faktan, kiu elmontras pli konvinke, ol ĉiuj ajn teoriaj argumentoj, la neeblecon kaj netaŭgecon de la akcepto, kiel kelkaj proponas kun fervoro inda je pliprava pretendo, de la paralela uzado de ambaŭ lingvoj angla kaj franca kiel internaciaj devigaj komprenigiloj; kaj la necesecon de la alpreno de neŭtrala internacia lingvo."|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 179, Novembro (1919)}} {{citaĵo|Kune kun Esperanta traduko, estas presataj la tekstoj Anglaj kaj Francaj, amabaŭ oficialaj, de la grava konstitucio de l' Ligo de Nacioj. Pri konscienca kaj spertega traduko oni ne dubos legante la nomojn tie S-roj Daniel Eyquem, ano de la Pariza Apelacia Juĝkortumo, E. Grosjean-Maupin, Agraciata Profesoro de la Universitato, kaj W. M. Page, ''Solicitor'' ĉe ia Alta Kortumo de Skotlando. Tiuj tradukintoj rimarkigas, ke inter la ĉi tie aŭtoritataj tekstoj ekzistas atentindaj diferencoj, nova pruvo pri supereco de unu sola neŭtrala lingvo rilate al la jam proponita solvo akcepti du lingvojn kiel internaciajn komprenilojn. Krom specialaj necesaj terminoj, oni trovos malmulte da novaĵoj en tiu tute fundamenta Esperantaĵo; rimarkindaj estas esprimoj kiel: „protestebla fabrikado“, „la kvanto de armilaroj“, „kriminta faro“ kaj „kriminto“. Certe ne estas necese komprenigi al nia samideanaro la gravecon de tiu jusa faka presado. Ne nur propagandilo efika por Esperanto ĝi devas esti, sed ankaŭ, per de la Esperantistoj, propagandilo pri la ideo de la Ligo mem, ideo eĉ longe akceptata en nia medio, sed kiu renkontas ankoraŭ tiom da baroj, da nekomprenoj, da kontraŭiĝoj, da malfido. En tiuj ambaŭ direktoj, estu rekompencata la gratulinda klopodo de la Franca societo de l’ Esperanto-amikoj, kiu eldonis tiun trilingvan dokumenton, unuan ĉefan bazŝtonon de nova [[mondorganizo]].|Esperanto n232 dec. 1919}} == Ligo de Nacioj kaj religianoj == La eklezioj, kiuj estis membroj de la [[Monda Konsilio de Eklezioj]], proklamadis, ke la Ligo de Nacioj estas la lasta espero por la paco en la tuta mondo kaj la tero enkorpiĝo de la [[Reĝo de Dio|Dia Reĝo]]. [[Dosiero:Flag_of_the_League_of_Nations_(1939–1941).svg |eta| <center>simbolo de la Ligo de Nacioj]] En 1920 la [[Bibliesplorantoj]] (poste konataj kiel "Atestantoj de Jehovo") en la libro ''[[Milionoj, kiuj nun vivas, neniam mortos]]'' antaŭdiris malsukceson de la Ligo de Nacioj kaj proklamadis, ke la homoj ne povas establi fortan pacon en la tuta mondo. En 1943, dum la [[dua mondmilito]], ilia estro [[Nathan Knorr]] diris en kongreso, ke organizo simila al la Ligo de Nacioj reviviĝos ("La [[Nombro de la bestio|besto]] reeliros"). Agadon de la Ligo de Nacioj postmilite ekde 1945 daŭrigis la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. ==Publikigaĵoj== *Societé des Nations. ''L'Espéranto comme langue auxiliaire internationale. Rapport du Secrétariat géneral adopté par la troisième Assemblée de la Société des Nations''. 1923. 44 pĝ (21 x 13,5 cm .) ==Interesaĵoj== * 14.12.1939: Post komenco de la [[Vintra milito]] fare de [[Sovetunio]] ĝi estis ekskludita de la Ligo de Nacioj pro [[agreso]] kontraŭ [[Finnlando]]. Dum la sesio la alparolo de [[pola ekzila registaro|pola delegito]] pri la soveta [[imperiismo]] kaj [[sekreta aldona protokolo|falo de Pollando]], kiu kondukis al falo de la [[Baltaj Landoj]] estis [[cenzuro|cenzurita]] de [[Francio]] kaj [[Britio]]. == Bildaro == {{Bildgalerio|vicigo=centre |Dosiero:Palais des nations.jpg |<center>la "[[Palaco de Nacioj]]" en [[Ĝenevo]], sidejo de la Ligo |}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Organizaĵo de Laboro]] * [[Internacia Kortumo]] * [[Mandato de la Ligo de Nacioj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Ligo de Nacioj}} * [http://www.archive.org/details/esperantoasinter00leagrich ''Esperanto as an International Auxiliary Language''], la fama raporto pri Esperanto * [http://www.indiana.edu/~league fotoarkivo de la Ligo de Nacioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060127014100/http://www.indiana.edu/~league/ |date=2006-01-27 }} * [http://www.yale.edu/lawweb/avalon/leagcov.htm konvencioj de la Ligo de Nacioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160415165629/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/leagcov.htm |date=2016-04-15 }} * [http://worldatwar.net/timeline/other/league18-46.html laŭtempa skemo pri eventoj de la Ligo de Nacioj] * [http://www.lonsea.org LONSEA - League of Nations Search Engine, Cluster of Excellence "Asia and Europe in a Global Context", Universität Heidelberg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200107224111/http://www.lonsea.org/ |date=2020-01-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=uftYundJRtE Historiografio de Esperanto] de Tyron - vicprezidanto de TEJO, Retoso 2022, en Jutubo, Pritraktas la rilaton inter Esperanto kaj la Ligo. {{Unua mondmilito}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ligo de Nacioj| ]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Politiko]] oajgwjq9uaauuupcvhb5tyuq2uufsfc 0 11996 9488101 9487563 2026-10-04T12:57:05Z Sj1mor 12103 9488101 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:Schlacht von Azincourt (cropped).jpg|center|775px]]--> {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:St Michaels Church Hildesheim.jpg|eta|dekstra|250px|Preĝejo de Sankta Mikaelo en Hildesheim]] [[Dosiero:Carcassonne-vignes.jpg|eta|dekstra|250px|Mezepoka fortikaĵo en Carcassonne, Francio]] '''Mezepoko''' (ĉirkaŭ [[6-a jarcento|500]]-[[16-a jarcento|1500]], vidu malsupre) estis la ''meza'' periodo en skemisma divido de [[eŭropa historio]] en tri "[[epoko]]jn": nome [[klasika civilizo|klasikan civilizon]], mezepokon, kaj [[moderna civilizo|modernan civilizon]]. Oni ofte konsideras, ke ĝi daŭris de la fino de la Okcidenta [[Romia imperio]] ([[476]]) ĝis la estiĝo de naciaj monarkioj kaj la komenco de [[demografio|demografia]] kaj [[ekonomio|ekonomia]] revigliĝo post la Nigra [[Pesto]], eŭropa transmara esplorado kaj la kultura revigliĝo konata kiel la [[Renesanco]] ĉirkaŭ la [[15-a jarcento]] kaj ankaŭ la [[Reformacio]], kiu komencis en [[1517]]. Dum la [[Romia imperio]] ŝanĝis sian formon kaj disfalis, pluraj [[ĝermanaj popoloj|ĝermanaj]] kaj poste [[slavaj popoloj|slavaj]] popoloj kaj la ankoraŭ potencaj regionaj nobelaj familioj de Romio konkuris por potenco en diversaj partoj de [[Eŭropo]] inter si kaj kun la postvivanta orienta parto de la Romia imperio (kutime nomata la [[Bizanca imperio]] de modernaj eŭropanoj). La frua parto de la epoko estis karakterizata en [[okcidenta Eŭropo]] de multe malpliiĝinta potenco de centralizita administrado kaj la sekva forigo de registara aŭtoritato kaj respondeco por milita organizado, impostado, juro kaj ordo je sinsekvaj niveloj al regionaj kaj lokaj estroj subtenataj rekte de la enspezo de parto de la teritorio super kiu ili havis militan, politikan kaj juran potencon. Dum la malfrua Mezepoko rekreskis centralizita potenco dum landoj ekkonsciis sian nacian identecon kaj fortaj regantoj celis pligrandigi la teritorion organizitan de ili sub centra registaro. Unu bone konata versio de tia unuigo estas konata kiel la [[Albigensa Krucmilito]]. Ĉi tiu eskalo de reciprokaj devoj, konata kiel [[feŭdismo]] aŭ la feŭda sistemo, devigantaj ĉiun homon servi sian superulon kontraŭ ties protekto, faris konfuzon de teritoria suvereneco (ĉar aliancoj emis ŝanĝiĝi tra la tempo, kaj iafoje estis reciproke kontraŭdiraj), sed la rezulta kapablo de la lokaj aranĝoj funkcii en la manko de forta reĝa potenco provizis iom da elasteco en politika ordo karakterizata de sia manko de unueco. La disvastiĝo de [[kristanismo]] de la mediteranea regiono kaj de [[Irlando]] kaj [[Skotlando]] tra Eŭropo, kaj la manko de ĉia forta alternativa ideologia bazo por potenco signifis, ke ekleziuloj profunde implikiĝis en registaron, kaj provizis la bazon de unua [[Eŭropa identeco|eŭropa "identeco"]] en la formo de religio komuna al la plejparto de la kontinento ekde almenaŭ la [[9-a jarcento]] ĝis la [[Orienta Skismo|disigo de la katolika kaj ortodoksa eklezioj]] ([[1054]]). Funkcianta ekzemplo de ĉi tiu identeco estas la periodo malstrikte konata kiel la [[Krucmilito]]j, dum kiuj [[papo]]j, reĝoj, kaj imperiestroj provis utiligi kristanan identecon por militi kontraŭ [[Islamo]]n, kiu disvastiĝadis laŭ la sudaj kaj orientaj limoj de Eŭropo. Politika unuanimeco en Eŭropo estis plejparte iluzia, kaj la milita subteno por la plejparto de la krucmilitoj venis el malvastaj regionoj en Eŭropo. Grandaj partoj de norda Eŭropo ankaŭ restis ekster la kristanaro ĝis la [[12-a jarcento]] aŭ poste. [[Dosiero:Croisés.jpg|eta|dekstra|Krucistoj; [[Krucmilito]]j estis grava elemento de la mezepoko]] == Periodigo == [[Dosiero:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|eta|maldekstra|210px|Libropresado en la 15-a jarcento. Tiu estis unu el diversaj okazintaĵoj kiuj utilas por marki la finon de la Mezepoko.]] Estas ege malfacile decidi kiam la Mezepoko finiĝis, kaj fakte kleruloj donas malsamajn komencdatojn por la [[Renesanco]] en malsamaj partoj de Eŭropo. La plejparto de la kleruloj, kiuj studas italan historion de la [[15-a jarcento]], ekzemple, konsideras sin historiistoj de la Renesanco aŭ de la Frumoderna Epoko, dum iu, kiu studas Anglion dum la frua 15-a jarcento estas konsiderata mezepokisto. Aliaj elektas specifajn eventojn, kiel ekzemple la eŭropan inventon de [[presarto]] fare de [[Johannes Gutenberg]] ([[1450]]), la turkan [[Sieĝo de Konstantinopolo|kapton]] de [[Konstantinopolo]] aŭ la finon de la angla-franca [[Centjara milito]] (ambaŭ en [[1453]]), aŭ la falon de [[Al-Andalus|islama Iberio]], aŭ la vojaĝon de [[Kristoforo Kolumbo|Kolumbo]] al [[Ameriko]] (ambaŭ en [[1492]]), aŭ la [[Reformacio]]n komencantan en [[1517]], por signi la finon de la epoko. Similaj diferencoj nun estas malkovrataj pri la komenco de la epoko. Tradicie, oni diras, ke la Mezepoko komenciĝis kiam la Okcidenta Romia imperio formale ĉesis ekzisti en 476. Tamen, tiu dato mem ne estas grava, ĉar la Okcidenta Romia imperio estis tre malforta dum jam iom da tempo, dum Romia kulturo postvivis almenaŭ en Italio dum ankoraŭ kelkaj jardekoj. Hodiaŭ, iuj datas la komencon de la Mezepoko al la dividiĝo kaj kristaniĝo de la Romia imperio ([[4-a jarcento]]), dum aliaj, kiel [[Henri Pirenne]] rigardas la epokon ĝis la estiĝo de [[Islamo]] ([[7-a jarcento]]) kiel "malfrua klasika". En Okcidento, oni ofte dividas Mezepokon en '''fruan periodon''' (iafoje [[Misnomo|misnomata]] la "[[Malluma Epoko]]", almenaŭ de la 5-a ĝis la 8-a jarcentoj) de ŝanĝiĝemaj regnoj, relative malalta nivelo de ekonomia agado kaj sukcesaj eniroj de nekristanaj popoloj ([[slavoj]], [[araboj]], [[skandinavoj]], [[madjaroj]]); mezan periodon (la '''Alta Mezepoko''') de disvolviĝintaj institucioj de [[sinjoreco]] kaj [[vasalo|vasaleco]], [[kastelo|kastel]]-konstruado kaj ĉevalarajda militado, kaj revigliĝanta urba kaj komerca vivo; kaj '''malfruan periodon''' de kreskanta [[Reĝo|reĝa]] potenco, la estiĝo de komercaj interesoj kaj malfortiĝo de kutimaj ligoj de dependeco, speciale post la pesto de la [[14-a jarcento]]. == Fina Romia Imperio == {{Ĉefartikolo|Disfalo de la Romia Imperio}} [[Dosiero:Venice&nbsp;– The Tetrarchs 04.jpg|dekstra|eta|Malfrua romia statuo prezentanta la kvar [[Tetrarko]]jn, nun en [[Venecio]] <ref name=Tansey242>Tansey, et al. ''Gardner's Art Through the Ages'' p. 242</ref>.]] La [[Romia Imperio]] atingis sian plej grandan teritorian amplekson dum la 2a jarcento p.K.; la sekvaj du jarcentoj travivis la malrapidan malkreskon de romia kontrolo de ĝiaj malproksimaj teritorioj.<ref name=Cunliffe391>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' pp. 391–393</ref> Ekonomiaj aferoj, inkluzive de [[inflacio]], kaj ekstera premo sur la limoj kombiniĝis por igi la 3an jarcenton tre malstabila, kaj imperiestroj venadis al la trono nur por esti rapide anstataŭigitaj per novaj uzurpantoj.<ref name=Collins3>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 3–5</ref> Armeaj elspezoj kreskis konstante dum la 3a jarcento, plejparte en respondo al la milito kun [[Sasanidoj|Sasanida Irano]], kiu revivigis en la mezo de la 3a jarcento.<ref name=Heather111/> La armeo duobliĝis en grandeco, kaj kavalerio kaj pli malgrandaj trupoj anstataŭigis la [[legio]]n kiel la ĉefa taktika unuo.<ref name=Brown24>Brown ''World of Late Antiquity'' pp. 24–25</ref> La bezono de enspezo kaŭzis pliigitajn [[imposto]]jn kaj malkreskon en nombroj de la kuriaj, aŭ terposedantaj, klasoj, kiuj volis malpezigis siajn ŝultrojn el la ŝarĝoj por translokigi tiujn al iliaj naskiĝurboj.<ref name=Heather111>Heather ''Fall of the Roman Empire'' p. 111</ref> Pli da burokratoj estis necesaj en la centra administracio por trakti la bezonojn de la armeo, kio kondukis al plendoj de civiluloj ke ekzistis pli da impostokolektistoj en la imperio ol impostpagantoj.<ref name=Brown24/> La imperiestro [[Diokleciano]] (284-305) dividis la imperion en aparte administritajn [[Bizanca imperio|orientan]] kaj [[Okcident-Romia Imperio|okcidentan]] duonojn en [[286]]; la imperio ne estis konsiderita dividita memstare laŭ loĝantoj aŭ regantoj, ĉar leĝaj kaj administraj promulgoj faritaj en unu dividaĵo estis konsideritaj validaj en la alia..<ref name=Collins9>Collins ''Early Medieval Europe'' p. 9</ref> En 330, post periodo de civita milito, [[Konstantino la Granda]] (306-337) refondis la grandurbon [[Bizanco]] kiel la lastatempe renomita orienta ĉefurbo, [[Konstantinopolo]].<ref name=Collins24>Collins ''Early Medieval Europe'' p. 24</ref> La reformoj fare de Diokleciano fortigis la registaran burokration, reformitan impostadon, kaj fortigis la armeon, kiu prokrastis la provizorajn problemojn de la imperio sed ne solvis la strukturajn problemojn kiujn ĝi alfrontis: nome troa impostado, malkreskanta naskoprocento, kaj premoj sur ĝiaj limoj, inter aliaj.<ref name=Cunliffe405>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' pp. 405–406</ref> [[Enlanda milito]] inter rivalaj imperiestroj iĝis ofta en la mezo de la [[4-a jarcento]], distrante soldatojn de la limfortoj de la imperio kaj permesante al invadantoj invadi.<ref name=Collins31>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 31–33</ref> Dum multo de la [[4-a jarcento]], romia socio stabiliĝis en nova formo kiu deviis de la pli frua klasika periodo, kun pliiga abismo inter la riĉuloj kaj senhavuloj, kaj malkresko en la vigleco de la pli malgrandaj urboj.<ref name=Brown34>Brown ''World of Late Antiquity'' p. 34</ref> Alia ŝanĝo estis la [[Kristanigo]], aŭ konvertiĝo de la imperio al [[kristanismo]], laŭpaŝa procezo kiu daŭris de la 2a ĝis la [[5-a jarcento]]j.<ref name=Brown65>Brown ''World of Late Antiquity'' pp. 65–68</ref><ref name=Brown82>Brown ''World of Late Antiquity'' pp. 82–94</ref> [[Dosiero:Europe map 450.PNG|eta|upright=1.6|maldekstra|Mapo de la proksimumaj politikaj limoj en Eŭropo proksimume 450]] En 376, la [[ostrogotoj]], fuĝante de la [[hunoj]], ricevis permeson de imperiestro [[Valento]] (364-378) ekloĝi en la romia regiono [[Trakio]] en [[Balkanio]]. La kompromiso ne iris glate, kaj kiam romiaj oficialuloj mistraktis la situacion, la ostrogotoj komencis al atako kaj rabaĵo.<ref name=Collins51>Collins ''Early Medieval Europe'' p. 51</ref> Valento, provanta demeti la malordon, estis mortigita kontraŭbatalante la ostrogotoj ĉe la [[Batalo de Adrianopolo]] la 9an de aŭgusto 378.<ref name=Bauer47>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 47–49</ref> Same kiel la minaco de tiaj tribaj konfederacioj de la nordo, ankaŭ internaj dividoj ene de la imperio, precipe ene de la [[Kristana Eklezio]], iĝis kulpaj problemoj.<ref name=Bauer56>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 56–59</ref> En 400, la [[visigotoj]] invadis la Okcident-Romian Imperion kaj, kvankam dum nelonge ili estis devigitaj foren de Italio, en 410 ili [[Rabado de Romo (410)|fine rabis Romon]].<ref name=Bauer80>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 80–83</ref> En 406 la [[alanoj]], [[vandaloj]], kaj [[suevoj]] trapasis en [[Gaŭlio]]n;dum la venontaj tri jaroj ili disvastiĝis trans [[Gaŭlio]] kaj en 409 trapasis la [[Pireneoj]]n en nuntempan Hispanion.<ref name=Collins59>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 59–60</ref> La [[Elorienteŭropaj popolmigradoj]] komenciĝis, kiam diversaj popoloj, komence plejparte ĝermanaj popoloj, moviĝis en tuta Eŭropo. La [[Frankoj]], [[Alemanoj]], kaj la [[Burgundoj]] ĉiuj alvenis en norda Gaŭlio dum la [[Engloj]], [[Saksoj]], kaj [[Jutoj]] setlis en [[Britio]].<ref name=Cunliffe417/> En la 430-aj jaroj la [[hunoj]] komencis invadi la imperion; ilia reĝo [[Atilo]] (ĉ. 434-453) gvidis invadojn en Balkanion en 442 kaj 447, en Gaŭlion en 451, kaj en Italion en 452.<ref name=James67>James ''Europe's Barbarians'' pp. 67–68</ref> La huna minaco restis ĝis la morto de Atilo en 453, kiam la huna konfederacio kiun li estis gvidinta faliĝis dise.<ref name=Bauer117>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 117–118</ref> Tiuj invadoj de la triboj tute ŝanĝis la politikan kaj demografian naturon de kio estis la Okcident-Romia Imperio.<ref name=Cunliffe417>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' p. 417</ref> Ĉirkaŭ la fino de la [[5-a jarcento]] la okcidenta sekcio de la imperio estis dividita en pli malgrandajn politikajn unuojn, regitajn fare de la triboj kiuj invadis en la komenca parto de la jarcento.<ref name=Wickham79>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 79</ref> La elpostenigo de la lasta imperiestro de la okcidento, nome [[Romulo Aŭgustulo]], en [[476]], tradicie markis la finon de la Okcident-Romia Imperio.<ref name=Wickham86>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 86</ref> La [[Orienta Romia Imperio]], ofte menciita kiel la [[Orientromia Imperio]] post la falo de sia okcidenta ekvivalento, havis malgrandan kapablon certigi kontrolon de la perditaj okcidentaj teritorioj. La imperiestroj de la [[Bizanca Imperio]] konservis kontrolon super la teritorio, sed neniu el la novaj reĝoj en la okcidento kuraĝis levi sin al la pozicio de imperiestro de la okcidento, dum bizanca kontrolo de la plej granda parto de la okcidenta imperio ne povis esti daŭrigita; la rekonkero de la itala duoninsulo kaj mediteranea periferio fare de [[Justiniano]] (reg. 527-565) estis la ununura, kaj provizora, escepto.<ref name=Collins116>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 116–134</ref> == Frua mezepoko == === Novaj socioj === {{Ĉefartikolo|Elorienteŭropaj popolmigradoj|Falo de la Okcidenta Romia Imperio}} [[Dosiero:Europe and the Near East at 476 AD.jpg|eta|260px|Ĝermanaj kaj orientdevenaj regnoj kaj triboj post la fino de la Okcidenta Romia Imperio kaj oriente flave la Orienta Romia Imperio.]] La politika strukturo de Okcidenta Eŭropo ŝanĝis je la fino de la unuigita Romia Imperio. Kvankam la movadoj de popoloj dum tiu periodo estas ofte priskribita kiel "invadoj", ili ne estis ĝuste militaj ekspedicioj sed migrado de tutaj popoloj en la imperion. Tiaj movadoj estis helpitaj per la malakcepto de la okcidentromiaj elitoj apogi la armeon aŭ pagi impostojn kiuj estus ebligintaj, ke la militistaro evitu la migradon.<ref name=Brown122>Brown, ''World of Late Antiquity'', pp. 122–124</ref> La imperiestroj de la 5a jarcento estis ofte kontrolitaj de la militestroj kiel [[Stiliko]] (m. 408), [[Flavio Aecio|Aecio]] (m. 454), [[Aspar]] (m. 471), [[Ricimero]] (m. 472), aŭ [[Gundobado]] (m. 516), kiuj estis parte aŭ tute de ne-romia deveno. Kiam la linio de okcidentaj imperiestroj ĉesis, multaj el la reĝoj kiuj anstataŭis ilin estis el la sama ne-romia deveno. Intergeedzeco inter la novaj reĝoj kaj la romiaj elitoj estis ofta.<ref name=Wickham95>Wickham, ''Inheritance of Rome'', pp. 95–98</ref> Tio kondukis al fuzio de Romia kulturo kun la kutimoj de la "invadantaj" triboj, inklude la popolajn asembleojn kiuj permesis al la liberaj tribaj virmembroj diri pli en politikaj aferoj ol estis komuna en la Romia ŝtato.<ref name=Wickham100>Wickham, ''Inheritance of Rome'', pp. 100–101</ref> Materiaj artefaktoj lasitaj de romianoj kaj de novalvenintoj estas ofte similaj, kaj tribaj aferoj estis ofte modelitaj sur romiaj objektoj.<ref name=Collins100>Collins, ''Early Medieval Europe'', p. 100</ref> Multo de la fakularo kaj de la verkita kulturo de la novaj regnoj estis ankaŭ bazita sur la romiaj intelektulaj tradicioj.<ref name=Collins96>Collins, ''Early Medieval Europe'', pp. 96–97</ref> Grava diferenco estis la laŭgrada perdo de impostenspezo fare de la novaj regantoj. Multaj de la novaj politikaj entoj ne plu subtenis siajn armeojn pere de impostoj, kaj anstataŭe dependis el havigo al ili de tero aŭ enspezoj. Tio rezultis en la fakto, ke jam estis malpli da neceso de grandaj impostenspezoj kaj tial la impostokolektado dekadencis.<ref name=Wickham102>Wickham, ''Inheritance of Rome'', pp. 102–103</ref> Milito estis ofta kaj inter kaj ene de la regnoj. Sklaveco malpliiĝis ĉar la liverado de sklavoj same malpliiĝis, kaj socio iĝis pli rura.<ref name=Backman86>Backman, ''Worlds of Medieval Europe'', pp. 86–91</ref> La vorto "slavo" derivas el la latina termino por slavoj, nome ''slavicus'', simila al la termino "sklavo", kiel identigo de sklavoj kun orienta deveno.<ref name=Dict261>Coredon ''Dictionary of Medieval Terms'' p. 261</ref> [[Dosiero:Theoderic Quarter Siliqua 80000847.jpg|eta|maldekstra|Monero de [[Ostrogotoj|ostrogota]] estro [[Teodoriko la Granda]], stampita en Milano, Italio, ĉirkaŭ 491–501.]] Inter la 5a kaj la 8a jarcentoj, novaj popoloj kaj unuopuloj plenigis la politikan vakuon lasitan de la romia centrigita regado.<ref name=Collins96/> La [[Ostrogotoj]], nome Gota tribo, setliĝis en [[Romia Italio]] fine de la 5a jarcento kun [[Teodoriko la Granda]] (m. 526) kaj kreis la [[Regno de Ostrogotoj|Regnon de Ostrogotoj]] markitan de kunlaborado inter Italoj kaj Ostrogotoj, almenaŭ ĝis la lastaj jaroj de la regado de Teodoriko.<ref name=James82>James ''Europe's Barbarians'' pp. 82–88</ref> La Burgundianoj setliĝis en Gaŭlio, kaj post frua regno estis detruita de Hunoj en 436 ili formis novan regnon en la 440-aj jaroj. La areo inter la aktualaj [[Ĝenevo]] kaj [[Liono]] floris ĝis iĝi la [[Reĝlando Burgonjo]] fine de la 5-a kaj komenco de la 6-a jarcentoj.<ref name=James77>James ''Europe's Barbarians'' pp. 77–78</ref> Aliloke en Gaŭlio, la Frankoj kaj la [[Britonoj]] kreis malgrandajn ŝtatetojn. [[Franka imperio|Francia]] estis centrita en norda Gaŭlio, kaj ties unua konata reĝo estis [[Ĉilderiko la 1-a]] (m. 481). Lia tombo estis malkovrita en 1653 kaj estas rimarkinda pro sia [[tomba donaco]], kiu inkludis armilojn kaj grandan kvanton de oro.<ref name=James79>James ''Europe's Barbarians'' pp. 79–80</ref> Dum la regado de la filo de Ĉilderiko nome [[Klodvigo la 1-a]] (r. 509–511), fondinto de la [[Merovidoj|Merovida dinastio]], la Franka regno etendiĝis kaj konvertiĝis al [[kristanismo]]. La Britonoj, rilataj al la indiĝenoj de [[Britannia]]&nbsp;– nuntempa Granda Britio&nbsp;– setliĝis en tio kio estas nun [[Bretonio]].<ref name=James78>James ''Europe's Barbarians'' pp. 78–81</ref> Bretonio ricevis sian nomon el tiu setligo fare de Britonoj.<ref name=James78/> Aliaj monarkioj estis establitaj de la [[Visigota Regno]] en la [[Iberia Duoninsulo]], la [[Sueboj]] en nordokcidenta Iberio, kaj la [[Vandala Regno]] en [[Nordafriko]].<ref name=James77/> En la 6-a jarcento, la [[Lombardoj]] setliĝis en [[Norda Italio]], anstataŭante la Ostrogotian regnon per grupigo de [[duklando]]j kiuj provizore elektis reĝon por ke tiu regu super ĉiuj el ili. Fine de 6-a jarcento, tiu aranĝo estis jam anstataŭita pere de permanenta monarkio, nome [[Regno de Lombardoj]].<ref name=Collins196>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 196–208</ref> Tiuj "invadoj" alportis novajn etnajn grupojn al Eŭropo, kvankam kelkaj regionoj ricevis pli grandan influon de novaj popoloj ol aliaj. En Gaŭlio por ekzemplo, la novalvenintoj setliĝis multe pli etende en la nordoriento ol en la sudokcidento. [[Slavoj]] setliĝis en [[Centra Eŭropo|Centra]] kaj [[Orienta Eŭropo]] kaj en la Balkana Duoninsulo. La setlado de novaj popoloj estis akompanita de ŝanĝoj en la uzataj lingvoj. [[Latino]], la klera lingvo de la Okcidenta Romia Imperio, estis laŭgrade anstataŭita de lokaj lingvoj kiuj evoluis el la Latino, sed estis jam diferencaj el tiu, kolektive konataj kiel [[latinidaj lingvoj]]. Tiuj ŝanĝoj el Latino al la novaj lingvoj okazis laŭlonge de kelkaj jarcentoj. Siavice la [[greka]] restis la lingvo de la Bizanza Imperio, sed la migrado de Slavoj aldonis la uzadon de [[Slavaj lingvoj]] en Orienta Eŭropo.<ref name=Davies235>Davies ''Europe'' pp. 235–238</ref> === Bizanca survivado === {{Ĉefartikolo|Bizanca Imperio}} [[Dosiero:Sanvitale03.jpg|Bizanca [[mozaiko]] montranta [[Justiniano]]n kun la [[Maksimiano de Raveno|episkopo]] de [[Raveno]] (Italio), kun korteganoj.<ref name=Adams158>Adams ''History of Western Art'' pp. 158–159</ref>|eta|dekstra]] Dum en Okcidenta Eŭropo okazis la formado de novaj regnoj, la Orienta Romia Imperio restis senŝanĝe kaj eĉ spertis ekonomian kreskon kiu daŭris ĝis la komenco de la 7a jarcento. Estis malmultaj invadoj en la orienta duono de la romia imperio; kaj plej el ili okazis en Balkanio. Paco kun la [[Sasanida Imperio]], nome tradicia malamiko de Romio, daŭris laŭlonge de plej el la 5-a jarcento. La Orienta Imperio estis markita per pli fortaj rilatoj inter la politika ŝtato kaj la Kristana Eklezio, kaj la doktrinaj aferoj ekhavis tiom gravon en la politiko de la Orienta Imperio ol ili havis en Okcidenta Eŭropo tiuepoke. La disvolvigo de [[juro]] rezultis en la kodigo de la [[Romia juro]]; la unua klopodo — nome ''[[Codex Theodosianus]]'' — estis kompletigita en 438.<ref name=Wickham81>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 81–83</ref> Sub la regado de la imperiestro Justiniano (r. 527–565), alia jurkompilado okazis — nome ''[[Corpus Juris Civilis]]''.<ref name=Bauer200>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 200–202</ref> Dum la regado de Justiniano okazis ankaŭ la konstruado de [[Hagia Sofia]] en Konstantinopolo kaj la rekonkero de Nordafriko el Vandaloj kaj de partoj de Italio el Ostrogotoj,<ref name=Bauer206/> dum la regado de [[Belizaro]] (m. 565).<ref name=Collins126>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 126, 130</ref> La konkero de Italio ne estis kompletigita, ĉar mortiga eksplodo de [[plago]] en 542 kondukis la ceteron de la regno de Justiniano al koncentro en defendaj politikoj anstataŭ al pluaj konkeroj.<ref name=Bauer206>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 206–213</ref> [[Dosiero:Hyperpyron-Manuel I-sb1965.jpg|eta|250px|maldekstre|''[[Hiperpirono]]'' de imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]] (r. 1143–1180), montranta sian tipan tasformon. Tio estas montro de la forta ekonomio de la Bizanca Imperio.]] Je la morto de la imperiestro, la Bizancanoj havis kontrolon de la Eksarĥlando de [[Raveno]], kiu enhavis plej el Italio, Nordafriko, kaj eĉ malgranda zono de sudorienta Hispanio. La rekonkeroj de teritorioj fare de Justiniano estis kritikitaj de historiistoj kiel troetendaj de lia reala povo kaj preparantaj la grundon por la [[Islama ekspansio|komencaj islamaj konkeroj]], sed fakte multaj el la malfaciloj frontitaj de la posteuloj de Justiniano rilatis ne ĝuste al troa impostado por pagi liajn militojn sed al la esence civila naturo de la imperio, kio malfacilis la organizadon de trupoj.<ref name=Brown8>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 8–9</ref> En la Orienta Imperio la iompostioma enveno en Balkanion de Slavoj aldonis plian malfacilon al la posteuloj de Justiniano. Tio okazis laŭgrade, sed fine de la 540-aj jaroj Slavaj triboj estis jam en [[Trakio]] kaj [[Iliriko]], kaj estis venkintaj super imperia armeo ĉe [[Edirne|Adrianopolo]] en 551. En la 560-aj jaroj la [[Avaroj (mezepoka popolo)|Avaroj]] eketendiĝis el sia bazo sur la norda bordo de la rivero [[Danubo]]; ĉirkaŭ la fino de la 6-a jarcento, ili estis la dominanta povo en Centra Eŭropo kaj kutime kapablis devigi la orientajn imperiestrojn pagi impostojn. Ili restis fortan povon ĝis 796.<ref name=James95>James ''Europe's Barbarians'' pp. 95–99</ref> Aldona problemo kiun devis fronti la imperio venis kiel rezulto de la entrudo de la imperiestro [[Maurikios]] (r. 582–602) en la politikon de Persio kiam li intervenis en [[Ĥosro la 2-a|surtronigan disputon]]. Tio kondukis dekomence al periodo de paco, sed kiam Maurikios estis elpostenigita, [[Bizanca–Sasanida Milito de 602–628|la Persoj invadis]] kaj dum la regado de la imperiestro [[Heraklio]] (r. 610–641) kontrolis grandajn areojn de la imperio, kiel Egipto, Sirio, kaj [[Anatolio]] ĝis sukcesa kontraŭatako fare de Heraklio. En 628 la imperio sekurigis pactraktaton kaj rekuperis la tuton de siaj perditaj teritorioj.<ref name=Collins140>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 140–143</ref> === Okcidenta socio === {{Ĉefartikolo|Mezepoka kuirarto}} [[Dosiero:0372 - Pavia - S. Pietro - Cripta - Tomba Boezio - Foto Giovanni Dall'Orto, Oct 17 2009.jpg|eta|Tombo de [[Boecio]] en [[San Pietro in Ciel d'Oro]], [[Pavio]].]] En Okcidenta Eŭropo, kelkaj el la plej antikvaj romiaj elitfamilioj formalaperis dum aliaj eniris pli en ekleziaj ol en nereligiaj aferoj. Valoroj ligitaj al la [[Latinlingva literaturo|latinlingva fakularo]] kaj al la [[edukado]] ĉefe malaperis, kaj kvankam la klereco restis grava, ĝi iĝis praktika metio pli ol signalo de elita statuso. En la 4-a jarcento, [[Sankta Hieronimo|Hieronimo]] (m. 420) sonĝis, ke Dio grumblis lin pro pasigo de tempo legante verkojn de [[Cicero]] pli ol la [[Biblio]]n. Ĉirkaŭ la 6-a jarcento, [[Gregorio de Tours]] (m. 594) havis similan sonĝon, sed anstataŭ esti grumblita pro legado de Cicero, li estis admonita pro lernado de [[Stenografio|rapidskribado]].<ref name=Brown174>Brown ''World of Late Antiquity'' pp. 174–175</ref> Ĉirkaŭ la fino de la 6-a jarcento, la ĉefaj rimedoj por religia instruado en la eklezio estiĝis [[muziko]] kaj [[arto]] pli ol la libro.<ref name=Brown181>Brown ''World of Late Antiquity'' p. 181</ref> Plej intelektulaj klopodoj direktis sin al imitado de klasika fakularo, sed ankaŭ kelkaj originalaj verkoj estis kreitaj, kun nun-perditaj parolaj komponoj. La verkoj de [[Kajo Solio Sidonjo Apolinaro|Sidonjo Apolinaro]] (m. 489), [[Kasiodoro]] (m. ĉirkaŭ 585), kaj [[Boecio]] (m. ĉirkaŭ 525) estis ŝlosilaj tiuepoke.<ref name=Brown45>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 45–49</ref> Ŝanĝoj okazis ankaŭ inter nereligiuloj, ĉar la aristokrata kulturo fokusis al grandaj festoj okazintaj en palacoj pli ol al kleraj celoj. Vestaĵoj por elitoj estis riĉe plibeligitaj per juveloj kaj oro. Senjoroj kaj reĝoj subtenis kunularojn de militistoj kiuj formis la kernon de la militaj fortoj. Tiaj kunuloj estis nomitaj ''comitatus''<ref>Koncepto el kiu devenis tiu de [[grafo]].</ref> fae de historiistoj, kvankam tiu ne estis tiutempa termino. Ĝi estis adaptita en la 19-a jarcento el vorto uzita de la historiisto de la 2-a jarcento nome [[Tacito]] kiu priskribis la proksimajn kunulojn de senjoro aŭ reĝo.<ref name=Dict80>Coredon ''Dictionary of Medieval Terms'' p. 80</ref> La ''comitatus'' estis junulo kiuj supozite estos dediĉita al sia senjoro. Se ties ĵurita senjoro mortis batale, oni esperis, ke tiu kunulo luktos ankaŭ ĝis sia propra morto.<ref name=Geary56>Geary ''Before France and Germany'' pp. 56–57</ref> La familiaj ligiloj ene de la elitoj estis gravaj, same kiel la virtoj de fideleco, kuraĝo, kaj honoro. Tiuj ligiloj kondukis al la hegemonio de la feŭdo en la aristokrata socio, kies ekzemploj estis tiuj rilatitaj de Gregorio de Tours kiuj okazis en [[Merovidoj|Merovida]] Gaŭlio. Plej feŭdoj ŝajne tuj finis per la pago de iu speco de kompenso.<ref name=Wickham189>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 189–193</ref> Virinoj partoprenis en aristokrata socio ĉefe en siaj roloj kiel edzinoj kaj patrinoj de viroj, kaj la rolo de patrino de reganto estis speciale elstara en la Merovida Gaŭlio. En [[Anglosaksoj|Anglosaksa]] socio la manko de multaj filoj regantoj signifis malpli altan rolon por virinoj kiel reĝinpatrinoj, sed tio estis kompensita per la pliiĝinta rolo ludita de [[Abatino (monaĥa)|abatinoj]] de monaĥinejoj. Nur en Italio ŝajne virinoj estis ĉiam konsideritaj sub la protektado kaj kontrolo de vira parenco.<ref name=Wickham195>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 195–199</ref> [[Dosiero:Frühmittelalterliches Dorf.jpg|Rekonstruaĵo de frumezepoka kamparana vilaĝo en Bavario|eta|maldekstra]] Kamparana socio estas multe malpli dokumentita ol ĉe la nobelaro. Plej el la survivanta informaro disponebla por historiistoj devenas el [[arkeologio]]; kelkaj detalaj skribitaj registroj dokumentantaj la vivo de kamparanoj restas el antaŭ la 9-a jarcento. Plej el la priskriboj pri la malaltaj klasoj venas ĉu el la [[Jura kodo|jurkodoj]] ĉu de verkistoj el la supraj klasoj.<ref name=Wickham204>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 204</ref> La modeloj de [[Terposedanto|terposedo]] en Okcidento ne estis homogenaj; kelkaj areoj havis ege fragmentitajn terposedajn modelojn, sed en aliaj areoj grandaj apudigitaj terblokoj estis la kutimo. Tiuj diferencoj ebligis ampleksan varion de kamparanaj socioj, kelkaj dominataj de aristokrataj terposedantoj kaj aliaj havantaj grandan proporsion de aŭtonomeco.<ref name=Wickham205>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 205–210</ref> Ankaŭ tersetlado ege variis. Kelkaj kamparanoj vivis en grandaj setlejoj kiuj estis tiom loĝataj kiom ĝis de 700 loĝantoj. Aliaj vivis en malgrandaj grupoj de nur kelkaj familioj kaj ankaŭ aliaj vivis en izolaj farmoj disaj tra la tuta kamparo. Estis ankaŭ areoj en kiuj la modelo estis mikso de du aŭ pliaj el tiuj sistemoj.<ref name=Wickham211>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 211–212</ref> Malkiel en la fino de la Romia periodo, ne estis klara rompo inter la juraj statusoj de la liberaj kamparanoj kaj de la aristokratoj, kaj tial eblis por familio de libera kamparano stari al la aristokrataro pere de kelkaj generacioj tra militservo al povega senjoro.<ref name=Wickham215>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 215</ref> La vivo kaj kulturo de Romo ege ŝanĝiĝis en la frua Mezepoko. Kvankam la urboj de Italio restis loĝataj ili ege malpliiĝis laŭ grando. Romo, por ekzemplo, reduktiĝis el loĝantaro de centoj da miloj al ĉirkaŭ 30 000 je la fino de la 6-a jarcento. [[Romia templo|Romiaj temploj]] estis konvertitaj en [[kristanigo|kristanaj preĝejoj]] kaj urbaj muregoj restis uzataj.<ref name=Brown24-26>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 24–26</ref> Ankaŭ en Norda Eŭropo, urboj malgrandiĝis, dum civilaj monumentoj kaj aliaj publikaj konstruaĵoj estis rabitaj por akiri [[konstrumaterialo]]jn. La establado de novaj regnoj ofte rezultis en kresko de la urboj elektitaj kiel ĉefurboj.<ref name=City3>Gies kaj Gies ''Life in a Medieval City'' pp. 3–4</ref> Kvankam estis estintaj judaj komunumoj en multaj romiaj urboj, la [[Judoj]] suferis periodojn de persekutado post la konverto de la imperio al kristanismo. Oficiale ili estis tolerataj, sed suferantaj konvertoklopodojn, kaj foje ili eĉ estis kuraĝigitaj setliĝi en novaj areoj.<ref name=Jews191>Loyn "Jews" ''Middle Ages'' p. 191</ref> === Apero de Islamo === {{Ĉefartikolo|Islama ekspansio}} [[Dosiero:Map of expansion of Caliphate.svg|upright=1.3|eta|Komenco de la [[Islama ekspansio]]; malhelbrune: Ekspansio de Muhammad, 622–632; helbrune: Ekspansio dum la Raŝiduna Kaliflando, 632–661; flave: Ekspansio dum la Omajada Kaliflando, 661–750.]] Religiaj kredoj en la Orienta Romia Imperio kaj la najbara Irano estis en konfliktoj dum la fino de la 6-a kaj komenco de la 7-a jarcentoj. [[Judismo]] estis aktiva propagandema religio, kaj almenaŭ unu [[Araboj|araba]] politikestro konvertiĝis al judismo. Nome Du Nuvas, reganto de tio kio estas nuntempe [[Jemeno]], konvertiĝis en 525 kaj lia posta persekutado al kristanoj kondukis al la invado kaj konkero de lia regno fare de la [[Aksuma Reĝlando|Aksumitoj]] de [[Etiopio]].<ref name=Collins138>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 138–139</ref> Kristanismo havis aktivajn misiojn konkurence kun la [[Zoroastrismo]] de persoj serĉante konvertitojn, speciale inter loĝantoj de la [[Araba Duoninsulo]]. Ĉiuj tiuj tendencoj konfliktiĝis kun la apero de [[Islamo]] en Arabio dum la vivodaŭro de [[Muhammad]] (m. 632).<ref name=Collins143>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 143–145</ref> Post lia morto, islamaj fortoj konkeris multon de la Orienta Romia Imperio kaj Persio, starte per [[Levantenio]] en 634–635, kontinue per [[Islama konkero de Persio|Persio]] inter 637 kaj 642, atingante [[Egipto]]n en 640–641, kaj [[Islama konkero de Magrebo|Nordafriko]]n en la fino de la 7-a jarcento, kaj la [[Islama invado de Iberio|Iberian Duoninsulon]] en 711.<ref name=Collins149>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 149–151</ref> Ĉirkaŭ 714, la islamaj fortoj kontrolis multon de la duoninsulo en regiono kiun ili nomis [[Al-Andalus]].<ref name=Reilly52>Reilly ''Medieval Spains'' pp. 52–53</ref> La islamaj konkeroj atingis sian pinton meze de la 8-a jarcento. La malvenko de la islamaj fortoj en la [[Batalo de Tours]] en 732 kondukis al la rekonkero de suda Francio fare de Frankoj, sed la ĉefa tialo por la halto de la islama kresko en Eŭropo estis la renverso de la [[Omajada kaliflando]] kaj ties anstataŭo fare de la [[Abasida Kaliflando]]. La Abasidoj translokigis sian ĉefurbon al [[Bagdado]] kaj estis pli interesataj en Mezoriento ol en Eŭropo, kaj perdis kontrolon de partoj de la islamaj teroj. Omajadaj posteuloj ekkontrolis la Iberian Duoninsulon, la [[Aglabidoj]] kontrolis Nordafrikon, kaj la [[Tulunidoj]] iĝis regantoj de Egipto.<ref name=Brown15>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' p. 15</ref> Meze de la 8-a jarcento, novaj komercvojoj aperis en la Mediteraneon; komerco inter la Frankoj kaj la Araboj anstataŭis la iaman romian ekonomion. Frankoj komercigis lignon, felojn, glavojn kaj sklavojn repage por silkoj kaj aliaj fabrikaĵoj, spicoj, kaj valoraj metaloj el araboj.<ref name=Cunliffe427>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' pp. 427–428</ref> === Komerco kaj ekonomio === [[Dosiero:Medievalplowingwoodcut.jpg|eta|maldekstre|350px|Mezepoka plugilo.]] La migradoj kaj invadoj de la 4-a kaj 5-a jarcentoj malfaciligis la komercretojn de la Mediteraneo. Varoj el Afriko jam ne plu estis importitaj en Eŭropon, unue malaperantaj el la interno kaj ĉirkaŭ la 7-a jarcento troveblaj nur en kelkaj urboj kiel Romo aŭ [[Napolo]]. Fine de la 7-a jarcento, pro la efiko de la [[Islama ekspansio|islamaj konkeroj]], produktoj el Afriko ne estis plu troveblaj en Okcidenta Eŭropo. La anstataŭo de varoj el longdistanca komerco per lokaj produktoj estis tendenco tra la tutaj malnovaj teritorioj de Romio okazis jam en la frua Mezepoko. Tio estis speciale notita en la teroj kiuj ne estas ĉe la Mediteraneo, kiel norda Gaŭlio aŭ Britio. Ne-lokaj varoj aperintaj en la arkeologia registro estas kutime luksaj varoj. En la nordaj partoj de Eŭropo, ne nur estis lokaj komercretoj, sed la varoj portitaj estis tre simplaj, kiel malgrandaj ceramikaĵoj aŭ aliaj kompleksaj produktoj. Ĉe la Mediteraneo, [[ceramiko]] restis hegemonia en la komerco kaj ŝajne estis komercita tra mez-distancaj retoj, ne nur surloke.<ref name=Wickham218>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 218–219</ref> Ĉiuj variaj ĝermanaj ŝtatoj en la okcidento havis [[monfarejo]]jn kiuj imitis ekzistantajn romiajn kaj bizancajn formojn. Oro plue estis stampita ĝis la fino de la 7-a jarcento en 693-94 kiam ĝi estis anstataŭita per arĝento en la Merovida regno. La baza franka arĝenta monero estis la [[denaro]] aŭ [[deniero]], dum la anglo-saksa versio estis nomita [[penco]]. El tiuj areoj, la deniero aŭ penco disvastiĝis tra tuta Eŭropo el 700 ĝis 1000. Moneroj el kupro aŭ bronzo ne estis pregitaj, nek oro escepte en Suda Eŭropo. Neniu arĝenta monero nomita en multaj unuoj estis pregitaj.<ref name=Coin>Grierson "Coinage and currency" ''Middle Ages''</ref> === Eklezio kaj monaĥismo === [[Dosiero:Gregory I - Antiphonary of Hartker of Sankt Gallen.jpg|eta|dekstra|upright|Bildo de la 11-a jarcento pri la papo [[Gregorio la 1-a]] diktante al sekretario.]] [[Kristanismo]] estis grava uniiganta faktoro inter Orienta kaj Okcidenta Eŭropoj antaŭ la arabaj konkeroj, sed la konkero de Nordafriko interrompis markonektojn inter tiuj areoj. Pli kaj pli, la Bizanca Eklezio diferenciĝis laŭ lingvo, praktikoj, kaj [[liturgio]] el la Okcidenta Eklezio. La Orienta Eklezio uzis la grekan - kiel en la epoko de [[Prakristanismo]] - anstataŭ la Latinon de Okcidento. Teologiaj kaj politikaj diferencoj aperis, kaj ĉirkaŭ la komenco kaj mezo de la 8-a jarcento aferoj kiel [[Bizanca ikonoklasteco|ikonoklasteco]], [[pastra geedzeco]], kaj [[Cezaropapismo|ŝtata kontrolo de la Eklezio]] plilarĝiĝis ĝis la etendo ke kulturaj kaj religiaj diferencoj estis pli grandaj ol la similaĵoj.<ref name=Collins218>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 218–233</ref> La formala rompo, konata ankaŭ kiel [[Orienta skismo|Orient-okcidenta skismo]], okazis en 1054, kiam la [[Papo|roma papo]] kaj la [[Patriarko de Konstantinopolo]] polemikis pri la papa superco kaj [[Ekskomuniko|ekskomunikis]] unu la alian, kio kondukis al la divido de kristanismo en du eklezioj — nome la okcidenta branĉo iĝis la [[Katolika Eklezio|Roma Katolika Eklezio]] kaj la orienta branĉo iĝis la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Orienta Kristana Eklezio]].<ref name=Davies328>Davies ''Europe'' pp. 328–332</ref> La [[hierarkio]] de la eklezia strukturo de la Romia Imperio survivis la movadojn kaj invadojn en okcidenton preskaŭ sentuŝe, sed la papeco estis malmulte atentita, kaj malmultaj el la okcidentaj [[episkopo]]j dekomence konsideris la episkopo de Romo por religia aŭ politika estreco. Multaj el la papoj antaŭ 750 estis pli interesataj pri la bizancaj aferoj kaj la orientaj teologiaj polemikoj. La registritaj, aŭ arkivitaj kopioj de la leteroj, de la Papo [[Gregorio la 1-a]] (papo en 590–604) survivis, kaj el tiuj pli ol 850 leteroj, nome la vasta majoritato temas pri aferoj en Italio aŭ Konstantinopolo. La nura parto de Okcidenta Eŭropo en kiu la papeco havis influon estis Britio, kien Gregorio estis sendinta la [[Gregoria Misio|Gregorian mision]] en 597 por konverti la anglo-saksojn al kristanismo.<ref name=WIckham170>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 170–172</ref> [[Hiberna-skota misio|Irlandaj misiistoj]] estis pli aktivaj en Okcidenta Eŭropo inter la 5-a kaj la 7-a jarcentoj, irante unua al Anglio kaj Skotlando kaj poste al la kontinento. Laŭ [[monaĥo]]j kiel [[Sankta Kolumbao|Kolumbao]] (m. 597) kaj [[Sankta Kolombano|Kolombano]] (m. 615), ili fondis monaĥejojn, instruis en Latino kaj greka, kaj aŭtoris religiajn kaj nereligiajn verkojn.<ref name=Colish62>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 62–63</ref> [[Dosiero:Heiligenkreuz.St. Benedict.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Benedikto de Nursio]] verkanta sian [[Benediktana regulo|Regulon]], de Hermann Nigg (1849–1928).]] Dum la frua Mezepoko okazis la apero de la [[monaĥismo]] en Okcidento. La formo de la eŭropa monaĥismo estis determinita de tradicioj kaj ideoj kiuj originiĝis el la [[Patroj de la dezerto]] de [[Egipto]] kaj [[Sirio]]. Plej el la eŭropaj monaĥejoj estis de la tipo kiu fokusas al la komunuma sperto de la spirita vivo nomita [[Cenobito|cenobitismo]], kiu estis pionirita de [[Pakomjo]] (m. 348) en la 4-a jarcento. Monaĥaj idealoj estis disvastigitaj el Egipto al Okcidenta Eŭropo en la 5-a kaj 6-a jarcentoj tra [[Hagiografio|hagiografia literaturo]] kiel la ''[[Sankta Antonio la Granda|Vivo de la beata Antonio]]''.<ref name=Lawrence10>Lawrence ''Medieval Monasticism'' pp. 10–13</ref> [[Benedikto de Nursio]] (m. 547) verkis la [[Benediktana regulo|Benediktanan regulon]] por la okcidenta monaĥismo dum la 6-a jarcento, detale pri la administraj kaj spiritaj respondecoj de komunumo de monaĥoj estritaj de [[abato]].<ref name=Lawrence18>Lawrence ''Medieval Monasticism'' pp. 18–24</ref> Monaĥoj kaj monaĥejoj havis profundan efikon sur la religia kaj politika vivo de la frua Mezepoko, en variaj okazoj funkciantaj kiel [[terposedanto|terposedaj centroj]] por povegaj familioj, centroj de propagando kaj reĝa subteno en ĵus konkeritaj regionoj, kaj bazoj por misioj kaj [[prozelitismo]].<ref name=Wickham185>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 185–187</ref> Ili estis la ĉefaj kaj foje nuraj centroj de edukado kaj klereco en apartaj regionoj. Multaj el la survivantaj manuskriptoj de la latinlingvaj [[Klasikaj studoj|klasikaĵoj]] estis kopiitaj en monaĥejoj en la frua Mezepoko.<ref name=Hamilton43>Hamilton ''Religion in the Medieval West'' pp. 43–44</ref> Monaĥoj estis ankaŭ la aŭtoroj de novaj verkoj, kiel pri historio, teologio, kaj aliaj fakoj, verkitaj de aŭtoroj kiel [[Bede la Honorinda|Bede]] (m. 735), devena el norda Anglio kiu verkis fine de la 7-a kaj komenco de la 8-a jarcentoj.<ref name=Colish64>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 64–65</ref> === Karolida Imperio === {{Ĉefartikolo|Karolida Imperio}} [[Dosiero:Frankish Empire 481 to 814-es.svg|eta|dekstre|250px|Karolida Imperio.]] La '''Karolida Imperio''' estas historiografia termino uzata por aludi al [[Franka Imperio]] kiu konsistis en dominado de la [[Karolidoj|karolida dinastio]] de la [[8-a jarcento]] al la [[9-a jarcento]] en Okcidenta Eŭropo. Tiu periodo de la eŭropa historio derivas de la politiko de la reĝoj [[Frankoj|frankaj]], [[Pipino la pli juna]] kaj [[Karolo la Granda]], kiu okazigis klopodon rekuperi en la politika, religia kaj kultura medioj de la mezepoka epoko. La kronigo de Karolo la Granda kiel imperiestro en Romo estis grava fakto kiel signo de fakta restaŭro de la [[Okcident-Romia Imperio]] (en [[latina]]: ''Imperium Romanorum Occidentalium''). Post ties partigo fare de la [[Traktato de Verdun]] en 843, ĝi estos sukcedita post unu jarcento de la [[Regno de Francio]] en sia okcidenta parto, kaj de la [[Sankta Romia Imperio]] oriente. Karlomagno iĝis reĝo en 768 sekve de la morto de sia patro. Li estis dekomence nur kunreganto kun sia frato [[Karlomano la 1-a|Karlomano]]. Tamen tiu subite mortis en 771 laŭ neklarigitaj cirkonstancoj kaj lasis Karlomagnon kiel nedisputita reganto de la Franka Reĝlando. Karlomagno daŭrigis la politikon de sia patro rilate al [[papo]]j kaj iĝis ties protektanto, forigante la [[Lombardoj]]n el povo en norda Italio, kaj kondukante invadon kontraŭ [[Al-Andalus]]. Li ankaŭ faris kampanjojn kontraŭ la [[Saksoj|popoloj orientaj]], [[kristanigo|kristanigis]] ilin sub minaco de [[mortopuno]], foje alvenante al okazoj kiaj la [[Verden (Aller)|Masakro de Verden]]. Karlomagno atingis hegemonion en 800 kiam li estis kronita kiel "[[imperiestro]]" fare de la papo [[Leono la 3-a]] kristnaske en la malnova [[Baziliko Sankta Petro de Romo]]. == [[Meza mezepoko]] == {{Ĉefartikolo|Meza mezepoko}} [[Dosiero:Europe mediterranean 1190.jpg|eta|maldekstre|Eŭropo kaj Mediteraneo en la jaro 1190]] Kiel '''meza mezepoko''' oni nomas en la [[mezepokismo]] la epokon daŭrantan ekde la mezo de la [[11-a jarcento]] ĝis la mezo de la [[13-a jarcento]] en la Mezepoko, do proksimume de 1050 ĝis 1250. La historiistoj ligas ĉi tiun terminon ĉefe kun la [[Latina Eklezio|latinkristana]] [[Eŭropo]] (precipe okcidenta kaj meza Eŭropo). Por la najbaraj [[bizanca imperio|bizanca]] kaj la [[Islamo|islama]] kampoj same kiel por la ekstereŭropa historio la termino tute ne aŭ nur limigite estas ĝusta la, kvankam la historio esplor nepre konsideras ĝuste Bizancon kaj la islaman [[kulturspaco]]n. La mezan mezepokon antaŭas la [[frua mezepoko]]. La epokon sekvantan la mezan mezepokon oni nomas [[malfrua mezepoko]]. La Meza mezepoko estis la formadperiodo en la historio de la moderna okcidenta ŝtato. Reĝoj de Francio, Anglio, kaj Hispanio plifirmigis sian povon, kaj kreis longdaŭrajn regantajn instituciojn.<ref name=Backman283>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' pp. 283–284</ref> Novaj regnoj kiel [[Hungara reĝlando|Hungario]] kaj [[Regno de Pollando|Pollando]], post siaj konvertoj al kristanismo, estiĝis potencoj de Centra Eŭropo.<ref name=Barber365>Barber ''Two Cities'' pp. 365–380</ref> La madjaroj setliĝis en Hungarion ĉirkaŭ 900 sub la reĝo [[Árpád]] (m. ĉ. 907) post serio de invadoj en la 9-a jarcento.<ref name=Davies296>Davies ''Europe'' p. 296</ref> La papeco, delonge ligita al ideologio de sendependeco el sekularaj reĝoj, unuafoje asertis sian postulon al politika aŭtoritato super la tuta kristana mondo; la [[Tera povo de la papoj|Papa Monarkio]] atingis sian pinton komence de la 13-a jarcento dum la paporego de [[Inocento la 3-a]] (1198–1216).<ref name=Backman262>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' pp. 262–279</ref> [[Nordaj Krucmilitoj]] kaj la antaŭeniro de kristanaj regnoj kaj de militordenoj en iam [[paganismo|paganaj]] regionoj en Baltio kaj [[Finnlando|Finna]] nordoriento alportis devigan asimiladon de nombraj indiĝenaj popoloj en la novan Eŭropan kulturon.<ref name=Barber371>Barber ''Two Cities'' pp. 371–372</ref> [[Dosiero:Barbarossa.jpg|eta|dekstre|210px|[[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a ''Barbarossa'']] en kroniko el la 13-a jarcento.]] Dum la meza Mezepoko, Germanio estis regata de la [[Liudolfidoj|Ottoida dinastio]], kiu luktis por kontroli la povegajn dukojn kiuj regis super etnoteritoriaj duklandoj kiuj datis el la periodo de migradoj. En 1024, ili estis anstataŭataj de la [[Salioj|Salia dinastio]], kiu fame konfliktis kun la papeco dum la regado de la imperiestro [[Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] (r. 1084–1105) pri la ekleziaj nomumoj kiel parto de la [[Investitura kontroverso|Investitura Polemiko]].<ref name=Backman181>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' pp. 181–186</ref> Liaj posteuloj plue luktis kontraŭ la papeco same kiel la germana nobelaro. Periodo de nestabileco sekvis la morton de la imperiestro [[Henriko la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 5-a]] (r. 1111–25), kiu mortis sen lasi heredantojn, ĝis [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a Barbarossa]] (r. 1155–90) ekhavis la imperian tronon.<ref name=Jordan143>Jordan ''Europe in the High Middle Ages'' pp. 143–147</ref> Kvankam li regis efektive, la bazaj problemoj restis, kaj liaj posteuloj plue luktis en la 13-a jarcento.<ref name=Jordan250>Jordan ''Europe in the High Middle Ages'' pp. 250–252</ref> la nepo de Barbarossa nome [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] (r. 1220–1250), kiu estis ankaŭ lia heredanto al la trono de Sicilio tra sia patrino, konfliktis ripete kun la papeco. Lia kortego estis fama pro siaj fakuloj kaj li estis ofte akuzita pro [[herezo]].<ref name=Denley235>Denley "Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 235–238</ref> Li kaj liaj sukcedantoj frontis multajn malfacilojn, kiel la invadon de [[Mongoloj]] en Eŭropon meze de la 13-a jarcento. Mongoloj unue detruis la princlandojn de Kieva Rus' kaj poste invadis Orientan Eŭropon en 1241, 1259, kaj 1287.<ref name=Davies364>Davies ''Europe'' p. 364</ref> === Krucmilitoj === {{Ĉefartikolo|Krucmilitoj|Reconquista|Nordaj Krucmilitoj}} [[Dosiero:Crac des chevaliers syria.jpeg|eta|maldekstre|[[Krak des Chevaliers]] estis konstruita dum la Krucmilitoj fare de la [[Ordeno de Sankta Johano]].<ref name=Fortress268>Kaufmann and Kaufmann ''Medieval Fortress'' pp. 268–269</ref>]] '''Krucistaj militoj''' aŭ '''krucmilitoj''' aŭ '''krucistaj ekspedicioj''' estis soldataj ekspedicioj, proklamitaj fare de [[papo]] nome de la [[Latina eklezio]] celantaj teorie igi praktikeblaj la pilgrimajn vizitojn al la Sanktaj Lokoj kaj samtempe remeti en kristanajn manojn la sanktejojn okupitajn aŭ detruitajn fare de islamanoj. Do militaj bataloj disvolviĝis dekomence kaj teorie kontraŭ [[nekredanto]]j kies konvertiĝo ne estis la unua celo. Dum la Mezepoko en Eŭropo estis kiel nekredantoj konsiderataj ne nur [[pagano]]j, sed ankaŭ [[islamano]]j, [[judoj]] kaj [[herezulo]]j. La partoprenantoj de la krucmilitoj, nome la kruckavaliroj, kutime markiĝis per ruĝa [[kruco|signo de kruco]] (de tie ilia nomigo) kaj ili uzis ŝirmon de [[katolika eklezio]]. La [[unua krucmilito|unuan krucmiliton]] proklamis papo [[Urbano la 2-a]] en la jaro [[1095]]. Ĝia celo estis konkeri [[Sankta Lando|Sanktan landon]] kaj liberigi lokojn sanktulajn por la [[kristanoj]] el la manoj de la islamanoj - hegemonie de [[selĝukaj turkoj]]. La lastan krucmiliton klopodis organizi komence de la [[16-a jarcento]] [[Leono la 10-a]] kontraŭ la osmanidaj turkoj. Komencinte la militiron en Sanktan landon iom post iom formiĝis [[ideologio]] de la krucmilitoj. === Arkitekturo, arto kaj muziko === {{Ĉefartikolo|Mezepoka muziko}} [[Dosiero:Maria Lach 02.jpg|eta|La [[Romanika arkitekturo|romanika]] preĝejo [[Abatejo Maria Laach|Maria Laach (Germanio).]]]] En la 10-a jarcento la establado de preĝejoj kaj monaĥejoj kondukis al la disvolvigo de ŝtona arkitekturo kiu prilaboris surlokajn romiajn formojn, el kio deriviĝis la termino "romanika". Kie disponeble, romiaj konstruaĵoj el briko kaj ŝtono estis reciklitaj por reuzi ties konstrumaterialojn. El la provizoraj komencoj konataj kiel "Unua Romaniko", la stilo floris kaj disvastiĝis tra Eŭropo en rimarkinda homogena formo. Ĝuste antaŭ la jaro 1000 estis granda tajdo de konstruado de ŝtonaj preĝejoj tra tuta Eŭropo.<ref name=Benton55>Benton ''Art of the Middle Ages'' p. 55</ref> [[Romanika arkitekturo|Romanikaj]] konstruaĵoj havas amasajn ŝtonmuregojn, malfermaĵojn sub duon-cirklaj arkoj, malgrandajn fenestrojn, kaj, partikulare en Francio, arkohavajn ŝtonvolbojn.<ref name=Adams181>Adams ''History of Western Art'' pp. 181–189</ref> La grandaj [[portalo]]j kun koloraj skulptaĵoj en [[Reliefo (arto)|altreliefo]] iĝis centra trajto de fasadoj, speciale en Francio, kaj la [[kapitelo]]j de kolonoj estis ofte ĉizitaj montrante rakontajn scenojn de imagitaj monstroj kaj animaloj.<ref name=Benton58to75>Benton ''Art of the Middle Ages'' pp. 58–60, 65–66, 73–75</ref> Laŭ arthistoriisto Charles Reginald Dodwell, "virtuale ĉiuj preĝejoj en Okcidento estis dekoraciitaj per murpentraĵoj", el kiuj kelkaj survivas.<ref name=Dodwell37>Dodwell ''Pictorial Arts of the West'' p. 37</ref> Samtempe kun la disvolvigo en la arkitekturo de preĝejoj, la distinga eŭropa formo de la [[kastelo]] estis disvolvigita kaj iĝis ŝlosila al politiko kaj miltfarado.<ref name=Benton295>Benton ''Art of the Middle Ages'' pp. 295–299</ref> Romanika arto, speciale metala, estis plej grava en Moza arto, en kiu distingaj artaj gravuloj kiel Nikolao de Verduno (m. 1205) elstariĝis, kaj preskaŭ [[Arto de Antikva Grekio|klasika stilo]] estas videbla en verkoj kiel la [[baptujo]] de la [[Kolegiato Sankta Bartolomeo de Lieĝo|Sankta Bartolomeo]] de [[Lieĝo]],<ref name=Lasko240>Lasko ''Ars Sacra'' pp. 240–250</ref> kontraste kun la torditaj animaloj de la ĝuste samtempa Kandelingo de [[Gloucester]]. Grandaj iluminitaj biblioj kaj aliaj religiaj libroj estis la tipaj formoj de luksaj manuskriptoj, kaj murpentrarto floris en preĝejoj, ofte sekvante skemon kun ''[[Lasta juĝo]]'' sur la okcidenta muro, kaj [[Kristo]] Majesta sur la orienta pinto, kaj rakontaj bibliaj scenoj laŭlonge de la navo, aŭ en la plej bone survivanta ekzemplo, en [[Abatejo de Saint-Savin-sur-Gartempe|Saint-Savin-sur-Gartempe]], sur la tegmento kiel [[barelvolbo]].<ref name=Benton91>Benton ''Art of the Middle Ages'' pp. 91–92</ref> [[Dosiero:Nef_cathédrale_Laon.jpg|La [[Gotika arkitekturo|gotika]] interno de la [[Katedralo de Laon]], Francio.|eta|maldekstra]] El la komenco de la 12-a jarcento, francaj konstruistoj disvolvigis la [[Gotika arkitekturo|gotikan]] stilon, markitan per la uzado de [[Kruconervura volbo|kruconervuraj volboj]], [[Ogivo|pintarkoj]], [[apogarko]]j, kaj grandaj fenestroj kun [[vitralo]]j. Ĝi estis uzata ĉefe en preĝejoj kaj katedraloj kaj plue estis uzataj ĝis la 16-a jarcento en multo de Eŭropo. Klasikaj ekzemploj de gotika arkitekturo estas la [[Katedralo de Chartres]] kaj la [[Katedralo de Reims]] en Francio same kiel la [[Katedralo de Salisbury]] en Anglio.<ref name=Adams195>Adams ''History of Western Art'' pp. 195–216</ref> Vitraloj iĝis ŝlosila elemento en la dezajno de preĝejoj, kiu plue uzis etendajn murpentraĵojn, el kiuj preskaŭ ĉiuj perdiĝis.<ref name=Benton185to271>Benton ''Art of the Middle Ages'' pp. 185–190; 269–271</ref> Dum tiu periodo la praktiko de manuskripta iluminado laŭgrade pasis el monaĥejoj al metiaj atelieroj, tiel ke laŭ Janetta Benton "ĉirkaŭ la jaro 1300 plej monaĥoj aĉetis siajn librojn en vendejoj",<ref name=Benton250>Benton ''Art of the Middle Ages'' p. 250</ref> kaj la [[horlibro]]j disvolviĝis kiel formo de adorseva libro por normaluloj, nefakuloj. Metalaĵoj plue estis la plej prestiĝa formo de arto, kaj la [[emajlo]] de [[Limoĝo]] estis populara kaj relative akirebla elekto por objektoj kiel relikvujoj kaj krucoj.<ref name=Benton245>Benton ''Art of the Middle Ages'' pp. 135–139, 245–247</ref> En Italio la plinovigoj de [[Cimabue]] kaj [[Duccio]], sekvitaj de la verkoj de la majstro de la ''[[Trecento]]'' nome [[Giotto]] (m. 1337), ege plialtigis la rafinitecon kaj statuson de la tabulpentrarto kaj [[fresko]].<ref name=Benton264>Benton ''Art of the Middle Ages'' pp. 264–278</ref> Pliiĝanta prospero dum la 12-a jarcento rezultis en pli grandan produkton de nereligia arto; multaj objektoj el ĉizita [[eburo]] kiel ludo-pecoj, kombiloj, kaj malgrandaj religiaj figuroj survivis.<ref name=Benton248>Benton ''Art of the Middle Ages'' pp. 248–250</ref> == [[Malfrua mezepoko]] == {{Ĉefartikolo|Fina Mezepoko}} [[Dosiero:Les Très Riches Heures du duc de Berry octobre detail.jpg|eta|Kamparanoj preparante kampon por vintro per [[erpilo]] kaj semante vintran grenon. La fono montras la Luvran kastelon, ĉ. 1410.]] Kiel '''fina mezepoko''' aŭ '''malfrua mezepoko''' oni nomas en la [[mezepokismo]] la epokon daŭrantan ekde la mezo de la [[13-a jarcento]] ĝis la komenco de la [[16-a jarcento]] en la Mezepoko, do proksimume de [[1250]] ĝis [[1500]]. Ĝi sekvis post la nomita [[Meza mezepoko]] kaj antaŭis la komencon de la [[moderna epoko]] (kaj en multo de [[Eŭropo]], de la [[Renesanco]]).<ref>Wallace K. Ferguson, Europe in transition, 1300-1520 (1962) [https://archive.org/details/europeintransiti00ferg rete] Alirita la 30an de novembro 2019.</ref> Ĉirkaŭ 1300, jarcentoj da prospero kaj kresko en Eŭropo venis al halto. Serio de [[malsatego]]j kaj [[plago]]j, kiel la [[Granda malsatego de 1315-1317]] kaj la [[Nigra morto]], malpliigis la loĝantaron al ĉirkaŭ duono de tio kio estis antaŭ la katastrofoj.<ref>Austin Alchon, Suzanne (2003). A pest in the land: new world epidemics in a global perspective. University of New Mexico Press. p. 21. {{ISBN|0-8263-2871-7}}.</ref> Kun la senhomigo venis socia maltrankvilo kaj endemia [[milito]]-stato. [[Francio]] kaj [[Anglio]] suferis gravajn kamparanajn ribelojn, kiel tiuj de la ''Jacquerie'' kaj de la [[Angla kamparana ribelo]], same kiel ĉirkaŭ unu jarcento de intermita konfliktaro, nome la [[Centjara milito]]. Aldone al multaj problemoj de la periodo, la unueco de la [[Katolika Eklezio]] estis portempe maltrankviligita de la [[Granda okcidenta skismo|okcidenta skismo]]. Kolektive, tiuj okazaĵoj estas foje nomataj Krizo de la Fina Mezepoko.<ref>Norman Cantor, ''The Civilization of the Middle Ages'' (1994) p. 480.</ref> Spite la krizojn, la 14a jarcento estis ankaŭ epoko de granda progreso en [[arto]]j kaj [[scienco]]j. Laŭ plinoviga intereso en antikvaj [[Antikva Grekio|grekaj]] kaj [[Antikva Romo|latinaj]] tekstoj kiuj devenis el la [[Frua Mezepoko]], ekis la [[Itala Renesanco]]. La akcepto de klasikaj tekstoj jam estis startinta antaŭ la [[Renesanco de la 12-a jarcento]] pere de kontaktoj kun [[Araboj]] dum la [[Krucmilitoj]], sed la disponeblo de gravaj grekaj tekstoj akceliĝis pro la [[Konkero de Konstantinopolo]] fare de la [[Otomana Imperio|Otomanaj Turkoj]], kiam multaj [[Bizanca Imperio|Bizancaj]] fakuloj devis serĉi rifuĝon en Okcidento, partikulare en Italio.<ref>Cantor, p. 594.</ref> === Socio kaj ekonomio === Socio tra tuta Eŭropo estis tuŝita de dislokigoj okazigitaj de la Nigra Morto. Tero kiuj estis relative produktivaj estis abandonitaj, ĉar la survivantoj povis akiri pli fruktodonajn areojn.<ref name=Epstein184>Epstein ''Economic and Social History'' pp. 184–185</ref> Kvankam [[servuteco]] malpliiĝis en Okcidenta Eŭropo ĝi iĝis pli ofta en Orienta Eŭropo, dum terposedantoj trudis ĝin al tiuj el ties laboristoj kiuj antaŭe estis liberaj.<ref name=Epstein246>Epstein ''Economic and Social History'' pp. 246–247</ref> Plej kamparanoj en Okcidenta Eŭropo sukcesis ŝanĝi la trudlaboron kiujn ili estis antaŭe plenumintaj al siaj senjoroj kontraŭ monrentoj.<ref name=Keen234/> La procento de servutuloj inter la kampanaro malpliiĝis el tiom alta de 90 ĝis 50 procento je la fino de la periodo.<ref name=Singman8>Singman Daily Life p. 8</ref> Ankaŭ senjoroj iĝis pli konsciaj pri komunaj interesoj kun siaj aliaj teruzantoj, kaj ili aliĝis al opozicio al trudado de privilegioj el iliaj registaroj. Parte pro la premo de terposedantoj, registaroj klopodis leĝigi revenon al la ekonomiaj kondiĉoj kiuj ekzistis antaŭ la Nigra Morto.<ref name=Keen234>Keen ''Pelican History of Medieval Europe'' pp. 234–237</ref> Nekleruloj iĝis pli kaj pli kleraj, kaj la urbaj loĝantaroj ekimitis la interesojn de la nobelaro por kavalerio.<ref name=Vale346>Vale "Civilization of Courts and Cities" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 346–349</ref> Judaj komunumoj estis elpelitaj el Anglio en 1290 kaj el Francio en 1306. Kvankam kelkaj estis rajtigitaj reveni en Francion, plej ne ricevis tian rajtigon, kaj multaj judoj elmigris orienten, el Pollando kaj Hungario.<ref name=Jews192>Loyn "Jews" ''Middle Ages'' p. 192</ref> La judoj estis elpelitaj ankaŭ [[Forpelo de la judoj el Hispanio|el Hispanio en 1492]], kaj disigitaj en Turkion, Francion, Italion, kaj Nederlandon.<ref name=Jews191/> La starigo de la [[banko|banka sistemo]] en Italio dum la 13-a jarcento plue tra la 14-a jarcento, havigis energion parte pro la pliiganta militagado de la periodo kaj pro la necesoj de la papeco movigi monon inter la regnojn. Multaj bankaj firmaoj pruntedonis monon al la reĝoj, grandriske, ĉar kelkaj suferis bankrompon kiam la reĝoj ne redonis iliajn pruntojn.<ref name=Keen237>Keen ''Pelican History of Medieval Europe'' pp. 237–239</ref> Tio okazis al la familioj Bardi kaj [[Peruzzi (familio)|Peruzzi]] en la 1340-aj jaroj kiam la reĝo [[Eduardo la 3-a (Anglio)|Eduardo la 3-a de Anglio]] ne redonis al ili siajn prunteprenojn.<ref name=Keen237/> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Dosiero:Escribano.jpg|Monaĥo skribas libron. Dosiero:Maciejowski Tower of Babel.jpg|Konstruado (periodo [[1100]]-[[1300]]. Dosiero:Middelaldersværd.jpg|Armiloj de fina periodo de Mezepoko. Dosiero:MET Armures.jpg|Armiloj de Mezepoko. Dosiero:Trebuchet.jpg|Kontraŭfortikaĵa armilo de Mezepoko. Dosiero:Middle Ages-b.jpg|[[12-a jarcento]], [[Bonn]]. Dosiero:Caen Chato cheminronde.jpg|Mezepoka fortikaĵo. Dosiero:Pope Alexander III.jpg|[[Aleksandro la 3-a]], [[papo]] en [[1159]]-[[1181]]. Dosiero:Alarcón-Castillo.jpg|Mezepoka fortikaĵo. Dosiero:CroixCelteReliquaireIvoireMorse.jpg|[[Anglosaksoj|Anglosaksa]] krucoforma relikvujo el la [[11-a jarcento]] el eburo de [[rosmaro]]. Dosiero:Bayeux_Tapestry_scene55_William_Hastings_battlefield.jpg|Parto de la [[Tapiŝo de Bayeux]]. Dosiero:Charles d'Orléans.png|Charles d'Orleans ricevante omaĝon de servuteco. </gallery> == Kulturo == [[Dosiero:Decretum Gratiani, Bibliothèque Ceccano.jpg|eta|260px|[[Miniaturo]] pri mezepoka bankedo.]] [[Mezepoka kuirarto]] inkluzivas manĝaĵojn, manĝkutimojn kaj kuirajn metodojn de diversaj eŭropaj kulturoj dum la Mezepoko, kiuj daŭris de la 5-a ĝis la [[15-a jarcento]]. Dum ĉi tiu periodo, dietoj kaj kuirado ŝanĝiĝis malpli ol en la frua moderna periodo sekvanta, kiam tiuj ŝanĝoj helpis meti la bazojn por moderna [[Eŭropa kuirarto]]. [[Cerealo]]j restis la plej grava bazo dum la [[Alta Mezepoko]] ĉar rizo estis enkondukita malfrue, kaj la terpomo estis nur enmetita en 1536, kun multe pli posta dato por ampleksa konsumado. [[Hordeum|Hordeo]], [[aveno]] kaj [[sekalo]] estis la manĝaĵoj de malriĉuloj. Tritiko estis por la regantaj klasoj. Ĉi tiuj estis konsumitaj kiel [[pano]], [[kaĉo]], gruelo kaj pasto de ĉiuj membroj de la socio. Faboj kaj legomoj estis gravaj suplementoj por la cereal-bazita dieto de la pli malaltaj klasoj. La faboj estis el la [[Nova Mondo]] kaj estis enkondukitaj post la [[kolumba interŝanĝo]] en la [[16-a jarcento]].) == Diversaĵoj == * En la [[japana historio]] la epoko de ĉirkaŭ [[1200]] ĝis ĉirkaŭ [[1600]] estas nomata la ''mezepoko'' aŭ la [[japana mezepoko]]. Tiu epoko karakteriziĝis per forta superrego de [[budhismo]] kaj [[feŭdismo]]. * La malgranda alteco de homoj en la mezepoko estas vaste disvastiĝinta, sed nuntempe refutita opinio. Esploroj ĉe skeletoj en la lastaj jardekoj montriĝis, ke la meza alto de la mezepoka homo kompareblas al tiu de la homoj komence de la [[20-a jarcento]]. * Eŭropo spertis en la maza mezepoko gravan varmoperiodon, tiel ke en Anglujo oni kreskigis [[vito]]jn. Nur en la [[14-a jarcento|14-a]] / [[15-a jarcento]] malpliboniĝis la klimato kaj estiĝis la tiel nomata [[malgranda glacia epoko]]. Pro tio ŝanĝis la nutrado kaj parte estiĝis [[subnutrado]], kio kaŭzis malaltiĝon de la averaĝa korpoalto dum la sekvaj jarcentoj. == Mezepoko en modernaj kulturo, arto kaj literaturo == La kulturo de Mezepoko kaj partikulare de militistoj, kavalerio ktp., enmodiĝis speciale en la komenco de la 19-a jarcento ligite al la disvastigo de la [[Romantikismo]] kiu vidis idealojn en pasintaj epokoj, tre religihegemoniaj periodoj, konservismaj sintenoj, ekzotismo ktp. Tio rezultis ekzemple en popularigo de [[historia romano]] pri mezepokaj temoj, kiel tiuj de [[Walter Scott]], [[Washington Irving]], [[Enrique Gil y Carrasco]] ktp. Samtempe kaj en aliaj kuntekstoj, nome en [[arkitekturo]], disvolviĝis kiel aparta stilo la [[novgotiko]], kiel revivigo de la [[gotika arkitekturo]]. [[Dosiero:ColegiataSantillana-5.jpg|eta|250px|Romanika kapitelo.]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Adams, Laurie Schneider (2001). ''A History of Western Art'' (tria eld.). Boston, MA: McGraw Hill. ISBN 0-07-231717-5. * Backman, Clifford R. (2003). ''The Worlds of Medieval Europe''. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512169-8. * Barber, Malcolm (1992). [https://archive.org/details/twocitiesmedieva0000barb_u4c2 The Two Cities: Medieval Europe 1050–1320.] London: Routledge. ISBN 0-415-09682-0. * Barber, Richard (1978). [https://archive.org/details/edwardprinceofwa00barb Edward, Prince of Wales and Aquitaine: A Biography of the Black Prince.] New York: [[Scribner]]. ISBN 0-684-15864-7. * Bauer, Susan Wise (2010). ''The History of the Medieval World: From the Conversion of Constantine to the First Crusade''. New York: W. W. Norton. ISBN 978-0-393-05975-5. * Benton, Janetta Rebold (2002). ''Art of the Middle Ages''. World of Art. London: Thames & Hudson. ISBN 0-500-20350-4. * Brown, Peter (1989). [https://archive.org/details/worldoflateantiq0000brow The World of Late Antiquity AD 150–750.] Library of World Civilization. New York: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-95803-5. * Brown, Thomas (1998). "The Transformation of the Roman Mediterranean, 400–900". In Holmes, George (eld.). ''The Oxford Illustrated History of Medieval Europe''. Oxford, UK: Oxford University Press. pp.&nbsp;1–62. ISBN 0-19-285220-5. * Colish, Marcia L. (1997). ''Medieval Foundations of the Western Intellectual Tradition 400–1400''. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 0-300-07852-8. * Collins, Roger (1999). ''Early Medieval Europe: 300–1000'' (dua eld.). New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-21886-9. * Coredon, Christopher (2007). ''A Dictionary of Medieval Terms & Phrases'' (Represa eld.). Woodbridge, UK: D. S. Brewer. ISBN 978-1-84384-138-8. * Cunliffe, Barry (2008). ''Europe Between the Oceans: Themes and Variations 9000 BC–AD 1000''. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 978-0-300-11923-7. * Davies, Norman (1996). [https://archive.org/details/europehistory00davi_0 Europe: A History.] Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 0-19-520912-5. * Denley, Peter (1998). "The Mediterranean in the Age of the Renaissance, 1200–1500". En Holmes, George (eld.). The Oxford Illustrated History of Medieval Europe. Oxford, UK: Oxford University Press. pp.&nbsp;235–296. ISBN 0-19-285220-5. * Dodwell, C. R. (1993). [https://archive.org/details/pictorialartsofw00dodw The Pictorial Arts of the West: 800–1200]. Pellican History of Art. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 0-300-06493-4. * Giulio D'Onofrio, STORIA DEL PENSIERO MEDIEVALE, Città Nuova, 2011. * Epstein, Steven A. (2009). [https://archive.org/details/economicsocialhi0000epst An Economic and Social History of Later Medieval Europe, 1000–1500.] Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-70653-7. * Geary, Patrick J. (1988). [https://archive.org/details/beforefrancegerm0000gear Before France and Germany: The Creation and Transformation of the Merovingian World.] Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 0-19-504458-4. * Gies, Joseph; Gies, Frances (1973). ''Life in a Medieval City''. New York: Thomas Y. Crowell. ISBN 0-8152-0345-4. * Grierson, Philip (1989). "Coinage and currency". En Loyn, H. R. (eld.). ''The Middle Ages: A Concise Encyclopedia''. London: Thames and Hudson. pp.&nbsp;97–98. ISBN 0-500-27645-5. * Hamilton, Bernard (2003). ''Religion in the Medieval West'' (dua eld.). London: Arnold. ISBN 0-340-80839-X. * Heather, Peter (2006). ''The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians''. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-532541-6. * James, Edward (2009). ''Europe's Barbarians: AD 200–600''. The Medieval World. Harlow, UK: [[Pearson Longman]]. ISBN 978-0-582-77296-0. * Jordan, William C. (2003). [https://archive.org/details/europeinhighmidd00jord Europe in the High Middle Ages.] Penguin History of Europe. New York: Viking. ISBN 978-0-670-03202-0. * Kaufmann, J. E.; Kaufmann, H. W. (2001). ''The Medieval Fortress: Castles, Forts and Walled Cities of the Middle Ages'' (2004 eld.). Cambridge, MA: Da Capo Press. ISBN 0-306-81358-0. * Keen, Maurice (1988) [1968]. [https://archive.org/details/pelicanhistoryof00keen The Pelican History of Medieval Europe.] London: Penguin Books. ISBN 0-14-021085-7. * Lasko, Peter (1972). ''Ars Sacra, 800–1200''. Penguin History of Art (nun Yale). New York: Penguin. ISBN 0-14-056036-X. * Lawrence, C.H (2001). ''Medieval Monasticism: Forms of Religious Life in Western Europe in the Middle Ages'' (tria eld.). Harlow, UK: Longman. ISBN 0-582-40427-4. * Loyn, H. R. (1989). "Jews". En Loyn, H. R. (eld.). ''The Middle Ages: A Concise Encyclopedia''. London: Thames and Hudson. pp.&nbsp;190–192. ISBN 0-500-27645-5. * Reilly, Bernard F. (1993). ''The Medieval Spains''. Cambridge Medieval Textbooks. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-39741-3. * Singman, Jeffrey L. (1999). ''Daily Life in Medieval Europe. Daily Life Through History''. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-30273-1. * Tansey, Richard G.; Gardner, Helen Louise; De la Croix, Horst (1986). ''Gardner's Art Through the Ages'' (oka eld.). San Diego, CA: Harcourt Brace Jovanovich. ISBN 0-15-503763-3. * Vale, Malcolm (1998). "The Civilization of Courts and Cities in the North, 1200–1500". En Holmes, George (eld.). ''The Oxford Illustrated History of Medieval Europe''. Oxford, UK: Oxford University Press. pp.&nbsp;297–351. ISBN 0-19-285220-5. * Wickham, Chris (2009). ''The Inheritance of Rome: Illuminating the Dark Ages 400–1000''. New York: Penguin Books. ISBN 978-0-14-311742-1. {{Projektoj|ReVo=epok.mez0o}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Bizanca imperio]] * [[Blazono]] * [[Foiro]] * [[Frankoj]] * [[Gildo]] * [[Gotiko]] * [[Hanso]] * [[Islama invado de Iberio]] * [[Katedralo]] * [[Kavaliro]] * [[Komunumo|Komunuma movado]] * [[Komunuma epoko]] * [[Mezepoka inkvizicio]] * [[Mezepoka literaturo]] * [[Mezepoka medicino de Okcidenta Eŭropo]] * [[Mezepoka militado]] * [[Mezepoka muziko]] * [[Mezepokaj fortikaĵoj]] * [[Monaĥo]] * [[Okcidenta skismo]] * [[Pilgrimado]] * [[Romanika arkitekturo]] * [[Romaniko]] * [[Sankta Romia Imperio]] * [[Tapiŝo de Bayeux]] * [[Trobadoroj]] * [[Vikingoj]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hottopos.com.br/videtur6/raul.htm Pri la studo de Mezepoko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060207132650/http://www.hottopos.com.br/videtur6/raul.htm |date=2006-02-07 }} * [http://www.educ.fc.ul.pt/docentes/opombo/hfe/momentos/modelos/index.htm Modeloj de lernejo en Mezepoko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060717182859/http://www.educ.fc.ul.pt/docentes/opombo/hfe/momentos/modelos/index.htm |date=2006-07-17 }} * [http://www.hottopos.com/videtur17/ricardo.htm Infana edukado en la Mezepoko] * [http://www.fordham.edu/halsall Interreta Mezepoka Projektaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141125224952/http://www.fordham.edu/halsall |date=2014-11-25 }} {{Leginda|2022|10|29}} {{Havenda artikolo|Mezepoko}} [[File:WV banner Medieval Europe Part of the Bayeux Tapestry.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mezepoko| ]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] t1dixag5bgzr8tj0m4b26a62zc17wz5 0 13599 9488491 9484091 2026-10-05T11:09:19Z LilyKitty 25129 de recivoj en 2026 9488491 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[Dosiero:Svenska-Akademien.jpg|eta|Sidejo de la [[Sveda Akademio]] en [[Stokholmo]]]] La '''Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino''' estas disdonata ekde 1901 fare de la [[Sveda Akademio]] en [[Stokholmo]]. Jenaj personoj ricevis ĝin: == 1901-1920 == * [[1901]]: [[Emil Adolf von Behring]] * [[1902]]: [[Ronald Ross]] * [[1903]]: [[Niels R. Finsen]] * [[1904]]: [[Ivan Pavlov]] * [[1905]]: [[Robert Koch]] * [[1906]]: [[Camillo Golgi]] kaj [[Santiago Ramón y Cajal]] * [[1907]]: [[Alphonse Laveran]] * [[1908]]: [[Ilja Meĉnikov|Ilja I. Meĉnikov]] kaj [[Paul Ehrlich]] * [[1909]]: [[Emil T. Kocher]] * [[1910]]: [[Albrecht Kossel]] * [[1911]]: [[Allvar Gullstrand]] * [[1912]]: [[Alexis Carrel]] * [[1913]]: [[Charles Robert Richet]] * [[1914]]: [[Róbert Bárány ]] * [[1915]]: ne aljuĝita * [[1916]]: ne aljuĝita * [[1917]]: ne aljuĝita * [[1918]]: ne aljuĝita * [[1919]]: [[Jules Bordet]] (aljuĝita en 1920) * [[1920]]: [[Schack August Steenberg Krogh]] == 1921-1940 == * [[1921]]: ne aljuĝita * [[1922]]: [[Archibald V. Hill]] kaj [[Otto F. Meyerhof]] * [[1923]]: [[Frederick Banting|Frederick Grant Banting]] kaj [[John Macleod]] * [[1924]]: [[Willem Einthoven]] * [[1925]]: ne aljuĝita * [[1926]]: [[Johannes Fibiger]] (aljuĝita en 1927) * [[1927]]: [[Julius Wagner-Jauregg]] * [[1928]]: [[Charles Nicolle]] * [[1929]]: [[Christiaan Eijkman]] kaj [[Frederick G. Hopkins]] * [[1930]]: [[Karl Landsteiner]] * [[1931]]: [[Otto H. Warburg]] * [[1932]]: [[Charles S. Sherrington]] kaj [[Edgar D. Adrian]] * [[1933]]: [[Thomas H. Morgan]] * [[1934]]: [[George H. Whipple]], [[George R. Minot]] kaj [[William P. Murphy]] * [[1935]]: [[Hans Spemann]] * [[1936]]: [[Henry Dale|Henry H. Dale]] kaj [[Otto Loewi]] * [[1937]]: [[Albert Von Szent-Györgyi Nagyrapolt]] * [[1938]]: [[Corneille Heymans]] (aljuĝita en 1939) * [[1939]]: [[Gerhard Domagk]] * [[1940]]: ne aljuĝita == 1941-1960 == * [[1941]]: ne aljuĝita * [[1942]]: ne aljuĝita * [[1943]]: [[Henrik Dam]] kaj [[Edward A. Doisy]] (aljuĝita en 1944) * [[1944]]: [[Joseph Erlanger]] kaj [[Herbert S. Gasser]] * [[1945]]: [[Alexander Fleming]], [[Ernst Boris Chain]], [[Howard Walter Florey]] * [[1946]]: [[Hermann J. Muller]] * [[1947]]: [[Carl F. Cori]], [[Gerty Theresa Cori]] kaj [[Bernardo A. Houssay]] * [[1948]]: [[Paul H. Müller]] * [[1949]]: [[Walter R. Hess]] kaj [[António Egas Moniz]] * [[1950]]: [[Edward C. Kendall]], [[Tadeus Reichstein]] kaj [[Philip S. Hench]] * [[1951]]: [[Max Theiler]] * [[1952]]: [[Selman A. Waksman]] * [[1953]]: [[Hans Adolf Krebs]] kaj [[Fritz A. Lipmann]] * [[1954]]: [[John F. Enders]], [[Thomas H. Weller]] kaj [[Frederick C. Robbins]] * [[1955]]: [[Hugo Theorell]] * [[1956]]: [[André F. Cournand]], [[Werner Forssmann]] kaj [[Dickinson W. Richards]] * [[1957]]: [[Daniel Bovet]] * [[1958]]: [[George W. Beadle]], [[Edward L. Tatum]] kaj [[Joshua Lederberg]] * [[1959]]: [[Severo Ochoa]], [[Arthur Kornberg]] * [[1960]]: [[Frank M. Burnet]] kaj [[Peter B. Medawar]] == 1961-1980 == * [[1961]]: [[György Békésy]] * [[1962]]: [[Francis Crick]], [[James Watson]] kaj [[Maurice H. F. Wilkins]] * [[1963]]: [[John C. Eccles]], [[Alan L. Hodgkin]] kaj [[Andrew Huxley]] * [[1964]]: [[Konrad Bloch]] kaj [[Feodor Lynen]] * [[1965]]: [[François Jacob]], [[André Lwoff]] kaj [[Jacques Monod]] * [[1966]]: [[Peyton Rous]] kaj [[Charles B. Huggins]] * [[1967]]: [[Ragnar Granit]], [[Haldan K. Hartline]] kaj [[George Wald]] * [[1968]]: [[Robert W. Holley]], [[Har Gobind Khorana]] kaj [[Marshall W. Nirenberg]] * [[1969]]: [[Max Delbrück]], [[Alfred D. Hershey]] kaj [[Salvador E. Luria]] * [[1970]]: [[Bernard Katz]], [[Ulf Von Euler]] kaj [[Julius Axelrod]] * [[1971]]: [[Earl W. Sutherland jr.]] * [[1972]]: [[Gerald M. Edelman]] kaj [[Rodney R. Porter]] * [[1973]]: [[Karl von Frisch]], [[Konrad Lorenz]] kaj [[Nikolaas Tinbergen]] * [[1974]]: [[Albert Claude]], [[Christian De Duve]] kaj [[George E. Palade]] * [[1975]]: [[David Baltimore]], [[Renato Dulbecco]] kaj [[Howard M. Temin]] * [[1976]]: [[Baruch S. Blumberg]] kaj [[Daniel Carleton Gajdusek]] * [[1977]]: [[Roger Guillemin]], [[Andrew V. Schally]] kaj [[Rosalyn Yalow]] * [[1978]]: [[Werner Arber]], [[Daniel Nathans]] kaj [[Hamilton O. Smith]] * [[1979]]: [[Allan M. Cormack]] kaj [[Godfrey N. Hounsfield]] * [[1980]]: [[Baruj Benacerraf]], [[Jean Dausset]] kaj [[George D. Snell]] == 1981-2000 == * [[1981]]: [[Roger W. Sperry]], [[David H. Hubel]] kaj [[Torsten N. Wiesel]] * [[1982]]: [[Sune Bergström]], [[Bengt Samuelsson]] kaj [[John Vane]] * [[1983]]: [[Barbara McClintock]] * [[1984]]: [[Niels K. Jerne]], [[Georges J. F. Köhler]] kaj [[César Milstein]] * [[1985]]: [[Michael Brown]] kaj [[Joseph L. Goldstein]] * [[1986]]: [[Stanley Cohen]] kaj [[Rita Levi-Montalcini]] * [[1987]]: [[Susumu Tonegawa]] * [[1988]]: [[James W. Black]], [[Gertrude B. Elion]] kaj [[George H. Hitchings]] * [[1989]]: [[J. Michael Bishop]] kaj [[Harold E. Varmus]] * [[1990]]: [[Joseph E. Murray]] kaj [[E. Donnall Thomas]] * [[1991]]: [[Erwin Neher]] kaj [[Bert Sakman]] * [[1992]]: [[Edmond H. Fischer]] kaj [[Edwin G. Krebs]] * [[1993]]: [[Richard J. Roberts]] kaj [[Phillip A. Sharp]] * [[1994]]: [[Alfred G. Gilman]] kaj [[Martin Rodbell]] * [[1995]]: [[Edward B. Lewis]], [[Christiane Nüsslein-Volhard]] kaj [[Eric F. Wieschaus]] * [[1996]]: [[Peter C. Doherty]] kaj [[Rolf M. Zinkernagel]] * [[1997]]: [[Stanley B. Prusiner]] * [[1998]]: [[Robert F. Furchgott]], [[Louis J. Ignarro]] kaj [[Ferid Murad]] * [[1999]]: [[Günter Blobel]] * [[2000]]: [[Arvid Carlsson]], [[Paul Greengard]] kaj [[Eric R. Kandel]] == 2001-2020 == * [[2001]]: [[Leland H. Hartwell]], [[R. Timothy Hunt]] kaj [[Paul M. Nurse]] * [[2002]]: [[Sydney Brenner]], [[H. Robert Horvitz]] kaj [[John E. Sulston]] * [[2003]]: [[Paul Lauterbur]] kaj Sir [[Peter Mansfield]] * [[2004]]: [[Linda Buck|Linda B. Buck]] kaj [[Richard Axel]] * [[2005]]: [[Barry Marshall|Barry J. Marshall]] kaj [[Robin Warren|J. Robin Warren]] * [[2006]]: [[Craig Cameron Mello]] kaj [[Andrew Zachary Fire]] * [[2007]]: [[Mario Capecchi]], [[Martin Evans]] kaj [[Oliver Smithies]] * [[2008]]: [[Harald zur Hausen]] <small>(pro pruvo de rilato inter la [[homa papilomaviruso]] kaj [[uterkolo|uterkola]] [[kancero]])</small>; [[Françoise Barré-Sinoussi]] kaj [[Luc Montagnier]] <small>(ambaŭ pro pruvo de rilato de la viruso [[HIV]] kaj la malsano [[Aidoso]])</small> * [[2009]]: [[Elizabeth Blackburn]], [[Carol Greider]] kaj [[Jack Szostak]] * [[2010]]: [[Robert Edwards]] * [[2011]]: [[Ralph M. Steinman]], [[Bruce A. Beutler]] kaj [[Jules A. Hoffmann]] * [[2012]]: [[Shinya Yamanaka]] kaj [[John B. Gurdon]] * [[2013]]: [[James Rothman]], [[Randy Schekman]] kaj [[Thomas Südhof]] * [[2014]]: [[John O’Keefe]], [[May-Britt Moser]] kaj [[Edvard Moser]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2014/press.html The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014]</ref> * [[2015]]: [[William C. Campbell]], [[Satoshi Ōmura]] kaj [[Tu Youyou]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2015/press.html The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015]</ref> * [[2016]]: [[Yoshinori Ōsumi]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2016/press.html The 2016 Nobel Prize in Physiology or Medicine]</ref> * [[2017]]: [[Jeffrey C. Hall]], [[Michael Rosbash]] kaj [[Michael W. Young]]<ref>[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2017]</ref> * [[2018]]: [[James P. Allison]] kaj [[Tasuku Honjo]]<ref> [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2018/index.html The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2018]</ref> * [[2019]]: [[Gregg L. Semenza]], [[Peter Ratcliffe]] kaj [[William Kaelin Jr.]]<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2019]</ref> * [[2020]]: [[Harvey J. Alter]], [[Michael Houghton]] kaj [[Charles M. Rice]]<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020]</ref> == 2021-2040 == * [[2021]]: [[David Julius]] kaj [[Ardem Pataputian]]<ref> [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021]</ref> * [[2022]]: [[Svante Pääbo]]<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022]</ref> * [[2023]]: [[Katalin Karikó]] kaj [[Drew Weissman]]<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023]</ref> * [[2024]]: [[Victor Ambros]] kaj [[Gary Ruvkun]]<ref> [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2024/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2024] </ref> * [[2025]]: [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] kaj [[Shimon Sakaguchi]]<ref> [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025] </ref> * [[2026]]: [[Peter Hegemann]], [[Karl Deisseroth]] kaj [[Georg Nagel]]<ref> [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026] </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj|commonscat=Nobel Prize in Physiology or Medicine winners}} * [[Nobel-premio pri fiziko]] * [[Nobel-premio pri kemio]] * [[Nobel-premio pri literaturo]] * [[Nobel-premio pri paco]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino| ]] [[Kategorio:Nobel-premio|Fiziologio aŭ medicino]] [[Kategorio:Listoj|Nobelpremio pri fiziologio aŭ medicino]] hnl5ltrljbb37ekborfim7y48jiz6pz 0 16107 9488467 9134647 2026-10-05T10:17:14Z Roberto 609 9488467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Ĝermanoj}} [[Dosiero:Pre Migration Age Germanic.png|dekstra|eta|250ra|Mapo de la ĝermanaj gentoj dum antikveco]] [[Dosiero:Germanic Groups ca. 0CE.jpg|eta|300ra|loĝregionoj de la ĝermano la romia tempo:<br /> malhelruĝa:[[nordĝermanoj]]<br /> ruĝa:[[nordmaraj ĝermanoj]]<br /> oranĝa: [[rejn-vezero-ĝermanoj]]<br /> heloranĝa: [[elbĝermanoj]]<br /> flava:[[odro-vistulo-ĝermanoj]] ]] '''Ĝermanoj''' estas aro da etnoj loĝantaj en centra orienta kaj norda Eŭropo - do [[Ĝermanio]] - de almenaŭ 1000 jaroj a.K. El tiu etnaro devenas la nunaj [[islandanoj]], [[norvegoj]], [[svedoj]], [[danoj]], [[germanoj]], [[angloj]] kaj [[nederlandanoj]]. La lingvoj parolataj de tiuj popoloj apartenas al la [[ĝermana lingvaro]]. La vorto proponis [[Gustav Guth]] en 1919, tuj post la Unua Mondmilito<ref>Esperanto n231 nov 1919</ref> laŭ la latinida kaj angla prononco de la radiko "german-". == Lingvo == {{Ĉefa artikolo|Ĝermana lingvo}} == Etnoj == === Antikve === Listo de la ĝermanaj gentoj (laŭ la nomoj al ili donitaj de la Romianoj) {{Div col|cols = 4}} * [[Alamanoj]] * [[Ambronoj]] * ''[[Ampsivarii]]'' * ''Angli'' ([[Engloj]]) * ''[[Angrivarii]]'' * ''[[Batavi]]'' ([[Batavoj]]) * ''Bavarii'' ([[Prabavaroj]]) * ''[[Bructeri]]'' * ''Burgundii'' ([[Burgundoj]]) * ''[[Canninefates]]'' * ''[[Chamavi]]'' * ''[[Chasuarii]]'' * ''[[Chauci]]'' * ''[[Cherusci]]'' ([[Ĥeruskoj]]) * ''[[Chatti]]'' ([[Ĥatoj]]) * [[Cimbroj]] * ''[[Dulgubnii]]'' * ''[[Fosi]]'' * [[Frankoj]] * [[Frisoj]] * [[Geats]] * [[Gepidoj]] * [[Gotoj]] * ''[[Harii]]'' * ''[[Helisii]]'' * [[Heruloj]] * ''[[Hermunduri]]'' * ''[[Ingvaeones]]'' * ''[[Irminones]]'' * ''[[Istvaeones]]'' * [[Jutoj]] * [[Langobardoj]] * ''[[Lemovii]]'' * [[Lombardoj]] * ''[[Lugii]]'' * ''[[Manimi]]'' * [[Markomanoj]] * ''[[Marobudui]]'' * ''[[Mattiaci]]'' * ''[[Naharvali]]'' * ''[[Nemetes]]'' * ''[[Nervii]]'' * ''[[Njars]]'' * ''[[Quadi]]'' * ''[[Rugii]]'' * [[Saksoj]] * ''[[Scirii]]'' * ''[[Semoni]]'' * ''[[Sitones]]'' * ''[[Suebi]]'' [[Sueboj]] * ''[[Suiones]]'' * ''[[Sugambri]]'' * ''[[Tencteri]]'' * [[Teŭtonoj]] * ''[[Trevi]]'' * ''[[Triboci]]'' * [[Tubantoj]], ''Tuihanti'' * ''[[Tudri]]'' * ''[[Ubii]]'' * ''[[Usipetes]]'' * [[Vandaloj]] * ''[[Vangiones]]'' {{Div col end}} == En Esperanto aperis == * ''De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj'' de [[Sten Johansson]] [http://literaturo.esperanto.net/tekstoj/johansson/abrakadabra.pdf?fbclid=IwY2xjawLF3txleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFJTEh1NEVQa0lERTFWV0pKAR70LZOncGrb56BLpMoPxRnBEHuPMk0QnU4F08C5sHZPIoRSEmkDuj7HJR4x3g_aem_-0AK-fuRc8NsHNp5C7SF1Q elŝutebla] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=gxerman}} * [[Ĝermanida Grupo]] {{Ĝermo}} [[Kategorio:Ĝermanoj| ]] ksjpllb7fthn0ye1i0t9cxs219wjdbx 0 16680 9488290 7240417 2026-10-04T19:25:21Z Take Off To Land 252784 /* Diskaro */ Ĝisdatigita 9488290 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Die Ärzte |dosiero = Die ärzte Köln 1998.jpg |priskribo de dosiero = Die Ärzte en [[Kolonjo]] en 1998 |grandeco de dosiero = 200px |larĝa dosiero = jes |fono = muzikgrupo |deveno = {{Flago|Germanio}} [[Berlino]], [[Germanio]] |ĝenro = [[Poppunko]]<ref name="AMG">{{citaĵo el la reto|url=http://www.allmusic.com/artist/p295241|titolo=Die Ärzte|eldoninto=[[All Music Guide|allmusic.com]]|alirdato=8-03-2009|lingvo=en}}</ref>, [[Punkroko]] |aktivaj jaroj = [[1982 en muziko|1982]] — [[1988 en muziko|1988]], [[1993 en muziko|1993]] - ... |eldoninto = Vielklang Musikproduktion<br />CBS ([[Columbia Records]])<br />Hot Action / [[Universal Music Group]] |ttt = [http://www.bademeister.com bademeister.com] }} '''Die Ärzte''' ({{Prononco|Di Ercte}} [[germana lingvo|germane]] por "La Kuracistoj") estas krom "[[Die Toten Hosen]]" unu el la plej famaj [[Punkroko|punkrokaj]] muzikgrupoj el Germanio. == Historio == [[Dosiero:Emblem Die Ärzte.svg|eta|Emblemo de Die Ärzte]] [[Dosiero:Die Ärzte, Köln, 2007.jpg|eta|maldekstra|''Die Ärzte'' in concert, [[Köln]] (2007)]] Ili ekigis sian aktivecon komence de la [[1980-aj jaroj]]. La du fondaj membroj [[Farin Urlaub]] kaj [[Bela B.]] Felsenheimer ankoraŭ hodiaŭ apartenas al ''Die Ärzte'', dum [[Sahnie]] post la unuaj muzikalbumoj forlasis la grupon. Nova basisto iĝis [[Hagen Liebing]]. Sed je la tiama kulmino de sia sukceso en [[1989]], la grupo malfondiĝis. Sekvis kvarjara paŭzo dum kiu – pro la enorma populareco – reaperis malnovaj kantoj el elĉerpitaj diskoj sur KD. En [[1993]] ''Die Ärzte'' revenis kun la tria kaj ĝisnuna basisto [[Rodrigo Gonzales]], kiu ankaŭ fojfoje kantas. La sono de la muziko rimarkeble malmoliĝis kompare al pli fruaj verkoj. Ĉiukaze ekde tiu tempo la grupo spertis eĉ pli multan sukceson ol antaŭe. La kulmino estis la kanto ''[[Männer sind Schweine]]'' ("Viroj estas porkoj") en [[1998]], kiu iĝis konata eĉ iom ekster la germanlingva mondo. En la jaro [[2002]] ''Die Ärzte'' surbendigis albumon kadre de "MTV nekonektita" – kiel tria germanlingva grupo entute, post [[Herbert Grönemeyer]] kaj [[Die Fantastischen Vier]]. En Esperantujo, la grupo [[La Kuracistoj]] reludas kantojn de ''Die Ärzte'' kun esperantigitaj tekstoj. Krome Stephan Schneider verkis Esperanto-version de la kanto "Punk ist..." kun la nomo "Esperanto 'stas". == Anoj == * [[Farin Urlaub|Farin]] * [[Bela B.|Bela]] * [[Rodrigo González|Rod]] == Diskaro == * [[1984]] - ''[[Debil]]'' * [[1985]] - ''[[Im Schatten der Ärzte]]'' * [[1986]] - ''[[Die Ärzte (album)|Die Ärzte]]'' * [[1988]] - ''[[Das ist nicht die ganze Wahrheit...]]'' * [[1993]] - ''[[Die Bestie in Menschengestalt]]'' * [[1995]] - ''[[Planet Punk]]'' * [[1996]] - ''[[Le Frisur]]'' * [[1998]] - ''[[13 (Die Ärzte)|13]]'' * [[2000]] - ''[[Runter mit den Spendierhosen, Unsichtbarer!]]'' * [[2003]] - ''[[Geräusch]]'' * [[2005]] - ''[[Debil|Devil]]'' * [[2007]] - ''[[Jazz ist anders]]'' * [[2012]] - ''[[auch(album)|auch]]'' * [[2020]] - ''[[Hell(album)|Hell]]'' * [[2021]] - ''[[Dunkel(album)|Dunkel]]'' == Vidu ankaŭ == * [[Die Toten Hosen]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bademeister.com Oficiala TTT-ejo de Die Ärzte] * [http://www.die-beste-band-der-welt.de Paĝaro kun la kompleta diskografio] * [http://www.debil-tabs.de.vu Multegaj akordoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160720214809/http://www.debil-tabs.de.vu/ |date=2016-07-20 }} de "Die Ärzte"-kantoj interalie {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj muzikaj grupoj]] [[Kategorio:Punkaj muzikaj grupoj]] [[Kategorio:Poppunkaj muzikaj grupoj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1982]] llf9fhgv8oq6pgutc5xm9kvo6uzjun2 0 16785 9488246 9481462 2026-10-04T18:03:10Z Kani 670 /* Listo de genroj */ 9488246 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = [[Dosiero:PileatedWoodpeckerFeedingonTree, crop.jpg|240px]] |priskribo de dosiero = [[Blankvizaĝa nigropego]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj birdoj]] ''Piciformes'' |familio = Pegedoj ''Picidae'' |familio aŭtoritato = [[William Elford Leach|Leach]], 1819 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2= ''[[Jynx]]''<br /> ''[[Melanerpes]]''<br /> ''[[Sevsuĉuloj]], [[Sphyrapicus]]''<br /> ''[[Xiphidiopicus]]''<br /> ''[[Dendropicos]]''<br /> ''[[Dendrokopoj]], [[Dendrocopos]]''<br /> ''[[Picoides]]''<br /> ''[[Veniliornis]]''<br /> ''[[Campethera]]''<br /> ''[[Geocolaptes]]''<br /> ''[[Dinopium]]''<br /> ''[[Meiglyptes]]''<br /> ''[[Hemicircus]]''<br /> ''[[Micropternus]]''<br /> ''[[Pegoj]], [[Picus]]''<br /> ''[[Mulleripicus]]''<br /> ''[[Driokopoj]], [[Dryocopus]]''<br /> ''[[Celeus (genro)|Celeus]]''<br /> ''[[Piculus]]''<br /> ''[[Colaptes]]''<br /> ''[[Kampefiloj]], [[Campephilus]]''<br /> ''[[Chrysocolaptes]]''<br /> ''[[Reinwardtipicus]]''<br /> ''[[Blythipicus]]''<br /> ''[[Gecinulus]]''<br /> ''[[Sapheopipo]]'' |genro aŭtoritato = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Pegedoj''' (''Picidae'')<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> estas familio de birdoj en la ordo [[pegoformaj birdoj|pegoformaj]], kiu inkludas ankaŭ la [[Pikumnoj]]n, la [[Koltordulo]]jn, kaj la [[Sevsuĉuloj]]n.<ref>{{Cite web |title=Family Picidae - Woodpeckers, Piculets, Wrynecks |last=Bouglouan |first=Nicole |work=oiseaux-birds.com |date= |access-date=2a de Decembro 2022 |url=https://www.oiseaux-birds.com/page-picidae-family.html |archive-date=30a de Novembro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130145157/https://www.oiseaux-birds.com/page-picidae-family.html |url-status=live }}</ref> Membroj de tiu familio troviĝas tutmonde, escepte ĉe [[Aŭstralio]], [[Nov-Gvineo]], [[Nov-Zelando]], [[Madagaskaro]], kaj la plej polusaj regionoj. Plimulto de specioj vivas en [[arbaro]]j, kvanakm kelkaj specioj vivas ankaŭ en senarbaj areoj, kiel ĉe rokaj montetoj kaj dezertoj, kaj la [[Kakta pego]] specializiĝas en la ekspluatado de [[kakto]]j. Tiuj birdoj surgrimpas la trunkojn kaj branĉojn de la arboj. Ili nutras sin per la [[insekto]]j trovitaj en la putrinta ligno, la arbŝeloj aŭ surtere. Tiucele ili frapas sur ligno por ke la bruo elirigu la insektojn el siaj truoj, kaj tiam povi kapti ilin. Multaj virbirdoj havas ruĝan makulon surkape aŭ surventre. Ondiĝanta estas ilia flugmaniero. Pleje el inter la specioj "tamburas" ĉe printempo: elektinte sekan trunkon, ili frapadas la lignon per la beko rapide kaj multfoje sinsekve, tio eligas bruon, kiu sonoras plimalpli, ĝis malproksime aŭdeblas kaj rolas kiel ties kanto. Kelkaj specioj varigas sian dieton per fruktoj, birdovoj, bestetoj, arbosevo, homaj restaĵoj, kaj [[kadavraĵo]]j. Ili kutime nestas kaj ripozas en truoj, kiujn ili elfosas en arbotrunkoj, kaj iliaj forlasitaj truoj gravas por aliaj birdoj nestantaj en kavaĵoj. Ili foje konfliktas kun homoj, kiam ili faras truojn en konstruaĵoj aŭ manĝas fruktojn, sed ili plenumas utilan servon forigante damaĝajn insektojn el arboj. La Pegedoj estas unu el naŭ vivantaj familioj en la [[ordo (biologio)|ordo]] [[Pegoformaj]], dum la aliaj estas la [[Sudamerikaj barbuloj|barbuloj]] (enhavantaj tri familioj), la [[tukanoj]], la [[Semnornis|tukanbarbuloj]], kaj la [[mielindikantoj]], kiuj (kun la pegoj) formas la [[klado]]n [[Pici|Pici]], kaj la [[jakamaroj]] kaj [[bukonedoj]] en la klado [[Galbuli]]. Sekvencado de [[DNA]] konfirmis la [[frata taksono|fratajn rilatojn]] de tiuj du grupoj. La familio Pegedoj enhavas ĉirkaŭ 240 [[specio]]jn aranĝitajn en 35 [[Genro|genrojn]]. Preskaŭ 20 specioj estas minacataj al [[formorto]] pro [[habitatoperdo]] aŭ [[habitata fragmentado]]. Oni kredas, ke unu specio, nome la Bermuda pego, formortis en la [[17-a jarcento]], dum du aliaj (nome la [[Eburbeka pego]] kaj la [[Imperia kampefilo]]) estas ĝenerale konsiderataj formortintaj, kvankam ties statuso ne estas universale akceptata; la [[IUCN]] listas ambaŭ en la kategorio de [[draste endanĝerigita]]j je aprilo 2026.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/species/22681417/179185354|title=IUCN Red List of Threatened Species|website=Iucnredlist.org|date=31a de Aŭgusto 2020 |access-date=5a de Majo, 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/species/22681425/182588014|title=IUCN Red List of Threatened Species|website=Iucnredlist.org|date=21a de Aŭgusto 2020|access-date=5a de Majo, 2026|archive-date=10a de Decembro 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210043800/https://www.iucnredlist.org/species/22681425/182588014|url-status=live}}</ref> ==Ĝeneralaj trajtoj== [[File:Black-rumped Flameback I IMG 7424.jpg|left|thumb|[[Nigrapuga fajrdorsulo]] uzanta sian voston kiel subtenilon.]] La familio de la pegedoj enhavas la etajn [[Pikumnoj|pikumnojn]]; la plej malgranda el ili ŝajnas esti la [[orfrunta pegeto]], kun longo de 7,5 cm kaj pezo de 8,9 g.<ref>{{cite book|vauthors=Winkler H, Christie DA, Bonan A|year=2020|chapter=Bar-breasted Piculet (''Picumnus aurifrons'')|title=Birds of the World |veditors=del Hoyo J, Elliott A, Sargatal J, Christie DA, de Juana E|publisher= Cornell Lab of Ornithology|place= Ithaca, NY, USA}}</ref><ref name= CRC>{{cite book |title=CRC Handbook of Avian Body Masses |edition=2nd |editor-first=John B. Jr. |editor-last=Dunning |publisher=CRC Press |year=2008 |isbn=978-1-4200-6444-5}}</ref> Iuj el la plej grandaj pegedoj povas superi longon de 50 cm. La plej granda ankoraŭ ekzistanta specio estas la granda [[ardeza pego]], kiu pezas averaĝe 430 g – kaj ĝis 563 g – kaj estas inter 45 kaj 55 cm lnga. La [[imperia kampefilo]] (55 ĝis 61 cm) kaj la [[eburbeka pego]] (ĉirkaŭ 48 ĝis 53 cm, kaj 516 g) estus ambaŭ pli grandaj,<ref name = "HBW"/><ref name= CRC/><ref>{{cite book|author=Jackson JA |year=2020|chapter=Ivory-billed Woodpecker (''Campephilus principalis'')|title=Birds of the World|veditors=Poole AF, Gill FB |publisher=Cornell Lab of Ornithology|place= Ithaca, NY, USA}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Howell SN, Webb S |year=1995|title=A guide to the birds of Mexico and northern Central America|publisher= Oxford University Press}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1017/S0266467404001579|title=Foraging ecology of woodpeckers in lowland Malaysian rain forests|year=2004 |last1=Styring |first1=Alison R. |last2=Hussin |first2=Mohamed Zakaria bin |journal=Journal of Tropical Ecology |volume=20 |issue=5 |pages=487–494 |s2cid=83528456 }}</ref> kvankam oni ĝenerale konsideras ambaŭ speciojn formortintaj en la 20-a jarcento. La plumaro de pegoj varias de senbrila ĝis okulfrapa. La koloroj de multaj specioj baziĝas sur olivecaj kaj brunaj nuancoj, kaj kelkaj estas makulecaj, kio sugestas bezonon kamufli; aliaj havas buntajn ŝablonojn el nigra, blanka kaj ruĝa koloroj, kaj multaj havas kreston aŭ tufajn plumojn sur la verto. Pegoj tendencas montri [[seksa duformismo|seksan duformismon]], sed la diferencoj inter ambaŭ seksoj estas ĝenerale malgrandaj; esceptoj estas la [[nigrablanka sevsuĉulo]] kaj la [[oranĝdorsa flampego]], kiuj klare diferencas. La plumaro estas tute anstataŭigata per [[plumoŝanĝo]] unufoje jare, krom ĉe la [[Koltordulo|koltorduloj]], kiuj havas kroman partan plumoŝanĝon antaŭ la reproduktado.<ref name=Gorman22>Gorman 2014, pp. 22–23</ref> Pegoj, pikumnoj kaj koltorduloj posedas karakterizajn [[daktileco|zigodaktilajn piedojn]], konsistantajn el kvar fingroj, el kiuj la unua ([[halukso]]) kaj la kvara direktiĝas malantaŭen, dum la dua kaj tria direktiĝas antaŭen. Ĉi tiu aranĝo de la piedo taŭgas por ekteni branĉojn kaj trunkojn de arboj. Membroj de ĉi tiu familio povas grimpi vertikale supren laŭ arbotrunkoj, kio utilas por agadoj kiel serĉado de nutraĵo aŭ elfosado de nestoj. Krom fortaj ungegoj kaj piedoj, pegoj havas mallongajn, fortajn krurojn. Tio estas tipa trajto de birdoj, kiuj regule serĉas nutraĵon sur trunkaroj. Esceptoj estas la [[nigradorsa pego]] kaj la [[Amerika trifingra buntpego|amerika]] kaj [[Eŭrazia trifingra buntpego|eŭrazia tripiedfingraj pegoj]], kiuj havas nur tri fingrojn ĉe ĉiu piedo. La vostoj de ĉiuj pegoj, krom tiuj de pikumnoj kaj koltorduloj, estas rigidaj; kiam la birdo ripozas sur vertikala surfaco, la vosto kaj la piedoj kunlaboras por subteni ĝin.<ref name ="HBW"/> Pegoj havas fortajn [[beko]]jn, kiujn ili uzas por bori kaj tamburi sur arboj, kaj longajn, gluecajn langojn por elpreni manĝaĵon (insektojn kaj larvojn).<ref name = "HBW">Winkler, Hans & Christie, David A. (2002), "Family Picidae (Woodpeckers)" ''in'' del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). ''[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 7: Jacamars to Woodpeckers.'' Lynx Edicions. {{ISBN|978-84-87334-37-5}}</ref> La bekoj de pegoj estas tipe pli longaj, pli akraj kaj pli fortaj ol tiuj de pikumnoj kaj koltorduloj, sed ilia [[morfologio (biologio)|morfologio]] estas tre simila. La ĉizil-simila pinto de la beko restas akra danke al la bekobatado ĉe birdoj, kiuj regule uzas ĝin kontraŭ ligno. La beko konsistas el tri tavoloj: ekstera ingo nomata ''ramfoteko'', farita el skvamoj el keratinaj proteinoj; interna osta tavolo, kiu havas grandan kavaĵon kaj mineraligitajn [[kolageno|kolagenajn]] fibrojn; kaj meza tavolo el pora osto, kiu ligas la aliajn du tavolojn. Krome, la lang-osto (aŭ [[hioido]]) de la pego estas tre longa kaj volviĝas ekster la kranio tra speciala kavo, tiel mildigante la ŝokon por la cerbo.<ref name="Wang">{{cite journal | vauthors = Wang L, Cheung JT, Pu F, Li D, Zhang M, Fan Y | title = Why do woodpeckers resist head impact injury: a biomechanical investigation | journal = PLOS ONE | volume = 6 | issue = 10 | article-number = e26490 | year = 2011 | pmid = 22046293 | pmc = 3202538 | doi = 10.1371/journal.pone.0026490 | bibcode = 2011PLoSO...626490W | doi-access = free }}</ref> Kombinite, tiu anatomio helpas la bekon absorbi mekanikan streĉon.<ref>{{cite web |url=http://sciencenotes.org/woodpecker-beak-shock-absorbers/ |title=Woodpecker Beak Shock Absorbers |vauthors=Helmenstine T |date=8 May 2014 |work=Science Notes |access-date=24a de Julio 2017 |archive-date=21a de Junio 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621043223/https://sciencenotes.org/woodpecker-beak-shock-absorbers/ |url-status=live }}</ref> Specioj de pegoj kaj kolaptoj, kiuj uzas siajn bekojn en grundo aŭ por esplorado anstataŭ por regula martelado, tendencas havi pli longajn kaj pli malsupren kurbajn bekojn. Pro la plia malgrandeco de siaj bekoj, multaj pikumnoj kaj koltorduloj serĉas manĝaĵon en putriĝanta ligno pli ofte ol pegoj. Iliaj longaj, gluecaj langoj, kiuj havas hoketojn, helpas tiujn birdojn kapti kaj eltiri insektojn el la profundo de arbotruo. Oni iam raportis, ke la lango estas uzata por trapiki larvojn, sed pli detalaj studoj publikigitaj en 2004 montris, ke la lango anstataŭe ĉirkaŭvolvas la predon antaŭ ol retiri ĝin.<ref>{{cite journal | vauthors = Villard P, Cuisin J |year=2004 |title=How do woodpeckers extract grubs with their tongues? A study of the Guadeloupe woodpecker (''Melanerpes herminieri'') in the French Indies |journal=Auk |volume=121 |issue=2 |pages=509–514 |doi=10.1642/0004-8038(2004)121[0509:HDWEGW]2.0.CO;2|s2cid=86781719 |doi-access=free }}</ref> [[File:Dendrocopos major skull.jpg|thumb|Diagramo montranta la hioidan oston de ''[[Dendrocopos major]]'']] Multaj el la kondutoj de pegoj rilataj al serĉado de manĝaĵo, reproduktado kaj komunikado implikas tamburadon kaj marteladon per la beko.<ref name = "Gibson"/> Por eviti cerban lezon pro la rapidaj kaj ripetaj fortaj frapoj, pegoj havas plurajn fizikajn trajtojn, kiuj protektas ilian cerbon.<ref name=Pulu/> Tiuj estas relative malgranda kaj glata [[cerbo]], mallarĝa subdura spaco, malmulta ĉirkaŭa cerbo-spina likvaĵo (por malhelpi moviĝadon tien kaj reen ene de la kranio dum bekado), la orientiĝo de la cerbo ene de la [[kranio]] (kiu maksimumigas la kontaktareon inter la cerbo kaj la kranio) kaj la mallonga daŭro de la kontakto. La kranio konsistas el fortika sed kunpremebla, spongosimila osto, kiu estas plej densa ĉe la frunto kaj la malantaŭa parto de la kranio.<ref name=Pulu>{{cite web |url=http://www.zmescience.com/science/woodpeckers-dont-get-headaches/ |title=Why woodpeckers don't get headaches |vauthors=Puiu T |date=23a de Marto 2017 |publisher=ZME Science |access-date=24a de Julio 2017 |archive-date=26a de Oktobro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026015950/https://www.zmescience.com/science/woodpeckers-dont-get-headaches/ |url-status=live }}</ref> Alia anatomia adapto de pegoj estas la ege longa hioida osto, kiu disbranĉiĝas, pasas ambaŭflanke de la vertebraro kaj ĉirkaŭvolviĝas ĉirkaŭ la kranikapsulo, antaŭ ol finiĝi en la dekstra naztrua kavo. Ĝi plenumas la rolon de [[sekurzono]].<ref name="Wang"/> Komputilaj simulaĵoj montris, ke 99,7 % de la [[energio]] generita dum bekado stokiĝas kiel streĉ-energio disdonita tra la korpo de la birdo, dum nur malgranda resta parto de la energio atingas la cerbon. La bekado ankaŭ kaŭzas varmiĝon de la kranio de la pegedo; tio parte klarigas, kial ili ofte bekadas per mallongaj serioj kun paŭzoj inter ili, kio donas al la kapo tempon por malvarmiĝi.<ref>{{cite web |url=https://www.insidescience.org/content/woodpecker-bodies-cushion-collision-impact-bird-brains/1951 |title=Woodpecker Bodies Cushion Collision Impact On Bird Brains |vauthors=Gammon K |date=25a de Aŭgusto 2014 |work=Inside Science |access-date=24a de Julio 2017 |archive-date=1a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401204831/https://www.insidescience.org/content/woodpecker-bodies-cushion-collision-impact-bird-brains/1951 |url-status=live }}</ref> Dum la milisekundo antaŭ la kontakto kun la ligno, dikiĝinta [[Niktito|niktita membrano]] fermiĝas, protektante la okulon kontraŭ flugantaj pecetoj.<ref name=Schwab> May PR, Fuster JM, Haber J, Hirschman A (Junio 1979). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1771249/ "Woodpecker drilling behavior. An endorsement of the rotational theory of impact brain injury".] ''Archives of Neurology''. 36 (6): 370–3. doi:10.1136/bjo.86.8.843. PMC 1771249. PMID 454236.</ref> Tiuj membranoj ankaŭ malhelpas ŝiriĝon de la [[retino]]. Ankaŭ iliaj naztruoj estas protektataj; ili ofte estas fendecaj kaj kovritaj per specialaj plumoj. Pegedoj kapablas ripete bekadi arbon kun grandaj [[Akcelo|malakceloj]] en la ordo de 10 000 m/s² (1000 g).<ref name = "Gibson"> Gibson L (2006). [https://dspace.mit.edu/bitstreams/b13c51ea-7a66-4ccc-a256-4ab224f36a9c/download "Woodpecker pecking: how woodpeckers avoid brain injury" (PDF).] ''Journal of Zoology''. 270 (3): 462–465. doi:10.1111/j.1469-7998.2006.00166.x. hdl:1721.1/70094.</ref> Iuj grandaj pegoj, kiel ekzemple ''[[Dryocopus]]'', havas rapidan, rektan flugmanieron, sed la plimulto de la specioj havas tipan ondan flugmanieron, konsistantan el serio de rapidaj flugilbatoj sekvataj de glitado laŭ arka vojo. Multaj birdoj el la genro ''[[Melanerpes]]'' havas karakterizajn, rem-similajn flugilmovojn, dum la pikumnoj faras mallongajn eksplodojn de rapida, rekta flugo.<ref>Gorman 2014, p. 27</ref> ==Distribuado, habitato, kaj movoj== [[File:Ladder-back Woodpecker on Cactus.jpg|thumb|maldekstre|200ra|Uzado de [[kakto]]j kiel reproduktejoj kaj ripozejoj permesas al kelkaj pegoj vivi en senarbaj dezertoj, kiel la [[stridorsa pego]], kiu uzas kaktojn por nestumado.]] ===Tutmonda distribuado=== Pegoj havas plejparte [[Kosmopolita distribuo (biologio)|tutmondan distribuon]], kvankam ili mankas en [[Aŭstralazio]], [[Madagaskaro]] kaj [[Antarkto]]. Ili mankas ankaŭ ĉe iuj oceanaj insuloj de la mondo, kvankam multaj insulaj specioj troviĝas sur kontinentaj [[insulo]]j. La veraj pegoj (subfamilio ''Picinae'') estas disvastigitaj tra la tuta teritorio de la familio. La pikumnoj de la subfamilio ''Picumninae'' havas tuttropikan distribuon, kun specioj en [[Sudorienta Azio]], [[Afriko]] kaj [[Neotropiso]]; la plej granda diverseco troviĝas en [[Sudameriko]].<ref name="Gorman15">Gorman 2014, p. 15</ref> La dua subfamilio de pikumnoj, nome ''Sasiinae'', inkluzivas la afrikan pikumnon kaj du speciojn de la genro ''[[Sasia]]'', kiuj troviĝas en Sudorienta Azio.<ref name=sangster2022>{{Cite journal | last1=Sangster | first1=G. | last2=Gaudin | first2=J. | last3=Fuchs | first3=J. | date=2022 | title=A new subfamily taxon for ''Sasia'' and ''Verreauxia'' (Picidae) | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=142 | issue=4 | pages=478–479 | doi=10.25226/bboc.v142i4.2022.a6| s2cid=254367038 | doi-access=free | bibcode=2022BBrOC.142..478S }}</ref> La koltorduloj (subfamilio ''Jynginae'') troviĝas ekskluzive en la [[Malnova Mondo]]; iliaj du specioj vivas en Eŭropo, Azio kaj Afriko.<ref name="Gorman15"/> La plej multaj pegoj estas nemigrantaj, sed oni konas kelkajn [[birdomigrado|migrantajn]] speciojn, ekzemple la [[rufaventra pego]], la [[buntvizaĝa sevsuĉulo]]<ref name=Gorman15/> kaj la [[eŭrazia koltordulo]], kiu reproduktiĝas en Eŭropo kaj okcidenta Azio kaj migras al [[Sahelo]] en Afriko vintre.<ref>{{cite journal |vauthors=Reichlin TS, Schaub M, Menz MH, Mermod M, Portner P, Arlettaz R, Jenni L |title=Migration patterns of Hoopoe ''Upupa epops'' and Wryneck ''Jynx torquilla'': an analysis of European ring recoveries |journal=Journal of Ornithology |year=2008 |volume=150 |issue=2 |pages=393–400 |doi=10.1007/s10336-008-0361-3 |s2cid=43360238 |url=http://doc.rero.ch/record/320012/files/10336_2008_Article_361.pdf |archive-date=2019-04-28 |access-date=2019-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428101757/http://doc.rero.ch/record/320012/files/10336_2008_Article_361.pdf |url-status=live }}</ref> En Nordameriko, la pli nordaj populacioj de la [[Luiza melanerpo]], la [[brustornama pego]], la sevsuĉulo de Williamson, la [[ruĝbrusta sevsuĉulo]] kaj la [[ruĝnuka sevsuĉulo]] moviĝas suden aŭtune.<ref name="Gorman15"/> La plej multaj moviĝoj de pegoj estas priskribeblaj kiel disvastigaj – ekzemple kiam junaj birdoj serĉas teritoriojn post kiam ili ekflugas – aŭ kiel eksplodaj, por eviti severajn veterkondiĉojn. Pluraj specioj migras laŭ alteco; ekzemplo estas la [[grizĉapa pego]], kiu vintre moviĝas de montetoj al malaltaĵoj. Tiuj pegoj, kiuj ja migras, faras tion dumtage.<ref name="HBW" /> ===Vivmediaj postuloj=== Ĝenerale, pegoj estas arbaj birdoj de arboriĉaj vivejoj. Ili atingas sian plej grandan diversecon en tropikaj [[pluvarbaro]]j, sed troviĝas en preskaŭ ĉiuj taŭgaj vivejoj, inkluzive de [[arbaro]]j, [[savano]]j, [[arbustaro]]j kaj [[bambuo|bambuarbaroj]]. Eĉ [[herbejo]]j kaj [[dezerto]]j estas loĝataj de diversaj specioj. Tiujn vivejojn ili pli facile okupas tie, kie troviĝas malmultaj arboj, aŭ — ĉe dezertaj specioj kiel la Gila melanerpego — kie disponeblas altaj kaktoj por nesti.<ref>{{cite journal |vauthors=Korol J, Hutto R |year=1984 |title=Factors Affecting Nest Site Location in Gila Woodpeckers |journal=Condor |volume=86 |issue=1 |pages=73–78 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v086n01/p0073-p0078.pdf |doi=10.2307/1367350 |jstor=1367350 |archive-date=2014-10-12 |access-date=2013-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012165338/http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v086n01/p0073-p0078.pdf |url-status=live }}</ref> Iuj specioj estas specialistoj ligitaj al [[konifero]]j aŭ [[foliarbaro]]j, aŭ eĉ — kiel la [[glanpego]] — al specifaj genroj de arboj (ĉi-kaze [[kverko]]j). Aliaj specioj estas ĝeneralistoj, kapablaj adaptiĝi al [[senarbarigo]] per ekspluatado de sekundara vegetaĵaro, [[plantejo]]j, [[fruktoĝardeno]]j kaj [[parko]]j. Ĝenerale, arbarloĝantaj specioj bezonas putrantan aŭ mortintan lignon por serĉi manĝaĵon.<ref name="Gorman 2014, p. 18">Gorman 2014, p. 18</ref> Pluraj specioj estas adaptitaj por pasigi parton de sia tempo manĝante surgrunde, kaj tre malgranda malplimulto tute forlasis la arbojn kaj nestas en truoj en la grundo. La [[grunda pego]] estas unu tia specio, loĝanta en la ŝtonaj kaj herbaj montetoj de [[Sud-Afriko]],<ref>{{cite journal| vauthors = Short L |title=The evolution of terrestrial woodpeckers|journal=American Museum Novitates|date=1971|issue=2467|hdl=2246/2675|url=http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/2675}}</ref> kaj la [[Anda pego]] estas alia.<ref name="Gorman 2014, p. 18"/> La Svisa Ornitologia Instituto starigis monitoran programon por registri la reproduktajn populaciojn de arbaraj birdoj. Tio montris, ke mortinta ligno estas grava habitata bezono por la [[nigra pego]], [[granda buntpego]], [[mezgranda buntpego]], [[malgranda buntpego]], [[verda pego]] kaj [[trifingra buntpego]]. La populacioj de ĉiuj tiuj specioj kreskis je diversaj gradoj inter 1990 kaj 2008. Dum tiu periodo, la kvanto de mortinta ligno en la arbaro pliiĝis, kaj la disvastiĝa areo de la [[blankdorsa buntpego]] vastiĝis orienten. Krom ĉe la verda pego kaj la mezgranda buntpego, la pliiĝo de la kvanto de mortinta ligno verŝajne estas la ĉefa faktoro klariganta la populacikreskon de tiuj specioj.<ref>{{cite web |url=http://agris.fao.org/agris-search/search.do;jsessionid=2EE0499CC30EFEC968DCF35F2D24AC0C?request_locale=fr&recordID=CH2010000113&query=&sourceQuery=&sortField=&sortOrder=&agrovocString=&advQuery=&centerString=&enableField= |title=An increase in the population of woodpeckers and other bird species thanks to an increase in the quantities of deadwood? |vauthors=Mollet P, Zbinden N, Schmid H |year=2009 |publisher=FAO |access-date=28 March 2017 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413220415/https://agris.fao.org/agris-search/search.do;jsessionid=2EE0499CC30EFEC968DCF35F2D24AC0C?request_locale=fr&recordID=CH2010000113&query=&sourceQuery=&sortField=&sortOrder=&agrovocString=&advQuery=&centerString=&enableField= |url-status=live }}</ref> ==Kutimaro== La plej multaj pegoj vivas izole, sed ilia konduto varias de tre malsociemaj specioj, kiuj estas [[Agreso|agresemaj]] kontraŭ siaj propraj [[samspecia]]noj, ĝis specioj vivantaj en grupoj. Izole vivantaj specioj defendas nutrofontojn – ekzemple [[termito|termitkolonion]] aŭ fruktoplenan arbon –, forpelante aliajn samspecianojn kaj revenante ofte ĝis la rimedo elĉerpiĝas. Agresemaj kondutoj inkluzivas direktadon kaj pikadon per la beko, kapskuadon, flugilskuadon, persekutadon, tamburadon kaj voĉajn signalojn. Ritaj agoj kutime ne kondukas al fizika kontakto, kaj la birdoj povas "frostiĝi" dum momento antaŭ ol ili rekomencas la disputon. La koloraj makuloj povas esti elmontritaj, kaj en iuj kazoj tiuj malamikemaj kondutoj similas al pariĝaj ritoj.<ref name=Gorman19/> Specioj vivantaj en grupoj emas reproduktiĝi komunume.<ref name=Gorman19/> Krom tiuj specioj, pluraj aliaj povas aliĝi al [[Miksita kunmanĝantaro|miksspeciaj kunmanĝantaroj]] kun aliaj insektovoraj birdoj, kvankam ili emas resti ĉe la periferio de tiuj grupoj. Aliĝo al tiaj aroj ebligas al pegoj malpliigi sian vigladon kontraŭ predantoj kaj pliigi sian manĝorapidecon.<ref>{{cite journal| vauthors = Kimberly S |year=1984 |title=Information Exploitation By Downy Woodpeckers in Mixed-Species Flocks |journal=Behaviour |volume=91 |issue=4 |pages=294–311 |doi=10.1163/156853984X00128}}</ref> Pegoj estas tagaktivaj kaj noktas en truoj kaj fendoj. Ĉe multaj specioj la noktejo fariĝas la nestoloko dum la [[reprodukta sezono]], sed ĉe iuj specioj tiuj havas apartajn funkciojn; la [[kurtvosta pego]] elfosas plurajn malprofundajn truojn por nokti, kiuj klare diferencas de ĝia nestoloko. Plej multaj birdoj noktas sole kaj forpelas entrudulojn el sia elektita loko, sed la [[magelana kampefilo]] kaj la [[glanpego]] kunhavas noktejojn.<ref name=Gorman19>Gorman 2014, pp. 19–20</ref> ===Tamburado=== [[File:Woodpecker tapping.ogg|right|thumb|La sono de tamburanta pego ([[Pegedoj]]), kun kelkaj fonaj sonoj. Nekonataj specioj kaj loko, eble el kontinenta Usono.]] Tamburado estas formo de nevoĉa komunikado uzata de la plej multaj specioj de pegoj; ĝi konsistas el ripeta frapado de la beko kontraŭ malmola surfaco kun granda rapido. Post paŭzo, la tambur-serio ripetiĝas, kaj ĉiu specio havas unikan ŝablonon koncerne la nombron da frapoj en la serio, la daŭron de la serio, la daŭron de la paŭzo inter serioj, kaj la kadencon.<ref>{{cite journal| vauthors =Miles MC, Schuppe ER, Ligon RM, Fuxjager MJ |title=Macroevolutionary patterning of woodpecker drums reveals how sexual selection elaborates signals under constraint |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2018 |volume=285 |issue=1873 |doi=10.1098/rspb.2017.2628|pmid=29467264 |pmc=5832706 }}</ref><ref>{{cite journal| vauthors =Miles MC, Schuppe ER, Fuxjager MJ |title=Selection for Rhythm as a Trigger for Recursive Evolution in the Elaborate Display System of Woodpeckers |journal=The American Naturalist |year=2020 |volume=195 |issue=5 |pages=772–787 |doi=10.1086/707748|pmid=32364790 |bibcode=2020ANat..195..772M |s2cid=212917887 }}</ref> La tamburado estas ĉefe teritoria signalo, ekvivalenta al la kanto de [[kantobirdo]].<ref name=Gorman28>Gorman 2014, p. 28</ref> Pegoj elektas resonantan surfacon, ekzemple kavan arbon, kaj povas uzi homfaritajn strukturojn kiel ekzemple foston, defluilojn kaj dren-tubojn.<ref name=Williams>{{cite book| vauthors = Williams Jr EH |title=The Nature Handbook: A Guide to Observing the Great Outdoors |url=https://books.google.com/books?id=VoV7CclhNJcC&pg=PA118 |year=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-972075-0 |page=118}}</ref> Tamburado servas por la reciproka rekono de samspecianoj kaj ludas rolon en [[Pariĝa ceremonio|pariĝaj ritoj]]. Oni supozas, ke individuaj birdoj kapablas distingi inter la tamburado de siaj partneroj kaj tiu de siaj najbaroj.<ref name=Sarkar>{{cite book| vauthors = Sarkar A |title=Fundamentals Of Animals Behaviour |url=https://books.google.com/books?id=Qzn1BgUC3SYC&pg=PA264 |year=2003 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-81-7141-742-1 |page=264}}</ref> Tamburado povas esti fidinde uzata por distingi inter pluraj specioj en regiono, eĉ se tiuj specioj estas fenotipe similaj. La kadenco (aŭ la averaĝa nombro da tambur-frapoj sekunde) estas forte konservata ene de specioj.<ref>{{Cite journal |last1=Dodenhoff |first1=Danielle J. |last2=Stark |first2=Robert D. |last3=Johnson |first3=Eric V. |date=2001-02-01 |title=Do Woodpecker Drums Encode Information for Species Recognition? |url=https://academic.oup.com/condor/article/103/1/143/5563013 |journal=The Condor |language=en |volume=103 |issue=1 |pages=143–150 |doi=10.1093/condor/103.1.143 |issn=0010-5422 |doi-access=free |archive-date=2023-04-24 |access-date=2023-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424145502/https://academic.oup.com/condor/article/103/1/143/5563013 |url-status=live }}</ref> Komparaj analizoj inter geografie malproksimaj populacioj de la sama specio montris, ke la kadenco restas stabila tra la tuta disvastiĝa areo de la specio; tio indikas, ke verŝajne ne ekzistas "dialektoj" similaj al tiuj observataj en la kantoj de kantobirdoj.<ref>{{Cite journal |last=Baer |first=Alex |date=2018-01-05 |title=Slave to the Rhythm: Variation in the Acoustic Signaling of Picoides Woodpeckers |url=https://academicworks.cuny.edu/hc_sas_etds/244 |journal=Theses and Dissertations |archive-date=2023-04-29 |access-date=2023-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429071601/https://academicworks.cuny.edu/hc_sas_etds/244/ |url-status=live }}</ref> La tamburado de pegoj estas regata de aro da nukleoj en la antaŭcerbo, kiuj tre similas al la cerbaj regionoj respondecaj pri la lernado kaj produktado de kantoj ĉe multaj kantbirdoj.<ref>{{cite journal| vauthors =Schuppe ER, Cantin L, Chakraborty M, Biegler MT, Jarvis ER, Chen CC|title=Forebrain nuclei linked to woodpecker territorial drum displays mirror those that enable vocal learning in songbirds|journal=PLOS Biology |year=2022 |volume=20 |issue=9 |article-number=e3001751 |doi=10.1371/journal.pbio.3001751|pmid=36125990 |pmc=9488818 |doi-access=free }}</ref> Studo de 2023 malkaŝis fortan ligon inter manĝoserĉado per eltirado kaj relativa cerbo-grandeco ĉe la familio Pegedoj; tio indikas, ke pli granda cerbo ne nepre rezultigas pli potencajn tambur-kapablojn, sed ja ludas rolon en manĝoserĉaj kondutoj, ĉar la detektado kaj eltirado de ligno-borantaj larvoj el lignaj subtavoloj verŝajne postulas pli grandajn kapablojn pri sensa kaj motora regadoj.<ref>{{Cite journal |last1=Cárdenas-Posada |first1=Ghislaine |last2=Iwaniuk |first2=Andrew N. |last3=Fuxjager |first3=Matthew J. |date=2023-04-01 |title=Extractive foraging behaviour in woodpeckers evolves in species that retain a large ancestral brain |journal=Animal Behaviour |language=en |volume=198 |pages=141–152 |doi=10.1016/j.anbehav.2023.02.003 |issn=0003-3472|doi-access=free |bibcode=2023AnBeh.198..141C }}</ref> ===Voĉo=== Pegoj ne havas tiom vastan gamon da [[Birdokanto|kantoj kaj vokoj]] kiel [[paseroformaj birdoj]], kaj iliaj sonoj tendencas esti pli simplaj laŭ strukturo. Inter la produktataj vokoj estas mallongaj, altatonaj notoj, triloj, kraketaj sonoj, pepado, fajfado, babilado, nazaj zumoj, krioj kaj plendaj kriegoj. Ambaŭ seksoj uzas tiujn vokojn por [[Animala komunikado|komunikado]], kaj ili rilatas al la konkretaj cirkonstancoj, kiel ekzemple [[pariĝado]], [[Teritorio (animaloj)|teritoriaj]] disputoj kaj alarmvokoj. Ĉiu specio havas sian propran gamon da vokoj, kiuj kutime situas en la frekvenc-intervalo de 1,0 ĝis 2,5 kHz por efika disvastiĝo tra arbaraj medioj. Pariĝintaj birdoj povas interŝanĝi mallaŭtajn, malalttonajn vokojn, kaj nestidoj ofte elsendas laŭtajn pet-vokojn el la interno de sia nestokavaĵo.<ref name=Gorman28/> La [[koltorduloj]] havas pli muzikan kanton, kaj en iuj regionoj, la kanto de la ĵus alveninta [[eŭrazia koltordulo]] estas konsiderata kiel anoncanto de la printempo.<ref>{{cite book| vauthors = Noel T |title=Rymes and Roundelayes |url=https://archive.org/details/rymesandroundel00noelgoog |year=1841 |publisher=Smith |page=[https://archive.org/details/rymesandroundel00noelgoog/page/n144 144]}}</ref> La ​​pikumnoj havas kanton konsistantan aŭ el longa, malsupreniranta trilo, aŭ el malsupreniranta serio de du ĝis ses (foje pli) apartaj notoj; tiu kanto atentigas [[ornitologo]]jn pri la ĉeesto de la birdoj, ĉar ili estas facile pretervideblaj.<ref name=Hilty>{{cite book| vauthors = Hilty SL |title=Birds of Venezuela|url=https://books.google.com/books?id=40mFwoALUFUC&pg=PA464|year=2002 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3409-9 |page=464}}</ref> ===Manĝado=== [[File:WoodpeckerHoles.jpg|thumb|200ra|Truoj boritaj de manĝantaj pegoj]] La plej multaj specioj de pegoj manĝas [[insektoj]]n kaj aliajn [[senvertebruloj]]n vivantajn sub la ŝelo kaj en la ligno, sed ĝenerale la familio karakteriziĝas per manĝa fleksebleco; multaj specioj estas kaj tre ĉiomanĝemaj kaj oportunemaj. La dieto inkluzivas formikojn, termitojn, skarabojn kaj iliajn larvojn, raŭpojn, araneojn, aliajn [[artropodoj]]n, birdovojn, nestidojn, malgrandajn ronĝulojn, lacertojn, fruktojn, nuksojn kaj arbosukon. Multaj insektoj kaj iliaj larvoj estas prenitaj el vivantaj kaj mortintaj arboj per elfosado. La birdo povas aŭdi sonojn el la interno de la ligno, kiuj indikas, kie estus utile fari truon.<ref name=Gorman19/> Iuj specioj, inkluzive de la [[granda buntpego]], povas manĝi [[krustacoj]]n, [[moluskoj]]n kaj kadavraĵojn, kaj ili vizitas birdomanĝejojn por akiri [[sebo]]n kaj hejmajn manĝrestaĵojn.<ref name="hbw">{{cite journal | vauthors = Winkler H, Christie DA, Kirwan GM | year=2020 | title=Great Spotted Woodpecker (''Dendrocopos major''), version 1.0| veditors = del Hoyo J, Elliott A, Sargatal J, Christie DA, de Juana E | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.grswoo.01 | s2cid=226025386 }}</ref> Oni uzas ankaŭ aliajn rimedojn por akiri predon. Iuj specioj, kiel la ruĝnuka sevsuĉulo, ekflugas en la aeron por kapti flugantajn insektojn, kaj multaj specioj esploras fendojn kaj la areon sub la ŝelo, aŭ kolektas predon de folioj kaj branĉetoj. La [[rufa pego]] specialiĝas pri atakado de la nestoj de arboloĝantaj formikoj, kaj la [[termita pego]] manĝas kaj nestas en [[termito|termitejoj]]. Aliaj specioj, kiel la koltorduloj kaj la [[Anda pego]], manĝas tute aŭ parte surgrunde.<ref name=Gorman19/> Ekologie, pegoj helpas konservi arbojn sanaj, malhelpante amasajn infestojn. La familio estas konata pro sia kapablo elpreni ligno-borantajn [[larvo]]jn el trunkoj kaj branĉoj, ĉu la [[ligno]] estas viva aŭ morta. Post kiam ili boris truon en la lignon, ili elprenas la predon per longa, dornohava [[lango]]. Pegoj manĝas skarabojn, kiuj tunelas en arbojn, kaj ekzemple forigas ĝis 85 % de la larvoj de la smeralda fraksen-borulo (''Agrilus planipennis'') el unuopaj [[frakseno]]j.<ref name="Graham2014">{{cite web|url=https://birdsnews.com/2014/resilient-woodpeckers-hard-to-knock-2475/|title=Resilient Woodpeckers hard to knock – or stop| vauthors = Graham R |date=24 July 2014|publisher=Birds News|access-date=24 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404020322/https://birdsnews.com/2014/resilient-woodpeckers-hard-to-knock-2475/|archive-date=4a de Aprilo 2016}}</ref> La kapablo elfosi permesas al pegoj akiri [[sevo|arbosukon]], gravan nutraĵfonton por iuj specioj. Plej konate, la sevsuĉuloj (genro ''Sphyrapicus'') nutras sin tiamaniere, sed la tekniko ne limiĝas al ili; ankaŭ aliaj, kiel la [[glanpego]] kaj la [[blankkapa buntpego]], manĝas sevon. Iam oni opiniis, ke tiu tekniko limiĝas al la Nova Mondo, sed ankaŭ specioj de la Malnova Mondo, kiel la [[arabia pego]] kaj la granda buntpego, nutras sin tiamaniere.<ref name ="HBW"/> ===Reproduktado=== [[File:BlackWoods.jpg|thumb|maldekstre|Maskla [[nigra pego]] idozorganta]] Ĉiuj membroj de la familio Pegedoj nestas en kavaĵoj, preskaŭ ĉiam en la trunkoj kaj branĉoj de arboj, bone for de la foliaro. Kie eble, oni uzas areon de putra ligno ĉirkaŭita de solida konstruarbo. Kie arboj estas malabundaj, la [[brustomakula pego]] kaj la stridorsa pego elfosas truojn en kaktoj, kaj la anda pego kaj la grunda pego fosas truojn en terbordoj. La kampa pego foje elektas termitajn montetojn, la rufa pego preferas uzi formiknestojn en arboj kaj la bambua pego specialiĝas pri [[bambuo]]j.<ref>Gorman 2014, p. 20</ref> Pegoj ankaŭ elfosas nestotruojn en loĝdomaj kaj komercaj strukturoj kaj lignaj elektraj fostoj.<ref name="Graham2014"/> Pegoj kaj pikumnoj elfosas siajn proprajn nestojn, sed koltorduloj ne faras tion kaj devas trovi jam ekzistantajn kavaĵojn. Tipa nesto havas rondan enirejon, kiu apenaŭ sufiĉas por la birdo, kaj kondukas al pli vasta vertikala kavaĵo sube. Oni ne uzas nestmaterialon, krom kelkaj ligneroj produktitaj dum la elfosado; aliaj ligneroj estas malzorgeme disĵetitaj sur la grundon, tiel provizante videblan indikon pri la loko de la nesto.<ref name="Gorman 2014, p. 22">Gorman 2014, p. 22</ref> Multaj specioj de pegoj elfosas po unu truon ĉiun reproduktan sezonon, foje post pluraj provoj. Necesas ĉirkaŭ unu monato por fini la laboron, kaj forlasitajn truojn uzas aliaj birdoj kaj mamuloj, kiuj nestas en kavaĵoj sed ne kapablas mem elfosi siajn truojn.<ref name=Kotaka> Kotaka N, Matsuoka S (2002). [https://www.jstage.jst.go.jp/article/osj/1/2/1_2_117/_article "Secondary users of Great Spotted Woodpecker (Dendrocopos major) nest cavities in urban and suburban forests in Sapporo City, northern Japan".] ''Ornithological Science''. 1 (2): 117–122. doi:10.2326/osj.1.117.</ref> Kavaĵoj estas tre serĉataj kiel nestlokoj de aliaj birdoj nestantaj en kavaĵoj; tial pegoj alfrontas konkuradon pri la nestlokoj, kiujn ili elfosas, tuj kiam la truo iĝas uzebla. Tiu konkurado povas deveni de aliaj pegospecioj aŭ de aliaj birdoj nestantaj en kavaĵoj, kiel ekzemple [[hirundoj]] kaj [[sturnoj]]. Pegoj povas agreseme ĉikani eblajn konkurantojn kaj ankaŭ uzi aliajn strategiojn por malpliigi la riskon, ke aliaj birdoj forprenu iliajn nestlokojn; ekzemple, la kapuĉa melanerpego elfosas sian neston ĉe la malsupra flanko de malgranda branĉo, kio malpliigas la probablon, ke pli granda specio transprenu kaj vastigu ĝin.<ref>{{cite journal|vauthors=Short LL|year=1979|title=Burdens of the Picid Hole-Excavating Habit|journal=Wilson Bulletin|volume=91|issue=1|pages=16–28|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v091n01/p0016-p0028.pdf|archive-date=2014-05-02|access-date=2013-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502201404/http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v091n01/p0016-p0028.pdf|url-status=live}}</ref> Membroj de la familio Pegedoj estas tipe monogamaj; tamen kelkaj specioj reproduktiĝas kunlabore, kaj oni raportis kazojn de [[poligamio]] ĉe aliaj.<ref>{{cite journal | vauthors = Wiktander U, Olsson O, Nilsson SG |title=Parental care and social mating system in the Lesser Spotted Woodpecker ''Dendrocopos minor'' |journal=Journal of Avian Biology|year=2000 |volume=31 |issue=4 |pages=447–456 |doi=10.1034/j.1600-048X.2000.310003.x|bibcode=2000JAvBi..31..447W |s2cid=56399785 |url=http://lup.lub.lu.se/record/145888 }}</ref> Oni raportis ankaŭ poliandrion — situacion, en kiu ino zorgas pri du idaroj kun du malsamaj maskloj — ĉe la Kariba melanerpo (''Melanerpes superciliaris'').<ref>{{cite journal |vauthors=Willimont LA, Jackson JA, Jackson BJ |year=1991 |title=Classical polyandry in the West Indian woodpecker on Abaco, Bahamas |journal=Wilson Bulletin |volume=103 |pages=124–125 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v103n01/p0124-p0125.pdf |archive-date=2015-04-03 |access-date=2013-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403124317/http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v103n01/p0124-p0125.pdf |url-status=live }}</ref> Alia nekutima socia sistemo estas tiu de la glanpego (''Melanerpes formicivorus''); temas pri specio kun poliginandria kaj kunlabora reproduktado, ĉe kiu grupoj de ĝis 12 individuoj reproduktiĝas kaj helpas zorgi pri la idoj.<ref name="HBW" /> Junaj birdoj el antaŭaj jaroj povas resti por helpi pri la zorgado de la idoj de la grupo; studoj montris, ke dum la reprodukta sukceso de la grupo pliiĝas kune kun la grupgrandeco, la individua sukceso malpliiĝas. Birdoj povas esti devigitaj resti en grupoj pro manko de disponebla vivejo, al kiu ili povus disvastiĝi.<ref name="Koenig">{{cite journal| vauthors = Koenig WD |title=Reproductive success, group size, and the evolution of cooperative breeding in the acorn woodpecker |journal=The American Naturalist|year=1981 |volume=117 |issue=4 |pages=421–443 |doi=10.1086/283726 |jstor=2460453|bibcode=1981ANat..117..421K |s2cid=85399703}}</ref> [[File:Дятел кормит дятлёнка, Битцевский лес.jpg|thumb|[[Granda buntpego]] nutrata sian idon, Rusio]] La paro kunlaboras por konstrui la neston, kovi la ovojn kaj zorgi la idojn, kiuj naskiĝas senhelpaj. Tamen, ĉe la plej multaj specioj, la masklo plenumas la plej grandan parton de la nestofosado kaj transprenas la noktan deĵoron dum la [[kovado]]. La ovaro kutime konsistas el du ĝis kvin rondaj, blankaj ovoj. Ĉar tiuj birdoj nestas en kavaĵoj, iliaj ovoj ne bezonas kamuflaĵon, kaj la blanka koloro helpas la gepatrojn vidi ilin en malforta lumo. La ovoj estas kovataj dum proksimume 11–14 tagoj antaŭ ol oakzas eloviĝo. Poste necesas ĉirkaŭ 18–30 tagoj por ke la idoj plene plumkovriĝu kaj pretu forlasi la neston. Ĉe la plej multaj specioj, baldaŭ poste, la idoj estas lasitaj zorgi pri si mem; esceptoj estas diversaj sociaj specioj kaj la [[stria melanerpo]], ĉe kiuj la plenkreskuloj daŭre nutras siajn idojn dum pluraj monatoj. Ĝenerale, nestado en kavaĵoj estas sukcesa strategio, kaj oni produktas pli grandan proporcion de idoj ol ĉe birdoj, kiuj nestas sub la libera ĉielo. En Afriko, pluraj specioj de [[mielindikantoj]] estas [[nestoparazitado|nestoparazitoj]] de pegoj.<ref name="Gorman 2014, p. 22"/> ==Sistematiko== [[File:Lesser_Goldenback.jpg|thumb|Nigrapuga flampego (''Dinopium benghalense'') en Guwahati, Barato.]] Pegedoj estas nur unu el naŭ vivantaj familioj en la ordo [[Pegoformaj]]. Tradicie oni komprenis aliajn membrojn de tiu grupo, kiel la [[jakamaroj]], la [[bukonedoj]], la barbuloj, la [[tukanoj]], kaj la [[mielindikantoj]] kiel proksime rilatajn al la pega familio (''Picinae'' aŭ veraj pegoj), [[pikumnoj]], [[koltorduloj]], kaj [[sevsuĉuloj]]). La klado [[Pici]] (pegoj, barbuloj, tukanoj, kaj mileindikantoj) estas bone subtenita kaj kunhavas [[Daktileco|zigodaktilecajn piedojn]] kun la [[Galbuli]] (bukonoj kaj jakamaroj). Pli ĵuse, kelkaj analizoj de [[DNA]] konfirmis, ke Pici kaj [[Galbuli]] estas frataj grupoj.<ref name=Johansson> Johansson US, Ericson GP (2003). [https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf "Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes sensu Wetmore 1960)" (PDF).] ''Journal of Avian Biology''. 34 (2): 185–197. Bibcode:2003JAvBi..34..185J. doi:10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x. Arkivita el la originalo (PDF) en 2018-10-04. Alirita en 2006-09-01.</ref> La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato inter la pegedoj kaj la ok aliaj familioj en la ordo Pegoformaj estas montrita en la malsupra [[kladogramo]].<ref>{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}</ref> La nombro da specioj en ĉiu familio estas prenita el taksonomio publikigita de [[AviList]].<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=30a de Januaro 2026 }}</ref> {{Clade| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Pegoformaj]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj) |2=[[Bukonedoj]] – bukonoj (37 specioj) }} |2={{clade |1={{clade |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj) |2='''Pegedoj''' – pegoj (237 specioj) }} |2={{clade |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj) |2={{clade |1=[[Libiedoj]] – Afrikaj barbuloj (43 specioj) |2={{clade |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj) |2={{clade |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj) |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (37 specioj) }} }} }} }} }} }} }} La nomo ''Picidae'' (Pegedoj) por la familio estis enkondukita de la angla zoologo [[William Elford Leach]] en gvidilo pri la kolektoj de la [[Brita Muzeo]], publikigita en 1819.<ref>{{ cite book | last=Leach | first=William Elford | author-link=William Elford Leach | year=1819 | chapter=Eleventh Room | title=Synopsis of the Contents of the British Museum | location=London | publisher=British Museum | edition=15th | pages=63–68 [66] | chapter-url=https://books.google.com/books?id=YSlhAAAAcAAJ&pg=PA66 }}.</ref><ref>{{cite book | last=Bock | first=Walter J. | author-link= | year=1994 | title=History and Nomenclature of Avian Family-Group Names | series=Bulletin of the American Museum of Natural History | volume=222 | publisher=American Museum of Natural History | location=New York | pages=146, 245 | hdl=2246/830 | url=http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/830 | archive-date=2020-09-01 | access-date=2017-06-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200901224756/http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/830 | url-status=live }}<!--Linked page allows download of the 48MB pdf--><!-- Bock cites the 17th edition from 1820 but the name was included in the 15th edition published in 1819--></ref> La filogenio estis ĝisdatigita surbaze de novaj scioj pri [[Konverĝa evoluo|konverĝaj]] ŝablonoj kaj evolucia historio.<ref name=Benz> Benz BW, Robbins MB, Peterson AT (Aŭgusti 2006). "Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): placing key taxa on the phylogenetic tree". ''Molecular Phylogenetics and Evolution''. 40 (2): 389–99. Bibcode:2006MolPE..40..389B. doi:10.1016/j.ympev.2006.02.021. PMID 16635580.</ref><ref name=Moore> Moore WS, Weibel AC, Agius A (2006). [https://clas.wayne.edu/biosci?utm_source=bio.wayne.edu "Mitochondrial DNA phylogeny of the woodpecker genus Veniliornis (Picidae, Picinae) and related genera implies convergent evolution of plumage patterns" (PDF).] ''Biological Journal of the Linnean Society''. 87 (4): 611–624. doi:10.1111/j.1095-8312.2006.00586.x. Arkivita (PDF) el la originalo en 2011-09-29. Alirita en 2006-09-01.</ref> Precipe, la interrilatoj inter la genroj de ''Picinae'' estis grandparte klarigitaj, kaj oni konstatis, ke la [[Antila pikumno]] estas postvivanta branĉo de pra-pegoj. Genetika analizo konfirmas la monofilion de Pegedoj, kiuj ŝajne originis en la Malnova Mondo, kvankam la geografia origino de ''Picinae'' restas neklara. La grupo ''Picumninae'' (Pikumnenoj) estas taksata kiel parafiletika.<ref name=Benz/> Morfologiaj kaj kondutaj trajtoj, krom DNA-pruvoj, indikas la genron ''[[Hemicircus]]'' kiel fratan grupon de ĉiuj ceteraj veraj pegoj, aldone al frat-grupa rilato inter la triboj de veraj pegoj ''Dendropicini'' kaj ''Malarpicini''.<ref name="mane">{{cite journal | vauthors = Manegold A, Töpfer T |title=The systematic position of ''Hemicircus'' and the stepwise evolution of adaptations for drilling, tapping and climbing up in true woodpeckers (Picinae, Picidae) |journal=Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research | date=2013 |volume=51 |issue=1 |pages=72–82 |doi=10.1111/jzs.12000 |doi-access=free }}</ref> La jena [[kladogramo]] baziĝas sur la ampleksa [[molekula filogenetiko|molekul-filogenetika]] studo pri pegoj, publikigita en 2017, kune kun la listo de birdospecioj publikigita de [[AviList]]. La [[kuba pego]], apartenanta al la monotipa genro ''Xiphidiopicus'', ne estis inkluzivita en la studon.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref><ref name=avilist/> La relativaj pozicioj de ''Picumninae'', ''Sasiinae'' kaj ''Picinae'' en la kladogramo estas necertaj. En la studo de 2017, la rezultoj dependis de tio, kiu el du malsamaj statistikaj proceduroj estis uzata por analizi la datumojn pri DNA-sekvencoj. Unu metodo trovis, ke ''Sasiinae'' estas fratgrupo de ''Picinae'' (kiel montrite malsupre), dum la alia metodo trovis, ke ''Sasiinae'' estas fratgrupo de klado enhavanta kaj ''Picumninae'' kaj ''Picinae''.<ref name=shakya/> {{clade|style=font-size:90%;line-height:90% |label1='''Pegedoj''' |1={{clade |label1=[[Jynginae]] |1=''[[Jynx]]'' – 2 specioj (koltorduloj) |2={{clade |label1=[[Picumninae]] |1=''[[Picumnus (birdo)|Picumnus]]'' – 25 specioj (pikumnoj aŭ pegetoj) |2={{clade |label1=Sasiinae |1={{clade |1=''[[Verreauxia (birdo)|Verreauxia]]'' – [[Afrika pegeto]] |2=''[[Sasia]]'' – 2 specioj (pegetoj) }} |label2=[[Picinae]] |2={{clade |1={{clade |label1=Nesoctitini |1=''[[Nesoctites]]'' – [[Antila pegeto]] |label2=Hemicirini |2=''[[Hemicircus]]'' – 2 specioj }} |2={{clade |label1=Picini |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Micropternus]]'' – [[Rufa pego]] |2=''[[Meiglyptes]]'' – 4 specioj }} |2={{clade |1=''[[Gecinulus]]'' – 3 specioj |2=''[[Dinopium]]'' – 5 specioj (fajrdorsuloj) }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Picus (birdo)|Picus]]'' – 13 specioj |2={{clade |1=''[[Chrysophlegma]]'' – 3 specioj |2={{clade |1=''[[Pardipicus]]'' – 2 specioj |2={{clade |1=''[[Geocolaptes]]'' – grunda pego |2=''[[Campethera]]'' – 10 specioj }} }} }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Mulleripicus]]'' – 4 specioj |2=''[[Dryocopus]]'' – 6 specioj }} |2={{clade |1=''[[Celeus (birdo)|Celeus]]'' – 12 specioj |2={{clade |1=''[[Piculus]]'' – 7 specioj |2=''[[Colaptes]]'' – 14 specioj }} }} }} }} }} |2={{clade |label1=Campephilini |1={{clade |1=''[[Campephilus]]'' – 12 specioj |2={{clade |1=''[[Blythipicus]]'' – 2 specioj |2=''[[Chrysocolaptes]]'' – 10 specioj }} }} |label2=Melanerpini |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Sphyrapicus]]'' – 4 specioj (sevsuĉuloj) |2=''[[Melanerpes]]'' – 23 specioj }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Picoides]]'' – 3 specioj |2=''[[Yungipicus]]'' – 7 specioj }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Dendrocoptes]]'' – 4 specioj (inklude ''[[Leiopicus]]'') |2={{clade |1=''[[Chloropicus]]'' – 3 specioj |2=''[[Dendropicos]]'' – 12 specioj }} }} |2={{clade |1=''[[Dendrocopos]]'' – 12 specioj |2={{clade |1=''[[Dryobates]]'' – 6 specioj |2={{clade |1=''[[Leuconotopicus]]'' – 6 specioj |2=''[[Veniliornis]]'' – 14 specioj }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ===Listo de genroj=== [[File:Picumnus temminckii2.jpg|thumb|[[Teminka pikumno]]<br />(''Picumnus temminckii'')]] [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|[[Ruĝkrona pego]]<br />(''Melanerpes rubricapillus rubricapillus'')<br />ino, [[Tobago]]]] La pega familio Pegedoj enhavas 36 genrojn.<ref name=avilist/> Pli detale, ĉe [[listo de pegospecioj]]. [[File:Cuban green woodpecker (Xiphidiopicus percussus percussus) female.JPG|thumb|Cuban green woodpecker<br />(''Xiphidiopicus percussus'')<br />female, [[Cuba]]]] [[File:Campo flicker (Colaptes campestris) female.JPG|thumb|[[Kampopego]]<br />''Colaptes campestris''<br />ino, [[Brazilo]]]] '''Familio: Pegedoj''' * '''Subfamilio: Jynginae''' – [[koltorduloj]] ** ''[[Jynx]]'' (2 specioj) * '''Subfamilio: Picumninae''' – [[pikumnoj]]<ref>{{Cite journal| vauthors = Fuchs J, Ohlson J, Ericson P, Pasquet E |date=2006|title=Molecular phylogeny and biogeographic history of the piculets (Piciformes: Picumninae)|journal=Journal of Avian Biology | volume=37 | issue=5 | pages=487–496 | doi=10.1111/j.0908-8857.2006.03768.x }}</ref> ** ''[[Picumnus (birdo)|Picumnus]]'' – pegetoj (25 specioj) * '''Subfamilio: Sasiinae'''<ref name=sangster2022/> ** ''[[Verreauxia (birdo)|Verreauxia]]'' – Afrika pegeto ** ''[[Sasia]]'' – Aziaj pegetoj (2 specioj) * '''Subfamilio: [[Picinae]]''' – veraj pegoj **'''Tribo Nesoctitini''' ***''[[Nesoctites]]'' – monotipa: [[Antila pegeto]] **'''Tribo Hemicircini''' ***''[[Hemicircus]]'' – 2 specioj **'''Tribo Picini''' ***''[[Micropternus]]'' – monotipa: [[Rufa pego]] ***''[[Meiglyptes]]'' – 4 specioj ***''[[Gecinulus]]'' – 3 specioj ***''[[Dinopium]]'' – 5 specioj ([[Fajrdorsuloj]]) ***''[[Picus (genro)|Picus]]'' – 13 specioj ***''[[Chrysophlegma]]'' – 3 specioj ***''[[Pardipicus]]'' – 2 specioj ***''[[Geocolaptes]]'' – monotipa: [[grunda pego]] ***''[[Campethera]]'' – 10 specioj ***''[[Mulleripicus]]'' – 4 specioj ***''[[Dryocopus]]'' – 6 specioj ***''[[Celeus (birdo)|Celeus]]'' – 12 specioj ***''[[Piculus]]'' – 7 specioj ***''[[Colaptes]]'' – 15 specioj **'''Tribo Campephilini''' ***''[[Campephilus]]'' – 12 specioj ***''[[Blythipicus]]'' – 2 specioj ***''[[Chrysocolaptes]]'' – 10 specioj ([[Fajrdorsuloj]]) **'''Tribo Melanerpini''' ***''[[Sphyrapicus]]'' – 4 specioj (sevsuĉuloj) ***''[[Melanerpes]]'' – 23 specioj ***''[[Picoides]]'' – 3 specioj ***''[[Yungipicus]]'' – 7 specioj ***''[[Leiopicus]]'' – monotipa: [[yellow-crowned woodpecker]] ***''[[Dendrocoptes]]'' – 3 specioj ***''[[Chloropicus]]'' – 3 specioj ***''[[Dendropicos]]'' – 12 specioj ***''[[Dendrocopos]]'' – 12 specioj ***''[[Dryobates]]'' – 6 specioj ***''[[Leuconotopicus]]'' – 6 specioj ***''[[Veniliornis]]'' – 14 specioj ***''[[Xiphidiopicus]]'' – monotipa: [[Cuban green woodpecker]] == Kelkaj oftaj taksonoj == Oni distingas 240 speciojn, en 35 genroj kaj en tri subfamilioj. * [[Koltordulo]]j, ''Jynginae'' ** [[Eŭrazia koltordulo]] ''Jynx torquilla'' ** [[Ruĝgorĝa koltordulo]] ''Jynx ruficollis'' * [[Pikumnoj]] aŭ [[Rondvostaj pegoj]], ''[[Picumninae]]'' aŭ [[Pikumnenoj]] (artikolo kun kompleta taksonomio) ** [[Blankastria pikumno]], ''Picumnus cirratus'' ** [[Teminka pikumno]], ''Picumnus temminckii'' * ''[[Picinae]]'' aŭ [[Pegenoj]] (artikolo kun kompleta taksonomio) ** [[Picus]] *** [[Vermiljona pego]], ''Picus mineaceus'' *** [[Malgranda flavnukulo]], ''Picus chlorolophus'' *** [[Verda pego]] ''Picus viridis'' *** [[Griza pego]] ''Picus canus'' *** [[Flavnuka verdpego]] ''Picus flavinucha'' *** [[Japana verdpego]] ''Picus awokera'' *** [[Vaijanta pego]], ''Picus vaillantii'' *** [[Nigrakapa verdpego]], ''Picus erythropygius'' ** [[Dendrokopoj]] kaj aliaj [[Buntpegoj]] *** [[Granda buntpego]] ''Dendrocopos major'' *** [[Siria buntpego]], ''Dendrocopos syriacus'' *** [[Mezgranda buntpego]] ''Dendrocopos medius'' *** [[Malgranda buntpego]] ''Dendrocopos minor'' aŭ ''Picoides minor'' *** [[Blankdorsa buntpego]] ''Dendrocopos leucotos'' *** [[Trifingra buntpego]] ''Picoides tridactylus'' *** [[Strivizaĝa buntpego]] ''Picoides pubescens'' *** [[Amerika trifingra buntpego]], ''Picoides dorsalis'' *** [[Hararpego]], ''Picoides villosus'' *** [[Blankkapa buntpego]], ''Picoides albolarvatus'' ** [[Driokopoj]] *** [[Strivizaĝa nigropego]], ''Dryocopus lineatus'', kiu montras blankan strion sur vizaĝo. *** [[Blankvizaĝa nigropego]], ''Dryocopus pileatus'', kiu montras blankajn zonojn sur vizaĝo. *** [[Blankventra nigropego]], ''Dryocopus javensis''. *** [[Nigra pego]] ''Dryocopus martius'' *** [[Eburbeka pego]] ''Campephilus principalis'' Aparte oni klasas nuntempe la ununura specion de ''[[Nesoctitinae]]'', [[Nesoktinenoj]] aŭ [[Antila pikumno]]. ==Pego kaj homoj== Anekdoto montras ilian inteligentecon: la verkisto [[Elian-J. Finbert]] vidis en ''Cabris'' (en la franca departemento [[Alpes-Maritimes]]) pegon, kiu estis trovinta la taŭgan manieron malfermi la malmolegan ŝelon de migdaloj, fiksinte ilin inter du ŝtonoj, kiel en ŝraŭbtenilo, ĝi estis trovinta la oportunan flankon kaj la ĝustan manieron laŭ kiuj ĝi devis bati la ŝelon por ĝin frakasi por povi eltiri la manĝeblan migdalon. == En Esperanto == [[Marjorie Boulton]] kolektas tradician [[Popolrakonto|popolrakonton]] el [[Rumanio]] pri la mita deveno de [[pego]]j. Laŭ tiu, [[Dio]] volis puni scivolemon de longnaza maljunulino kaj donis al ŝi sakon plenplena de zumantaj insektoj, vespoj, kuloj ktp., kun rekomendo nemalfermi ĝin, sed tion ŝi ne kapablis, malfermis la sakon kaj la tuta insektaro fuĝis; ŝi klopodis remeti ili en la sakon, sed tio tute maleblis. Do, Dio konvertis ŝin en pego, kiu ankoraŭ serĉas insektojn tra la arbotrunkoj.<ref> [[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], [[1984]], dua eldono 1993. paĝo 329-330.</ref> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|''Celeus flavescens'' Northern Flicker.jpg|''Colaptes auratus'' Powerful Woodpecker - Ecuador S4E2767.jpg|''Campephilus pollens'' Red-breasted Sapsucker - Novato, California.jpg|[[Ruĝbrusta sevsuĉulo]] Fulvous-breasted Woodpecker (Dendrocopos macei) at Kolkata I IMG 3848.jpg|''Dendrocopos macei'' Jynx torquilla vlaskop cropped.jpg|[[Eŭrazia koltordulo]] Melanerpes erythrocephalus -tree trunk-USA.jpg|''Melanerpes erythrocephalus'' </gallery> == Notoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Pegedo (rolulo)]] {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj|commonscat=Picidae|ReVo=peged}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Pegedoj]] mj266zuw1b44bhw2q72ekmgvwpllr4j 4 18496 9488485 9484762 2026-10-05T10:58:50Z ThomasPusch 1869 /* Gazaa genocido */ 9488485 wikitext text/x-wiki {{Mallongigo|VP:PU|VP:PROBLEMAJ}} {{/Enkonduko}} == Jen kelkaj ĝenemaj uzantoj kaj IPuloj == Saluton. Jam ekde sufiĉe da tempo ĝenas nian vikipedion sufiĉe altruda, pli malpli malserioza, supozeble psike malstabila IPulo, kiu verŝajne foje redaktis sub unu el la jenaj "nomoj" aŭ almenaŭ ie alsalutis sub tia nomo * {{uzanto2|Nenoniel}} * {{uzanto2|Uusikonto}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} Bedaŭrinde temas pri kelkaj IP-blokoj, kiuj komenciĝas jene: "46.132.", "86.114.", "86.115.", "93.106.", "109.240.", "176.72.". Ĉu eble iu havas proponon, kiel ni povus forpeli la ulon? - Antaŭ kelkaj tagoj mi eĉ kreis misuzan filtrilon, kiu eĉ jam malhelpis du redaktojn pri "kalvulo"j. Foje jam estis diversaj diskutoj en [[VP:DA]]. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:02, 8 apr. 2022 (UTC) :La IPulo {{uzanto2|109.240.9.91}} eĉ estis kaptita de la misuza filtrilo 5 kontraŭ "kalvulo", kiu fakte malhelpis al la uzanto aldoni frazon pri kalvulo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:43, 8 apr. 2022 (UTC) ::Intertempe plia gantopupo {{uzanto2|Liukas piha}} kreis artikolojn, kies forigon mi jam proponis sur [[VP:FA]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:48, 9 apr. 2022 (UTC) :::La menciita "novulo" eĉ provis aldoni ion pri "kalvulo", kiel mi ĵus povis vidi en protokolo de la misuza filtrilo 5, kaj tiel pruvis fakte, ke li estas gantopupo. Mi tial proponas forbaron. Ĉu bone? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:25, 11 apr. 2022 (UTC) ::::La menciita gantopupa uzanto {{uzanto2|Liukas piha}} intertempe eĉ estis forbarita tutvikie. Ĉu mi tuj traktu la iel rilatan [[VP:FA#Markus Rautio, Tommi Kinnunen, Veikko Törmänen, Eeva Joenpelto|proponon je forigo]]? Sed kion ni faru pri la ŝanĝiĝemaj IPuloj, kies skemon mi menciis jam la 8-an de aprilo 2022? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:46, 13 apr. 2022 (UTC) Jen denove redaktoj de IPuloj el Finnlando, supozeble elsalutinta gantopupo. Temas pri * {{uzanto2|109.240.111.98}} kies redaktoj plejparte estis malfaritaj kaj kreo estis amase forigitaj. Krome mi forbaris lin por tri tagoj. * {{uzanto2| 86.115.75.210}} same. Ĉu iu eble havas proponon kiel ni povus finfine forpeli lin por pli longa tempo? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:24, 28 apr. 2022 (UTC) Kial malbonigas Vikipedion, ke estas en Vikipedio rakontita pri kalveco? [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.251.162|86.114.251.162]] 01:38, 10 jun. 2022 (UTC) :Hodiaŭ nova gantopupo aperis, nome {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}. Pro la signifo "La sola celo de la reguloj de Vikipedio estas malobservi ilin" mi proponas porĉiaman forbaron inklude de la ceteraj gantopupoj kaj la rilataj IParoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:13, 27 jun. 2022 (UTC) ::Ĵus aperis nova gantopupo, nome {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}}. Laŭ la gugla tradukilo la uzantonomo signifas "Estas mojose fari petolojn". Ĉar tio sekvas la kutiman skemon, mi proponas la kutiman traktadon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:33, 18 aŭg. 2022 (UTC) :::Ŝajnas al mi, ke la ulo emas daŭrigi sian petoladon kreinte la uzanton {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. La uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "Uzanto naskita en 1989, kiu malatentas la regulojn de Vikipedio". Do, ni devus trakti tion kiel antaŭe menciita. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:20, 20 aŭg. 2022 (UTC) ::::Mi opinias, ke ne valoras ĉi tie demandi, kion fari. Se aperas evidentaj agoj de la forbarito Nenoniel (ĉu pri kalvuloj, ĉu pri alio) vi kiel administranto malfaru la agojn kaj tuj forbaru la uzanton aŭ ties ip-numeron (vastagame) aŭ faru ke neregistritoj aŭ freŝaj novuloj ne povu redakti la koncernan artikolon- La forbaroj validu por longa tempo. Laŭ mi jam sufiĉas iometo da suspekto por fari tion. Tiel oni sukcesis en la Finna Vikipedio iom post iom bridi lin. Kiam ĉi-jare estis vaste blokitaj liaj ip-numeraroj en la Esperanta Vikipedio, li silentis kelkan tempon kaj provis ekaktivi en la Sveda, Germana kaj Angla Vikipedioj (en ĉiu li trafis, sekzemple, ties artikolon pri Juice Leskinen). kiuj sufiĉe severe traktis liajn provojn. Kiel ĉiuj ruzaj vandaloj, li ofte faras sensignifajn aŭ (kvazaŭ)utilajn ŝanĝojn aŭ eĉ kreas ne malbonajn artikol(ĝerm)ojn. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:36, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris la tri gantopupojn {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}, {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} kaj {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:44, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris gantopupon {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:27, 10 okt. 2022 (UTC) : Ĉiuj estas forbaritaj {{farita}} == Tutvike forbarita uzanto, gantopupo de "Nenoniel" == Saluton. Mi ĵus rimarkis, ke oni eĉ tutvikie forbaris {{uzanto2|Liukas piha}}. Mi proponas, ke ni forigu ĉiujn de li kreitajn artikolojn kaj kategoriojn. Ĉu bone? - Se dum la sekvontaj tagoj neniu kontraŭas mian proponon, mi plenumos ĝin. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:35, 12 apr. 2022 (UTC) :{{farite}} Ĉar neniu ion ajn komentis nek kontraŭis mian proponon, mi ĵus plenumis ĝin, precipe ĉar ja ekzistas propono je forigo en [[VP:FA]]. Sed kiel ni evitu reaperon de la ulo? - Ĉu iu havas ideon? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:07, 16 apr. 2022 (UTC) Jen nova gantopupo de "Nenoniel", nome {{uzanto2|Jaakkoil}} ĵus kaptita de la misuza filtrilo 5. Do, li denove provis demandi alian uzanton pri kalvulo. Sed bonŝance la filtrilo malhelpis al li konservi la mesaĝon. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:36, 29 maj. 2022 (UTC) :Simple forbari lin estas la solvo. Ke li redaktis la artikolon pri [[Juice Leskinen]] realdonante ties kalvulecon, estas por mi sufiĉa pruvo pri la identeco de Nenoniel kaj Jaakkoil. Nenoniel estis forbarita ĝis la ĉi-jara Oktobro. Same forbarendas [[Uzanto:Wikipedian säännöt_on_tehty_rikottaviksi]] kaj eble aliaj. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 14:07, 2 jun. 2022 (UTC) ::Saluton, {{re|Surfo}}. Nia loka, do [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo/block&page=Uzanto:Nenoniel ĉivikipedia protokolo] montras nur, ke Neniel estas forbarita ĝis oktobro 2022. Sed mi ĵus vidis iel, ke li estas eĉ tutvikie forbarita. Ĉu mi eble esploru la daŭron de la tutvikia forbaro? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:20, 10 jun. 2022 (UTC) ::(+) Mi ĵus vidis en la SUL-listo de {{uzanto2|Jaakkoil}}, ke li estas jam forbarita por ĉiam en la finna Vikipedio. Pro la ovumado pri kalvuloj kaj aliaj malseriozaj aferoj mi proponas fari same. Ĉu bone? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:59, 10 jun. 2022 (UTC) :::Mi ĵus forbaris {{uzanto2|Jaakkoil}} por ses monatoj, ĉar li denove provis altrudi sian neenciklopediecan rubon pri kalveco kaj kalvuloj. En kazo de nova gantopupo kaj sama aktiveco mi proponas forbari la uzantojn por ĉiam, kiel jam faris aliaj vikipedioj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:11, 27 jun. 2022 (UTC) ::::Estas globale forbarita {{farita}} === "LTA pakkoruotsi" + kalvuloj === * {{uzanto2|Surfo on kalju}} loke forbarita * {{uzanto2|Jyväskyläana kalvigxanta esperantisto}} loke forbarita * {{uzanto2|Weirdy89}} loke forbarita * {{uzanto2|Nenoniel}} globale forbarita * {{uzanto2|Liukas piha}} globale forbarita * {{uzanto2|Jaakkolei}} globale forbarita * {{uzanto2|Kummallinen tyyppi}} globale forbarita * {{uzanto2|Uusikonto}} loke forbarita * {{uzanto2|Kalvulo}} loke forbarita * {{uzanto2|J. Leinonen}} loke forbarita * {{uzanto2|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} loke forbarita * {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} loke forbarita * {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}} loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por ĉiam, * [[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.103.191]] loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por unu jaro, forbaro en jaulio 2023 plilongigita je 3 jaroj per ThomasPusch, * {{uzanto2|Jaakkoil}} loke forbarita en junio 2022 por duonjaro, en januaro 2023 por ĉiam, nun globale forbarita * {{uzanto2|Outo suomalaisukko}} globale forbarita * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä erektoituu}} loke forbarita kaj globale forbarita (je nekutima maniero) * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä kovettuu}} globale forbarita (je nekutima maniero) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.3.123]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 6-an de decembro * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]]) multaj redaktoj ekde 2022-12-24, sed mi nur trovis subjektivajn redaktojn, nenion kio estus vandalaĵo. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.199.126]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.0.0/16]]) 2023-01-14 Moldur forigis la anonimajn redaktojn en [[Svedlingvaj finnlandanoj]], kiujn li juĝas neadekvataj: ip-adreso forbarita je 2023-01-23 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.203.157]] eowikt svwikt. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.235.148]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.245.114]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.247.245]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.75.182]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de januaro 2023 ** ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.0.0/16]]) loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro plus restarigo de antaŭe forigita persona paĝo la 14-an de januaro (jam estis forbarita unu monaton en en aprilo-majo 2022) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.107.127]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.131.204]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 2-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.135.235]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.167.234]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 28-an de oktobro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.19.205]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 3-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.35.187]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 29-an de oktobro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.69.158]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.160.244]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.162.212]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72]] loke forbarita: 2023 01 21: Ĉi tie en multaj paĝoj vandalis en 2010, estis unutage forbarita, sed en aliaj anonimaj kontoj plue miskondutis, tial la forbaro estu daŭra. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.224.216]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/217.140.204.247]] eowikt * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F]] loke forbarita * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:688:AD22:119D:7BBD:A026:838A]] loke forbarita. Estis kelkaj redaktoj, almenaŭ la 2-an de decembro 2022 la anonimulo vandale stultumis en la paĝo [[Risto Ahti]]. Aldone al ĉiuj aliaj mispaŝoj en aliaj kontoj tio sufiĉas por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :: Pruvoj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Taylor_49&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Deviga_instruo_de_sveda_lingvo_en_Finnlando&action=history] :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Ĉasado daŭras ĉe aliaj vikioj [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&action=history eowikt] kaj [https://sv.wiktionary.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:Taylor_49&action=history svwikt]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 5 jan. 2023 (UTC) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.61.224]] unuafoje je 2023-02-04, kvar aldonoj tiutage malfaritaj, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023.< [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 4 feb. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Haistakaa!}} redaktoj lastfoje en 2014, nenio riproĉinda, tamen restis sub kontrolo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 4 feb. 2023, [[:en:wikt:haistaa|problemhava uzantonomo]], forbarita el du vikioj, forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * La sama persono nun revenis kun nova uzantnomo [[Specialaĵo:Kontribuoj/Morsgrisar är vi allihopa]] (linio el sveda infankanto kiu signifas proksimume "ni ĉiuj estas panjoporketoj / dorlotitaj infanoj") kaj provas restarigi forprenitaĵojn. Ankoraŭ nenio evidente kontraŭregula - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] 5 feb. 2023, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] * {{uzanto2|Morsgrisar är vi allihopa}} * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Räven raskar över isen}} 25 redaktoj ĉe vikivortaro, apenaŭ io riproĉinda [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=pakko&diff=prev&oldid=1170723 pakko] * {{uzanto2|Tuskan parahdus}} preskaŭ 1'000 redaktoj, specialaj vulgaraĵoj, forbarita el finna vikipedio kaj vikivortaro, globale forbarita + loke forbarita ekde la 2-a de majo 2023 * {{uzanto2|Ongelmallinen käyttäjä}} specialaj vulgaraĵoj, globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uimalampi}} globale forbarita * {{uzanto2|Kyrpää äkkiä ja perseeseen}} vulgara uzantonomo, sed ĝis nun nur unu redakto senkulpa, kvankam ne speciale utila, de la 13-a de majo 2023, globale forbarita * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uusi nimimerkki}} rasismaj vulgaraĵoj + provokaĵoj sur la uzantopaĝo 2023-6-3, forbarita de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 2023-6-4, nun ankaŭ globale forbarita * {{uzanto2|Taas uusi käyttäjä}} "denove nova uzanto" forbarita loke en la finna 2023-6-6 kaj sveda branĉoj 2023-6-7, globale 2023-6-11 * {{uzanto2|Strangulo89}} kreita 2023-06-25, forbarita el sveda vikipedio kaj sekve globale forbarita 2023-06-26 * {{uzanto2|Jaakko Iisakki Leinonen}} komencis per teksto "[[bazlernejo en Finnlando]]" kaj perdo de Karelio, forbarita en 3 vikioj - kreita je 2023-07-09, en 2023-07-13 aldonis idiotan vulgaran subtitolon ''Neekerin jättikyrpä erektoituu'' (La giganta koko/kaco de la Nigrulo ricevas erektiĝon) al sia prezentopaĝo (poste senspure forigita). Admono ke se la vulgaraĵo ne tuj malaperiĝas, plej laste post 12 horoj sekvos forbaro: malaperigita. Je 2023-07-15 sekvis loka forbaro, formale pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Yrj%C3%B6&diff=prev&oldid=8214834 la jena vandalado], sed estas multaj pliaj kazoj troveblaj inter la kontribuoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:23, 15 jul. 2023 (UTC) loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Työnnä kulli perseeseen HETI}} vulgara uzantonomo, [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Ty%C3%B6nn%C3%A4_kulli_perseeseen_HETI&oldid=8193441 ligo], loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Sekametsänkävijä}} kreita 2023-07-15, unua ago 19:43 h en eo.wiki kaj globale forbarita post malpli ol 24 horoj, je 2023-07-16 14:01 h. * {{uzanto2|93.106.14.86}} aktiva ekde 2023-07-16, nua ago en eo.wiki je 15:44 h. [ [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.14.0/24|kontribuoj2]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.0.0/16|kontribuoj3]] ] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Necesejo&diff=prev&oldid=8217406 jen]: 18.57 h Admono al li: enciklopedio ne estas por sengustaj ŝercoj. 01:13 h 2-a admono: Ankaŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8217401 tiu redakto] estis plena sensencaĵo. Duonhoron poste Tria admono: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8217373 ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al finna maljunulo, kiu tekste montratas kun foto, do ĉiu povas vidi kiel aspektas la nazo, la barbo, la haroj ktp.] La mencio de kalveco, jam multegajn fojojn aldonata, kontraŭ protestoj de aliaj uzantoj, kiuj plene ignoriĝis kaj parte estis la kaŭzo de forbaro de uzantokontoj por ĉiam, jam estis multfoje. Tiom obsede ĉiam reveni al sama infaneca stultumado signas psikan nekapablon kunlabori kun aliaj. Ankoraŭ unu admono kaj li estos barita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16 jul. 2023 -- Lasta admono estas, simple hazarde nur nun trovita, sed la sinsekvo de trovoj tute ne rilatas: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8217370 ankaŭ tie ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al alia finna maljunulo] - Ne eblos diri ke li ne sciis pri tio ke ne eblas kaŝ-enigi tian frazon en tekstojn kiu evidente amuzas la kulpulon kaj nervas ĉiujn aliajn uzantojn. Do forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:04, 17 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|217.140.207.97}} forbarita en oktobro 2022 por daŭro de 1 jaro per Tlustulimu, plilongigita al daŭro de ankoraŭ 3 jaroj, por ke ĉiuj IP-kontoj havu saman forbarodaŭron, je 17 jul. 2023 per ThomasPusch ==== <font color=green>Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, en bloko por tri jaroj:</font> ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.13.133]], 6 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.21.225]], 13 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.33.61]], 2 jun. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.34.83]], 23 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.36.127]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.82]], 19 nov. 2021 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.94]], 18 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.71]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.96]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.100.79]], 24 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.94]], 8 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.229.250]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.234]], 12 maj. 2023 ==== Restis sub kontrolo same kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, kontrolite neniu malbonaĵo tie, sed sendube sama gantopupo ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.51.157]], 4 maj. 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.6.80]], 30 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.145.68]], 26 nov. 2021 :: {{farite}} ĉiuj forbaritaj loke, multaj ankaŭ globale 2023-07-17 * {{uzanto2|176.72.33.32}} 2023-07-18 -- 5 redaktoj, malfarataj pro redaktaj konsideroj, nenio malbona, sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.32.65}} 2023-07-18 angla vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|217.140.207.97}} 2023-07-18 angla vikipedio -- 3-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|93.106.5.93}} 2023-07-19 angla vikipedio -- 1-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 sveda vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.36.56}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.229.106}} 2023-07-19 esperanta vikipedio - tiutage ŝajne nur pozitivaj redaktoj, poste nenio, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.231.103}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8235795 vulgaraĵo] 2023-07-30 unua kaj lasta admono - samtage provita ankaŭ de alia anonima konto] tial trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj 2023-07-31 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|213.28.231.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gubben_Noak&diff=prev&oldid=8235714 vulgaraĵo pylly = pugo] 2023-07-27, malfarita samtage -- [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8235507&oldid=8232068 vulgaraĵo] 2023-07-26, malfarita samtage 2023-07-30 unua kaj lasta admono, kunblokita en 07-31 pro la evidente de sama homo faritaj misredaktoj de 213.28.231.103 kaj 176.72.32.76 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.32.76}} ankaŭ tie vulgaraĵo pri la drinkkanto [[Gubben Noak]], mem malfarita post minuto je 2023 07 30, sed tamen, kaj tuj dua [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8243056 vulgaraĵo pri apartigilo de la persona nomo "Pentti"], ĵus provita ankaŭ de alia anonima konto, tial admono pri la unua miso ne ĝustatempis: blokita trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Jyväskylän mies}} kreita komence de 1 aŭg. 2023‎ (UTC) :Necesis tuj aldoni pri unu de plej unuaj redaktoj, en [[Laukaa]]: Estas iom infanece ĉe iu homo kiu ne estas gejo aparte aldoni inter krampoj "(ne gejo)". Se oni farus tion ĉe ĉiuj menciitaj homoj, kaj ĉe ĉiuj mencius ĉion kio ili '''ne''' estas, la enciklopedio tute rubiĝus, kaj ankaŭ la unufoja aldono sensenca jam estas malgranda rubo. Mi tial tuj devas admoni vin neniam fari ion tian sensencaĵon kiu kompreneble forturnas la atenton de homo kaj libro pri lagoj al la temo pri "gejeco", ĉar ankaŭ legante "ne gejo" la atenton kaptas la vorto "gejo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:33, 1 aŭg. 2023 (UTC), per voĉdono: sendube sama gantopupo, ĉiama forbaro :: La ulo obsedas pri interalie [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] kiel evidentiĝas el multaj vulgaraj kaj insultaj redaktoj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=8243056&oldid=8243055 ekzemplo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:45, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::Forbarita porĉiam [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 2 aug. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Humoristi89}} e-lingva konto ne registrita, ne eblas vidi kontribuojn aŭ forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) * [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:46.132.19.219&action=history du IP-adresoj samtempe] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Rumpa&action=history vulgaraĵoj en la sveda vikipedio, pruvo ke Humoristi89 = Nenoniel] *: Temas pri {{uzanto2|46.132.19.219}} kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} *:Menciiĝis ankoraŭ tekstoj [[Jakob Stenius senior]] kaj [[Jakob Stenius junior]], forigitaj de kani, ambaŭ de 46.132.19.219 kaj enhave konfuzaj. {{uzanto2|46.132.19.219}} laŭ mi estas Nenoniel, forbarita por jaro, kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} esperantlingve ĝis nun tute nenion faris, tio ne sufiĉus por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) ==== Post decido bloke tuj forigi ĉiujn novajn kontojn kaj IP-adresojn (vidu sube la ĉapitron "Forbaroj pro suspektoj...") ==== * {{uzanto2|176.72.32.58}} kreita je 2023-03-23, 12:30 UTC, forigita 13:50 UTC:trijara forbaro --TP * {{uzanto2|176.72.73.26}} kreita je 2023-08-05 16:09, trovita de mi kaj tuj forigita nur la 2023-08-06 16:54, post pli ol 24 horoj, ĉar principe mi jam estas en vikipaŭzo de somera ferio kaj nur hazarde sukcesis ankoraŭfoje ensaluti. Dum tiu tago la konata kolego jam sukcesis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Fritz_Haber&diff=prev&oldid=8254621 vandali]. Do forbarita, ĉar temas pri anonima IP-adreso, kiu teorie iam estonte ankaŭ uzeblos de alia uzanto, nur dum tri jaroj. Multajn ekverkaĵojn mi komplete forigis, ili listiĝas nur en la protokolo de forigitaj tekstoj. {{re|LiMr|Tlustulimu|RG72|Kani|Moldur}} Dum mi estas for, mi petas vin aparte atente sekvi la dedukton de eblaj problemaj uzantoj - ĉar, ju pli rapide oni trovas ilin, des malpli da rubo estas por forigi poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 6 aŭg. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Työnnä jorma perseeseen HETI}} kreita je 2023-08-06, faris nur unu redakteton, 10 minutojn post kiam la ĵus forbarita anonimulo 176.72.73.26 kreis ĝin, sed la finnlingva uzantonomo mem ("Ŝovu Jormon en la pugon TUJ") estas vulgara kaj sensence provoka. Tiuj du observoj sufiĉas al mi havi sufiĉan suspekton ke temas pri la sama finna provokanto kiu ankaŭ kreis la anoniman konton 176.72.73.26. Do forbarita, kaj ĉar kun salutonomo, por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 6 aŭg. 2023 (UTC) globale forbarita * {{uzanto2|176.72.32.111}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8258030&oldid=6481603 pruvo per kalvuloj] *: Mi klopodos, kara, sed mi mem estas superŝarĝita nun je diversaj taskoj laboraj kaj familiaj. Sed mi klopodos. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:42, 7 aŭg. 2023 (UTC) *::forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.69.176}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8258353 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.80.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8260266&oldid=8258042 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por 3 jaroj en aŭgusto 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.89.97}} *: Forta suspekto ke estas la forbarito, kaj idiotaĵoj kiel aldono de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=SF&diff=prev&oldid=8261184 finn/svedlingvaĵo sepalus falskaa] al paĝo [[SF]] - la nacilingvaĵo "sepalus" havas la signifon pantalona malfermilo (Q494640) kaj aldoni finn/svedlingvan vorton "falsa pantalona malfermilo" absolute nenion aldonas al esperanta listo pri [[SF]]: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.96.1}} *: Iuj sencaj aldonoj, kaj idiota stultumado pri la temo "necesejo". Forta suspekto ke estas la forbarito: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.0.0/16}} forbarita por jaro en septembro 2023 (jam en forbaro de aprilo 2022 klaris ke la konto apartenis al "la problema Nenoniel") [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * Atentu, jen nova gantopupo: {{uzanto2|213.28.230.122}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:06, 11 aŭg. 2023 (UTC) *: Eble jes. Mi proponas atendi kun forbaro ĝis la fakto estos pruvita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:21, 7 sep. 2023 (UTC) *::Mi havas fortan suspekton ke temas pri la forbarito. Plej eta aldona suspekto sufiĉu por forbaro de jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.165.206}} *:Eble jen nova gantopupo de la sama uzanto? - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:30, 7 sep. 2023 (UTC) *:kaj same {{uzanto2|193.210.166.123}} (nur unu redakto en majo 2023) *::Supozeble estas la forbarito, sed kun nur po unu redakto la pruvo ankoraŭ ne 100procentas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) *:::Denove iu anonima uzanto same obsede fasciniĝas pri la temo kalveco samkiel tion faris la malnova uzanto, pro diversaj misfaroj longtempe forbarita el vikipedio, kaj same estu ĉiuj anonimaj kontoj, kiam ili montras fasciniĝon pri la samaj specifaj temoj kiel la forbarito. Tio kaj la aliaj kontribuoj de [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.242|46.132.65.242]] sufiĉas por suspekto ke temas pri la forbarito, kaj la anonima konto do forbariĝos kiel ĉiuj antaŭaj. Bedaŭrinde. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 10 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|46.132.65.242}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8331201 kalvuloj] trijara forbaro * {{uzanto2|46.132.65.0/24}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.0.0/16}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|193.210.193.195}} Vulgaraĵoj kaj insultoj [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.193.195 ĉe la vikivortaro] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Protokolo?type=&user=&page=Sahtivaari&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist] forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.72.214}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23, la IP-homo ankoraŭ en novembro 23 kontaktas min nerekte tra alilingvaj diskutpaĝoj, kie ne estas forbaro. TP * {{uzanto2|176.72.99.74}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.66.255}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|Fia ulo}} forbarita por tri jaroj je 2023-09-26: ĉiuj tri paĝoj, kiuj sukcesis redaktiĝi en la du horoj ekde kiam oni rimarkis lin, estas kontrolitaj TP (neniu nova redakto riprocxinda, tamen pruvite konata forbarito [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8358602&oldid=8353828] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice&diff=prev&oldid=53963601]) * {{uzanto2|193.210.194.104}} forbarita por unu jaro je 2023-10-02 15:40 UTC - la redaktoj faritaj ĝis mi malkovris la novan konton ankoraŭ ne estas kontrolitaj. TP [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:ThomasPusch&diff=prev&oldid=8364862 insulta redakto] * {{uzanto2|213.28.228.235}} mem anoncis sin en diskutpaĝo de administranto, je 2023-11-25, jam 22 redaktoj devas esti malfarataj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.76.56}} konto jam uzita en junio 2023, sed iel forgesiĝis forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.163.111}} Jen plia anonima konto, kiu skribas pri [[Juice Leskinen]] kaj aliaj finnlandaj temoj. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 2023-12-09 * {{uzanto2|193.210.194.114}} hodiaŭ daŭrigis antaŭajn (mis)agojn. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 3 apr. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.194.120}} kaj {{uzanto2|193.210.204.73}} Jen pliaj anonimaj gantopupoj, kiuj ĵus kreis kelkajn artikolojn, denove rilatantaj al certa nordeŭropa lando. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:28, 17 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}} ŝajnas esti plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:13, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.235}}, nur uzita la 21-an de aprilo, estis plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro, tiam oni ne rimarkis ĝin, sed tamen necesas forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:40, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}}, uzita dum 14 horoj antaŭ mem-anonco en diskutpaĝo de administranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:09, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi reviziis ĉiujn paĝojn, kiujn tuŝis la anonimulo de tiu IP-adreso. Ĉio estas en ordo krom laŭ mi foriginda, malkvalita paĝo [[Markku-liitto]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 31 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.230}}, uzita dum ses horoj la 13-an kaj 14-an de januaro 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.192.244}}, uzita nur iom pli ol horon, la 1-an de marto 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi nur nun rimarkis la demandon, sed jam respondis [[#Protekti artikolojn|sube]] al Moldur. Iuj redaktoj estas valoraj, kvankam kontraŭregule faritaj. Laŭ mi damaĝus forĵeti ĉion, pro principo de puno, ĉar tio malriĉigus niajn paĝojn: sed klare ke se ne forĵeti ĉion, necesas rapide administrante kontroli ĉiujn redaktojn, kaj tio kostas tempon. Mi hodiaŭ matene trovis la novajn tekstojn [[Ilmari Soisalon-Soininen|Soisalon]], [[Pekka Simojoki|Simojoki]] kaj [[Risto Kaskilahti|Kaskilahti]], poluris kaj reviziis ilin: ilin forĵeti pro principo estus domaĝe. Kaj ankaŭ estas aliaj senkulpaj aldonaĵoj, kiel "la urbo situas borde de la lago [[lago|lagonomo]]", kiuj sendube ĝustas, kaj forigi ilin pro principo kaj poste realdoni la frazon per senkrima nefinna esperantista administranto estus malŝparo de tempo. ::Sed la paĝon [[Markku-liitto]] mi opinias malkvalita, ĝin mi proponas forigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:26, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.84}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 3 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.196.231}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 4 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Nuolen klitorista}} jam forbarita en sina hejma finna vikipedio kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:41, 10 nov. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Flintisgubbe}} jam globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * '''!!!''' {{uzanto2|Xyhgf}} Finnlinvga uzanto kun "sensenca" uzantonomo. Tamen mi nuntempe '''malsubtenas''' iun forbaron pro foresto de malbonaj redaktoj, kaj foresto de pruvo ke temus pri "LTA Pakkoruotsi". Vikipedio estas retejo kiun ĉiuj rakjtas redakti, ecx finnlingvuloj. [[:m:Special:CentralAuth/Xyhgf]]. Tamen indus foje rekontroli la aktivecon de ĉi tiu konto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * Tri kontoj: ** {{uzanto2|Urpola}} nova [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] globale forbarita 2026-03-17 post preskaŭ 1'000 kontribuoj ** {{uzanto2|Urpola22}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto ** {{uzanto2|Urpolaakso}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto *: Skemo de redaktado tre forte subtenas eblon ke temas pri "LTA Pakkoruotsi". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:52, 11 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|~2025-28110-65}} kontribuoj de 15 ĝis 24 okt. 2025, suspekto ke povus temi pri la forbarito, sed ĝis nun ne trovita iu kontraŭregula redakto, kaj ne plu uzita ekde 24 okt. 2025. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 31 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} sendube sama ulo, vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en du vikioj * {{uzanto2|~2026-20388-18}} sendube sama ulo * {{uzanto2|Penttihirv}} evidente sama ulo, neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] * {{uzanto2|Näin on näreet}} globale forbarita, loke forbarita en totale 4 vikioj, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=9354531 pruvo]), stranga sed akceptebla nomo ({{l-fi|Näin on näreet}} = Jen kiel estas, "nerdoj"/stranguloj/kulo), forbarita cxi tie 2026-08-31 * {{uzanto2|Yrjöpussi}} (="vomsako") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, redaktoj ne estis * {{uzanto2|Yrjöän}} (="mi vomas") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, ĉiuj uzantonomoj en redaktoj kaŝitaj * {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} globale forbarita, forbarita en unu vikio, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vomado&action=history pruvo]) * {{uzanto2|~2026-50835-38}} * {{uzanto2|Yrjö valuu paidalle}} (="Yrjö gutetas sur sian ĉemizon") * {{uzanto2|Metsän polku}} (="arbara vojo") (ĝisnune nenie forbarita, aktiva en esperanta vikivortaro) {{u|ThomasPusch}} - Bonvolu '''tuj kaj komplete forbari''' {{u|~2026-50835-38}}, la novan gantopupon de "Nenoniel". Li plene ignoras sian forbaritecon kaj revenas tute senĝene kun nova IP-adreso. En tiu redakto [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Mustardo_de_Turku&diff=prev&oldid=9479280] li eĉ ripetas la ekzakte saman fifaron kiu meritigis al li la ĵusan forbaron: alvokis en la redakto-resumo rekte al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Necesas tuj kaj komplete forbari lin, inkluzive '''ĉiujn''' liajn gantopupojn. Memoru ke la forbaro validas por tiu konkreta persono, ne nur por unu specifa konto. '''Ĉiu''' ajn konto de la sama homo estu forbarita, ankaŭ tiaj kontoj ĉe kiuj hazarde ne aperas misfaroj. - Antaŭdankon! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi nur nun rimarkis, ke la malnova konatulo fakte bombadis mian diskutpaĝon per etaj notoj... Kredu min aŭ ne, sed mi, se mi volas aŭ devas progresi en iu tema redaktado sukcesas plene ignori notojn de finnaj anonimaj kontoj en mia diskutpaĝo. Ĉar alikaze mi venas al la komputilo por ion fari kaj finas la tagon nur okupiĝinte pri finnaj temoj kaj redaktoj kaj fine forbaro. Sed vi pravas, forbari la homon tuj post kiam li volas kapti mian atenton, negrave ke li ne per tiu ĵusa kanalo faris iun mistajpon, iom plirapidigas la procedon. La nuna anonima konto estos tuj forbarita, kaj mi penos tion fari ankaŭ estonte, sed mi ne sukcesos patroli la liston de lastaj redaktoj, aparte en la sekva semajno ne, kiam mi ses tagojn estos sen retkonekto. Do mi, aŭ iu alia de la 10 administrantoj, bezonos atentigon ke io misa redakto aperis, krom ke mi aŭ iu alia admin' hazarde vidis tion mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:27, 29 sep. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ĵus trovis ankoraŭ tute vandalan misredakton en la paĝo [[Diskuto:Jorma Kinnunen|Jorma Kinnunen]]. Tiun mi forbalaos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 29 sep. 2026 (UTC) :::Kaj krom anonimajn kontojn, kies forbarojn eblos sekvi en la protokolo pri forbaroj, mi jen ankoraŭ trovis salutnomon Yrjö valuu paidalle (Yrjö gutetas sur sian ĉemizon), novfarita je 12 aŭg. 2026 kaj ĝis nun nur tiam uzita. Ankaŭ forbarita. Teknike kolegoj argumentas, ke anonimajn kontojn oni nur forbaru por daŭro de jaro, dum salutnomojn oni povas forbari eterne. Kialo estas, ke la forbaro de anonimaj kontoj povus ĝeni tute nerilatajn, senkulpajn anonimulojn. Tamen mi, kiam mi estis tre nervita en somero 2023, forbaris plurajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de 3 jaroj... Sed, tiuj tri jaroj pasis en somero 2026. Provizore mi forbaros novajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de jaro, sed ni povas pripensi ĉu altigi la forbarojn ree al 3 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:05, 29 sep. 2026 (UTC) ::::Koran dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:26, 30 sep. 2026 (UTC) ::::: Portempa konto ĉiam eksvalidiĝas post maksimume tri monatoj. Forbaro de portempa konto por pli ol tri montoj rekte sensencas. Forbaro de IP-adreso por pli longa tempo daŭre utilas (sed tro longa forbaro trafas senkulpulojn). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:18, 30 sep. 2026 (UTC) == Tre multaj malfaroj == Saluton. Mi ĵus vidis, ke sufiĉe multe da redaktoj de {{uzanto2|Dironto56}} devis esti malfarataj. Supozeble la uzanto havas kelkfoje alian rilaton al nia lingvo ol la ĉitiea majoritato. Ĉu tio estas nur mia impreso? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:37, 27 apr. 2022 (UTC) :Plejparte neutilaj, kelkfoje eĉ malutilaj. Iomete strange... - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:24, 27 apr. 2022 (UTC) ::La lasta redakto estis de decembro 2022. Ŝajne la entuziasmo iom forvelkis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:28, 3 jun. 2023 (UTC) == Rusa IPulo == Saluton. Mi ĵus malfaris ĉiujn redaktojn de {{uzanto2|178.141.223.78}} parte manke de neŭtraleco parte manke de fontoj resp. referencoj. Kiel ni traktu plu la uzanton? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:10, 28 apr. 2022 (UTC) :Jam antaŭ kelkaj tagoj simila IPulo {{uzanto2|178.141.20.224}} fuŝis simile kelkajn artikolojn, parte eĉ la samajn kiel hodiaŭ. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:34, 28 apr. 2022 (UTC) ::Ili provas atribui militkrimojn al Ukrainio, kaj malatribui ilin al Rusio; ne aldonas fontindikojn, eĉ forigas ilin. Do unuflanke por-rusia propagando, nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:13, 30 apr. 2022 (UTC) :::Jen denove nekonvenaj redaktoj de {{uzanto2|178.141.53.12}}. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:20, 30 maj. 2022 (UTC) ::::Jen aĉa kalumnia propagando, kiu senbaze asertas ke ukrainaj regantoj estus "naziaj", kaj aliaj falsaĵoj. Nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:43, 30 maj. 2022 (UTC) :::::Mi ĵus kaŝis la versiojn de la IPuloj en [[Mariupolo]], [[Ukrainio]] kaj [[Donecka baseno]], por malhelpi reaperigon. Ĉu eble plia artikolo enhavas ion tian? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:54, 30 maj. 2022 (UTC) ::::::Vidu redaktojn de la unuaj du supre menciitaj IPuloj. Iuj estas ankoraŭ nekaŝitaj en la artikola historio. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:52, 30 maj. 2022 (UTC) Mi forbaris ĉiujn tri adresojn por unu monato pro malneŭtrala vidpunkto kaj neenciklopedia stilo. La enciklopedio ne estas loko por propagando. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:32, 31 maj. 2022 (UTC) :Dankon, RG72. Espereble la IPulo ne reaperos por denove fari siajn falsaĵojn. Alikaze ni ja devus forbari tutan IP-blokon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:24, 31 maj. 2022 (UTC) ::Ne dankinde. Tiukaze mi petos vin fari tion, ĉar blokado de blokoj estas iom tro por mi kiel humanitario. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:47, 31 maj. 2022 (UTC) :::La homo ne revenis post la 28-a de aprilo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Nordinramzi22 == Saluton. Mi malfaris ŝanĝon de la ĉisekve menciita uzanto, kiu en la norvega Vikipedio eĉ jam estis forbarita. {{problemulo|Nordinramzi22}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:38, 29 maj. 2022 (UTC) :La homo ne revenis post la 29-a de majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Sufiĉe ĝena IPulo == Jen denove IPulo {{problemulo| 178.197.204.0}} fivortumis en la diskutopaĝo de alia uzanto. Mi jam kaŝis la fivortan version kaj forbaris la uzanton por unu semajno. Se li revenos poste, ni plilongigu la forbaron. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 14:14, 30 maj. 2022 (UTC) :Unu semajno vere mallongas, sed la homo ne revenis post majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi == Jen supozeble nova gantopupo de {{uzanto2|Nenoniel}}: {{problemulo|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}}, kies uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "La reguloj de Vikipedio estas malobservitaj". Do, li nenion lernis el la forbaroj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:01, 1 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Uzanto:Regno di Arendelle == Jen pli uzanto, kies redaktoj supozeble ne celas krei enciklopedion. Temas pri {{problemulo|Regno di Arendelle}}, eĉ jam forbarita en unu Vikipedio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:53, 2 jun. 2022 (UTC) :Neniu redakto ekde oktobro 2022, kaj la lastaj redaktetoj ŝajnis provoj kontribui al enciklopedio, kvankam eble ne tre lertaj. Unu subpaĝo de lia propra prezentopaĝo dubindas kaj plene neenciklopedias. Temas nur pri vira kaj virina nomoj kaj granda koro inter ili. Tio estas nivelo de skribaĵoj sur paperetoj en elementa lernejo. Sed se neniu protestas, la "subpaĝo" tiom malgravas ke eĉ ne valoras la energio forigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:02, 27 jan. 2023 (UTC) == Uzanto:Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin == Jen plia sufiĉe superflua gantopupo de jam konata ulo. {{problemulo|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:04, 18 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Nova konto == Bonvolu noti jenan "novan" kontribuanton: https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F Klare videble nova konto de malnove konata forbarito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:57, 10 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por ĉiam nur ekde la 21-a de januaro 2023 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Plia fuŝulo == [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2405:9800:BA00:64A9:D87D:CFDE:53A3:2961 jen]. Indas bloki la ulon. Mi jam malfaris la stultaĵojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:16, 19 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por unu jaro ekde la 23-a de novembro 2022 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == uzanto:Vagantedaestepe == {{problemulo|Vagantedaestepe}} Anstataŭigis tute malsamajn artikolojn ([[Marseille-Blancarde (stacidomo)]], [[Nederlanda aŭtovojo 4]], [[abia lingvo]], [[-440]] ktp.) per unusola, sen kunteksto sensenca tekstobloko, do fakte vandale detruis la paĝojn, ĝis nun nur la 18-an de julio 2023. Tio konsiderendas agresa ago. Mi blokas lin por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 28 jul. 2023 (UTC) : Pura vandalkonto. 3 vandalaj agoj ĉe alia vikio. Neniu utila redakto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:25, 29 jul. 2023 (UTC) :: Se io ajn misa aldoniĝos post jaro, mi pretos (kaj subtenos) tiam reage bloki la konton eterne - tion fari post nur unu vandalado, estus nekutime, konsiderante ke la fuŝoj de la 18-a de julio 2023 estis ĉiam sama detruo, simple ripetita en pluraj paĝoj tuj sinsekve, du kalkuleblas unu granda vandalado. Sed se io ajn aldoniĝos post jaro, ne estu hezito bloki la homon por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 30 jul. 2023 (UTC) == Edukkk676 == {{problemulo|Edukkk676}} Enigis lingve fuŝajn teksterojn, precipe pri du televidaj kanaloj de Finnlando, en januaro kaj februaro 2023. ThomasGuibal admonis la homon komence de januaro angle, ne kontribui ĝis kiam la uzanto povus skribi gramatike ĝustajn frazojn, ne proponis tuj forbaron, kaj post februaro ne venis pluaj (fuŝaj) kontribuoj. Tamen la konto, daŭre neforbarita, konsiderendas problema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:17, 2 aŭg. 2023 (UTC) : La konto ne redaktis dum 6 monatoj. Laŭ mi problemo aŭ danĝero forestas, kaj neniu forbaro indas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 2 aŭg. 2023 (UTC) == Forbaroj pro suspektoj ke iu nova konto estas uzata per malnova forbarito == {{re|Tlustulimu|LiMr|RG72|kani|Taylor 49|Moldur|Sj1mor}} (nur arbitre elektante iujn el la nun aparte aktivaj uzantoj): Mi scias ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito. Sed mi rimarkas ke mi hezitas fari tion sole, sentante ke tio estas ago iom diktatora. Tial mi preferas havi eblecon kolekti iujn pliajn voĉdonojn antaŭ tia etike problema ago. Mi ĉiam ĝis nun en nova konto admonis homon se io aspektis al mi dubinda, kaj nur post malrespekto de tiu admono je dua paŝo forbaris la konton pro vandalado, kaj ne uzis por forbaro la argumenton "tiu konto prilaboras samajn temojn kiel malnova forbarito, do mi suspektas ke povas esti la sama homo kaj tuj forbaras la konton por ĉiam". Konkrete mi hezitas pri porĉiama forbaro de la konto [[uzanto:Jyväskylän mies]], kiu faris unu stultetan redakton, pri kiu mi nur admonis lin, kaj poste ĝis nun ne plu misagis, sed komparante la temojn kun antaŭaj forbaritoj tamen fortiĝas suspekto ke temas pri malnova forbarito. Taylor 49 pledas pri {{por|tuja porĉiama forbaro}}, ankaŭ se ne konkrete de tiu konto faratos iuj pliaj misoj, kaj mi {{por|pretos}} je tio, se ankoraŭ unu plia uzanto voĉdonos por tio. Se simple iu tria uzanto metas <nowiki>{{por}}</nowiki>-noton, la konto estos forbarita (vidu, se vi volas, noton pri la nova konto pli supre de tiu ĉi paĝo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 2 aŭg. 2023 (UTC) :Komento: Por ke forbaro havu sencon, necesas ke ĝi celu al konkreta persono, ne nur unusola konto. Kiam estas klare ke sama, jam forbarita persono aperas kun nova konto, tiam ne necesas nova diskuto, sed la forbaro konsekvence validu tute same por la persono ankaŭ sub la nova konto. - En tiu ĉi kazo la konata persono eĉ ne provas ŝajnigi esti iu alia - li sub la nova konto eĉ indikis sian retpoŝtan adreson kun la propra nomo. Li daŭrigas, kun ĉiam novaj kontoj, la saman misagadon pri kiu li jam multfoje estis admonita, ekz-e novaj artikoloj sen referencoj, sen vikiigo, sen intervikiaj ligoj, sen kategorioj, kun lingvaj eraroj kaj dubindaj faktoasertoj, malfacile ekzameneblaj. Do, mi voĉdonas klare {{por}} plua forbaro de li ankaŭ sub tiu nova konto, kaj malfaro de ajnaj redaktoj faritaj de li, sub ajna konto aŭ IP-numero. - Dankon por via engaĝiĝo! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:47, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - vere ne estas decido de solulo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Estas kvar voĉoj por forbaro de tiu kaj ĉiuj estontaj kontoj, ankaŭ se el tiuj kontoj ne fariĝis io misa, sed se oni kreas 300 kontojn ĉiujare kaj nur el triono el ili semas vulgaraĵojn kaj aliajn provokajn idiotaĵojn, tiam tio estas 100 misaj kontoj tro. Mi vere bedaŭras ke la homo ĉiam re-semas provokojn, ĉar krome li lastatempe ankaŭ faris utilajn kontribuojn - sed ĝustas ke la utilaj kontribuoj ne signifas ke tuj poste li re-provokas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::: {{kom}} > ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito :::: Ne faru tion pro "plej eta suspekto", sed nur kiam la fakto estas pruvita. Ĉe "Jyväskylän mies", la obsedo pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Laukaa&diff=prev&oldid=8245149 Pentti Hirvonen], apud tuja reveno al via paĝo, plus finna uzantonomo, konstituas sufiĉe duran pruvon ke jes ja estas sama ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - la aĉulo estas tiom stulta ke tiuj kiuj sekvis sian aĉan itineron facile povas certigi, ke iu ajn lia kontribuo estas vere de la koncernulo. Li neniam klopodos por maski siajn intervenojn. Li misuzas sian verŝajnan mensan misordon kiel ekskuzon por sia misuzo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:15, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Mi pro la multaj forbaroj de iuj finnlingvaj salutonomoj kaj anonimuloj farantaj dubindajn kaj ofte malferme misuzajn komentojn pri finnaj temoj komencas esti skeptika pri ĉiaj finnlingvaj salutonomoj, kaj decidis ankaŭ observi la konton de [[uzanto:Ville Siliämaa]], kvankam tie nur fariĝis 4 redaktoj inter 2011 kaj 2023, unu disputinda, sed ŝajne ne malica, kaj la aliaj tri tute senkulpaj. Sed ĉar la redaktoj parte koncernas samajn paĝojn pri kiuj la verva misfaranto en formo de anonimaj kontoj faranta dubindajn redaktojn aparte interesiĝas, tial pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 3 apr. 2024 (UTC) ::::Hodiaŭ la forbarito denove redaktis, nun per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.114|193.210.194.114]]. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj. Nun mi forbaris la aniniman konton por daŭro de jaro. Mi pardonpetas, sed laŭ la reguloj de forbariĝo daŭre ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Simple la redakta komunumo atendas ke la administrantoj obeu kaj kontrolu la decidon, kaj ankaŭ atendas ke ĉiuj paĝoj redaktitaj estu individue kontrolataj... tio simple estas tro da aldona laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 3 apr. 2024 (UTC) :::::{{uzanto2|213.28.230.213}} de septembro 2023 same. Kaj mi suspektas ke ankaŭ la homo redaktinta per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.73|193.210.192.73]] estas la sama forbarito. Tamen de tiu konto ekde la 23-a de januaro ne plu fariĝis iuj redaktoj, tial mi kuraĝas nun ne forbari ĝin postokaze... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 3 apr. 2024 (UTC) ::::::Hey! I write in English because I don't know the language of this wiki. I am an Administrator at the Finnish-language Wikipedia (have been since 2009[https://fi.wikipedia.org/wiki/K%C3%A4ytt%C3%A4j%C3%A4:Ville_Sili%C3%A4maa] [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Yll%C3%A4pit%C3%A4j%C3%A4t/Ville_Sili%C3%A4maa]), and I have nothing to do with the actions of the above-mentioned person. The person in question has been disrupting the Finnish Wikipedia for years behind numerous usernames and IP addresses. Several actions have been taken in Finnish Wikipedia over the years. It's a shame that he has continued it here as well. Best regards, [[Uzanto:Ville Siliämaa|Ville Siliämaa]] ([[Uzanto-Diskuto:Ville Siliämaa|diskuto]]) 10:17, 11 apr. 2024 (UTC) :::::::{{re|Ville Siliämaa}} Hej Ville, we do believe that you have nothing in common with any sock puppets of vandals, but I only decided to observe your possible further edits in esperanto, as you edited same pages that were also edited by vandals or a vandal. As I wrote "pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu - it's better to monitor one account in vain than to miss any". Nothing in person! As anyway every edit of any person is transparent, you can freely take a duolingo course of Esperanto and start more edits here. You're welcome! {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:27, 14 apr. 2024 (UTC) Nur por kontrolo ke la sekvaj IP-numeroj de ankoraŭ forbarita konto ne uziĝas ĉi-tie: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.207.186|86.114.207.186]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.99|46.132.64.99]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.36.72|109.240.36.72]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.96.249|109.240.96.249]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.75.204|109.240.75.204]] {{farite|En ordo}} Ĉiuj kovriĝas per la bloko de 109.240.0.0/16. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 14 apr. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] aktivis la 19-an de aprilo 2024, la 24-an de aprilo forbarita fare de kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 25 apr. 2024 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024 == :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.105|193.210.193.105]] aktivis la 26-an de junio 2024, la 28-an forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.236|193.210.194.236]] aktivis la 5-an de julio 2024, samtage forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 5 jul. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.93|193.210.193.93]] aktivis la 16-an de septembro 2024, nur la 27-an de oktobro 2024 rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.220|46.132.65.220 88]] aktivis la 1-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.221|193.210.196.221]] aktivis la 7-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650|2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650]] aktivis la 14-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.166.11|193.210.166.11]] je la 11-a de oktobro 2024, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.225.208|213.28.225.208}]] je la 11-a de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9|2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9]] aktivis la 24-an de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A|2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A]] aktivis la 29-an de oktobro 2024, post kvaronhoro anoncis sin kaj tuj estis forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:31, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.164.184|193.210.164.184]] tiu IP-kanalo uziĝis jam en sept. 2022, sed tamen ĝi estu forbarita dum nur 3 monatoj, ke poste oni sciu ke jam estis unua forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:41, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4|2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4]] de 2024-10-30, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486|2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486]] de 2024-11-05, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]] je la 9-a de novembro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] jam uzita en 2023, sed nur nun rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:01, 23 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.253|193.210.203.253]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 29 nov. 2024 (UTC) :◎ Dubinde ĉu ankaŭ la IP-adreso 2001:7E8:C6A3:1901:99A0:7B1D:370F:88EA de junio 2024 estis la koncernulo: post kontrolo de aliaj redaktoj malfortiĝas la suspekto, nur unusola redakto estis el la kutima temaro de la finna kolego :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.47.177|176.72.47.177]] simbola forbaro de nur monato, ĉar ni maltrafis tiun redaktadon en 2022, sed ĝi estis de oficiale forbarita uzanto :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]] por la tri lastaj linioj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:13, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], kontribuoj nur finreviziitaj je 2024-12-19 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:25, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]] Nur uzita la 28-an de novembro 2024, sed dum 2 semajnoj ne rimarkita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.84|193.210.203.84]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 12 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81|2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81]] nur uzita unufoje je 2024-12-11, en unu paĝo (redakto malfarita, ĉar jam antaŭe la sama redakto ankaŭ estis malfarita kaj estis diskutita). Mi unufoje eksperimentas per ne tuja forigo de la kanalo. Eble ĝi ĉiukaze neniam plu uziĝos. Ni povas observi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:57, 15 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9|2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9]] Ĝis nun nur unu redakto, ke en tiu unu redakteto la homo mem anoncis sin al mi. Ne tuj forbarita, ĉar tion fari nur pro sincera anonciĝo estus misa reago. Tamen la forbariĝo principe ankoraŭ validas, mi nur rezignis nun tuj ekzekuti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:17, 16 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] la 17 dec. 2024 frumatene, tutan faskon da redaktoj, je unua vido nenio enhave problema, sed daŭros ĝis kiam ĉiu redakto estos individue reviziita, kaj - la forbaro ankoraŭ validas. Tial forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:48, 17 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], jam globale forbarita, sed nur por simbolaj 3 tagoj, tio ne sufiĉos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:58, 1 jan. 2025 (UTC) Ankoraŭ la eblaj misoj ne plene kontrolitaj (!), se se ili estos (kunhelpo bonvenas!), tiam la linioj iros supren al la antaŭa listego: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] je 2025-01-01, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:46, 1 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] je 2025-01-04, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] je 2025-01-06, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:20, 6 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]], je 2025-01-10, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:13, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|46.132.0.0/16]], tuta bloko da IP-adresoj, jam estis forbarita de apr. ĝis majo 2022, 1 monaton, kaj de sep. 2023 ĝis sep. 2024, unu jaron, sed kompreneble ĉiu periodo finiĝas, tial ĝi nun ree estis malferma kaj remisuziĝis. La bokoforbaro i.a. inkluzivas lastatempe misuzitajn IP-kanalojn: ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]], je 2025-01-11, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]], je 2025-01-06, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]], je 2025-01-04, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.64|46.132.88.64]], je 2025-01-02, ŝajne ankoraŭ ne forbarita, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], je 2024-12-31, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.237|46.132.68.237]], je 2024-12-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.74.90|46.132.74.90]], je 2024-12-24, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.81.78|46.132.81.78]], je 2024-12-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]], je 2024-12-07, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.69|46.132.68.69]], je 2024-12-06, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]], je 2024-11-30, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.70|46.132.92.70]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.220|46.132.72.220]], je 2024-11-12, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]], je 2024-11-09, kaj pliajn IP-kanalojn antaŭ tiu dato... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:47, 11 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287 |2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 17 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] redaktis nerimarkite hodiaŭ dum pli-malpli ses horoj, redaktoj ĝis nun '''tute ne revizitaj''', do ne certas ke li entute faris iun ajn malkonstrueman redaktojn hodiaŭ, sed la forbaro jes ankoraŭ validas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 19 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 5 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 16 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221/193.210.194.221]] nenio kontrolita, nur forbarita 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/Kalvkapo|Kalvkapo]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.72|193.210.196.72]] nur unu paĝo kontrolita, krome nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:18, 8 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] nenio kontrolita, nur forbarita je 2025-04-03 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.194.251|193.210.194.251]] jam de decembro 2024, nur nun rimarkita, nur unu paĝo kontrolita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.202.81|193.210.202.81]] escepte fidindaj redaktoj nur la 5-an de aprilo, nur malforta suspekteto ke entute povus temi pri la forbarito, teste ne forbarita --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 18 apr. 2025 (UTC) ::: supozeble ĉi tie mankas iuj forbaroj de majo kaj junio 2025 ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.227]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.196.251]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:2001:999:510:a618:1ec8:5139:39d7:1e01]] la 1-an de julio 2025 per Kani [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ... de komence de julio ĝis fine de aŭgusto la pluaj forbariĝoj ne detale dokumentiĝis xi tie, sed ili estas dokumentitaj en la protokolo pri forbariĝoj. TP ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.95]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:50, 26 aŭg. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-54660-9]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 9 sep. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-32753-24]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:33, 1 dec. 2025 (UTC) xxx Krome en aliaj lingvobranĉoj la koncernulo jam uzis i.a. tiujn IP-kontojn: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]] je 2024-12-06, ankaŭ ĉe la sekvan tagon, ĝis nun ne rimarkita, nun forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.103|46.132.88.103]] je 2024-12-11, ĉe ni ankoraŭ nenio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72|195.237.90.72]] je 2024-12-12, ĉe ni jam forbarita en 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) == Nova registrita konto "kun parte finnaj temoj" == {{re|Tlustulimu|Kani|LiMr|Narvalo|Yekrats}} {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|KuboF Hromoslav|Salatonbv|Moldur}} {{re|Arbarulo|Taylor 49|Aidas|RG72}} Mi ĵus konsciiĝis pri nova registrita konto [[:uzanto:Urpola|Urpola]], kiu laŭ mia ĝisnuna rigardo (ankoraŭ) ne faris ion malbonan, sed kiu parte interesiĝas pri la samaj temoj kiel nia konata finna uzanto, de kiu ekde 2021 forbariĝis multaj kaj ekde 2023 reflekse ĉiuj kontoj kaj anonimaj kanaloj. Aparte mi ekde printempo 2023 forblokis multajn anonimajn kanalojn tuj post kiam mi havis plej etan suspekton ke povus esti rilato al la forblokito. Tamen post pli ol 30 monatoj eble jam tempo por doni minimuman ŝancon al konto. Tial mi proponas ne tuj forbloki tiun ĉi novan konton, sed teni ĝin sub proksima observo, kaj tuj forbloki, post mallonga noto ĉi tie, kiam nome de ĝi skribiĝos plej eta stultaĵo. Tial mi petas ĉiujn kune kritike rigardi la elpaŝojn de la nova konto, dum ĝi ankoraŭ ne estas forblokita. -- 2025-12-17T13:45:03 ThomasPusch : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=9251512&oldid=9243283 pruvo] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Urpola pruvo] Estas sendube sama ulo. Mi iomete konsentas pri la propono "ne tuj forbloki". Tamen, mi forte proponas jenan al la ulo: :* aliru la diskutejon [[Vikipedio:Diskutejo]] :* pardonpetu, kaj petu permeson reveni :* promesu ne plu redakti toksajn temojn (kalveco, pakkoruotsi, vomaĵo, kacotranĉado, lestandianismo, ...) en iu vikio :* promesu ne plu krei novajn kontojn, sen aŭ post ebla forbaro (kontaj estas globalaj, ne uzu aliajn kontojn en aliaj vikoj), kaj ne redakti per portempaj kontoj :* promesu ne plu nenecese mencii min en viaj redaktoj en iu vikio kaj sekve '''rigore sekvu''' tion. En okazo de eĉ minimuma dubo, malboniĝo de via fartado, aŭ simile, '''NE REDAKTU''' iun vikion, elŝaltu komputilon kaj poŝtefefonon, kaj faru sufiĉe longan vikipaŭzon. @[[User:Urpola]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:34, 19 dec. 2025 (UTC) Cxu mia hodiaŭa aldono en la artikolo [[Markus-setä]] estas bona nun, kiam tie ekzistas fonto? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:20, 19 dec. 2025 (UTC) : Rigardu kion mi skribis supre ... prenu tre singarde la ŝancon de reveno, ne starigu demandojn de tipo "ĉu mia redakto estas bona", kaj ne redaktu toksajn temojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 04:23, 20 dec. 2025 (UTC) La uzanton [[:uzanto:Urpola|Urpola]] oni blokis en la Finna Vikipedio tuj post lia unua kontribuo. Eĉ eta rigardo al liaj tekstoj montras, ke oni forĵetu lin ankaŭ el la Esperanta versio kaj tuj malfaru ĉiujn liajn redaktojn. Sed, bedaŭrinde, la administrantoj de la Esperanta Vikipedio estas kreantaj "enciklopedion", kiu nur plene konformu al ilia lingva kaj alia gusto – alio ne gravas. Pri la fiagoj de la problema uzanto, kiu estas ĉi tie ofte rasisme nomata "la finno", la administrantaro jam antaŭ pluraj jaroj nete rifuzis okupiĝi kaj eĉ atakis la avertantojn. La rezultojn oni jam klare vidas: neniu ajn scianta ion pri Finnlando volas tuŝi la artikolojn rilatajn al la lando. Tiuj estas hazarda kolekto de tekstoj pri temoj kun marĝena valoro, tiuj de "la finno" krome estas forte tendencaj, kaj kelkaj el ili pli taŭgaj por bulvarda klaĉgazeto aŭ por skriba ekzerco en elementa lernejo ol por enciklopedio. La kulturo de nia Vikipedio estas tiom forpuŝa, ke ankaŭ la nombro de kontribuantoj pri ajna temo ŝajnas magra. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:53, 21 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj, kiujn mi faris kun la no o Urpola, estas ne-taŭgaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:43, 25 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj post la aprilo 2023 estas forte tendencaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:10, 25 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la tutan historion kaj volas lasi al la aministrantoj kiel eble plej multan liberecon decidi, kiel severe agi. Tamen ŝajnas al mi ke la homo neniam ĉesis malrespektadi la blokon, nek montris signon ke li ĉesos la malutilaĵojn pro kiuj li blokiĝis, do laŭ mia persona opinio li ne meritas indulgon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:12, 21 dec. 2025 (UTC) == "Votre Provocateur" -- "Via Provokisto" == {{uzanto2|Votre Provocateur}} Ĉu akceptebla nomo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:36, 4 aŭg. 2023 (UTC) :Kial ne? [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 16:54, 4 aŭg. 2023 (UTC) ::Ĉar se mi iras al via hejmo dirante, ke mi venas provoki vin, plej verŝajne vi ne malfermos vian pordon al mi. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:Votre Provocateur]] Uzanta nomo estas globala. Do plej bone estus se vi [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest petus globalan alinomigon]. Tio estas simpla konsilo. Mi ne vidas problemkonduton kiu pravigus forbaron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:30, 11 aŭg. 2023 (UTC) ::::Kial mi bezonas renomi? Laŭ mi, vi nun esprimas politikan pozicion. [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 19:09, 11 aŭg. 2023 (UTC) == Du simplaj vandalaj IP-adresoj == Hodiaŭ {{uzanto2|186.167.204.154}} kaj {{uzanto2|143.255.84.222}}, evidente la sama homo, ĉar ili faris ekzakte la samon, vandale enigis fuŝaĵojn en du malsamajn paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj. Klare idiotaĵo, ne iu mallerta provo kontribueti, sed tamen mi nur blokis ambaŭ je 3 monatoj, ĉar mi supozas ke post tri monatoj ne plu restos emo tiom stultumi. La du paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj mi por sekureco ŝlosas dum jaro kontraŭ redaktoj de anonimuloj, ĉar klare la homo povas reveni post horo aŭ post duontago kun iaj aliaj IP-adresoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:56, 27 nov. 2023 (UTC) :Ĝis nun ne aperis novaj stultaĵoj de la du IP-kontoj. Ŝajnas ke la 3-monata forbaro tute sufiĉis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 14 apr. 2024 (UTC) == Simpla ofendado == Hodiaŭ {{uzanto2|176.52.105.202}} ofendaĉis en kripligita rusa lingvo per latinaj literoj, sed ĉiukaze estis ofendoj kaj misuzo de la esperantlingva vikio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) skribis je 2023-11-30 08:12: Bv forigu kaj kaŝu kontribuojn de @[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.52.105.202|176.52.105.202]] - la teksto estas tre ofendiga: per latinaj literoj estas tajpita ruslingva ofendaĵo. Uzanto Q-bit array estas tre fama ru-vikipediisto aktive batalanta kontraŭ vandaloj kaj ties vandalado. Ofendaĵo forigita kaj IP-adreso blokata por unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:05, 30 nov. 2023 (UTC) == Uzanto:Goren == Mi kun bedaŭro devas malfermi ĉi tiun sekcion. La uzanto Goren jam la pasintan semajnon pasigis multe da tempo en la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|paĝo pri maladministrantigo de RG72]], enigante amason da komentoj, plejparte tute ne rilataj al skribado de enciklopedio, sed nur rilate al personaj problemoj kontraŭ RG72, uzanton kiun li deklare entute ne ŝatas. Vikipedio ĉesis esti enciklopedio kaj iĝis [[socia retejo]]. [[Uzanto-Diskuto:Goren#footer|Klopodo de mediacio]] en lia uzanto-diskuto ŝajnis je la komenco sukcesi: Goren [[Speciala:diff/8480030|promesis]] ĉesi konduti diskutojn pri inter-personaj problemoj en la servaj paĝoj, kaj ne inundi la maladministrantigan paĝon per mesaĝoj. Tamen, la promeso ne daŭris longe. Hodiaŭ, ekzemple, li sentis la bezonon informi la komunumon, ke la uzanto RG72 havas «[[Speciala:diff/8485948|mensajn problemojn]]». Mi proponas '''2-semajnan forbaron''' pro malrespekto de kondutkodo ([[VP:5]]) kaj misuzo de servaj paĝoj. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:41, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi petas al uzantoj {{ping|Tlustulimu}}{{ping|Sj1mor}}{{ping|ThomasPusch}}, se ili volas, interveni en ĉi tiu diskuto pri PU. La menciataj uzantoj estas pli neŭtralaj en ĉi tiu diskuto, ĉar ili neniam intervenis en [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:57, 3 dec. 2023 (UTC) :: Akuzoj rilataj al "mensaj problemoj" estas rekte kaj absolute malakcepteblaj, ĉu far [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?diff=1186046&oldid=1186036 RG72] aux far [[Speciala:diff/8485948|Goren]]. Mi petas uzantojn "RG72" kaj "Goren" ne plu redakti la paĝon [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. Mi mem promesas ne plu aldoni tekston tien. Mi nuntempe kontraŭas forbaron de uzato "Goren", tamen petas rin estonte pensi almenaux dufoje antaux pusxi ellasilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi komprenas vian koncernon, sed vi ankaŭ komprenu min. Ĉu mi devas silente toleri kiam oni persone insultas min, nomas min diletanto, stultulo aŭ simple "estaĵo", kulpigas min pri iuj anonimaj komentoj en dio scias kia grupo en telegramo kaj ĝenerale kondutas agrese kaj malrespekte al mi? Mi eĉ ne plu partoprenas en tiu diskuto, sed RG72 daŭre insultas min persone. Kion mi diris pri liaj mensaj problemoj ne estas persona atako, sed estas mia honesta impreso. :Mi vere scivolas kiun konduton oni atendu de mi aŭ de iu alia uzanto kiu estus same persone atakita por ke ĝi ne estu "problema". :Mi ankaŭ scivolas kial vi kreis tiun ĉi sekcion pri mi sed ne pri RG72, malgraŭ ke ĝuste li insultis min persone, dum mi ne eĉ unufoje insutis lin. Ĉu vi opinias ke ĉar li estas administranto li havu privilegiitan staton kaj al li estas permesata insulti aliajn uzantojn, dum tiuj ne rajtas eĉ respondi? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:17, 3 dec. 2023 (UTC) :: La sekcion ne kreis mi. Bv ne publikigu iam ajn viajn "honestajn impresojn" pri "mensa fuŝo" de iu ajn, sendepende kiel vi certas pri via "diagnozo". Diskuton [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]] <s>vi</s> oni jam startis, nun vi paciencu, kiel eble plej silente. Bv, forestu de vikipedio kaj ceteraj lokoj kie RG72 povus aperi dum almenaŭ 48 horoj. Troe agresema "batalado" kunportas riskon ke vi perdas simpatiojn, kaj RG72 gajnas je la fino. Oni ne klopodu pafi reen per eĉ pli vulgaraj insultoj!!! [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 3 dec. 2023 (UTC) :::Nek mi kreis tiun diskuton, kaj mi ĝenerale nur partoprenis en ĝi ĉar mi vidis la problemon en administranteco de tia uzanto, kiu rutine insultas aliajn uzantojn ĉu pro personaj, ĉu pro politikaj diferencoj. Mi tute ne vidas tiun ĉi aferon kiel batalon aŭ militon, kiun oni gajnu aŭ malgajnu. :::Mi, tamen, ne ŝatas esti persone insultata kaj ne povi iel ajn reagi al tio ĉi. Mi pardonpetas al vi kaj al ĉiuj vikipedistoj, por kiuj referenco al mensaj problemoj povas esti trigero, mi celis neniun malrespekton. Sed oni konsentu, ke atako de RG72 al mi pro iu anonima telegrama komento estis io laŭvorte freneza. Mi ne sciis kiel alie nomi ĝin tiumomente. :::En tiu diskuto kelkaj partoprenantoj asertis, ke administranteco ne estas iu alta rango aŭ iu ornamaĵo. Faktoj, tamen, estas tiaj, ke ni ne vidas PU-on pri RG72, sed jes pri mi. Do, eble administranteco ne estas ornamaĵo, sed ĝi ŝajne jes estas permesilo senpune insulti aliajn uzantojn kaj malrajtigi ilin respondi. :::Mi nun provos sekvi vian konsilon kaj foresti de Vikipedio dum ioma tempo, oni vidu kio okazos ĝis tiam. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:49, 3 dec. 2023 (UTC) == 37.39.173.13 == La anonimulo {{uzanto2|37.39.173.13}} hieraŭ kaj hodiaŭ vandalisme malplenigis paĝojn, kion neesperantistaj centraj administrantoj rimarkis kaj restarigis la paĝojn, admonante la homon - tiam la anonimulo "ruziĝis" kaj forigis paĝojn ĉapitron post ĉapitro. La paĝoj ne estis polemikaj, ŝajne simple temis pri testo kiom efike oni povas vandali en eta vikipedio kun nur deko da administrantoj. Mi en komenca impulso volis forbari la "uzanton" poreterne, sed rekonsideris ke por IP-adreso, kiu principe estas uzebla fare de diversaj homoj, tio estus tro drasta paŝo, kaj fine forbaris la IP-adreson por daŭro de jaro - se post tio tia vandalismo ripetiĝos de sama IP-adreso, oni forbaru por daŭro de tri jaroj, aŭ eventuale tiam tamen porĉiam ... sed pli verŝajnas ke la homo uzos aliajn IP-adresojn, kiuj tiam ĉiuj forbarendas, en unua provo por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 24 jan. 2024 (UTC) == 176.15.222.60 == La anonimulo {{uzanto2|176.15.222.60}} vandalis artikolon [[Sergej Ŝojgu]], do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:48, 5 mar. 2024 (UTC) : {{forte kontraŭ}} forbaro. La IP-ulo globale faris nur du sensencajn kaj plejparte sendamaĝajn redaktojn. Falsa alarmo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:01, 7 mar. 2024 (UTC) :: La IP-ulo vandalis la artikolon, skribinte krudan rusan sakraĵon. En iu ajn vikio li tuj estus forbarita. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:02, 4 apr. 2024 (UTC) ::: La IP-ulo aldonis neutilan malplenan linion. Ĉu la ŝajne arbitraj literoj en la resumo estas ruslingva vulgaraĵo mi ne kuraĝas prijuĝi. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 4 apr. 2024 (UTC) ::::Li faris neutilan redakton kun evidenta celo lasi komenton forme de latinskribita rusa sakraĵo. Ĉu skribi "GEJAĈO" ne estas vandalismo? Esperanto-Vikipedio iĝas ĉiam pli stranga loko. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:16, 5 apr. 2024 (UTC) ::::: Skribi "GEJAĈO" en redakta resumo ne estas vandalismo ... sed eble estas insulto aŭ ĝena redakto, kaj jes eĉ kaŭzo de forbaro se tio okazas ripete. Kial vi ne malkaŝis la fakton ke temas pri insulto dekomence? Mi vidis nur la malplenan linion... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 7 apr. 2024 (UTC) ::::::Redakti la artikolon kun sola celo skribi insulton, eĉ se nur en artikola historio, estas vandalismo. Por mi tio estas evidenta afero. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:19, 8 apr. 2024 (UTC) :{{re|RG72}} Ankaŭ mi en la ŝajne arbitra literoj de la redakta resumo ne sukcesas kompreni rusan insulton. Sed mi fidas al vi ke ruslingvano povas kompreni la koditan mesaĝon tiel. Samkiel Taylor mi opinias ke forbari la IP-kanalon por jaro ne indas, ĉar dum pli ol 5 semajnoj ne venis ajna plua redakto. Se aperus dua malsaĝa redakto, mi subtenus forbaron. Sed se vere la literoj estis sekreta insulto, tiam sendas malvidigi entute la dubindan resumon - tion mi nun faris. Tiel nur en la redakta historio de tiu ĉi diskuteto eblus entute spuri la dubindajn literojn. Tio adekvatas por protekti la generalon kontraŭ ĉia restaĵo de insulto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:08, 14 apr. 2024‎ (UTC) :Mi ne nomus tion "sekreta insulto", ĉar temas pri banala kaj tre kruda (ne uzebla publike kaj punenda tiukaze) insulto kun la signifo "gejaĉo", ofte uzata ankaŭ sendepende de seksa orientiĝo, iom simila al ''fagot'' en la angla, sed pli forta. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:25, 15 apr. 2024 (UTC) == Protekti artikolojn == Kara {{u|ThomasPusch}}, aŭ iu alia administranto, mi petas protekti kelkajn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj: * [[Sveda lingvo en Finnlando]] (probable konata regulrompulo) * [[Pär Sundberg]] (alispecaj, sed strangaj kaj neutilaj redaktoj) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:31, 30 maj. 2024 (UTC) :{{farite}} protekto de ambaŭ artikoloj, la unuan por ĉiam kaj la duan por unu monato. Krome mi malfaris la ŝanĝojn de la IPuloj. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:47, 30 maj. 2024 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:13, 30 maj. 2024 (UTC) :::{{re|Moldur}} Mi miris ĵus vidi vian peton, ĉar mi pensis ke ni eterne protektis la tekston [[Sveda lingvo en Finnlando]] kontraŭ anonimaj redaktoj, sed ne, mi nur '''dumtempe''' protektis ĝin kontraŭ redaktoj de iu ajn krom administrantoj, kaj post kiam la tempo pasis, restis neniu protekto. Dankon ke vi rimarkis la mankan protekton, kaj dankon al René pro la rapida agado. Vi vidas ke mi hodiaŭ post-kontrolas iujn redaktojn, kiun la forbarito sukcesis en du almenaŭ anonimaj kontoj fari, antaŭ ol li post kelkaj horoj rimarkiĝis (unufoje de René, alifoje de mi, kiu ankoraŭ trovis trian ŝteleniron de la 21-a de aprilo), cele al forigo, malfaro aŭ ebla revizio de escepte utilaj redaktoj. Se ni konsekvence neniigas ĉion ajn se estas suspekto ke forbarito faris ilin, ni nur pro principemo malpliriĉigas niajn paĝojn, sed pesi iun redakton je ebla kvalito kompreneble perfortas administranton investi senkompare pli da tempo, do teknike forĵeto de ĉiuj ajn redaktoj, ankaŭ la tute bonaj, estas la teknike tempoŝpara reago. Mi fidas en tio de la redaktoj en [[Sveda lingvo en Finnlando]] kaj [[Pär Sundberg]] estis malkvalitaj, mi hodiaŭ vidis iujn aliajn redaktojn kredeble de la forbarito, kiujn forigi pro principemo domaĝus al mi. Sed se li tiom reaktivas kvankam li tute scias ke li nur ŝteleniras, malfermante du novajn IP-adresojn ene de 24 horoj, tiam ni devas plialtigi nian atenton al "Lastaj ŝanĝoj" kaj "Novaj paĝoj", por pli rapide trovi lin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 30 maj. 2024 (UTC) == Revenanta forbarito? == Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, bonvolu noti: Jen alia anonima kontribuanto kun nova IP-adreso, kiu kredeble estas la sama forbarita persono denove: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.202.84 kontribuoj]. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:01, 3 jun. 2024 (UTC) :Mi tuj okupiĝos. Damne, kiom li jam sukcesas planti en 90 minutoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:09, 3 jun. 2024 (UTC) Notu: Kredeble la sama denove: [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.192.241 193.210.192.241 jen]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 20 aŭg. 2024 (UTC) Kaj ankaŭ * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8|2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8]] kaj * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28|2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28]] en sama monato aŭgusto 2024. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:32, 9 sep. 2024 (UTC) Kaj li revenis denove: * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]] :Kreis dekon da finnlandotemaj artikoloj dum du frumatenaj horoj. :Ĉi-foje li ne skribis ĉiujn artikolojn mem, sed uzis aŭtomatan tradukilon por kelkaj. [[Kalevi Lehtinen]] estas tradukigita el la finna Vikipedio (tra la angla lingvo). [[William Ruto]] estas en lia kutima persona stilo. Plene mankas envikiaj ligiloj, aŭ interlingvaj vikiligoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:09, 12 sep. 2024 (UTC) {{re|Moldur}} Mi nur nun vidis tiun ĉi noton de antaŭ 2 semajnoj kaj nun tuj forbaris la anoniman konton por jaro. Bonas kaj utis uzi ŝablonojn {{ŝ|u}}, {{ŝ|re}} aŭ @, kiel vi faris nun. La tekstojn Kalevi Lehtinen kaj William Ruto mi ĝustigis kaj proponas ne komplete forĵeti (tiu pri Ruto post forpreno de dubindaj frazoj vere estas nur minimuma artikola ĝermo, sed tio pli bonas ol ruĝaj ligiloj pri aktuala ŝtata prezidanto). Tamen mia kapacito nun ne sufiĉas revizii pliajn kreojn kaj adaptojn de la duvinda uzanto. Ĉu vi povus helpi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) :Mi trarigardis kaj iom poluris la redaktojn en [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:53, 27 sep. 2024 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, Probable la sama nun redaktis pri [[lestadianismo]] kaj [[konservativa lestadianismo]]. Mi proponas protekti tiujn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:25, 26 sep. 2024 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi tute samopinias kaj tuj protektis la du paĝojn kontraŭ anonimaj redaktoj. Krome ankaŭ 2001:999:405:2472:FE67:1EEC:77AE:6D6B estas forbarita por jaro, 193.210.201.114 jam forbariĝis antaŭ kelkaj minutoj (vidu supre). Ankaŭ 193.210.201.251 kaj 213.28.231.94 forbaritaj por jaro, sama homo, parenca temaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) ::La finna forbarito revenis hodiaŭ, per nova IP-adreso {{uzanto2|2001:999:485:1B80:CA86:A899:8C18:6FF2}}, kaj mem anoncis sin en mia diskutpaĝo. Evidente li volas signi ke li daŭre interesiĝas iam rehavi siajn rajtojn. Sed tamen li dumtempe ne rajtas redakti. Do forbarita ankaŭ tiu ĉi IP-adreso. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 16 okt. 2024 (UTC) '''Por pliaj forbaroj vidu la liston supre:''' [[#Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024]] == Simpla vandalo == La anonimulo {{uzanto2|128.0.81.156}} vandalis en personaj uzantopaĝoj kaj artikoloj. Taylor 49 prave petis pri tujforigo, mi post rapida enketo samopinias kaj forbaris la anoniman vandalon por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 4 jul. 2024 (UTC) Paĝo, kiun la hodiaŭa vandalo ankaŭ fuŝis, estis la diskutpaĝo kaj persona paĝo de same anonima {{uzanto2|198.251.89.237}}. Sed, detale kontrolante, tiu dua anonimulo nur "kontribuis" per vandalismo en oktobro 2023. Kvankam tio jam estis antaŭ pli ol 8 monatoj, kaj poste ne venis pliaj agoj, sekurocele tiu konto ankaŭ forbariĝu dum jaro, ĉar se nenio okazas, la homo povas ajn ajn repreni la vandaladon kaj eble denove dum naŭ monatoj ne rimarkiĝos per esperantistoj (tamen: la fuŝojn rimarkis kaj malfaris neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj, foje post minuto, foje post semajno - do la damaĝo estas limigita)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 4 jul. 2024 (UTC) : La fuŝulo havas almenaux 3 adresojn: :* {{uzanto2|128.0.81.124}} :* {{uzanto2|128.0.81.156}} :* {{uzanto2|128.0.82.174}} :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.80.0/20]] :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.0.0/16]] : Eble necesos forbari adresaron, sed tiam preferinde por malpli ol unu jaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:08, 4 jul. 2024 (UTC) :: Dankon pro la interveno. Tamen "128.0.0.0/16" estas granda adresaro kaj pro tio forbaro ne estu longa. Mi ankaux dubas pri neceso forbari adreson "198.251.89.237" cxar la kulpo estas nur minimala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:20, 4 jul. 2024 (UTC) :Do, la agoj ĉiuj estas vandalismaj fuŝoj, eĉ ne iu ago iel defendebla kiel "senintence mallerta" aŭ "akcidenta". Do principe indas forbari tiajn detruantojn - nur pri tio ke teorie povus iam estontece veni senkulpaj kontribuantoj, kiuj ne volas krei por si salutnomon kaj eble de iu sistemo hazarde ricevas ĝuste tiun saman anonimulan IP-adreson, ni principe forbaras ĉiujn anonimajn IP-adresojn nur dum daŭro de unu jaro. Principe eblas ankaŭ ankoraŭ mallongigi tiun intervalon: mi nun forbaris 128.0.80.0/20 kaj 128.0.0.0/16 por daŭro de ses monatoj, kaj mi pretas ankoraŭ ŝanĝi tion al, ni diru, tri monatoj. Tamen tio signifas ke post tiu mallonga tempo la malnova vandalo povas gaje pluvandali, kaj ni nur se ni trovas vandalismon kaj aktive decidas nove forbari IP-adresojn vidas ke la samaj IP-adresoj jam estis forbaritaj la 4-an de julio 2024. Tio ne estas tre efika protekto kontraŭ vandalismo, despli ke la neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj neniam anonce atentigas pri vandalismo, sed nur silente forigas la fuŝojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 4 jul. 2024 (UTC) {{Problemulo|Lanterv}} Li vandalis artikolon [[Al Capone]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:45, 22 jul. 2024 (UTC) :Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 monatoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Plia vandalo == Unue li "nur" vandalis, sed nun ankaŭ aldonas rasismajn-seksismajn insultojn, anglalingve: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:La_knabineto_kun_la_alumetoj&curid=880076&diff=8826567&oldid=8826566]. Mi petas al administrantoj tujtuj forbari la ulon, protekti la artikolon kaj ĝian diskutpaĝon, kaj aldone malvidebligi la ĵusan insultaĵon. ({{u|ThomasPusch}}, {{u|Tlustulimu}}, aŭ iu alia – ĉu vi povas fari?) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:39, 11 aŭg. 2024 (UTC) :{{uzanto2|90.241.192.210}} estas forbarita, ĉar temas pri anonimulo, kies IP-adreso iam povus ankaŭ uzi nekulpulo, nur por daŭro de jaro. Aldone mi malvidebligis la ĵusan insultaĵon, kaj ankoraŭ kontrolos ĉu estos pliaj misoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:48, 11 aŭg. 2024 (UTC) ::PS: En la teksto "[[Steamboat Willie]]", la vandalo eĉ en tute ĝusta Esperanto aldonis redaktoresumon "[mi] vandaligis la paĝon". Do ĉiuj konsentas pri la vandaleco, inkluzive de la provoka vandalo... Aliaj redaktoj, ekz. en la teksto pri la indonezia lingvo, estis "simplaj"! vandalaĵoj - rubaj idiotaĵoj. Ne ĉiun rubon indas aparte malvidigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 11 aŭg. 2024 (UTC) == 2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145 == La anonimulo {{uzanto2|2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145}} vandalis artikolon [[Alina Kabajeva]], enmetinte ruslingvajn stultaĵojn kaj sakraĵojn, do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:41, 18 sep. 2024 (UTC) : {{kom}} Estas unu malbona redakto ĉe ĉi tiu vikio. La fuŝulo aktivetis ĉe pluraj vikioj per pluraj IP-adresoj [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Alina_Kabayeva&action=history Alina_Kabayeva&action=history] kiuj bedaŭrinde difirencias en sia komenca parto, do nealireble per la nuna teknika pritraktado de IP-intervaloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:04, 19 sep. 2024 (UTC) ::Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 semajnoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Probable ne problema uzanto == La jena homo protestis kontraŭ forbaro, asertante ke li trans diverslingvaj projektoj kontraŭagas vandalismon. La kazo estas kontrolenda: * {{uzanto2|Tanbiruzzaman}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 31 okt. 2024 (UTC) == Paĝo "[[oscedo]]" == La paĝo ŝajne aparte invitas vandalojn al vandalado. * {{uzanto2|WhiteTianabela}} idiota vandalado je 2024-10-24: mi loke forbaris la homon por jaro * {{uzanto2|46.173.211.221}} je 2024-10-24: jam estis globale forbarita por jaro, sed mi protektis la paĝon kontraŭ plua redaktado de neensalutintoj Estas amaseo da pli fruaj vandaladoj, al kiuj ni tute ne reagis, sed plj multaj el la kontoj aŭ IP-adresoj estas globale forbaritaj. Probable ĉiam estis la sama homo, kiu simple per ĉiam novaj nomoj maĉas la saman paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 6 nov. 2024 (UTC) == Paĝo "[[hejma kapro]]" == La paĝo altiras iun fiulon kiu redaktadas sub diversaj kontoj kaj IP-adresoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:36, 6 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "RG72" == {{uzanto2|RG72}} Pravigo: daŭra insultado kaj personaj atakoj kontraŭ min kaj aliaj uznatoj, rompo de [[:en:Wikipedia:No personal attacks]] [[Vikipedio:Neniu persona atako]] [[m:No personal attacks]] [[m:Incivility]]. Ekzemploj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924922 VP:FA] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924039 VP:FA] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=prev&oldid=694676 2018-10-20 "Ĉu vi ne vidas diferencon inter krei kaj detrui?"] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3AKandidati%C4%9Doj&diff=1185344&oldid=1185240 2023-Nov-12-12] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&diff=prev&oldid=1185333 persona atako kontaux mi kun minaco pri forbaro: "Do kiam vi likvidos viajn fuŝojn?" ..."vandalitajn de vi. Same en la aliaj artikoloj. Ĉu vi mem likvidos viajn vandalaĵojn aŭ tion devos plenumi iu alia? Ĉu vi komprenas ke vandalismo estas punenda per forbaro?"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Miscellaneous&diff=prev&oldid=26339503 "psychologists and psychiatrists should be doing"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Permissions&diff=prev&oldid=26103986 "endless stream of accusations and paranoid fears"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=10-a_de_aprilo&type=revision&diff=7154524&oldid=7153129 "Mi forigis paranojajn fantaziaĵojn"]. Vidu ankaŭ [[Uzanto:RG72/Cenzuro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:47, 19 nov. 2024 (UTC) {{kom}} Mi ne komentos la peton mem, kiu estas evidente absurda kaj kontraŭregula (postuli forbaron de Vikipedio-uzanto pro liaj kvazaŭ malĝentilaj diroj en Vikivortaro estas stulte, same ne ekzistas malpermeso al uzanto meti en sian personan spacon malneton de redaktota artikolo). Mi demandos pri la kerno de tiu ĉi afero. El la supre prezentitaj ekzemploj videblas ke la problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu li sukcesis forpeli ĉiujn kontribuantojn. Pro sia agresemo li finfine estis senigita je administranta posteno fare de la centra administracio de Vikimedio. Li certe nenion komprenis kaj al ĉiu kritiko plu reagas per histeriaj politikaj fantazioj pri [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=next&oldid=901096 politikaj murdoj en Rusio], [https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:Taylor_49#Fu%C5%9Dado_de_tradukoj rusia prezidanto] kaj eĉ pri [[Specialaĵo:Daŭra_ligilo/1063953#KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj|KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj]] kaj obsedaj rakontoj pri sia seksa vivo. La ulo agresema kaj venĝema, li komencis ataki min en Vikipedio kaj ĉi tie li mirinde trovis por si unikan eblecon senpune rompi la Vikipediajn regulojn. Antaŭjare li aktive kontribuis al la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Fina_solvo|tute kontraŭregula]] [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|proceduro de mia maladministrantistigo]]. Antaŭ nelonge li same aktive postulis forigi unu el miaj artikoloj — kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj en Inguŝio|sukcesis denove]]. Mi avertis ke uloj kiel li haltas neniam kaj jen li postulas mian forbaron por definitive venĝi min kaj silentigi la lastan voĉon, kiu ankoraŭ kuraĝas kontraŭstari al lia strebo transformi ankaŭ Vikipedion je la speco de Vikivortaro, do je lia persona ludejo, kie li senhalte kaj sensence modifos kaj (plejparte) forigos la enhavon laŭe al siaj malstabilaj kapricoj, forpelinte ĉiujn obstaklulojn. Li [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Taylor 49|jam provis]] akiri administrantan postenon ĉi tie, sed malsukcesis (la voĉdono devis esti fermita antaŭ duonjaro, sed tio ne okazis ĝis nun). Sed li sendube provos denove kaj denove, ja tiaj uloj haltas neniam ĝis ili akiros la potencon — aŭ estos haltigitaj kaj forigitaj el la normala homa komunumo, bazita sur reguloj kaj reciproka estimo, ne arbitreco kaj histeria agresemo. Jam venis tempo decidi la sorton de nia Vikipedio. Ĉu ni plu kreos la enciklopedion aŭ definitive donacos ĝin al la uloj, venintaj ĉi tien ne por krei kaj kunlabori, sed por ataki, insulti, persekuti, histerii, detrui? Necesas esti ekstreme naiva por kredi ke tiu ĉi [[Makartismo|makartisma]] kampanjo estos la lasta. Ne, tio estas nura komenco kaj sekvaj viktimoj de tiaj atakoj estos uzantoj kaj administrantoj, kiu silentis ĝis nun. Kiel historiisto mi esploris Stalin-reprezaliojn, do mi vidas ke la atakintoj sekvas la saman skemon kiel iliaj antaŭuloj-stalinistoj: unue ili maldungis homon, poste eksigis lin el partio, poste arestis kaj fine sendis al prizono aŭ mortpafis. Estas neimageble vidi ke tio okazas cent jarojn poste en Esperanta (!) Vikipedio. Fine mi memorigas la [[Unue ili la judojn venigis|vortojn]] de [[Martin Niemöller]] kiun devas koni ĉiu inteligenta homo: :Kiam la nazioj forportis la komunistojn, mi silentis; mi ja ne estis komunisto. :Kiam ili enkarcerigis la socialdemokratojn, mi silentis; mi ja ne estis socialdemokrato. :Kiam ili forportis la sindikatanojn, mi ne protestis; mi ja ne estis sindikatano. :Kiam ili forportis min, restis neniu plu, kiu povis protesti. Sapienti sat. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:23, 20 nov. 2024 (UTC) :Mi bedaŭras tiajn konfliktojn, aparte inter aktivaj esperantistoj kaj vikipediistoj. Mi alvokas repacigon kaj klopodon mildigi la vortajn akuzojn kaj kontraŭstarojn. Forbarado eble utilas kontraŭ fremduloj kiuj volas entrudiĝi en tute nekontrolitan medion, sed por aktiva vikipediisto, tio ne utilus; ĉar post forbaro sufiĉus nur malfermi novan konton (tion faris eĉ konata fuŝulo). Necesos tiam forbari la komputilon, sed oni povas uzi alian komputilon ktp. Plej bone estus repacigi la sintenojn kaj klopodi labori alikampen; mi celas, ke estas tiom da ampleksaj kampoj en Vikipedio, ke se okazas konfliktoj, ĉu pro lingvo ĉu pro enhavo, des pli bone agadi en aliaj kampoj, anstataŭe pri Stalino aŭ Rusio, oni povas iri al filmoj, birdoj, fiŝoj, havendaj artikoloj ktp ktp. Korektoj indas kaj endas, sed se tio rezultos en polemiko, eble indos labori aliel. Tio estas nur tre persona opinio, ĉar por juste agadi oni devus kontroli tre etendigitan kazon, kaj mi preferas pli efike labori produktive. Ekzemple mi apenaŭ eniris en Vikivortaro. Oni ne povas esti ĉie, nur Dio, sed mi dubas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 20 nov. 2024 (UTC) ::Bedaŭrinde tiu ĉi strategio de evitado de la konfliktoj ne efikis. Mi neniam interesiĝis pri la kontribuoj de Taylor 49, kio estis facile ĉar li fakte verkas nenion, nur senhalte modifas kaj forigas la enhavon, kreitan de la aliaj. En Vikivortaro mi nur demandis lin kiucele li vandalis miajn artikolojn kaj petis lin restarigi ilian noramalan staton — la histerian reagon vi mem povas legi laŭ supraj ligiloj. En Vikipedio mi eĉ ne unufoje kontaktis lin, sed li plu min ĉasas venĝante pro tiuj riproĉoj en Vikivortaro kaj senhalte postulante mian maladministrantigon (sukcese), forigon de miaj artikoloj (sukcese) kaj nun mian forbaron (sukcese?). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:23, 20 nov. 2024 (UTC) :::Ĝustas ke ĉe ni estas la [[imperativo|imperativa alvoko]] [[VP:ATAKO|Ne faru personajn atakojn en Vikipedio! Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!]] kaj ke "ripetita aŭ granda persona atako povus konduki al [[VP:RF|forbaro]]". Mi konsentas ke la ekzemploj cititaj el vikipedio de Taylor estis personaj atakoj, kaj same konsentas ke se uzanto "nomas alian vikipediiston ''rusaĉo'', diras ke la rusa lingvo devas esti forigita ĉar ĝi estas nur fuŝa versio de la ukraina", tio estus same persona (kaj kolektiva) atako. Laŭ mia scio ni ĉiuj ĉi tie estas plenkreskaj, kaj kompreneble ne estas pravigo de atako se oni argumentus "sed la alia jam kvinfoje atakis". Al la akrigo de la situacio fakte kontribuas vi mem, Stanislavo, ĉar vi ofte perceptas agadon malsame ol estis: maladministrantigis vin ne Taylor, sed plimulto de diversaj uzantoj post pena diskuto, kaj la forigon de la teksto kiun vi nun reenigis sub nomo [[Uzanto:RG72/Cenzuro|"Cenzuro" (!)]] ankaŭ ne plenumis Taylor, kiu nur atentigis pri dubindeco de la teksto, sed ĉefe tri uzantoj devene el ekssovetiaj landoj (el Rusio, Litovio kaj Ĉednestrio, do ekse [[Moldava SSR]]), kiuj ĉiuj tute ne rilatas al Taylor, sed kiuj ĉi tie koncentriĝis "komenti la enhavon, ne la kontribuanton". Tial mi nun nur vidas eblecon lasi la malnovajn ofendojn, sen forbaro, kaj alvokas diskutigi ĉiun eblan novan personan atakon tuj ĉi tie, por ke oni povas tuj reagi. Mi esperas ke ne necesos amplekse ĉi tie diskuti, ĉar mi juĝas tion ĝena malŝparo de vivo-tempo, sed pretas ĉi tie trakti freŝajn atakojn, ankaŭ per simbola forbaro de semajno aŭ monato, post kiam estis unua averto. Kaj mi nun jam vortumas tian unuan averton al vi ambaŭ, Stanislavo kaj Taylor. Krome, mi atentigas ke estis mi kiu fine devis forigi la tekston "Rusoj en Inguŝio", kaj mi kiel administranto sentas min persone atakata de Stanislavo per la demagogia titolo "Cenzuro", laŭ kiu li reenigis la forigitan tekston. Mi persone povas toleri se oni ĉirkaŭvojas forigon de teksto, se oni reenigas ĝin al paĝo "Uzanto:RG72/Rusoj en Inguŝio", sed mi ne toleros la titolon "Cenzuro", kiun mi komprenas rekta persona atako al mi. Fine mi pensas ke estas misuzo de la justulo [[Martin Niemöller]] entiri lin en la retorikon ĉi tie - s-ro Niemöller kontraŭis milionojn da murdoj en fia diktaturo, kaj kompari la atentigon pri [[Vikipedio:Neniu persona atako]] al tio estas, milde dirite, ekstrema troigo. Do, mi nun estas {{kontraŭ|kontraŭ}} forbaro pro la eksaj ofendoj, sed '''alvokas''' ekde nun forte bridi sin por ne pluofendi, alvokas pri ŝovo de la reenigita teksto for de demagogia titolo "Cenzuro" (aliel ankaŭ administranto povas fari tion, sendepende ke la paĝo estas en persona spaco, kaj kompreneble povas esti ke fine la komunumo decidos forigi la paĝon de la persona spaco), kaj '''alvokas''' diskutigi estontajn atakojn rekte ĉi tie, kun ebleco ankaŭ forbari uzanton, prefere dumtempe, simbole, nur en kazo de obstina pluofendado malgraŭ jam dumtempa forbaro ankaŭ definitive. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:57, 20 nov. 2024 (UTC) Kelkaj rimarkoj: # Mi ne ofendis Taylor, ja demando "kial vi vandalas miajn artikolojn?" certe ne estas ofendo, ĉu ne? Kontribuante al Vikipedio 14 jarojn, mi interagis kun centoj da vikipediistoj kaj neniam iu ajn plendis ke mi ofendis lin. Estus strange se mi subite atakus la ulon pri kies ekzisto mi eksciis nur post kiam li vandalis miajn tekstojn. # La ideo ke valideco de opinio dependas de historia geografio estas nova, sed interesa. Do ekde nun mi scios ke mia opinio ekzemple pri Litovio kaj Finnlando estas speciale valora ĉar iam tiuj ĉi teritorioj estis parto de la Rusia imperio. # Ulo, iniciatinda mian maladministrantigon, malkaŝe argumentis ke tio okazu ĉar li konsideras miajn politikajn vidpunktojn malĝustaj. Tio tute evidente estis rompo de la Vikipediaj reguloj kaj ne gravas kiom da voĉoj li venigis por garantii tiun ĉi rompon. Dura lex sed lex. # Forigo de mia artikolo estis same kontraŭregula, ĉar la iniciatinto malsukcesis pruvi siajn argumentojn (malneŭtraleco kaj manko de fontoj), do tio estis evidenta ago de cenzuro. Tamen se tiu ĉi vorto tro ĝenas vin, mi alinomos la paĝon al ''Arĥivo''. Mi ne imagis tioman sentemon de via flanko, ja ni ĉiuj konas vikipediiston, kiu inundis la pritagajn artikolojn per rubaĵaj (mis)informoj kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" — kaj vi neniam riproĉis lin pri tio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:53, 21 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun kontraŭas al la forbaro. Se la situacio plimalboniĝos, mi donos plian komenton. Ne forgesu [[VP:AMO]].-- [[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 20:57, 20 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} - Nun kontraŭ. Mi ŝatus, ke la konfliktoj ĉesu. Ni devas spuri specifajn problemajn redaktojn, ne la rilatojn de homoj. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:23, 24 nov. 2024 (UTC) : {{kom}} La respondo de RG72 estas kiel kutime agresema kaj insulta, ekzemple "problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu '''li''' sukcesis forpeli" "Taylor 49, kio estis facile ĉar '''li''' fakte verkas nenion". RG72 daŭrigas kun kaj absurdaj falsaj akuzoj (ne estis mi kiu forigis la paĝon [[Rusoj en Inguŝio]], ĉu?), kaj insultoj, kaj misseksigado. Vidu supre, mi ne plu respondos en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:37, 27 nov. 2024 (UTC) :: {{kom}} Nenio nova en la mondo. La suno lumas, la akvo fluas, Taylor 49 [...] plendas [...]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:57, 28 nov. 2024 (UTC) ::: {{kom}} {{re|RG72}} Mi ripete atentigas pri la regulara frazo "Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!" Tio ankaŭ rilatas al via provoka komento de hieraŭ, kiun mi en kunteksto juĝas komento de la kontribuanto, ne de la enhavo. Via deeskaliĝo en la konflikto estas nepre bezonata, kaj vi ĉi tie ricevis nur tiom da subteno kontraŭ forbaro, ĉar sendube ĉiuj aktivaj kontribuantoj certas ke vi kapablas redakti sen ofendoj - tamen la kredo ke vi principe kapablas pri tio ne sufiĉas, vi devas ankaŭ apliki redaktan diplomation. Alikaze ni revenos al diskutoj pri via forbaro, kion mi konsiderus ĝenan malŝparon da energio. Kaj mi efektive fortege riproĉas la uzanton kiu inundis la esperantajn pritagajn artikolojn per naciisma propagando kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" - eble mi tro malfrue vere koncentriĝis pri la ĝena naciisma redaktado en la principe almenaŭ neŭtrala ĝis sennaciisma esperanta projekto, tro malfrue bremsis la agadon kaj per ĝena malŝparo de multaj laborhoroj komencis forigi la neakcepteblan propagandon, ĉar tiu ne sufiĉe frua kontraŭago signifis ke la forigenda materialo iĝis tre multa. Ĉiukaze la homo almenaŭ per sia konto ekde duonjaro ne plu daŭrigas sian propagandan mision: nun ankoraŭ forbari lin, nur pro pedagogio, ne sencus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 29 nov. 2024 (UTC) :::: {{kom}} Mi ĝojas ke finfine vi agnoskis ke en Vikipediaj diskutoj oni priparolu nur la agojn, ne la agantojn. Estas strange ke vi ne faris tion kiam la konata al vi ulo lanĉis kampanjon de mia maladministrantigo prezentinte kiel solan argumenton ke li ne ŝatas miajn politikajn vidpunktojn, do li ne ŝatas la personon, ne liajn agojn. Mi ĝojas ke vi finfine haltigis la agadon de alia uzanto, inundinta Vikipedion per nacisma propagando kaj ksenofobiaj fantaziaĵoj (plejparte rusofobiaj, sed foje ankaŭ antisemitismaj). Mi ne postulis lian forbaron, sufiĉas ke lia vandalado ĉesis. Estas strange nur ke vi ignoris kiam la konata al vi fanatika triopo akuzis min pri cenzuro ĝuste pro forsarkado de tiuj ĉi naciismaĵoj kaj ksenofobiaĵoj, kaj tio servis kiel ilia dua argumento por mia maladministrantigo. Se Vikipedio estas bazita sur reguloj, ili la samaj por ĉiuj. :::: Rilate ''Taylor 49'' mi nur ironiis leĝere, ĉar trakti serioze lian obsedon je propra seksa vivo mi ne povas, ja mi estas historiisto, do apartenas al la malĝusta fako. Espereble iam vi ĉesigos ankaŭ tiun ĉi tutevidente kontraŭregulan aktivadon kaj instruos lin ke lia seksa vivo estas lia persona afero kiu interesas neniun ĉi tie kaj ke se li ne ŝatas kiel Esperanto lin nomas, li simple elektu alian lingvon, pli komfortan por li. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:45, 30 nov. 2024 (UTC) ::::Mi neniam legis ajnan komenton de Taylor 49 pri sia propra seksa vivo. Kion mi legas, kaj pri tio mi ankaŭ konfliktis kun Taylor, estas ke Taylor ne nur aplikas la ne (jam) esperantan silabon "ri" pri si mem, sed komence aplikis tion al ĉiaj homoj, pri kies seksa identeco ne povas esti dubo: se iu uzanto klare indikis sian sekson en la vikipediaj preferoj, kaj Taylor perfekte sccias kiel malkovri tion, aŭ kiam en vikidatumaro pri iu ajn homo estas indiko ke temas pri viro aŭ virino, tiam sendube aplikendas pronomoj li respektive ŝi. Taylor ne estas la sola vikipediisto, kiu forte pledas pri uzo de alternativa estonta pronomo ri por tiuj homoj kiuj persone insistas ne konsideriĝi viroj kaj ne virinoj. Do temas pri socia konstruaĵo, ĉar en biologio ĉiu homo estas vira (kromosomoj XY) aŭ ina (kromosomoj XX): eĉ tiuj kun deviaj [[Sindromo de Klinefelter|kromosomoj XXY]] laŭ genetiko konsideratas masklaj. Mi povas akcepti pri ĉiu vikipediano, ke tiu ne devas nepre malkaŝi sian biologian sekson aŭ elektitan socian rolon, ĉar oni rajtas esti tute anonima, ne devas malkaŝi sian nomon, sekve pri iuj ensalutintaj uzantoj kaj pri ĉiuj kiuj redaktas plene anonime sub IP-adresoj, mi ne konas la gramatikan sekson. Tio estas anonimeco. Klaras ke pri oficialigo de la silabo "ri" kiel plia e-lingva pronomo ne decidos redaktantoj de iu ajn retejo, ankaŭ ne de vikipedio, kaj same klaras ke Vikipedio ofertas tiun gradon de anonimeco kiun uzanto deziras. Tute klaras krome, ke la temo estas sentoplena por Taylor kaj ankaŭ por iuj aliaj uzantoj: tial neniu uzanto estas devigita uzi la silabon "ri" kvazaŭ pronomo, nek mi nek vi nek iu ajn, sed tamen necesas pie kaj kolegece trakti la temon - tial ĝi ne tre taŭgas por forta ironio. Tio ĝuste estas kio ĝenis min en via hieraŭa noto. Se vi havas ekzemplon, kiam Taylor komentis pri sia seksa vivo, montru ĝin, mi neniam vidis ion tian kaj ne povas imagi ke tia ekzemplo ekzistus. Kaj pri la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|diskuto pri via administreco]]: vi scias ke mi estis la sola kiu sume voĉis sindetene, ĉar mi estis tiom ambigua vidante same fortajn argumentojn por kiom kontraŭ - tion mi tiam notis. Mi '''ne''' havis la impreson ke viaj agoj kontraŭ la misuzo de la tagaj mondpolitikaj listoj en vikipedio al propagando kaj forta troreprezentiĝo de polaj temoj (kiam unufoje pola skiisto gajnas konkurson, tio estos vaste raportata en mondpolitikaj eventoj, se ĉeĥa aŭ slovaka, slovena aŭ sveda skiisto same gajnas konkurson, tio tute ne interesas) estis argumentoj en la diskuto pri via administreco. Se mi preterlegis ion, vi povas ankaŭ nomi al mi la konkretan lokon. Certe ni ĉiuj sambone konas la [[Vikipedio:Regularo pri forbaro|regulojn pri forbaro]], daŭre ne plenumiĝas la kondiĉoj pri forbaro, sed necesas adapti la redaktojn al ne-ofendaj komentoj. Se tio post ripeta admono ne funkcios, tiam necesos rapide decidi pri forbaro, notinte aktualajn mispaŝojn. Sed tia forbaro, ĉar unua, ankaŭ estus nur simbola, por horoj aŭ tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) :{{por}} RG72 devas esti fobarita (en du projektoj) pri kontraŭrajta renoviĝo de forigita artikolo en Vikipedio kaj verkado de malneŭtralaj artikoloj en Vikinovaĵoj.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 10:09, 30 nov. 2024 (UTC) ::Kara Fenikals, vi povas tute libere prezenti vian opinion ĉi tie. Tamen mi koncize volas reagi al via noto: se iu revenigas forigitan artikolon en sia persona uzanta spaco, tiam tio ne estas kontraŭrajta - jes eblas ankoraŭ plibonigi la tekston kiun ĝis la forigo evidente ne eblis plibonigi al stato akceptebla por plimulto de la partoprenintaj uzantoj. Kio nur ne permeseblas, estas laŭta ofendo ke la komunumo fie kaj bandite cenzuris la tekston. Kaj due, povas esti ke en Vikinovaĵoj ne estas sufiĉe evoluintaj iloj por diskuti pri propagandecaj, ĝenerale malneŭtralaj tekstoj. Sed ĉiukaze Vikipedio kaj Vikinovaĵoj estas sendependaj projektoj. Eblas noti ĉi tie personan opinion, ke oni forte malkonsentas pri ago de uzanto en Vikinovaĵoj, Vikivojaĝo, Vikifontaro, Vikivortaro ktp., sed uzi tiun nekontenton cele al puna forbaro de uzanto el Vikipedio laŭ mi ne eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "Fenikals" == {{uzanto2|Fenikals}} [[Uzanto:Fenikals|Uzanto:Fenikals]] regule rompas plurajn regulojn de Vikipedio: # Li [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|postulis maladministrantigon]] de alia uzanto, argumentinte per ties malplaĉaj politikaj vidpunktoj, do pro politikaj kaj personaj motivoj. # Li spamis la [[Uzanto:RG72|Uzanton RG72]] per mesaĝoj politikaj kaj personaj, interalie minacante lin per FSB-reprezalioj se li plu partoprenos en la ĵurnalisma projekto [[Tutmondaj Voĉoj]]. # Li regule enigas falsajn informojn laŭajn al liaj politikaj vidpunktoj, ekzemple: ## en [[Sud-Osetio]] li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Sud-Osetio&diff=next&oldid=8911022 modifis la tekston], aldoninte aserton ke la militon en Sud-Osetio en 2008 komencis Rusio dum esplorado de Eŭropa Unio [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf klare konkludis] ke la militon komencis Kartvelio. ## En alia artikolo li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombaj_atencoj_kontra%C5%AD_lo%C4%9Dejoj_en_Rusio&diff=prev&oldid=8902785 nomis la ulojn], murdintajn en 2002 kelkdek homoj per eksplodigo de loĝejoj, ne "teroristoj" sed "rezistantoj"; [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dua_%C4%88e%C4%89enia_milito&diff=prev&oldid=8875116 similaj fuŝoj] # Li regule cenzuras Vikipedion, forigante malplaĉajn informojn, ekzemple: ## el artikolo pri batalo kontraŭ islamistoj li forigis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2002)&diff=prev&oldid=8875092 ateston de militkrimoj] faritaj de muĝahidoj; ## el artikolo pri atako de teroristoj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2000)&diff=prev&oldid=8875097 forigis riproĉon] fare altrangulo, multe helpinta al ĉeĉenaj rifuĝintoj kaj ŝokita de tia atako en sia regiono. ## el artikolo pri ukraina prezidanto li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Volodimir_Zelenskij&diff=prev&oldid=8573844 forigis menciojn] de ties kritiko en eŭropa gazeto ## el alia artikolo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Invado_de_Rusio_en_Ukrainion_(2022)&diff=prev&oldid=8472015 li forigis] komplete sekcion "Rusofobio", malgraŭ referenco al aŭtoritata fonto, kun klarigo "tiu ne ekzistas" # Li lanĉas redaktomilitojn, ekzemple li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=25-a_de_februaro&diff=prev&oldid=8827820 nuligis mian redakton] en artikolo, celintan forigi rubajn misinformojn pri kies forigo konsentas ankaŭ almenaŭ unu administranto, ĝis nun plenumanta tian forsarkadon pro antaŭa amasa vandalado fare de naciisma uzanto; # Li trudis al pluraj artikoloj politike malneŭtralajn kaj ofte rekte falsajn informojn. ## Ekzemple li redaktis multajn biografiajn artikolojn, ŝanĝante nacian apartenon de ilia temuloj al "ukraina". Ekzemple li faris tion en [[Igor Sikorski]] kaj poste nuligis alies redaktojn. Rimarkindas ke la sekvinta [[Diskuto:Igor Sikorski]] montris ke li ne konas eĉ bazajn faktojn pri historio de Ukrainio, kio evidente grave faciligas lian redaktadon. ## en artikolo pri buĉado en Montara Karabaĥo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakro_de_Ho%C4%9Dali&diff=prev&oldid=8472696 li aldonis] ke armena flanko "falŝe raportis" (sic!) Havi tian uzanton estas granda malhonoro por iu ajn Vikipedio kaj duobla malhonoro por Vikipedio en Esperanto, konsiderata lingvo de paco kaj amikeco, ne de naciismo kaj agresemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:45, 30 nov. 2024 (UTC) :Mi nun tiom detale notis la antaŭan diskuton, ke ne sufiĉas mia tempo esplori la akuzojn tie. Tio do venos pli poste. Kompreneble ĉiu ajn povas jam ekhavi opinion - mi nur volas eviti la impreson ke mi fokusigas pri akuzoj kontraŭ unu uzanto kaj plene ignoras akuzojn kontraŭ alia uzanto, kvankam la diskutoj estas tuj najbaraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:51, 30 nov. 2024 (UTC) :: {{kontraŭ}} forbaro de uzanto "Fenikals", ĉar la proponinto de forbaro same ofte verkis forte maneŭtralajn artikolojn ([[Rusoj en Inguŝio]] -> [[Uzanto:RG72/Cenzuro]], [[n:eo:KGB kaj FSB kontraŭ spionoj kaj teroristoj en Siberio|terorismo]], [[eo:n:“Ŝajnas_al_mi_ke_mi_sonĝas...”:_patrino_kaj_filo_fuĝis_el_Ĥersona_provinco_al_Tjumeno|rifuĝintoj bonvenataj]]), kaj eĉ pli grave atakadis aliajn vikianojn. Mi esperas ke uzanto "Fenikals" estonte ne plu uzos vikipedion kiel batalkampo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:58, 2 dec. 2024 (UTC) :::{{kom}} La argumento estas absurda laŭ sia logiko ("ni ignoru unu regulrompon ĉar okazis ankaŭ aliaj"), formo (referenco al Vikinovaĵoj en Vikipedio) kaj enhavo (nomi "malneŭtralaj" artikolon pri etna grupo, intervjuon kun historiisto kaj raportaĵon pri ukrainaj rifuĝintoj estas ekster ĉia racia konsiderado). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:41, 2 dec. 2024 (UTC) {{Kom}} Post 4 monatoj bedaŭrinde nenio estis farita, do la koncernulo revenis kaj daŭrigas siajn fanatikajn atakojn. Ĉi-foje li [https://eo.wikinews.org/wiki/Vikinova%C4%B5oj:Diskutejo#Propono_pri_la_fermo atakis Vikinovaĵojn], postulinte likvidi la tutan projekton kaj cenzuri ĝian enhavon (kompreneble pro "porrusia propagando"). Antaŭ jaroj mi iniciatis elkoviĝon de la projekto, alvokinte plurajn vikipediistojn subteni ĝin voĉdone. Dum jaroj mi kaj aliaj esperantitoj kontribuis al ĝi, verkinte pli ol 1000 artikolojn. Nun ĉio ĉi estas endanĝerigita pro la fanatikulo, apenaŭ balbutanta Esperanton kaj eĉ en Vikipedio dum 5 jaroj farinta nurajn mil redaktojn, plejparte neniodirajn kaj politike motivitajn. Estas tute evidente ke temas pri politika cenzuro kaj ĉi-foje ankaŭ pri persona persekutado. Li jam lanĉis [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Administrantoj/forigo_de_rajtoj/RG72 kalumnian kampanjon] kontraŭ mi (malkaŝe politike motivitan) kaj nun pretas detrui la tutan projekton nur por kontentigi sian fanatikan cenzuremon kaj personan malamon. Antaŭjare li postulis eĉ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Vila%C4%9Do_%C5%9Ctormovo.webm forigi unu el miaj videoj] el la Komunejo, argumentinte ke ĝi "estas persona kaj ne havas edukan valoron". Feliĉe oni ĝustatempe klarigis al li, ke ambaŭ argumentoj estas nulaj, sed li provas denove, jam aliloke kaj sendube provos plu, ĉar li simple ne kapablas kunlabori kaj krei — nur ataki kaj detrui. Tiaj uzantoj estas forbarendaj tutvikie kiel agresantoj kaj vandaloj. Kial la enciklopedio de ''Lingvo de Paco kaj Amikeco'' (!) plu toleras la fanatikulojn kaj vandalojn? Ĉu neniu administranto kapablas ĉesigi tion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:32, 19 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurdaj mencioj de "Paco kaj Amikeco" kaj plejparte falsaj akuzoj (pri lingvokapabloj kaj plu) de [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Propono_forbari_uzanton_"RG72"|RG72]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:30, 27 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurda miskompreno de la interna ideo de Esperanto kaj subteno de la falsaj akuzoj de la alia fanatikulo. Rimarkindas ke Fenikals jam kvarfoje atakis min, malkaŝe dirinte ke li faras tion pro siaj personaj politikaj malŝatoj. Dufoje li sukcesis, lanĉinte [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|kalumnian kampanjon]] por eksigi min kiel administranton kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj_en_Inguŝio_11_17|foriginte mian artikolon]] — ambaŭfoje Esperanto-administrantoj timeme cedis al la ksenofobo, krude rompinte la regulojn kiujn ĝuste ili devus defendi. Dufoje li malsukcesis — unue en [[Tutmondaj Voĉoj]] kaj nun en [[Meta-Vikio]] — ambaŭfoje ne-Esperantaj-administrantoj rekte respondis ke mi rompis neniujn regulojn kaj liaj personaj malŝatoj estas lia persona problemo. Post tio nomi Esperanton "Lingvo de Paco kaj Amikeco" estas vere absurde. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:01, 30 mar. 2025 (UTC) {{kom}} Mi ĵus nuligis plian cenzuradon fare de Fenikals. Ĉi-foje li modifis artikolon [[Unua Ĉeĉenia milito]], celante ŝajnigi ke la milito okazis ne inter la registaro de Rusio kaj separistoj, sed inter Rusio kaj Ĉeĉenio kiel du sendependaj ŝtatoj. Ĉu sekvan fojon li skribos ke registaroj de Hispanio kaj Britio luktis ne kontraŭ ETA kaj IRA, sed kontraŭ Eŭskio kaj Nord-Irlando? Kiam tiu ĉi vandalo estos haltigita? Ĉu tiu ĉi enciklopedio havas administrantojn aŭ ĝi definitive transformiĝis je ludejo kie ĉiu ajn fanatikulo povas libere vandali la tekstojn? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 15 apr. 2025 (UTC) {{kom}} Kaj denove tiu ĉi delonge forbarenda fanatikulo lanĉis redaktomiliton, nuliginte miajn redaktojn. Kompreneble temas pri artikoloj rilataj al la rusoj/Rusio kaj ukrainoj/Ukrainio, kio estas la kerno de lia fanatika mensa universo. Kompreneble li denove trudis propagandajn stultaĵojn, ĉerpitajn el gazetaro. Kompreneble denove liajn fiagojn ignoris ĉiuj administrantoj. Kio estas kialo de la tioma toleremo? Ĉu la rusofobio kaj ksenofobio ĝenerale jam iĝis oficiala ideologio de la Esperanto-Vikipdeio? Ĉu la (iam) enciklopedia projekto definitive transformiĝis je Esperanto-versio de triarangaj eŭropaj gazetaĉoj? Ĉu iu ankoraŭ memoras por kio Zamenhof kreis tiun ĉi lingvon? Malkaŝaj ksenofoboj ĉiam pli agreseme trudas siajn propagandaĵojn kaj la homoj, kiuj devus forbari ilin en la unua tago — la administrantoj — silente ignoras ĉion. Ĉu vi timas aŭ simple samopinias kun ili? La unua kazo estas hontinda, la dua stultega. Elekti inter la malhonoro kaj stulteco pjam estas hontinde, sed ŝajnas ke la alia elekteblo mankas. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 1 jun. 2025 (UTC) {{kom}} Denove tiu ĉi fanatikulo trudas al la '''enciklopedio''' propagandaĵojn kaj lanĉas redaktomilitojn. Kian valoron havas tiu ĉi malklerulo, apenaŭ balbutanta Esperanton, ke lia daŭra vandalado estas tolerata en la internacia (!) '''enciklopedio'''? Li estas obsedita ksenofobo kaj malkaŝa adoranto de teroristoj, speciale de islamistoj, do li simple ne povos halti memstare, nur esti haltigita. Ĉu ekzistas administranto kapabla savi la enciklopedion de vandalado? Ĉu ĉiuj estas tro timemaj? Aŭ eble lia fanatika mondrigardo nun estas konsiderata normo en la socioj, al kiuj apartenas la administrantoj? Plorinda degrado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 2 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La administrantoj denove timeme lasis la vandalon fuŝi, do li revenis kaj denove trudis al la '''enciklopedio''' siajn fanatikajn fantaziojn — ĉi-foje rakontinte en [[Sovetia-Ukrainia Milito]] pri "genocido de la ukraina nacio, genetika subpremado, socia degrado" kaj kompreneble pri siaj amataj ĉeĉenaj islamistoj. Kaj ĉiujn ĉi teruraĵojn li rakontas pri Ukrainio, kies loĝantaro en la sovetia tempo (do dum la ''genocido kaj subpremado'') duobliĝis — malgraŭ amasa migrado de ukrainoj al la aliaj respublikoj de Sovetunio por ricevi pli bonan edukon kaj laboron. Ĝis kiam daŭros tiu ĉi senpuna vandalado fare de '''patrolanto''', do la ulo respondeca pri kvalito de la '''enciklopedio'''?! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:10, 26 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La vandalo revenis kaj denove trudas al la enciklopedio siajn fanatikajn propagandaĵojn. Ĉi-foje li denove markis kiel "diktatoroj" plurajn internacie agnoskitajn ŝtatestrojn kies politiko kaj opinioj malkongruis al lia fantazia mondimago. Se post jaroj da vandalado en la esperanta enciklopedio li almenaŭ iom lernus Esperanton, li scius ke "diktatoro" estas [https://vortaro.net/#diktatoro_kdc "Eksterordinara, provizora estro de ŝtato, kun absoluta povo"], kio certe ne aplikeblas al la regantoj kies regado estis bazita sur naciaj leĝoj (sendepende de tio, ĉu ili plaĉas al iu aŭ ne) kaj ne estis provizora, nek eksterordinara. Jam unu jaro pasis ekde kiam mi atentigis pri la persista vandalado fare de tiu ĉi persono, sed neniu reago de la administrantoj sekvis. Ĉu nia enciklopedio estas rubejo, kie iu ajn propagandisto povas publikigi siajn fantaziaĵojn? Kiom longe daŭros tiu ĉi vandalado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 6 nov. 2025 (UTC) {{kom}} Ĵus mi hazarde trovis kaj nuligis plian vandalaĵon de tiu ĉi unika vandalo: en la artikolo pri la ukraina urbo [[Kostjantinivka]] li forigis informojn ĉerpitajn el [[The New York Times]], ĉar ili malkonvenis al lia fanatika mondobildo. Mi diras ke temas pri la ''unika vandalo'', ĉar ĝis neniu vandalo en tiu ĉi enciklopedio sukcesis esti identigita kiel malkaŝa vandalo kaj propagandisto jam duan jaron sinsekve kaj tamen ne esti forbarita. Evidente la administrantoj interne simpatias al li, same kiel germanaj burĝoj simpatiis al Hitlero, promesinta buĉi nur la judojn, ciganojn kaj subhomojn kiel rusoj, ukrainoj kaj poloj. Poste ili ploris sur ruinoj de siaj urboj kaj plendis ke ili ne estis nazioj, nek subtenis ilin, sed estis nuraj viktimoj de la teruraj cirkonstancoj. Ĉu la historio instruas ion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:08, 21 dec. 2025 (UTC) {{kom}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=8649512&oldid=8538182 La redakto antaŭ 18 monatoj] estas evidente malbona. Oni nepre '''ne agu tiel'''. Kaj kion pensi pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vladimir_Putin&action=history la diktatoroj]? La plejmultaj diktatoroj ja estis kaj estas "agnoskitaj ŝtatestroj". Kaj kiel pensi aŭ agi pri senĉesaj personaj atakoj, trouzo de fortaj vortoj, kaj reventantaj komparoj kun Adolfo Hitlero? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:20, 28 dec. 2025 (UTC) :La vorto ''diktatoro'' havas striktan difinon en PIV, cititan supre. Neniu el la menciitaj personoj laŭis al ĝi. Same neniuj personaj atakoj miaflanke okazis, nek povus okazi ĉar mi tute ne interesiĝas pri tiu ĉi persono. Malsame ol li, kiu spamis min per mia persona konto iel trovita en Telegramo kun enormaj stultaĵoj kaj personaj trudaĵoj ("ĉu vi definitive transloĝiĝis al Kubo?"). La situacio iĝis tro teda kaj artefarite longdaŭra, kaj vere similas al tiu en Germanio en la 1930-aj kiam la same agresemaj kaj persistaj fanatikuloj ne estis haltigitaj de tiamaj germanaj administrantoj, ĉar interne ili simpatiis al ilia ksenofobio kaj esperis ke la solaj viktimoj estos nur judoj, komunistoj, gejoj, slavoj kaj aliaj [[subhomo]]j. La historio ripetiĝas kaj evidente eĉ germanoj ne lernis ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:43, 28 dec. 2025 (UTC) ==Anglalingvaj perfortparoloj== Uzanto aperis nur por fari ekstremismajn alvokojn en la angla lingvo kontraŭ palestinanoj kaj islamanoj. Ĝis nun faris [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Ctato_Palestino&diff=prev&oldid=9039006 unu solan redakton]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:06, 6 mar. 2025 (UTC) : [[:m:Special:CentralAuth/Zwangsumbenennung-2025-03-18]] nenio nova ekde tiam. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 27 mar. 2025 (UTC) :: Daŭre nenio nova ekde tiam (kvankam ne, ne plu?, ekzistas ĝenerala konto por "Zwangsumbenennung-2025-03-18"), sed en wiki.eo la konto ankoraŭ estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 18 apr. 2025 (UTC) ::: Mi kredas, ke [https://tr.wikipedia.org/wiki/Kullan%C4%B1c%C4%B1:Zwangsumbenennung26-12-2020 ĉi tiu estas la sama nazia fuŝulo: "Zwangsumbenennung26-12-2020" ĉe Turka Vikipedio]. Mi trovis tiun nomon sub mistera parametro "offset" en lia paĝo pri uzantrajtoj. https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&username=Zwangsumbenennung-2025-03-18&dir=prev&offset=Zwangsumbenennung26-12-2020&limit=1 Tiu parametro aperis, kiam mi iris du paĝojn antaŭen. [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:03, 30 jun. 2025 (UTC) :::: Kaj kvar antaŭajn uzantnomojn mi trovis sammaniere: 𥐣, 😂, 𝘀𝗼𝗹𝗼 𝗲𝗻 𝗹𝗮 𝘄𝗶𝗸𝗶 kaj 𝕍𝕥𝕝𝕞𝕣𝕕. Ĉu vi kredus, ke li estas forbarita de la germana Vikipedio? [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:24, 30 jun. 2025 (UTC) == Anonimaj redaktoj de [[Pär Sundberg]] == Pluraj anonimaj redaktantoj ade aldonas malplenajn listerojn al [[Pär Sundberg]], kun svedlingvaj datoj en la resumo. Tre mistere, sed klare senutile. Mi proponas forbari tiujn adresojn, kaj protekti la artikolon kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:48, 31 mar. 2025 (UTC) : {{forte por}} protekto kontraŭ anonimaj redaktoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:28, 31 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025-03-31 per LiMr. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Hodiaŭ finiĝas la protekto de tiu paĝo. Ni atentu ĉu la strangaj redaktoj rekomenciĝos! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:29, 1 jul. 2025 (UTC) == Forbarenda IP-vandalo == [[Specialaĵo:Kontribuoj/49.175.171.71]] sed ne porcxiam, eble 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:29, 4 maj. 2025 (UTC) ==Ne-esperanta enhavo== [[Uzanto:Orthoonto]] aldonis al tri artikoloj tekston en iu skandinava lingvo, kaj al alia senfontan aserton pri la matematikaj kapabloj de novaj AI, kies enciklopedian gravon mi dubas. Ŝajnas al mi tro frue por diri, ĉu la intencoj de la homo estas bonaj, sed mi lasis mesaĝon sur lia/ŝia diskutopaĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:34, 11 maj. 2025 (UTC) : Bona atentigo. Dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == Grandparte fuŝaj redaktoj aparte pri la Filipinoj inter 2011 kaj 2021 (kaj pli da fuŝoj pri Esperanto en Vikidatumoj) == Komence de januaro 2018 uzanto kun la longa nomo "[[Specialaĵo:Kontribuoj/uzanto:Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa|Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa]]" (iam ankaŭe la konto nomiĝis "Pare Mo") movis paĝon Davaa Regiono al [[Dabaa Regiono]] kaj notis "preskaŭ" en Esperanto: "V se pronuncia como B en español". La homo ankaŭ ŝatis renomigi multajn aliajn esperantajn vortojn (nur 36 rekte en la loka projekto, sed pli multajn en vikidatumoj, kie ankoraŭ pli malfacilas rimarki la manipulojn), egale ke la uzanto eĉ ne helpe de aŭtomata tradukilo sukcesis enmeti unusolan frazon en Esperanto. Sed evidente eblas konsideri sin elstara Esperanto-vortaristo ankaŭ sen ajna kono de la lingvo. Tamen estas alarma averto el vikidatumoj kaj de la vikimedia sistemo ĝenerala: '''[[dosiero:OOjs UI icon alert image warning.svg|18ra]] <span style="color:red"> This account is globally locked. - La konto estas globale forbarita'''</span>. Do la homo en multaj vikipediaj projektoj mise agadis, grandkvante vandalis, kaj liaj agoj vere ne konsiderindas "aŭtoritataj kontribuoj". Tial mi konsideras ĝenerale malfari la kapricajn "plibonigojn" de la forbarito. Ĉi tie do la argumento estas ke hispane la v prononciĝas kiel esperanta "b", aŭ en [[Kezonurbo]], dubinde plibonigita al Kesonurbo, "ke z hispane prononciĝas kiel s esperante" - tio eĉ ne veras, norme ĝi sonas kiel θ, nur dialekte foje kiel s aŭ iu sibla sono inter ambaŭ. Tiu argumento nur sufiĉus por aldono de prononcindiko inter rektangulaj krampoj, eventuale por prezento de sia nova propono kun verva esperanta argumentado en VP:AA, sed ne por kaŝa alinomado de paĝoj el aliaj homoj aŭ ŝanĝadoj en Vikidatumoj. En plej multaj eŭropaj lingvoj inkluzive de la cirile skribataj tamen estas "v", kaj ke li mem ĝustigis la lingvonomojn "[[cebua lingvo|cebue]]: ''Rehyon sa Dabaw''; [[tagaloga lingvo|tagale]]: ''Rehyon ng Dabaw''" ankaŭ ne konfirmeblas en la cebua kaj tagaloga vikipedioj (la esperantan adverbon "tagale" por la tagaloga la homo samtempe inventis). Kvin spertaj esperantistoj poste redaktis kaj ne rimarkis la bone kaŝitan vandalecon. Mi ni plendas, ankaŭ mi probable ne rimarkintus. Sed mi alvokas pri pli da atento nun, kiam estas averto pri tiu vandalo kiu fuŝas aliel ol nia konata finna forbarito, kies specifajn redaktojn ĉiu facile rekonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 3 jun. 2025 (UTC) :Mi cetere ĵus skanis kaj ekrane pligrandigis la esperantan mapon (#22) pri la Filipinoj el la "Poŝatlaso" de 1971. Bedaŭrinde tie estas malmultaj esperantigoj, plej multaj estas nacilingve, do filipine/tagaloge notitaj. Sed por tiuj urboj, insuloj kaj kaboj, kiuj ricevis esperantan vorton en la "Poŝatlaso" de 1971, estas bone noti la referencon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == 176.59.164.46 == Ruslingva anonimulo, aldoninta sensencajn frazojn al [[Biblio-Globus]]. Blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 26 jun. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|176.59.164.46}} 1 redakto je 22 jun. 2025 == 78.154.163.85 == Anonimulo, ekde majo 2025 inundinta la projekton per fuŝaj maŝintradukaĵoj de la anglalingvaj fontoj, plenaj je konspirteorioj, fantazioj kaj politika propagando. Regula forsarkado de tiuj rubaĵoj estas tre teda kaj temporaba afero. Ni protektu la '''enciklopedion''' kontraŭ fanatikuloj, ksenofoboj kaj vandaloj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:08, 17 jul. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|78.154.163.85}} sume 50 redaktoj je 13-14 jul. 2025, '''ekzemple''' ::* paĝo [[historio de Rusio]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Historio_de_Rusio&diff=prev&oldid=9145053 vandalita, ŝajne en la baŝkira, ĉiukaze ne universale komprebla lingvo, en fuŝaj referencoj] ::*>> krome je 07:21, 14 jul. 2025 la homo la saman paĝon ampleksigis per amasa esperantlingva akuza listigo de rusaj ŝtataj militkrimoj en Ukrainio inter 2014 kaj 2024, per detalega listigo kiu estis la kvaroblo de la tuta alineo pri la 19-a jarcento. Necesus individue kontroli la asertojn kaj ekipi eventuale pridubeblajn akuzojn per eksteraj referencoj, sed ĉiukaze la eksterproporcia kvanto de teksto montras ke iu ĉi tie misuzis ĝeneralan paĝon por sia demagogio. Por tiu temo la paĝo [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]] estus pli taŭga loko, tie praktike estas nur informoj pri mortigoj kaj detruoj de 2022, kvankam la milito en 2023 ĝis 2025 senŝanĝe pluardis. Sed la resuma paĝo [[historio de Rusio]] taŭags nur por ekstreme koncizigita resumo de eble 300 literoj, kaj por aldono de pli detala teksto. Sed tio ankaŭ eksplodigos la paĝon "[[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]]", oni ankaŭ povas fari novajn paĝojn "Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio en 2023" ..."en 2024", ..."en 2025". ::*>>Aliaj novkreoj kiel [[la Donanto (filmo)]] (nun ricevis avertan ŝablonon {{ŝ|polurinda}})kaj [[Verda Elefanto (film)]] estas simple nur bizaraj, strangaj ĝis strangegaj esperantaj tekstoj, pri kiuj ankoraŭ ne klaras ĉu haveblos iu volontulo kiu pretus investi horojn por savi la tekstojn. Sume mi nun supraĵe legis pli-malpli la duan duonon de la kontribuoj, inter tiuj pli-malpli 25 redaktoj estis 1 vandalaĵo kaj 1 kazo de politika propagando metita en maltaŭgan artikolon, kaj la resto estis bizaraj ĝis kompreneblaj esperantlingvaj kontribuoj. Sed ŝajnas ke la redaktado jam finiĝis je la 14-a de julio, kaj ŝajne ĝis nun ne estas alinoma anonima konto kiu daŭrigus la parte tute maltaŭgan parte dubinde utilan kontribuadon. Mi tial proponas "nur" forbaron de unu monato, kiu probable ne ĝenos la homon, ĉar tiu ĉiukaze ŝajne perdis la intereson pri la bizara redaktado, Sed se foje ekestos ankoraŭ redakto sub tiu IP-adreso, tuj eblas vidi ke ĝi jam foje estis forbarita, kaj povas rapide retrovi la malnovan kazon. ĈIUKAZE necesos ankaŭ havi la konton sub observado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 9 sep. 2025 (UTC) == ~2025-50449-5 == La sola kontribuo ĝis nun estas vandalado de Vikipedio:Artikolo de la Monato per duone kompreneblaj pornaĵoj en la hispana. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|~2025-50449-5}} 1 redakto je 2 sep. 2025 :::{{re|Arbarulo|RG72}} Nur nun mi vidis viajn lastajn tri notojn. Ĉiuj scias ke ni por niaj preskaŭ 400 000 artikolaj paĝoj kaj aldonaj multaj diskutpaĝoj havas nur 10 administrantojn, el kiuj neniel ĉiuj konstante aktivas, kaj ankaŭ mi ne sidas antaŭ la komputilo, nur gapante tiun aŭ iun alian teknikan paĝon ĉu tie aperas novaj notoj. Tiel eĉ se mi mem supre aldonas noton mi ne nepre rigardas ankaŭ tute malsupre. Mi petas, aŭ kontrolu tagon post kiam vi metis noton ĉu ĝi jam traktiĝas kaj se ne, rekte alskribu min (aŭ alian tiam aktivan administranton) ke tiu forpurigas la problemon, aŭ se vi eble post tago eble ne havas tempon por vikipedio, atentigi min tuj - en mia persona diskutpaĝo, aŭ pli simple per ŝablono {{ŝ|re}}, kiel mi ĵus atentigas vin du. Superfluaj atendadoj povas havi katastrofajn sekvojn, ĉar ene de semajno vigla vandalo povas fuŝi centojn da paĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 9 sep. 2025 (UTC) Mi komprenas ke ĉiuj malmultaj administrantoj estas okupitaj kaj foje ĝojas ke mi ne plu sentas devon ĉiutage kontroli farendaĵojn en Vikipedio kiel administranto. Foje eĉ fanatikuloj kaj iliaj kontraŭregulaj fiagoj tamen faras bonajn aferojn — malbonajn por la enciklopedio, sed bonajn por enciklopedianoj)) Do mi klopodos atentigi vin kiel vi petis. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:17, 10 sep. 2025 (UTC) Mi provos memori kaj sekvi tiun konsilon. Mi ne sciis, ĉu vi sentas atentigon kiel ĝenan interrompon de viaj aliaj laboroj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 10 sep. 2025 (UTC) ==~2025-35316-70 == {{re|ThomasPusch}} Anonima uzanto ~2025-35316-70 vandale kreis [[Vikipedio:Eo.wiki]]. La sola teksto estas en misliterumita hispana lingvo, "Tuj fariĝonta surprizo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:11, 21 nov. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} {{farita}} Dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 21 nov. 2025 (UTC) ==Claudio Pistilli== Mi bedaŭregas konstati problemon pri granda kontribuanto, sed [[Uzanto:Claudio Pistilli]] alŝutis amasegon da bildoj kun falsaj deklaroj pri kopirajto, tre verŝajne ankaŭ enhave misajn bildojn pri kemio. Mi klarigis pli detale ĉe [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj]]. Se iu ĉi tie spertas pri kemio, via helpo bezoniĝas por taksi la kemiajn bildojn. Ĝis kiom mi komprenas, la tekstaj kontribuoj de Claudio ŝajnas akceptindaj - nur la redaktoj koncerne bildojn estas problemaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:28, 30 jan. 2026 (UTC) :Mi diris ke la tekstaj kontribuoj de Claudio estas akceptindaj. Ve, tro frue. Li skribas tute senreferencajn artikolojn pri gotaj reĝoj, ankaŭ kun mezgrandaj viki-stilaj problemoj (artikoltemoj en grandigitaj literoj krom la kutima dikigo, nudaj eksteraj ligiloj sen referenca formato). Krome provas deturni kritikojn per troĝentilaj respondoj, sed neniel ŝanĝas sian probleman agadon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AClaudio_Pistilli&diff=9331574&oldid=9330647]. En vikipedio honestaj malsamopiniecoj povas esti utilaj, mensogoj ne povas. ==~2026-15525-24== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-15525-24}} vandalis artikolan diskutpaĝon aldonante sensencaĵon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:36, 12 mar. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Dankon pro la rimarko kaj rimarkigo. La homo, kiu redaktis el Usono, "nur" vandalis unu paĝon, [[Diskuto:Helico (apartigilo)]], tial mi ne scias ĉu li aŭ ŝi havas sisteman intencon fuŝigi, sed klare temis pri fuŝo. Sekve mi "nur" forbaris ĝin por daŭro de unu monato. Se li revenos, kaj dua, tria redakto estos same sensencaj kiel la unua, ni povas ankaŭ konsideri pli longan forbaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 12 mar. 2026 (UTC) ==~2026-16308-13== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-16308-13}} vandalis kaj/aŭ fuŝreklamis en [[IOS]], [[IFono]], [[Apple]], [[Apple I]], [[Apple II]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:48, 15 mar. 2026 (UTC) :Spamo de anonimulo. Eble estus pli efektive enmeti la du Jutubo-kanalojn al [[MediaWiki:Spam-blacklist|tiu paĝo]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:15, 15 mar. 2026 (UTC) :{{farite}}: forbarite ankaŭ ĉi tie "nur" dum unu monato, ĉar dubindas ĉu la homo estos tiom obstina reveni post pli ol unu monato, kaj se jes ŝi aŭ li povus ankaŭ reveni per alia IP_adreso. Ĉiukaze la dubinda vandala jutub-kanalo estis https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 15 mar. 2026 (UTC) ==[[Gazaa genocido]]== Saluton. Vikipediisto kun nomo en arabaj literoj metis tiun artikolon. Ĝis tiam normale, sed poste startigis redaktobatalon miskomprenante la plibonigajn modifojn kiujn faris aliaj vikipediistoj. Mi blokis ĝin dum tri tagoj, kaj li plendas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 mar. 2026 (UTC) :Post du semajnoj li ne revenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 13 apr. 2026 (UTC) ::Temis pri la konto {{uzanto2|جودت}} - nur por rekontrolo ĉu li vere ne revenis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 5 okt. 2026 (UTC) ==Uzanto:Zeaplpm== {{re|ThomasPusch}} Jen nova vandalo metis kontraŭjudajn insultojn ĉe [[Elektroniko]] kaj [[Diskuto:L. L. Zamenhof]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 19 maj. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Efektive. Bone ke mi ĵus realvenis al la komputilo kaj tuj povis vidi vian noton. La konto jam estas forbarita porĉiame, kaj la ofendojn mi en sekva paŝo ankaŭ malvidigos: Faŝismaj ofendoj entute ne havu scenejon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:57, 19 maj. 2026 (UTC) ==Pli pri Claudio Pistilli== Krome li mensogas pri siaj tradukfontoj: *[[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]] *[[Diskuto:Mamerko de Katanio]] *[[Diskuto:Sozistrato de Sirakuzo]] Foje ili eĉ estas tradukoj de ''Grokipedia''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:21, 25 maj. 2026 (UTC) :Kaj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Histieo_de_Mileto&diff=prev&oldid=9383979 forigas avertoŝablonojn] ne solvinte la problemon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:50, 26 maj. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Its time to hurt all jews badly|Perfortparola uzanto]]== {{re|ThomasPusch}} Uzantnomo minacas judojn en la angla, redaktoj ofendas aliajn grupojn en la angla (malfaritaj sed ankoraŭ ne kaŝitaj).--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:20, 11 sep. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo pri {{uzanto2|Its time to hurt all jews badly}}. Mi okupiĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:03, 12 sep. 2026 (UTC) :Mi fine eĉ malvidigis la forigojn, ĉar en ili ripetiĝis la anglalingva ofendaĉa salutnomo. Nun ĉio estas pura denove. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:42, 12 sep. 2026 (UTC) m1a8l7c3slm8qolhmnyu5uaov3840ko 9488488 9488485 2026-10-05T11:04:49Z ThomasPusch 1869 /* Gazaa genocido */ 9488488 wikitext text/x-wiki {{Mallongigo|VP:PU|VP:PROBLEMAJ}} {{/Enkonduko}} == Jen kelkaj ĝenemaj uzantoj kaj IPuloj == Saluton. Jam ekde sufiĉe da tempo ĝenas nian vikipedion sufiĉe altruda, pli malpli malserioza, supozeble psike malstabila IPulo, kiu verŝajne foje redaktis sub unu el la jenaj "nomoj" aŭ almenaŭ ie alsalutis sub tia nomo * {{uzanto2|Nenoniel}} * {{uzanto2|Uusikonto}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} Bedaŭrinde temas pri kelkaj IP-blokoj, kiuj komenciĝas jene: "46.132.", "86.114.", "86.115.", "93.106.", "109.240.", "176.72.". Ĉu eble iu havas proponon, kiel ni povus forpeli la ulon? - Antaŭ kelkaj tagoj mi eĉ kreis misuzan filtrilon, kiu eĉ jam malhelpis du redaktojn pri "kalvulo"j. Foje jam estis diversaj diskutoj en [[VP:DA]]. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:02, 8 apr. 2022 (UTC) :La IPulo {{uzanto2|109.240.9.91}} eĉ estis kaptita de la misuza filtrilo 5 kontraŭ "kalvulo", kiu fakte malhelpis al la uzanto aldoni frazon pri kalvulo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:43, 8 apr. 2022 (UTC) ::Intertempe plia gantopupo {{uzanto2|Liukas piha}} kreis artikolojn, kies forigon mi jam proponis sur [[VP:FA]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:48, 9 apr. 2022 (UTC) :::La menciita "novulo" eĉ provis aldoni ion pri "kalvulo", kiel mi ĵus povis vidi en protokolo de la misuza filtrilo 5, kaj tiel pruvis fakte, ke li estas gantopupo. Mi tial proponas forbaron. Ĉu bone? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:25, 11 apr. 2022 (UTC) ::::La menciita gantopupa uzanto {{uzanto2|Liukas piha}} intertempe eĉ estis forbarita tutvikie. Ĉu mi tuj traktu la iel rilatan [[VP:FA#Markus Rautio, Tommi Kinnunen, Veikko Törmänen, Eeva Joenpelto|proponon je forigo]]? Sed kion ni faru pri la ŝanĝiĝemaj IPuloj, kies skemon mi menciis jam la 8-an de aprilo 2022? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:46, 13 apr. 2022 (UTC) Jen denove redaktoj de IPuloj el Finnlando, supozeble elsalutinta gantopupo. Temas pri * {{uzanto2|109.240.111.98}} kies redaktoj plejparte estis malfaritaj kaj kreo estis amase forigitaj. Krome mi forbaris lin por tri tagoj. * {{uzanto2| 86.115.75.210}} same. Ĉu iu eble havas proponon kiel ni povus finfine forpeli lin por pli longa tempo? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:24, 28 apr. 2022 (UTC) Kial malbonigas Vikipedion, ke estas en Vikipedio rakontita pri kalveco? [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.251.162|86.114.251.162]] 01:38, 10 jun. 2022 (UTC) :Hodiaŭ nova gantopupo aperis, nome {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}. Pro la signifo "La sola celo de la reguloj de Vikipedio estas malobservi ilin" mi proponas porĉiaman forbaron inklude de la ceteraj gantopupoj kaj la rilataj IParoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:13, 27 jun. 2022 (UTC) ::Ĵus aperis nova gantopupo, nome {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}}. Laŭ la gugla tradukilo la uzantonomo signifas "Estas mojose fari petolojn". Ĉar tio sekvas la kutiman skemon, mi proponas la kutiman traktadon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:33, 18 aŭg. 2022 (UTC) :::Ŝajnas al mi, ke la ulo emas daŭrigi sian petoladon kreinte la uzanton {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. La uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "Uzanto naskita en 1989, kiu malatentas la regulojn de Vikipedio". Do, ni devus trakti tion kiel antaŭe menciita. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:20, 20 aŭg. 2022 (UTC) ::::Mi opinias, ke ne valoras ĉi tie demandi, kion fari. Se aperas evidentaj agoj de la forbarito Nenoniel (ĉu pri kalvuloj, ĉu pri alio) vi kiel administranto malfaru la agojn kaj tuj forbaru la uzanton aŭ ties ip-numeron (vastagame) aŭ faru ke neregistritoj aŭ freŝaj novuloj ne povu redakti la koncernan artikolon- La forbaroj validu por longa tempo. Laŭ mi jam sufiĉas iometo da suspekto por fari tion. Tiel oni sukcesis en la Finna Vikipedio iom post iom bridi lin. Kiam ĉi-jare estis vaste blokitaj liaj ip-numeraroj en la Esperanta Vikipedio, li silentis kelkan tempon kaj provis ekaktivi en la Sveda, Germana kaj Angla Vikipedioj (en ĉiu li trafis, sekzemple, ties artikolon pri Juice Leskinen). kiuj sufiĉe severe traktis liajn provojn. Kiel ĉiuj ruzaj vandaloj, li ofte faras sensignifajn aŭ (kvazaŭ)utilajn ŝanĝojn aŭ eĉ kreas ne malbonajn artikol(ĝerm)ojn. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:36, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris la tri gantopupojn {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}, {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} kaj {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:44, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris gantopupon {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:27, 10 okt. 2022 (UTC) : Ĉiuj estas forbaritaj {{farita}} == Tutvike forbarita uzanto, gantopupo de "Nenoniel" == Saluton. Mi ĵus rimarkis, ke oni eĉ tutvikie forbaris {{uzanto2|Liukas piha}}. Mi proponas, ke ni forigu ĉiujn de li kreitajn artikolojn kaj kategoriojn. Ĉu bone? - Se dum la sekvontaj tagoj neniu kontraŭas mian proponon, mi plenumos ĝin. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:35, 12 apr. 2022 (UTC) :{{farite}} Ĉar neniu ion ajn komentis nek kontraŭis mian proponon, mi ĵus plenumis ĝin, precipe ĉar ja ekzistas propono je forigo en [[VP:FA]]. Sed kiel ni evitu reaperon de la ulo? - Ĉu iu havas ideon? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:07, 16 apr. 2022 (UTC) Jen nova gantopupo de "Nenoniel", nome {{uzanto2|Jaakkoil}} ĵus kaptita de la misuza filtrilo 5. Do, li denove provis demandi alian uzanton pri kalvulo. Sed bonŝance la filtrilo malhelpis al li konservi la mesaĝon. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:36, 29 maj. 2022 (UTC) :Simple forbari lin estas la solvo. Ke li redaktis la artikolon pri [[Juice Leskinen]] realdonante ties kalvulecon, estas por mi sufiĉa pruvo pri la identeco de Nenoniel kaj Jaakkoil. Nenoniel estis forbarita ĝis la ĉi-jara Oktobro. Same forbarendas [[Uzanto:Wikipedian säännöt_on_tehty_rikottaviksi]] kaj eble aliaj. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 14:07, 2 jun. 2022 (UTC) ::Saluton, {{re|Surfo}}. Nia loka, do [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo/block&page=Uzanto:Nenoniel ĉivikipedia protokolo] montras nur, ke Neniel estas forbarita ĝis oktobro 2022. Sed mi ĵus vidis iel, ke li estas eĉ tutvikie forbarita. Ĉu mi eble esploru la daŭron de la tutvikia forbaro? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:20, 10 jun. 2022 (UTC) ::(+) Mi ĵus vidis en la SUL-listo de {{uzanto2|Jaakkoil}}, ke li estas jam forbarita por ĉiam en la finna Vikipedio. Pro la ovumado pri kalvuloj kaj aliaj malseriozaj aferoj mi proponas fari same. Ĉu bone? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:59, 10 jun. 2022 (UTC) :::Mi ĵus forbaris {{uzanto2|Jaakkoil}} por ses monatoj, ĉar li denove provis altrudi sian neenciklopediecan rubon pri kalveco kaj kalvuloj. En kazo de nova gantopupo kaj sama aktiveco mi proponas forbari la uzantojn por ĉiam, kiel jam faris aliaj vikipedioj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:11, 27 jun. 2022 (UTC) ::::Estas globale forbarita {{farita}} === "LTA pakkoruotsi" + kalvuloj === * {{uzanto2|Surfo on kalju}} loke forbarita * {{uzanto2|Jyväskyläana kalvigxanta esperantisto}} loke forbarita * {{uzanto2|Weirdy89}} loke forbarita * {{uzanto2|Nenoniel}} globale forbarita * {{uzanto2|Liukas piha}} globale forbarita * {{uzanto2|Jaakkolei}} globale forbarita * {{uzanto2|Kummallinen tyyppi}} globale forbarita * {{uzanto2|Uusikonto}} loke forbarita * {{uzanto2|Kalvulo}} loke forbarita * {{uzanto2|J. Leinonen}} loke forbarita * {{uzanto2|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} loke forbarita * {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} loke forbarita * {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}} loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por ĉiam, * [[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.103.191]] loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por unu jaro, forbaro en jaulio 2023 plilongigita je 3 jaroj per ThomasPusch, * {{uzanto2|Jaakkoil}} loke forbarita en junio 2022 por duonjaro, en januaro 2023 por ĉiam, nun globale forbarita * {{uzanto2|Outo suomalaisukko}} globale forbarita * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä erektoituu}} loke forbarita kaj globale forbarita (je nekutima maniero) * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä kovettuu}} globale forbarita (je nekutima maniero) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.3.123]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 6-an de decembro * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]]) multaj redaktoj ekde 2022-12-24, sed mi nur trovis subjektivajn redaktojn, nenion kio estus vandalaĵo. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.199.126]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.0.0/16]]) 2023-01-14 Moldur forigis la anonimajn redaktojn en [[Svedlingvaj finnlandanoj]], kiujn li juĝas neadekvataj: ip-adreso forbarita je 2023-01-23 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.203.157]] eowikt svwikt. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.235.148]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.245.114]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.247.245]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.75.182]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de januaro 2023 ** ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.0.0/16]]) loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro plus restarigo de antaŭe forigita persona paĝo la 14-an de januaro (jam estis forbarita unu monaton en en aprilo-majo 2022) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.107.127]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.131.204]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 2-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.135.235]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.167.234]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 28-an de oktobro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.19.205]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 3-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.35.187]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 29-an de oktobro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.69.158]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.160.244]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.162.212]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72]] loke forbarita: 2023 01 21: Ĉi tie en multaj paĝoj vandalis en 2010, estis unutage forbarita, sed en aliaj anonimaj kontoj plue miskondutis, tial la forbaro estu daŭra. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.224.216]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/217.140.204.247]] eowikt * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F]] loke forbarita * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:688:AD22:119D:7BBD:A026:838A]] loke forbarita. Estis kelkaj redaktoj, almenaŭ la 2-an de decembro 2022 la anonimulo vandale stultumis en la paĝo [[Risto Ahti]]. Aldone al ĉiuj aliaj mispaŝoj en aliaj kontoj tio sufiĉas por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :: Pruvoj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Taylor_49&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Deviga_instruo_de_sveda_lingvo_en_Finnlando&action=history] :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Ĉasado daŭras ĉe aliaj vikioj [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&action=history eowikt] kaj [https://sv.wiktionary.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:Taylor_49&action=history svwikt]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 5 jan. 2023 (UTC) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.61.224]] unuafoje je 2023-02-04, kvar aldonoj tiutage malfaritaj, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023.< [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 4 feb. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Haistakaa!}} redaktoj lastfoje en 2014, nenio riproĉinda, tamen restis sub kontrolo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 4 feb. 2023, [[:en:wikt:haistaa|problemhava uzantonomo]], forbarita el du vikioj, forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * La sama persono nun revenis kun nova uzantnomo [[Specialaĵo:Kontribuoj/Morsgrisar är vi allihopa]] (linio el sveda infankanto kiu signifas proksimume "ni ĉiuj estas panjoporketoj / dorlotitaj infanoj") kaj provas restarigi forprenitaĵojn. Ankoraŭ nenio evidente kontraŭregula - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] 5 feb. 2023, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] * {{uzanto2|Morsgrisar är vi allihopa}} * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Räven raskar över isen}} 25 redaktoj ĉe vikivortaro, apenaŭ io riproĉinda [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=pakko&diff=prev&oldid=1170723 pakko] * {{uzanto2|Tuskan parahdus}} preskaŭ 1'000 redaktoj, specialaj vulgaraĵoj, forbarita el finna vikipedio kaj vikivortaro, globale forbarita + loke forbarita ekde la 2-a de majo 2023 * {{uzanto2|Ongelmallinen käyttäjä}} specialaj vulgaraĵoj, globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uimalampi}} globale forbarita * {{uzanto2|Kyrpää äkkiä ja perseeseen}} vulgara uzantonomo, sed ĝis nun nur unu redakto senkulpa, kvankam ne speciale utila, de la 13-a de majo 2023, globale forbarita * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uusi nimimerkki}} rasismaj vulgaraĵoj + provokaĵoj sur la uzantopaĝo 2023-6-3, forbarita de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 2023-6-4, nun ankaŭ globale forbarita * {{uzanto2|Taas uusi käyttäjä}} "denove nova uzanto" forbarita loke en la finna 2023-6-6 kaj sveda branĉoj 2023-6-7, globale 2023-6-11 * {{uzanto2|Strangulo89}} kreita 2023-06-25, forbarita el sveda vikipedio kaj sekve globale forbarita 2023-06-26 * {{uzanto2|Jaakko Iisakki Leinonen}} komencis per teksto "[[bazlernejo en Finnlando]]" kaj perdo de Karelio, forbarita en 3 vikioj - kreita je 2023-07-09, en 2023-07-13 aldonis idiotan vulgaran subtitolon ''Neekerin jättikyrpä erektoituu'' (La giganta koko/kaco de la Nigrulo ricevas erektiĝon) al sia prezentopaĝo (poste senspure forigita). Admono ke se la vulgaraĵo ne tuj malaperiĝas, plej laste post 12 horoj sekvos forbaro: malaperigita. Je 2023-07-15 sekvis loka forbaro, formale pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Yrj%C3%B6&diff=prev&oldid=8214834 la jena vandalado], sed estas multaj pliaj kazoj troveblaj inter la kontribuoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:23, 15 jul. 2023 (UTC) loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Työnnä kulli perseeseen HETI}} vulgara uzantonomo, [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Ty%C3%B6nn%C3%A4_kulli_perseeseen_HETI&oldid=8193441 ligo], loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Sekametsänkävijä}} kreita 2023-07-15, unua ago 19:43 h en eo.wiki kaj globale forbarita post malpli ol 24 horoj, je 2023-07-16 14:01 h. * {{uzanto2|93.106.14.86}} aktiva ekde 2023-07-16, nua ago en eo.wiki je 15:44 h. [ [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.14.0/24|kontribuoj2]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.0.0/16|kontribuoj3]] ] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Necesejo&diff=prev&oldid=8217406 jen]: 18.57 h Admono al li: enciklopedio ne estas por sengustaj ŝercoj. 01:13 h 2-a admono: Ankaŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8217401 tiu redakto] estis plena sensencaĵo. Duonhoron poste Tria admono: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8217373 ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al finna maljunulo, kiu tekste montratas kun foto, do ĉiu povas vidi kiel aspektas la nazo, la barbo, la haroj ktp.] La mencio de kalveco, jam multegajn fojojn aldonata, kontraŭ protestoj de aliaj uzantoj, kiuj plene ignoriĝis kaj parte estis la kaŭzo de forbaro de uzantokontoj por ĉiam, jam estis multfoje. Tiom obsede ĉiam reveni al sama infaneca stultumado signas psikan nekapablon kunlabori kun aliaj. Ankoraŭ unu admono kaj li estos barita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16 jul. 2023 -- Lasta admono estas, simple hazarde nur nun trovita, sed la sinsekvo de trovoj tute ne rilatas: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8217370 ankaŭ tie ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al alia finna maljunulo] - Ne eblos diri ke li ne sciis pri tio ke ne eblas kaŝ-enigi tian frazon en tekstojn kiu evidente amuzas la kulpulon kaj nervas ĉiujn aliajn uzantojn. Do forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:04, 17 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|217.140.207.97}} forbarita en oktobro 2022 por daŭro de 1 jaro per Tlustulimu, plilongigita al daŭro de ankoraŭ 3 jaroj, por ke ĉiuj IP-kontoj havu saman forbarodaŭron, je 17 jul. 2023 per ThomasPusch ==== <font color=green>Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, en bloko por tri jaroj:</font> ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.13.133]], 6 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.21.225]], 13 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.33.61]], 2 jun. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.34.83]], 23 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.36.127]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.82]], 19 nov. 2021 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.94]], 18 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.71]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.96]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.100.79]], 24 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.94]], 8 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.229.250]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.234]], 12 maj. 2023 ==== Restis sub kontrolo same kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, kontrolite neniu malbonaĵo tie, sed sendube sama gantopupo ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.51.157]], 4 maj. 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.6.80]], 30 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.145.68]], 26 nov. 2021 :: {{farite}} ĉiuj forbaritaj loke, multaj ankaŭ globale 2023-07-17 * {{uzanto2|176.72.33.32}} 2023-07-18 -- 5 redaktoj, malfarataj pro redaktaj konsideroj, nenio malbona, sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.32.65}} 2023-07-18 angla vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|217.140.207.97}} 2023-07-18 angla vikipedio -- 3-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|93.106.5.93}} 2023-07-19 angla vikipedio -- 1-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 sveda vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.36.56}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.229.106}} 2023-07-19 esperanta vikipedio - tiutage ŝajne nur pozitivaj redaktoj, poste nenio, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.231.103}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8235795 vulgaraĵo] 2023-07-30 unua kaj lasta admono - samtage provita ankaŭ de alia anonima konto] tial trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj 2023-07-31 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|213.28.231.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gubben_Noak&diff=prev&oldid=8235714 vulgaraĵo pylly = pugo] 2023-07-27, malfarita samtage -- [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8235507&oldid=8232068 vulgaraĵo] 2023-07-26, malfarita samtage 2023-07-30 unua kaj lasta admono, kunblokita en 07-31 pro la evidente de sama homo faritaj misredaktoj de 213.28.231.103 kaj 176.72.32.76 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.32.76}} ankaŭ tie vulgaraĵo pri la drinkkanto [[Gubben Noak]], mem malfarita post minuto je 2023 07 30, sed tamen, kaj tuj dua [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8243056 vulgaraĵo pri apartigilo de la persona nomo "Pentti"], ĵus provita ankaŭ de alia anonima konto, tial admono pri la unua miso ne ĝustatempis: blokita trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Jyväskylän mies}} kreita komence de 1 aŭg. 2023‎ (UTC) :Necesis tuj aldoni pri unu de plej unuaj redaktoj, en [[Laukaa]]: Estas iom infanece ĉe iu homo kiu ne estas gejo aparte aldoni inter krampoj "(ne gejo)". Se oni farus tion ĉe ĉiuj menciitaj homoj, kaj ĉe ĉiuj mencius ĉion kio ili '''ne''' estas, la enciklopedio tute rubiĝus, kaj ankaŭ la unufoja aldono sensenca jam estas malgranda rubo. Mi tial tuj devas admoni vin neniam fari ion tian sensencaĵon kiu kompreneble forturnas la atenton de homo kaj libro pri lagoj al la temo pri "gejeco", ĉar ankaŭ legante "ne gejo" la atenton kaptas la vorto "gejo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:33, 1 aŭg. 2023 (UTC), per voĉdono: sendube sama gantopupo, ĉiama forbaro :: La ulo obsedas pri interalie [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] kiel evidentiĝas el multaj vulgaraj kaj insultaj redaktoj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=8243056&oldid=8243055 ekzemplo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:45, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::Forbarita porĉiam [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 2 aug. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Humoristi89}} e-lingva konto ne registrita, ne eblas vidi kontribuojn aŭ forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) * [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:46.132.19.219&action=history du IP-adresoj samtempe] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Rumpa&action=history vulgaraĵoj en la sveda vikipedio, pruvo ke Humoristi89 = Nenoniel] *: Temas pri {{uzanto2|46.132.19.219}} kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} *:Menciiĝis ankoraŭ tekstoj [[Jakob Stenius senior]] kaj [[Jakob Stenius junior]], forigitaj de kani, ambaŭ de 46.132.19.219 kaj enhave konfuzaj. {{uzanto2|46.132.19.219}} laŭ mi estas Nenoniel, forbarita por jaro, kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} esperantlingve ĝis nun tute nenion faris, tio ne sufiĉus por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) ==== Post decido bloke tuj forigi ĉiujn novajn kontojn kaj IP-adresojn (vidu sube la ĉapitron "Forbaroj pro suspektoj...") ==== * {{uzanto2|176.72.32.58}} kreita je 2023-03-23, 12:30 UTC, forigita 13:50 UTC:trijara forbaro --TP * {{uzanto2|176.72.73.26}} kreita je 2023-08-05 16:09, trovita de mi kaj tuj forigita nur la 2023-08-06 16:54, post pli ol 24 horoj, ĉar principe mi jam estas en vikipaŭzo de somera ferio kaj nur hazarde sukcesis ankoraŭfoje ensaluti. Dum tiu tago la konata kolego jam sukcesis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Fritz_Haber&diff=prev&oldid=8254621 vandali]. Do forbarita, ĉar temas pri anonima IP-adreso, kiu teorie iam estonte ankaŭ uzeblos de alia uzanto, nur dum tri jaroj. Multajn ekverkaĵojn mi komplete forigis, ili listiĝas nur en la protokolo de forigitaj tekstoj. {{re|LiMr|Tlustulimu|RG72|Kani|Moldur}} Dum mi estas for, mi petas vin aparte atente sekvi la dedukton de eblaj problemaj uzantoj - ĉar, ju pli rapide oni trovas ilin, des malpli da rubo estas por forigi poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 6 aŭg. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Työnnä jorma perseeseen HETI}} kreita je 2023-08-06, faris nur unu redakteton, 10 minutojn post kiam la ĵus forbarita anonimulo 176.72.73.26 kreis ĝin, sed la finnlingva uzantonomo mem ("Ŝovu Jormon en la pugon TUJ") estas vulgara kaj sensence provoka. Tiuj du observoj sufiĉas al mi havi sufiĉan suspekton ke temas pri la sama finna provokanto kiu ankaŭ kreis la anoniman konton 176.72.73.26. Do forbarita, kaj ĉar kun salutonomo, por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 6 aŭg. 2023 (UTC) globale forbarita * {{uzanto2|176.72.32.111}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8258030&oldid=6481603 pruvo per kalvuloj] *: Mi klopodos, kara, sed mi mem estas superŝarĝita nun je diversaj taskoj laboraj kaj familiaj. Sed mi klopodos. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:42, 7 aŭg. 2023 (UTC) *::forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.69.176}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8258353 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.80.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8260266&oldid=8258042 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por 3 jaroj en aŭgusto 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.89.97}} *: Forta suspekto ke estas la forbarito, kaj idiotaĵoj kiel aldono de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=SF&diff=prev&oldid=8261184 finn/svedlingvaĵo sepalus falskaa] al paĝo [[SF]] - la nacilingvaĵo "sepalus" havas la signifon pantalona malfermilo (Q494640) kaj aldoni finn/svedlingvan vorton "falsa pantalona malfermilo" absolute nenion aldonas al esperanta listo pri [[SF]]: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.96.1}} *: Iuj sencaj aldonoj, kaj idiota stultumado pri la temo "necesejo". Forta suspekto ke estas la forbarito: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.0.0/16}} forbarita por jaro en septembro 2023 (jam en forbaro de aprilo 2022 klaris ke la konto apartenis al "la problema Nenoniel") [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * Atentu, jen nova gantopupo: {{uzanto2|213.28.230.122}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:06, 11 aŭg. 2023 (UTC) *: Eble jes. Mi proponas atendi kun forbaro ĝis la fakto estos pruvita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:21, 7 sep. 2023 (UTC) *::Mi havas fortan suspekton ke temas pri la forbarito. Plej eta aldona suspekto sufiĉu por forbaro de jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.165.206}} *:Eble jen nova gantopupo de la sama uzanto? - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:30, 7 sep. 2023 (UTC) *:kaj same {{uzanto2|193.210.166.123}} (nur unu redakto en majo 2023) *::Supozeble estas la forbarito, sed kun nur po unu redakto la pruvo ankoraŭ ne 100procentas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) *:::Denove iu anonima uzanto same obsede fasciniĝas pri la temo kalveco samkiel tion faris la malnova uzanto, pro diversaj misfaroj longtempe forbarita el vikipedio, kaj same estu ĉiuj anonimaj kontoj, kiam ili montras fasciniĝon pri la samaj specifaj temoj kiel la forbarito. Tio kaj la aliaj kontribuoj de [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.242|46.132.65.242]] sufiĉas por suspekto ke temas pri la forbarito, kaj la anonima konto do forbariĝos kiel ĉiuj antaŭaj. Bedaŭrinde. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 10 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|46.132.65.242}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8331201 kalvuloj] trijara forbaro * {{uzanto2|46.132.65.0/24}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.0.0/16}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|193.210.193.195}} Vulgaraĵoj kaj insultoj [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.193.195 ĉe la vikivortaro] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Protokolo?type=&user=&page=Sahtivaari&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist] forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.72.214}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23, la IP-homo ankoraŭ en novembro 23 kontaktas min nerekte tra alilingvaj diskutpaĝoj, kie ne estas forbaro. TP * {{uzanto2|176.72.99.74}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.66.255}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|Fia ulo}} forbarita por tri jaroj je 2023-09-26: ĉiuj tri paĝoj, kiuj sukcesis redaktiĝi en la du horoj ekde kiam oni rimarkis lin, estas kontrolitaj TP (neniu nova redakto riprocxinda, tamen pruvite konata forbarito [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8358602&oldid=8353828] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice&diff=prev&oldid=53963601]) * {{uzanto2|193.210.194.104}} forbarita por unu jaro je 2023-10-02 15:40 UTC - la redaktoj faritaj ĝis mi malkovris la novan konton ankoraŭ ne estas kontrolitaj. TP [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:ThomasPusch&diff=prev&oldid=8364862 insulta redakto] * {{uzanto2|213.28.228.235}} mem anoncis sin en diskutpaĝo de administranto, je 2023-11-25, jam 22 redaktoj devas esti malfarataj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.76.56}} konto jam uzita en junio 2023, sed iel forgesiĝis forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.163.111}} Jen plia anonima konto, kiu skribas pri [[Juice Leskinen]] kaj aliaj finnlandaj temoj. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 2023-12-09 * {{uzanto2|193.210.194.114}} hodiaŭ daŭrigis antaŭajn (mis)agojn. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 3 apr. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.194.120}} kaj {{uzanto2|193.210.204.73}} Jen pliaj anonimaj gantopupoj, kiuj ĵus kreis kelkajn artikolojn, denove rilatantaj al certa nordeŭropa lando. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:28, 17 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}} ŝajnas esti plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:13, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.235}}, nur uzita la 21-an de aprilo, estis plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro, tiam oni ne rimarkis ĝin, sed tamen necesas forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:40, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}}, uzita dum 14 horoj antaŭ mem-anonco en diskutpaĝo de administranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:09, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi reviziis ĉiujn paĝojn, kiujn tuŝis la anonimulo de tiu IP-adreso. Ĉio estas en ordo krom laŭ mi foriginda, malkvalita paĝo [[Markku-liitto]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 31 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.230}}, uzita dum ses horoj la 13-an kaj 14-an de januaro 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.192.244}}, uzita nur iom pli ol horon, la 1-an de marto 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi nur nun rimarkis la demandon, sed jam respondis [[#Protekti artikolojn|sube]] al Moldur. Iuj redaktoj estas valoraj, kvankam kontraŭregule faritaj. Laŭ mi damaĝus forĵeti ĉion, pro principo de puno, ĉar tio malriĉigus niajn paĝojn: sed klare ke se ne forĵeti ĉion, necesas rapide administrante kontroli ĉiujn redaktojn, kaj tio kostas tempon. Mi hodiaŭ matene trovis la novajn tekstojn [[Ilmari Soisalon-Soininen|Soisalon]], [[Pekka Simojoki|Simojoki]] kaj [[Risto Kaskilahti|Kaskilahti]], poluris kaj reviziis ilin: ilin forĵeti pro principo estus domaĝe. Kaj ankaŭ estas aliaj senkulpaj aldonaĵoj, kiel "la urbo situas borde de la lago [[lago|lagonomo]]", kiuj sendube ĝustas, kaj forigi ilin pro principo kaj poste realdoni la frazon per senkrima nefinna esperantista administranto estus malŝparo de tempo. ::Sed la paĝon [[Markku-liitto]] mi opinias malkvalita, ĝin mi proponas forigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:26, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.84}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 3 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.196.231}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 4 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Nuolen klitorista}} jam forbarita en sina hejma finna vikipedio kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:41, 10 nov. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Flintisgubbe}} jam globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * '''!!!''' {{uzanto2|Xyhgf}} Finnlinvga uzanto kun "sensenca" uzantonomo. Tamen mi nuntempe '''malsubtenas''' iun forbaron pro foresto de malbonaj redaktoj, kaj foresto de pruvo ke temus pri "LTA Pakkoruotsi". Vikipedio estas retejo kiun ĉiuj rakjtas redakti, ecx finnlingvuloj. [[:m:Special:CentralAuth/Xyhgf]]. Tamen indus foje rekontroli la aktivecon de ĉi tiu konto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * Tri kontoj: ** {{uzanto2|Urpola}} nova [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] globale forbarita 2026-03-17 post preskaŭ 1'000 kontribuoj ** {{uzanto2|Urpola22}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto ** {{uzanto2|Urpolaakso}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto *: Skemo de redaktado tre forte subtenas eblon ke temas pri "LTA Pakkoruotsi". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:52, 11 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|~2025-28110-65}} kontribuoj de 15 ĝis 24 okt. 2025, suspekto ke povus temi pri la forbarito, sed ĝis nun ne trovita iu kontraŭregula redakto, kaj ne plu uzita ekde 24 okt. 2025. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 31 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} sendube sama ulo, vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en du vikioj * {{uzanto2|~2026-20388-18}} sendube sama ulo * {{uzanto2|Penttihirv}} evidente sama ulo, neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] * {{uzanto2|Näin on näreet}} globale forbarita, loke forbarita en totale 4 vikioj, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=9354531 pruvo]), stranga sed akceptebla nomo ({{l-fi|Näin on näreet}} = Jen kiel estas, "nerdoj"/stranguloj/kulo), forbarita cxi tie 2026-08-31 * {{uzanto2|Yrjöpussi}} (="vomsako") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, redaktoj ne estis * {{uzanto2|Yrjöän}} (="mi vomas") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, ĉiuj uzantonomoj en redaktoj kaŝitaj * {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} globale forbarita, forbarita en unu vikio, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vomado&action=history pruvo]) * {{uzanto2|~2026-50835-38}} * {{uzanto2|Yrjö valuu paidalle}} (="Yrjö gutetas sur sian ĉemizon") * {{uzanto2|Metsän polku}} (="arbara vojo") (ĝisnune nenie forbarita, aktiva en esperanta vikivortaro) {{u|ThomasPusch}} - Bonvolu '''tuj kaj komplete forbari''' {{u|~2026-50835-38}}, la novan gantopupon de "Nenoniel". Li plene ignoras sian forbaritecon kaj revenas tute senĝene kun nova IP-adreso. En tiu redakto [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Mustardo_de_Turku&diff=prev&oldid=9479280] li eĉ ripetas la ekzakte saman fifaron kiu meritigis al li la ĵusan forbaron: alvokis en la redakto-resumo rekte al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Necesas tuj kaj komplete forbari lin, inkluzive '''ĉiujn''' liajn gantopupojn. Memoru ke la forbaro validas por tiu konkreta persono, ne nur por unu specifa konto. '''Ĉiu''' ajn konto de la sama homo estu forbarita, ankaŭ tiaj kontoj ĉe kiuj hazarde ne aperas misfaroj. - Antaŭdankon! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi nur nun rimarkis, ke la malnova konatulo fakte bombadis mian diskutpaĝon per etaj notoj... Kredu min aŭ ne, sed mi, se mi volas aŭ devas progresi en iu tema redaktado sukcesas plene ignori notojn de finnaj anonimaj kontoj en mia diskutpaĝo. Ĉar alikaze mi venas al la komputilo por ion fari kaj finas la tagon nur okupiĝinte pri finnaj temoj kaj redaktoj kaj fine forbaro. Sed vi pravas, forbari la homon tuj post kiam li volas kapti mian atenton, negrave ke li ne per tiu ĵusa kanalo faris iun mistajpon, iom plirapidigas la procedon. La nuna anonima konto estos tuj forbarita, kaj mi penos tion fari ankaŭ estonte, sed mi ne sukcesos patroli la liston de lastaj redaktoj, aparte en la sekva semajno ne, kiam mi ses tagojn estos sen retkonekto. Do mi, aŭ iu alia de la 10 administrantoj, bezonos atentigon ke io misa redakto aperis, krom ke mi aŭ iu alia admin' hazarde vidis tion mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:27, 29 sep. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ĵus trovis ankoraŭ tute vandalan misredakton en la paĝo [[Diskuto:Jorma Kinnunen|Jorma Kinnunen]]. Tiun mi forbalaos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 29 sep. 2026 (UTC) :::Kaj krom anonimajn kontojn, kies forbarojn eblos sekvi en la protokolo pri forbaroj, mi jen ankoraŭ trovis salutnomon Yrjö valuu paidalle (Yrjö gutetas sur sian ĉemizon), novfarita je 12 aŭg. 2026 kaj ĝis nun nur tiam uzita. Ankaŭ forbarita. Teknike kolegoj argumentas, ke anonimajn kontojn oni nur forbaru por daŭro de jaro, dum salutnomojn oni povas forbari eterne. Kialo estas, ke la forbaro de anonimaj kontoj povus ĝeni tute nerilatajn, senkulpajn anonimulojn. Tamen mi, kiam mi estis tre nervita en somero 2023, forbaris plurajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de 3 jaroj... Sed, tiuj tri jaroj pasis en somero 2026. Provizore mi forbaros novajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de jaro, sed ni povas pripensi ĉu altigi la forbarojn ree al 3 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:05, 29 sep. 2026 (UTC) ::::Koran dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:26, 30 sep. 2026 (UTC) ::::: Portempa konto ĉiam eksvalidiĝas post maksimume tri monatoj. Forbaro de portempa konto por pli ol tri montoj rekte sensencas. Forbaro de IP-adreso por pli longa tempo daŭre utilas (sed tro longa forbaro trafas senkulpulojn). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:18, 30 sep. 2026 (UTC) == Tre multaj malfaroj == Saluton. Mi ĵus vidis, ke sufiĉe multe da redaktoj de {{uzanto2|Dironto56}} devis esti malfarataj. Supozeble la uzanto havas kelkfoje alian rilaton al nia lingvo ol la ĉitiea majoritato. Ĉu tio estas nur mia impreso? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:37, 27 apr. 2022 (UTC) :Plejparte neutilaj, kelkfoje eĉ malutilaj. Iomete strange... - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:24, 27 apr. 2022 (UTC) ::La lasta redakto estis de decembro 2022. Ŝajne la entuziasmo iom forvelkis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:28, 3 jun. 2023 (UTC) == Rusa IPulo == Saluton. Mi ĵus malfaris ĉiujn redaktojn de {{uzanto2|178.141.223.78}} parte manke de neŭtraleco parte manke de fontoj resp. referencoj. Kiel ni traktu plu la uzanton? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:10, 28 apr. 2022 (UTC) :Jam antaŭ kelkaj tagoj simila IPulo {{uzanto2|178.141.20.224}} fuŝis simile kelkajn artikolojn, parte eĉ la samajn kiel hodiaŭ. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:34, 28 apr. 2022 (UTC) ::Ili provas atribui militkrimojn al Ukrainio, kaj malatribui ilin al Rusio; ne aldonas fontindikojn, eĉ forigas ilin. Do unuflanke por-rusia propagando, nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:13, 30 apr. 2022 (UTC) :::Jen denove nekonvenaj redaktoj de {{uzanto2|178.141.53.12}}. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:20, 30 maj. 2022 (UTC) ::::Jen aĉa kalumnia propagando, kiu senbaze asertas ke ukrainaj regantoj estus "naziaj", kaj aliaj falsaĵoj. Nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:43, 30 maj. 2022 (UTC) :::::Mi ĵus kaŝis la versiojn de la IPuloj en [[Mariupolo]], [[Ukrainio]] kaj [[Donecka baseno]], por malhelpi reaperigon. Ĉu eble plia artikolo enhavas ion tian? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:54, 30 maj. 2022 (UTC) ::::::Vidu redaktojn de la unuaj du supre menciitaj IPuloj. Iuj estas ankoraŭ nekaŝitaj en la artikola historio. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:52, 30 maj. 2022 (UTC) Mi forbaris ĉiujn tri adresojn por unu monato pro malneŭtrala vidpunkto kaj neenciklopedia stilo. La enciklopedio ne estas loko por propagando. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:32, 31 maj. 2022 (UTC) :Dankon, RG72. Espereble la IPulo ne reaperos por denove fari siajn falsaĵojn. Alikaze ni ja devus forbari tutan IP-blokon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:24, 31 maj. 2022 (UTC) ::Ne dankinde. Tiukaze mi petos vin fari tion, ĉar blokado de blokoj estas iom tro por mi kiel humanitario. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:47, 31 maj. 2022 (UTC) :::La homo ne revenis post la 28-a de aprilo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Nordinramzi22 == Saluton. Mi malfaris ŝanĝon de la ĉisekve menciita uzanto, kiu en la norvega Vikipedio eĉ jam estis forbarita. {{problemulo|Nordinramzi22}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:38, 29 maj. 2022 (UTC) :La homo ne revenis post la 29-a de majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Sufiĉe ĝena IPulo == Jen denove IPulo {{problemulo| 178.197.204.0}} fivortumis en la diskutopaĝo de alia uzanto. Mi jam kaŝis la fivortan version kaj forbaris la uzanton por unu semajno. Se li revenos poste, ni plilongigu la forbaron. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 14:14, 30 maj. 2022 (UTC) :Unu semajno vere mallongas, sed la homo ne revenis post majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi == Jen supozeble nova gantopupo de {{uzanto2|Nenoniel}}: {{problemulo|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}}, kies uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "La reguloj de Vikipedio estas malobservitaj". Do, li nenion lernis el la forbaroj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:01, 1 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Uzanto:Regno di Arendelle == Jen pli uzanto, kies redaktoj supozeble ne celas krei enciklopedion. Temas pri {{problemulo|Regno di Arendelle}}, eĉ jam forbarita en unu Vikipedio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:53, 2 jun. 2022 (UTC) :Neniu redakto ekde oktobro 2022, kaj la lastaj redaktetoj ŝajnis provoj kontribui al enciklopedio, kvankam eble ne tre lertaj. Unu subpaĝo de lia propra prezentopaĝo dubindas kaj plene neenciklopedias. Temas nur pri vira kaj virina nomoj kaj granda koro inter ili. Tio estas nivelo de skribaĵoj sur paperetoj en elementa lernejo. Sed se neniu protestas, la "subpaĝo" tiom malgravas ke eĉ ne valoras la energio forigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:02, 27 jan. 2023 (UTC) == Uzanto:Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin == Jen plia sufiĉe superflua gantopupo de jam konata ulo. {{problemulo|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:04, 18 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Nova konto == Bonvolu noti jenan "novan" kontribuanton: https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F Klare videble nova konto de malnove konata forbarito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:57, 10 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por ĉiam nur ekde la 21-a de januaro 2023 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Plia fuŝulo == [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2405:9800:BA00:64A9:D87D:CFDE:53A3:2961 jen]. Indas bloki la ulon. Mi jam malfaris la stultaĵojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:16, 19 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por unu jaro ekde la 23-a de novembro 2022 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == uzanto:Vagantedaestepe == {{problemulo|Vagantedaestepe}} Anstataŭigis tute malsamajn artikolojn ([[Marseille-Blancarde (stacidomo)]], [[Nederlanda aŭtovojo 4]], [[abia lingvo]], [[-440]] ktp.) per unusola, sen kunteksto sensenca tekstobloko, do fakte vandale detruis la paĝojn, ĝis nun nur la 18-an de julio 2023. Tio konsiderendas agresa ago. Mi blokas lin por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 28 jul. 2023 (UTC) : Pura vandalkonto. 3 vandalaj agoj ĉe alia vikio. Neniu utila redakto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:25, 29 jul. 2023 (UTC) :: Se io ajn misa aldoniĝos post jaro, mi pretos (kaj subtenos) tiam reage bloki la konton eterne - tion fari post nur unu vandalado, estus nekutime, konsiderante ke la fuŝoj de la 18-a de julio 2023 estis ĉiam sama detruo, simple ripetita en pluraj paĝoj tuj sinsekve, du kalkuleblas unu granda vandalado. Sed se io ajn aldoniĝos post jaro, ne estu hezito bloki la homon por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 30 jul. 2023 (UTC) == Edukkk676 == {{problemulo|Edukkk676}} Enigis lingve fuŝajn teksterojn, precipe pri du televidaj kanaloj de Finnlando, en januaro kaj februaro 2023. ThomasGuibal admonis la homon komence de januaro angle, ne kontribui ĝis kiam la uzanto povus skribi gramatike ĝustajn frazojn, ne proponis tuj forbaron, kaj post februaro ne venis pluaj (fuŝaj) kontribuoj. Tamen la konto, daŭre neforbarita, konsiderendas problema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:17, 2 aŭg. 2023 (UTC) : La konto ne redaktis dum 6 monatoj. Laŭ mi problemo aŭ danĝero forestas, kaj neniu forbaro indas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 2 aŭg. 2023 (UTC) == Forbaroj pro suspektoj ke iu nova konto estas uzata per malnova forbarito == {{re|Tlustulimu|LiMr|RG72|kani|Taylor 49|Moldur|Sj1mor}} (nur arbitre elektante iujn el la nun aparte aktivaj uzantoj): Mi scias ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito. Sed mi rimarkas ke mi hezitas fari tion sole, sentante ke tio estas ago iom diktatora. Tial mi preferas havi eblecon kolekti iujn pliajn voĉdonojn antaŭ tia etike problema ago. Mi ĉiam ĝis nun en nova konto admonis homon se io aspektis al mi dubinda, kaj nur post malrespekto de tiu admono je dua paŝo forbaris la konton pro vandalado, kaj ne uzis por forbaro la argumenton "tiu konto prilaboras samajn temojn kiel malnova forbarito, do mi suspektas ke povas esti la sama homo kaj tuj forbaras la konton por ĉiam". Konkrete mi hezitas pri porĉiama forbaro de la konto [[uzanto:Jyväskylän mies]], kiu faris unu stultetan redakton, pri kiu mi nur admonis lin, kaj poste ĝis nun ne plu misagis, sed komparante la temojn kun antaŭaj forbaritoj tamen fortiĝas suspekto ke temas pri malnova forbarito. Taylor 49 pledas pri {{por|tuja porĉiama forbaro}}, ankaŭ se ne konkrete de tiu konto faratos iuj pliaj misoj, kaj mi {{por|pretos}} je tio, se ankoraŭ unu plia uzanto voĉdonos por tio. Se simple iu tria uzanto metas <nowiki>{{por}}</nowiki>-noton, la konto estos forbarita (vidu, se vi volas, noton pri la nova konto pli supre de tiu ĉi paĝo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 2 aŭg. 2023 (UTC) :Komento: Por ke forbaro havu sencon, necesas ke ĝi celu al konkreta persono, ne nur unusola konto. Kiam estas klare ke sama, jam forbarita persono aperas kun nova konto, tiam ne necesas nova diskuto, sed la forbaro konsekvence validu tute same por la persono ankaŭ sub la nova konto. - En tiu ĉi kazo la konata persono eĉ ne provas ŝajnigi esti iu alia - li sub la nova konto eĉ indikis sian retpoŝtan adreson kun la propra nomo. Li daŭrigas, kun ĉiam novaj kontoj, la saman misagadon pri kiu li jam multfoje estis admonita, ekz-e novaj artikoloj sen referencoj, sen vikiigo, sen intervikiaj ligoj, sen kategorioj, kun lingvaj eraroj kaj dubindaj faktoasertoj, malfacile ekzameneblaj. Do, mi voĉdonas klare {{por}} plua forbaro de li ankaŭ sub tiu nova konto, kaj malfaro de ajnaj redaktoj faritaj de li, sub ajna konto aŭ IP-numero. - Dankon por via engaĝiĝo! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:47, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - vere ne estas decido de solulo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Estas kvar voĉoj por forbaro de tiu kaj ĉiuj estontaj kontoj, ankaŭ se el tiuj kontoj ne fariĝis io misa, sed se oni kreas 300 kontojn ĉiujare kaj nur el triono el ili semas vulgaraĵojn kaj aliajn provokajn idiotaĵojn, tiam tio estas 100 misaj kontoj tro. Mi vere bedaŭras ke la homo ĉiam re-semas provokojn, ĉar krome li lastatempe ankaŭ faris utilajn kontribuojn - sed ĝustas ke la utilaj kontribuoj ne signifas ke tuj poste li re-provokas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::: {{kom}} > ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito :::: Ne faru tion pro "plej eta suspekto", sed nur kiam la fakto estas pruvita. Ĉe "Jyväskylän mies", la obsedo pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Laukaa&diff=prev&oldid=8245149 Pentti Hirvonen], apud tuja reveno al via paĝo, plus finna uzantonomo, konstituas sufiĉe duran pruvon ke jes ja estas sama ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - la aĉulo estas tiom stulta ke tiuj kiuj sekvis sian aĉan itineron facile povas certigi, ke iu ajn lia kontribuo estas vere de la koncernulo. Li neniam klopodos por maski siajn intervenojn. Li misuzas sian verŝajnan mensan misordon kiel ekskuzon por sia misuzo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:15, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Mi pro la multaj forbaroj de iuj finnlingvaj salutonomoj kaj anonimuloj farantaj dubindajn kaj ofte malferme misuzajn komentojn pri finnaj temoj komencas esti skeptika pri ĉiaj finnlingvaj salutonomoj, kaj decidis ankaŭ observi la konton de [[uzanto:Ville Siliämaa]], kvankam tie nur fariĝis 4 redaktoj inter 2011 kaj 2023, unu disputinda, sed ŝajne ne malica, kaj la aliaj tri tute senkulpaj. Sed ĉar la redaktoj parte koncernas samajn paĝojn pri kiuj la verva misfaranto en formo de anonimaj kontoj faranta dubindajn redaktojn aparte interesiĝas, tial pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 3 apr. 2024 (UTC) ::::Hodiaŭ la forbarito denove redaktis, nun per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.114|193.210.194.114]]. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj. Nun mi forbaris la aniniman konton por daŭro de jaro. Mi pardonpetas, sed laŭ la reguloj de forbariĝo daŭre ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Simple la redakta komunumo atendas ke la administrantoj obeu kaj kontrolu la decidon, kaj ankaŭ atendas ke ĉiuj paĝoj redaktitaj estu individue kontrolataj... tio simple estas tro da aldona laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 3 apr. 2024 (UTC) :::::{{uzanto2|213.28.230.213}} de septembro 2023 same. Kaj mi suspektas ke ankaŭ la homo redaktinta per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.73|193.210.192.73]] estas la sama forbarito. Tamen de tiu konto ekde la 23-a de januaro ne plu fariĝis iuj redaktoj, tial mi kuraĝas nun ne forbari ĝin postokaze... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 3 apr. 2024 (UTC) ::::::Hey! I write in English because I don't know the language of this wiki. I am an Administrator at the Finnish-language Wikipedia (have been since 2009[https://fi.wikipedia.org/wiki/K%C3%A4ytt%C3%A4j%C3%A4:Ville_Sili%C3%A4maa] [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Yll%C3%A4pit%C3%A4j%C3%A4t/Ville_Sili%C3%A4maa]), and I have nothing to do with the actions of the above-mentioned person. The person in question has been disrupting the Finnish Wikipedia for years behind numerous usernames and IP addresses. Several actions have been taken in Finnish Wikipedia over the years. It's a shame that he has continued it here as well. Best regards, [[Uzanto:Ville Siliämaa|Ville Siliämaa]] ([[Uzanto-Diskuto:Ville Siliämaa|diskuto]]) 10:17, 11 apr. 2024 (UTC) :::::::{{re|Ville Siliämaa}} Hej Ville, we do believe that you have nothing in common with any sock puppets of vandals, but I only decided to observe your possible further edits in esperanto, as you edited same pages that were also edited by vandals or a vandal. As I wrote "pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu - it's better to monitor one account in vain than to miss any". Nothing in person! As anyway every edit of any person is transparent, you can freely take a duolingo course of Esperanto and start more edits here. You're welcome! {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:27, 14 apr. 2024 (UTC) Nur por kontrolo ke la sekvaj IP-numeroj de ankoraŭ forbarita konto ne uziĝas ĉi-tie: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.207.186|86.114.207.186]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.99|46.132.64.99]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.36.72|109.240.36.72]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.96.249|109.240.96.249]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.75.204|109.240.75.204]] {{farite|En ordo}} Ĉiuj kovriĝas per la bloko de 109.240.0.0/16. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 14 apr. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] aktivis la 19-an de aprilo 2024, la 24-an de aprilo forbarita fare de kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 25 apr. 2024 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024 == :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.105|193.210.193.105]] aktivis la 26-an de junio 2024, la 28-an forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.236|193.210.194.236]] aktivis la 5-an de julio 2024, samtage forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 5 jul. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.93|193.210.193.93]] aktivis la 16-an de septembro 2024, nur la 27-an de oktobro 2024 rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.220|46.132.65.220 88]] aktivis la 1-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.221|193.210.196.221]] aktivis la 7-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650|2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650]] aktivis la 14-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.166.11|193.210.166.11]] je la 11-a de oktobro 2024, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.225.208|213.28.225.208}]] je la 11-a de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9|2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9]] aktivis la 24-an de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A|2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A]] aktivis la 29-an de oktobro 2024, post kvaronhoro anoncis sin kaj tuj estis forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:31, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.164.184|193.210.164.184]] tiu IP-kanalo uziĝis jam en sept. 2022, sed tamen ĝi estu forbarita dum nur 3 monatoj, ke poste oni sciu ke jam estis unua forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:41, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4|2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4]] de 2024-10-30, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486|2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486]] de 2024-11-05, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]] je la 9-a de novembro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] jam uzita en 2023, sed nur nun rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:01, 23 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.253|193.210.203.253]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 29 nov. 2024 (UTC) :◎ Dubinde ĉu ankaŭ la IP-adreso 2001:7E8:C6A3:1901:99A0:7B1D:370F:88EA de junio 2024 estis la koncernulo: post kontrolo de aliaj redaktoj malfortiĝas la suspekto, nur unusola redakto estis el la kutima temaro de la finna kolego :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.47.177|176.72.47.177]] simbola forbaro de nur monato, ĉar ni maltrafis tiun redaktadon en 2022, sed ĝi estis de oficiale forbarita uzanto :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]] por la tri lastaj linioj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:13, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], kontribuoj nur finreviziitaj je 2024-12-19 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:25, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]] Nur uzita la 28-an de novembro 2024, sed dum 2 semajnoj ne rimarkita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.84|193.210.203.84]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 12 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81|2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81]] nur uzita unufoje je 2024-12-11, en unu paĝo (redakto malfarita, ĉar jam antaŭe la sama redakto ankaŭ estis malfarita kaj estis diskutita). Mi unufoje eksperimentas per ne tuja forigo de la kanalo. Eble ĝi ĉiukaze neniam plu uziĝos. Ni povas observi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:57, 15 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9|2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9]] Ĝis nun nur unu redakto, ke en tiu unu redakteto la homo mem anoncis sin al mi. Ne tuj forbarita, ĉar tion fari nur pro sincera anonciĝo estus misa reago. Tamen la forbariĝo principe ankoraŭ validas, mi nur rezignis nun tuj ekzekuti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:17, 16 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] la 17 dec. 2024 frumatene, tutan faskon da redaktoj, je unua vido nenio enhave problema, sed daŭros ĝis kiam ĉiu redakto estos individue reviziita, kaj - la forbaro ankoraŭ validas. Tial forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:48, 17 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], jam globale forbarita, sed nur por simbolaj 3 tagoj, tio ne sufiĉos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:58, 1 jan. 2025 (UTC) Ankoraŭ la eblaj misoj ne plene kontrolitaj (!), se se ili estos (kunhelpo bonvenas!), tiam la linioj iros supren al la antaŭa listego: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] je 2025-01-01, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:46, 1 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] je 2025-01-04, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] je 2025-01-06, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:20, 6 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]], je 2025-01-10, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:13, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|46.132.0.0/16]], tuta bloko da IP-adresoj, jam estis forbarita de apr. ĝis majo 2022, 1 monaton, kaj de sep. 2023 ĝis sep. 2024, unu jaron, sed kompreneble ĉiu periodo finiĝas, tial ĝi nun ree estis malferma kaj remisuziĝis. La bokoforbaro i.a. inkluzivas lastatempe misuzitajn IP-kanalojn: ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]], je 2025-01-11, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]], je 2025-01-06, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]], je 2025-01-04, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.64|46.132.88.64]], je 2025-01-02, ŝajne ankoraŭ ne forbarita, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], je 2024-12-31, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.237|46.132.68.237]], je 2024-12-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.74.90|46.132.74.90]], je 2024-12-24, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.81.78|46.132.81.78]], je 2024-12-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]], je 2024-12-07, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.69|46.132.68.69]], je 2024-12-06, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]], je 2024-11-30, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.70|46.132.92.70]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.220|46.132.72.220]], je 2024-11-12, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]], je 2024-11-09, kaj pliajn IP-kanalojn antaŭ tiu dato... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:47, 11 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287 |2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 17 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] redaktis nerimarkite hodiaŭ dum pli-malpli ses horoj, redaktoj ĝis nun '''tute ne revizitaj''', do ne certas ke li entute faris iun ajn malkonstrueman redaktojn hodiaŭ, sed la forbaro jes ankoraŭ validas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 19 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 5 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 16 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221/193.210.194.221]] nenio kontrolita, nur forbarita 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/Kalvkapo|Kalvkapo]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.72|193.210.196.72]] nur unu paĝo kontrolita, krome nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:18, 8 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] nenio kontrolita, nur forbarita je 2025-04-03 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.194.251|193.210.194.251]] jam de decembro 2024, nur nun rimarkita, nur unu paĝo kontrolita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.202.81|193.210.202.81]] escepte fidindaj redaktoj nur la 5-an de aprilo, nur malforta suspekteto ke entute povus temi pri la forbarito, teste ne forbarita --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 18 apr. 2025 (UTC) ::: supozeble ĉi tie mankas iuj forbaroj de majo kaj junio 2025 ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.227]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.196.251]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:2001:999:510:a618:1ec8:5139:39d7:1e01]] la 1-an de julio 2025 per Kani [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ... de komence de julio ĝis fine de aŭgusto la pluaj forbariĝoj ne detale dokumentiĝis xi tie, sed ili estas dokumentitaj en la protokolo pri forbariĝoj. TP ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.95]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:50, 26 aŭg. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-54660-9]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 9 sep. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-32753-24]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:33, 1 dec. 2025 (UTC) xxx Krome en aliaj lingvobranĉoj la koncernulo jam uzis i.a. tiujn IP-kontojn: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]] je 2024-12-06, ankaŭ ĉe la sekvan tagon, ĝis nun ne rimarkita, nun forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.103|46.132.88.103]] je 2024-12-11, ĉe ni ankoraŭ nenio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72|195.237.90.72]] je 2024-12-12, ĉe ni jam forbarita en 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) == Nova registrita konto "kun parte finnaj temoj" == {{re|Tlustulimu|Kani|LiMr|Narvalo|Yekrats}} {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|KuboF Hromoslav|Salatonbv|Moldur}} {{re|Arbarulo|Taylor 49|Aidas|RG72}} Mi ĵus konsciiĝis pri nova registrita konto [[:uzanto:Urpola|Urpola]], kiu laŭ mia ĝisnuna rigardo (ankoraŭ) ne faris ion malbonan, sed kiu parte interesiĝas pri la samaj temoj kiel nia konata finna uzanto, de kiu ekde 2021 forbariĝis multaj kaj ekde 2023 reflekse ĉiuj kontoj kaj anonimaj kanaloj. Aparte mi ekde printempo 2023 forblokis multajn anonimajn kanalojn tuj post kiam mi havis plej etan suspekton ke povus esti rilato al la forblokito. Tamen post pli ol 30 monatoj eble jam tempo por doni minimuman ŝancon al konto. Tial mi proponas ne tuj forbloki tiun ĉi novan konton, sed teni ĝin sub proksima observo, kaj tuj forbloki, post mallonga noto ĉi tie, kiam nome de ĝi skribiĝos plej eta stultaĵo. Tial mi petas ĉiujn kune kritike rigardi la elpaŝojn de la nova konto, dum ĝi ankoraŭ ne estas forblokita. -- 2025-12-17T13:45:03 ThomasPusch : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=9251512&oldid=9243283 pruvo] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Urpola pruvo] Estas sendube sama ulo. Mi iomete konsentas pri la propono "ne tuj forbloki". Tamen, mi forte proponas jenan al la ulo: :* aliru la diskutejon [[Vikipedio:Diskutejo]] :* pardonpetu, kaj petu permeson reveni :* promesu ne plu redakti toksajn temojn (kalveco, pakkoruotsi, vomaĵo, kacotranĉado, lestandianismo, ...) en iu vikio :* promesu ne plu krei novajn kontojn, sen aŭ post ebla forbaro (kontaj estas globalaj, ne uzu aliajn kontojn en aliaj vikoj), kaj ne redakti per portempaj kontoj :* promesu ne plu nenecese mencii min en viaj redaktoj en iu vikio kaj sekve '''rigore sekvu''' tion. En okazo de eĉ minimuma dubo, malboniĝo de via fartado, aŭ simile, '''NE REDAKTU''' iun vikion, elŝaltu komputilon kaj poŝtefefonon, kaj faru sufiĉe longan vikipaŭzon. @[[User:Urpola]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:34, 19 dec. 2025 (UTC) Cxu mia hodiaŭa aldono en la artikolo [[Markus-setä]] estas bona nun, kiam tie ekzistas fonto? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:20, 19 dec. 2025 (UTC) : Rigardu kion mi skribis supre ... prenu tre singarde la ŝancon de reveno, ne starigu demandojn de tipo "ĉu mia redakto estas bona", kaj ne redaktu toksajn temojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 04:23, 20 dec. 2025 (UTC) La uzanton [[:uzanto:Urpola|Urpola]] oni blokis en la Finna Vikipedio tuj post lia unua kontribuo. Eĉ eta rigardo al liaj tekstoj montras, ke oni forĵetu lin ankaŭ el la Esperanta versio kaj tuj malfaru ĉiujn liajn redaktojn. Sed, bedaŭrinde, la administrantoj de la Esperanta Vikipedio estas kreantaj "enciklopedion", kiu nur plene konformu al ilia lingva kaj alia gusto – alio ne gravas. Pri la fiagoj de la problema uzanto, kiu estas ĉi tie ofte rasisme nomata "la finno", la administrantaro jam antaŭ pluraj jaroj nete rifuzis okupiĝi kaj eĉ atakis la avertantojn. La rezultojn oni jam klare vidas: neniu ajn scianta ion pri Finnlando volas tuŝi la artikolojn rilatajn al la lando. Tiuj estas hazarda kolekto de tekstoj pri temoj kun marĝena valoro, tiuj de "la finno" krome estas forte tendencaj, kaj kelkaj el ili pli taŭgaj por bulvarda klaĉgazeto aŭ por skriba ekzerco en elementa lernejo ol por enciklopedio. La kulturo de nia Vikipedio estas tiom forpuŝa, ke ankaŭ la nombro de kontribuantoj pri ajna temo ŝajnas magra. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:53, 21 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj, kiujn mi faris kun la no o Urpola, estas ne-taŭgaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:43, 25 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj post la aprilo 2023 estas forte tendencaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:10, 25 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la tutan historion kaj volas lasi al la aministrantoj kiel eble plej multan liberecon decidi, kiel severe agi. Tamen ŝajnas al mi ke la homo neniam ĉesis malrespektadi la blokon, nek montris signon ke li ĉesos la malutilaĵojn pro kiuj li blokiĝis, do laŭ mia persona opinio li ne meritas indulgon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:12, 21 dec. 2025 (UTC) == "Votre Provocateur" -- "Via Provokisto" == {{uzanto2|Votre Provocateur}} Ĉu akceptebla nomo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:36, 4 aŭg. 2023 (UTC) :Kial ne? [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 16:54, 4 aŭg. 2023 (UTC) ::Ĉar se mi iras al via hejmo dirante, ke mi venas provoki vin, plej verŝajne vi ne malfermos vian pordon al mi. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:Votre Provocateur]] Uzanta nomo estas globala. Do plej bone estus se vi [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest petus globalan alinomigon]. Tio estas simpla konsilo. Mi ne vidas problemkonduton kiu pravigus forbaron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:30, 11 aŭg. 2023 (UTC) ::::Kial mi bezonas renomi? Laŭ mi, vi nun esprimas politikan pozicion. [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 19:09, 11 aŭg. 2023 (UTC) == Du simplaj vandalaj IP-adresoj == Hodiaŭ {{uzanto2|186.167.204.154}} kaj {{uzanto2|143.255.84.222}}, evidente la sama homo, ĉar ili faris ekzakte la samon, vandale enigis fuŝaĵojn en du malsamajn paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj. Klare idiotaĵo, ne iu mallerta provo kontribueti, sed tamen mi nur blokis ambaŭ je 3 monatoj, ĉar mi supozas ke post tri monatoj ne plu restos emo tiom stultumi. La du paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj mi por sekureco ŝlosas dum jaro kontraŭ redaktoj de anonimuloj, ĉar klare la homo povas reveni post horo aŭ post duontago kun iaj aliaj IP-adresoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:56, 27 nov. 2023 (UTC) :Ĝis nun ne aperis novaj stultaĵoj de la du IP-kontoj. Ŝajnas ke la 3-monata forbaro tute sufiĉis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 14 apr. 2024 (UTC) == Simpla ofendado == Hodiaŭ {{uzanto2|176.52.105.202}} ofendaĉis en kripligita rusa lingvo per latinaj literoj, sed ĉiukaze estis ofendoj kaj misuzo de la esperantlingva vikio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) skribis je 2023-11-30 08:12: Bv forigu kaj kaŝu kontribuojn de @[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.52.105.202|176.52.105.202]] - la teksto estas tre ofendiga: per latinaj literoj estas tajpita ruslingva ofendaĵo. Uzanto Q-bit array estas tre fama ru-vikipediisto aktive batalanta kontraŭ vandaloj kaj ties vandalado. Ofendaĵo forigita kaj IP-adreso blokata por unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:05, 30 nov. 2023 (UTC) == Uzanto:Goren == Mi kun bedaŭro devas malfermi ĉi tiun sekcion. La uzanto Goren jam la pasintan semajnon pasigis multe da tempo en la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|paĝo pri maladministrantigo de RG72]], enigante amason da komentoj, plejparte tute ne rilataj al skribado de enciklopedio, sed nur rilate al personaj problemoj kontraŭ RG72, uzanton kiun li deklare entute ne ŝatas. Vikipedio ĉesis esti enciklopedio kaj iĝis [[socia retejo]]. [[Uzanto-Diskuto:Goren#footer|Klopodo de mediacio]] en lia uzanto-diskuto ŝajnis je la komenco sukcesi: Goren [[Speciala:diff/8480030|promesis]] ĉesi konduti diskutojn pri inter-personaj problemoj en la servaj paĝoj, kaj ne inundi la maladministrantigan paĝon per mesaĝoj. Tamen, la promeso ne daŭris longe. Hodiaŭ, ekzemple, li sentis la bezonon informi la komunumon, ke la uzanto RG72 havas «[[Speciala:diff/8485948|mensajn problemojn]]». Mi proponas '''2-semajnan forbaron''' pro malrespekto de kondutkodo ([[VP:5]]) kaj misuzo de servaj paĝoj. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:41, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi petas al uzantoj {{ping|Tlustulimu}}{{ping|Sj1mor}}{{ping|ThomasPusch}}, se ili volas, interveni en ĉi tiu diskuto pri PU. La menciataj uzantoj estas pli neŭtralaj en ĉi tiu diskuto, ĉar ili neniam intervenis en [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:57, 3 dec. 2023 (UTC) :: Akuzoj rilataj al "mensaj problemoj" estas rekte kaj absolute malakcepteblaj, ĉu far [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?diff=1186046&oldid=1186036 RG72] aux far [[Speciala:diff/8485948|Goren]]. Mi petas uzantojn "RG72" kaj "Goren" ne plu redakti la paĝon [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. Mi mem promesas ne plu aldoni tekston tien. Mi nuntempe kontraŭas forbaron de uzato "Goren", tamen petas rin estonte pensi almenaux dufoje antaux pusxi ellasilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi komprenas vian koncernon, sed vi ankaŭ komprenu min. Ĉu mi devas silente toleri kiam oni persone insultas min, nomas min diletanto, stultulo aŭ simple "estaĵo", kulpigas min pri iuj anonimaj komentoj en dio scias kia grupo en telegramo kaj ĝenerale kondutas agrese kaj malrespekte al mi? Mi eĉ ne plu partoprenas en tiu diskuto, sed RG72 daŭre insultas min persone. Kion mi diris pri liaj mensaj problemoj ne estas persona atako, sed estas mia honesta impreso. :Mi vere scivolas kiun konduton oni atendu de mi aŭ de iu alia uzanto kiu estus same persone atakita por ke ĝi ne estu "problema". :Mi ankaŭ scivolas kial vi kreis tiun ĉi sekcion pri mi sed ne pri RG72, malgraŭ ke ĝuste li insultis min persone, dum mi ne eĉ unufoje insutis lin. Ĉu vi opinias ke ĉar li estas administranto li havu privilegiitan staton kaj al li estas permesata insulti aliajn uzantojn, dum tiuj ne rajtas eĉ respondi? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:17, 3 dec. 2023 (UTC) :: La sekcion ne kreis mi. Bv ne publikigu iam ajn viajn "honestajn impresojn" pri "mensa fuŝo" de iu ajn, sendepende kiel vi certas pri via "diagnozo". Diskuton [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]] <s>vi</s> oni jam startis, nun vi paciencu, kiel eble plej silente. Bv, forestu de vikipedio kaj ceteraj lokoj kie RG72 povus aperi dum almenaŭ 48 horoj. Troe agresema "batalado" kunportas riskon ke vi perdas simpatiojn, kaj RG72 gajnas je la fino. Oni ne klopodu pafi reen per eĉ pli vulgaraj insultoj!!! [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 3 dec. 2023 (UTC) :::Nek mi kreis tiun diskuton, kaj mi ĝenerale nur partoprenis en ĝi ĉar mi vidis la problemon en administranteco de tia uzanto, kiu rutine insultas aliajn uzantojn ĉu pro personaj, ĉu pro politikaj diferencoj. Mi tute ne vidas tiun ĉi aferon kiel batalon aŭ militon, kiun oni gajnu aŭ malgajnu. :::Mi, tamen, ne ŝatas esti persone insultata kaj ne povi iel ajn reagi al tio ĉi. Mi pardonpetas al vi kaj al ĉiuj vikipedistoj, por kiuj referenco al mensaj problemoj povas esti trigero, mi celis neniun malrespekton. Sed oni konsentu, ke atako de RG72 al mi pro iu anonima telegrama komento estis io laŭvorte freneza. Mi ne sciis kiel alie nomi ĝin tiumomente. :::En tiu diskuto kelkaj partoprenantoj asertis, ke administranteco ne estas iu alta rango aŭ iu ornamaĵo. Faktoj, tamen, estas tiaj, ke ni ne vidas PU-on pri RG72, sed jes pri mi. Do, eble administranteco ne estas ornamaĵo, sed ĝi ŝajne jes estas permesilo senpune insulti aliajn uzantojn kaj malrajtigi ilin respondi. :::Mi nun provos sekvi vian konsilon kaj foresti de Vikipedio dum ioma tempo, oni vidu kio okazos ĝis tiam. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:49, 3 dec. 2023 (UTC) == 37.39.173.13 == La anonimulo {{uzanto2|37.39.173.13}} hieraŭ kaj hodiaŭ vandalisme malplenigis paĝojn, kion neesperantistaj centraj administrantoj rimarkis kaj restarigis la paĝojn, admonante la homon - tiam la anonimulo "ruziĝis" kaj forigis paĝojn ĉapitron post ĉapitro. La paĝoj ne estis polemikaj, ŝajne simple temis pri testo kiom efike oni povas vandali en eta vikipedio kun nur deko da administrantoj. Mi en komenca impulso volis forbari la "uzanton" poreterne, sed rekonsideris ke por IP-adreso, kiu principe estas uzebla fare de diversaj homoj, tio estus tro drasta paŝo, kaj fine forbaris la IP-adreson por daŭro de jaro - se post tio tia vandalismo ripetiĝos de sama IP-adreso, oni forbaru por daŭro de tri jaroj, aŭ eventuale tiam tamen porĉiam ... sed pli verŝajnas ke la homo uzos aliajn IP-adresojn, kiuj tiam ĉiuj forbarendas, en unua provo por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 24 jan. 2024 (UTC) == 176.15.222.60 == La anonimulo {{uzanto2|176.15.222.60}} vandalis artikolon [[Sergej Ŝojgu]], do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:48, 5 mar. 2024 (UTC) : {{forte kontraŭ}} forbaro. La IP-ulo globale faris nur du sensencajn kaj plejparte sendamaĝajn redaktojn. Falsa alarmo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:01, 7 mar. 2024 (UTC) :: La IP-ulo vandalis la artikolon, skribinte krudan rusan sakraĵon. En iu ajn vikio li tuj estus forbarita. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:02, 4 apr. 2024 (UTC) ::: La IP-ulo aldonis neutilan malplenan linion. Ĉu la ŝajne arbitraj literoj en la resumo estas ruslingva vulgaraĵo mi ne kuraĝas prijuĝi. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 4 apr. 2024 (UTC) ::::Li faris neutilan redakton kun evidenta celo lasi komenton forme de latinskribita rusa sakraĵo. Ĉu skribi "GEJAĈO" ne estas vandalismo? Esperanto-Vikipedio iĝas ĉiam pli stranga loko. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:16, 5 apr. 2024 (UTC) ::::: Skribi "GEJAĈO" en redakta resumo ne estas vandalismo ... sed eble estas insulto aŭ ĝena redakto, kaj jes eĉ kaŭzo de forbaro se tio okazas ripete. Kial vi ne malkaŝis la fakton ke temas pri insulto dekomence? Mi vidis nur la malplenan linion... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 7 apr. 2024 (UTC) ::::::Redakti la artikolon kun sola celo skribi insulton, eĉ se nur en artikola historio, estas vandalismo. Por mi tio estas evidenta afero. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:19, 8 apr. 2024 (UTC) :{{re|RG72}} Ankaŭ mi en la ŝajne arbitra literoj de la redakta resumo ne sukcesas kompreni rusan insulton. Sed mi fidas al vi ke ruslingvano povas kompreni la koditan mesaĝon tiel. Samkiel Taylor mi opinias ke forbari la IP-kanalon por jaro ne indas, ĉar dum pli ol 5 semajnoj ne venis ajna plua redakto. Se aperus dua malsaĝa redakto, mi subtenus forbaron. Sed se vere la literoj estis sekreta insulto, tiam sendas malvidigi entute la dubindan resumon - tion mi nun faris. Tiel nur en la redakta historio de tiu ĉi diskuteto eblus entute spuri la dubindajn literojn. Tio adekvatas por protekti la generalon kontraŭ ĉia restaĵo de insulto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:08, 14 apr. 2024‎ (UTC) :Mi ne nomus tion "sekreta insulto", ĉar temas pri banala kaj tre kruda (ne uzebla publike kaj punenda tiukaze) insulto kun la signifo "gejaĉo", ofte uzata ankaŭ sendepende de seksa orientiĝo, iom simila al ''fagot'' en la angla, sed pli forta. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:25, 15 apr. 2024 (UTC) == Protekti artikolojn == Kara {{u|ThomasPusch}}, aŭ iu alia administranto, mi petas protekti kelkajn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj: * [[Sveda lingvo en Finnlando]] (probable konata regulrompulo) * [[Pär Sundberg]] (alispecaj, sed strangaj kaj neutilaj redaktoj) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:31, 30 maj. 2024 (UTC) :{{farite}} protekto de ambaŭ artikoloj, la unuan por ĉiam kaj la duan por unu monato. Krome mi malfaris la ŝanĝojn de la IPuloj. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:47, 30 maj. 2024 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:13, 30 maj. 2024 (UTC) :::{{re|Moldur}} Mi miris ĵus vidi vian peton, ĉar mi pensis ke ni eterne protektis la tekston [[Sveda lingvo en Finnlando]] kontraŭ anonimaj redaktoj, sed ne, mi nur '''dumtempe''' protektis ĝin kontraŭ redaktoj de iu ajn krom administrantoj, kaj post kiam la tempo pasis, restis neniu protekto. Dankon ke vi rimarkis la mankan protekton, kaj dankon al René pro la rapida agado. Vi vidas ke mi hodiaŭ post-kontrolas iujn redaktojn, kiun la forbarito sukcesis en du almenaŭ anonimaj kontoj fari, antaŭ ol li post kelkaj horoj rimarkiĝis (unufoje de René, alifoje de mi, kiu ankoraŭ trovis trian ŝteleniron de la 21-a de aprilo), cele al forigo, malfaro aŭ ebla revizio de escepte utilaj redaktoj. Se ni konsekvence neniigas ĉion ajn se estas suspekto ke forbarito faris ilin, ni nur pro principemo malpliriĉigas niajn paĝojn, sed pesi iun redakton je ebla kvalito kompreneble perfortas administranton investi senkompare pli da tempo, do teknike forĵeto de ĉiuj ajn redaktoj, ankaŭ la tute bonaj, estas la teknike tempoŝpara reago. Mi fidas en tio de la redaktoj en [[Sveda lingvo en Finnlando]] kaj [[Pär Sundberg]] estis malkvalitaj, mi hodiaŭ vidis iujn aliajn redaktojn kredeble de la forbarito, kiujn forigi pro principemo domaĝus al mi. Sed se li tiom reaktivas kvankam li tute scias ke li nur ŝteleniras, malfermante du novajn IP-adresojn ene de 24 horoj, tiam ni devas plialtigi nian atenton al "Lastaj ŝanĝoj" kaj "Novaj paĝoj", por pli rapide trovi lin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 30 maj. 2024 (UTC) == Revenanta forbarito? == Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, bonvolu noti: Jen alia anonima kontribuanto kun nova IP-adreso, kiu kredeble estas la sama forbarita persono denove: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.202.84 kontribuoj]. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:01, 3 jun. 2024 (UTC) :Mi tuj okupiĝos. Damne, kiom li jam sukcesas planti en 90 minutoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:09, 3 jun. 2024 (UTC) Notu: Kredeble la sama denove: [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.192.241 193.210.192.241 jen]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 20 aŭg. 2024 (UTC) Kaj ankaŭ * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8|2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8]] kaj * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28|2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28]] en sama monato aŭgusto 2024. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:32, 9 sep. 2024 (UTC) Kaj li revenis denove: * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]] :Kreis dekon da finnlandotemaj artikoloj dum du frumatenaj horoj. :Ĉi-foje li ne skribis ĉiujn artikolojn mem, sed uzis aŭtomatan tradukilon por kelkaj. [[Kalevi Lehtinen]] estas tradukigita el la finna Vikipedio (tra la angla lingvo). [[William Ruto]] estas en lia kutima persona stilo. Plene mankas envikiaj ligiloj, aŭ interlingvaj vikiligoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:09, 12 sep. 2024 (UTC) {{re|Moldur}} Mi nur nun vidis tiun ĉi noton de antaŭ 2 semajnoj kaj nun tuj forbaris la anoniman konton por jaro. Bonas kaj utis uzi ŝablonojn {{ŝ|u}}, {{ŝ|re}} aŭ @, kiel vi faris nun. La tekstojn Kalevi Lehtinen kaj William Ruto mi ĝustigis kaj proponas ne komplete forĵeti (tiu pri Ruto post forpreno de dubindaj frazoj vere estas nur minimuma artikola ĝermo, sed tio pli bonas ol ruĝaj ligiloj pri aktuala ŝtata prezidanto). Tamen mia kapacito nun ne sufiĉas revizii pliajn kreojn kaj adaptojn de la duvinda uzanto. Ĉu vi povus helpi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) :Mi trarigardis kaj iom poluris la redaktojn en [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:53, 27 sep. 2024 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, Probable la sama nun redaktis pri [[lestadianismo]] kaj [[konservativa lestadianismo]]. Mi proponas protekti tiujn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:25, 26 sep. 2024 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi tute samopinias kaj tuj protektis la du paĝojn kontraŭ anonimaj redaktoj. Krome ankaŭ 2001:999:405:2472:FE67:1EEC:77AE:6D6B estas forbarita por jaro, 193.210.201.114 jam forbariĝis antaŭ kelkaj minutoj (vidu supre). Ankaŭ 193.210.201.251 kaj 213.28.231.94 forbaritaj por jaro, sama homo, parenca temaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) ::La finna forbarito revenis hodiaŭ, per nova IP-adreso {{uzanto2|2001:999:485:1B80:CA86:A899:8C18:6FF2}}, kaj mem anoncis sin en mia diskutpaĝo. Evidente li volas signi ke li daŭre interesiĝas iam rehavi siajn rajtojn. Sed tamen li dumtempe ne rajtas redakti. Do forbarita ankaŭ tiu ĉi IP-adreso. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 16 okt. 2024 (UTC) '''Por pliaj forbaroj vidu la liston supre:''' [[#Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024]] == Simpla vandalo == La anonimulo {{uzanto2|128.0.81.156}} vandalis en personaj uzantopaĝoj kaj artikoloj. Taylor 49 prave petis pri tujforigo, mi post rapida enketo samopinias kaj forbaris la anoniman vandalon por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 4 jul. 2024 (UTC) Paĝo, kiun la hodiaŭa vandalo ankaŭ fuŝis, estis la diskutpaĝo kaj persona paĝo de same anonima {{uzanto2|198.251.89.237}}. Sed, detale kontrolante, tiu dua anonimulo nur "kontribuis" per vandalismo en oktobro 2023. Kvankam tio jam estis antaŭ pli ol 8 monatoj, kaj poste ne venis pliaj agoj, sekurocele tiu konto ankaŭ forbariĝu dum jaro, ĉar se nenio okazas, la homo povas ajn ajn repreni la vandaladon kaj eble denove dum naŭ monatoj ne rimarkiĝos per esperantistoj (tamen: la fuŝojn rimarkis kaj malfaris neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj, foje post minuto, foje post semajno - do la damaĝo estas limigita)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 4 jul. 2024 (UTC) : La fuŝulo havas almenaux 3 adresojn: :* {{uzanto2|128.0.81.124}} :* {{uzanto2|128.0.81.156}} :* {{uzanto2|128.0.82.174}} :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.80.0/20]] :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.0.0/16]] : Eble necesos forbari adresaron, sed tiam preferinde por malpli ol unu jaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:08, 4 jul. 2024 (UTC) :: Dankon pro la interveno. Tamen "128.0.0.0/16" estas granda adresaro kaj pro tio forbaro ne estu longa. Mi ankaux dubas pri neceso forbari adreson "198.251.89.237" cxar la kulpo estas nur minimala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:20, 4 jul. 2024 (UTC) :Do, la agoj ĉiuj estas vandalismaj fuŝoj, eĉ ne iu ago iel defendebla kiel "senintence mallerta" aŭ "akcidenta". Do principe indas forbari tiajn detruantojn - nur pri tio ke teorie povus iam estontece veni senkulpaj kontribuantoj, kiuj ne volas krei por si salutnomon kaj eble de iu sistemo hazarde ricevas ĝuste tiun saman anonimulan IP-adreson, ni principe forbaras ĉiujn anonimajn IP-adresojn nur dum daŭro de unu jaro. Principe eblas ankaŭ ankoraŭ mallongigi tiun intervalon: mi nun forbaris 128.0.80.0/20 kaj 128.0.0.0/16 por daŭro de ses monatoj, kaj mi pretas ankoraŭ ŝanĝi tion al, ni diru, tri monatoj. Tamen tio signifas ke post tiu mallonga tempo la malnova vandalo povas gaje pluvandali, kaj ni nur se ni trovas vandalismon kaj aktive decidas nove forbari IP-adresojn vidas ke la samaj IP-adresoj jam estis forbaritaj la 4-an de julio 2024. Tio ne estas tre efika protekto kontraŭ vandalismo, despli ke la neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj neniam anonce atentigas pri vandalismo, sed nur silente forigas la fuŝojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 4 jul. 2024 (UTC) {{Problemulo|Lanterv}} Li vandalis artikolon [[Al Capone]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:45, 22 jul. 2024 (UTC) :Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 monatoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Plia vandalo == Unue li "nur" vandalis, sed nun ankaŭ aldonas rasismajn-seksismajn insultojn, anglalingve: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:La_knabineto_kun_la_alumetoj&curid=880076&diff=8826567&oldid=8826566]. Mi petas al administrantoj tujtuj forbari la ulon, protekti la artikolon kaj ĝian diskutpaĝon, kaj aldone malvidebligi la ĵusan insultaĵon. ({{u|ThomasPusch}}, {{u|Tlustulimu}}, aŭ iu alia – ĉu vi povas fari?) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:39, 11 aŭg. 2024 (UTC) :{{uzanto2|90.241.192.210}} estas forbarita, ĉar temas pri anonimulo, kies IP-adreso iam povus ankaŭ uzi nekulpulo, nur por daŭro de jaro. Aldone mi malvidebligis la ĵusan insultaĵon, kaj ankoraŭ kontrolos ĉu estos pliaj misoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:48, 11 aŭg. 2024 (UTC) ::PS: En la teksto "[[Steamboat Willie]]", la vandalo eĉ en tute ĝusta Esperanto aldonis redaktoresumon "[mi] vandaligis la paĝon". Do ĉiuj konsentas pri la vandaleco, inkluzive de la provoka vandalo... Aliaj redaktoj, ekz. en la teksto pri la indonezia lingvo, estis "simplaj"! vandalaĵoj - rubaj idiotaĵoj. Ne ĉiun rubon indas aparte malvidigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 11 aŭg. 2024 (UTC) == 2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145 == La anonimulo {{uzanto2|2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145}} vandalis artikolon [[Alina Kabajeva]], enmetinte ruslingvajn stultaĵojn kaj sakraĵojn, do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:41, 18 sep. 2024 (UTC) : {{kom}} Estas unu malbona redakto ĉe ĉi tiu vikio. La fuŝulo aktivetis ĉe pluraj vikioj per pluraj IP-adresoj [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Alina_Kabayeva&action=history Alina_Kabayeva&action=history] kiuj bedaŭrinde difirencias en sia komenca parto, do nealireble per la nuna teknika pritraktado de IP-intervaloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:04, 19 sep. 2024 (UTC) ::Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 semajnoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Probable ne problema uzanto == La jena homo protestis kontraŭ forbaro, asertante ke li trans diverslingvaj projektoj kontraŭagas vandalismon. La kazo estas kontrolenda: * {{uzanto2|Tanbiruzzaman}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 31 okt. 2024 (UTC) == Paĝo "[[oscedo]]" == La paĝo ŝajne aparte invitas vandalojn al vandalado. * {{uzanto2|WhiteTianabela}} idiota vandalado je 2024-10-24: mi loke forbaris la homon por jaro * {{uzanto2|46.173.211.221}} je 2024-10-24: jam estis globale forbarita por jaro, sed mi protektis la paĝon kontraŭ plua redaktado de neensalutintoj Estas amaseo da pli fruaj vandaladoj, al kiuj ni tute ne reagis, sed plj multaj el la kontoj aŭ IP-adresoj estas globale forbaritaj. Probable ĉiam estis la sama homo, kiu simple per ĉiam novaj nomoj maĉas la saman paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 6 nov. 2024 (UTC) == Paĝo "[[hejma kapro]]" == La paĝo altiras iun fiulon kiu redaktadas sub diversaj kontoj kaj IP-adresoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:36, 6 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "RG72" == {{uzanto2|RG72}} Pravigo: daŭra insultado kaj personaj atakoj kontraŭ min kaj aliaj uznatoj, rompo de [[:en:Wikipedia:No personal attacks]] [[Vikipedio:Neniu persona atako]] [[m:No personal attacks]] [[m:Incivility]]. Ekzemploj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924922 VP:FA] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924039 VP:FA] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=prev&oldid=694676 2018-10-20 "Ĉu vi ne vidas diferencon inter krei kaj detrui?"] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3AKandidati%C4%9Doj&diff=1185344&oldid=1185240 2023-Nov-12-12] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&diff=prev&oldid=1185333 persona atako kontaux mi kun minaco pri forbaro: "Do kiam vi likvidos viajn fuŝojn?" ..."vandalitajn de vi. Same en la aliaj artikoloj. Ĉu vi mem likvidos viajn vandalaĵojn aŭ tion devos plenumi iu alia? Ĉu vi komprenas ke vandalismo estas punenda per forbaro?"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Miscellaneous&diff=prev&oldid=26339503 "psychologists and psychiatrists should be doing"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Permissions&diff=prev&oldid=26103986 "endless stream of accusations and paranoid fears"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=10-a_de_aprilo&type=revision&diff=7154524&oldid=7153129 "Mi forigis paranojajn fantaziaĵojn"]. Vidu ankaŭ [[Uzanto:RG72/Cenzuro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:47, 19 nov. 2024 (UTC) {{kom}} Mi ne komentos la peton mem, kiu estas evidente absurda kaj kontraŭregula (postuli forbaron de Vikipedio-uzanto pro liaj kvazaŭ malĝentilaj diroj en Vikivortaro estas stulte, same ne ekzistas malpermeso al uzanto meti en sian personan spacon malneton de redaktota artikolo). Mi demandos pri la kerno de tiu ĉi afero. El la supre prezentitaj ekzemploj videblas ke la problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu li sukcesis forpeli ĉiujn kontribuantojn. Pro sia agresemo li finfine estis senigita je administranta posteno fare de la centra administracio de Vikimedio. Li certe nenion komprenis kaj al ĉiu kritiko plu reagas per histeriaj politikaj fantazioj pri [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=next&oldid=901096 politikaj murdoj en Rusio], [https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:Taylor_49#Fu%C5%9Dado_de_tradukoj rusia prezidanto] kaj eĉ pri [[Specialaĵo:Daŭra_ligilo/1063953#KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj|KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj]] kaj obsedaj rakontoj pri sia seksa vivo. La ulo agresema kaj venĝema, li komencis ataki min en Vikipedio kaj ĉi tie li mirinde trovis por si unikan eblecon senpune rompi la Vikipediajn regulojn. Antaŭjare li aktive kontribuis al la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Fina_solvo|tute kontraŭregula]] [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|proceduro de mia maladministrantistigo]]. Antaŭ nelonge li same aktive postulis forigi unu el miaj artikoloj — kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj en Inguŝio|sukcesis denove]]. Mi avertis ke uloj kiel li haltas neniam kaj jen li postulas mian forbaron por definitive venĝi min kaj silentigi la lastan voĉon, kiu ankoraŭ kuraĝas kontraŭstari al lia strebo transformi ankaŭ Vikipedion je la speco de Vikivortaro, do je lia persona ludejo, kie li senhalte kaj sensence modifos kaj (plejparte) forigos la enhavon laŭe al siaj malstabilaj kapricoj, forpelinte ĉiujn obstaklulojn. Li [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Taylor 49|jam provis]] akiri administrantan postenon ĉi tie, sed malsukcesis (la voĉdono devis esti fermita antaŭ duonjaro, sed tio ne okazis ĝis nun). Sed li sendube provos denove kaj denove, ja tiaj uloj haltas neniam ĝis ili akiros la potencon — aŭ estos haltigitaj kaj forigitaj el la normala homa komunumo, bazita sur reguloj kaj reciproka estimo, ne arbitreco kaj histeria agresemo. Jam venis tempo decidi la sorton de nia Vikipedio. Ĉu ni plu kreos la enciklopedion aŭ definitive donacos ĝin al la uloj, venintaj ĉi tien ne por krei kaj kunlabori, sed por ataki, insulti, persekuti, histerii, detrui? Necesas esti ekstreme naiva por kredi ke tiu ĉi [[Makartismo|makartisma]] kampanjo estos la lasta. Ne, tio estas nura komenco kaj sekvaj viktimoj de tiaj atakoj estos uzantoj kaj administrantoj, kiu silentis ĝis nun. Kiel historiisto mi esploris Stalin-reprezaliojn, do mi vidas ke la atakintoj sekvas la saman skemon kiel iliaj antaŭuloj-stalinistoj: unue ili maldungis homon, poste eksigis lin el partio, poste arestis kaj fine sendis al prizono aŭ mortpafis. Estas neimageble vidi ke tio okazas cent jarojn poste en Esperanta (!) Vikipedio. Fine mi memorigas la [[Unue ili la judojn venigis|vortojn]] de [[Martin Niemöller]] kiun devas koni ĉiu inteligenta homo: :Kiam la nazioj forportis la komunistojn, mi silentis; mi ja ne estis komunisto. :Kiam ili enkarcerigis la socialdemokratojn, mi silentis; mi ja ne estis socialdemokrato. :Kiam ili forportis la sindikatanojn, mi ne protestis; mi ja ne estis sindikatano. :Kiam ili forportis min, restis neniu plu, kiu povis protesti. Sapienti sat. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:23, 20 nov. 2024 (UTC) :Mi bedaŭras tiajn konfliktojn, aparte inter aktivaj esperantistoj kaj vikipediistoj. Mi alvokas repacigon kaj klopodon mildigi la vortajn akuzojn kaj kontraŭstarojn. Forbarado eble utilas kontraŭ fremduloj kiuj volas entrudiĝi en tute nekontrolitan medion, sed por aktiva vikipediisto, tio ne utilus; ĉar post forbaro sufiĉus nur malfermi novan konton (tion faris eĉ konata fuŝulo). Necesos tiam forbari la komputilon, sed oni povas uzi alian komputilon ktp. Plej bone estus repacigi la sintenojn kaj klopodi labori alikampen; mi celas, ke estas tiom da ampleksaj kampoj en Vikipedio, ke se okazas konfliktoj, ĉu pro lingvo ĉu pro enhavo, des pli bone agadi en aliaj kampoj, anstataŭe pri Stalino aŭ Rusio, oni povas iri al filmoj, birdoj, fiŝoj, havendaj artikoloj ktp ktp. Korektoj indas kaj endas, sed se tio rezultos en polemiko, eble indos labori aliel. Tio estas nur tre persona opinio, ĉar por juste agadi oni devus kontroli tre etendigitan kazon, kaj mi preferas pli efike labori produktive. Ekzemple mi apenaŭ eniris en Vikivortaro. Oni ne povas esti ĉie, nur Dio, sed mi dubas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 20 nov. 2024 (UTC) ::Bedaŭrinde tiu ĉi strategio de evitado de la konfliktoj ne efikis. Mi neniam interesiĝis pri la kontribuoj de Taylor 49, kio estis facile ĉar li fakte verkas nenion, nur senhalte modifas kaj forigas la enhavon, kreitan de la aliaj. En Vikivortaro mi nur demandis lin kiucele li vandalis miajn artikolojn kaj petis lin restarigi ilian noramalan staton — la histerian reagon vi mem povas legi laŭ supraj ligiloj. En Vikipedio mi eĉ ne unufoje kontaktis lin, sed li plu min ĉasas venĝante pro tiuj riproĉoj en Vikivortaro kaj senhalte postulante mian maladministrantigon (sukcese), forigon de miaj artikoloj (sukcese) kaj nun mian forbaron (sukcese?). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:23, 20 nov. 2024 (UTC) :::Ĝustas ke ĉe ni estas la [[imperativo|imperativa alvoko]] [[VP:ATAKO|Ne faru personajn atakojn en Vikipedio! Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!]] kaj ke "ripetita aŭ granda persona atako povus konduki al [[VP:RF|forbaro]]". Mi konsentas ke la ekzemploj cititaj el vikipedio de Taylor estis personaj atakoj, kaj same konsentas ke se uzanto "nomas alian vikipediiston ''rusaĉo'', diras ke la rusa lingvo devas esti forigita ĉar ĝi estas nur fuŝa versio de la ukraina", tio estus same persona (kaj kolektiva) atako. Laŭ mia scio ni ĉiuj ĉi tie estas plenkreskaj, kaj kompreneble ne estas pravigo de atako se oni argumentus "sed la alia jam kvinfoje atakis". Al la akrigo de la situacio fakte kontribuas vi mem, Stanislavo, ĉar vi ofte perceptas agadon malsame ol estis: maladministrantigis vin ne Taylor, sed plimulto de diversaj uzantoj post pena diskuto, kaj la forigon de la teksto kiun vi nun reenigis sub nomo [[Uzanto:RG72/Cenzuro|"Cenzuro" (!)]] ankaŭ ne plenumis Taylor, kiu nur atentigis pri dubindeco de la teksto, sed ĉefe tri uzantoj devene el ekssovetiaj landoj (el Rusio, Litovio kaj Ĉednestrio, do ekse [[Moldava SSR]]), kiuj ĉiuj tute ne rilatas al Taylor, sed kiuj ĉi tie koncentriĝis "komenti la enhavon, ne la kontribuanton". Tial mi nun nur vidas eblecon lasi la malnovajn ofendojn, sen forbaro, kaj alvokas diskutigi ĉiun eblan novan personan atakon tuj ĉi tie, por ke oni povas tuj reagi. Mi esperas ke ne necesos amplekse ĉi tie diskuti, ĉar mi juĝas tion ĝena malŝparo de vivo-tempo, sed pretas ĉi tie trakti freŝajn atakojn, ankaŭ per simbola forbaro de semajno aŭ monato, post kiam estis unua averto. Kaj mi nun jam vortumas tian unuan averton al vi ambaŭ, Stanislavo kaj Taylor. Krome, mi atentigas ke estis mi kiu fine devis forigi la tekston "Rusoj en Inguŝio", kaj mi kiel administranto sentas min persone atakata de Stanislavo per la demagogia titolo "Cenzuro", laŭ kiu li reenigis la forigitan tekston. Mi persone povas toleri se oni ĉirkaŭvojas forigon de teksto, se oni reenigas ĝin al paĝo "Uzanto:RG72/Rusoj en Inguŝio", sed mi ne toleros la titolon "Cenzuro", kiun mi komprenas rekta persona atako al mi. Fine mi pensas ke estas misuzo de la justulo [[Martin Niemöller]] entiri lin en la retorikon ĉi tie - s-ro Niemöller kontraŭis milionojn da murdoj en fia diktaturo, kaj kompari la atentigon pri [[Vikipedio:Neniu persona atako]] al tio estas, milde dirite, ekstrema troigo. Do, mi nun estas {{kontraŭ|kontraŭ}} forbaro pro la eksaj ofendoj, sed '''alvokas''' ekde nun forte bridi sin por ne pluofendi, alvokas pri ŝovo de la reenigita teksto for de demagogia titolo "Cenzuro" (aliel ankaŭ administranto povas fari tion, sendepende ke la paĝo estas en persona spaco, kaj kompreneble povas esti ke fine la komunumo decidos forigi la paĝon de la persona spaco), kaj '''alvokas''' diskutigi estontajn atakojn rekte ĉi tie, kun ebleco ankaŭ forbari uzanton, prefere dumtempe, simbole, nur en kazo de obstina pluofendado malgraŭ jam dumtempa forbaro ankaŭ definitive. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:57, 20 nov. 2024 (UTC) Kelkaj rimarkoj: # Mi ne ofendis Taylor, ja demando "kial vi vandalas miajn artikolojn?" certe ne estas ofendo, ĉu ne? Kontribuante al Vikipedio 14 jarojn, mi interagis kun centoj da vikipediistoj kaj neniam iu ajn plendis ke mi ofendis lin. Estus strange se mi subite atakus la ulon pri kies ekzisto mi eksciis nur post kiam li vandalis miajn tekstojn. # La ideo ke valideco de opinio dependas de historia geografio estas nova, sed interesa. Do ekde nun mi scios ke mia opinio ekzemple pri Litovio kaj Finnlando estas speciale valora ĉar iam tiuj ĉi teritorioj estis parto de la Rusia imperio. # Ulo, iniciatinda mian maladministrantigon, malkaŝe argumentis ke tio okazu ĉar li konsideras miajn politikajn vidpunktojn malĝustaj. Tio tute evidente estis rompo de la Vikipediaj reguloj kaj ne gravas kiom da voĉoj li venigis por garantii tiun ĉi rompon. Dura lex sed lex. # Forigo de mia artikolo estis same kontraŭregula, ĉar la iniciatinto malsukcesis pruvi siajn argumentojn (malneŭtraleco kaj manko de fontoj), do tio estis evidenta ago de cenzuro. Tamen se tiu ĉi vorto tro ĝenas vin, mi alinomos la paĝon al ''Arĥivo''. Mi ne imagis tioman sentemon de via flanko, ja ni ĉiuj konas vikipediiston, kiu inundis la pritagajn artikolojn per rubaĵaj (mis)informoj kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" — kaj vi neniam riproĉis lin pri tio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:53, 21 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun kontraŭas al la forbaro. Se la situacio plimalboniĝos, mi donos plian komenton. Ne forgesu [[VP:AMO]].-- [[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 20:57, 20 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} - Nun kontraŭ. Mi ŝatus, ke la konfliktoj ĉesu. Ni devas spuri specifajn problemajn redaktojn, ne la rilatojn de homoj. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:23, 24 nov. 2024 (UTC) : {{kom}} La respondo de RG72 estas kiel kutime agresema kaj insulta, ekzemple "problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu '''li''' sukcesis forpeli" "Taylor 49, kio estis facile ĉar '''li''' fakte verkas nenion". RG72 daŭrigas kun kaj absurdaj falsaj akuzoj (ne estis mi kiu forigis la paĝon [[Rusoj en Inguŝio]], ĉu?), kaj insultoj, kaj misseksigado. Vidu supre, mi ne plu respondos en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:37, 27 nov. 2024 (UTC) :: {{kom}} Nenio nova en la mondo. La suno lumas, la akvo fluas, Taylor 49 [...] plendas [...]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:57, 28 nov. 2024 (UTC) ::: {{kom}} {{re|RG72}} Mi ripete atentigas pri la regulara frazo "Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!" Tio ankaŭ rilatas al via provoka komento de hieraŭ, kiun mi en kunteksto juĝas komento de la kontribuanto, ne de la enhavo. Via deeskaliĝo en la konflikto estas nepre bezonata, kaj vi ĉi tie ricevis nur tiom da subteno kontraŭ forbaro, ĉar sendube ĉiuj aktivaj kontribuantoj certas ke vi kapablas redakti sen ofendoj - tamen la kredo ke vi principe kapablas pri tio ne sufiĉas, vi devas ankaŭ apliki redaktan diplomation. Alikaze ni revenos al diskutoj pri via forbaro, kion mi konsiderus ĝenan malŝparon da energio. Kaj mi efektive fortege riproĉas la uzanton kiu inundis la esperantajn pritagajn artikolojn per naciisma propagando kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" - eble mi tro malfrue vere koncentriĝis pri la ĝena naciisma redaktado en la principe almenaŭ neŭtrala ĝis sennaciisma esperanta projekto, tro malfrue bremsis la agadon kaj per ĝena malŝparo de multaj laborhoroj komencis forigi la neakcepteblan propagandon, ĉar tiu ne sufiĉe frua kontraŭago signifis ke la forigenda materialo iĝis tre multa. Ĉiukaze la homo almenaŭ per sia konto ekde duonjaro ne plu daŭrigas sian propagandan mision: nun ankoraŭ forbari lin, nur pro pedagogio, ne sencus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 29 nov. 2024 (UTC) :::: {{kom}} Mi ĝojas ke finfine vi agnoskis ke en Vikipediaj diskutoj oni priparolu nur la agojn, ne la agantojn. Estas strange ke vi ne faris tion kiam la konata al vi ulo lanĉis kampanjon de mia maladministrantigo prezentinte kiel solan argumenton ke li ne ŝatas miajn politikajn vidpunktojn, do li ne ŝatas la personon, ne liajn agojn. Mi ĝojas ke vi finfine haltigis la agadon de alia uzanto, inundinta Vikipedion per nacisma propagando kaj ksenofobiaj fantaziaĵoj (plejparte rusofobiaj, sed foje ankaŭ antisemitismaj). Mi ne postulis lian forbaron, sufiĉas ke lia vandalado ĉesis. Estas strange nur ke vi ignoris kiam la konata al vi fanatika triopo akuzis min pri cenzuro ĝuste pro forsarkado de tiuj ĉi naciismaĵoj kaj ksenofobiaĵoj, kaj tio servis kiel ilia dua argumento por mia maladministrantigo. Se Vikipedio estas bazita sur reguloj, ili la samaj por ĉiuj. :::: Rilate ''Taylor 49'' mi nur ironiis leĝere, ĉar trakti serioze lian obsedon je propra seksa vivo mi ne povas, ja mi estas historiisto, do apartenas al la malĝusta fako. Espereble iam vi ĉesigos ankaŭ tiun ĉi tutevidente kontraŭregulan aktivadon kaj instruos lin ke lia seksa vivo estas lia persona afero kiu interesas neniun ĉi tie kaj ke se li ne ŝatas kiel Esperanto lin nomas, li simple elektu alian lingvon, pli komfortan por li. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:45, 30 nov. 2024 (UTC) ::::Mi neniam legis ajnan komenton de Taylor 49 pri sia propra seksa vivo. Kion mi legas, kaj pri tio mi ankaŭ konfliktis kun Taylor, estas ke Taylor ne nur aplikas la ne (jam) esperantan silabon "ri" pri si mem, sed komence aplikis tion al ĉiaj homoj, pri kies seksa identeco ne povas esti dubo: se iu uzanto klare indikis sian sekson en la vikipediaj preferoj, kaj Taylor perfekte sccias kiel malkovri tion, aŭ kiam en vikidatumaro pri iu ajn homo estas indiko ke temas pri viro aŭ virino, tiam sendube aplikendas pronomoj li respektive ŝi. Taylor ne estas la sola vikipediisto, kiu forte pledas pri uzo de alternativa estonta pronomo ri por tiuj homoj kiuj persone insistas ne konsideriĝi viroj kaj ne virinoj. Do temas pri socia konstruaĵo, ĉar en biologio ĉiu homo estas vira (kromosomoj XY) aŭ ina (kromosomoj XX): eĉ tiuj kun deviaj [[Sindromo de Klinefelter|kromosomoj XXY]] laŭ genetiko konsideratas masklaj. Mi povas akcepti pri ĉiu vikipediano, ke tiu ne devas nepre malkaŝi sian biologian sekson aŭ elektitan socian rolon, ĉar oni rajtas esti tute anonima, ne devas malkaŝi sian nomon, sekve pri iuj ensalutintaj uzantoj kaj pri ĉiuj kiuj redaktas plene anonime sub IP-adresoj, mi ne konas la gramatikan sekson. Tio estas anonimeco. Klaras ke pri oficialigo de la silabo "ri" kiel plia e-lingva pronomo ne decidos redaktantoj de iu ajn retejo, ankaŭ ne de vikipedio, kaj same klaras ke Vikipedio ofertas tiun gradon de anonimeco kiun uzanto deziras. Tute klaras krome, ke la temo estas sentoplena por Taylor kaj ankaŭ por iuj aliaj uzantoj: tial neniu uzanto estas devigita uzi la silabon "ri" kvazaŭ pronomo, nek mi nek vi nek iu ajn, sed tamen necesas pie kaj kolegece trakti la temon - tial ĝi ne tre taŭgas por forta ironio. Tio ĝuste estas kio ĝenis min en via hieraŭa noto. Se vi havas ekzemplon, kiam Taylor komentis pri sia seksa vivo, montru ĝin, mi neniam vidis ion tian kaj ne povas imagi ke tia ekzemplo ekzistus. Kaj pri la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|diskuto pri via administreco]]: vi scias ke mi estis la sola kiu sume voĉis sindetene, ĉar mi estis tiom ambigua vidante same fortajn argumentojn por kiom kontraŭ - tion mi tiam notis. Mi '''ne''' havis la impreson ke viaj agoj kontraŭ la misuzo de la tagaj mondpolitikaj listoj en vikipedio al propagando kaj forta troreprezentiĝo de polaj temoj (kiam unufoje pola skiisto gajnas konkurson, tio estos vaste raportata en mondpolitikaj eventoj, se ĉeĥa aŭ slovaka, slovena aŭ sveda skiisto same gajnas konkurson, tio tute ne interesas) estis argumentoj en la diskuto pri via administreco. Se mi preterlegis ion, vi povas ankaŭ nomi al mi la konkretan lokon. Certe ni ĉiuj sambone konas la [[Vikipedio:Regularo pri forbaro|regulojn pri forbaro]], daŭre ne plenumiĝas la kondiĉoj pri forbaro, sed necesas adapti la redaktojn al ne-ofendaj komentoj. Se tio post ripeta admono ne funkcios, tiam necesos rapide decidi pri forbaro, notinte aktualajn mispaŝojn. Sed tia forbaro, ĉar unua, ankaŭ estus nur simbola, por horoj aŭ tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) :{{por}} RG72 devas esti fobarita (en du projektoj) pri kontraŭrajta renoviĝo de forigita artikolo en Vikipedio kaj verkado de malneŭtralaj artikoloj en Vikinovaĵoj.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 10:09, 30 nov. 2024 (UTC) ::Kara Fenikals, vi povas tute libere prezenti vian opinion ĉi tie. Tamen mi koncize volas reagi al via noto: se iu revenigas forigitan artikolon en sia persona uzanta spaco, tiam tio ne estas kontraŭrajta - jes eblas ankoraŭ plibonigi la tekston kiun ĝis la forigo evidente ne eblis plibonigi al stato akceptebla por plimulto de la partoprenintaj uzantoj. Kio nur ne permeseblas, estas laŭta ofendo ke la komunumo fie kaj bandite cenzuris la tekston. Kaj due, povas esti ke en Vikinovaĵoj ne estas sufiĉe evoluintaj iloj por diskuti pri propagandecaj, ĝenerale malneŭtralaj tekstoj. Sed ĉiukaze Vikipedio kaj Vikinovaĵoj estas sendependaj projektoj. Eblas noti ĉi tie personan opinion, ke oni forte malkonsentas pri ago de uzanto en Vikinovaĵoj, Vikivojaĝo, Vikifontaro, Vikivortaro ktp., sed uzi tiun nekontenton cele al puna forbaro de uzanto el Vikipedio laŭ mi ne eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "Fenikals" == {{uzanto2|Fenikals}} [[Uzanto:Fenikals|Uzanto:Fenikals]] regule rompas plurajn regulojn de Vikipedio: # Li [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|postulis maladministrantigon]] de alia uzanto, argumentinte per ties malplaĉaj politikaj vidpunktoj, do pro politikaj kaj personaj motivoj. # Li spamis la [[Uzanto:RG72|Uzanton RG72]] per mesaĝoj politikaj kaj personaj, interalie minacante lin per FSB-reprezalioj se li plu partoprenos en la ĵurnalisma projekto [[Tutmondaj Voĉoj]]. # Li regule enigas falsajn informojn laŭajn al liaj politikaj vidpunktoj, ekzemple: ## en [[Sud-Osetio]] li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Sud-Osetio&diff=next&oldid=8911022 modifis la tekston], aldoninte aserton ke la militon en Sud-Osetio en 2008 komencis Rusio dum esplorado de Eŭropa Unio [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf klare konkludis] ke la militon komencis Kartvelio. ## En alia artikolo li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombaj_atencoj_kontra%C5%AD_lo%C4%9Dejoj_en_Rusio&diff=prev&oldid=8902785 nomis la ulojn], murdintajn en 2002 kelkdek homoj per eksplodigo de loĝejoj, ne "teroristoj" sed "rezistantoj"; [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dua_%C4%88e%C4%89enia_milito&diff=prev&oldid=8875116 similaj fuŝoj] # Li regule cenzuras Vikipedion, forigante malplaĉajn informojn, ekzemple: ## el artikolo pri batalo kontraŭ islamistoj li forigis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2002)&diff=prev&oldid=8875092 ateston de militkrimoj] faritaj de muĝahidoj; ## el artikolo pri atako de teroristoj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2000)&diff=prev&oldid=8875097 forigis riproĉon] fare altrangulo, multe helpinta al ĉeĉenaj rifuĝintoj kaj ŝokita de tia atako en sia regiono. ## el artikolo pri ukraina prezidanto li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Volodimir_Zelenskij&diff=prev&oldid=8573844 forigis menciojn] de ties kritiko en eŭropa gazeto ## el alia artikolo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Invado_de_Rusio_en_Ukrainion_(2022)&diff=prev&oldid=8472015 li forigis] komplete sekcion "Rusofobio", malgraŭ referenco al aŭtoritata fonto, kun klarigo "tiu ne ekzistas" # Li lanĉas redaktomilitojn, ekzemple li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=25-a_de_februaro&diff=prev&oldid=8827820 nuligis mian redakton] en artikolo, celintan forigi rubajn misinformojn pri kies forigo konsentas ankaŭ almenaŭ unu administranto, ĝis nun plenumanta tian forsarkadon pro antaŭa amasa vandalado fare de naciisma uzanto; # Li trudis al pluraj artikoloj politike malneŭtralajn kaj ofte rekte falsajn informojn. ## Ekzemple li redaktis multajn biografiajn artikolojn, ŝanĝante nacian apartenon de ilia temuloj al "ukraina". Ekzemple li faris tion en [[Igor Sikorski]] kaj poste nuligis alies redaktojn. Rimarkindas ke la sekvinta [[Diskuto:Igor Sikorski]] montris ke li ne konas eĉ bazajn faktojn pri historio de Ukrainio, kio evidente grave faciligas lian redaktadon. ## en artikolo pri buĉado en Montara Karabaĥo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakro_de_Ho%C4%9Dali&diff=prev&oldid=8472696 li aldonis] ke armena flanko "falŝe raportis" (sic!) Havi tian uzanton estas granda malhonoro por iu ajn Vikipedio kaj duobla malhonoro por Vikipedio en Esperanto, konsiderata lingvo de paco kaj amikeco, ne de naciismo kaj agresemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:45, 30 nov. 2024 (UTC) :Mi nun tiom detale notis la antaŭan diskuton, ke ne sufiĉas mia tempo esplori la akuzojn tie. Tio do venos pli poste. Kompreneble ĉiu ajn povas jam ekhavi opinion - mi nur volas eviti la impreson ke mi fokusigas pri akuzoj kontraŭ unu uzanto kaj plene ignoras akuzojn kontraŭ alia uzanto, kvankam la diskutoj estas tuj najbaraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:51, 30 nov. 2024 (UTC) :: {{kontraŭ}} forbaro de uzanto "Fenikals", ĉar la proponinto de forbaro same ofte verkis forte maneŭtralajn artikolojn ([[Rusoj en Inguŝio]] -> [[Uzanto:RG72/Cenzuro]], [[n:eo:KGB kaj FSB kontraŭ spionoj kaj teroristoj en Siberio|terorismo]], [[eo:n:“Ŝajnas_al_mi_ke_mi_sonĝas...”:_patrino_kaj_filo_fuĝis_el_Ĥersona_provinco_al_Tjumeno|rifuĝintoj bonvenataj]]), kaj eĉ pli grave atakadis aliajn vikianojn. Mi esperas ke uzanto "Fenikals" estonte ne plu uzos vikipedion kiel batalkampo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:58, 2 dec. 2024 (UTC) :::{{kom}} La argumento estas absurda laŭ sia logiko ("ni ignoru unu regulrompon ĉar okazis ankaŭ aliaj"), formo (referenco al Vikinovaĵoj en Vikipedio) kaj enhavo (nomi "malneŭtralaj" artikolon pri etna grupo, intervjuon kun historiisto kaj raportaĵon pri ukrainaj rifuĝintoj estas ekster ĉia racia konsiderado). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:41, 2 dec. 2024 (UTC) {{Kom}} Post 4 monatoj bedaŭrinde nenio estis farita, do la koncernulo revenis kaj daŭrigas siajn fanatikajn atakojn. Ĉi-foje li [https://eo.wikinews.org/wiki/Vikinova%C4%B5oj:Diskutejo#Propono_pri_la_fermo atakis Vikinovaĵojn], postulinte likvidi la tutan projekton kaj cenzuri ĝian enhavon (kompreneble pro "porrusia propagando"). Antaŭ jaroj mi iniciatis elkoviĝon de la projekto, alvokinte plurajn vikipediistojn subteni ĝin voĉdone. Dum jaroj mi kaj aliaj esperantitoj kontribuis al ĝi, verkinte pli ol 1000 artikolojn. Nun ĉio ĉi estas endanĝerigita pro la fanatikulo, apenaŭ balbutanta Esperanton kaj eĉ en Vikipedio dum 5 jaroj farinta nurajn mil redaktojn, plejparte neniodirajn kaj politike motivitajn. Estas tute evidente ke temas pri politika cenzuro kaj ĉi-foje ankaŭ pri persona persekutado. Li jam lanĉis [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Administrantoj/forigo_de_rajtoj/RG72 kalumnian kampanjon] kontraŭ mi (malkaŝe politike motivitan) kaj nun pretas detrui la tutan projekton nur por kontentigi sian fanatikan cenzuremon kaj personan malamon. Antaŭjare li postulis eĉ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Vila%C4%9Do_%C5%9Ctormovo.webm forigi unu el miaj videoj] el la Komunejo, argumentinte ke ĝi "estas persona kaj ne havas edukan valoron". Feliĉe oni ĝustatempe klarigis al li, ke ambaŭ argumentoj estas nulaj, sed li provas denove, jam aliloke kaj sendube provos plu, ĉar li simple ne kapablas kunlabori kaj krei — nur ataki kaj detrui. Tiaj uzantoj estas forbarendaj tutvikie kiel agresantoj kaj vandaloj. Kial la enciklopedio de ''Lingvo de Paco kaj Amikeco'' (!) plu toleras la fanatikulojn kaj vandalojn? Ĉu neniu administranto kapablas ĉesigi tion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:32, 19 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurdaj mencioj de "Paco kaj Amikeco" kaj plejparte falsaj akuzoj (pri lingvokapabloj kaj plu) de [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Propono_forbari_uzanton_"RG72"|RG72]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:30, 27 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurda miskompreno de la interna ideo de Esperanto kaj subteno de la falsaj akuzoj de la alia fanatikulo. Rimarkindas ke Fenikals jam kvarfoje atakis min, malkaŝe dirinte ke li faras tion pro siaj personaj politikaj malŝatoj. Dufoje li sukcesis, lanĉinte [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|kalumnian kampanjon]] por eksigi min kiel administranton kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj_en_Inguŝio_11_17|foriginte mian artikolon]] — ambaŭfoje Esperanto-administrantoj timeme cedis al la ksenofobo, krude rompinte la regulojn kiujn ĝuste ili devus defendi. Dufoje li malsukcesis — unue en [[Tutmondaj Voĉoj]] kaj nun en [[Meta-Vikio]] — ambaŭfoje ne-Esperantaj-administrantoj rekte respondis ke mi rompis neniujn regulojn kaj liaj personaj malŝatoj estas lia persona problemo. Post tio nomi Esperanton "Lingvo de Paco kaj Amikeco" estas vere absurde. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:01, 30 mar. 2025 (UTC) {{kom}} Mi ĵus nuligis plian cenzuradon fare de Fenikals. Ĉi-foje li modifis artikolon [[Unua Ĉeĉenia milito]], celante ŝajnigi ke la milito okazis ne inter la registaro de Rusio kaj separistoj, sed inter Rusio kaj Ĉeĉenio kiel du sendependaj ŝtatoj. Ĉu sekvan fojon li skribos ke registaroj de Hispanio kaj Britio luktis ne kontraŭ ETA kaj IRA, sed kontraŭ Eŭskio kaj Nord-Irlando? Kiam tiu ĉi vandalo estos haltigita? Ĉu tiu ĉi enciklopedio havas administrantojn aŭ ĝi definitive transformiĝis je ludejo kie ĉiu ajn fanatikulo povas libere vandali la tekstojn? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 15 apr. 2025 (UTC) {{kom}} Kaj denove tiu ĉi delonge forbarenda fanatikulo lanĉis redaktomiliton, nuliginte miajn redaktojn. Kompreneble temas pri artikoloj rilataj al la rusoj/Rusio kaj ukrainoj/Ukrainio, kio estas la kerno de lia fanatika mensa universo. Kompreneble li denove trudis propagandajn stultaĵojn, ĉerpitajn el gazetaro. Kompreneble denove liajn fiagojn ignoris ĉiuj administrantoj. Kio estas kialo de la tioma toleremo? Ĉu la rusofobio kaj ksenofobio ĝenerale jam iĝis oficiala ideologio de la Esperanto-Vikipdeio? Ĉu la (iam) enciklopedia projekto definitive transformiĝis je Esperanto-versio de triarangaj eŭropaj gazetaĉoj? Ĉu iu ankoraŭ memoras por kio Zamenhof kreis tiun ĉi lingvon? Malkaŝaj ksenofoboj ĉiam pli agreseme trudas siajn propagandaĵojn kaj la homoj, kiuj devus forbari ilin en la unua tago — la administrantoj — silente ignoras ĉion. Ĉu vi timas aŭ simple samopinias kun ili? La unua kazo estas hontinda, la dua stultega. Elekti inter la malhonoro kaj stulteco pjam estas hontinde, sed ŝajnas ke la alia elekteblo mankas. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 1 jun. 2025 (UTC) {{kom}} Denove tiu ĉi fanatikulo trudas al la '''enciklopedio''' propagandaĵojn kaj lanĉas redaktomilitojn. Kian valoron havas tiu ĉi malklerulo, apenaŭ balbutanta Esperanton, ke lia daŭra vandalado estas tolerata en la internacia (!) '''enciklopedio'''? Li estas obsedita ksenofobo kaj malkaŝa adoranto de teroristoj, speciale de islamistoj, do li simple ne povos halti memstare, nur esti haltigita. Ĉu ekzistas administranto kapabla savi la enciklopedion de vandalado? Ĉu ĉiuj estas tro timemaj? Aŭ eble lia fanatika mondrigardo nun estas konsiderata normo en la socioj, al kiuj apartenas la administrantoj? Plorinda degrado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 2 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La administrantoj denove timeme lasis la vandalon fuŝi, do li revenis kaj denove trudis al la '''enciklopedio''' siajn fanatikajn fantaziojn — ĉi-foje rakontinte en [[Sovetia-Ukrainia Milito]] pri "genocido de la ukraina nacio, genetika subpremado, socia degrado" kaj kompreneble pri siaj amataj ĉeĉenaj islamistoj. Kaj ĉiujn ĉi teruraĵojn li rakontas pri Ukrainio, kies loĝantaro en la sovetia tempo (do dum la ''genocido kaj subpremado'') duobliĝis — malgraŭ amasa migrado de ukrainoj al la aliaj respublikoj de Sovetunio por ricevi pli bonan edukon kaj laboron. Ĝis kiam daŭros tiu ĉi senpuna vandalado fare de '''patrolanto''', do la ulo respondeca pri kvalito de la '''enciklopedio'''?! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:10, 26 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La vandalo revenis kaj denove trudas al la enciklopedio siajn fanatikajn propagandaĵojn. Ĉi-foje li denove markis kiel "diktatoroj" plurajn internacie agnoskitajn ŝtatestrojn kies politiko kaj opinioj malkongruis al lia fantazia mondimago. Se post jaroj da vandalado en la esperanta enciklopedio li almenaŭ iom lernus Esperanton, li scius ke "diktatoro" estas [https://vortaro.net/#diktatoro_kdc "Eksterordinara, provizora estro de ŝtato, kun absoluta povo"], kio certe ne aplikeblas al la regantoj kies regado estis bazita sur naciaj leĝoj (sendepende de tio, ĉu ili plaĉas al iu aŭ ne) kaj ne estis provizora, nek eksterordinara. Jam unu jaro pasis ekde kiam mi atentigis pri la persista vandalado fare de tiu ĉi persono, sed neniu reago de la administrantoj sekvis. Ĉu nia enciklopedio estas rubejo, kie iu ajn propagandisto povas publikigi siajn fantaziaĵojn? Kiom longe daŭros tiu ĉi vandalado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 6 nov. 2025 (UTC) {{kom}} Ĵus mi hazarde trovis kaj nuligis plian vandalaĵon de tiu ĉi unika vandalo: en la artikolo pri la ukraina urbo [[Kostjantinivka]] li forigis informojn ĉerpitajn el [[The New York Times]], ĉar ili malkonvenis al lia fanatika mondobildo. Mi diras ke temas pri la ''unika vandalo'', ĉar ĝis neniu vandalo en tiu ĉi enciklopedio sukcesis esti identigita kiel malkaŝa vandalo kaj propagandisto jam duan jaron sinsekve kaj tamen ne esti forbarita. Evidente la administrantoj interne simpatias al li, same kiel germanaj burĝoj simpatiis al Hitlero, promesinta buĉi nur la judojn, ciganojn kaj subhomojn kiel rusoj, ukrainoj kaj poloj. Poste ili ploris sur ruinoj de siaj urboj kaj plendis ke ili ne estis nazioj, nek subtenis ilin, sed estis nuraj viktimoj de la teruraj cirkonstancoj. Ĉu la historio instruas ion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:08, 21 dec. 2025 (UTC) {{kom}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=8649512&oldid=8538182 La redakto antaŭ 18 monatoj] estas evidente malbona. Oni nepre '''ne agu tiel'''. Kaj kion pensi pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vladimir_Putin&action=history la diktatoroj]? La plejmultaj diktatoroj ja estis kaj estas "agnoskitaj ŝtatestroj". Kaj kiel pensi aŭ agi pri senĉesaj personaj atakoj, trouzo de fortaj vortoj, kaj reventantaj komparoj kun Adolfo Hitlero? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:20, 28 dec. 2025 (UTC) :La vorto ''diktatoro'' havas striktan difinon en PIV, cititan supre. Neniu el la menciitaj personoj laŭis al ĝi. Same neniuj personaj atakoj miaflanke okazis, nek povus okazi ĉar mi tute ne interesiĝas pri tiu ĉi persono. Malsame ol li, kiu spamis min per mia persona konto iel trovita en Telegramo kun enormaj stultaĵoj kaj personaj trudaĵoj ("ĉu vi definitive transloĝiĝis al Kubo?"). La situacio iĝis tro teda kaj artefarite longdaŭra, kaj vere similas al tiu en Germanio en la 1930-aj kiam la same agresemaj kaj persistaj fanatikuloj ne estis haltigitaj de tiamaj germanaj administrantoj, ĉar interne ili simpatiis al ilia ksenofobio kaj esperis ke la solaj viktimoj estos nur judoj, komunistoj, gejoj, slavoj kaj aliaj [[subhomo]]j. La historio ripetiĝas kaj evidente eĉ germanoj ne lernis ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:43, 28 dec. 2025 (UTC) ==Anglalingvaj perfortparoloj== Uzanto aperis nur por fari ekstremismajn alvokojn en la angla lingvo kontraŭ palestinanoj kaj islamanoj. Ĝis nun faris [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Ctato_Palestino&diff=prev&oldid=9039006 unu solan redakton]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:06, 6 mar. 2025 (UTC) : [[:m:Special:CentralAuth/Zwangsumbenennung-2025-03-18]] nenio nova ekde tiam. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 27 mar. 2025 (UTC) :: Daŭre nenio nova ekde tiam (kvankam ne, ne plu?, ekzistas ĝenerala konto por "Zwangsumbenennung-2025-03-18"), sed en wiki.eo la konto ankoraŭ estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 18 apr. 2025 (UTC) ::: Mi kredas, ke [https://tr.wikipedia.org/wiki/Kullan%C4%B1c%C4%B1:Zwangsumbenennung26-12-2020 ĉi tiu estas la sama nazia fuŝulo: "Zwangsumbenennung26-12-2020" ĉe Turka Vikipedio]. Mi trovis tiun nomon sub mistera parametro "offset" en lia paĝo pri uzantrajtoj. https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&username=Zwangsumbenennung-2025-03-18&dir=prev&offset=Zwangsumbenennung26-12-2020&limit=1 Tiu parametro aperis, kiam mi iris du paĝojn antaŭen. [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:03, 30 jun. 2025 (UTC) :::: Kaj kvar antaŭajn uzantnomojn mi trovis sammaniere: 𥐣, 😂, 𝘀𝗼𝗹𝗼 𝗲𝗻 𝗹𝗮 𝘄𝗶𝗸𝗶 kaj 𝕍𝕥𝕝𝕞𝕣𝕕. Ĉu vi kredus, ke li estas forbarita de la germana Vikipedio? [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:24, 30 jun. 2025 (UTC) == Anonimaj redaktoj de [[Pär Sundberg]] == Pluraj anonimaj redaktantoj ade aldonas malplenajn listerojn al [[Pär Sundberg]], kun svedlingvaj datoj en la resumo. Tre mistere, sed klare senutile. Mi proponas forbari tiujn adresojn, kaj protekti la artikolon kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:48, 31 mar. 2025 (UTC) : {{forte por}} protekto kontraŭ anonimaj redaktoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:28, 31 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025-03-31 per LiMr. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Hodiaŭ finiĝas la protekto de tiu paĝo. Ni atentu ĉu la strangaj redaktoj rekomenciĝos! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:29, 1 jul. 2025 (UTC) == Forbarenda IP-vandalo == [[Specialaĵo:Kontribuoj/49.175.171.71]] sed ne porcxiam, eble 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:29, 4 maj. 2025 (UTC) ==Ne-esperanta enhavo== [[Uzanto:Orthoonto]] aldonis al tri artikoloj tekston en iu skandinava lingvo, kaj al alia senfontan aserton pri la matematikaj kapabloj de novaj AI, kies enciklopedian gravon mi dubas. Ŝajnas al mi tro frue por diri, ĉu la intencoj de la homo estas bonaj, sed mi lasis mesaĝon sur lia/ŝia diskutopaĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:34, 11 maj. 2025 (UTC) : Bona atentigo. Dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == Grandparte fuŝaj redaktoj aparte pri la Filipinoj inter 2011 kaj 2021 (kaj pli da fuŝoj pri Esperanto en Vikidatumoj) == Komence de januaro 2018 uzanto kun la longa nomo "[[Specialaĵo:Kontribuoj/uzanto:Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa|Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa]]" (iam ankaŭe la konto nomiĝis "Pare Mo") movis paĝon Davaa Regiono al [[Dabaa Regiono]] kaj notis "preskaŭ" en Esperanto: "V se pronuncia como B en español". La homo ankaŭ ŝatis renomigi multajn aliajn esperantajn vortojn (nur 36 rekte en la loka projekto, sed pli multajn en vikidatumoj, kie ankoraŭ pli malfacilas rimarki la manipulojn), egale ke la uzanto eĉ ne helpe de aŭtomata tradukilo sukcesis enmeti unusolan frazon en Esperanto. Sed evidente eblas konsideri sin elstara Esperanto-vortaristo ankaŭ sen ajna kono de la lingvo. Tamen estas alarma averto el vikidatumoj kaj de la vikimedia sistemo ĝenerala: '''[[dosiero:OOjs UI icon alert image warning.svg|18ra]] <span style="color:red"> This account is globally locked. - La konto estas globale forbarita'''</span>. Do la homo en multaj vikipediaj projektoj mise agadis, grandkvante vandalis, kaj liaj agoj vere ne konsiderindas "aŭtoritataj kontribuoj". Tial mi konsideras ĝenerale malfari la kapricajn "plibonigojn" de la forbarito. Ĉi tie do la argumento estas ke hispane la v prononciĝas kiel esperanta "b", aŭ en [[Kezonurbo]], dubinde plibonigita al Kesonurbo, "ke z hispane prononciĝas kiel s esperante" - tio eĉ ne veras, norme ĝi sonas kiel θ, nur dialekte foje kiel s aŭ iu sibla sono inter ambaŭ. Tiu argumento nur sufiĉus por aldono de prononcindiko inter rektangulaj krampoj, eventuale por prezento de sia nova propono kun verva esperanta argumentado en VP:AA, sed ne por kaŝa alinomado de paĝoj el aliaj homoj aŭ ŝanĝadoj en Vikidatumoj. En plej multaj eŭropaj lingvoj inkluzive de la cirile skribataj tamen estas "v", kaj ke li mem ĝustigis la lingvonomojn "[[cebua lingvo|cebue]]: ''Rehyon sa Dabaw''; [[tagaloga lingvo|tagale]]: ''Rehyon ng Dabaw''" ankaŭ ne konfirmeblas en la cebua kaj tagaloga vikipedioj (la esperantan adverbon "tagale" por la tagaloga la homo samtempe inventis). Kvin spertaj esperantistoj poste redaktis kaj ne rimarkis la bone kaŝitan vandalecon. Mi ni plendas, ankaŭ mi probable ne rimarkintus. Sed mi alvokas pri pli da atento nun, kiam estas averto pri tiu vandalo kiu fuŝas aliel ol nia konata finna forbarito, kies specifajn redaktojn ĉiu facile rekonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 3 jun. 2025 (UTC) :Mi cetere ĵus skanis kaj ekrane pligrandigis la esperantan mapon (#22) pri la Filipinoj el la "Poŝatlaso" de 1971. Bedaŭrinde tie estas malmultaj esperantigoj, plej multaj estas nacilingve, do filipine/tagaloge notitaj. Sed por tiuj urboj, insuloj kaj kaboj, kiuj ricevis esperantan vorton en la "Poŝatlaso" de 1971, estas bone noti la referencon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == 176.59.164.46 == Ruslingva anonimulo, aldoninta sensencajn frazojn al [[Biblio-Globus]]. Blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 26 jun. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|176.59.164.46}} 1 redakto je 22 jun. 2025 == 78.154.163.85 == Anonimulo, ekde majo 2025 inundinta la projekton per fuŝaj maŝintradukaĵoj de la anglalingvaj fontoj, plenaj je konspirteorioj, fantazioj kaj politika propagando. Regula forsarkado de tiuj rubaĵoj estas tre teda kaj temporaba afero. Ni protektu la '''enciklopedion''' kontraŭ fanatikuloj, ksenofoboj kaj vandaloj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:08, 17 jul. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|78.154.163.85}} sume 50 redaktoj je 13-14 jul. 2025, '''ekzemple''' ::* paĝo [[historio de Rusio]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Historio_de_Rusio&diff=prev&oldid=9145053 vandalita, ŝajne en la baŝkira, ĉiukaze ne universale komprebla lingvo, en fuŝaj referencoj] ::*>> krome je 07:21, 14 jul. 2025 la homo la saman paĝon ampleksigis per amasa esperantlingva akuza listigo de rusaj ŝtataj militkrimoj en Ukrainio inter 2014 kaj 2024, per detalega listigo kiu estis la kvaroblo de la tuta alineo pri la 19-a jarcento. Necesus individue kontroli la asertojn kaj ekipi eventuale pridubeblajn akuzojn per eksteraj referencoj, sed ĉiukaze la eksterproporcia kvanto de teksto montras ke iu ĉi tie misuzis ĝeneralan paĝon por sia demagogio. Por tiu temo la paĝo [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]] estus pli taŭga loko, tie praktike estas nur informoj pri mortigoj kaj detruoj de 2022, kvankam la milito en 2023 ĝis 2025 senŝanĝe pluardis. Sed la resuma paĝo [[historio de Rusio]] taŭags nur por ekstreme koncizigita resumo de eble 300 literoj, kaj por aldono de pli detala teksto. Sed tio ankaŭ eksplodigos la paĝon "[[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]]", oni ankaŭ povas fari novajn paĝojn "Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio en 2023" ..."en 2024", ..."en 2025". ::*>>Aliaj novkreoj kiel [[la Donanto (filmo)]] (nun ricevis avertan ŝablonon {{ŝ|polurinda}})kaj [[Verda Elefanto (film)]] estas simple nur bizaraj, strangaj ĝis strangegaj esperantaj tekstoj, pri kiuj ankoraŭ ne klaras ĉu haveblos iu volontulo kiu pretus investi horojn por savi la tekstojn. Sume mi nun supraĵe legis pli-malpli la duan duonon de la kontribuoj, inter tiuj pli-malpli 25 redaktoj estis 1 vandalaĵo kaj 1 kazo de politika propagando metita en maltaŭgan artikolon, kaj la resto estis bizaraj ĝis kompreneblaj esperantlingvaj kontribuoj. Sed ŝajnas ke la redaktado jam finiĝis je la 14-a de julio, kaj ŝajne ĝis nun ne estas alinoma anonima konto kiu daŭrigus la parte tute maltaŭgan parte dubinde utilan kontribuadon. Mi tial proponas "nur" forbaron de unu monato, kiu probable ne ĝenos la homon, ĉar tiu ĉiukaze ŝajne perdis la intereson pri la bizara redaktado, Sed se foje ekestos ankoraŭ redakto sub tiu IP-adreso, tuj eblas vidi ke ĝi jam foje estis forbarita, kaj povas rapide retrovi la malnovan kazon. ĈIUKAZE necesos ankaŭ havi la konton sub observado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 9 sep. 2025 (UTC) == ~2025-50449-5 == La sola kontribuo ĝis nun estas vandalado de Vikipedio:Artikolo de la Monato per duone kompreneblaj pornaĵoj en la hispana. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|~2025-50449-5}} 1 redakto je 2 sep. 2025 :::{{re|Arbarulo|RG72}} Nur nun mi vidis viajn lastajn tri notojn. Ĉiuj scias ke ni por niaj preskaŭ 400 000 artikolaj paĝoj kaj aldonaj multaj diskutpaĝoj havas nur 10 administrantojn, el kiuj neniel ĉiuj konstante aktivas, kaj ankaŭ mi ne sidas antaŭ la komputilo, nur gapante tiun aŭ iun alian teknikan paĝon ĉu tie aperas novaj notoj. Tiel eĉ se mi mem supre aldonas noton mi ne nepre rigardas ankaŭ tute malsupre. Mi petas, aŭ kontrolu tagon post kiam vi metis noton ĉu ĝi jam traktiĝas kaj se ne, rekte alskribu min (aŭ alian tiam aktivan administranton) ke tiu forpurigas la problemon, aŭ se vi eble post tago eble ne havas tempon por vikipedio, atentigi min tuj - en mia persona diskutpaĝo, aŭ pli simple per ŝablono {{ŝ|re}}, kiel mi ĵus atentigas vin du. Superfluaj atendadoj povas havi katastrofajn sekvojn, ĉar ene de semajno vigla vandalo povas fuŝi centojn da paĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 9 sep. 2025 (UTC) Mi komprenas ke ĉiuj malmultaj administrantoj estas okupitaj kaj foje ĝojas ke mi ne plu sentas devon ĉiutage kontroli farendaĵojn en Vikipedio kiel administranto. Foje eĉ fanatikuloj kaj iliaj kontraŭregulaj fiagoj tamen faras bonajn aferojn — malbonajn por la enciklopedio, sed bonajn por enciklopedianoj)) Do mi klopodos atentigi vin kiel vi petis. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:17, 10 sep. 2025 (UTC) Mi provos memori kaj sekvi tiun konsilon. Mi ne sciis, ĉu vi sentas atentigon kiel ĝenan interrompon de viaj aliaj laboroj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 10 sep. 2025 (UTC) ==~2025-35316-70 == {{re|ThomasPusch}} Anonima uzanto ~2025-35316-70 vandale kreis [[Vikipedio:Eo.wiki]]. La sola teksto estas en misliterumita hispana lingvo, "Tuj fariĝonta surprizo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:11, 21 nov. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} {{farita}} Dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 21 nov. 2025 (UTC) ==Claudio Pistilli== Mi bedaŭregas konstati problemon pri granda kontribuanto, sed [[Uzanto:Claudio Pistilli]] alŝutis amasegon da bildoj kun falsaj deklaroj pri kopirajto, tre verŝajne ankaŭ enhave misajn bildojn pri kemio. Mi klarigis pli detale ĉe [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj]]. Se iu ĉi tie spertas pri kemio, via helpo bezoniĝas por taksi la kemiajn bildojn. Ĝis kiom mi komprenas, la tekstaj kontribuoj de Claudio ŝajnas akceptindaj - nur la redaktoj koncerne bildojn estas problemaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:28, 30 jan. 2026 (UTC) :Mi diris ke la tekstaj kontribuoj de Claudio estas akceptindaj. Ve, tro frue. Li skribas tute senreferencajn artikolojn pri gotaj reĝoj, ankaŭ kun mezgrandaj viki-stilaj problemoj (artikoltemoj en grandigitaj literoj krom la kutima dikigo, nudaj eksteraj ligiloj sen referenca formato). Krome provas deturni kritikojn per troĝentilaj respondoj, sed neniel ŝanĝas sian probleman agadon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AClaudio_Pistilli&diff=9331574&oldid=9330647]. En vikipedio honestaj malsamopiniecoj povas esti utilaj, mensogoj ne povas. ==~2026-15525-24== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-15525-24}} vandalis artikolan diskutpaĝon aldonante sensencaĵon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:36, 12 mar. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Dankon pro la rimarko kaj rimarkigo. La homo, kiu redaktis el Usono, "nur" vandalis unu paĝon, [[Diskuto:Helico (apartigilo)]], tial mi ne scias ĉu li aŭ ŝi havas sisteman intencon fuŝigi, sed klare temis pri fuŝo. Sekve mi "nur" forbaris ĝin por daŭro de unu monato. Se li revenos, kaj dua, tria redakto estos same sensencaj kiel la unua, ni povas ankaŭ konsideri pli longan forbaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 12 mar. 2026 (UTC) ==~2026-16308-13== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-16308-13}} vandalis kaj/aŭ fuŝreklamis en [[IOS]], [[IFono]], [[Apple]], [[Apple I]], [[Apple II]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:48, 15 mar. 2026 (UTC) :Spamo de anonimulo. Eble estus pli efektive enmeti la du Jutubo-kanalojn al [[MediaWiki:Spam-blacklist|tiu paĝo]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:15, 15 mar. 2026 (UTC) :{{farite}}: forbarite ankaŭ ĉi tie "nur" dum unu monato, ĉar dubindas ĉu la homo estos tiom obstina reveni post pli ol unu monato, kaj se jes ŝi aŭ li povus ankaŭ reveni per alia IP_adreso. Ĉiukaze la dubinda vandala jutub-kanalo estis https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 15 mar. 2026 (UTC) ==[[Gazaa genocido]]== Saluton. Vikipediisto kun nomo en arabaj literoj metis tiun artikolon. Ĝis tiam normale, sed poste startigis redaktobatalon miskomprenante la plibonigajn modifojn kiujn faris aliaj vikipediistoj. Mi blokis ĝin dum tri tagoj, kaj li plendas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 mar. 2026 (UTC) :Post du semajnoj li ne revenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 13 apr. 2026 (UTC) ::Temis pri la konto {{uzanto2|جودت}} - nur por rekontrolo ke li vere ne revenis... Li en la esperanta branĉo nur umis de la 26-a ĝis 29-a de marto, sed en aliaj branĉoj daŭrigis misfarojn tiel ke en julio la konto estis tutmonde blokita sen tempo de svalidiĝo. Kialo: Misuzo en transvikioj kaj fuŝa uzo de nekontrolita transvikia maŝintradukado (''This user is globally blocked with no expiration time. Reason: Cross-wiki abuse, unsupervised crosswiki machine translation abuse''). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 5 okt. 2026 (UTC) ==Uzanto:Zeaplpm== {{re|ThomasPusch}} Jen nova vandalo metis kontraŭjudajn insultojn ĉe [[Elektroniko]] kaj [[Diskuto:L. L. Zamenhof]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 19 maj. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Efektive. Bone ke mi ĵus realvenis al la komputilo kaj tuj povis vidi vian noton. La konto jam estas forbarita porĉiame, kaj la ofendojn mi en sekva paŝo ankaŭ malvidigos: Faŝismaj ofendoj entute ne havu scenejon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:57, 19 maj. 2026 (UTC) ==Pli pri Claudio Pistilli== Krome li mensogas pri siaj tradukfontoj: *[[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]] *[[Diskuto:Mamerko de Katanio]] *[[Diskuto:Sozistrato de Sirakuzo]] Foje ili eĉ estas tradukoj de ''Grokipedia''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:21, 25 maj. 2026 (UTC) :Kaj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Histieo_de_Mileto&diff=prev&oldid=9383979 forigas avertoŝablonojn] ne solvinte la problemon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:50, 26 maj. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Its time to hurt all jews badly|Perfortparola uzanto]]== {{re|ThomasPusch}} Uzantnomo minacas judojn en la angla, redaktoj ofendas aliajn grupojn en la angla (malfaritaj sed ankoraŭ ne kaŝitaj).--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:20, 11 sep. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo pri {{uzanto2|Its time to hurt all jews badly}}. Mi okupiĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:03, 12 sep. 2026 (UTC) :Mi fine eĉ malvidigis la forigojn, ĉar en ili ripetiĝis la anglalingva ofendaĉa salutnomo. Nun ĉio estas pura denove. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:42, 12 sep. 2026 (UTC) 27dxmc2pekawbmqjwysv73lj30ct8ul 9488493 9488488 2026-10-05T11:29:53Z ThomasPusch 1869 /* Post decido bloke tuj forigi ĉiujn novajn kontojn kaj IP-adresojn (vidu sube la ĉapitron "Forbaroj pro suspektoj...") */ 9488493 wikitext text/x-wiki {{Mallongigo|VP:PU|VP:PROBLEMAJ}} {{/Enkonduko}} == Jen kelkaj ĝenemaj uzantoj kaj IPuloj == Saluton. Jam ekde sufiĉe da tempo ĝenas nian vikipedion sufiĉe altruda, pli malpli malserioza, supozeble psike malstabila IPulo, kiu verŝajne foje redaktis sub unu el la jenaj "nomoj" aŭ almenaŭ ie alsalutis sub tia nomo * {{uzanto2|Nenoniel}} * {{uzanto2|Uusikonto}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} Bedaŭrinde temas pri kelkaj IP-blokoj, kiuj komenciĝas jene: "46.132.", "86.114.", "86.115.", "93.106.", "109.240.", "176.72.". Ĉu eble iu havas proponon, kiel ni povus forpeli la ulon? - Antaŭ kelkaj tagoj mi eĉ kreis misuzan filtrilon, kiu eĉ jam malhelpis du redaktojn pri "kalvulo"j. Foje jam estis diversaj diskutoj en [[VP:DA]]. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:02, 8 apr. 2022 (UTC) :La IPulo {{uzanto2|109.240.9.91}} eĉ estis kaptita de la misuza filtrilo 5 kontraŭ "kalvulo", kiu fakte malhelpis al la uzanto aldoni frazon pri kalvulo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:43, 8 apr. 2022 (UTC) ::Intertempe plia gantopupo {{uzanto2|Liukas piha}} kreis artikolojn, kies forigon mi jam proponis sur [[VP:FA]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:48, 9 apr. 2022 (UTC) :::La menciita "novulo" eĉ provis aldoni ion pri "kalvulo", kiel mi ĵus povis vidi en protokolo de la misuza filtrilo 5, kaj tiel pruvis fakte, ke li estas gantopupo. Mi tial proponas forbaron. Ĉu bone? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:25, 11 apr. 2022 (UTC) ::::La menciita gantopupa uzanto {{uzanto2|Liukas piha}} intertempe eĉ estis forbarita tutvikie. Ĉu mi tuj traktu la iel rilatan [[VP:FA#Markus Rautio, Tommi Kinnunen, Veikko Törmänen, Eeva Joenpelto|proponon je forigo]]? Sed kion ni faru pri la ŝanĝiĝemaj IPuloj, kies skemon mi menciis jam la 8-an de aprilo 2022? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:46, 13 apr. 2022 (UTC) Jen denove redaktoj de IPuloj el Finnlando, supozeble elsalutinta gantopupo. Temas pri * {{uzanto2|109.240.111.98}} kies redaktoj plejparte estis malfaritaj kaj kreo estis amase forigitaj. Krome mi forbaris lin por tri tagoj. * {{uzanto2| 86.115.75.210}} same. Ĉu iu eble havas proponon kiel ni povus finfine forpeli lin por pli longa tempo? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:24, 28 apr. 2022 (UTC) Kial malbonigas Vikipedion, ke estas en Vikipedio rakontita pri kalveco? [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.251.162|86.114.251.162]] 01:38, 10 jun. 2022 (UTC) :Hodiaŭ nova gantopupo aperis, nome {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}. Pro la signifo "La sola celo de la reguloj de Vikipedio estas malobservi ilin" mi proponas porĉiaman forbaron inklude de la ceteraj gantopupoj kaj la rilataj IParoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:13, 27 jun. 2022 (UTC) ::Ĵus aperis nova gantopupo, nome {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}}. Laŭ la gugla tradukilo la uzantonomo signifas "Estas mojose fari petolojn". Ĉar tio sekvas la kutiman skemon, mi proponas la kutiman traktadon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:33, 18 aŭg. 2022 (UTC) :::Ŝajnas al mi, ke la ulo emas daŭrigi sian petoladon kreinte la uzanton {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. La uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "Uzanto naskita en 1989, kiu malatentas la regulojn de Vikipedio". Do, ni devus trakti tion kiel antaŭe menciita. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:20, 20 aŭg. 2022 (UTC) ::::Mi opinias, ke ne valoras ĉi tie demandi, kion fari. Se aperas evidentaj agoj de la forbarito Nenoniel (ĉu pri kalvuloj, ĉu pri alio) vi kiel administranto malfaru la agojn kaj tuj forbaru la uzanton aŭ ties ip-numeron (vastagame) aŭ faru ke neregistritoj aŭ freŝaj novuloj ne povu redakti la koncernan artikolon- La forbaroj validu por longa tempo. Laŭ mi jam sufiĉas iometo da suspekto por fari tion. Tiel oni sukcesis en la Finna Vikipedio iom post iom bridi lin. Kiam ĉi-jare estis vaste blokitaj liaj ip-numeraroj en la Esperanta Vikipedio, li silentis kelkan tempon kaj provis ekaktivi en la Sveda, Germana kaj Angla Vikipedioj (en ĉiu li trafis, sekzemple, ties artikolon pri Juice Leskinen). kiuj sufiĉe severe traktis liajn provojn. Kiel ĉiuj ruzaj vandaloj, li ofte faras sensignifajn aŭ (kvazaŭ)utilajn ŝanĝojn aŭ eĉ kreas ne malbonajn artikol(ĝerm)ojn. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:36, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris la tri gantopupojn {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}, {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} kaj {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:44, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris gantopupon {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:27, 10 okt. 2022 (UTC) : Ĉiuj estas forbaritaj {{farita}} == Tutvike forbarita uzanto, gantopupo de "Nenoniel" == Saluton. Mi ĵus rimarkis, ke oni eĉ tutvikie forbaris {{uzanto2|Liukas piha}}. Mi proponas, ke ni forigu ĉiujn de li kreitajn artikolojn kaj kategoriojn. Ĉu bone? - Se dum la sekvontaj tagoj neniu kontraŭas mian proponon, mi plenumos ĝin. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:35, 12 apr. 2022 (UTC) :{{farite}} Ĉar neniu ion ajn komentis nek kontraŭis mian proponon, mi ĵus plenumis ĝin, precipe ĉar ja ekzistas propono je forigo en [[VP:FA]]. Sed kiel ni evitu reaperon de la ulo? - Ĉu iu havas ideon? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:07, 16 apr. 2022 (UTC) Jen nova gantopupo de "Nenoniel", nome {{uzanto2|Jaakkoil}} ĵus kaptita de la misuza filtrilo 5. Do, li denove provis demandi alian uzanton pri kalvulo. Sed bonŝance la filtrilo malhelpis al li konservi la mesaĝon. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:36, 29 maj. 2022 (UTC) :Simple forbari lin estas la solvo. Ke li redaktis la artikolon pri [[Juice Leskinen]] realdonante ties kalvulecon, estas por mi sufiĉa pruvo pri la identeco de Nenoniel kaj Jaakkoil. Nenoniel estis forbarita ĝis la ĉi-jara Oktobro. Same forbarendas [[Uzanto:Wikipedian säännöt_on_tehty_rikottaviksi]] kaj eble aliaj. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 14:07, 2 jun. 2022 (UTC) ::Saluton, {{re|Surfo}}. Nia loka, do [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo/block&page=Uzanto:Nenoniel ĉivikipedia protokolo] montras nur, ke Neniel estas forbarita ĝis oktobro 2022. Sed mi ĵus vidis iel, ke li estas eĉ tutvikie forbarita. Ĉu mi eble esploru la daŭron de la tutvikia forbaro? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:20, 10 jun. 2022 (UTC) ::(+) Mi ĵus vidis en la SUL-listo de {{uzanto2|Jaakkoil}}, ke li estas jam forbarita por ĉiam en la finna Vikipedio. Pro la ovumado pri kalvuloj kaj aliaj malseriozaj aferoj mi proponas fari same. Ĉu bone? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:59, 10 jun. 2022 (UTC) :::Mi ĵus forbaris {{uzanto2|Jaakkoil}} por ses monatoj, ĉar li denove provis altrudi sian neenciklopediecan rubon pri kalveco kaj kalvuloj. En kazo de nova gantopupo kaj sama aktiveco mi proponas forbari la uzantojn por ĉiam, kiel jam faris aliaj vikipedioj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:11, 27 jun. 2022 (UTC) ::::Estas globale forbarita {{farita}} === "LTA pakkoruotsi" + kalvuloj === * {{uzanto2|Surfo on kalju}} loke forbarita * {{uzanto2|Jyväskyläana kalvigxanta esperantisto}} loke forbarita * {{uzanto2|Weirdy89}} loke forbarita * {{uzanto2|Nenoniel}} globale forbarita * {{uzanto2|Liukas piha}} globale forbarita * {{uzanto2|Jaakkolei}} globale forbarita * {{uzanto2|Kummallinen tyyppi}} globale forbarita * {{uzanto2|Uusikonto}} loke forbarita * {{uzanto2|Kalvulo}} loke forbarita * {{uzanto2|J. Leinonen}} loke forbarita * {{uzanto2|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} loke forbarita * {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} loke forbarita * {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}} loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por ĉiam, * [[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.103.191]] loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por unu jaro, forbaro en jaulio 2023 plilongigita je 3 jaroj per ThomasPusch, * {{uzanto2|Jaakkoil}} loke forbarita en junio 2022 por duonjaro, en januaro 2023 por ĉiam, nun globale forbarita * {{uzanto2|Outo suomalaisukko}} globale forbarita * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä erektoituu}} loke forbarita kaj globale forbarita (je nekutima maniero) * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä kovettuu}} globale forbarita (je nekutima maniero) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.3.123]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 6-an de decembro * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]]) multaj redaktoj ekde 2022-12-24, sed mi nur trovis subjektivajn redaktojn, nenion kio estus vandalaĵo. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.199.126]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.0.0/16]]) 2023-01-14 Moldur forigis la anonimajn redaktojn en [[Svedlingvaj finnlandanoj]], kiujn li juĝas neadekvataj: ip-adreso forbarita je 2023-01-23 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.203.157]] eowikt svwikt. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.235.148]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.245.114]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.247.245]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.75.182]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de januaro 2023 ** ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.0.0/16]]) loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro plus restarigo de antaŭe forigita persona paĝo la 14-an de januaro (jam estis forbarita unu monaton en en aprilo-majo 2022) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.107.127]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.131.204]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 2-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.135.235]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.167.234]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 28-an de oktobro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.19.205]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 3-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.35.187]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 29-an de oktobro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.69.158]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.160.244]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.162.212]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72]] loke forbarita: 2023 01 21: Ĉi tie en multaj paĝoj vandalis en 2010, estis unutage forbarita, sed en aliaj anonimaj kontoj plue miskondutis, tial la forbaro estu daŭra. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.224.216]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/217.140.204.247]] eowikt * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F]] loke forbarita * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:688:AD22:119D:7BBD:A026:838A]] loke forbarita. Estis kelkaj redaktoj, almenaŭ la 2-an de decembro 2022 la anonimulo vandale stultumis en la paĝo [[Risto Ahti]]. Aldone al ĉiuj aliaj mispaŝoj en aliaj kontoj tio sufiĉas por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :: Pruvoj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Taylor_49&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Deviga_instruo_de_sveda_lingvo_en_Finnlando&action=history] :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Ĉasado daŭras ĉe aliaj vikioj [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&action=history eowikt] kaj [https://sv.wiktionary.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:Taylor_49&action=history svwikt]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 5 jan. 2023 (UTC) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.61.224]] unuafoje je 2023-02-04, kvar aldonoj tiutage malfaritaj, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023.< [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 4 feb. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Haistakaa!}} redaktoj lastfoje en 2014, nenio riproĉinda, tamen restis sub kontrolo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 4 feb. 2023, [[:en:wikt:haistaa|problemhava uzantonomo]], forbarita el du vikioj, forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * La sama persono nun revenis kun nova uzantnomo [[Specialaĵo:Kontribuoj/Morsgrisar är vi allihopa]] (linio el sveda infankanto kiu signifas proksimume "ni ĉiuj estas panjoporketoj / dorlotitaj infanoj") kaj provas restarigi forprenitaĵojn. Ankoraŭ nenio evidente kontraŭregula - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] 5 feb. 2023, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] * {{uzanto2|Morsgrisar är vi allihopa}} * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Räven raskar över isen}} 25 redaktoj ĉe vikivortaro, apenaŭ io riproĉinda [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=pakko&diff=prev&oldid=1170723 pakko] * {{uzanto2|Tuskan parahdus}} preskaŭ 1'000 redaktoj, specialaj vulgaraĵoj, forbarita el finna vikipedio kaj vikivortaro, globale forbarita + loke forbarita ekde la 2-a de majo 2023 * {{uzanto2|Ongelmallinen käyttäjä}} specialaj vulgaraĵoj, globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uimalampi}} globale forbarita * {{uzanto2|Kyrpää äkkiä ja perseeseen}} vulgara uzantonomo, sed ĝis nun nur unu redakto senkulpa, kvankam ne speciale utila, de la 13-a de majo 2023, globale forbarita * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uusi nimimerkki}} rasismaj vulgaraĵoj + provokaĵoj sur la uzantopaĝo 2023-6-3, forbarita de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 2023-6-4, nun ankaŭ globale forbarita * {{uzanto2|Taas uusi käyttäjä}} "denove nova uzanto" forbarita loke en la finna 2023-6-6 kaj sveda branĉoj 2023-6-7, globale 2023-6-11 * {{uzanto2|Strangulo89}} kreita 2023-06-25, forbarita el sveda vikipedio kaj sekve globale forbarita 2023-06-26 * {{uzanto2|Jaakko Iisakki Leinonen}} komencis per teksto "[[bazlernejo en Finnlando]]" kaj perdo de Karelio, forbarita en 3 vikioj - kreita je 2023-07-09, en 2023-07-13 aldonis idiotan vulgaran subtitolon ''Neekerin jättikyrpä erektoituu'' (La giganta koko/kaco de la Nigrulo ricevas erektiĝon) al sia prezentopaĝo (poste senspure forigita). Admono ke se la vulgaraĵo ne tuj malaperiĝas, plej laste post 12 horoj sekvos forbaro: malaperigita. Je 2023-07-15 sekvis loka forbaro, formale pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Yrj%C3%B6&diff=prev&oldid=8214834 la jena vandalado], sed estas multaj pliaj kazoj troveblaj inter la kontribuoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:23, 15 jul. 2023 (UTC) loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Työnnä kulli perseeseen HETI}} vulgara uzantonomo, [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Ty%C3%B6nn%C3%A4_kulli_perseeseen_HETI&oldid=8193441 ligo], loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Sekametsänkävijä}} kreita 2023-07-15, unua ago 19:43 h en eo.wiki kaj globale forbarita post malpli ol 24 horoj, je 2023-07-16 14:01 h. * {{uzanto2|93.106.14.86}} aktiva ekde 2023-07-16, nua ago en eo.wiki je 15:44 h. [ [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.14.0/24|kontribuoj2]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.0.0/16|kontribuoj3]] ] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Necesejo&diff=prev&oldid=8217406 jen]: 18.57 h Admono al li: enciklopedio ne estas por sengustaj ŝercoj. 01:13 h 2-a admono: Ankaŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8217401 tiu redakto] estis plena sensencaĵo. Duonhoron poste Tria admono: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8217373 ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al finna maljunulo, kiu tekste montratas kun foto, do ĉiu povas vidi kiel aspektas la nazo, la barbo, la haroj ktp.] La mencio de kalveco, jam multegajn fojojn aldonata, kontraŭ protestoj de aliaj uzantoj, kiuj plene ignoriĝis kaj parte estis la kaŭzo de forbaro de uzantokontoj por ĉiam, jam estis multfoje. Tiom obsede ĉiam reveni al sama infaneca stultumado signas psikan nekapablon kunlabori kun aliaj. Ankoraŭ unu admono kaj li estos barita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16 jul. 2023 -- Lasta admono estas, simple hazarde nur nun trovita, sed la sinsekvo de trovoj tute ne rilatas: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8217370 ankaŭ tie ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al alia finna maljunulo] - Ne eblos diri ke li ne sciis pri tio ke ne eblas kaŝ-enigi tian frazon en tekstojn kiu evidente amuzas la kulpulon kaj nervas ĉiujn aliajn uzantojn. Do forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:04, 17 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|217.140.207.97}} forbarita en oktobro 2022 por daŭro de 1 jaro per Tlustulimu, plilongigita al daŭro de ankoraŭ 3 jaroj, por ke ĉiuj IP-kontoj havu saman forbarodaŭron, je 17 jul. 2023 per ThomasPusch ==== <font color=green>Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, en bloko por tri jaroj:</font> ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.13.133]], 6 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.21.225]], 13 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.33.61]], 2 jun. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.34.83]], 23 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.36.127]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.82]], 19 nov. 2021 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.94]], 18 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.71]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.96]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.100.79]], 24 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.94]], 8 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.229.250]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.234]], 12 maj. 2023 ==== Restis sub kontrolo same kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, kontrolite neniu malbonaĵo tie, sed sendube sama gantopupo ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.51.157]], 4 maj. 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.6.80]], 30 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.145.68]], 26 nov. 2021 :: {{farite}} ĉiuj forbaritaj loke, multaj ankaŭ globale 2023-07-17 * {{uzanto2|176.72.33.32}} 2023-07-18 -- 5 redaktoj, malfarataj pro redaktaj konsideroj, nenio malbona, sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.32.65}} 2023-07-18 angla vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|217.140.207.97}} 2023-07-18 angla vikipedio -- 3-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|93.106.5.93}} 2023-07-19 angla vikipedio -- 1-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 sveda vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.36.56}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.229.106}} 2023-07-19 esperanta vikipedio - tiutage ŝajne nur pozitivaj redaktoj, poste nenio, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.231.103}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8235795 vulgaraĵo] 2023-07-30 unua kaj lasta admono - samtage provita ankaŭ de alia anonima konto] tial trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj 2023-07-31 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|213.28.231.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gubben_Noak&diff=prev&oldid=8235714 vulgaraĵo pylly = pugo] 2023-07-27, malfarita samtage -- [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8235507&oldid=8232068 vulgaraĵo] 2023-07-26, malfarita samtage 2023-07-30 unua kaj lasta admono, kunblokita en 07-31 pro la evidente de sama homo faritaj misredaktoj de 213.28.231.103 kaj 176.72.32.76 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.32.76}} ankaŭ tie vulgaraĵo pri la drinkkanto [[Gubben Noak]], mem malfarita post minuto je 2023 07 30, sed tamen, kaj tuj dua [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8243056 vulgaraĵo pri apartigilo de la persona nomo "Pentti"], ĵus provita ankaŭ de alia anonima konto, tial admono pri la unua miso ne ĝustatempis: blokita trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Jyväskylän mies}} kreita komence de 1 aŭg. 2023‎ (UTC) :Necesis tuj aldoni pri unu de plej unuaj redaktoj, en [[Laukaa]]: Estas iom infanece ĉe iu homo kiu ne estas gejo aparte aldoni inter krampoj "(ne gejo)". Se oni farus tion ĉe ĉiuj menciitaj homoj, kaj ĉe ĉiuj mencius ĉion kio ili '''ne''' estas, la enciklopedio tute rubiĝus, kaj ankaŭ la unufoja aldono sensenca jam estas malgranda rubo. Mi tial tuj devas admoni vin neniam fari ion tian sensencaĵon kiu kompreneble forturnas la atenton de homo kaj libro pri lagoj al la temo pri "gejeco", ĉar ankaŭ legante "ne gejo" la atenton kaptas la vorto "gejo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:33, 1 aŭg. 2023 (UTC), per voĉdono: sendube sama gantopupo, ĉiama forbaro :: La ulo obsedas pri interalie [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] kiel evidentiĝas el multaj vulgaraj kaj insultaj redaktoj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=8243056&oldid=8243055 ekzemplo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:45, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::Forbarita porĉiam [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 2 aug. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Humoristi89}} e-lingva konto ne registrita, ne eblas vidi kontribuojn aŭ forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) * [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:46.132.19.219&action=history du IP-adresoj samtempe] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Rumpa&action=history vulgaraĵoj en la sveda vikipedio, pruvo ke Humoristi89 = Nenoniel] *: Temas pri {{uzanto2|46.132.19.219}} kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} *:Menciiĝis ankoraŭ tekstoj [[Jakob Stenius senior]] kaj [[Jakob Stenius junior]], forigitaj de kani, ambaŭ de 46.132.19.219 kaj enhave konfuzaj. {{uzanto2|46.132.19.219}} laŭ mi estas Nenoniel, forbarita por jaro, kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} esperantlingve ĝis nun tute nenion faris, tio ne sufiĉus por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) ==== Post decido bloke tuj forigi ĉiujn novajn kontojn kaj IP-adresojn (vidu sube la ĉapitron "Forbaroj pro suspektoj...") ==== * {{uzanto2|176.72.32.58}} kreita je 2023-03-23, 12:30 UTC, forigita 13:50 UTC:trijara forbaro --TP * {{uzanto2|176.72.73.26}} kreita je 2023-08-05 16:09, trovita de mi kaj tuj forigita nur la 2023-08-06 16:54, post pli ol 24 horoj, ĉar principe mi jam estas en vikipaŭzo de somera ferio kaj nur hazarde sukcesis ankoraŭfoje ensaluti. Dum tiu tago la konata kolego jam sukcesis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Fritz_Haber&diff=prev&oldid=8254621 vandali]. Do forbarita, ĉar temas pri anonima IP-adreso, kiu teorie iam estonte ankaŭ uzeblos de alia uzanto, nur dum tri jaroj. Multajn ekverkaĵojn mi komplete forigis, ili listiĝas nur en la protokolo de forigitaj tekstoj. {{re|LiMr|Tlustulimu|RG72|Kani|Moldur}} Dum mi estas for, mi petas vin aparte atente sekvi la dedukton de eblaj problemaj uzantoj - ĉar, ju pli rapide oni trovas ilin, des malpli da rubo estas por forigi poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 6 aŭg. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Työnnä jorma perseeseen HETI}} kreita je 2023-08-06, faris nur unu redakteton, 10 minutojn post kiam la ĵus forbarita anonimulo 176.72.73.26 kreis ĝin, sed la finnlingva uzantonomo mem ("Ŝovu Jormon en la pugon TUJ") estas vulgara kaj sensence provoka. Tiuj du observoj sufiĉas al mi havi sufiĉan suspekton ke temas pri la sama finna provokanto kiu ankaŭ kreis la anoniman konton 176.72.73.26. Do forbarita, kaj ĉar kun salutonomo, por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 6 aŭg. 2023 (UTC) globale forbarita * {{uzanto2|176.72.32.111}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8258030&oldid=6481603 pruvo per kalvuloj] *: Mi klopodos, kara, sed mi mem estas superŝarĝita nun je diversaj taskoj laboraj kaj familiaj. Sed mi klopodos. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:42, 7 aŭg. 2023 (UTC) *::forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.69.176}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8258353 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.80.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8260266&oldid=8258042 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por 3 jaroj en aŭgusto 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.89.97}} *: Forta suspekto ke estas la forbarito, kaj idiotaĵoj kiel aldono de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=SF&diff=prev&oldid=8261184 finn/svedlingvaĵo sepalus falskaa] al paĝo [[SF]] - la nacilingvaĵo "sepalus" havas la signifon pantalona malfermilo (Q494640) kaj aldoni finn/svedlingvan vorton "falsa pantalona malfermilo" absolute nenion aldonas al esperanta listo pri [[SF]]: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.96.1}} *: Iuj sencaj aldonoj, kaj idiota stultumado pri la temo "necesejo". Forta suspekto ke estas la forbarito: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.0.0/16}} forbarita por jaro en septembro 2023 (jam en forbaro de aprilo 2022 klaris ke la konto apartenis al "la problema Nenoniel") [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * Atentu, jen nova gantopupo: {{uzanto2|213.28.230.122}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:06, 11 aŭg. 2023 (UTC) *: Eble jes. Mi proponas atendi kun forbaro ĝis la fakto estos pruvita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:21, 7 sep. 2023 (UTC) *::Mi havas fortan suspekton ke temas pri la forbarito. Plej eta aldona suspekto sufiĉu por forbaro de jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.165.206}} *:Eble jen nova gantopupo de la sama uzanto? - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:30, 7 sep. 2023 (UTC) *:kaj same {{uzanto2|193.210.166.123}} (nur unu redakto en majo 2023) *::Supozeble estas la forbarito, sed kun nur po unu redakto la pruvo ankoraŭ ne 100procentas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) *:::Denove iu anonima uzanto same obsede fasciniĝas pri la temo kalveco samkiel tion faris la malnova uzanto, pro diversaj misfaroj longtempe forbarita el vikipedio, kaj same estu ĉiuj anonimaj kontoj, kiam ili montras fasciniĝon pri la samaj specifaj temoj kiel la forbarito. Tio kaj la aliaj kontribuoj de [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.242|46.132.65.242]] sufiĉas por suspekto ke temas pri la forbarito, kaj la anonima konto do forbariĝos kiel ĉiuj antaŭaj. Bedaŭrinde. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 10 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|46.132.65.242}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8331201 kalvuloj] trijara forbaro * {{uzanto2|46.132.65.0/24}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.0.0/16}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|193.210.193.195}} Vulgaraĵoj kaj insultoj [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.193.195 ĉe la vikivortaro] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Protokolo?type=&user=&page=Sahtivaari&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist] forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.72.214}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23, la IP-homo ankoraŭ en novembro 23 kontaktas min nerekte tra alilingvaj diskutpaĝoj, kie ne estas forbaro. TP * {{uzanto2|176.72.99.74}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.66.255}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|Fia ulo}} forbarita por tri jaroj je 2023-09-26: ĉiuj tri paĝoj, kiuj sukcesis redaktiĝi en la du horoj ekde kiam oni rimarkis lin, estas kontrolitaj TP (neniu nova redakto riprocxinda, tamen pruvite konata forbarito [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8358602&oldid=8353828] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice&diff=prev&oldid=53963601]) * {{uzanto2|193.210.194.104}} forbarita por unu jaro je 2023-10-02 15:40 UTC - la redaktoj faritaj ĝis mi malkovris la novan konton ankoraŭ ne estas kontrolitaj. TP [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:ThomasPusch&diff=prev&oldid=8364862 insulta redakto] * {{uzanto2|213.28.228.235}} mem anoncis sin en diskutpaĝo de administranto, je 2023-11-25, jam 22 redaktoj devas esti malfarataj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.76.56}} konto jam uzita en junio 2023, sed iel forgesiĝis forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.163.111}} Jen plia anonima konto, kiu skribas pri [[Juice Leskinen]] kaj aliaj finnlandaj temoj. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 2023-12-09 * {{uzanto2|193.210.194.114}} hodiaŭ daŭrigis antaŭajn (mis)agojn. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 3 apr. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.194.120}} kaj {{uzanto2|193.210.204.73}} Jen pliaj anonimaj gantopupoj, kiuj ĵus kreis kelkajn artikolojn, denove rilatantaj al certa nordeŭropa lando. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:28, 17 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}} ŝajnas esti plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:13, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.235}}, nur uzita la 21-an de aprilo, estis plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro, tiam oni ne rimarkis ĝin, sed tamen necesas forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:40, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}}, uzita dum 14 horoj antaŭ mem-anonco en diskutpaĝo de administranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:09, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi reviziis ĉiujn paĝojn, kiujn tuŝis la anonimulo de tiu IP-adreso. Ĉio estas en ordo krom laŭ mi foriginda, malkvalita paĝo [[Markku-liitto]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 31 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.230}}, uzita dum ses horoj la 13-an kaj 14-an de januaro 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.192.244}}, uzita nur iom pli ol horon, la 1-an de marto 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi nur nun rimarkis la demandon, sed jam respondis [[#Protekti artikolojn|sube]] al Moldur. Iuj redaktoj estas valoraj, kvankam kontraŭregule faritaj. Laŭ mi damaĝus forĵeti ĉion, pro principo de puno, ĉar tio malriĉigus niajn paĝojn: sed klare ke se ne forĵeti ĉion, necesas rapide administrante kontroli ĉiujn redaktojn, kaj tio kostas tempon. Mi hodiaŭ matene trovis la novajn tekstojn [[Ilmari Soisalon-Soininen|Soisalon]], [[Pekka Simojoki|Simojoki]] kaj [[Risto Kaskilahti|Kaskilahti]], poluris kaj reviziis ilin: ilin forĵeti pro principo estus domaĝe. Kaj ankaŭ estas aliaj senkulpaj aldonaĵoj, kiel "la urbo situas borde de la lago [[lago|lagonomo]]", kiuj sendube ĝustas, kaj forigi ilin pro principo kaj poste realdoni la frazon per senkrima nefinna esperantista administranto estus malŝparo de tempo. ::Sed la paĝon [[Markku-liitto]] mi opinias malkvalita, ĝin mi proponas forigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:26, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.84}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 3 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.196.231}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 4 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Nuolen klitorista}} jam forbarita en sina hejma finna vikipedio kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:41, 10 nov. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Flintisgubbe}} jam globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * '''!!!''' {{uzanto2|Xyhgf}} Finnlinvga uzanto kun "sensenca" uzantonomo. Tamen mi nuntempe '''malsubtenas''' iun forbaron pro foresto de malbonaj redaktoj, kaj foresto de pruvo ke temus pri "LTA Pakkoruotsi". Vikipedio estas retejo kiun ĉiuj rakjtas redakti, ecx finnlingvuloj. [[:m:Special:CentralAuth/Xyhgf]]. Tamen indus foje rekontroli la aktivecon de ĉi tiu konto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * Tri kontoj: ** {{uzanto2|Urpola}} nova [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] globale forbarita 2026-03-17 post preskaŭ 1'000 kontribuoj ** {{uzanto2|Urpola22}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto ** {{uzanto2|Urpolaakso}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto *: Skemo de redaktado tre forte subtenas eblon ke temas pri "LTA Pakkoruotsi". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:52, 11 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|~2025-28110-65}} kontribuoj de 15 ĝis 24 okt. 2025, suspekto ke povus temi pri la forbarito, sed ĝis nun ne trovita iu kontraŭregula redakto, kaj ne plu uzita ekde 24 okt. 2025. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 31 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} sendube sama ulo, vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en du vikioj * {{uzanto2|~2026-20388-18}} sendube sama ulo * {{uzanto2|Penttihirv}} evidente sama ulo, neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] * {{uzanto2|Näin on näreet}} globale forbarita, loke forbarita en totale 4 vikioj, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=9354531 pruvo]), stranga sed akceptebla nomo ({{l-fi|Näin on näreet}} = Jen kiel estas, "nerdoj"/stranguloj/kulo), forbarita cxi tie 2026-08-31 * {{uzanto2|Yrjöpussi}} (="vomsako") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, redaktoj ne estis * {{uzanto2|Yrjöän}} (="mi vomas") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, ĉiuj uzantonomoj en redaktoj kaŝitaj * {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} globale forbarita, forbarita en unu vikio, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vomado&action=history pruvo]) * {{uzanto2|~2026-50835-38}} * {{uzanto2|Yrjö valuu paidalle}} (="Yrjö gutetas sur sian ĉemizon") * {{uzanto2|Metsän polku}} (="arbara vojo") (ĝisnune nenie forbarita, aktiva en esperanta vikivortaro) {{u|ThomasPusch}} - Bonvolu '''tuj kaj komplete forbari''' {{u|~2026-50835-38}}, la novan gantopupon de "Nenoniel". Li plene ignoras sian forbaritecon kaj revenas tute senĝene kun nova IP-adreso. En tiu redakto [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Mustardo_de_Turku&diff=prev&oldid=9479280] li eĉ ripetas la ekzakte saman fifaron kiu meritigis al li la ĵusan forbaron: alvokis en la redakto-resumo rekte al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Necesas tuj kaj komplete forbari lin, inkluzive '''ĉiujn''' liajn gantopupojn. Memoru ke la forbaro validas por tiu konkreta persono, ne nur por unu specifa konto. '''Ĉiu''' ajn konto de la sama homo estu forbarita, ankaŭ tiaj kontoj ĉe kiuj hazarde ne aperas misfaroj. - Antaŭdankon! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi nur nun rimarkis, ke la malnova konatulo fakte bombadis mian diskutpaĝon per etaj notoj... Kredu min aŭ ne, sed mi, se mi volas aŭ devas progresi en iu tema redaktado sukcesas plene ignori notojn de finnaj anonimaj kontoj en mia diskutpaĝo. Ĉar alikaze mi venas al la komputilo por ion fari kaj finas la tagon nur okupiĝinte pri finnaj temoj kaj redaktoj kaj fine forbaro. Sed vi pravas, forbari la homon tuj post kiam li volas kapti mian atenton, negrave ke li ne per tiu ĵusa kanalo faris iun mistajpon, iom plirapidigas la procedon. La nuna anonima konto estos tuj forbarita, kaj mi penos tion fari ankaŭ estonte, sed mi ne sukcesos patroli la liston de lastaj redaktoj, aparte en la sekva semajno ne, kiam mi ses tagojn estos sen retkonekto. Do mi, aŭ iu alia de la 10 administrantoj, bezonos atentigon ke io misa redakto aperis, krom ke mi aŭ iu alia admin' hazarde vidis tion mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:27, 29 sep. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ĵus trovis ankoraŭ tute vandalan misredakton en la paĝo [[Diskuto:Jorma Kinnunen|Jorma Kinnunen]] (je 15:05, 25 jul. 2023). Tiun mi forbalaos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 29 sep. 2026 (UTC) :::Kaj krom anonimajn kontojn, kies forbarojn eblos sekvi en la protokolo pri forbaroj, mi jen ankoraŭ trovis salutnomon Yrjö valuu paidalle (Yrjö gutetas sur sian ĉemizon), novfarita je 12 aŭg. 2026 kaj ĝis nun nur tiam uzita. Ankaŭ forbarita. Teknike kolegoj argumentas, ke anonimajn kontojn oni nur forbaru por daŭro de jaro, dum salutnomojn oni povas forbari eterne. Kialo estas, ke la forbaro de anonimaj kontoj povus ĝeni tute nerilatajn, senkulpajn anonimulojn. Tamen mi, kiam mi estis tre nervita en somero 2023, forbaris plurajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de 3 jaroj... Sed, tiuj tri jaroj pasis en somero 2026. Provizore mi forbaros novajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de jaro, sed ni povas pripensi ĉu altigi la forbarojn ree al 3 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:05, 29 sep. 2026 (UTC) ::::Koran dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:26, 30 sep. 2026 (UTC) ::::: Portempa konto ĉiam eksvalidiĝas post maksimume tri monatoj. Forbaro de portempa konto por pli ol tri monatoj rekte sensencas. Forbaro de IP-adreso por pli longa tempo daŭre utilas (sed tro longa forbaro trafas senkulpulojn). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:18, 30 sep. 2026 (UTC) ::::: Klare. Ĉi tie laŭ mia impreso ĉiam temis pri forbaroj de IP-adreso, ĉu? Mi tute konscias ke tro longa forbaro teorie povas trafi senkulpulojn (mi ne scias laŭ kiuj kriterioj atribuiĝas IP-adresoj, eble nur temos pri aliaj esperantistoj el urbo Jyvälskylä, aŭ el certa telefonreto de Finnlando), sed ĉiukaze tiuj senkulpuloj ĉiam havas la eblecon ene de malpli ol minuto krei al si salutnomon (ankaŭ se forbaro de IP-adreso nur ekvalidis antaŭ 10 minutoj), kaj se ili redaktas senkulpe, ili neniam ajn havos problemon... Simple necesos observi ĉu la tre multaj el Finnlando en somero 2023 forbaritaj IP-adresoj, kiuj ĉiuj ekde somero 2026 denove uzeblas, en kazo de nunaj forbaroj estos pli multaj ol neniam antaŭe forbaritaj IP-adresoj en kazo de nunaj forbaroj. Se ĉar ĉiukaze nur estas tri eblecoj forbari iun ajn konton de pli ol 6 monatoj - nomo je jaro, 3 jaroj aŭ eterne - mi dirus ke por forbaro de anonimulaj IP-adresoj daŭro de 3 jaroj estos la absoluta plejmulto. Salutnomojn facile eblas forbari eterne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 5 okt. 2026 (UTC) == Tre multaj malfaroj == Saluton. Mi ĵus vidis, ke sufiĉe multe da redaktoj de {{uzanto2|Dironto56}} devis esti malfarataj. Supozeble la uzanto havas kelkfoje alian rilaton al nia lingvo ol la ĉitiea majoritato. Ĉu tio estas nur mia impreso? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:37, 27 apr. 2022 (UTC) :Plejparte neutilaj, kelkfoje eĉ malutilaj. Iomete strange... - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:24, 27 apr. 2022 (UTC) ::La lasta redakto estis de decembro 2022. Ŝajne la entuziasmo iom forvelkis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:28, 3 jun. 2023 (UTC) == Rusa IPulo == Saluton. Mi ĵus malfaris ĉiujn redaktojn de {{uzanto2|178.141.223.78}} parte manke de neŭtraleco parte manke de fontoj resp. referencoj. Kiel ni traktu plu la uzanton? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:10, 28 apr. 2022 (UTC) :Jam antaŭ kelkaj tagoj simila IPulo {{uzanto2|178.141.20.224}} fuŝis simile kelkajn artikolojn, parte eĉ la samajn kiel hodiaŭ. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:34, 28 apr. 2022 (UTC) ::Ili provas atribui militkrimojn al Ukrainio, kaj malatribui ilin al Rusio; ne aldonas fontindikojn, eĉ forigas ilin. Do unuflanke por-rusia propagando, nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:13, 30 apr. 2022 (UTC) :::Jen denove nekonvenaj redaktoj de {{uzanto2|178.141.53.12}}. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:20, 30 maj. 2022 (UTC) ::::Jen aĉa kalumnia propagando, kiu senbaze asertas ke ukrainaj regantoj estus "naziaj", kaj aliaj falsaĵoj. Nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:43, 30 maj. 2022 (UTC) :::::Mi ĵus kaŝis la versiojn de la IPuloj en [[Mariupolo]], [[Ukrainio]] kaj [[Donecka baseno]], por malhelpi reaperigon. Ĉu eble plia artikolo enhavas ion tian? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:54, 30 maj. 2022 (UTC) ::::::Vidu redaktojn de la unuaj du supre menciitaj IPuloj. Iuj estas ankoraŭ nekaŝitaj en la artikola historio. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:52, 30 maj. 2022 (UTC) Mi forbaris ĉiujn tri adresojn por unu monato pro malneŭtrala vidpunkto kaj neenciklopedia stilo. La enciklopedio ne estas loko por propagando. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:32, 31 maj. 2022 (UTC) :Dankon, RG72. Espereble la IPulo ne reaperos por denove fari siajn falsaĵojn. Alikaze ni ja devus forbari tutan IP-blokon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:24, 31 maj. 2022 (UTC) ::Ne dankinde. Tiukaze mi petos vin fari tion, ĉar blokado de blokoj estas iom tro por mi kiel humanitario. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:47, 31 maj. 2022 (UTC) :::La homo ne revenis post la 28-a de aprilo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Nordinramzi22 == Saluton. Mi malfaris ŝanĝon de la ĉisekve menciita uzanto, kiu en la norvega Vikipedio eĉ jam estis forbarita. {{problemulo|Nordinramzi22}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:38, 29 maj. 2022 (UTC) :La homo ne revenis post la 29-a de majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Sufiĉe ĝena IPulo == Jen denove IPulo {{problemulo| 178.197.204.0}} fivortumis en la diskutopaĝo de alia uzanto. Mi jam kaŝis la fivortan version kaj forbaris la uzanton por unu semajno. Se li revenos poste, ni plilongigu la forbaron. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 14:14, 30 maj. 2022 (UTC) :Unu semajno vere mallongas, sed la homo ne revenis post majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi == Jen supozeble nova gantopupo de {{uzanto2|Nenoniel}}: {{problemulo|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}}, kies uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "La reguloj de Vikipedio estas malobservitaj". Do, li nenion lernis el la forbaroj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:01, 1 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Uzanto:Regno di Arendelle == Jen pli uzanto, kies redaktoj supozeble ne celas krei enciklopedion. Temas pri {{problemulo|Regno di Arendelle}}, eĉ jam forbarita en unu Vikipedio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:53, 2 jun. 2022 (UTC) :Neniu redakto ekde oktobro 2022, kaj la lastaj redaktetoj ŝajnis provoj kontribui al enciklopedio, kvankam eble ne tre lertaj. Unu subpaĝo de lia propra prezentopaĝo dubindas kaj plene neenciklopedias. Temas nur pri vira kaj virina nomoj kaj granda koro inter ili. Tio estas nivelo de skribaĵoj sur paperetoj en elementa lernejo. Sed se neniu protestas, la "subpaĝo" tiom malgravas ke eĉ ne valoras la energio forigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:02, 27 jan. 2023 (UTC) == Uzanto:Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin == Jen plia sufiĉe superflua gantopupo de jam konata ulo. {{problemulo|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:04, 18 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Nova konto == Bonvolu noti jenan "novan" kontribuanton: https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F Klare videble nova konto de malnove konata forbarito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:57, 10 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por ĉiam nur ekde la 21-a de januaro 2023 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Plia fuŝulo == [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2405:9800:BA00:64A9:D87D:CFDE:53A3:2961 jen]. Indas bloki la ulon. Mi jam malfaris la stultaĵojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:16, 19 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por unu jaro ekde la 23-a de novembro 2022 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == uzanto:Vagantedaestepe == {{problemulo|Vagantedaestepe}} Anstataŭigis tute malsamajn artikolojn ([[Marseille-Blancarde (stacidomo)]], [[Nederlanda aŭtovojo 4]], [[abia lingvo]], [[-440]] ktp.) per unusola, sen kunteksto sensenca tekstobloko, do fakte vandale detruis la paĝojn, ĝis nun nur la 18-an de julio 2023. Tio konsiderendas agresa ago. Mi blokas lin por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 28 jul. 2023 (UTC) : Pura vandalkonto. 3 vandalaj agoj ĉe alia vikio. Neniu utila redakto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:25, 29 jul. 2023 (UTC) :: Se io ajn misa aldoniĝos post jaro, mi pretos (kaj subtenos) tiam reage bloki la konton eterne - tion fari post nur unu vandalado, estus nekutime, konsiderante ke la fuŝoj de la 18-a de julio 2023 estis ĉiam sama detruo, simple ripetita en pluraj paĝoj tuj sinsekve, du kalkuleblas unu granda vandalado. Sed se io ajn aldoniĝos post jaro, ne estu hezito bloki la homon por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 30 jul. 2023 (UTC) == Edukkk676 == {{problemulo|Edukkk676}} Enigis lingve fuŝajn teksterojn, precipe pri du televidaj kanaloj de Finnlando, en januaro kaj februaro 2023. ThomasGuibal admonis la homon komence de januaro angle, ne kontribui ĝis kiam la uzanto povus skribi gramatike ĝustajn frazojn, ne proponis tuj forbaron, kaj post februaro ne venis pluaj (fuŝaj) kontribuoj. Tamen la konto, daŭre neforbarita, konsiderendas problema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:17, 2 aŭg. 2023 (UTC) : La konto ne redaktis dum 6 monatoj. Laŭ mi problemo aŭ danĝero forestas, kaj neniu forbaro indas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 2 aŭg. 2023 (UTC) == Forbaroj pro suspektoj ke iu nova konto estas uzata per malnova forbarito == {{re|Tlustulimu|LiMr|RG72|kani|Taylor 49|Moldur|Sj1mor}} (nur arbitre elektante iujn el la nun aparte aktivaj uzantoj): Mi scias ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito. Sed mi rimarkas ke mi hezitas fari tion sole, sentante ke tio estas ago iom diktatora. Tial mi preferas havi eblecon kolekti iujn pliajn voĉdonojn antaŭ tia etike problema ago. Mi ĉiam ĝis nun en nova konto admonis homon se io aspektis al mi dubinda, kaj nur post malrespekto de tiu admono je dua paŝo forbaris la konton pro vandalado, kaj ne uzis por forbaro la argumenton "tiu konto prilaboras samajn temojn kiel malnova forbarito, do mi suspektas ke povas esti la sama homo kaj tuj forbaras la konton por ĉiam". Konkrete mi hezitas pri porĉiama forbaro de la konto [[uzanto:Jyväskylän mies]], kiu faris unu stultetan redakton, pri kiu mi nur admonis lin, kaj poste ĝis nun ne plu misagis, sed komparante la temojn kun antaŭaj forbaritoj tamen fortiĝas suspekto ke temas pri malnova forbarito. Taylor 49 pledas pri {{por|tuja porĉiama forbaro}}, ankaŭ se ne konkrete de tiu konto faratos iuj pliaj misoj, kaj mi {{por|pretos}} je tio, se ankoraŭ unu plia uzanto voĉdonos por tio. Se simple iu tria uzanto metas <nowiki>{{por}}</nowiki>-noton, la konto estos forbarita (vidu, se vi volas, noton pri la nova konto pli supre de tiu ĉi paĝo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 2 aŭg. 2023 (UTC) :Komento: Por ke forbaro havu sencon, necesas ke ĝi celu al konkreta persono, ne nur unusola konto. Kiam estas klare ke sama, jam forbarita persono aperas kun nova konto, tiam ne necesas nova diskuto, sed la forbaro konsekvence validu tute same por la persono ankaŭ sub la nova konto. - En tiu ĉi kazo la konata persono eĉ ne provas ŝajnigi esti iu alia - li sub la nova konto eĉ indikis sian retpoŝtan adreson kun la propra nomo. Li daŭrigas, kun ĉiam novaj kontoj, la saman misagadon pri kiu li jam multfoje estis admonita, ekz-e novaj artikoloj sen referencoj, sen vikiigo, sen intervikiaj ligoj, sen kategorioj, kun lingvaj eraroj kaj dubindaj faktoasertoj, malfacile ekzameneblaj. Do, mi voĉdonas klare {{por}} plua forbaro de li ankaŭ sub tiu nova konto, kaj malfaro de ajnaj redaktoj faritaj de li, sub ajna konto aŭ IP-numero. - Dankon por via engaĝiĝo! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:47, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - vere ne estas decido de solulo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Estas kvar voĉoj por forbaro de tiu kaj ĉiuj estontaj kontoj, ankaŭ se el tiuj kontoj ne fariĝis io misa, sed se oni kreas 300 kontojn ĉiujare kaj nur el triono el ili semas vulgaraĵojn kaj aliajn provokajn idiotaĵojn, tiam tio estas 100 misaj kontoj tro. Mi vere bedaŭras ke la homo ĉiam re-semas provokojn, ĉar krome li lastatempe ankaŭ faris utilajn kontribuojn - sed ĝustas ke la utilaj kontribuoj ne signifas ke tuj poste li re-provokas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::: {{kom}} > ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito :::: Ne faru tion pro "plej eta suspekto", sed nur kiam la fakto estas pruvita. Ĉe "Jyväskylän mies", la obsedo pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Laukaa&diff=prev&oldid=8245149 Pentti Hirvonen], apud tuja reveno al via paĝo, plus finna uzantonomo, konstituas sufiĉe duran pruvon ke jes ja estas sama ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - la aĉulo estas tiom stulta ke tiuj kiuj sekvis sian aĉan itineron facile povas certigi, ke iu ajn lia kontribuo estas vere de la koncernulo. Li neniam klopodos por maski siajn intervenojn. Li misuzas sian verŝajnan mensan misordon kiel ekskuzon por sia misuzo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:15, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Mi pro la multaj forbaroj de iuj finnlingvaj salutonomoj kaj anonimuloj farantaj dubindajn kaj ofte malferme misuzajn komentojn pri finnaj temoj komencas esti skeptika pri ĉiaj finnlingvaj salutonomoj, kaj decidis ankaŭ observi la konton de [[uzanto:Ville Siliämaa]], kvankam tie nur fariĝis 4 redaktoj inter 2011 kaj 2023, unu disputinda, sed ŝajne ne malica, kaj la aliaj tri tute senkulpaj. Sed ĉar la redaktoj parte koncernas samajn paĝojn pri kiuj la verva misfaranto en formo de anonimaj kontoj faranta dubindajn redaktojn aparte interesiĝas, tial pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 3 apr. 2024 (UTC) ::::Hodiaŭ la forbarito denove redaktis, nun per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.114|193.210.194.114]]. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj. Nun mi forbaris la aniniman konton por daŭro de jaro. Mi pardonpetas, sed laŭ la reguloj de forbariĝo daŭre ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Simple la redakta komunumo atendas ke la administrantoj obeu kaj kontrolu la decidon, kaj ankaŭ atendas ke ĉiuj paĝoj redaktitaj estu individue kontrolataj... tio simple estas tro da aldona laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 3 apr. 2024 (UTC) :::::{{uzanto2|213.28.230.213}} de septembro 2023 same. Kaj mi suspektas ke ankaŭ la homo redaktinta per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.73|193.210.192.73]] estas la sama forbarito. Tamen de tiu konto ekde la 23-a de januaro ne plu fariĝis iuj redaktoj, tial mi kuraĝas nun ne forbari ĝin postokaze... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 3 apr. 2024 (UTC) ::::::Hey! I write in English because I don't know the language of this wiki. I am an Administrator at the Finnish-language Wikipedia (have been since 2009[https://fi.wikipedia.org/wiki/K%C3%A4ytt%C3%A4j%C3%A4:Ville_Sili%C3%A4maa] [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Yll%C3%A4pit%C3%A4j%C3%A4t/Ville_Sili%C3%A4maa]), and I have nothing to do with the actions of the above-mentioned person. The person in question has been disrupting the Finnish Wikipedia for years behind numerous usernames and IP addresses. Several actions have been taken in Finnish Wikipedia over the years. It's a shame that he has continued it here as well. Best regards, [[Uzanto:Ville Siliämaa|Ville Siliämaa]] ([[Uzanto-Diskuto:Ville Siliämaa|diskuto]]) 10:17, 11 apr. 2024 (UTC) :::::::{{re|Ville Siliämaa}} Hej Ville, we do believe that you have nothing in common with any sock puppets of vandals, but I only decided to observe your possible further edits in esperanto, as you edited same pages that were also edited by vandals or a vandal. As I wrote "pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu - it's better to monitor one account in vain than to miss any". Nothing in person! As anyway every edit of any person is transparent, you can freely take a duolingo course of Esperanto and start more edits here. You're welcome! {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:27, 14 apr. 2024 (UTC) Nur por kontrolo ke la sekvaj IP-numeroj de ankoraŭ forbarita konto ne uziĝas ĉi-tie: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.207.186|86.114.207.186]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.99|46.132.64.99]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.36.72|109.240.36.72]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.96.249|109.240.96.249]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.75.204|109.240.75.204]] {{farite|En ordo}} Ĉiuj kovriĝas per la bloko de 109.240.0.0/16. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 14 apr. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] aktivis la 19-an de aprilo 2024, la 24-an de aprilo forbarita fare de kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 25 apr. 2024 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024 == :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.105|193.210.193.105]] aktivis la 26-an de junio 2024, la 28-an forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.236|193.210.194.236]] aktivis la 5-an de julio 2024, samtage forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 5 jul. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.93|193.210.193.93]] aktivis la 16-an de septembro 2024, nur la 27-an de oktobro 2024 rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.220|46.132.65.220 88]] aktivis la 1-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.221|193.210.196.221]] aktivis la 7-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650|2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650]] aktivis la 14-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.166.11|193.210.166.11]] je la 11-a de oktobro 2024, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.225.208|213.28.225.208}]] je la 11-a de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9|2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9]] aktivis la 24-an de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A|2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A]] aktivis la 29-an de oktobro 2024, post kvaronhoro anoncis sin kaj tuj estis forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:31, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.164.184|193.210.164.184]] tiu IP-kanalo uziĝis jam en sept. 2022, sed tamen ĝi estu forbarita dum nur 3 monatoj, ke poste oni sciu ke jam estis unua forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:41, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4|2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4]] de 2024-10-30, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486|2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486]] de 2024-11-05, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]] je la 9-a de novembro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] jam uzita en 2023, sed nur nun rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:01, 23 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.253|193.210.203.253]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 29 nov. 2024 (UTC) :◎ Dubinde ĉu ankaŭ la IP-adreso 2001:7E8:C6A3:1901:99A0:7B1D:370F:88EA de junio 2024 estis la koncernulo: post kontrolo de aliaj redaktoj malfortiĝas la suspekto, nur unusola redakto estis el la kutima temaro de la finna kolego :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.47.177|176.72.47.177]] simbola forbaro de nur monato, ĉar ni maltrafis tiun redaktadon en 2022, sed ĝi estis de oficiale forbarita uzanto :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]] por la tri lastaj linioj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:13, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], kontribuoj nur finreviziitaj je 2024-12-19 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:25, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]] Nur uzita la 28-an de novembro 2024, sed dum 2 semajnoj ne rimarkita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.84|193.210.203.84]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 12 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81|2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81]] nur uzita unufoje je 2024-12-11, en unu paĝo (redakto malfarita, ĉar jam antaŭe la sama redakto ankaŭ estis malfarita kaj estis diskutita). Mi unufoje eksperimentas per ne tuja forigo de la kanalo. Eble ĝi ĉiukaze neniam plu uziĝos. Ni povas observi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:57, 15 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9|2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9]] Ĝis nun nur unu redakto, ke en tiu unu redakteto la homo mem anoncis sin al mi. Ne tuj forbarita, ĉar tion fari nur pro sincera anonciĝo estus misa reago. Tamen la forbariĝo principe ankoraŭ validas, mi nur rezignis nun tuj ekzekuti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:17, 16 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] la 17 dec. 2024 frumatene, tutan faskon da redaktoj, je unua vido nenio enhave problema, sed daŭros ĝis kiam ĉiu redakto estos individue reviziita, kaj - la forbaro ankoraŭ validas. Tial forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:48, 17 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], jam globale forbarita, sed nur por simbolaj 3 tagoj, tio ne sufiĉos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:58, 1 jan. 2025 (UTC) Ankoraŭ la eblaj misoj ne plene kontrolitaj (!), se se ili estos (kunhelpo bonvenas!), tiam la linioj iros supren al la antaŭa listego: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] je 2025-01-01, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:46, 1 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] je 2025-01-04, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] je 2025-01-06, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:20, 6 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]], je 2025-01-10, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:13, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|46.132.0.0/16]], tuta bloko da IP-adresoj, jam estis forbarita de apr. ĝis majo 2022, 1 monaton, kaj de sep. 2023 ĝis sep. 2024, unu jaron, sed kompreneble ĉiu periodo finiĝas, tial ĝi nun ree estis malferma kaj remisuziĝis. La bokoforbaro i.a. inkluzivas lastatempe misuzitajn IP-kanalojn: ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]], je 2025-01-11, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]], je 2025-01-06, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]], je 2025-01-04, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.64|46.132.88.64]], je 2025-01-02, ŝajne ankoraŭ ne forbarita, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], je 2024-12-31, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.237|46.132.68.237]], je 2024-12-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.74.90|46.132.74.90]], je 2024-12-24, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.81.78|46.132.81.78]], je 2024-12-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]], je 2024-12-07, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.69|46.132.68.69]], je 2024-12-06, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]], je 2024-11-30, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.70|46.132.92.70]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.220|46.132.72.220]], je 2024-11-12, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]], je 2024-11-09, kaj pliajn IP-kanalojn antaŭ tiu dato... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:47, 11 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287 |2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 17 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] redaktis nerimarkite hodiaŭ dum pli-malpli ses horoj, redaktoj ĝis nun '''tute ne revizitaj''', do ne certas ke li entute faris iun ajn malkonstrueman redaktojn hodiaŭ, sed la forbaro jes ankoraŭ validas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 19 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 5 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 16 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221/193.210.194.221]] nenio kontrolita, nur forbarita 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/Kalvkapo|Kalvkapo]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.72|193.210.196.72]] nur unu paĝo kontrolita, krome nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:18, 8 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] nenio kontrolita, nur forbarita je 2025-04-03 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.194.251|193.210.194.251]] jam de decembro 2024, nur nun rimarkita, nur unu paĝo kontrolita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.202.81|193.210.202.81]] escepte fidindaj redaktoj nur la 5-an de aprilo, nur malforta suspekteto ke entute povus temi pri la forbarito, teste ne forbarita --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 18 apr. 2025 (UTC) ::: supozeble ĉi tie mankas iuj forbaroj de majo kaj junio 2025 ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.227]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.196.251]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:2001:999:510:a618:1ec8:5139:39d7:1e01]] la 1-an de julio 2025 per Kani [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ... de komence de julio ĝis fine de aŭgusto la pluaj forbariĝoj ne detale dokumentiĝis xi tie, sed ili estas dokumentitaj en la protokolo pri forbariĝoj. TP ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.95]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:50, 26 aŭg. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-54660-9]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 9 sep. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-32753-24]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:33, 1 dec. 2025 (UTC) xxx Krome en aliaj lingvobranĉoj la koncernulo jam uzis i.a. tiujn IP-kontojn: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]] je 2024-12-06, ankaŭ ĉe la sekvan tagon, ĝis nun ne rimarkita, nun forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.103|46.132.88.103]] je 2024-12-11, ĉe ni ankoraŭ nenio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72|195.237.90.72]] je 2024-12-12, ĉe ni jam forbarita en 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) == Nova registrita konto "kun parte finnaj temoj" == {{re|Tlustulimu|Kani|LiMr|Narvalo|Yekrats}} {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|KuboF Hromoslav|Salatonbv|Moldur}} {{re|Arbarulo|Taylor 49|Aidas|RG72}} Mi ĵus konsciiĝis pri nova registrita konto [[:uzanto:Urpola|Urpola]], kiu laŭ mia ĝisnuna rigardo (ankoraŭ) ne faris ion malbonan, sed kiu parte interesiĝas pri la samaj temoj kiel nia konata finna uzanto, de kiu ekde 2021 forbariĝis multaj kaj ekde 2023 reflekse ĉiuj kontoj kaj anonimaj kanaloj. Aparte mi ekde printempo 2023 forblokis multajn anonimajn kanalojn tuj post kiam mi havis plej etan suspekton ke povus esti rilato al la forblokito. Tamen post pli ol 30 monatoj eble jam tempo por doni minimuman ŝancon al konto. Tial mi proponas ne tuj forbloki tiun ĉi novan konton, sed teni ĝin sub proksima observo, kaj tuj forbloki, post mallonga noto ĉi tie, kiam nome de ĝi skribiĝos plej eta stultaĵo. Tial mi petas ĉiujn kune kritike rigardi la elpaŝojn de la nova konto, dum ĝi ankoraŭ ne estas forblokita. -- 2025-12-17T13:45:03 ThomasPusch : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=9251512&oldid=9243283 pruvo] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Urpola pruvo] Estas sendube sama ulo. Mi iomete konsentas pri la propono "ne tuj forbloki". Tamen, mi forte proponas jenan al la ulo: :* aliru la diskutejon [[Vikipedio:Diskutejo]] :* pardonpetu, kaj petu permeson reveni :* promesu ne plu redakti toksajn temojn (kalveco, pakkoruotsi, vomaĵo, kacotranĉado, lestandianismo, ...) en iu vikio :* promesu ne plu krei novajn kontojn, sen aŭ post ebla forbaro (kontaj estas globalaj, ne uzu aliajn kontojn en aliaj vikoj), kaj ne redakti per portempaj kontoj :* promesu ne plu nenecese mencii min en viaj redaktoj en iu vikio kaj sekve '''rigore sekvu''' tion. En okazo de eĉ minimuma dubo, malboniĝo de via fartado, aŭ simile, '''NE REDAKTU''' iun vikion, elŝaltu komputilon kaj poŝtefefonon, kaj faru sufiĉe longan vikipaŭzon. @[[User:Urpola]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:34, 19 dec. 2025 (UTC) Cxu mia hodiaŭa aldono en la artikolo [[Markus-setä]] estas bona nun, kiam tie ekzistas fonto? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:20, 19 dec. 2025 (UTC) : Rigardu kion mi skribis supre ... prenu tre singarde la ŝancon de reveno, ne starigu demandojn de tipo "ĉu mia redakto estas bona", kaj ne redaktu toksajn temojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 04:23, 20 dec. 2025 (UTC) La uzanton [[:uzanto:Urpola|Urpola]] oni blokis en la Finna Vikipedio tuj post lia unua kontribuo. Eĉ eta rigardo al liaj tekstoj montras, ke oni forĵetu lin ankaŭ el la Esperanta versio kaj tuj malfaru ĉiujn liajn redaktojn. Sed, bedaŭrinde, la administrantoj de la Esperanta Vikipedio estas kreantaj "enciklopedion", kiu nur plene konformu al ilia lingva kaj alia gusto – alio ne gravas. Pri la fiagoj de la problema uzanto, kiu estas ĉi tie ofte rasisme nomata "la finno", la administrantaro jam antaŭ pluraj jaroj nete rifuzis okupiĝi kaj eĉ atakis la avertantojn. La rezultojn oni jam klare vidas: neniu ajn scianta ion pri Finnlando volas tuŝi la artikolojn rilatajn al la lando. Tiuj estas hazarda kolekto de tekstoj pri temoj kun marĝena valoro, tiuj de "la finno" krome estas forte tendencaj, kaj kelkaj el ili pli taŭgaj por bulvarda klaĉgazeto aŭ por skriba ekzerco en elementa lernejo ol por enciklopedio. La kulturo de nia Vikipedio estas tiom forpuŝa, ke ankaŭ la nombro de kontribuantoj pri ajna temo ŝajnas magra. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:53, 21 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj, kiujn mi faris kun la no o Urpola, estas ne-taŭgaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:43, 25 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj post la aprilo 2023 estas forte tendencaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:10, 25 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la tutan historion kaj volas lasi al la aministrantoj kiel eble plej multan liberecon decidi, kiel severe agi. Tamen ŝajnas al mi ke la homo neniam ĉesis malrespektadi la blokon, nek montris signon ke li ĉesos la malutilaĵojn pro kiuj li blokiĝis, do laŭ mia persona opinio li ne meritas indulgon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:12, 21 dec. 2025 (UTC) == "Votre Provocateur" -- "Via Provokisto" == {{uzanto2|Votre Provocateur}} Ĉu akceptebla nomo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:36, 4 aŭg. 2023 (UTC) :Kial ne? [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 16:54, 4 aŭg. 2023 (UTC) ::Ĉar se mi iras al via hejmo dirante, ke mi venas provoki vin, plej verŝajne vi ne malfermos vian pordon al mi. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:Votre Provocateur]] Uzanta nomo estas globala. Do plej bone estus se vi [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest petus globalan alinomigon]. Tio estas simpla konsilo. Mi ne vidas problemkonduton kiu pravigus forbaron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:30, 11 aŭg. 2023 (UTC) ::::Kial mi bezonas renomi? Laŭ mi, vi nun esprimas politikan pozicion. [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 19:09, 11 aŭg. 2023 (UTC) == Du simplaj vandalaj IP-adresoj == Hodiaŭ {{uzanto2|186.167.204.154}} kaj {{uzanto2|143.255.84.222}}, evidente la sama homo, ĉar ili faris ekzakte la samon, vandale enigis fuŝaĵojn en du malsamajn paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj. Klare idiotaĵo, ne iu mallerta provo kontribueti, sed tamen mi nur blokis ambaŭ je 3 monatoj, ĉar mi supozas ke post tri monatoj ne plu restos emo tiom stultumi. La du paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj mi por sekureco ŝlosas dum jaro kontraŭ redaktoj de anonimuloj, ĉar klare la homo povas reveni post horo aŭ post duontago kun iaj aliaj IP-adresoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:56, 27 nov. 2023 (UTC) :Ĝis nun ne aperis novaj stultaĵoj de la du IP-kontoj. Ŝajnas ke la 3-monata forbaro tute sufiĉis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 14 apr. 2024 (UTC) == Simpla ofendado == Hodiaŭ {{uzanto2|176.52.105.202}} ofendaĉis en kripligita rusa lingvo per latinaj literoj, sed ĉiukaze estis ofendoj kaj misuzo de la esperantlingva vikio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) skribis je 2023-11-30 08:12: Bv forigu kaj kaŝu kontribuojn de @[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.52.105.202|176.52.105.202]] - la teksto estas tre ofendiga: per latinaj literoj estas tajpita ruslingva ofendaĵo. Uzanto Q-bit array estas tre fama ru-vikipediisto aktive batalanta kontraŭ vandaloj kaj ties vandalado. Ofendaĵo forigita kaj IP-adreso blokata por unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:05, 30 nov. 2023 (UTC) == Uzanto:Goren == Mi kun bedaŭro devas malfermi ĉi tiun sekcion. La uzanto Goren jam la pasintan semajnon pasigis multe da tempo en la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|paĝo pri maladministrantigo de RG72]], enigante amason da komentoj, plejparte tute ne rilataj al skribado de enciklopedio, sed nur rilate al personaj problemoj kontraŭ RG72, uzanton kiun li deklare entute ne ŝatas. Vikipedio ĉesis esti enciklopedio kaj iĝis [[socia retejo]]. [[Uzanto-Diskuto:Goren#footer|Klopodo de mediacio]] en lia uzanto-diskuto ŝajnis je la komenco sukcesi: Goren [[Speciala:diff/8480030|promesis]] ĉesi konduti diskutojn pri inter-personaj problemoj en la servaj paĝoj, kaj ne inundi la maladministrantigan paĝon per mesaĝoj. Tamen, la promeso ne daŭris longe. Hodiaŭ, ekzemple, li sentis la bezonon informi la komunumon, ke la uzanto RG72 havas «[[Speciala:diff/8485948|mensajn problemojn]]». Mi proponas '''2-semajnan forbaron''' pro malrespekto de kondutkodo ([[VP:5]]) kaj misuzo de servaj paĝoj. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:41, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi petas al uzantoj {{ping|Tlustulimu}}{{ping|Sj1mor}}{{ping|ThomasPusch}}, se ili volas, interveni en ĉi tiu diskuto pri PU. La menciataj uzantoj estas pli neŭtralaj en ĉi tiu diskuto, ĉar ili neniam intervenis en [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:57, 3 dec. 2023 (UTC) :: Akuzoj rilataj al "mensaj problemoj" estas rekte kaj absolute malakcepteblaj, ĉu far [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?diff=1186046&oldid=1186036 RG72] aux far [[Speciala:diff/8485948|Goren]]. Mi petas uzantojn "RG72" kaj "Goren" ne plu redakti la paĝon [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. Mi mem promesas ne plu aldoni tekston tien. Mi nuntempe kontraŭas forbaron de uzato "Goren", tamen petas rin estonte pensi almenaux dufoje antaux pusxi ellasilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi komprenas vian koncernon, sed vi ankaŭ komprenu min. Ĉu mi devas silente toleri kiam oni persone insultas min, nomas min diletanto, stultulo aŭ simple "estaĵo", kulpigas min pri iuj anonimaj komentoj en dio scias kia grupo en telegramo kaj ĝenerale kondutas agrese kaj malrespekte al mi? Mi eĉ ne plu partoprenas en tiu diskuto, sed RG72 daŭre insultas min persone. Kion mi diris pri liaj mensaj problemoj ne estas persona atako, sed estas mia honesta impreso. :Mi vere scivolas kiun konduton oni atendu de mi aŭ de iu alia uzanto kiu estus same persone atakita por ke ĝi ne estu "problema". :Mi ankaŭ scivolas kial vi kreis tiun ĉi sekcion pri mi sed ne pri RG72, malgraŭ ke ĝuste li insultis min persone, dum mi ne eĉ unufoje insutis lin. Ĉu vi opinias ke ĉar li estas administranto li havu privilegiitan staton kaj al li estas permesata insulti aliajn uzantojn, dum tiuj ne rajtas eĉ respondi? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:17, 3 dec. 2023 (UTC) :: La sekcion ne kreis mi. Bv ne publikigu iam ajn viajn "honestajn impresojn" pri "mensa fuŝo" de iu ajn, sendepende kiel vi certas pri via "diagnozo". Diskuton [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]] <s>vi</s> oni jam startis, nun vi paciencu, kiel eble plej silente. Bv, forestu de vikipedio kaj ceteraj lokoj kie RG72 povus aperi dum almenaŭ 48 horoj. Troe agresema "batalado" kunportas riskon ke vi perdas simpatiojn, kaj RG72 gajnas je la fino. Oni ne klopodu pafi reen per eĉ pli vulgaraj insultoj!!! [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 3 dec. 2023 (UTC) :::Nek mi kreis tiun diskuton, kaj mi ĝenerale nur partoprenis en ĝi ĉar mi vidis la problemon en administranteco de tia uzanto, kiu rutine insultas aliajn uzantojn ĉu pro personaj, ĉu pro politikaj diferencoj. Mi tute ne vidas tiun ĉi aferon kiel batalon aŭ militon, kiun oni gajnu aŭ malgajnu. :::Mi, tamen, ne ŝatas esti persone insultata kaj ne povi iel ajn reagi al tio ĉi. Mi pardonpetas al vi kaj al ĉiuj vikipedistoj, por kiuj referenco al mensaj problemoj povas esti trigero, mi celis neniun malrespekton. Sed oni konsentu, ke atako de RG72 al mi pro iu anonima telegrama komento estis io laŭvorte freneza. Mi ne sciis kiel alie nomi ĝin tiumomente. :::En tiu diskuto kelkaj partoprenantoj asertis, ke administranteco ne estas iu alta rango aŭ iu ornamaĵo. Faktoj, tamen, estas tiaj, ke ni ne vidas PU-on pri RG72, sed jes pri mi. Do, eble administranteco ne estas ornamaĵo, sed ĝi ŝajne jes estas permesilo senpune insulti aliajn uzantojn kaj malrajtigi ilin respondi. :::Mi nun provos sekvi vian konsilon kaj foresti de Vikipedio dum ioma tempo, oni vidu kio okazos ĝis tiam. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:49, 3 dec. 2023 (UTC) == 37.39.173.13 == La anonimulo {{uzanto2|37.39.173.13}} hieraŭ kaj hodiaŭ vandalisme malplenigis paĝojn, kion neesperantistaj centraj administrantoj rimarkis kaj restarigis la paĝojn, admonante la homon - tiam la anonimulo "ruziĝis" kaj forigis paĝojn ĉapitron post ĉapitro. La paĝoj ne estis polemikaj, ŝajne simple temis pri testo kiom efike oni povas vandali en eta vikipedio kun nur deko da administrantoj. Mi en komenca impulso volis forbari la "uzanton" poreterne, sed rekonsideris ke por IP-adreso, kiu principe estas uzebla fare de diversaj homoj, tio estus tro drasta paŝo, kaj fine forbaris la IP-adreson por daŭro de jaro - se post tio tia vandalismo ripetiĝos de sama IP-adreso, oni forbaru por daŭro de tri jaroj, aŭ eventuale tiam tamen porĉiam ... sed pli verŝajnas ke la homo uzos aliajn IP-adresojn, kiuj tiam ĉiuj forbarendas, en unua provo por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 24 jan. 2024 (UTC) == 176.15.222.60 == La anonimulo {{uzanto2|176.15.222.60}} vandalis artikolon [[Sergej Ŝojgu]], do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:48, 5 mar. 2024 (UTC) : {{forte kontraŭ}} forbaro. La IP-ulo globale faris nur du sensencajn kaj plejparte sendamaĝajn redaktojn. Falsa alarmo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:01, 7 mar. 2024 (UTC) :: La IP-ulo vandalis la artikolon, skribinte krudan rusan sakraĵon. En iu ajn vikio li tuj estus forbarita. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:02, 4 apr. 2024 (UTC) ::: La IP-ulo aldonis neutilan malplenan linion. Ĉu la ŝajne arbitraj literoj en la resumo estas ruslingva vulgaraĵo mi ne kuraĝas prijuĝi. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 4 apr. 2024 (UTC) ::::Li faris neutilan redakton kun evidenta celo lasi komenton forme de latinskribita rusa sakraĵo. Ĉu skribi "GEJAĈO" ne estas vandalismo? Esperanto-Vikipedio iĝas ĉiam pli stranga loko. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:16, 5 apr. 2024 (UTC) ::::: Skribi "GEJAĈO" en redakta resumo ne estas vandalismo ... sed eble estas insulto aŭ ĝena redakto, kaj jes eĉ kaŭzo de forbaro se tio okazas ripete. Kial vi ne malkaŝis la fakton ke temas pri insulto dekomence? Mi vidis nur la malplenan linion... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 7 apr. 2024 (UTC) ::::::Redakti la artikolon kun sola celo skribi insulton, eĉ se nur en artikola historio, estas vandalismo. Por mi tio estas evidenta afero. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:19, 8 apr. 2024 (UTC) :{{re|RG72}} Ankaŭ mi en la ŝajne arbitra literoj de la redakta resumo ne sukcesas kompreni rusan insulton. Sed mi fidas al vi ke ruslingvano povas kompreni la koditan mesaĝon tiel. Samkiel Taylor mi opinias ke forbari la IP-kanalon por jaro ne indas, ĉar dum pli ol 5 semajnoj ne venis ajna plua redakto. Se aperus dua malsaĝa redakto, mi subtenus forbaron. Sed se vere la literoj estis sekreta insulto, tiam sendas malvidigi entute la dubindan resumon - tion mi nun faris. Tiel nur en la redakta historio de tiu ĉi diskuteto eblus entute spuri la dubindajn literojn. Tio adekvatas por protekti la generalon kontraŭ ĉia restaĵo de insulto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:08, 14 apr. 2024‎ (UTC) :Mi ne nomus tion "sekreta insulto", ĉar temas pri banala kaj tre kruda (ne uzebla publike kaj punenda tiukaze) insulto kun la signifo "gejaĉo", ofte uzata ankaŭ sendepende de seksa orientiĝo, iom simila al ''fagot'' en la angla, sed pli forta. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:25, 15 apr. 2024 (UTC) == Protekti artikolojn == Kara {{u|ThomasPusch}}, aŭ iu alia administranto, mi petas protekti kelkajn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj: * [[Sveda lingvo en Finnlando]] (probable konata regulrompulo) * [[Pär Sundberg]] (alispecaj, sed strangaj kaj neutilaj redaktoj) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:31, 30 maj. 2024 (UTC) :{{farite}} protekto de ambaŭ artikoloj, la unuan por ĉiam kaj la duan por unu monato. Krome mi malfaris la ŝanĝojn de la IPuloj. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:47, 30 maj. 2024 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:13, 30 maj. 2024 (UTC) :::{{re|Moldur}} Mi miris ĵus vidi vian peton, ĉar mi pensis ke ni eterne protektis la tekston [[Sveda lingvo en Finnlando]] kontraŭ anonimaj redaktoj, sed ne, mi nur '''dumtempe''' protektis ĝin kontraŭ redaktoj de iu ajn krom administrantoj, kaj post kiam la tempo pasis, restis neniu protekto. Dankon ke vi rimarkis la mankan protekton, kaj dankon al René pro la rapida agado. Vi vidas ke mi hodiaŭ post-kontrolas iujn redaktojn, kiun la forbarito sukcesis en du almenaŭ anonimaj kontoj fari, antaŭ ol li post kelkaj horoj rimarkiĝis (unufoje de René, alifoje de mi, kiu ankoraŭ trovis trian ŝteleniron de la 21-a de aprilo), cele al forigo, malfaro aŭ ebla revizio de escepte utilaj redaktoj. Se ni konsekvence neniigas ĉion ajn se estas suspekto ke forbarito faris ilin, ni nur pro principemo malpliriĉigas niajn paĝojn, sed pesi iun redakton je ebla kvalito kompreneble perfortas administranton investi senkompare pli da tempo, do teknike forĵeto de ĉiuj ajn redaktoj, ankaŭ la tute bonaj, estas la teknike tempoŝpara reago. Mi fidas en tio de la redaktoj en [[Sveda lingvo en Finnlando]] kaj [[Pär Sundberg]] estis malkvalitaj, mi hodiaŭ vidis iujn aliajn redaktojn kredeble de la forbarito, kiujn forigi pro principemo domaĝus al mi. Sed se li tiom reaktivas kvankam li tute scias ke li nur ŝteleniras, malfermante du novajn IP-adresojn ene de 24 horoj, tiam ni devas plialtigi nian atenton al "Lastaj ŝanĝoj" kaj "Novaj paĝoj", por pli rapide trovi lin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 30 maj. 2024 (UTC) == Revenanta forbarito? == Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, bonvolu noti: Jen alia anonima kontribuanto kun nova IP-adreso, kiu kredeble estas la sama forbarita persono denove: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.202.84 kontribuoj]. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:01, 3 jun. 2024 (UTC) :Mi tuj okupiĝos. Damne, kiom li jam sukcesas planti en 90 minutoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:09, 3 jun. 2024 (UTC) Notu: Kredeble la sama denove: [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.192.241 193.210.192.241 jen]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 20 aŭg. 2024 (UTC) Kaj ankaŭ * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8|2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8]] kaj * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28|2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28]] en sama monato aŭgusto 2024. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:32, 9 sep. 2024 (UTC) Kaj li revenis denove: * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]] :Kreis dekon da finnlandotemaj artikoloj dum du frumatenaj horoj. :Ĉi-foje li ne skribis ĉiujn artikolojn mem, sed uzis aŭtomatan tradukilon por kelkaj. [[Kalevi Lehtinen]] estas tradukigita el la finna Vikipedio (tra la angla lingvo). [[William Ruto]] estas en lia kutima persona stilo. Plene mankas envikiaj ligiloj, aŭ interlingvaj vikiligoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:09, 12 sep. 2024 (UTC) {{re|Moldur}} Mi nur nun vidis tiun ĉi noton de antaŭ 2 semajnoj kaj nun tuj forbaris la anoniman konton por jaro. Bonas kaj utis uzi ŝablonojn {{ŝ|u}}, {{ŝ|re}} aŭ @, kiel vi faris nun. La tekstojn Kalevi Lehtinen kaj William Ruto mi ĝustigis kaj proponas ne komplete forĵeti (tiu pri Ruto post forpreno de dubindaj frazoj vere estas nur minimuma artikola ĝermo, sed tio pli bonas ol ruĝaj ligiloj pri aktuala ŝtata prezidanto). Tamen mia kapacito nun ne sufiĉas revizii pliajn kreojn kaj adaptojn de la duvinda uzanto. Ĉu vi povus helpi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) :Mi trarigardis kaj iom poluris la redaktojn en [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:53, 27 sep. 2024 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, Probable la sama nun redaktis pri [[lestadianismo]] kaj [[konservativa lestadianismo]]. Mi proponas protekti tiujn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:25, 26 sep. 2024 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi tute samopinias kaj tuj protektis la du paĝojn kontraŭ anonimaj redaktoj. Krome ankaŭ 2001:999:405:2472:FE67:1EEC:77AE:6D6B estas forbarita por jaro, 193.210.201.114 jam forbariĝis antaŭ kelkaj minutoj (vidu supre). Ankaŭ 193.210.201.251 kaj 213.28.231.94 forbaritaj por jaro, sama homo, parenca temaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) ::La finna forbarito revenis hodiaŭ, per nova IP-adreso {{uzanto2|2001:999:485:1B80:CA86:A899:8C18:6FF2}}, kaj mem anoncis sin en mia diskutpaĝo. Evidente li volas signi ke li daŭre interesiĝas iam rehavi siajn rajtojn. Sed tamen li dumtempe ne rajtas redakti. Do forbarita ankaŭ tiu ĉi IP-adreso. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 16 okt. 2024 (UTC) '''Por pliaj forbaroj vidu la liston supre:''' [[#Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024]] == Simpla vandalo == La anonimulo {{uzanto2|128.0.81.156}} vandalis en personaj uzantopaĝoj kaj artikoloj. Taylor 49 prave petis pri tujforigo, mi post rapida enketo samopinias kaj forbaris la anoniman vandalon por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 4 jul. 2024 (UTC) Paĝo, kiun la hodiaŭa vandalo ankaŭ fuŝis, estis la diskutpaĝo kaj persona paĝo de same anonima {{uzanto2|198.251.89.237}}. Sed, detale kontrolante, tiu dua anonimulo nur "kontribuis" per vandalismo en oktobro 2023. Kvankam tio jam estis antaŭ pli ol 8 monatoj, kaj poste ne venis pliaj agoj, sekurocele tiu konto ankaŭ forbariĝu dum jaro, ĉar se nenio okazas, la homo povas ajn ajn repreni la vandaladon kaj eble denove dum naŭ monatoj ne rimarkiĝos per esperantistoj (tamen: la fuŝojn rimarkis kaj malfaris neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj, foje post minuto, foje post semajno - do la damaĝo estas limigita)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 4 jul. 2024 (UTC) : La fuŝulo havas almenaux 3 adresojn: :* {{uzanto2|128.0.81.124}} :* {{uzanto2|128.0.81.156}} :* {{uzanto2|128.0.82.174}} :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.80.0/20]] :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.0.0/16]] : Eble necesos forbari adresaron, sed tiam preferinde por malpli ol unu jaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:08, 4 jul. 2024 (UTC) :: Dankon pro la interveno. Tamen "128.0.0.0/16" estas granda adresaro kaj pro tio forbaro ne estu longa. Mi ankaux dubas pri neceso forbari adreson "198.251.89.237" cxar la kulpo estas nur minimala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:20, 4 jul. 2024 (UTC) :Do, la agoj ĉiuj estas vandalismaj fuŝoj, eĉ ne iu ago iel defendebla kiel "senintence mallerta" aŭ "akcidenta". Do principe indas forbari tiajn detruantojn - nur pri tio ke teorie povus iam estontece veni senkulpaj kontribuantoj, kiuj ne volas krei por si salutnomon kaj eble de iu sistemo hazarde ricevas ĝuste tiun saman anonimulan IP-adreson, ni principe forbaras ĉiujn anonimajn IP-adresojn nur dum daŭro de unu jaro. Principe eblas ankaŭ ankoraŭ mallongigi tiun intervalon: mi nun forbaris 128.0.80.0/20 kaj 128.0.0.0/16 por daŭro de ses monatoj, kaj mi pretas ankoraŭ ŝanĝi tion al, ni diru, tri monatoj. Tamen tio signifas ke post tiu mallonga tempo la malnova vandalo povas gaje pluvandali, kaj ni nur se ni trovas vandalismon kaj aktive decidas nove forbari IP-adresojn vidas ke la samaj IP-adresoj jam estis forbaritaj la 4-an de julio 2024. Tio ne estas tre efika protekto kontraŭ vandalismo, despli ke la neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj neniam anonce atentigas pri vandalismo, sed nur silente forigas la fuŝojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 4 jul. 2024 (UTC) {{Problemulo|Lanterv}} Li vandalis artikolon [[Al Capone]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:45, 22 jul. 2024 (UTC) :Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 monatoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Plia vandalo == Unue li "nur" vandalis, sed nun ankaŭ aldonas rasismajn-seksismajn insultojn, anglalingve: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:La_knabineto_kun_la_alumetoj&curid=880076&diff=8826567&oldid=8826566]. Mi petas al administrantoj tujtuj forbari la ulon, protekti la artikolon kaj ĝian diskutpaĝon, kaj aldone malvidebligi la ĵusan insultaĵon. ({{u|ThomasPusch}}, {{u|Tlustulimu}}, aŭ iu alia – ĉu vi povas fari?) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:39, 11 aŭg. 2024 (UTC) :{{uzanto2|90.241.192.210}} estas forbarita, ĉar temas pri anonimulo, kies IP-adreso iam povus ankaŭ uzi nekulpulo, nur por daŭro de jaro. Aldone mi malvidebligis la ĵusan insultaĵon, kaj ankoraŭ kontrolos ĉu estos pliaj misoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:48, 11 aŭg. 2024 (UTC) ::PS: En la teksto "[[Steamboat Willie]]", la vandalo eĉ en tute ĝusta Esperanto aldonis redaktoresumon "[mi] vandaligis la paĝon". Do ĉiuj konsentas pri la vandaleco, inkluzive de la provoka vandalo... Aliaj redaktoj, ekz. en la teksto pri la indonezia lingvo, estis "simplaj"! vandalaĵoj - rubaj idiotaĵoj. Ne ĉiun rubon indas aparte malvidigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 11 aŭg. 2024 (UTC) == 2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145 == La anonimulo {{uzanto2|2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145}} vandalis artikolon [[Alina Kabajeva]], enmetinte ruslingvajn stultaĵojn kaj sakraĵojn, do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:41, 18 sep. 2024 (UTC) : {{kom}} Estas unu malbona redakto ĉe ĉi tiu vikio. La fuŝulo aktivetis ĉe pluraj vikioj per pluraj IP-adresoj [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Alina_Kabayeva&action=history Alina_Kabayeva&action=history] kiuj bedaŭrinde difirencias en sia komenca parto, do nealireble per la nuna teknika pritraktado de IP-intervaloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:04, 19 sep. 2024 (UTC) ::Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 semajnoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Probable ne problema uzanto == La jena homo protestis kontraŭ forbaro, asertante ke li trans diverslingvaj projektoj kontraŭagas vandalismon. La kazo estas kontrolenda: * {{uzanto2|Tanbiruzzaman}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 31 okt. 2024 (UTC) == Paĝo "[[oscedo]]" == La paĝo ŝajne aparte invitas vandalojn al vandalado. * {{uzanto2|WhiteTianabela}} idiota vandalado je 2024-10-24: mi loke forbaris la homon por jaro * {{uzanto2|46.173.211.221}} je 2024-10-24: jam estis globale forbarita por jaro, sed mi protektis la paĝon kontraŭ plua redaktado de neensalutintoj Estas amaseo da pli fruaj vandaladoj, al kiuj ni tute ne reagis, sed plj multaj el la kontoj aŭ IP-adresoj estas globale forbaritaj. Probable ĉiam estis la sama homo, kiu simple per ĉiam novaj nomoj maĉas la saman paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 6 nov. 2024 (UTC) == Paĝo "[[hejma kapro]]" == La paĝo altiras iun fiulon kiu redaktadas sub diversaj kontoj kaj IP-adresoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:36, 6 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "RG72" == {{uzanto2|RG72}} Pravigo: daŭra insultado kaj personaj atakoj kontraŭ min kaj aliaj uznatoj, rompo de [[:en:Wikipedia:No personal attacks]] [[Vikipedio:Neniu persona atako]] [[m:No personal attacks]] [[m:Incivility]]. Ekzemploj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924922 VP:FA] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924039 VP:FA] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=prev&oldid=694676 2018-10-20 "Ĉu vi ne vidas diferencon inter krei kaj detrui?"] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3AKandidati%C4%9Doj&diff=1185344&oldid=1185240 2023-Nov-12-12] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&diff=prev&oldid=1185333 persona atako kontaux mi kun minaco pri forbaro: "Do kiam vi likvidos viajn fuŝojn?" ..."vandalitajn de vi. Same en la aliaj artikoloj. Ĉu vi mem likvidos viajn vandalaĵojn aŭ tion devos plenumi iu alia? Ĉu vi komprenas ke vandalismo estas punenda per forbaro?"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Miscellaneous&diff=prev&oldid=26339503 "psychologists and psychiatrists should be doing"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Permissions&diff=prev&oldid=26103986 "endless stream of accusations and paranoid fears"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=10-a_de_aprilo&type=revision&diff=7154524&oldid=7153129 "Mi forigis paranojajn fantaziaĵojn"]. Vidu ankaŭ [[Uzanto:RG72/Cenzuro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:47, 19 nov. 2024 (UTC) {{kom}} Mi ne komentos la peton mem, kiu estas evidente absurda kaj kontraŭregula (postuli forbaron de Vikipedio-uzanto pro liaj kvazaŭ malĝentilaj diroj en Vikivortaro estas stulte, same ne ekzistas malpermeso al uzanto meti en sian personan spacon malneton de redaktota artikolo). Mi demandos pri la kerno de tiu ĉi afero. El la supre prezentitaj ekzemploj videblas ke la problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu li sukcesis forpeli ĉiujn kontribuantojn. Pro sia agresemo li finfine estis senigita je administranta posteno fare de la centra administracio de Vikimedio. Li certe nenion komprenis kaj al ĉiu kritiko plu reagas per histeriaj politikaj fantazioj pri [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=next&oldid=901096 politikaj murdoj en Rusio], [https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:Taylor_49#Fu%C5%9Dado_de_tradukoj rusia prezidanto] kaj eĉ pri [[Specialaĵo:Daŭra_ligilo/1063953#KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj|KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj]] kaj obsedaj rakontoj pri sia seksa vivo. La ulo agresema kaj venĝema, li komencis ataki min en Vikipedio kaj ĉi tie li mirinde trovis por si unikan eblecon senpune rompi la Vikipediajn regulojn. Antaŭjare li aktive kontribuis al la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Fina_solvo|tute kontraŭregula]] [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|proceduro de mia maladministrantistigo]]. Antaŭ nelonge li same aktive postulis forigi unu el miaj artikoloj — kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj en Inguŝio|sukcesis denove]]. Mi avertis ke uloj kiel li haltas neniam kaj jen li postulas mian forbaron por definitive venĝi min kaj silentigi la lastan voĉon, kiu ankoraŭ kuraĝas kontraŭstari al lia strebo transformi ankaŭ Vikipedion je la speco de Vikivortaro, do je lia persona ludejo, kie li senhalte kaj sensence modifos kaj (plejparte) forigos la enhavon laŭe al siaj malstabilaj kapricoj, forpelinte ĉiujn obstaklulojn. Li [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Taylor 49|jam provis]] akiri administrantan postenon ĉi tie, sed malsukcesis (la voĉdono devis esti fermita antaŭ duonjaro, sed tio ne okazis ĝis nun). Sed li sendube provos denove kaj denove, ja tiaj uloj haltas neniam ĝis ili akiros la potencon — aŭ estos haltigitaj kaj forigitaj el la normala homa komunumo, bazita sur reguloj kaj reciproka estimo, ne arbitreco kaj histeria agresemo. Jam venis tempo decidi la sorton de nia Vikipedio. Ĉu ni plu kreos la enciklopedion aŭ definitive donacos ĝin al la uloj, venintaj ĉi tien ne por krei kaj kunlabori, sed por ataki, insulti, persekuti, histerii, detrui? Necesas esti ekstreme naiva por kredi ke tiu ĉi [[Makartismo|makartisma]] kampanjo estos la lasta. Ne, tio estas nura komenco kaj sekvaj viktimoj de tiaj atakoj estos uzantoj kaj administrantoj, kiu silentis ĝis nun. Kiel historiisto mi esploris Stalin-reprezaliojn, do mi vidas ke la atakintoj sekvas la saman skemon kiel iliaj antaŭuloj-stalinistoj: unue ili maldungis homon, poste eksigis lin el partio, poste arestis kaj fine sendis al prizono aŭ mortpafis. Estas neimageble vidi ke tio okazas cent jarojn poste en Esperanta (!) Vikipedio. Fine mi memorigas la [[Unue ili la judojn venigis|vortojn]] de [[Martin Niemöller]] kiun devas koni ĉiu inteligenta homo: :Kiam la nazioj forportis la komunistojn, mi silentis; mi ja ne estis komunisto. :Kiam ili enkarcerigis la socialdemokratojn, mi silentis; mi ja ne estis socialdemokrato. :Kiam ili forportis la sindikatanojn, mi ne protestis; mi ja ne estis sindikatano. :Kiam ili forportis min, restis neniu plu, kiu povis protesti. Sapienti sat. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:23, 20 nov. 2024 (UTC) :Mi bedaŭras tiajn konfliktojn, aparte inter aktivaj esperantistoj kaj vikipediistoj. Mi alvokas repacigon kaj klopodon mildigi la vortajn akuzojn kaj kontraŭstarojn. Forbarado eble utilas kontraŭ fremduloj kiuj volas entrudiĝi en tute nekontrolitan medion, sed por aktiva vikipediisto, tio ne utilus; ĉar post forbaro sufiĉus nur malfermi novan konton (tion faris eĉ konata fuŝulo). Necesos tiam forbari la komputilon, sed oni povas uzi alian komputilon ktp. Plej bone estus repacigi la sintenojn kaj klopodi labori alikampen; mi celas, ke estas tiom da ampleksaj kampoj en Vikipedio, ke se okazas konfliktoj, ĉu pro lingvo ĉu pro enhavo, des pli bone agadi en aliaj kampoj, anstataŭe pri Stalino aŭ Rusio, oni povas iri al filmoj, birdoj, fiŝoj, havendaj artikoloj ktp ktp. Korektoj indas kaj endas, sed se tio rezultos en polemiko, eble indos labori aliel. Tio estas nur tre persona opinio, ĉar por juste agadi oni devus kontroli tre etendigitan kazon, kaj mi preferas pli efike labori produktive. Ekzemple mi apenaŭ eniris en Vikivortaro. Oni ne povas esti ĉie, nur Dio, sed mi dubas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 20 nov. 2024 (UTC) ::Bedaŭrinde tiu ĉi strategio de evitado de la konfliktoj ne efikis. Mi neniam interesiĝis pri la kontribuoj de Taylor 49, kio estis facile ĉar li fakte verkas nenion, nur senhalte modifas kaj forigas la enhavon, kreitan de la aliaj. En Vikivortaro mi nur demandis lin kiucele li vandalis miajn artikolojn kaj petis lin restarigi ilian noramalan staton — la histerian reagon vi mem povas legi laŭ supraj ligiloj. En Vikipedio mi eĉ ne unufoje kontaktis lin, sed li plu min ĉasas venĝante pro tiuj riproĉoj en Vikivortaro kaj senhalte postulante mian maladministrantigon (sukcese), forigon de miaj artikoloj (sukcese) kaj nun mian forbaron (sukcese?). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:23, 20 nov. 2024 (UTC) :::Ĝustas ke ĉe ni estas la [[imperativo|imperativa alvoko]] [[VP:ATAKO|Ne faru personajn atakojn en Vikipedio! Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!]] kaj ke "ripetita aŭ granda persona atako povus konduki al [[VP:RF|forbaro]]". Mi konsentas ke la ekzemploj cititaj el vikipedio de Taylor estis personaj atakoj, kaj same konsentas ke se uzanto "nomas alian vikipediiston ''rusaĉo'', diras ke la rusa lingvo devas esti forigita ĉar ĝi estas nur fuŝa versio de la ukraina", tio estus same persona (kaj kolektiva) atako. Laŭ mia scio ni ĉiuj ĉi tie estas plenkreskaj, kaj kompreneble ne estas pravigo de atako se oni argumentus "sed la alia jam kvinfoje atakis". Al la akrigo de la situacio fakte kontribuas vi mem, Stanislavo, ĉar vi ofte perceptas agadon malsame ol estis: maladministrantigis vin ne Taylor, sed plimulto de diversaj uzantoj post pena diskuto, kaj la forigon de la teksto kiun vi nun reenigis sub nomo [[Uzanto:RG72/Cenzuro|"Cenzuro" (!)]] ankaŭ ne plenumis Taylor, kiu nur atentigis pri dubindeco de la teksto, sed ĉefe tri uzantoj devene el ekssovetiaj landoj (el Rusio, Litovio kaj Ĉednestrio, do ekse [[Moldava SSR]]), kiuj ĉiuj tute ne rilatas al Taylor, sed kiuj ĉi tie koncentriĝis "komenti la enhavon, ne la kontribuanton". Tial mi nun nur vidas eblecon lasi la malnovajn ofendojn, sen forbaro, kaj alvokas diskutigi ĉiun eblan novan personan atakon tuj ĉi tie, por ke oni povas tuj reagi. Mi esperas ke ne necesos amplekse ĉi tie diskuti, ĉar mi juĝas tion ĝena malŝparo de vivo-tempo, sed pretas ĉi tie trakti freŝajn atakojn, ankaŭ per simbola forbaro de semajno aŭ monato, post kiam estis unua averto. Kaj mi nun jam vortumas tian unuan averton al vi ambaŭ, Stanislavo kaj Taylor. Krome, mi atentigas ke estis mi kiu fine devis forigi la tekston "Rusoj en Inguŝio", kaj mi kiel administranto sentas min persone atakata de Stanislavo per la demagogia titolo "Cenzuro", laŭ kiu li reenigis la forigitan tekston. Mi persone povas toleri se oni ĉirkaŭvojas forigon de teksto, se oni reenigas ĝin al paĝo "Uzanto:RG72/Rusoj en Inguŝio", sed mi ne toleros la titolon "Cenzuro", kiun mi komprenas rekta persona atako al mi. Fine mi pensas ke estas misuzo de la justulo [[Martin Niemöller]] entiri lin en la retorikon ĉi tie - s-ro Niemöller kontraŭis milionojn da murdoj en fia diktaturo, kaj kompari la atentigon pri [[Vikipedio:Neniu persona atako]] al tio estas, milde dirite, ekstrema troigo. Do, mi nun estas {{kontraŭ|kontraŭ}} forbaro pro la eksaj ofendoj, sed '''alvokas''' ekde nun forte bridi sin por ne pluofendi, alvokas pri ŝovo de la reenigita teksto for de demagogia titolo "Cenzuro" (aliel ankaŭ administranto povas fari tion, sendepende ke la paĝo estas en persona spaco, kaj kompreneble povas esti ke fine la komunumo decidos forigi la paĝon de la persona spaco), kaj '''alvokas''' diskutigi estontajn atakojn rekte ĉi tie, kun ebleco ankaŭ forbari uzanton, prefere dumtempe, simbole, nur en kazo de obstina pluofendado malgraŭ jam dumtempa forbaro ankaŭ definitive. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:57, 20 nov. 2024 (UTC) Kelkaj rimarkoj: # Mi ne ofendis Taylor, ja demando "kial vi vandalas miajn artikolojn?" certe ne estas ofendo, ĉu ne? Kontribuante al Vikipedio 14 jarojn, mi interagis kun centoj da vikipediistoj kaj neniam iu ajn plendis ke mi ofendis lin. Estus strange se mi subite atakus la ulon pri kies ekzisto mi eksciis nur post kiam li vandalis miajn tekstojn. # La ideo ke valideco de opinio dependas de historia geografio estas nova, sed interesa. Do ekde nun mi scios ke mia opinio ekzemple pri Litovio kaj Finnlando estas speciale valora ĉar iam tiuj ĉi teritorioj estis parto de la Rusia imperio. # Ulo, iniciatinda mian maladministrantigon, malkaŝe argumentis ke tio okazu ĉar li konsideras miajn politikajn vidpunktojn malĝustaj. Tio tute evidente estis rompo de la Vikipediaj reguloj kaj ne gravas kiom da voĉoj li venigis por garantii tiun ĉi rompon. Dura lex sed lex. # Forigo de mia artikolo estis same kontraŭregula, ĉar la iniciatinto malsukcesis pruvi siajn argumentojn (malneŭtraleco kaj manko de fontoj), do tio estis evidenta ago de cenzuro. Tamen se tiu ĉi vorto tro ĝenas vin, mi alinomos la paĝon al ''Arĥivo''. Mi ne imagis tioman sentemon de via flanko, ja ni ĉiuj konas vikipediiston, kiu inundis la pritagajn artikolojn per rubaĵaj (mis)informoj kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" — kaj vi neniam riproĉis lin pri tio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:53, 21 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun kontraŭas al la forbaro. Se la situacio plimalboniĝos, mi donos plian komenton. Ne forgesu [[VP:AMO]].-- [[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 20:57, 20 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} - Nun kontraŭ. Mi ŝatus, ke la konfliktoj ĉesu. Ni devas spuri specifajn problemajn redaktojn, ne la rilatojn de homoj. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:23, 24 nov. 2024 (UTC) : {{kom}} La respondo de RG72 estas kiel kutime agresema kaj insulta, ekzemple "problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu '''li''' sukcesis forpeli" "Taylor 49, kio estis facile ĉar '''li''' fakte verkas nenion". RG72 daŭrigas kun kaj absurdaj falsaj akuzoj (ne estis mi kiu forigis la paĝon [[Rusoj en Inguŝio]], ĉu?), kaj insultoj, kaj misseksigado. Vidu supre, mi ne plu respondos en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:37, 27 nov. 2024 (UTC) :: {{kom}} Nenio nova en la mondo. La suno lumas, la akvo fluas, Taylor 49 [...] plendas [...]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:57, 28 nov. 2024 (UTC) ::: {{kom}} {{re|RG72}} Mi ripete atentigas pri la regulara frazo "Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!" Tio ankaŭ rilatas al via provoka komento de hieraŭ, kiun mi en kunteksto juĝas komento de la kontribuanto, ne de la enhavo. Via deeskaliĝo en la konflikto estas nepre bezonata, kaj vi ĉi tie ricevis nur tiom da subteno kontraŭ forbaro, ĉar sendube ĉiuj aktivaj kontribuantoj certas ke vi kapablas redakti sen ofendoj - tamen la kredo ke vi principe kapablas pri tio ne sufiĉas, vi devas ankaŭ apliki redaktan diplomation. Alikaze ni revenos al diskutoj pri via forbaro, kion mi konsiderus ĝenan malŝparon da energio. Kaj mi efektive fortege riproĉas la uzanton kiu inundis la esperantajn pritagajn artikolojn per naciisma propagando kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" - eble mi tro malfrue vere koncentriĝis pri la ĝena naciisma redaktado en la principe almenaŭ neŭtrala ĝis sennaciisma esperanta projekto, tro malfrue bremsis la agadon kaj per ĝena malŝparo de multaj laborhoroj komencis forigi la neakcepteblan propagandon, ĉar tiu ne sufiĉe frua kontraŭago signifis ke la forigenda materialo iĝis tre multa. Ĉiukaze la homo almenaŭ per sia konto ekde duonjaro ne plu daŭrigas sian propagandan mision: nun ankoraŭ forbari lin, nur pro pedagogio, ne sencus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 29 nov. 2024 (UTC) :::: {{kom}} Mi ĝojas ke finfine vi agnoskis ke en Vikipediaj diskutoj oni priparolu nur la agojn, ne la agantojn. Estas strange ke vi ne faris tion kiam la konata al vi ulo lanĉis kampanjon de mia maladministrantigo prezentinte kiel solan argumenton ke li ne ŝatas miajn politikajn vidpunktojn, do li ne ŝatas la personon, ne liajn agojn. Mi ĝojas ke vi finfine haltigis la agadon de alia uzanto, inundinta Vikipedion per nacisma propagando kaj ksenofobiaj fantaziaĵoj (plejparte rusofobiaj, sed foje ankaŭ antisemitismaj). Mi ne postulis lian forbaron, sufiĉas ke lia vandalado ĉesis. Estas strange nur ke vi ignoris kiam la konata al vi fanatika triopo akuzis min pri cenzuro ĝuste pro forsarkado de tiuj ĉi naciismaĵoj kaj ksenofobiaĵoj, kaj tio servis kiel ilia dua argumento por mia maladministrantigo. Se Vikipedio estas bazita sur reguloj, ili la samaj por ĉiuj. :::: Rilate ''Taylor 49'' mi nur ironiis leĝere, ĉar trakti serioze lian obsedon je propra seksa vivo mi ne povas, ja mi estas historiisto, do apartenas al la malĝusta fako. Espereble iam vi ĉesigos ankaŭ tiun ĉi tutevidente kontraŭregulan aktivadon kaj instruos lin ke lia seksa vivo estas lia persona afero kiu interesas neniun ĉi tie kaj ke se li ne ŝatas kiel Esperanto lin nomas, li simple elektu alian lingvon, pli komfortan por li. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:45, 30 nov. 2024 (UTC) ::::Mi neniam legis ajnan komenton de Taylor 49 pri sia propra seksa vivo. Kion mi legas, kaj pri tio mi ankaŭ konfliktis kun Taylor, estas ke Taylor ne nur aplikas la ne (jam) esperantan silabon "ri" pri si mem, sed komence aplikis tion al ĉiaj homoj, pri kies seksa identeco ne povas esti dubo: se iu uzanto klare indikis sian sekson en la vikipediaj preferoj, kaj Taylor perfekte sccias kiel malkovri tion, aŭ kiam en vikidatumaro pri iu ajn homo estas indiko ke temas pri viro aŭ virino, tiam sendube aplikendas pronomoj li respektive ŝi. Taylor ne estas la sola vikipediisto, kiu forte pledas pri uzo de alternativa estonta pronomo ri por tiuj homoj kiuj persone insistas ne konsideriĝi viroj kaj ne virinoj. Do temas pri socia konstruaĵo, ĉar en biologio ĉiu homo estas vira (kromosomoj XY) aŭ ina (kromosomoj XX): eĉ tiuj kun deviaj [[Sindromo de Klinefelter|kromosomoj XXY]] laŭ genetiko konsideratas masklaj. Mi povas akcepti pri ĉiu vikipediano, ke tiu ne devas nepre malkaŝi sian biologian sekson aŭ elektitan socian rolon, ĉar oni rajtas esti tute anonima, ne devas malkaŝi sian nomon, sekve pri iuj ensalutintaj uzantoj kaj pri ĉiuj kiuj redaktas plene anonime sub IP-adresoj, mi ne konas la gramatikan sekson. Tio estas anonimeco. Klaras ke pri oficialigo de la silabo "ri" kiel plia e-lingva pronomo ne decidos redaktantoj de iu ajn retejo, ankaŭ ne de vikipedio, kaj same klaras ke Vikipedio ofertas tiun gradon de anonimeco kiun uzanto deziras. Tute klaras krome, ke la temo estas sentoplena por Taylor kaj ankaŭ por iuj aliaj uzantoj: tial neniu uzanto estas devigita uzi la silabon "ri" kvazaŭ pronomo, nek mi nek vi nek iu ajn, sed tamen necesas pie kaj kolegece trakti la temon - tial ĝi ne tre taŭgas por forta ironio. Tio ĝuste estas kio ĝenis min en via hieraŭa noto. Se vi havas ekzemplon, kiam Taylor komentis pri sia seksa vivo, montru ĝin, mi neniam vidis ion tian kaj ne povas imagi ke tia ekzemplo ekzistus. Kaj pri la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|diskuto pri via administreco]]: vi scias ke mi estis la sola kiu sume voĉis sindetene, ĉar mi estis tiom ambigua vidante same fortajn argumentojn por kiom kontraŭ - tion mi tiam notis. Mi '''ne''' havis la impreson ke viaj agoj kontraŭ la misuzo de la tagaj mondpolitikaj listoj en vikipedio al propagando kaj forta troreprezentiĝo de polaj temoj (kiam unufoje pola skiisto gajnas konkurson, tio estos vaste raportata en mondpolitikaj eventoj, se ĉeĥa aŭ slovaka, slovena aŭ sveda skiisto same gajnas konkurson, tio tute ne interesas) estis argumentoj en la diskuto pri via administreco. Se mi preterlegis ion, vi povas ankaŭ nomi al mi la konkretan lokon. Certe ni ĉiuj sambone konas la [[Vikipedio:Regularo pri forbaro|regulojn pri forbaro]], daŭre ne plenumiĝas la kondiĉoj pri forbaro, sed necesas adapti la redaktojn al ne-ofendaj komentoj. Se tio post ripeta admono ne funkcios, tiam necesos rapide decidi pri forbaro, notinte aktualajn mispaŝojn. Sed tia forbaro, ĉar unua, ankaŭ estus nur simbola, por horoj aŭ tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) :{{por}} RG72 devas esti fobarita (en du projektoj) pri kontraŭrajta renoviĝo de forigita artikolo en Vikipedio kaj verkado de malneŭtralaj artikoloj en Vikinovaĵoj.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 10:09, 30 nov. 2024 (UTC) ::Kara Fenikals, vi povas tute libere prezenti vian opinion ĉi tie. Tamen mi koncize volas reagi al via noto: se iu revenigas forigitan artikolon en sia persona uzanta spaco, tiam tio ne estas kontraŭrajta - jes eblas ankoraŭ plibonigi la tekston kiun ĝis la forigo evidente ne eblis plibonigi al stato akceptebla por plimulto de la partoprenintaj uzantoj. Kio nur ne permeseblas, estas laŭta ofendo ke la komunumo fie kaj bandite cenzuris la tekston. Kaj due, povas esti ke en Vikinovaĵoj ne estas sufiĉe evoluintaj iloj por diskuti pri propagandecaj, ĝenerale malneŭtralaj tekstoj. Sed ĉiukaze Vikipedio kaj Vikinovaĵoj estas sendependaj projektoj. Eblas noti ĉi tie personan opinion, ke oni forte malkonsentas pri ago de uzanto en Vikinovaĵoj, Vikivojaĝo, Vikifontaro, Vikivortaro ktp., sed uzi tiun nekontenton cele al puna forbaro de uzanto el Vikipedio laŭ mi ne eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "Fenikals" == {{uzanto2|Fenikals}} [[Uzanto:Fenikals|Uzanto:Fenikals]] regule rompas plurajn regulojn de Vikipedio: # Li [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|postulis maladministrantigon]] de alia uzanto, argumentinte per ties malplaĉaj politikaj vidpunktoj, do pro politikaj kaj personaj motivoj. # Li spamis la [[Uzanto:RG72|Uzanton RG72]] per mesaĝoj politikaj kaj personaj, interalie minacante lin per FSB-reprezalioj se li plu partoprenos en la ĵurnalisma projekto [[Tutmondaj Voĉoj]]. # Li regule enigas falsajn informojn laŭajn al liaj politikaj vidpunktoj, ekzemple: ## en [[Sud-Osetio]] li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Sud-Osetio&diff=next&oldid=8911022 modifis la tekston], aldoninte aserton ke la militon en Sud-Osetio en 2008 komencis Rusio dum esplorado de Eŭropa Unio [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf klare konkludis] ke la militon komencis Kartvelio. ## En alia artikolo li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombaj_atencoj_kontra%C5%AD_lo%C4%9Dejoj_en_Rusio&diff=prev&oldid=8902785 nomis la ulojn], murdintajn en 2002 kelkdek homoj per eksplodigo de loĝejoj, ne "teroristoj" sed "rezistantoj"; [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dua_%C4%88e%C4%89enia_milito&diff=prev&oldid=8875116 similaj fuŝoj] # Li regule cenzuras Vikipedion, forigante malplaĉajn informojn, ekzemple: ## el artikolo pri batalo kontraŭ islamistoj li forigis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2002)&diff=prev&oldid=8875092 ateston de militkrimoj] faritaj de muĝahidoj; ## el artikolo pri atako de teroristoj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2000)&diff=prev&oldid=8875097 forigis riproĉon] fare altrangulo, multe helpinta al ĉeĉenaj rifuĝintoj kaj ŝokita de tia atako en sia regiono. ## el artikolo pri ukraina prezidanto li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Volodimir_Zelenskij&diff=prev&oldid=8573844 forigis menciojn] de ties kritiko en eŭropa gazeto ## el alia artikolo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Invado_de_Rusio_en_Ukrainion_(2022)&diff=prev&oldid=8472015 li forigis] komplete sekcion "Rusofobio", malgraŭ referenco al aŭtoritata fonto, kun klarigo "tiu ne ekzistas" # Li lanĉas redaktomilitojn, ekzemple li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=25-a_de_februaro&diff=prev&oldid=8827820 nuligis mian redakton] en artikolo, celintan forigi rubajn misinformojn pri kies forigo konsentas ankaŭ almenaŭ unu administranto, ĝis nun plenumanta tian forsarkadon pro antaŭa amasa vandalado fare de naciisma uzanto; # Li trudis al pluraj artikoloj politike malneŭtralajn kaj ofte rekte falsajn informojn. ## Ekzemple li redaktis multajn biografiajn artikolojn, ŝanĝante nacian apartenon de ilia temuloj al "ukraina". Ekzemple li faris tion en [[Igor Sikorski]] kaj poste nuligis alies redaktojn. Rimarkindas ke la sekvinta [[Diskuto:Igor Sikorski]] montris ke li ne konas eĉ bazajn faktojn pri historio de Ukrainio, kio evidente grave faciligas lian redaktadon. ## en artikolo pri buĉado en Montara Karabaĥo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakro_de_Ho%C4%9Dali&diff=prev&oldid=8472696 li aldonis] ke armena flanko "falŝe raportis" (sic!) Havi tian uzanton estas granda malhonoro por iu ajn Vikipedio kaj duobla malhonoro por Vikipedio en Esperanto, konsiderata lingvo de paco kaj amikeco, ne de naciismo kaj agresemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:45, 30 nov. 2024 (UTC) :Mi nun tiom detale notis la antaŭan diskuton, ke ne sufiĉas mia tempo esplori la akuzojn tie. Tio do venos pli poste. Kompreneble ĉiu ajn povas jam ekhavi opinion - mi nur volas eviti la impreson ke mi fokusigas pri akuzoj kontraŭ unu uzanto kaj plene ignoras akuzojn kontraŭ alia uzanto, kvankam la diskutoj estas tuj najbaraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:51, 30 nov. 2024 (UTC) :: {{kontraŭ}} forbaro de uzanto "Fenikals", ĉar la proponinto de forbaro same ofte verkis forte maneŭtralajn artikolojn ([[Rusoj en Inguŝio]] -> [[Uzanto:RG72/Cenzuro]], [[n:eo:KGB kaj FSB kontraŭ spionoj kaj teroristoj en Siberio|terorismo]], [[eo:n:“Ŝajnas_al_mi_ke_mi_sonĝas...”:_patrino_kaj_filo_fuĝis_el_Ĥersona_provinco_al_Tjumeno|rifuĝintoj bonvenataj]]), kaj eĉ pli grave atakadis aliajn vikianojn. Mi esperas ke uzanto "Fenikals" estonte ne plu uzos vikipedion kiel batalkampo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:58, 2 dec. 2024 (UTC) :::{{kom}} La argumento estas absurda laŭ sia logiko ("ni ignoru unu regulrompon ĉar okazis ankaŭ aliaj"), formo (referenco al Vikinovaĵoj en Vikipedio) kaj enhavo (nomi "malneŭtralaj" artikolon pri etna grupo, intervjuon kun historiisto kaj raportaĵon pri ukrainaj rifuĝintoj estas ekster ĉia racia konsiderado). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:41, 2 dec. 2024 (UTC) {{Kom}} Post 4 monatoj bedaŭrinde nenio estis farita, do la koncernulo revenis kaj daŭrigas siajn fanatikajn atakojn. Ĉi-foje li [https://eo.wikinews.org/wiki/Vikinova%C4%B5oj:Diskutejo#Propono_pri_la_fermo atakis Vikinovaĵojn], postulinte likvidi la tutan projekton kaj cenzuri ĝian enhavon (kompreneble pro "porrusia propagando"). Antaŭ jaroj mi iniciatis elkoviĝon de la projekto, alvokinte plurajn vikipediistojn subteni ĝin voĉdone. Dum jaroj mi kaj aliaj esperantitoj kontribuis al ĝi, verkinte pli ol 1000 artikolojn. Nun ĉio ĉi estas endanĝerigita pro la fanatikulo, apenaŭ balbutanta Esperanton kaj eĉ en Vikipedio dum 5 jaroj farinta nurajn mil redaktojn, plejparte neniodirajn kaj politike motivitajn. Estas tute evidente ke temas pri politika cenzuro kaj ĉi-foje ankaŭ pri persona persekutado. Li jam lanĉis [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Administrantoj/forigo_de_rajtoj/RG72 kalumnian kampanjon] kontraŭ mi (malkaŝe politike motivitan) kaj nun pretas detrui la tutan projekton nur por kontentigi sian fanatikan cenzuremon kaj personan malamon. Antaŭjare li postulis eĉ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Vila%C4%9Do_%C5%9Ctormovo.webm forigi unu el miaj videoj] el la Komunejo, argumentinte ke ĝi "estas persona kaj ne havas edukan valoron". Feliĉe oni ĝustatempe klarigis al li, ke ambaŭ argumentoj estas nulaj, sed li provas denove, jam aliloke kaj sendube provos plu, ĉar li simple ne kapablas kunlabori kaj krei — nur ataki kaj detrui. Tiaj uzantoj estas forbarendaj tutvikie kiel agresantoj kaj vandaloj. Kial la enciklopedio de ''Lingvo de Paco kaj Amikeco'' (!) plu toleras la fanatikulojn kaj vandalojn? Ĉu neniu administranto kapablas ĉesigi tion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:32, 19 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurdaj mencioj de "Paco kaj Amikeco" kaj plejparte falsaj akuzoj (pri lingvokapabloj kaj plu) de [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Propono_forbari_uzanton_"RG72"|RG72]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:30, 27 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurda miskompreno de la interna ideo de Esperanto kaj subteno de la falsaj akuzoj de la alia fanatikulo. Rimarkindas ke Fenikals jam kvarfoje atakis min, malkaŝe dirinte ke li faras tion pro siaj personaj politikaj malŝatoj. Dufoje li sukcesis, lanĉinte [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|kalumnian kampanjon]] por eksigi min kiel administranton kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj_en_Inguŝio_11_17|foriginte mian artikolon]] — ambaŭfoje Esperanto-administrantoj timeme cedis al la ksenofobo, krude rompinte la regulojn kiujn ĝuste ili devus defendi. Dufoje li malsukcesis — unue en [[Tutmondaj Voĉoj]] kaj nun en [[Meta-Vikio]] — ambaŭfoje ne-Esperantaj-administrantoj rekte respondis ke mi rompis neniujn regulojn kaj liaj personaj malŝatoj estas lia persona problemo. Post tio nomi Esperanton "Lingvo de Paco kaj Amikeco" estas vere absurde. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:01, 30 mar. 2025 (UTC) {{kom}} Mi ĵus nuligis plian cenzuradon fare de Fenikals. Ĉi-foje li modifis artikolon [[Unua Ĉeĉenia milito]], celante ŝajnigi ke la milito okazis ne inter la registaro de Rusio kaj separistoj, sed inter Rusio kaj Ĉeĉenio kiel du sendependaj ŝtatoj. Ĉu sekvan fojon li skribos ke registaroj de Hispanio kaj Britio luktis ne kontraŭ ETA kaj IRA, sed kontraŭ Eŭskio kaj Nord-Irlando? Kiam tiu ĉi vandalo estos haltigita? Ĉu tiu ĉi enciklopedio havas administrantojn aŭ ĝi definitive transformiĝis je ludejo kie ĉiu ajn fanatikulo povas libere vandali la tekstojn? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 15 apr. 2025 (UTC) {{kom}} Kaj denove tiu ĉi delonge forbarenda fanatikulo lanĉis redaktomiliton, nuliginte miajn redaktojn. Kompreneble temas pri artikoloj rilataj al la rusoj/Rusio kaj ukrainoj/Ukrainio, kio estas la kerno de lia fanatika mensa universo. Kompreneble li denove trudis propagandajn stultaĵojn, ĉerpitajn el gazetaro. Kompreneble denove liajn fiagojn ignoris ĉiuj administrantoj. Kio estas kialo de la tioma toleremo? Ĉu la rusofobio kaj ksenofobio ĝenerale jam iĝis oficiala ideologio de la Esperanto-Vikipdeio? Ĉu la (iam) enciklopedia projekto definitive transformiĝis je Esperanto-versio de triarangaj eŭropaj gazetaĉoj? Ĉu iu ankoraŭ memoras por kio Zamenhof kreis tiun ĉi lingvon? Malkaŝaj ksenofoboj ĉiam pli agreseme trudas siajn propagandaĵojn kaj la homoj, kiuj devus forbari ilin en la unua tago — la administrantoj — silente ignoras ĉion. Ĉu vi timas aŭ simple samopinias kun ili? La unua kazo estas hontinda, la dua stultega. Elekti inter la malhonoro kaj stulteco pjam estas hontinde, sed ŝajnas ke la alia elekteblo mankas. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 1 jun. 2025 (UTC) {{kom}} Denove tiu ĉi fanatikulo trudas al la '''enciklopedio''' propagandaĵojn kaj lanĉas redaktomilitojn. Kian valoron havas tiu ĉi malklerulo, apenaŭ balbutanta Esperanton, ke lia daŭra vandalado estas tolerata en la internacia (!) '''enciklopedio'''? Li estas obsedita ksenofobo kaj malkaŝa adoranto de teroristoj, speciale de islamistoj, do li simple ne povos halti memstare, nur esti haltigita. Ĉu ekzistas administranto kapabla savi la enciklopedion de vandalado? Ĉu ĉiuj estas tro timemaj? Aŭ eble lia fanatika mondrigardo nun estas konsiderata normo en la socioj, al kiuj apartenas la administrantoj? Plorinda degrado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 2 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La administrantoj denove timeme lasis la vandalon fuŝi, do li revenis kaj denove trudis al la '''enciklopedio''' siajn fanatikajn fantaziojn — ĉi-foje rakontinte en [[Sovetia-Ukrainia Milito]] pri "genocido de la ukraina nacio, genetika subpremado, socia degrado" kaj kompreneble pri siaj amataj ĉeĉenaj islamistoj. Kaj ĉiujn ĉi teruraĵojn li rakontas pri Ukrainio, kies loĝantaro en la sovetia tempo (do dum la ''genocido kaj subpremado'') duobliĝis — malgraŭ amasa migrado de ukrainoj al la aliaj respublikoj de Sovetunio por ricevi pli bonan edukon kaj laboron. Ĝis kiam daŭros tiu ĉi senpuna vandalado fare de '''patrolanto''', do la ulo respondeca pri kvalito de la '''enciklopedio'''?! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:10, 26 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La vandalo revenis kaj denove trudas al la enciklopedio siajn fanatikajn propagandaĵojn. Ĉi-foje li denove markis kiel "diktatoroj" plurajn internacie agnoskitajn ŝtatestrojn kies politiko kaj opinioj malkongruis al lia fantazia mondimago. Se post jaroj da vandalado en la esperanta enciklopedio li almenaŭ iom lernus Esperanton, li scius ke "diktatoro" estas [https://vortaro.net/#diktatoro_kdc "Eksterordinara, provizora estro de ŝtato, kun absoluta povo"], kio certe ne aplikeblas al la regantoj kies regado estis bazita sur naciaj leĝoj (sendepende de tio, ĉu ili plaĉas al iu aŭ ne) kaj ne estis provizora, nek eksterordinara. Jam unu jaro pasis ekde kiam mi atentigis pri la persista vandalado fare de tiu ĉi persono, sed neniu reago de la administrantoj sekvis. Ĉu nia enciklopedio estas rubejo, kie iu ajn propagandisto povas publikigi siajn fantaziaĵojn? Kiom longe daŭros tiu ĉi vandalado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 6 nov. 2025 (UTC) {{kom}} Ĵus mi hazarde trovis kaj nuligis plian vandalaĵon de tiu ĉi unika vandalo: en la artikolo pri la ukraina urbo [[Kostjantinivka]] li forigis informojn ĉerpitajn el [[The New York Times]], ĉar ili malkonvenis al lia fanatika mondobildo. Mi diras ke temas pri la ''unika vandalo'', ĉar ĝis neniu vandalo en tiu ĉi enciklopedio sukcesis esti identigita kiel malkaŝa vandalo kaj propagandisto jam duan jaron sinsekve kaj tamen ne esti forbarita. Evidente la administrantoj interne simpatias al li, same kiel germanaj burĝoj simpatiis al Hitlero, promesinta buĉi nur la judojn, ciganojn kaj subhomojn kiel rusoj, ukrainoj kaj poloj. Poste ili ploris sur ruinoj de siaj urboj kaj plendis ke ili ne estis nazioj, nek subtenis ilin, sed estis nuraj viktimoj de la teruraj cirkonstancoj. Ĉu la historio instruas ion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:08, 21 dec. 2025 (UTC) {{kom}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=8649512&oldid=8538182 La redakto antaŭ 18 monatoj] estas evidente malbona. Oni nepre '''ne agu tiel'''. Kaj kion pensi pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vladimir_Putin&action=history la diktatoroj]? La plejmultaj diktatoroj ja estis kaj estas "agnoskitaj ŝtatestroj". Kaj kiel pensi aŭ agi pri senĉesaj personaj atakoj, trouzo de fortaj vortoj, kaj reventantaj komparoj kun Adolfo Hitlero? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:20, 28 dec. 2025 (UTC) :La vorto ''diktatoro'' havas striktan difinon en PIV, cititan supre. Neniu el la menciitaj personoj laŭis al ĝi. Same neniuj personaj atakoj miaflanke okazis, nek povus okazi ĉar mi tute ne interesiĝas pri tiu ĉi persono. Malsame ol li, kiu spamis min per mia persona konto iel trovita en Telegramo kun enormaj stultaĵoj kaj personaj trudaĵoj ("ĉu vi definitive transloĝiĝis al Kubo?"). La situacio iĝis tro teda kaj artefarite longdaŭra, kaj vere similas al tiu en Germanio en la 1930-aj kiam la same agresemaj kaj persistaj fanatikuloj ne estis haltigitaj de tiamaj germanaj administrantoj, ĉar interne ili simpatiis al ilia ksenofobio kaj esperis ke la solaj viktimoj estos nur judoj, komunistoj, gejoj, slavoj kaj aliaj [[subhomo]]j. La historio ripetiĝas kaj evidente eĉ germanoj ne lernis ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:43, 28 dec. 2025 (UTC) ==Anglalingvaj perfortparoloj== Uzanto aperis nur por fari ekstremismajn alvokojn en la angla lingvo kontraŭ palestinanoj kaj islamanoj. Ĝis nun faris [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Ctato_Palestino&diff=prev&oldid=9039006 unu solan redakton]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:06, 6 mar. 2025 (UTC) : [[:m:Special:CentralAuth/Zwangsumbenennung-2025-03-18]] nenio nova ekde tiam. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 27 mar. 2025 (UTC) :: Daŭre nenio nova ekde tiam (kvankam ne, ne plu?, ekzistas ĝenerala konto por "Zwangsumbenennung-2025-03-18"), sed en wiki.eo la konto ankoraŭ estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 18 apr. 2025 (UTC) ::: Mi kredas, ke [https://tr.wikipedia.org/wiki/Kullan%C4%B1c%C4%B1:Zwangsumbenennung26-12-2020 ĉi tiu estas la sama nazia fuŝulo: "Zwangsumbenennung26-12-2020" ĉe Turka Vikipedio]. Mi trovis tiun nomon sub mistera parametro "offset" en lia paĝo pri uzantrajtoj. https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&username=Zwangsumbenennung-2025-03-18&dir=prev&offset=Zwangsumbenennung26-12-2020&limit=1 Tiu parametro aperis, kiam mi iris du paĝojn antaŭen. [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:03, 30 jun. 2025 (UTC) :::: Kaj kvar antaŭajn uzantnomojn mi trovis sammaniere: 𥐣, 😂, 𝘀𝗼𝗹𝗼 𝗲𝗻 𝗹𝗮 𝘄𝗶𝗸𝗶 kaj 𝕍𝕥𝕝𝕞𝕣𝕕. Ĉu vi kredus, ke li estas forbarita de la germana Vikipedio? [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:24, 30 jun. 2025 (UTC) == Anonimaj redaktoj de [[Pär Sundberg]] == Pluraj anonimaj redaktantoj ade aldonas malplenajn listerojn al [[Pär Sundberg]], kun svedlingvaj datoj en la resumo. Tre mistere, sed klare senutile. Mi proponas forbari tiujn adresojn, kaj protekti la artikolon kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:48, 31 mar. 2025 (UTC) : {{forte por}} protekto kontraŭ anonimaj redaktoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:28, 31 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025-03-31 per LiMr. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Hodiaŭ finiĝas la protekto de tiu paĝo. Ni atentu ĉu la strangaj redaktoj rekomenciĝos! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:29, 1 jul. 2025 (UTC) == Forbarenda IP-vandalo == [[Specialaĵo:Kontribuoj/49.175.171.71]] sed ne porcxiam, eble 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:29, 4 maj. 2025 (UTC) ==Ne-esperanta enhavo== [[Uzanto:Orthoonto]] aldonis al tri artikoloj tekston en iu skandinava lingvo, kaj al alia senfontan aserton pri la matematikaj kapabloj de novaj AI, kies enciklopedian gravon mi dubas. Ŝajnas al mi tro frue por diri, ĉu la intencoj de la homo estas bonaj, sed mi lasis mesaĝon sur lia/ŝia diskutopaĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:34, 11 maj. 2025 (UTC) : Bona atentigo. Dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == Grandparte fuŝaj redaktoj aparte pri la Filipinoj inter 2011 kaj 2021 (kaj pli da fuŝoj pri Esperanto en Vikidatumoj) == Komence de januaro 2018 uzanto kun la longa nomo "[[Specialaĵo:Kontribuoj/uzanto:Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa|Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa]]" (iam ankaŭe la konto nomiĝis "Pare Mo") movis paĝon Davaa Regiono al [[Dabaa Regiono]] kaj notis "preskaŭ" en Esperanto: "V se pronuncia como B en español". La homo ankaŭ ŝatis renomigi multajn aliajn esperantajn vortojn (nur 36 rekte en la loka projekto, sed pli multajn en vikidatumoj, kie ankoraŭ pli malfacilas rimarki la manipulojn), egale ke la uzanto eĉ ne helpe de aŭtomata tradukilo sukcesis enmeti unusolan frazon en Esperanto. Sed evidente eblas konsideri sin elstara Esperanto-vortaristo ankaŭ sen ajna kono de la lingvo. Tamen estas alarma averto el vikidatumoj kaj de la vikimedia sistemo ĝenerala: '''[[dosiero:OOjs UI icon alert image warning.svg|18ra]] <span style="color:red"> This account is globally locked. - La konto estas globale forbarita'''</span>. Do la homo en multaj vikipediaj projektoj mise agadis, grandkvante vandalis, kaj liaj agoj vere ne konsiderindas "aŭtoritataj kontribuoj". Tial mi konsideras ĝenerale malfari la kapricajn "plibonigojn" de la forbarito. Ĉi tie do la argumento estas ke hispane la v prononciĝas kiel esperanta "b", aŭ en [[Kezonurbo]], dubinde plibonigita al Kesonurbo, "ke z hispane prononciĝas kiel s esperante" - tio eĉ ne veras, norme ĝi sonas kiel θ, nur dialekte foje kiel s aŭ iu sibla sono inter ambaŭ. Tiu argumento nur sufiĉus por aldono de prononcindiko inter rektangulaj krampoj, eventuale por prezento de sia nova propono kun verva esperanta argumentado en VP:AA, sed ne por kaŝa alinomado de paĝoj el aliaj homoj aŭ ŝanĝadoj en Vikidatumoj. En plej multaj eŭropaj lingvoj inkluzive de la cirile skribataj tamen estas "v", kaj ke li mem ĝustigis la lingvonomojn "[[cebua lingvo|cebue]]: ''Rehyon sa Dabaw''; [[tagaloga lingvo|tagale]]: ''Rehyon ng Dabaw''" ankaŭ ne konfirmeblas en la cebua kaj tagaloga vikipedioj (la esperantan adverbon "tagale" por la tagaloga la homo samtempe inventis). Kvin spertaj esperantistoj poste redaktis kaj ne rimarkis la bone kaŝitan vandalecon. Mi ni plendas, ankaŭ mi probable ne rimarkintus. Sed mi alvokas pri pli da atento nun, kiam estas averto pri tiu vandalo kiu fuŝas aliel ol nia konata finna forbarito, kies specifajn redaktojn ĉiu facile rekonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 3 jun. 2025 (UTC) :Mi cetere ĵus skanis kaj ekrane pligrandigis la esperantan mapon (#22) pri la Filipinoj el la "Poŝatlaso" de 1971. Bedaŭrinde tie estas malmultaj esperantigoj, plej multaj estas nacilingve, do filipine/tagaloge notitaj. Sed por tiuj urboj, insuloj kaj kaboj, kiuj ricevis esperantan vorton en la "Poŝatlaso" de 1971, estas bone noti la referencon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == 176.59.164.46 == Ruslingva anonimulo, aldoninta sensencajn frazojn al [[Biblio-Globus]]. Blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 26 jun. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|176.59.164.46}} 1 redakto je 22 jun. 2025 == 78.154.163.85 == Anonimulo, ekde majo 2025 inundinta la projekton per fuŝaj maŝintradukaĵoj de la anglalingvaj fontoj, plenaj je konspirteorioj, fantazioj kaj politika propagando. Regula forsarkado de tiuj rubaĵoj estas tre teda kaj temporaba afero. Ni protektu la '''enciklopedion''' kontraŭ fanatikuloj, ksenofoboj kaj vandaloj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:08, 17 jul. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|78.154.163.85}} sume 50 redaktoj je 13-14 jul. 2025, '''ekzemple''' ::* paĝo [[historio de Rusio]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Historio_de_Rusio&diff=prev&oldid=9145053 vandalita, ŝajne en la baŝkira, ĉiukaze ne universale komprebla lingvo, en fuŝaj referencoj] ::*>> krome je 07:21, 14 jul. 2025 la homo la saman paĝon ampleksigis per amasa esperantlingva akuza listigo de rusaj ŝtataj militkrimoj en Ukrainio inter 2014 kaj 2024, per detalega listigo kiu estis la kvaroblo de la tuta alineo pri la 19-a jarcento. Necesus individue kontroli la asertojn kaj ekipi eventuale pridubeblajn akuzojn per eksteraj referencoj, sed ĉiukaze la eksterproporcia kvanto de teksto montras ke iu ĉi tie misuzis ĝeneralan paĝon por sia demagogio. Por tiu temo la paĝo [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]] estus pli taŭga loko, tie praktike estas nur informoj pri mortigoj kaj detruoj de 2022, kvankam la milito en 2023 ĝis 2025 senŝanĝe pluardis. Sed la resuma paĝo [[historio de Rusio]] taŭags nur por ekstreme koncizigita resumo de eble 300 literoj, kaj por aldono de pli detala teksto. Sed tio ankaŭ eksplodigos la paĝon "[[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]]", oni ankaŭ povas fari novajn paĝojn "Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio en 2023" ..."en 2024", ..."en 2025". ::*>>Aliaj novkreoj kiel [[la Donanto (filmo)]] (nun ricevis avertan ŝablonon {{ŝ|polurinda}})kaj [[Verda Elefanto (film)]] estas simple nur bizaraj, strangaj ĝis strangegaj esperantaj tekstoj, pri kiuj ankoraŭ ne klaras ĉu haveblos iu volontulo kiu pretus investi horojn por savi la tekstojn. Sume mi nun supraĵe legis pli-malpli la duan duonon de la kontribuoj, inter tiuj pli-malpli 25 redaktoj estis 1 vandalaĵo kaj 1 kazo de politika propagando metita en maltaŭgan artikolon, kaj la resto estis bizaraj ĝis kompreneblaj esperantlingvaj kontribuoj. Sed ŝajnas ke la redaktado jam finiĝis je la 14-a de julio, kaj ŝajne ĝis nun ne estas alinoma anonima konto kiu daŭrigus la parte tute maltaŭgan parte dubinde utilan kontribuadon. Mi tial proponas "nur" forbaron de unu monato, kiu probable ne ĝenos la homon, ĉar tiu ĉiukaze ŝajne perdis la intereson pri la bizara redaktado, Sed se foje ekestos ankoraŭ redakto sub tiu IP-adreso, tuj eblas vidi ke ĝi jam foje estis forbarita, kaj povas rapide retrovi la malnovan kazon. ĈIUKAZE necesos ankaŭ havi la konton sub observado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 9 sep. 2025 (UTC) == ~2025-50449-5 == La sola kontribuo ĝis nun estas vandalado de Vikipedio:Artikolo de la Monato per duone kompreneblaj pornaĵoj en la hispana. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|~2025-50449-5}} 1 redakto je 2 sep. 2025 :::{{re|Arbarulo|RG72}} Nur nun mi vidis viajn lastajn tri notojn. Ĉiuj scias ke ni por niaj preskaŭ 400 000 artikolaj paĝoj kaj aldonaj multaj diskutpaĝoj havas nur 10 administrantojn, el kiuj neniel ĉiuj konstante aktivas, kaj ankaŭ mi ne sidas antaŭ la komputilo, nur gapante tiun aŭ iun alian teknikan paĝon ĉu tie aperas novaj notoj. Tiel eĉ se mi mem supre aldonas noton mi ne nepre rigardas ankaŭ tute malsupre. Mi petas, aŭ kontrolu tagon post kiam vi metis noton ĉu ĝi jam traktiĝas kaj se ne, rekte alskribu min (aŭ alian tiam aktivan administranton) ke tiu forpurigas la problemon, aŭ se vi eble post tago eble ne havas tempon por vikipedio, atentigi min tuj - en mia persona diskutpaĝo, aŭ pli simple per ŝablono {{ŝ|re}}, kiel mi ĵus atentigas vin du. Superfluaj atendadoj povas havi katastrofajn sekvojn, ĉar ene de semajno vigla vandalo povas fuŝi centojn da paĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 9 sep. 2025 (UTC) Mi komprenas ke ĉiuj malmultaj administrantoj estas okupitaj kaj foje ĝojas ke mi ne plu sentas devon ĉiutage kontroli farendaĵojn en Vikipedio kiel administranto. Foje eĉ fanatikuloj kaj iliaj kontraŭregulaj fiagoj tamen faras bonajn aferojn — malbonajn por la enciklopedio, sed bonajn por enciklopedianoj)) Do mi klopodos atentigi vin kiel vi petis. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:17, 10 sep. 2025 (UTC) Mi provos memori kaj sekvi tiun konsilon. Mi ne sciis, ĉu vi sentas atentigon kiel ĝenan interrompon de viaj aliaj laboroj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 10 sep. 2025 (UTC) ==~2025-35316-70 == {{re|ThomasPusch}} Anonima uzanto ~2025-35316-70 vandale kreis [[Vikipedio:Eo.wiki]]. La sola teksto estas en misliterumita hispana lingvo, "Tuj fariĝonta surprizo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:11, 21 nov. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} {{farita}} Dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 21 nov. 2025 (UTC) ==Claudio Pistilli== Mi bedaŭregas konstati problemon pri granda kontribuanto, sed [[Uzanto:Claudio Pistilli]] alŝutis amasegon da bildoj kun falsaj deklaroj pri kopirajto, tre verŝajne ankaŭ enhave misajn bildojn pri kemio. Mi klarigis pli detale ĉe [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj]]. Se iu ĉi tie spertas pri kemio, via helpo bezoniĝas por taksi la kemiajn bildojn. Ĝis kiom mi komprenas, la tekstaj kontribuoj de Claudio ŝajnas akceptindaj - nur la redaktoj koncerne bildojn estas problemaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:28, 30 jan. 2026 (UTC) :Mi diris ke la tekstaj kontribuoj de Claudio estas akceptindaj. Ve, tro frue. Li skribas tute senreferencajn artikolojn pri gotaj reĝoj, ankaŭ kun mezgrandaj viki-stilaj problemoj (artikoltemoj en grandigitaj literoj krom la kutima dikigo, nudaj eksteraj ligiloj sen referenca formato). Krome provas deturni kritikojn per troĝentilaj respondoj, sed neniel ŝanĝas sian probleman agadon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AClaudio_Pistilli&diff=9331574&oldid=9330647]. En vikipedio honestaj malsamopiniecoj povas esti utilaj, mensogoj ne povas. ==~2026-15525-24== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-15525-24}} vandalis artikolan diskutpaĝon aldonante sensencaĵon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:36, 12 mar. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Dankon pro la rimarko kaj rimarkigo. La homo, kiu redaktis el Usono, "nur" vandalis unu paĝon, [[Diskuto:Helico (apartigilo)]], tial mi ne scias ĉu li aŭ ŝi havas sisteman intencon fuŝigi, sed klare temis pri fuŝo. Sekve mi "nur" forbaris ĝin por daŭro de unu monato. Se li revenos, kaj dua, tria redakto estos same sensencaj kiel la unua, ni povas ankaŭ konsideri pli longan forbaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 12 mar. 2026 (UTC) ==~2026-16308-13== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-16308-13}} vandalis kaj/aŭ fuŝreklamis en [[IOS]], [[IFono]], [[Apple]], [[Apple I]], [[Apple II]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:48, 15 mar. 2026 (UTC) :Spamo de anonimulo. Eble estus pli efektive enmeti la du Jutubo-kanalojn al [[MediaWiki:Spam-blacklist|tiu paĝo]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:15, 15 mar. 2026 (UTC) :{{farite}}: forbarite ankaŭ ĉi tie "nur" dum unu monato, ĉar dubindas ĉu la homo estos tiom obstina reveni post pli ol unu monato, kaj se jes ŝi aŭ li povus ankaŭ reveni per alia IP_adreso. Ĉiukaze la dubinda vandala jutub-kanalo estis https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 15 mar. 2026 (UTC) ==[[Gazaa genocido]]== Saluton. Vikipediisto kun nomo en arabaj literoj metis tiun artikolon. Ĝis tiam normale, sed poste startigis redaktobatalon miskomprenante la plibonigajn modifojn kiujn faris aliaj vikipediistoj. Mi blokis ĝin dum tri tagoj, kaj li plendas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 mar. 2026 (UTC) :Post du semajnoj li ne revenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 13 apr. 2026 (UTC) ::Temis pri la konto {{uzanto2|جودت}} - nur por rekontrolo ke li vere ne revenis... Li en la esperanta branĉo nur umis de la 26-a ĝis 29-a de marto, sed en aliaj branĉoj daŭrigis misfarojn tiel ke en julio la konto estis tutmonde blokita sen tempo de svalidiĝo. Kialo: Misuzo en transvikioj kaj fuŝa uzo de nekontrolita transvikia maŝintradukado (''This user is globally blocked with no expiration time. Reason: Cross-wiki abuse, unsupervised crosswiki machine translation abuse''). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 5 okt. 2026 (UTC) ==Uzanto:Zeaplpm== {{re|ThomasPusch}} Jen nova vandalo metis kontraŭjudajn insultojn ĉe [[Elektroniko]] kaj [[Diskuto:L. L. Zamenhof]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 19 maj. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Efektive. Bone ke mi ĵus realvenis al la komputilo kaj tuj povis vidi vian noton. La konto jam estas forbarita porĉiame, kaj la ofendojn mi en sekva paŝo ankaŭ malvidigos: Faŝismaj ofendoj entute ne havu scenejon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:57, 19 maj. 2026 (UTC) ==Pli pri Claudio Pistilli== Krome li mensogas pri siaj tradukfontoj: *[[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]] *[[Diskuto:Mamerko de Katanio]] *[[Diskuto:Sozistrato de Sirakuzo]] Foje ili eĉ estas tradukoj de ''Grokipedia''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:21, 25 maj. 2026 (UTC) :Kaj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Histieo_de_Mileto&diff=prev&oldid=9383979 forigas avertoŝablonojn] ne solvinte la problemon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:50, 26 maj. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Its time to hurt all jews badly|Perfortparola uzanto]]== {{re|ThomasPusch}} Uzantnomo minacas judojn en la angla, redaktoj ofendas aliajn grupojn en la angla (malfaritaj sed ankoraŭ ne kaŝitaj).--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:20, 11 sep. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo pri {{uzanto2|Its time to hurt all jews badly}}. Mi okupiĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:03, 12 sep. 2026 (UTC) :Mi fine eĉ malvidigis la forigojn, ĉar en ili ripetiĝis la anglalingva ofendaĉa salutnomo. Nun ĉio estas pura denove. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:42, 12 sep. 2026 (UTC) jlhcet9f75x9j4b3wy95o3b6ahdqgb1 0 18755 9488410 9480013 2026-10-05T04:19:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488410 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ĉifĉafo |dosiero2 = Chiffchaff - Phylloscopus collybita.jpg |dosiero=Phylloscopus collybita 1.jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero = Subspecio ''tristis'' en Barato<br> [[Dosiero:Chiffchaff (Phylloscopus collybita) (W1CDR0001497 BD9).ogg]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Filoskopedoj]] |genro = ''[[Phylloscopus]]'' |specio = '''''P. collybita''''' |statuso = LC |dunomo = ''Phylloscopus collybita'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1817]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = PhylloscopusCollybitaIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}} {{Priskribo|#00FFFF|Migrado}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} </div> |mapo de vivoteritorioj2 ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = 1. Bredado; nur somero <br />2. Bredejo; malgrandaj nombroj ankaŭ vintras <br />3. Bredejo; ankaŭ ofta vintre <br />4. Ne-reproduktanta vintrejo <br />5. Ne-reproduktanta vintrejo en taŭgaj vivejoj (oazoj, irigaciitaj kultivaĵoj) }} [[Dosiero:Chiffchaff245.jpg|eta|dekstra|Ĉifĉafo]] La '''Ĉifĉafo''' aŭ '''Frua filoskopo''' (''Phylloscopus collybita'') estas komuna kaj disvastigata [[filoskopo]] kiu reproduktiĝas en [[Duonarbaro|malfermaj arbaroj]] de norda kaj moderklimata [[Eŭropo]] kaj [[Azio]]. Ĝi malofte videblas (verdeca meze de verdaj folioj), kaj tre malfacile distingeblas aspekte de la aliaj [[Filoskopoj]], sed ĝi tre facile rekoneblas per sia (la virbirdo) kanto: ripeteca "ĉik-ĉak" aŭ “sib-sab” similanta bruon de moneroj, kiujn oni ĵetus vice kiel por nombri ilin. De tiu rekonebla kanto devenas la onomatopea nomo de la specio, simila al tiu en angla, germana, bretona, hungara, litova, pola, slovaka kaj aliaj lingvoj. Ĝi estas, en Eŭropo, la [[migranta birdo]] plej frue alvenanta (en norda [[Francio]] proksimume la 20-an de marto), kio kialas pri la dua alternativa nomo, Frua filoskopo. Ĝi estas [[birdomigrado|migranta]] [[paserina]] birdo kiuj vintras en suda kaj okcidenta Eŭropo, suda [[Azio]] kaj norda [[Afriko]]. Verdecbruna supre kaj blankeca sube, ĝi preferinde ricevas sian nomon anstataŭ pro la aspekto pro la [[onomatopeo]] de sia simpla ''ĉifĉafa'' kanto. Ĝi havas multajn subspeciojn, kelkaj el kiuj estas nuntempe traktataj kiel plenaj specioj. La ino konstruas kupolan neston sur aŭ ĉe grundo, kaj respondecas pri plej parto de la zorgado kaj manĝigado de la idoj, dum la masklo havas malmultan implicon en reproduktado, sed defendas sian teritorion kontraŭ rivaloj, kaj eĉ atakas eventualajn predantojn. Ĝi estas malgranda (11&nbsp;cm longa) [[insektovora|insektovora birdo]], kaj estas objekto de predado fare de mamuloj, kiel katoj kaj [[musteledoj]], kaj birdoj, ĉefe akcipitroj de la genro ''[[Accipiter]]''. Ili povas akiri ankaŭ eksterajn aŭ internajn [[parazitismo|parazitojn]]. Ties granda teritorio kaj populacio implicas, ke ties statuso estas sekura, kvankam almenaŭ unu subspecio estas probable formortinta. == Taksonomio == La [[Britio|brita]] naturalisto [[Gilbert White]] estis unu el la unuaj kiuj sukcesis separi la similaspektajn Ĉifĉafon, [[Fitiso]]n kaj [[Arbarfiloskopo]]n pro ties kantoj, kiel li detalis en 1789 en sia verko ''The Natural History and Antiquities of Selborne'',<ref name= white>{{Citaĵo el libro|url=http://www.gutenberg.org/files/20933/20933-h/20933-h.htm|titolo=The Natural History and Antiquities of Selborne|familia nomo=White|persona nomo=Gilbert|originjaro=1789|jaro=1887|loko=Londono|eldoninto=Cassell & Company|OCLC=3423785|paĝoj=38–39}}</ref> sed la Ĉifĉafo estis unuafoje formale priskribita kiel ''Sylvia collybita'' de [[Francio|franca]] [[ornitologo]] [[Louis Jean Pierre Vieillot|Louis Vieillot]] en [[1817]] en sia ''Nouvelle Dictionnaire d'Histoire Naturelle''.<ref name= viellot>(france) Vieillot, Louis Jean Pierre (1817): ''Nouvelle Dictionnaire d'Histoire Naturelle'' nouvelle édition, 11, 235.</ref> Priskribita de la germana zoologo [[Heinrich Boie]] en [[1826]], la genro ''Phylloscopus'' enhavas ĉirkaŭ '''50 speciojn''' de malgrandaj insektovoraj malnovmondaj kiuj estas ĉu verdacaj ĉu brunecaj supre kaj flavecaj, blankecaj aŭ sablokoloraj sube. Tiu genro estis iam parto de la familio de [[Silviedoj]], sed ĝi estis lastatempe disigita kiel separata familio de [[Filoskopedoj]].<ref name=alstrom>Alström, Per; Ericson, Per G.P.; Olsson, Urban & Sundberg, Per (2006): Phylogeny and classification of the avian superfamily Sylvioidea. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' 38(2): 381–397. {{doi|10.1016/j.ympev.2005.05.015}}</ref> La plej proksimaj parencoj de la Ĉifĉafo, krom la iamaj subspecioj, estas grupo de filoskopoj kies simileco ne havas kronostriojn, flavajn pugojn aŭ evidentajn flugilstriojn; ili estas la Fitiso, la [[Montfitiso]], la Arbafiloskopo kaj la [[Senkolora filoskopo]].<ref name= Baker/> La Ĉifĉafo havas tri ankoraŭ komune akceptatajn subspeciojn, kune kun kelkaj el la [[Iberia Duoninsulo]], la [[Kanarioj]] kaj la [[Kaŭkazo]], kiuj estas nuntempe plej ofte traktataj kiel plenaj specioj.<ref name= ClementHelbig1998>Clement, P. & Helbig, Andreas J. (1998): Taxonomy and identification of chiffchaffs in the Western Palearctic. ''British Birds'' 91: 361–376.</ref><ref name = Sangster2002>Sangster, George; Knox, Alan G.; Helbig, Andreas J. & Parkin, David T. (2002):[http://www.blackwell-synergy.com/doi/pdf/10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x Taxonomic recommendations for European birds.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190913061731/http://www.blackwell-synergy.com/doi/pdf/10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x |date=2019-09-13 }} ''Ibis'' 144(1): 153–159. {{DOI|10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x}} ]</ref> === Subspecioj === [[Dosiero:Spectrogramcollybita2.jpg|eta|200ra|Skiza [[spektrogramo]] komparanta alvokojn de, el maldekstro dekstren, la subspeciojn ''collybita'', ''abietinus'' kaj ''tristis''.]] * ''P. c. collybita'', la nomiga formo, reproduktiĝas en Eŭropo orienten al [[Pollando]] kaj [[Bulgario]], kaj estas priskribata sube. Ĝi ĉefe vintras en sudo de sia reprodukta teritorio ĉirkaŭ la [[Mediteraneo]] kaj en [[Nordafriko]].<ref name= Baker>{{Citaĵo el libro|titolo=Warblers of Europe, Asia and North Africa (Helm Identification Guides)|url=https://archive.org/details/warblersofeurope0000bake|familia nomo=Baker|persona nomo=Kevin|jaro=1997|loko=Londono|eldoninto=Helm|ISBN=0713639717|paĝoj=[https://archive.org/details/warblersofeurope0000bake/page/256 256]–259}}</ref> Ĝi ampleksigis sian teritorion norden en [[Skandinavio]]n ekde [[1970]] kaj proksimen de la suda bordo de la teritorio de ''P. c. abietinus''.<ref name=Hanson>{{Cite journal|last=Hansson|first=MC| coauthors=Bensch, S; Brännström, O | url= |title=Range expansion and the possibility of an emerging contact zone between two subspecies of Chiffchaff ''Phylloscopus collybita ssp'' |year=2000 |journal = Journal of Avian Biology |volume=31|number=4|pages=548–558 | doi=10.1034/j.1600-048X.2000.1310414.x }}</ref> * ''P. c. abietinus'' loĝas en [[Skandinavio]] kaj norda [[Rusio]], kaj vintrumas el sudorienta Eŭropo kaj nordorienta Afriko orienten al [[Irako]] kaj okcidenta [[Irano]]. Ĝi estas intermeza laŭ aspekto inter ''P. c. tristis'' kaj ''P. c. collybita'', ĉar estas griznuanca olivecverda supre kun pala flava superokula strio, kaj subaj partoj pli blankaj ol ĉe ''P. c. collybita'',<ref name= chiffchaff/> sed ĝi havas tre similan voĉon al la nomiga subspecio.<ref name= Baker/> Pro individua variado, povas esti malfacile separi ''P. c. abietinus'' kaj ''P. c. collybita'' for de ties ĉefaj reproduktaj kaj vintraj teritorioj.<ref name= chiffchaff/> * ''P. (c.) tristis'', la '''Siberia ĉifĉafo''', reproduktiĝas en [[Siberio]] oriente de la [[Rivero Peĉora]] kaj vintras en malalta [[Himalajo]].<ref name=Baker/> Ĝi estas senkoloreca subspecio, grizeca aŭ bruneca supre kaj blankeca sube, kun malmulta flavo en plumaro, kaj la sabloblankeca superokula strio estas ofte pli longa ol ĉe la okcidenta subspecio. Ĝi havas pli altatonan kanton ''suicicuisit'' kaj mallongan altatonan alvokon ''ĉiit''.<ref name= chiffchaff/> Oni ofte konsideras ĝin plenan specion pro tie distingaj plumaro kaj voĉoj, similaj al tiuj de la ''P. s. sindianus'' ĉe tiuj aspektoj.<ref name = Martens1982/><ref name= Helbig1996>Helbig, Andreas J.; Martens, Jochen; Seibold, I.; Henning, F.; Schottler, B; Wink, Michael (1996): Phylogeny and species limits in the Palearctic Chiffchaff ''Phylloscopus collybita'' complex: mitochondrial genetic differentiation and bioacoustic evidence. ''Ibis'' 138 (4): 650–666 [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/1996/13_1996.pdf Plena teksto]</ref> La nomiga ''P. c. collybita'' kaj la ''P. c. tristis'' ne rekonas unu la kanton de la alia.<ref name=Schubert>Schubert, M. (1982): Zur Lautgebung mehrerer zentralasiatischer Laubsänger-Arten (''Phylloscopus''; Aves, Sylviidae). ''Mitteilungen aus dem Zoologischen Museum Berlin'' 58: 109–128.</ref><ref name = MartensMeincke1989>Martens, Jochen; Meincke, C. (1989): Der sibirische Zilpzalp (''Phylloscopus collybita tristis''): Gesang und Reaktion einer mitteleuropäischen Population im Freilandversuch. ''Journal für Ornithologie'' 130 (4): 455–473. [germane kun angla resumo] DOI 10.1007/BF01918465</ref> Dum oni ne solvas la statuson de ''P. (c.) fulvescens'', kiu troviĝas kie la teritorioj de ''P. c. abietinus'' kaj ''P. c. tristis'' koincidas kaj povas<ref name= Marova>(ruse) Marova, I. M. & Leonovich, V. V. (1993) [Hybridization between Siberian (''Phylloscopus collybita tristis'') and East European (''Ph. collybita abietinus'') Chiffchaffs in the area of sympatry.] ''Sbornik Trudov Zoologicheskogo Muzeya, Moskovskogo Gosudarstvennogo Universiteta'' 30: 147–163.</ref> aŭ ne povas <ref name = MartensMeincke1989/> esti hibrido inter tiuj, ''tristis'' restas en ''P. collybita''.<ref name = Sangster2002/> === Iamaj subspecioj === * ''P. ibericus'', la '''Iberia ĉifĉafo''' estas pli brila, pli verdeca en pugo, kaj pli flava sube ol ''P. collybita'',<ref name= Baker/> kaj havas kanton ''tit-tit-tit-cŭii-cŭii''. Ĝi nomiĝis dekomence ''P. brehmii'', sed la [[tipa specimeno]] de tiu [[taksono]] ne estas Iberia ĉifĉafo.<ref name= Iberian>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The correct name of the Iberian Chiffchaff ''Phylloscopus ibericus'' Ticehurst 1937, its identification and new evidence of its winter grounds|familia nomo=Svensson|persona nomo=Lars|jaro=2001|gazeto=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volumo=121|paĝoj=281–296}}</ref> Tiu specio troviĝas en [[Portugalio]] kaj [[Hispanio]], okcidente de linio el okcidenta [[Pireneoj]]<ref name =Salomon1989>Salomon, Marc (1989): [http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=6909814 Song as a possible reproductive isolating mechanism between two parapatric forms. The case of the chiffchaffs ''Phylloscopus c. collybita'' and ''P. c. brehmii'' in the western Pyrenees.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090425153610/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=6909814 |date=2009-04-25 }} ''Behaviour'' 111 (1–4): 270–290.</ref> tra la montoj de centra Hispanio al [[Mediteraneo]]; la Iberia kaj la Komuna ĉifĉafo kunvivas en mallarĝa zono laŭlonge de tiu linio.<ref name = Balmori>Balmori, Alfonso; Cuesta, Miguel Ángel; Caballero, José María (2002): [http://www.ardeola.org/files/ardeola_482.pdf Distribución de los mosquiteros ibérico (''Phylloscopus brehmii'') y europeo (''Phylloscopus collybita'') en los bosques de ribera de Castilla y León (España).] [hispane kun angla resumo]. ''Ardeola'' 49(1): 19–27.</ref> Krom la plej norda sekcio, la preciza situo de la koincida zono ne estas bone dokumentata. Tiu specio estas longdistanca [[birdomigrado|migranta]], kaj vintrumas en [[Okcidenta Afriko]]. Ĝi diferenciĝas el ''P. c. collybita'' laŭ voĉo,<ref name=Helbig1996/><ref name =Salomon1989/><ref name = SalomonHemim>Salomon, Marc; Hemim, Y. (1992):[http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=4443546 Song variation in the Chiffchaffs (''Phylloscopus collybita'') of the western Pyrenees – the contact zone between ''collybita'' and ''brehmii'' forms.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090425153606/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=4443546 |date=2009-04-25 }} ''Ethology'' 92 (4): 265–282.</ref> ekstera [[Morfologio (biologio)|morfologio]],<ref name=Salomon1997>Salomon, Marc; Bried, J.; Helbig, Andreas J.; Riofrio, J. (1997) Morphometric differentiation between male Common Chiffchaffs, ''Phylloscopus [c.] collybita'' Vieillot, 1817, and Iberian Chiffchaffs, ''P. [c.] brehmii'' Homeyer, 1871, in a secondary contact zone (Aves: Sylviidae). ''Zoologischer Anzeiger'' 236: 25–36.</ref> kaj sekvencoj de [[DNA]].<ref name=Helbig1996/><ref name = Helbig2001>Helbig, Andreas J.; Salomon, Marc; Bensch, S. & Seibold, I. (2001):[http://www.blackwell-synergy.com/doi/pdf/10.1046/j.1420-9101.2001.00273.x Male-biased gene flow across an avian hybrid zone: evidence from mitochondrial and microsatellite DNA.]{{404|date=July 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Journal of Evolutionary Biology'' 14: 277–287. DOI 10.1046/j.1420-9101.2001.00273.x</ref> Estas [[Hibrido (biologio)|hibrido]] en la kontakta zono,<ref name =Salomon1989/><ref name = SalomonHemim/><ref name= BB101/>, preskaŭ ĉiam inter masklo de ''P. ibericus'' kaj ino de ''P. c. collybita'',<ref name= BB101>{{Cite journal|last= Collinson |first= J. Martin |coauthors= Melling, Tim |month= April |year=2008 |title= Identification of vagrant Iberian Chiffchaffs - pointers, pitfalls and problem birds |journal=British Birds |volume= 101|issue=4 |pages= 174–188 }}</ref> kaj hibridoj ŝajne montras grandan malfortigon;<ref name = Helbig2001/> inaj hibridoj ŝajne estas [[nefekundeco|nefekundaj]] laŭ la [[Regulo de Haldane]].<ref name = Helbig1993>(france) Helbig, Andreas J.; Salomon, Marc; Wink, Michael; Bried, Joël (1993): [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/1993/3.%201993.pdf Absence de flŭ genique mitochondrial entre le Pouillots "veloces" medio-européen et ibérique (Aves: ''Phylloscopus collybita, P. (c.) brehmii''); implications taxonomiques. Résultats tirés de la PCR et du séquencage d'ADN.] ''Les Comptes rendus de l'Académie des sciences'' 316: 205–210.</ref> Pri la lasta aspekto, interesas noti, ke la Iberia ĉifĉafo ŝajne estas la plej malnova stirpo de ĉifĉafoj kaj estas tre distinga el la Komuna ĉifĉafo.<ref name=Helbig1996/> [[Dosiero:Lz10 pano 2.jpg|eta|dekstra|200ra|En tiu foto oni montras la historian teritorion de la formortinta [[Orientkanaria ĉifĉafo]] (''P. canariensis exsul'').]] * ''P. canariensis'', la '''[[Kanaria ĉifĉafo]] ''' estas nemigranta specio iam vivanta en la grandaj Kanarioj, kiu diferenciĝas el ''P. collybita'' pro morfologio, voĉo kaj genetikaj karakteroj, kaj kompreneble ne estas [[simpatria speciiĝo|simpatria]] kun iu ajn alia ĉifĉafo. La nomiga okcidenta subspecio ''P. c. canariensis'' de [[El Hierro]], [[La Palma]], [[La Gomera]], [[Tenerife]] kaj [[Gran Canaria]] estas pli malgranda ol la Komuna ĉifĉafo, kaj havas pli mallongajn, rondoformajn flugilojn.<ref name=Helbig1996/> Ĝi estas olivecbruna supre kaj havas senkolorajn bruston kaj flankojn;<ref name= Baker/> ĝi havas tre profundan kanton ''ĉip-ĉiip-ĉiip-ĉip-ĉip-ĉiip'' kaj alvokon similan al la nomiga raso.<ref name= chiffchaff/> La orienta ''[[Orientkanaria ĉifĉafo|P. c. exsul]]'' de [[Lanzarote]] kaj eble [[Fuerteventura]] estis pli pala supre kaj malpli ruĝeca sube ol sia okcidenta parenco,<ref name= Baker/> kaj havis pli akran alvokon;<ref name= chiffchaff/> ĝi povus esti distinga specio,<ref name = Sangster2002/> sed ĝi iĝis [[formortinta]] en 1986 almenaŭ, probable multe pli frue. La kialoj de ties formorto ne estas klaraj, sed ŝajne ĝi estis ĉiam malabunda kaj surloka, vivante nur en la Valo Haria de Lanzarote.<ref name= Simms >{{Citaĵo el libro|titolo=British Warblers (New Naturalist Series)|url=https://archive.org/details/britishwarblers0000simm|familia nomo=Simms|persona nomo=Eric|jaro=1985|eldoninto=Collins|ISBN=000219810X|paĝoj=[https://archive.org/details/britishwarblers0000simm/page/286 286], 310}}</ref> * ''P. sindianus'', la '''Montoĉifĉafo''', troviĝas en [[Kaŭkazo]] (''P. s. lorenzii'') kaj [[Himalajo]] (''P. s. sindianus''), kaj estas altituda migranto, kiu moviĝas al pli malaltaj niveloj vintre. La nomiga subspecio estas simila al ''P. c. tristis'', sed kun pli fajna malhela beko, pli brunaj supraj partoj kaj sablokoloraj flankoj; ties kanto estas preskaŭ identa al ''P. collybita'', sed la alvoko estas malforta ''psiŭ''. ''P. s. lorenzii'' estas pli forta kaj malhelbruna ol la nomiga raso;<ref name=Baker/> ĝi estas [[simpatria speciiĝo|simpatria]] kun la Komuna ĉifĉafo en malgranda areo de Okcidenta Kaŭkazo, sed interreproduktado okazas rare, se okazas.<ref name=Martens1982/> La Montoĉifĉafo diferenciĝas el ''tristis'' pro voĉo,<ref name=Martens1982>(germane) Martens, Jochen (1982): Ringförmige Arealüberschneidung und Artbildung beim Zilpzalp, ''Phylloscopus collybita''. Das ''lorenzii''-Problem. ''Zeitschrift für Zoologische Systematik und Evolutionsforschung'' 20: 82–100.</ref><ref name=MartensHänel>(germane) Martens, Jochen; Hänel, Sabine (1981): Gesangformen und Verwandtschaft der asiatischen Zilpzalpe ''Phylloscopus collybita abietinus'' und ''Ph. c. sindianus''. ''Journal für Ornithologie'' 122 (4): 403–427. [kun angla resumo] DOI 10.1007/BF01652928</ref> ekstera [[Morfologio (biologio)|morfologio]],<ref name=Cramp1992>Cramp, Stanley. (ed.) (1992): ''The Birds of the Western Palearctic'', Vol. 6. Oxford University Press, Oxford.</ref> kaj sekvencoj de [[DNA]].<ref name=Helbig1996/> Ties du subspecioj ŝajne estas distingaj laŭvoĉe,<ref name=Martens1982/> kaj ankaŭ montras ioman diferencon en sekvencoj de DNA;<ref name=Helbig1996/> ili restas kiel subspecioj atendante plian studon.<ref name = Sangster2002/> === Etimologio === La ĉefa nomo de la Ĉifĉafo estas onomatopea, aluda al la ripeteca ''ĉifĉafa'' kanto de la eŭropa subspecio.<ref name= Cocker>{{Citaĵo el libro|titolo=Birds Britannica|url=https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock|familia nomo=Cocker|persona nomo=Mark|kunaŭtoroj=Mabey, Richard|jaro=2005|loko=Londono|eldoninto=Chatto & Windus|ISBN=0-7011-6907-9|paĝoj=[https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock/page/378 378]–9}}</ref> Estas similaj nomoj en [[angla]] “Chiffchaff” kaj en kelkaj aliaj eŭropaj lingvoj, kiel la [[nederlanda]] ''Tjiftjaf'' kaj la [[germana]] ''Zilpzalp'' kaj [[kimra]] ''siff-saff''. La [[scienca nomo]] uzas du radikojn de la [[antikva greka]]; ''Phylloscopus'' devenas el ''fyllon''/φυλλον, "folio", kaj ''skopeo''/σκοπεω, "rigardi" aŭ "vidi",<ref name= Terres >{{Citaĵo el libro|titolo=The Audubon Society encyclopedia of North American birds|url=https://archive.org/details/audubonsocietyen00terr|familia nomo=Terres|persona nomo=John K.|jaro=1980|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Alfred A. Knopf, Inc|ISBN=0517032880|paĝo=[https://archive.org/details/audubonsocietyen00terr/page/n1030 1001]}}</ref> ĉar tiu genro enhavas speciojn kiuj dediĉas multon de sia tempo al manĝoserĉado en arboj, dum ''collybita'' estas koruptado de ''kollubistes'', "monŝanĝisto", ĉar ties kanto sonas kiel monerbruo.<ref name= Cocker/> == Priskribo == La Ĉifĉafo estas malgranda, diketa, 10–12&nbsp;cm longa filoskopo. La masklo pezas 7–8 g kaj la ino 6–7 g. Printempa plenkreskulo de la okcidenta [[subspecio]] '' P. c. collybita'' havas brunnuancajn grizverdecajn suprajn partojn, blankecajn subajn partojn kiuj iĝas pli flavecaj en flankoj, kaj mallongan blankecan superokulan strion. Ĝi havas malhelajn krurojn, fajnan malhelan bekon, kaj mallongajn flugilplumojn (elstare de la falditaj flugiloj). Dum la plumaro eluziĝas, ĝi iĝas pli senkolora kaj bruna, kaj perdiĝas la flava koloro de flankoj, sed post la reprodukta sezono estas longa kaj kompleta [[plumoŝanĝo]] antaŭ migrado.<ref name= chiffchaff/> La junuloj estas pli brunaj supre ol plenkreskuloj, kun flavablankecaj subaj partoj, sed post plumoŝanĝado dum 10 semajnoj ili akiras sian unuan plumaron. Post [[plumoŝanĝo]], kaj plenkreskuloj kaj junuloj havas pli brilajn kaj verdajn suprajn partojn kaj pli palajn superokulajn striojn.<ref name= chiffchaff/> [[Dosiero:Phylloscopus collybita.jpg|Nomiga subspecio <br />''P. c. collybita''|eta]] Tiu filoskopo ricevas sian nomon el sia simpla distinga kanto, ripeteca gaja ''ĉif-ĉaf''. Tiu kanto estas unu el la unuaj birdosignoj kiuj indikas ke printempo revenis. Ties alvoko estas ''hŭiit'', malpli dusilaba ol la ''huŭiit'' de la Fitiso aŭ ol la ''hu-it'' de la [[Montfitiso]].<ref name="Collins">Mullarney, Killian; Svensson, Lars, Zetterstrom, Dan; Grant, Peter. (1999). ''Birds of Europe.'' London. HarperCollins. pp. 304–306 ISBN 0-00-219728-6</ref> La kanto diferenciĝas el tiu de la Iberia ĉifĉafo, kiu havas pli mallongan ''ĝap ĝap ĝap ŭip ŭip ĉittiĉittiĉiittiĉitta''. Tamen povas esti miksitaj kantantoj pro hibridada zono kaj krome povas esti malfacile atribui la specion.<ref name = BB101/> Kiam ne kantante, la Ĉifĉafo povas estas malfacile distingebla el la aliaj filoskopoj havantaj verdecajn suprajn partojn kaj blankecajn subajn partojn, ĉefe la Fitiso. Tamen, tiu specio havas pli longajn unuarangajn plumojn, pli brilan aspekton kaj ĝenerale pli palajn krurojn. La Montfitiso (''P. bonelli)'' povas esti konfuzata kun la orienta ĉifĉafa subspecio ''tristis'', sed ĝi havas senmarkan vizaĝon kaj verdon en flugiloj.<ref name= chiffchaff/> Krome la Ĉifĉafo havas ankaŭ rondoformajn flugilojn dumfluge, kaj diferencigan vostomovon konsistan je subigo kaj poste svingeto, kio distingas ĝin el aliaj specioj de ''Phylloscopus''<ref name= BWP/> kaj kialas pro la nomo de "vostosvingisto" kiun ricevas la specio en [[Barato]].<ref name=Simms/> Eble plej malfacile estas distingi nekantantajn birdojn de la nomiga subspecio el Iberia ĉifĉafo en naturo. En [[Britio]] kaj [[Nederlando]], ĉiuj akceptitaj vidaĵoj de vagantoj de Iberia Ĉifĉafo estis de kantantaj maskloj.<ref name = BB101/> == Distribuado kaj vivejo == [[Dosiero:Common Chiffchaff (Phylloscopus collybita) in Delhi W Malaysia 035.jpg|eta|Subspecio '' P. c. tristis'' en [[Delhi]].]] Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] birdo reproduktiĝas en Eŭropo kaj Azio orienten al orienta [[Siberio]] kaj norden ĝis ĉirkaŭ 70^oN, krom izolataj populacioj en nordokcidenta Afriko, norda kaj okcidenta [[Turkio]] kaj nordokcidenta [[Irano]].<ref name= chiffchaff/> Ĝi estas migranta, sed ĝi estas unu el la unuaj [[paserina]]j [[birdoj]] kiuj revenas al siaj reproduktaj areoj printempe kaj inter la lastaj kiuj foriras fine de aŭtuno.<ref name = Collins/><ref name =BWP/> Dum la reprodukta sezono ĝi estas birdo de malfermaj arbaroj kun kelkaj altaj arboj kaj grundotavolo taŭga por nestumado. Tiuj arboj estas tipe almenaŭ 5 m altaj, kun subkreskaĵaro de herboj, [[filiko]]j, urtikoj aŭ similaj plantoj. Ties reprodukta biotopo estas tre specifa, kaj ili ne kunhavas ĝin eĉ kun la parencoj; ekzemple, la [[Fitiso]] (''P. trochilus'') preferas pli junajn arbojn, dum la [[Arbarfiloskopo]] (''P. sibilatrix'') preferas malpli subkreskaĵaro.<ref name= chiffchaff>{{Citaĵo el libro|titolo=The Chiffchaff|familia nomo=Clement|persona nomo=Peter|jaro=1995|loko=Londono|eldoninto=Hamlyn|ISBN=0600579786}}</ref> Vintre la Ĉifĉafo uzas pli ampleksan gamon de biotopoj inklude de [[arbustaro]], kaj ĝi ne estas tiom dependa de arboj. Ĝi troviĝas ofte ĉe akvo, malkiel la Fitiso kiu toleras pli sekajn habitatojn. Estas pliiĝanta tendenco vintri en okcidenta Eŭropo pli norde ol la tradiciaj areoj, ĉefe en suda marbordo de [[Anglio]] kaj la milda urba [[mikroklimato]] de [[Londono]].<ref name= chiffchaff/> Tiuj trovintrumantaj Ĉifĉafoj inkludas kelkajn vizitantojn de la orientaj subspecioj ''abietinus'' kaj ''tristis'', kaj ne certe ĉiuj tiuj birdoj reproduktiĝis surloke, kvankam kelkajn sendube.<ref name =BWP/> == Kutimaro == === Teritorio === [[Dosiero:Siberian Chiffchaff I IMG 9454.jpg|eta|Siberia ĉifĉafo ĉe [[Hodal]], [[Barato]].]] La masklo de Ĉifĉafo estas tre teritoriema dum la reprodukta sezono, kun kerna teritorio tipe de 20 m², kiu estas arde defendata kontraŭ aliaj maskloj. Ankaŭ aliaj malgrandaj birdoj povas esti atakataj. La masklo estas scivolema kaj sentima, kaj atakas eĉ danĝerajn predantojn kiel [[Ermeno]] se ili alproksimiĝas al la nesto, kaj sakme la ovoŝtelantojn kiel la [[Eŭrazia garolo]].<ref name=chiffchaff/> Lia kanto el favorata elstara ripozejo ŝajne estas uzata por averti pri la starigita teritorio kaj kontakti inon, pli ol kiel patra gvardostrategio.<ref name= Rodrigues >{{Citaĵo el gazeto|titolo=Song activity in the chiffchaff: territorial defence or mate guarding?|familia nomo=Rodrigues|persona nomo=Marcos|jaro=1996|monato=marto|gazeto=Animal Behaviour|volumo=51|numero=3|COI=10.1006/anbe.1996.0074|paĝoj=709–716}}</ref> Trans la kerna teritorio, estas pli larĝa manĝoteritorio kiu varias laŭgrande, sed tipe dekobla aŭ plie la areon de la reprodukta teritorio. Oni supozas, ke la ino havas pli grandan manĝoteritorion ol la masklo.<ref name=chiffchaff/> Post kiam la reproduktado finis, tiu specio abandonas sian teritorion, kaj povas kuniĝi laŭ malgrandaj aroj kun alliaj filoskopoj antaŭ migrado.<ref name=BWP/> === Reproduktado === [[Dosiero:Phylloscopus collybita collybita MHNT.ZOO.2010.11.202.17.jpg|eta|ovoj de ''Phylloscopus collybita collybita'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] La masklo de Ĉifĉafo revenas al sia reprodukta teritorio du aŭ tri semajnojn antaŭ la ino kaj tuj ekkantas por fondi sian posedon kaj allogi inon. Kiam ino estas lokigita, la masklo uzas malrapidan papiliecan flugon kiel parto de la pariĝa ceremonio, sed kiam jam la paro estis certigita, aliaj inoj estos forpelitaj el la teritorio. La masklo apenaŭ zorgas pri la nestumado krom la defendo de la teritorio.<ref name=chiffchaff/> La ino konstruas neston sur aŭ ĉe grundo en kaŝita situo inter rubusoj, urtikoj aŭ alia densa malalta vegetaĵaro. La kupolnesto havas flankan enirejon kaj estas konstruata el aspra plantomaterialo kiel mortaj folioj kaj herboj, kun pli fajna materialo uzata en la interno antaŭ aldono de kovrado de plumoj. La tipa nesto estas 12.5&nbsp;cm alta kaj 11&nbsp;cm larĝa.<ref name=chiffchaff/> La ovodemetado estas de 2 al 7 (plej ofte 5 aŭ 6) kremokolorajn ovojn kiuj havas etajn ruĝecajn, purpurajn aŭ nigrecajn punktojn kaj estas ĉirkaŭ 1.5&nbsp;cm longaj kaj 1.2&nbsp;cm larĝaj. Ili estas kovataj de la ino dum 13–14 tagoj antaŭ eloviĝo.<ref name=chiffchaff/> La ino kovas kaj manĝigas la idojn dum pluaj 14–15 tagoj antaŭ [[elnestiĝo]]. La masklo rare partoprenas en manĝigado, kvankam tio okazas foje, ĉefe kiam malbona vetero limigas insektodisponeblon aŭ se la ino malaperas. Post elnestiĝo la junuloj restas ĉe la nesto dum 3 aŭ 4 semajnoj kaj estas manĝigataj de kaj ripozas ĉe la ino, kvankam tio malpliiĝas post proksimume la unuaj 14 tagoj. Norde de la teritorio estas tempo por nur 1 ovodemetado, pro la mallonga somero, sed dua ovodemetado estas komuna en centraj kaj sudaj areoj.<ref name=chiffchaff/> Kvankam paroj restas kune dum la reprodukta sezono kaj la [[poligamio]] estas nekomuna, eĉ se la masklo kaj la ino revenas al la sama loko venontjare ne estas ŝajna rekono aŭ fideleco. Interreproduktado kun aliaj specioj, krom tiuj iam konsiderataj subspecioj de ''P. collybita'', estas rara, sed oni konas kelkajn ekzemplojn de hibridiĝo kun la Fitiso. Tiaj hibridoj faras miksitajn kantojn, sed nur tio ne estas sufiĉa pruvo de interspeca reproduktado.<ref name=chiffchaff/> === Manĝo === Kiel plej parto de silviedoj kaj filoskopedoj, ankaŭ tiu malgranda specio estas [[insektovora]], kiu moviĝas konstante inter foliaro aŭ dummallonge ŝvebas. Ili manĝas [[insekto]]jn, ĉefe [[muŝo]]jn, el pli da 50 familioj, kaj aliajn malgrandajn kaj mezgrandajn senvertebrulojn. Ili manĝas la ovojn kaj [[larvo]]jn de [[lepidoptero|papilioj kaj tineoj]], ĉefe tiujn de la [[Vintra tineo]].<ref name=chiffchaff/> Oni ĉirkaŭkalkulas, ke la Ĉifĉafo bezonas ĉirkaŭ unu trionon de sia pezo en insektoj ĉiutage, kaj ili manĝas preskaŭ konstante aŭtune por havi kroman grason kiel “benzino” por la longa migroflugo.<ref name=chiffchaff/> == Predantoj kaj minacoj == Kiel ĉe plej parto de malgrandaj birdoj, mortindico en la unua vivojaro estas alta, sed oni vidas kutime plenkreskulojn 3- al 4-jaraĝajn, kaj la vidaĵoj atingas ĝis pli da 7-jaraĝajn. Ovoj, idoj kaj junuloj de tiu grundonestumanta specio estas predataj de [[Ermeno]]j, [[Musteloj]] kaj [[Korvedoj]] kiel la [[Eŭropa pigo]], kaj plenkreskuloj estas ĉasataj de [[rabobirdo]]j, ĉefe de [[Akcipitredoj]]. Malgrandaj birdoj estas ankaŭ suferantaj de malbona vetero, ĉefe dum migrado, sed ankaŭ dum reproduktado kaj ĉe vintrejoj.<ref name =chiffchaff/> La Ĉifĉafo estas eventuale gastiganto de [[nestoparazitado|nestoparazitaj]] [[kukolo]]j, inklude la [[Komuna kukolo|komunan]] kaj la pli raran specion [[Horsfilda kukolo]],<ref name= Johnsgard >{{Citaĵo el libro|titolo=The Avian Brood Parasites: Deception at the Nest|url=https://archive.org/details/avianbroodparasi0000john|familia nomo=Johnsgard|persona nomo=Paul A.|jaro=1997|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0195110420|paĝo=[https://archive.org/details/avianbroodparasi0000john/page/196 196]}}</ref> sed ĝi rekonas kaj forpelas [[speciimitado|neimitajn]] ovojn kaj estas tiele nur rare sukcese nestoparazitita.<ref name= Moksne>{{Cite journal|last= Moksnes |first= Arne |coauthors= Roskaft, Eivin |month= January - March |year= 1992|title= Responses of Some Rare Cuckoo Hosts to Mimetic Model Cuckoo Eggs and to Foreign Conspecific Eggs |journal= Ornis Scandinavica |volume= 23|issue= 1|pages= 17–23| doi=10.2307/3676422}}</ref> Kiel aliaj paserinoj, la Ĉifĉafo povas ankaŭ akiri intestajn [[nematodo]]jn parazitajn kaj eksterajn iksodojn.<ref name = Cork>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britishecologicalsociety.org/articles/grants/reports/1695/|titolo=Cork, Susan C, Grant Report - SEPG 1695|alirdato=2007-12-28|verko=The prevalence of nematode parasites in transcontinental songbirds|eldoninto=British Ecological Society|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071121050746/http://www.britishecologicalsociety.org/articles/grants/reports/1695/|arkivdato=2007-11-21}}{{Citaĵo el la reto |url=http://www.britishecologicalsociety.org/articles/grants/reports/1695/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-02-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071121050746/http://www.britishecologicalsociety.org/articles/grants/reports/1695/ |arkivdato=2007-11-21 }}</ref><ref name= Jaenson >{{Cite journal|last= Jaenson|coauthors= Jensen, Jens-Kjeld |month= May |year=2007 |title= Records of ticks (Acari, Ixodidae) from the Faroe Islands |url = http://www.entomologi.no/journals/nje/2007-1/abs/NJE-54-jaenson.pdf |journal= Norwegian Journal of Entomology.|volume= 54|issue= |pages=11–15|first= Thomas G.T.}}</ref> La ĉefa efekto de homoj sur tiu specio estas nerekta, tra arbarklarigado kiu damaĝas la habitaton, predadon fare de katoj, kaj kolizioj kontraŭ fenestroj, konstruaĵoj kaj aŭtoj. Nur la unua el tiuj havas povon grave endanĝerigi populaciojn, sed pro la ampleksa geografia disvastigo de la ''P. c. abietinus'' kaj de la ''P. c. tristis'', kaj arbarkonservada politiko en la teritorio de la ''P. c. collybita'', la futuro de la Ĉifĉafo ŝajnas sekura.<ref name =chiffchaff/> == Statuso == La ĉifĉafo havas enorman teritorion, kun ĉirkaŭkalkulita etendo de 10 milionoj da km² kaj populacion de 60–120 milionoj da individuoj nur en Eŭropo. Kvankam la tutmonda populacio ne estis kalkulita, oni supozas, ke tiu specio ne alproksimiĝas al kriterioj por malpliiĝo de la [[Ruĝa Listo de IUCN]] kaj pro tio la specio estas konsiderata kiel "Malplej zorgiga".<ref>IUCN</ref> Neniu el la gravaj subspecioj de tiu specio estas sub minaco, sed ''exsul'', kiel jam menciate, estas probable formortinta. Estas malrapida populacipliiĝo de la ĉifĉafo en [[Ĉeĥio]]<ref>(ĉeĥe) [http://jpsp.birds.cz/vysledky.php?taxon=781 Budníček menší (Phylloscopus collybita)]. Česká společnost ornitologická (Ĉeĥa Societo de Ornitologio), konsultita la 20an de aprilo 2009</ref>. La teritorio de almenaŭ ''P. c. collybita'' ŝajne etendiĝas, kaj okazas nordenaj antaŭeniroj en [[Skotio]], [[Norvegio]] kaj [[Svedio]] kaj granda populacio pliiĝas en [[Danio]]<ref name=BWP>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes)|familia nomo=Snow|persona nomo=David|kunaŭtoroj=Perrins, Christopher M (editors)|jaro=1998|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854099-X}} p1337–1339</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=cxifcxaf}}{{Portalo Birdoj}} * http://www.rozhlas.cz/hlas/pevci-a/_zprava/12263 * http://images.google.com/images?q=Phylloscopus+collybita * http://www.rspb.org.uk/birds/guide/c/chiffchaff/index.asp * https://web.archive.org/web/20090115045103/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/363.shtml* [[BBC]] Science and Nature: [ BBC Ĉifĉafa retejo] * BBC Science and Nature: [https://web.archive.org/web/20090326070947/http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/chiffchaff_song.ram Common Ĉifĉafa kanto] ([[Real Audio]]) * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-chiffchaff-phylloscopus-collybita Ĉifĉafaj filmetoj, fotoj kaj sonoj] ĉe Interreta Birdokolekto * RSPB: [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/c/chiffchaff/index.asp Ĉifĉafo, ''Phylloscopus collybita''] * [http://www.ibercajalav.net/img/380_ChiffchaffPcollybita.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112133339/http://www.ibercajalav.net/img/380_ChiffchaffPcollybita.pdf |date=2013-11-12 }} {{Birdoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Frua Filoskopo}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Filoskopedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] g6di4d1bq5qcyauo2iwsnf8vfadx1py 0 19681 9488414 9475050 2026-10-05T04:35:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488414 wikitext text/x-wiki {{Informkesto skribo|tipo=[[silabaro]]}} [[Dosiero:Hanzi.svg|eta|250ra|<center>Maldekstre kaj nigre, signoj por "ĉina signo" en la [[tradicia ĉina skribo]]; dekstre kaj ruĝe, "ĉina signo" en la [[simpligita ĉina skribo]].]] [[Dosiero:Mi Fu Shu Su Tie.jpg|dekstra|Ekzemplo de [[ĉina kaligrafio]].]] La '''ĉina skribo''', aŭ '''ĉinaj signoj''', estas kaj estis uzataj precipe en la [[ĉina lingvo]], sed ankaŭ en la [[japana lingvo]] kaj la [[korea lingvo]] ([[Sud-Koreio]]). La ĉinaj signoj malaperis el la [[vjetnama lingvo]] (la vjetnama lingvo uzis ĉinajn signojn ĝis la [[20-a jarcento]]) kaj el [[Nord-Koreio]] (kie estas uzata sole [[korea alfabeto]]). == Signoj kaj signifoj == La ĉinaj signoj (汉字/漢字) nomiĝas '''''hànzì''''' en la [[Norma ĉina lingvo|norma ĉina (mandarena, nordĉina)]], '''''hon3 zi6''''' en la [[Kantona lingvo|kantona]], '''''[[kanji]]''''' en la japana, '''''[[hanja]]''''' en la korea, kaj '''''hán tư''''' en la vjetnama. En la ĉina lingvo unu aŭ pluraj signoj (字) konsistigas vortojn (詞), ekzemplo: "hànzi" (漢字) havas du signojn. La japana, la korea kaj la vjetnama lingvoj ne estas parencaj al la ĉina lingvo, kaj ili havas malsimilegan gramatikon. Tiel tiuj lingvoj ŝanĝis la signifon de la ĉinaj signoj. Ankaŭ kelkaj malsamaj (sed similaj) ĉinaj signoj havas la saman signifon. Ekzemplo estas 愛人. 愛人 signifas "edzo/edzino" en la ĉina (''Àirén''), sed ĝi signifas "amato/amatino" en la korea (''Aein''), kaj "adulta amato/amatino" en la japana (''Aijin''). Alia ekzemplo estas 平和. 平和 signifas "paco" en la japana lingvo, sed en la ĉina lingvo oni diras 和平. Ankaŭ ordinaraj signoj estas similaj sed malsamaj en diversaj regionoj. Ekzemplo estas "[[Drako (mitologio)|drako]]": 龙 en Ĉinio, sed 龍 en [[Tajvano]] kaj 竜 en [[Japanio]]. Tradicie, ĉinaj signoj estis skribitaj vertikale, maldekstren komence de la dekstro. Hodiaŭ, oni kutime skribas ilin laŭ okcidenta maniero: horizontale, suben komence de la supro. == Formado de ĉinaj ideogramoj == [[Dosiero:Evo-rì.svg|eta|dekstre|250ra|evoluo de ĉina ideogramo: suno.]] [[Dosiero:Evo-shān.svg|eta|dekstre|250ra|evoluo de ĉina ideogramo: monto.]] [[Dosiero:Evo-elephant.png|eta|dekstre|250ra|evoluo de ĉina ideogramo: elefanto.]] Ĉinaj karaktroj reprezentas vortojn de la lingvo uzante diversajn strategiojn. Kelkaj karaktroj, kiaj kelkaj el la plej ofte uzataj, estis origine [[piktogramo]]j, kiuj priskribis la objektojn aluditajn, aŭ simple [[ideogramo]]j, en kiuj la signifo estis esprimita [[ikono|ikone]]. Kelkaj aliaj vortoj estis esprimitaj per komponitaj ideogramoj, sed la plej ampleksa majoritato estis verkita uzante la [[Rebuso|rebusan principon]], laŭ kiu karaktro por similsona vorto estis ĉu simple prunteprenita aŭ (pli ofte) etendita per malambiguiga semantika markilo por formi son-semantikan komponkaraktron.<ref>Norman, Jerry (1988). ''Chinese''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29653-3. pp. 58–61</ref> Tiuj kvin metodoj, kune kun obskura kategorio de "transformitaj similaĵoj", estis la unuan fojon klasitaj kiel la ''liùshū'' (en ĉina 六书 aŭ 六書) ("ses skriboj") fare de la fakulo [[Ŝu Ŝen]] en lia vortaro ''Ŝuoŭen Jiezi'' en la jaro 100.<ref>Norman, Jerry (1988). ''Chinese''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29653-3. pp. 67–69</ref> Kvankam tiu analizo estis foje problemiga kaj disputeble malkapablas respeguli la kompletan naturon de la ĉina [[skribsistemo]], ĝi pluiras pro sia longa historio kaj konvinka uzado. === Piktogramoj === * En ĉina 象形字 ''xiànĝíngzì'' [[Piktogramo]]j formas nur malgrandan parton de ĉinaj karaktroj. Karaktroj de tiu klaso derivas el bildoj de objektoj kiujn ili aludas.<ref> Qiu 2000, p. 154; Norman 1988, p. 87. </ref> Laŭ la tempo ili estis normigitaj, simpligitaj, kaj stiligitaj por fari ilin pli facile skribeblaj, kaj ties derivado estas tiele ne ĉiam evidenta. Ekzemploj estas 日 ''rì'' por "suno", 月 ''yuè'' por "luno", 木 ''mù'' por "arbo" aŭ "ligno",<ref>* "日". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 1588. * "月". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 2188. * "木". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 1231.</ref> kaj 麻 ''má'' por "kanabo". Ne estas preciza nombro por la proporcio de modernaj karaktroj kiuj estas bildecaj nature; tamen, Ŝu Ŝen metis proksimume 4% de ĉinaj karaktroj en tiu kategorio. === Simplaj ideogramoj === * En ĉina 指事字 ''zhǐshìzì'' Nomita ankaŭ ''simplaj indikiloj,'' tiu malgranda kategorio enhavas karaktrojn kiuj estas rektaj [[ikono|ikonecaj]] bildoj. Ekzemploj estas 上 ''shàng'' "supre" kaj 下 ''xià'' "malsupre", origine nur punktoj super kaj sub linio, kio poste evoluis al siaj nuntempaj formoj, kiuj havas malpli potencialo por grafika ambigueco laŭ kunteksto.<ref> Qiu 2000, p. 46. </ref> Pli komplikaj indikiloj inkludas 凸 ('konveksa'), 凹 ('konkava'), kaj 平 ('ebena' kaj 'nivela').<ref> Norman 1988, pp. 87. </ref> === Komponitaj ideogramoj === * En ĉina 会意字 / 會意字 ''huìyìzì,'' la komponitaj ideogramoj estas signoj, kiuj konsistas el du partoj, kiuj kune iel faras la signifon de la tuto. Ekzemple 日 ''rì'' "suno" plus 月 ''yuè'' "luno" faras 明 ''míng'' "brila", "klara". Rimarku, ke inter la prononcoj de la partoj kaj de la tuto tute estas nek similo nek rilato; temas la konstruo nur pri la semantiko. Kvankam la historieco de tiu aparta [[etimologio]] estis pridubita fare de kelkaj ĵusaj fakuloj, ĝi estas definitive kanona legado: por ekzemplo, la ofta komponita vorto 明白 kun la signifo 'kompreno', rande al derivita asocio de 明 kun 'iluminado'. La aldono de la mallongigo de la radikalo de 'herbo' pinte rezultas en la kompona ideografo 萌 ('burĝoni'), alude al la [[Heliotropismo|heliotropisma]] konduto de planta vivo. Aliaj ofte cititaj ekzemploj estas 休 ('ripozo'), komponita de piktogramoj ⼈ 'homo' kaj ⽊ 'arbo', kaj 好 ('bona'), komponita de ⼥ 'virino' kaj ⼦ 'infano'.<ref>* "明". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 1599. * "萌". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 3447. * "明白". Concised Mandarin Chinese Dictionary (en ĉina). Taiwan Ministry of Education. 2021. * "好". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 1101.</ref> [[Dosiero:Compound Chinese character demonstration with 好.gif|eta|maldekstre|160ra|La komponita karaktro 好 bildigita laŭ siaj komponantaj karaktroj 女 kaj 子 apudigitaj unu kun la alia.]] Nuntempe oni kredas, ke multaj tradiciaj ekzemploj de komponitaj ideogramoj fakte originiĝis kiel son-semantikaj komponaĵoj, malheligitaj pro sinsekvaj ŝanĝoj laŭ formo.{{sfn|Sampson|Chen|2013|p=261}} Peter Boodberg kaj William Boltz iris tiom antaŭen ĝis malakcepto ke ĉiuj komponaj ideogramoj estis kreitaj en antikvaj tempoj, asertante, ke "duarangaj komprenoj" kiuj estas nuntempe perdiĝintaj estas responsaj pri la ŝajna foresto de fonetikaj indikiloj,{{sfn|Boltz|1994|pp=104–110}} sed iliaj argumentoj estis malakceptitaj de aliaj fakuloj.{{sfn|Sampson|Chen|2013|pp=265–268}} Komponitaj ideogramoj estas oftaj en {{transl|ja|''kokuji''}}, karaktroj dekomence stampitaj en Japanio. Ekzemplo de moderna komponita ideogramo uzita en verkita ĉino estas 砼 ('[[betono]]'), kiu kombinas la radikojn de "homo", "laboro", kaj "ŝtono".<ref>[https://homeinmists.ilotus.org/hd/hydzd3.php?st=page_no&kw=2594 Hanyu Da Zidian] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231110131710/https://homeinmists.ilotus.org/hd/hydzd3.php?st=page_no&kw=2594 |date=2023-11-10 }} 1989, =砼 p. 2594.</ref> === Rebusaĵoj === * En ĉina 假借字 ''jiǎjièzì,'' la kategorio de rebusaj skriboj estas esence sama al la koncepto de rebuso, kiel oni tion konas en la aliaj partoj de la mondo: uzi ion devene bildon ne bilde, sed pro la sono de la vorto por tiu afero. Ekzemple 象 ''xiàng'' estas devene bildo de [[elefanto]], kaj plu havas tiun signifon, sed signifas krom tion "aspekto", "aspekti", pro tio, ke la vortoj samsonas en la antikva hana lingvo. Simile 云 ''yún'' devene estas bildo pri [[nubo]], sed oni ekskribis pere vorton por "diri", kaj sekve faris la formon 雲, kun supra elemento signifanta "pluvo", kio estas uzata por vortoj rilataj al [[vetero]] (ekzemple 雹 ''báo'' "[[hajlo]]", 雷 ''léi'' "[[tondro]]", 霧/雾 ''wù'' "[[nebulo]]"). Pro tio, ke la vorto ''yún'' por la senco "diri" estas jam de nemallonga tempo arkaaĵo, oni forigis la distingon inter 云 kaj 雲 en la [[Simpligita ĉina skribo|simpligita skribo]]; en la maloftaj okazoj, en kiuj oni volas diri per ''yún'' "diri", la supozo estas, ke distingo eblos per kunteksto. === Son-semantikaj komponaĵoj === * En ĉina 形声字 / 形聲字 ''xíngshēngzì,'' la son-semantike komponitaj skriboj estas ege la plej granda kategorio, estante pli ol 90% el la signoj en moderna vortotrezoro. Temas pri signoj, kiuj konsistas el unu parto, kiu donas "kategorion" (malprecize) de signifo, kaj unu parto, kiu donas proksimume la sonon. La son-semantike komponitaj skriboj estas ege la plej granda kategorio, estante pli ol 90% de la signoj en moderna vortaro. Ekzemple el 工 ''gōng'' "laboro" oni per aldono de parto signifanta "fadenon", "silkon" faras 紅 ''hóng'' "skarlato", per aldono de parto signifanta "akvon" faras 江 ''jiāng'' "rivero", per aldono de parto signifanta "agi", "frapi" faras 攻 ''gōng'' "ataki", kaj tiel plu. En pluraj okazoj oni aldonas semantikan elementon al ekzistanta signo, kiu konsistas jam el semantika kaj sona elementoj. Ekzemple 湖 ''hú'' "lago" konsistas el maldekstra elemento signifanta "akvon" plus dekstra elemento 胡 ''hú'' "barbaro", sed 胡 ''hú'' mem konsistas el 古 ''gǔ'' "antikva" plus elemento signifanta "karnon". (En tiuj okazoj, oni uzas mallongigitajn formojn de signoj por semantikaj elementoj; la normalaj memstaraj signoj por "akvo" kaj "karno" estas respektive 水 ''shuǐ'' kaj 肉 ''ròu'', sed oni rigardas la tri streketojn maldekstre de 江 ''jiāng'' kaj 湖 ''hú'' kiel mallongigitan formon de 水 ''shuǐ'', kaj simile la dekstran parton de 胡 ''hú'' kiel mallongigitan formon de 肉 ''ròu''; sekve oni trovos ilin en vortaro sub tiuj sekcioj. == Historio == [[Dosiero:Comparative evolution of Cuneiform, Egyptian and Chinese characters.jpg|eta|Kompara evoluo el piktogramoj ĝis abstraktaj formoj en mezopotamiaj signoj, egiptaj hieroglifoj, kaj ĉinaj karaktroj.]] Laŭ Qiu Xigui, la plej larĝa tendenco en la evoluo de la ĉinaj karaktroj laŭlonge de la historio estis simpligo, kaj en grafika ''aspekto'' (字形 zìxíng), nome "eksteraj aspektoj de individuaj grafemoj", kaj en grafika ''formo'' (字体, en tradicia 字體, en pijino zìtǐ), "ĝeneralaj ŝanĝoj en la diferencaj trajtoj de grafika formo kaj de kaligrafia stilo, [...] en plimulto de okazoj reference ĉefe al evidentaj kaj substancaj ŝanĝoj".{{sfn|Qiu|2000|pp=44–45}} === Tradiciaj elpensaĵoj === Kelkaj laboroj de klasika ĉina literaturo indikaj, ke oni uzis noditajn [[ŝnuro]]jn por fari registrojn antaŭ la elpensado de [[skribado]].<ref>Yang Yuxin, 2018, ''Unveiling and Activating the "Uncertain Heritage" of Chinese Knotting'' [https://papers.iafor.org/wp-content/uploads/papers/accs2018/ACCS2018_41803.pdf The Asian Conference on Cultural Studies 2018] paĝo 3</ref><ref>{{Cite web |last=Mair |first=Victor H. |work=Language Log | title= Prehistoric notation systems in Peru, with Chinese parallels | author-link= Victor H. Mair |url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=50819 |access-date=2023-07-31}}</ref> Verkoj kiuj referencas tiun praktikon estas la ĉapitron 80 de ''[[Tao Te Ching]]''<ref>{{Cite book |translator-last=Chan |translator-first=Wing-tsit |title=The Way of Lao Tzu (Tao Te Ching) |publisher=The Bobbs-Merrill Company |year=1963 |isbn=0-02-320700-0 |page=238 |language=en}} "Let the people again knot cords and use them (in place of writing)"</ref> kaj la ĉapitro "Xici II" ene de ''[[I Ching|Yijing]]''.<ref name="xici2">{{Cite book |chapter-url=https://ctext.org/book-of-changes/xi-ci-xia/ens |title=The Book of Changes | title-link= I Ching |via= The Chinese Text Project | date= 1899 |translator-last=Legge |translator-first=James | translator-link= James Legge |script-title=zh:易經 |script-chapter=zh:系辞下 |trans-chapter=Xi Ci II |quote=In the highest antiquity, government was carried on successfully by the use of knotted cords (to preserve the memory of things). In subsequent ages the sages substituted for these written characters and bonds. By means of these (the doings of) all the officers could be regulated, and (the affairs of) all the people accurately examined. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924170601/https://ctext.org/book-of-changes/xi-ci-xia/ens |archive-date=24a de Septembro 2020 |url-status=live}}</ref> Laŭ la tradicio, ĉinaj karaktroj estis elpensitaj dum la 3-a jarmilo a.n.e. fare de Canĝjie, nome skribisto de la legenda Flava Imperiestro. Oni diras, ke Canĝjie elpensis simbolojn nomitajn 字 (zì) pro sia frustracio ĉe la limigoj de ŝnurnodado, inspirante sin el sia studo de animaloj, pejzaĝoj kaj steloj en la ĉielo. En la tago en kiu oni kreis la unuajn karaktrojn, greno pluvis el la ĉielo - kaj kiam noktiĝis, oni aŭdis la lamentadon de fantomoj kaj demonoj, kiu bedaŭris, ke oni ne povos plu ĉikani kaj ĝeni homojn.<ref>{{Cite book |last1=Yang |first1=Lihui |title=Handbook of Chinese Mythology |last2=An |first2=Deming |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-195-33263-6 |pages=84–86 |language=en}}</ref> === Neolitiko === En ĵusaj jardekoj, oni trovis serion de surskribitaj grafemojn kaj bildojn en arkeologiaj kuŝejoj de la [[Neolitiko]] en Ĉinio, kiel tiuj de [[Jiahu]] (ĉirkaŭ 6500 a.n.e.), Dadivano kaj [[Damaidi]] el la 6-a jarmilo a.n.e., kaj [[Banpo]] (5-a jarmilo a.n.e.). Ofte tiu trovitaĵoj estis akompanataj de amaskomunikilaj informoj kiuj fruigis la supozitajn komencojn de la ĉina skribado je miloj da jaroj.<ref>{{Cite news |date=2007-05-18 |title=Carvings May Rewrite History of Chinese Characters |language=en |work=[[Xinhua]] Online |editor-last=Jiang |editor-first=Yuxia |url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm |url-status=dead |access-date=2007-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708132514/http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm |archive-date=2007-07-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170303223737/http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm |date=2017-03-03 }} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6669569.stm |title=Chinese Writing '8,000 Years Old' |publisher=[[BBC News]] |date=2007-05-18 |access-date=2007-11-17 |language=en}}</ref><ref name="rincon">{{Cite news |last=Rincon |first=Paul |date=2003-04-17 |title='Earliest Writing' Found in China |language=en |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2956925.stm}}</ref> Tamen, ĉar tiuj markiloj aperis sole sen implikita kunteksto kaj estis faritaj krude, Qiu Xigui konkludas, ke "ni ne havas bazon por aserti, ke tiuj konstituas skribadon nek estas tialo por konkludi, ke ili estas antaŭaĵoj de ĉinaj karaktroj de la [[Shang dinastio]]."{{sfn|Qiu|2000|p=31}} Tamen ili pruvas, ke la historio de la uzado de [[signo (semiotiko)|signoj]] en la valo de la [[Flava Rivero]] de la Neolitiko ĝis la periodo Shang.<ref name="rincon" /> === Orakolosta skribado === [[Dosiero:Shang dynasty inscribed scapula.jpg|eta|maldekstre|200ra|Oksa orakolo surskribita de karaktroj registrantaj la rezulton de divenado.]] La plej fruaj konataj ekzemploj de skribado rekte antaŭaĵoj de modernaj karaktroj estas korpuso de surskribaĵoj farita en bronzaj ujoj kaj [[Orakola osto|orakolaj ostoj]] dum la fino de la Shang dinastio (ĉirkaŭ 1250-1050 a.n.e.,{{sfn|Kern|2010|p=1}}{{sfn|Keightley|1978|p=xvi}} kaj la plej antikvaj estus de ĉirkaŭ 1200 a.n.e.<ref name="Bagley">{{Cite book |last=Bagley |first=Robert |title=The First Writing: Script Invention as History and Process |date=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83861-0 |editor-last=Houston |editor-first=Stephen |editor-link=Stephen D. Houston |pages=190–249 |language=en |chapter=Anyang writing and the origin of the Chinese writing system |author-link= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jsWL_XJt-dMC&q=1200}}</ref><ref name="Boltz">{{Cite book |last=Boltz |first=William G. |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221&nbsp;BC |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-47030-8 |editor-last=Loewe |editor-first=Michael |editor-link=Michael Loewe |language=en |chapter=Language and Writing |access-date=3a de Aprilo 2019 |editor-last2=Shaughnessy |editor-first2=Edward L. |editor-link2=Edward L. Shaughnessy |chapter-url= https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC&pg=PA108 | doi= 10.1017/CHOL9780521470308.004 | pages=74–123 }}</ref> {{rp|108}} Orakolaj ostoj kaj la skribaĵoj kiujn ili portas estis dokumentitaj de modernaj fakuloj en 1899, post aliaj ekzemploj estis malkovritaj venditaj kiel "drakostoj" por medicinaj celoj, kun la simboloj ĉizitaj en ili identigitaj kiel ĉina skribado. Ĉirkaŭ 1928, la fonto de tiuj ostoj estis markita ĝis vilaĝo proksima al [[Anjan]] en [[Henano]], kiu estis elfosita de la [[Academia Sinica]] inter 1928 kaj 1937. Ĝis nun, oni trovis ĉirkaŭ 150 000 tiajn fragmentojn.{{sfn|Kern|2010|p=1}} Orakolostaj skribaĵoj estas registroj de divenaĵoj plenumitaj en la komunikado kun reĝaj praulaj spiritoj.{{sfn|Kern|2010|p=1}} La skribaĵoj gamas el la malmultaj karaktroj en la plej mallongaj, ĝis ĉirkaŭ 40 karaktroj en la plej longaj. La reĝo Shang komunikus kun siaj prauloj pere de "orakolomancio", pridemandante pri temoj kiel la reĝa familio, militaj sukcesoj, kaj eĉ vetera prognozo. La interpretitaj respondoj estus registritaj sur la divenila materialo mem, tio estas la ostoj.{{sfn|Kern|2010|p=1}} La orakolosta skribado estis bone disvolvigita skribsistemo,{{sfn|Boltz|1986|p=424}}{{sfn|Keightley|1996}} kio sugestas, ke la originoj de la ĉina skribado povus veni tion frue kiom el la fino de la 2-a jamilo a.n.e.{{sfn|Kern|2010|p=2}} Kvankam tiuj divenskribaĵoj estas la plej fruaj survivinta pruvaro de antikva ĉina skribado, oni amplekse kredas, ke tiun skribadon oni uzis ankaŭ por multaj aliaj neoficialaj celoj, sed ankaŭ ke la materialoj sur kiuj oni faris nedivenan skribadon — plej verŝajne ligno kaj [[bambuo]] — estis malpli daŭrebla ol ostoj kaj konkoj, kaj ekde tiam ili forkadukiĝis.{{sfn|Kern|2010|p=2}} === Zhou skribmaniero === [[Dosiero:Shi Qiang pan.jpg|eta|dekstre|La [[kuirujo]] de la skribisto Ŝi Kiang de la epoko Ĵu, bronza ceremonia kuirujo datitaj de ĉirkaŭ 900 a.n.e. Longaj surskribaĵoj sur la surfaco priskribas la farojn kaj virtojn de la unuaj sep reĝoj Ĵu.]] La tradicia nocio de sinsekva procesio de skribmanieroj, el kiuj ĉiu subite estis elpensita kaj anstataŭis la antaŭan, estis finfine malkonfirmita fare de modernaj arkeologiaj trovaĵoj kaj fakula esplorado.{{sfn|Qiu|2000|pp=63–64, 66, 86, 88–89, 104–107, 124}} Plej ofte, okazis ke du aŭ eĉ pliaj skribmanieroj kunekzistis en difinita areo, kaj tiuj evoluis laŭgrade. Tiom frue kiom ĝis la Shang dinastio, la orakolosta skribmaniero kunekzistis kiel simpligita formo kun la pli normala skribmaniero en bambulibroj — konservita en bronzaj skribaĵoj — same kiel ĉe la prilaboritaj bildaj formoj, ofte klansimboloj, trovitaj en multaj bronzaĵoj. Bazitaj sur studoj de tiuj bronzaj skribaĵoj, estas klara ke la ĉeftendenca skribmaniero evoluis en malrapida, nerompita modo el la Shang ĝis la [[dinastio Zhou]], ĝis ekhavi la formon kiu estas nuntempe konata kiel "sigeleta skribmaniero" en la [[Qin (ŝtato)|ŝtato Ĉjin]], sed subitaj ŝanĝoj.{{sfn|Qiu|2000|pp=59–150}}<ref>{{Cite book |last=Chen |first=Zhaorong |date=2003 |publisher=Academia Sinica |isbn=978-9-576-71995-0 |series=Institute of History and Philology Monograph |language=zh |script-title=zh:秦系文字研究﹕从漢字史的角度考察 |trans-title=Research on the Qin Writing System: Through the Lens of the History of Writing in China |author-mask=Chen Zhaorong (陳昭容)}}</ref> Dume, aliaj skribmanieroj evoluis dum la fino dte Zhou, speciale en orientaj kaj sudaj regionoj. Tio inkludas dekoraciaj skribmanieroj kiel la "birdoverma sigela skribmaniero", kaj la regionaj 'antikvaj' formoj de orientaj ŝtatoj Zhou, konservitaj kiel variantaj formoj de la Han-eraa ''Shuowen Jiezi''. === Unuigo de Qin kaj malgranda sigela skribmaniero === Malgranda sigela skribmaniero, kiu estis evoluinta konservative en la ŝtato Qin dum la Orienta Zhou, normiĝis kiel la ortografia konvencio uzita tra tuta Ĉinio fare de la imperia [[dinastio Qin]]. Tamen, pli ol unu skribmaniero estis uzata tiam: malmulte konata, ortlinia, 'vulgara' formo de la karaktroj kunekzistis kun la pli formala sigela skribmaniero dum jarcentoj en la ŝtato Qin; la populareco de tius vulgara formo kreskiĝis laŭ la praktiko de skribado mem iĝis pli disvastigita.{{sfn|Qiu|2000|p=104}} Nematura formo de klera skribmaniero nomita "fruklera" aŭ "praklera" jam estis disvolvigita ĉirkaŭ la [[Militŝtata periodo]] en la ŝtato Qin{{sfn|Qiu|2000|pp=59, 104–107}} bazita sur tiu vulgara formo, ankaŭ kun influo el la sigela skribmaniero.{{sfn|Qiu|2000|p=119}} La kunekzistado de la tri skribmanieroj — malgranda sigela, vulgara kaj praklera, el kiuj tiu lasta evoluis laŭgrade al klera skribmaniero — malkonfirmis la tradician kredon, ke la dinastio Qin uzis nur unu skribmanieron, kaj ke la klera skribmaniero estis subite elpensita dum komenco de Han. === Han-klera skribmaniero === [[Dosiero:LishuHuashanmiao.jpg|eta|maldekstre|200ra|Steleo de la templo Huaŝan, verkita en la klera skribmaniero, el la fino de la [[Dinastio Han#Orienta Han|Orienta Han dinastio]].]] La praklera skribmaniero maturiĝis laŭgrade, kaj ĉirkaŭ la komenco de la Han periodo ĝia prilaboreco estis komparebla kun la malgranda sigela skribmaniero.{{sfn|Qiu|2000|p=123}} Ĵus malkovritaj bambuaj slipoj montris la aperon de matura klera skribmaniero fine de la regado de la imperiestro [[Wu Di]] en la jaroj 141–87 a.n.e.{{sfn|Qiu|2000|pp=119, 123–124}} Kiel en antaŭaj epokoj, multaj skribmanieroj estis uzataj dum la epoko Han,{{sfn|Qiu|2000|p=130}} kvankam la matura klera skribmaniero — nomita ankaŭ 八分 (bāfēn){{sfn|Qiu|2000|p=121}} — estis hegemonia. Ankaŭ frua tipo de [[Kursivo|kursiva skribmaniero]] estis uzata almenaŭ tiom frue kiom je 24 a.n.e.,({{harvnb|Qiu|2000|pp=132–133}} havigas arkeologian pruvaron de tiu datado, kontraste kun sensubstancaj postuloj datantaj la aperon de kursiva ie ajn el Qin ĝis orienta Han.) aligante kursivajn formojn popularajn tiam, same kiel elementojn el la vulgara skribmaniero kiuj originiĝis en la ŝtato Qin.{{sfn|Qiu|2000|pp=131, 133}} Ĉirkaŭ la tempo de [[Dinastio Jin (265–420)|dinastio Jin]], tiu kursiva stilo Han konatiĝis kiel 章草 zhāngcǎo, foje konata en angla kiel 'klera kursivo', 'antikva kursivo', aŭ 'skiza kursivo'. Kelkaj kredas, ke tiu nomo, kiu uzas la karaktron 章 (ordigita), aperis ĉar la stilo estis konsiderata dum Jin kiel pli ordigita formo{{sfn|Qiu|2000|p=138}} ol estus estinta la [[Kursivo|moderna formo de kursivo]], nome 今草 (jīncǎo), kiu aperis por la unua fojo dum la epoko de Jin kaj estas uzata ankoraŭ nuntempe.{{sfn|Qiu|2000|p=131}} ==== Novklera ==== Ĉirkaŭ la meza epoko de la [[Dinastio Han#Orienta Han|Orienta Han]],{{sfn|Qiu|2000|p=138}} aperis simpligita kaj pli facila formo de klera skribmaniero, kiun Qiu termigis kiel 新隶体, tradicie 新隸體, (xīnlìtǐ) nome novklera.{{sfn|Qiu|2000|pp=113, 139}} Ĉirkaŭ la fino de Han, tiu estis estinta la hegemonia skribmaniero uzata de skribistoj,{{sfn|Qiu|2000|p=138}} kvankam la klera skribmaniero restis uzata por formalaj verkoj, kiel ĉe la ĉizitaj [[steleo]]j.{{sfn|Qiu|2000|p=138}} Qiu priskribas novkleran skribmanieron kiel transira formo inter klera kaj regula skribmaniero,{{sfn|Qiu|2000|p=138}} restante en uzado laŭlonge de la periodo de [[Tri Reĝlandoj]] kaj ĝis la dinastio Jin.{{sfn|Qiu|2000|p=139}} ==== Duonkursiva ==== Ĉirkaŭ la fino de Han, frua formo de [[Kursivo|duonkursiva skribmaniero]]{{sfn|Qiu|2000|pp=113, 139}} ekdisvolviĝis el kursiva formo de novklera skribmaniero. Oni menciis ekzemplojn de novklera kun "fortaj nuancoj de kursiva skribo" el la fino de Orienta Han.{{sfn|Qiu|2000|p=142}} Tiu duonkursiva skribo estis tradicie atribuita al Liu Deŝeng (劉德升; ĉirkaŭ 147-188 n.e.),{{sfn|Qiu|2000|p=139}} (Oni diras, ke Liu instruis Ĵong Jao kaj Ŭang Ksiĵi.) kvankam tiaj atribuoj referencas al fruaj majstroj de skribmaniero pli ol ĝia veraj elpensintoj, ĉar la skribmanieroj ĝenerale evoluis laŭlonge de la tempo. Qiu havigas ekzemplojn de frua duonkursiva skribmaniero, kio fidindigas, la kredon ke ĝi havis popolajn originojn, pli ol esti invento nur de Liu.{{sfn|Qiu|2000|p=140}} === Regula skribmaniero === [[Dosiero:浙江姓解1.jpeg|eta|Paĝo el presaĵo de epoko Song en regulskriba [[Tipara familio|tiparo]], kiu similas la manskribado de la Tang-epoka kaligrafo Ouyang Xun.]] La plinovigoj de la regula skribmaniero estis tradicie atribuitaj al kaligrafo de la epoko Wei nome Zhong Yao (ĉirkaŭ 151-230), ofte nomita la "patro de regula skribmaniero". La plej fruaj survivintaj manuskriptoj verlitaj en regula skribado estas kopioj de verkoj de Zhong Yao, kiel almenaŭ unu kopiita de Ŭang Ksiĵi, ofte nomita la "Saĝulo de Kaligrafio". Regula skribado disvolviĝis el pura verkita formo de frua duonkursiva, kun la aldono de tekniko de 頓 (dùn, paŭzo) por finigi horizontalajn liniojn, plus fortaj vostoj sur linioj kiuj estas verkitaj laŭ malsuprena dekstrena diagonalo. Tiel, frua regula skribado aperis el pura, formala formo de duonkursiva, kiu siavice aperis el novklera, simpligita, konvencia formo de klera skribado. Ĝi disvolviĝis plue dum la [[Dinastio Jin (265–420)|Orienta Jin]] per la manoj de Wang Xizhi kaj de lia filo Wang Xianzhi. Tamen, la stilo ne estis amplekse uzita, ĉar plimulto de verkistoj plue uzis novkleran kaj duonkursivan stilojn en sia ĉiutaga skribado, dum ankaŭ la konservativa klera skribado restis uzataj en kelkaj steleoj. Moderna kursiva skribado ekaperis dum tiu epoko, ekzemple ĉe kaligrafoj kiel Wang. Ĝi estis influita de duonkursiva, same kiel la nova regula stilo.{{sfn|Qiu|2000|p=143–148}} Nur en la periodo de la [[Sudaj kaj Nordaj Dinastioj]] la uzado de regula skribado iĝis hegemonia.{{sfn|Qiu|2000|p=145}} Tiukadre, la stilo plue evoluis, kaj kelkaj konsideris Ouyang Xun kiel tiu kiu produktis la unuajn maturajn ekzemplojn de la formo dum la komenco de la [[dinastio Tang]]. Poste, ne estis alia grava stila ŝanĝo en la ĉinkaraktraj formoj ekster la kaligrafiaj kuntekstoj. == Surekranigo de ĉinaj ideogramoj == [[Dosiero:Yong.png|eta|maldekstre|Yǒng]] La plej grandaj ĉinaj vortaroj distingas ĉirkaŭ 50 000 diversajn signojn, sed por legi [[gazeto]]jn necesas nur (!) 1500-3000 signoj. La skribo de ĉinaj signoj komence okazis per [[tuĉo]] sur lignotabuloj, [[papero]]. La ĉina [[skribmaŝino]] tre diferencis de la eŭroplingvaj maŝinoj. Ĝi estis tre granda (ĝi elektis la necesajn signojn el 2000 ideogramoj, havataj sur [[pleto]]; pliajn ideogramojn oni povis akiri per krompletoj) kaj malrapida: ĝi ebligis tajpi po nur 20 signojn minute. Kiam la [[komputilo]]j aperis, la situacio ŝanĝiĝis: kvankam oni provas inventi specialajn klavarojn, disvastiĝis nur la angla klavaro ([[QWERTY]]), kiun oni uzas por aperigi la ĉinajn signojn per la latinaj literoj. La plej disvastiĝinta sistemo estas la entajpado de la [[pinjino|pinjina]] transskribo de la ĉinaj vortoj kaj poste la elekto de la aŭtomate aperantaj ĉinaj eblaj ekvivalentoj en ia "fenestro". Tiun metodon uzas preskaŭ ĉiu kaj ankaŭ sur la [[poŝtelefono]]j. Pli rapida, sed iomete pli komplika varianto estas la tekstoentajpado „wubi” (5 strekoj). Ĝi baziĝas sur simpligita varianto de la ĉina lingvo, kiu malpliigis la nombron de la strekoj kaj literoj al minimume kvin karakterizaj strekoj. Oni povas ankaŭ tiujn entajpi per QWERTY-klavaro per kvin zonoj surklavare (QWERT, YUIOP, ASDFG, HJKLM kaj XCVBN). Tiu metodo eluzas tiun econ de la ĉina gramatiko, ke gravas la vicordo de la skribitaj strekoj. Oni diras, ke sperta entajpisto povas alŝuti po 160 signojn minute. == Uzado laŭ lingvoj == === La ĉinaj === La ĉina skribo nomata "''hànzì''" estas skribata en la norma ĉina lingvo aŭ la nordĉina dialektaro. Kutime la [[Simpligita ĉina skribo|simpligita skribo]] estas uzata en la kontinento de Ĉinio, kaj la tradicia en [[Tajvano]] kaj [[Singapuro]]. Se oni forgesus ĉinan skribon, oni povus anstataŭe skribi la latinan transskribon [[pinjino]] en la kontinento kaj la specialan skribon [[bopomofo]] en Tajvano. En aliaj dialektoj enhavantaj la [[kantona]]n, multaj parolataj vortoj ne estas skribeblaj per la ĉina skribo. === La japana === {{Japanaj_skribsistemoj}} '''''Kanji''''' (かんじ, elparolata kiel [kanĝi]) estas grava parto de [[Japanaj skribsistemoj|japana skribo]]. Ĝi estas uzata por ĉina vortprovizo. Unu ''Kanji'' kutime havas pli ol unu sonon: Ekzemple, la skribo "生" estas legebla per 15 manieroj laŭ japana vortaro. En lernejoj, oni iomete ankoraŭ instruas la [[klasika ĉina lingvo|klasikan ĉinan lingvon]]. === La korea === '''''Hanja''''' (한자, elparolata kiel [hanĝa]) ne ofte estas uzata plu en la nuntempa Sud-Koreio. Ĝi jam tute malaperis en la Nord-Koreio. Tamen, la korea lingvo havas multe da ĉina vortprovizo, kaj kelke da homoj asertas la reviviĝon de ''Hanja'' por solvi problemon (kiel [[homonimo]]) de la nura uzado de korea alfabeto.<ref>[http://www.hanja-edu.com/renew/default.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130909124110/http://www.hanja-edu.com/renew/default.php |date=2013-09-09 }} (Koree)</ref> === La vjetnama === '''''Hán tư''''' (elparolata kiel [hantu]. Ankaŭ ''chữ nho'', ''chữ hán'') ne longe estas uzata en la hodiaŭa vjetnama. Tamen, malgraŭ ne-[[Ĉinotibeta lingvaro|ĉinotibete]], la vjetnama estas plena de ĉina vortprovizo. En la estinteco, oni kreis originan skribsistemon nomatan ''chữ nôm'' ([[:en:Chữ Nôm|chữ Nôm]]) kiu estas simila al sed pli malsimpla ol ĉina skribo. En lernejoj de [[Vjetnama respubliko|Sud-Vjetnamio]], oni instruis klasikan ĉinlingvon ĝis [[1975]]. === La ĝŭanga === Por la [[Ĝŭanga lingvo|ĝŭanga]], parolata de la [[ĝŭanga popolo]], en [[Gŭangŝjio]], Ĉinio, kun ĉirkaŭ 15,5 milionoj da parolantoj, oni hodiaŭ uzas principe la [[latina alfabeto|latinan transskribon]] sed antaŭe ĝi havis malnovan ĝŭangan propran skribmanieron nomatan "''sawndip''". == Tradicia ĉina skribo == La [[tradicia ĉina skribo]] aŭ tradiciaj ĉinaj karaktroj (ĉine tradicie 正體字/繁體字; simpligite 正体字/繁体字; pinjine Zhèngtǐzì/Fántĭzì) estas ĉinaj karaktroj en ajna signaro kiuj ne enhavas karaktrojn aŭ karaktrajn anstataŭaĵojn nove kreitajn post 1946. Ili estas plej ofte la karaktroj en la normigitaj signaroj de [[Tajvano]], [[Honkongo]] kaj [[Makao]] aŭ en la [[Kangxi-Vortaro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉina lingvaro]] * [[Klasika ĉina lingvo]] * [[Simpligita ĉina]] * [[Indekso de ĉina skribo laŭ strekoj]] * [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] * [[Ĉinaj ciferoj]] * [[Ĉina skribo de numeraloj]] (ekzemploj) * [[Tipo Ruby]] * [[Ĉina kaligrafio]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Cherpillod, André (2003), La misteroj de la ĉina skribo, eld. La Blanchetière (memeldono). * Baxter, William H. (1992). A Handbook of Old Chinese Phonology. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 978-3-11-012324-1. * Boltz, William G. (1994). The origin and early development of the Chinese writing system. New Haven: American Oriental Society. ISBN 978-0-940490-78-9. * Coulmas, Florian (1991). The writing systems of the world. Blackwell. ISBN 978-0-631-18028-9. * DeFrancis, John, The Chinese Language. Facts and Fantasy, University of Hawaii Press, Honolulu 1990, passim. ISBN 0-8248-1068-6. * Keightley, David (1978). Sources of Shang history: the oracle-bone inscriptions of bronze-age China. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-02969-9. * Kern, Martin (2010). "Early Chinese literature, beginnings through Western Han". In Owen, Stephen. The Cambridge History of Chinese Literature, vol. 1: To 1375. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;1–115. ISBN 978-0-521-85558-7. * Norman, Jerry (1988). Chinese. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29653-3. * Pulleyblank, Edwin G. (1984). Middle Chinese: a study in historical phonology. Vancouver: University of British Columbia Press. ISBN 978-0-7748-0192-8. * Qiu, Xigui (2000). Chinese writing. trans. by Gilbert L. Mattos and Jerry Norman. Berkeley: Society for the Study of Early China and The Institute of East Asian Studies, University of California. ISBN 978-1-55729-071-7. (English translation of Wénzìxué Gàiyào 文字學概要, Shangwu, 1988.) * Ramsey, S. Robert (1987). The Languages of China. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01468-5. * Sampson, Geoffrey; Chen, Zhiqun (2013). The reality of compound ideographs (PDF). Journal of Chinese Linguistics 41. pp.&nbsp;255–272. * Yip, Po-ching (2000). The Chinese Lexicon: A Comprehensive Survey. Psychology Press. ISBN 978-0-415-15174-0. * Yong, Heming; Peng, Jing (2008). Chinese Lexicography : A History from 1046 BC to AD 1911: A History from 1046 BC to AD 1911. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-156167-2. {{Commonscat|Chinese characters}} {{Commonscat|Chinese writing}} {{Havenda artikolo|Ĉina skribo}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Chinese characters|revizio=1192268051}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉina skribo| ]] rld0z32ndb72fltzkxrxrkxo4q3rzra 0 22817 9488267 9487494 2026-10-04T18:16:46Z Sj1mor 12103 9488267 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{TemasPri|''René de Saussure''|[[Saussure]]}} {{Informkesto homo |priskribo=Portreto de René de Saussure, antaŭ 1909 }} '''René de SAUSSURE''' (naskiĝis en [[1868]] en [[Ĝenevo]], mortis en decembro [[1943]] en [[Berno]]<ref>“Niaj mortintoj 1939–1945”, en ''Esperanto'' septembro-oktobro 1946, paĝo 6.</ref>) estis [[svisa esperantisto]], profesia [[matematikisto]] kaj aŭtoro de gravaj verkoj pri Esperanto kaj [[interlingvistiko]] el [[Lingvoscienco|lingvoscienca]] vidpunkto. Lia ĉefverko ''[[Fundamentaj Reguloj de la Vort-teorio en Esperanto]]'' analizis la logikon de Esperanta vortfarado, defendante Esperanton kontraŭ [[Ido|idistaj]] kritikoj. Grava estis lia principo de [[neceso kaj sufiĉo]], per kiu li kontraŭstaris la kritikon de [[Louis Couturat]], ke Esperanto ne kongruas kun la principo de [[renverseblo]]. René de Saussure estis frato de [[Ferdinand de Saussure]], fama kreinto de [[Strukturismo|struktura lingvistiko]]. Eble pro lia influo, neŭtrala mencio pri Esperanto aperis en ties ''[[Kurso pri Ĝenerala Lingvistiko]]'' dum 1913.<ref>''[http://www.academia.edu/27466010/The_other_Saussure The other Saussure]''. Artikolo de [[Javier Alcalde]] en ''Babel'' 16: 22-24, 2016.</ref> Li ankaŭ iĝis konsilanto por la [[International Auxiliary Language Association]] ([[IALA]]) aŭ Internacia Helplingvo-Asocio, la instanco pri lingva esplorado, kiu normigis kaj prezentis la lingvon Interlingua<ref name=":0">(en) Esterhill, Frank, ''Interlingua Institute: A History''. New York: Interlingua Institute, 2000.</ref>. René de Saussure ankaŭ elpensis la monsistemon „[[spesmilo]]“ kaj en 1907 li proponis la adopton de [[spesmilo]]. == Planlingvoj == En 1907, krom [[Antido]], de Saussure konstruis multajn reformproponojn de Esperanto, aŭ Esperantidojn. Unu el la plej konataj de tiuj estas [[Nov-Esperanto]] de 1925. ''Lingvo Kosmopolita'' (klasifiko 413.2 “1912” en [[Biblioteko Butler]]) estis proponata de René de Saussure en 1912 kiel reformo al siaj antaŭaj projektoj. Ŝanĝoj kompare kun Esperanto: ''esis'' anstataŭ ''estis'', ''cienco'' anstataŭ ''scienco'', ''interaltre'' anstataŭ ''interalie'', ''ey'' anstataŭ ''kaj'', ktp.<!-- En 1913, li proponis reformon de tiu projekto: {{mankas fonto|''Lingvo Cosmopolita'' (413.2 “1913” en Biblioteko Butler). La lastmenciita projekto estis unu el la plej longdaŭra de Saussure, kiu kreis la revuon "Langue Cosmopolite" por disvastigi ĝin.|ĉu vere ĝi estas literumita kun C? ĉu C estis "K" en tiu propono, aŭ ĉu estas miskomprenon de la revu-titolo?}}-->[[Dosiero:Robert-Saussure.jpg|eta|Esperanta karikatura bildkarto de René de Saussure pri la ''[[Spesmilo]]'', ĉirkaŭ 1912|alternative=|480x480px]] Specimeno de la 1912-a versio: ''I fari talon progreson la cienco sukcesis per la uzado di multan naturanan produktaton, nekonocitan da lan antikun; interaltre kaŭchuko ey gutaperko esis ey restas ankore un nun nedispenseblan por ol.'' Li proponis ''Universal Esperanto'' en 1935, kaj kiel la lastan en lia longa serio de esperantido-proponoj, [[Esperanto 2]] en 1937.[[Dosiero:Esperanto 100 Steloj 2018 - Avers.jpg|eta|Averso de jubilea monero de 2018 ([[:Dosiero:Esperanto 100 Steloj 2018 - Revers.jpg|reverso]]).|alternative=|maldekstra]] == Spesmilo, universala monunuo == René de Saussure ankaŭ elpensis la monsistemon „[[spesmilo]]“ kaj en 1907 li proponis la adopton de [[spesmilo]]. == Jubilea monero 2018 == 2018 aperis nova arĝenta monero aŭ medalo, Esperanto 100 Steloj, okaze de la 150-a naskiĝdatreveno de René de Saussure 2018. Ĝi estas pregita de la aŭstria monfarejo [[Münze Österreich]], eldonkvanto 1000. Informoj: [[Walter Klag (naskita 1949)|Walter Klag]], esperanto&nbsp;[po-signo]&nbsp;chello&nbsp;[punkto]&nbsp;at == Konsilanto por IALA == Li ankaŭ iĝis konsilanto por la  [[International Auxiliary Language Association]] ([[IALA]]) aŭ Internacia Helplingvo-Asocio, la instanco pri lingva esplorado kiu normigis kaj prezentis la lingvon Interlingua<ref name=":0" />. Lia traduko de la rakonto de [[Charles-Ferdinand Ramuz|Charles Ferdinand Ramuz]], ''[[Aline]]'', aperinta unue en 1911, estas reeldonita de [[Monda Asembleo Socia]], rete 2006 kaj libre 2007.<ref>http://mas-eo.org/spip.php?article375 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042616/http://mas-eo.org/spip.php?article375 |date=2017-12-01 }} (legita novembre 2017)</ref><ref>''[http://vlutermano.free.fr/ramuz-aline-1.pdf Aline]'' de [[Charles-Ferdinand Ramuz|Ramuz]], tradukita de Saussure (legita novembre 2017; la vikipedia teksto antaŭe diris "rete reeldonita en junio 2006")</ref> == René de Saussure kaj Esperanto == [[Dosiero:1911 OvS 18 Michele Arabeno.jpeg|eta|Subskribo, 1911, Antverpeno.]] Li prenis sur sin la redaktadon de ''[[Internacia Scienca Revuo]]'', sub kiu la gazeto bonege prosperis kaj pliampleksiĝis. Sed Saussure skribante sub pseŭdonimo ''[[Antido]]'' pli kaj pli uzis la gazeton por diskuti reformojn en Esperanto (vidu [[Lingwo Internaciona]]). En 1919 aŭ 1920 nova lingvo Antido jam estas preta, sed ankoraŭ en 1921 Saussure mem konsideris ĝin nur "[[dialekto]]" de Esperanto. De li estis redaktita la revuo ''[[#Planlingvoj|Lingvo Cosmopolita]]'' pri nova lingvo. La 1-an de septembro 1925, la jaro de nova [[Universala Kongreso]] en [[Ĝenevo]], Saussure komunikis en cirkulero, ke li ĉesas nomi sin esperantisto, ke li forlasas la esperantan standardon kun verda stelo sur blanka fono kaj levas la standardon de [[Nov-Esperanto]] kun blanka stelo sur verda fono. [[Antido]] estis lingvoprojekto pli proksima al "ortodoksa" Esperanto ol [[Ido]]. Li proponis ŝanĝon en ortografio kaj korelativa sistemo, foreston de akuzativo kaj kelkajn ŝanĝojn malpli gravajn en la vortprovizo. Pro tiu "herezo" li estis forigita el la [[Akademio de Esperanto]] kaj estis ankaŭ rifuzita de Idistoj kaj finfine restis izolita. Kelkaj homoj nun pensas, ke Saussure estis miskomprenata, ĉar lia Antida propono ne estis, de komence, "nova" lingvo kiel Ido, sed nur reforma propono al la Akademio. == Laŭ ''Enciklopedio de Esperanto'' == ''Saussure'' (sosür) René de (ps. Antido), franco svisa, univ. prof. Kelkajn jarojn Esperantisto, li kunlaboris al ''Tra la Mondo'', ''La Revuo'', ''Esperanto'' kaj ''Oficiala Gazeto'', redaktoro de ''Internacia Scienca Revuo'' kaj de ''Svisa Espero''. Li tradukis ''Aline'' de Ramuz, 1911, ''Adele Kamm'' de Seipel, 1914, ''La Devo'' de Naville, 1910. Forlasinte Esperanton, li lanĉis la lingvo-projekton „Antido“, mezan solvon inter Esperanto kaj Ido, 1907. Poste aperigis la projekton „Esperantido“ (1917) kaj ankaŭ skizojn de aliaj lingvoprojektoj. [[Montagu Christie Butler|M. C. Butler]] skribis pri li en ''Encyclopædia Britannica'' (1927): „Prof. R. de Saussure, kredante ke kelkaj malpli gravaj trajtoj de Esperanto malhelpas propagandon, celas ilin elimini, sed samtempe konservi la esencajn kvalitojn de la lingvo. De 1907 ĝis nun serio de eksperimentaj projektoj fluadas el lia lingvo-laboratorio: Antido I, Antido II, Lingvo Kosmopolita, Esperantido, kaj fine Nov-Esperanto (1925). Lia sinteno de scienca sendependeco kaj esploremo, tamen, estas „voĉo krianta en la dezerto“. Noto de M. C. B. Kiam venis la Idista krizo, la E-ista mondo sentis la falsecon de la Idista argumento, sed ne povis ĝin rebati. En serio da brilaj monografoj S. defendis Esperanton kontraŭ Idistaj atakoj. Ĉiu posta verkisto aŭ instruisto ŝuldas al Saussure. {{citaĵo|Saussure, – la pura, klara Mens',<br /> La projektinto, projektonto,<br /> Trabrilis, kvazaŭ lumofonto<br /> La vortstrukturon lia Lens'.|[[Kolomano Kalocsay]], ''[[Rimportretoj]]''}} ==Verkoj== ===Matematiko=== *''La geometria folietaro''. Eld. Presejo Albert Kundig, Ĝenevo, 1909? (18x27), 36 paĝoj. ===Esperanta lingvistiko=== * de Saussure, René 1910 : [http://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_6366717&order=1&view=SINGLE ''La Logika Bazo de Vortfarado en Esperanto''], Universala Esperantia Librejo, Ĝenevo, 12 p. {{citaĵo|En tiu interesa kaj originala verko, la aŭtoro eltiras el la ĝisnuna uzado de Esperanto la principojn por logika bazo de vortfarado kaj derivado en nia lingvo. Laŭ lia studo la du ĉefprincipoj porla derivado estas la principo de neceso (1) kaj sufiĉo (2). Multenombraj bone elektitaj ekzemploj klare ilustras tiun unuan vere sciencan studon pri la Esperanta vortfarado, bazitan ne sur teoriaj Idistaj aprioriaj, sed sur la ekzistanta lingvo, kies derivado, je la lumigo de tiu verko, aperas tute konforma al la spirito de ĉiuj lingvoj.|[[Revuo Esperanto]] n83-84 5-20 aŭg. 1910}} {{citaĵo|Tiuj broŝuroj estas la unua verko en kiu troviĝas plena kaj pure logika la vortfarado en Esperanto. Ĝi estas fondita sur la jenaj, principoj: 1-e) ĉiu Esperanta [[vorto]] estas aparta konstruaĵo starigita konforme al du [[principo]]j ([[principo de neceso]] kaj [[principo de sufiĉo]]) laŭ kiuj la senco de iu ajn vorto dependas de ĉio entenata en la diversaj partoj de Tvorto kaj nur de tio; 2-e) la finiĝoj o, a, i, e, estas ne nur gramatikaj, sed ili entenas ideojn tute same kiel sufiksoj: o enhavas ideon de estulo (ento viva) aŭ de estaĵo (ento neviva), a enhavas ideon kvalitan, i enhavas ideon de fari agon aŭ esti en la stado, e enhavas ideon de laŭ maniero 3-e) el tio rezultas la fundamentaj egalaĵoj: <br> <nowiki> a=ec, o=ul/aĵ, i=ad </nowiki> <br> [4]-e) la Verbo kaj la Adjektivo havas rolon perfekte simetriajn rilate al [[Substantivo]]. Oni nur komparu: ''frat, frata, frateco (frateo)'' kun ''kron, kroni, kronado (kronio)'' . 5e) ĉiuj vortradikoj kaj sufiksoj estas klasitaj laŭ la gramatika ideo entenata, en ĉiu el li: radiko ''hom'' ekzemple estas substantiva, ĉar ĝi entenas ideon ''ul'' (persono), radiko ''grand'' estas adjektiva kaj entenas ideon ''ec'' , radiko ''skrib '' estas verba kaj entenas ideon ''ad''; same sufiksoj ''ist, an, estr, in'' enhavas ideon ''ul'', sufiksoj ''ind, em, eg'' ktp. enhavas ideon ''ec'', ktp.; 6-e) por konstati ĉu vorto estas bone konstruita, oni skribu ĉiu parto de l'vorto la kunrespondan gramatikan ideon, ekz: <poem> trink—em —ec —o ad ec ec aĵ </poem> Oni Vidas tuj ke la ideo ec estas nenecese, esprimita dufoje; sufiĉas do diri [[trinkemo]]. Resume la broŝuro de Antido montras klare kiom eraris la reformemuloj, kiuj pretendis ke [[Esperanto]] ne nur posedas logikan sistemon de vortfarado. Esperanto ne nur posedas tian [[sistemo]]n sed (gravega fakto) ĝi estas la sola sistemo en kiu la senco de la vortoj dependas nur de la vorto mem kaj neniel de arbitraj [[regulo]]j pri derivado. Ni do tre rekomendas flegadon de tiu broŝuro ne nur al Esperantistoj sed al ĉiuj amikoj de lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_n03_n04_okt.}} {{citaĵo|Mi ne scias, ĉu mi estas libera malkaŝi la veran nomon de la aŭtoro, sed multaj jam ĝin scias. “Unue aperinte en [[Scienca Revuo]], ĝi nun. aperas en aparta formo kiel “ propono al la Akademio Esperantista.” Kvankam ĝi enhavas la vortojn: “L' Akademio opinias..,” “L' Akademio do rekomendas..,” ” La Akademio rekonas...,” la leganto tamen devas memori, ke la Akademio ankoraŭ ne esprimis sian opinion pri la proponitaj demandoj, ankoraŭ. ankaŭ ne faris la diritajn rekomendojn kaj eble neniam tiel faros. Ĝi estas em la nuno simpla propono de talenta [[samideano]]. Kiel tia, ĝi meritas la plej seriozam atenton ĉe ĉiuj, kiuj efektive deziras funde koniĝi kun la filozofio de ĝusta sinesprimado. Mi bone memoras, ke, ĉe mia unua koniĝo kun Esperanto, la lingvo ŝajnis al mi tro riĉa, rilate afiksojn, por praktika uzado. Kompreneble, la legado de bonaj tekstoj baidaŭ dispelis tiun eraran antaŭsenton; ĝi tamen lasis post si senton de toleremo por tiuj, kiuj malfacile laboras en la [[supozo]], ke ili devas ĉiuokaze konstrui Esperantan [[vorto]]n, kiu severe prezentos ĉiujn leksikonajn [[nuanco]]jn de la tradukota vorto. Tia supozo kondukas al la [[trouzado]] de la rimedoj de vortokunmetado, kaj ĝuste kontraŭ tia trouzado: la aŭtoro admonas nin, koncize kaj klare proponante al ni rimedojn por analizi niajn vortojn kaj kontroli ilian [[sufiĉeco]]n. Al kelkaj legantoj, precipe al tiuj, kiuj ne havas la paciencon tralegi ĝis la fino, ŝajnos, ke [[Antido]] proponas al ni la kolosan laboron analizi laŭ [[matematika procedo]] ĉiun nian vorton antaŭ ol ĝin paroli. Se tiel ni devus fari, ni egale devus skribi ''iĥabod'' sur nia pordego. Sed ne! La kutimo de konscia rezonado, unufoje starigita, tendencas plimaloftigi la jam maloftajn okazojn, kiam la severa analizo estas bezona. Jen kion bone diras Antido mem: “En la plej multaj okazoj la simpla instinkto sufiĉas; kaj kiam la instinkto eraras, ĝi eraras en la bona direkto.” Por tiuj, kiuj emas “ kapti la bastonon je la malĝusta fino,” eble estas necese atentigi pri tio, ke Antido tute ne falas en la eraron pretendi, ke tiu aŭ alia [[radikvorto]] povas esti mem substantivo, aŭ verbo, aŭ adjektivo. Radikvorto estas aparta [[parolparto]], kia ĉe la plimulto de niaj lingvoj ne havas apartan ekziston, ĝi'do ne estas rekte tradukebla per nacia vorto, sed devas esti klarigita per nacia vorto pli-malpli ĝuste respondanta je kunmetita vorto entenanta la radikon. Por difini la signifon de ia radikvorto, estas necese, parolante geometrie, lokigi du [[punkto]]jn, por doni ne sole gian situacion sed ankaŭ ĝian [[direkto]]n. Eksciinte, ekzemple, ke ''star''' respondas al la angla “stand,” mi bezonas ankoraŭ scii ĝian uzmanieron. La angla “ stand” signifas : ''stari, starigi, stazo, stareja, starigilo, domo kun startegmento, ekstasi, stareja''; ktp. kaj tuj kiam mi scias unu el tiuj ĉi.vortoj, mi jam scias la ceterajn, sed ĝis tiam mi ne konas mian direkton, mi povas funde koni la radikvorton, tamen ne povante ĝin uzi. Estas tiu bezono de direkta punkto, kiu kondukas niajn samideanojn prediki kvazaŭ la radiko mem estus verbo, substantivo, aŭ adjektivo. La fakto estas, ke ĉe tiu aŭ alia radiko la plej evidenta direkta punkto estas liverata jen de tiu, jen de alia parolparto.| A.E. W. ''[[La Brita Esperantisto]]'' - Numero 071, Novembro (1910)}} *Saussure, René. '''Principes logiques de la formation des mots''' . Corratiere, Geneve, 1912. {{citaĵo|Tre grava scienca verko, nur por teoriemuloj kaj hardiŝranĉemuloj.|Esperanto n135 dec. 1912.}} ==Tradukoj== *[[Paul Seippel]]. '''Adèle Kamm''. Eld. librejo Kŭndig, Ĝenevo 1914. *Saussure, Horace B. de. '''Ascendo al Monto Blanka en 1787''' . Eld. [[Propagandejo Esperantista]], Berno, 1918, 20 pĝ. [[Dosiero:De Saussure, Horace - Ascendo al Monto-Blanka en 1787, 1918, De Saussure.pdf|eta]] ===Recenzoj=== Pri ''Adèle Kamm'' {{citaĵo|Tiu conata (''sic'') libro de la eminenta Genevana aŭtoro Paul Seippel jam havis du eldonojn en frança lingvo: la germana traduco (''sic'') aperis antaŭnelonge che A. Francke, libristo en Bern. Nun aperas bonega traduco Esperanta de Profesoro R. de Saussure. Estas ja neneçese atentigi pri la alta morala valoro de tiu libro, char ĝi estis jam reçenzitacn multaj en- caj (''sic'') exterlandaj (''sic'') gazetoj caj jam havis grandan nombron da legantoj. Nin interesas plej multe, ce (''sic'') la Esperantan traducon prizorgis tiel eminenta caj pro siaj laboroj pri caj en Esperanto plej bone conata persono. Pro tio estas tiu traduco vere brila faro, ne nur conçerne (''sic'') la fidelan reproduction de la frança originalo, sed ancaŭ rilate al la lingva perfecteço. La [[stilo]] estas flua caj parte eĉ eleganta, tiel ce la libro estas legebla, cvazaŭ la traducinto estus servinta en sia gepatra lingvo. Al chiuj amicoj de la mondlingvo Esperanto ni varme recomandas tiun libron. Tiu reçenso estas skribita per la alfabeto, ciun (''sic'') la traducinto uzis. Oni do constatos, ce la proponitaj shanghoj estas negravaj, caj ce chiu esperantisto tuj caj sen ia peno povas legi la sensupersignan vercon (i)| J. Schmid.|''[[Belga Esperantisto]]'' n068 (jun 1914)}} ---- Pri ''Ascendo al Monto-Blanka en 1787''' {{citaĵo|Kun tiu ĉi interesa [[historio]] oni jam konatiĝis sur la paĝoj de [[Teknika Revuo]]. Esceptinte la kutiman aron da bedaŭrindaj [[antido|Antidaĵoj]] kaj nenecesaj novaj vortoj la traduko estas bonega kaj espereble ricevos multe da legantoj. Interese estas kompari tiun ĉi unuan supreniron al la montego kun tiu cent jarojn pli poste rakontita en la verko de [[Leon Huot-Sordot]], “ [[En la Lando de la Blanka Monto]],” kiun ni havas en la Esperanta traduko de D-ro Noël.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 171, Marto (1919)}} {{citaĵo|La tradukoj d e S-ro R. de Saussure estas ĉiam duflanke interesaj; unue, la verkinto estas lerta tradukisto, kiu ne preteriras la malfacilojn, sed atakas rekte ilin kaj ilin venkas; due, ĉiu lia traduko estas samtempe pli-malpli grava provo iel plibonigi nian lingvon. La enhavo de l' nova broŝuro estas en si mem valora laŭ historia, scienca kaj literatura vidpunktoj. La rakonton pri la kuraga faro de la praavo de S-ro de Saussure oni legas kun streca atento, vigla plezuro kaj vera facileco. Du eltekstaj bildoj montras la portreton de la fama aŭtoro kaj lian iradon kun gvidistoj sur la [[glaciejo]]. Nu, la novajoj! Mi ne nomas tia la forigon de sufiksoj ''ad'' kaj ''ec'' kiam neutilaj: "alto, puro, laco, helo, firmo kaj molo" estas ja regulaj. Simplon (ne temas pri la tunelo) havigas al nia lingvo ĝenerala enkonduko de tiuj formoj. Sed, la unuan fojon, la finigo aŭ de la adverboj estas sisteme anstataŭita per ''e''; oni do legas: "anke, ankore, ambe, almene, aperte, balde, kvaze, morge, preske". La laŭdinda celo de ŝanĝo estas forigi vortojn kiel "morgaŭo, hodiaŭa", k. t. p. Sed la prepozicioj konservas sian ''aŭ'', kaj en la sama teksto oni trovas: "ĉirkaŭe, ĉirkaŭitaj, malgraŭe, antaŭena antadiranto, komuneja, antee, antea", ankaŭ ne mirinde belsonaj. Plie estas uzataj: "postan, postaŭe" kaj "retraŭ-" kiel prefikso en "retraŭiri, retraŭveni". Ĉu tiel oni ne falas de malbono en alian, ĉu la gajno estas grava? S-ro de Saussure volas diferencigi ambaŭ sencojn tempan kaj lokan en la prepozicioj antaŭ kaj post; li elektas por la tempo: ante kaj post, por la loko: antaŭ kaj postan. Eble tiu distingo iam estos akceptata; sed tiam espereble oni akceptos malsimilajn vortojn, kiuj ne naskos konfuzon. Same se oni deziras apartigi la du sencojn lokajn de kontraŭ (komparu: La monto konturigas kontraŭ la ĉielo, kaj: En tiu ĉambro la fenestro estas kontraŭ la pordo), oni ne uzu «kontraŭeje de»; tiu formo estas nek bela, nek komprenebla, sed tiel dubesenca kiel «kontraŭ». Ŝajnas, ke oni povus rezervi kontraŭ por du objektoj lokataj en malaj direktoj, kaj en alia okazo elekti inter apud, ĉe, antaŭ, al, sur. Provata estas ankaŭ la sufikso end (kiu devas esti) ekzemple en: «ascendenda, sekvenda, uzenda, farenda, transpaŝenda, trapasenda». Ĉu flanke de «sekvinda» kaj «sekvota», oni vere bezonas «sekvenda», tion la praktiko decidos. Fine, onin por iu, kaj onian por ies estas nenecesaj. Kelkaloke pro troa precizemo, la stilo estas komplika. Anstataŭ: "Post ol esti preterpasinta tiujn rokojn", mi dirus simple: "Preterpasinte"; por "Ni ekmarŝis nur je ĉirkaŭe la sesa matene", mi dirus: "ĉirkaŭ la sesa". Ankaŭ stranga kaj neplata estas ofta disigu de artikolo kaj substantivo. Jen ekzemploj: "Mi suferis pro la per nia spiro haladzigita aero" - La sorto de la je ŝnuro pendanta gvidisto. — Produktajo de la rekte el la ĉielo neĝado. -Tial ke la el la superantaj altajoj kaduka nego jam estis defalinta." Same por eviti kuneston de ''tiuj kiuj'', kelkaj frazoj estas senutile inversitaj. Rimarkitaj vortoj estas: ascendo (pli bona ol ascenso jam proponita), distanci, inkludi (jam oficialigita estas inkluzive), este, weste, linjo ([[Enciklopedia Vortareto Esperanta|Verax]] donas lineo), areo, kresto (por montoj), ekspozi (jam ekzistas ekspozicio); taŭgaj kunmetaĵoj estas sentumo, sentounio (en materia senco), nesinkebla, allasi, ĝuloko, finfari, supreni kaj malsupreni (la deklivo suprenas ĝis la supro). Logiko, precizeco estas bonegaj kvalitoj, facileco, simpleco... pardonu! facilo, simplo, ne estas malpli ŝatindaj; malfacile estas klinigi nek dekstren nek maldekstron, sed laŭiri la gustan mezan vojon. Se kelkaj juĝas, ke S-ro de Saussure ne tute ĝin sekvis, ĉiu tamen gratulos lin pro lia nova laboro. Eminenton lian kaj ĝian ankau konfesas la longo de tiu recenzo. [[Georges Stroele|G. S.]]. Post rimarko: La ĉi supra recenzo estis jam kompostita, kiam aperis la definitiva (dum kiom da tagoj?) formo de la Lingvo Internacia de Antido; kompreneble multaj kritikoj fariĝas sencelaj, ĉar S-ro de S. forlasas mem siajn trovaĵojn antaŭ ol oni sukcesas studi ilin. Tiu estas stultulo, kiu neniam ŝangas sian opnion, sed dubeble estas tamen, ĉu la sageco kreskas proporcie kun la nombro de l'ŝanĝoj! Mi ne volas diskuti ĉi tie la lastan (gis kiam?) projekton de Antido, sed nur bedaŭri: ke tiel senpripense agas ĝia autoro; ke tiom da laboro kaj mono estas misuzata; ke erariga estas la longa nomaro en la komenco, (ĉar unuavide oni kredas, ke tiuj personoj aprobas la novaĵon, kio estas malvera); ke la antaŭparolo verkitan France (kial ?) certe oni uzos kiel armilon kontraŭ Esperanto; kaj fine, ke iu povas supozi, ke Esperanto estos iam anstaŭita per tia miksaĵo de kelkaj esplorindaj reformetoj kun teoriaj proponoj rekte kontraŭaj al la esencaj principoj de nia lingvo.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n226 jun 1919}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Davide Astori, Eseo pri René de Saussure, en: ''[[Literatura Foiro]]'' n-ro 295, oktobro 2018 * Davide Astori: ''La fratoj Ferdinand kaj René de Saussure kaj la naskiĝo de la moderna interlingvistiko''. En la kunteksto de la ĝenerala intereso por planlingvoj inter lingvistoj de la fino de la 19a jarcento kaj komenco de la 20a, studo pri la sinteno al Esperanto de René de Saussure, nome frato de la fama lingvisto [[Ferdinand de Saussure]], kaj de tiu mem, kiu profitis el la informoj pri Esperanto devenaj el sia frato. [[Beletra Almanako]] ([[BA33|33]]), oktobro 2018. pp. 99-110. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/S] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://www.lingviko.net/db/35_Kuenzli.htm "René de Saussure (1868-1943) - Tragika sed grava esperantologo kaj interlingvisto el Svislando"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111004225104/http://www.lingviko.net/db/35_Kuenzli.htm |date=2011-10-04 }} de [[Andy Künzli]] ĉe [[Esperantic Studies Foundation]] * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&find_code=WRD&adjacent=N&request=Ren%C3%A9+de+Saussure Verkoj de kaj pri René de Saussure] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104164240/http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&find_code=WRD&adjacent=N&request=Ren%C3%A9+de+Saussure |date=2015-11-04 }} en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * ''[http://www.lingviko.net/db/36_Vaha.htm Antaŭ-Sosurumo: Fragmentoj el verkata studo pri René de Saussure] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180420024601/http://www.lingviko.net/db/36_Vaha.htm |date=2018-04-20 }}'' de [[Balázs Wacha]] * ''[http://vlutermano.free.fr/ramuz-aline-1.pdf Aline]'' de [[Charles-Ferdinand Ramuz|Ramuz]], tradukita de Saussure * [https://www.librarything.com/work/33140276/details/274868286 ''Lingvo Kosmopolita'' en katalogo Erfgoedbib] de ''[[LibraryThing]]'' {{Projekto vizaĝoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Saussure, Rene}} [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] [[Kategorio:Svisaj tradukistoj]] [[Kategorio:Svisaj lingvistoj]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Svisa Esperanto-Societo]] [[Kategorio:Lingvokreintoj]] [[Kategorio:Moneroj]] 9c382q1mydxv0evi6qsrpi8cghyi6u7 0 23798 9488462 9268102 2026-10-05T09:30:22Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9488462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Altlernejo''' estas supera lernejo de [[Universitato|universitata]] nivelo, sed kun fakoj ne instruataj ĉe klasika universitato, ekzemple teknika altlernejo (elektro, kemio, fiziko, arkitekturo, konstrufako, maŝin-inĝeniera fako), agrikultura altlernejo, akademio de muzaj artoj (aktorado, reĝisorado, muziko, baledo). ==Vidu ankaŭ== * [[Altlerneja kunlaboro]] * [[Popola altlernejo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Edukado]] [[Kategorio:Altnivela edukado]] n6q3zqm8uugutqoe4lt1j8lddqcyank 0 25145 9488237 9305364 2026-10-04T17:36:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488237 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la biologia funkcio '''vivo'''. En la lingvaĵo de [[klasika muziko]] la [[itala|italdevena]] vorto '''vivo''' ankaŭ estas [[tempoindiko (muziko)#Tempoindikoj|tempoindiko]] de viveca, relative rapida [[ritmo]].}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Diversidad_procariota.PNG|alternative=Diversidad procariota.PNG|eta|Diverseco de [[Prokariotoj]] kiu inkluzivas [[Arĥeoj]], [[Cianobakterio]]j, [[Bacilo]], [[:en:Campylobacterales|Campylobacteria]], [[enterobakteriacoj]], [[:en:Diplococcus|Diplococcus]], kaj [[:en:Spirochaete|Spirochete]]]] [[Dosiero:Eukaryota_diversity_1.JPG|eta|Diverseco de [[Eŭkariotoj]] kiu inkluzivas [[Griza lupo|Grizan lupon]], [[Sekvojadendro]], ''Entodinium'', ''[[Amanita caesarea]]'' ([[Oranĝfungo]]), ''[[:en:Pterois antennata|Pterois antennatan]]'', [[Algo]]jn, ''[[:en:Chrysotoxum verralli|Chrysotoxum verralli]]'', ''[[:en:Xanthoparmelia|Xanthoparmelia]]'' [[likeno]]n, ''[[:en:Dictyostelium|Dictyostelium]]'', kaj [[:en:Pillar coral|Pilara-koralon]]]] <div class="thumb tright"> <div style="width:200px;"> {| |valign="top"|[[Dosiero:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|90ra|''Escherichia coli'']] |valign="top"|[[Dosiero:Tree Fern.jpg|90ra|arbeca filiko]] |- |valign="bottom"|[[Dosiero:Goliathus goliatus dos.jpg|90ra|Goliata skarabo]] |valign="bottom"|[[Dosiero:Thompson's Gazelle.jpeg|90ra|Gazelo]] |} </div> <div class="thumbcaption" style="width:200px;">Biologio studas la diversecon de '''vivo'''-formoj ''(dekstrume, ekde supre maldekstre)'': bakterio ''[[Escherichia coli]]'', arbeca [[filiko]], [[gazelo]], Goliata [[skarabo]]</div> </div> '''Vivo''' estas karakterizaĵo kiu karakterizas [[Fizika korpo|fizikajn unuojn]] kiuj havas biologiajn procezojn (kiaj signalado kaj memeltenaj procezoj) disde tiuj kiuj ne tion havas,<ref name="Koshland">{{Cite journal |title=The Seven Pillars of Life |journal=Science |date=[[22-a de marto]] [[2002]]|first=Daniel E. |last=Koshland, Jr. |volume=295 |issue=5563 |pages=2215–2216 |doi= 10.1126/science.1068489 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/295/5563/2215 |accessdate=[[25-a de majo]] [[2009]]|pmid=11910092}}</ref><ref name="AHDLife">The ''American Heritage Dictionary'' de angla, 4a eldono, publikigita de Houghton Mifflin Company, via [http://www.answers.com/topic/life Answers.com]: * "The property or quality that distinguishes living organisms from dead organisms and inanimate matter, manifested in functions such as metabolism, growth, reproduction, and response to stimuli or adaptation to the environment originating from within the organism." * "The characteristic state or condition of a living organism."</ref> ĉu tiaj funkcioj jam ĉesis (morto), aŭ ĉar al ili mankas tiaj funkcioj kaj estas klasifikitaj kiel senvivaj.<ref>[http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=inanimate Definition of ''inanimate''.] WordNet Search by Princeton University.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/life|titolo=Merriam-Webster Dictionary|alirdato=21a de Junio 2009|eldoninto=Merriam-Webster Dictionary}}</ref><ref name="Chambers">Chambers 21st Century Dictionary, Chambers Publishers Ltd, rete, 1999 http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=organism&title=21st Alirita en la 26a de Majo 2012.</ref> [[Biologio]] estas [[scienco]] kiu okupiĝas pri la studo de vivo, kvankam ankaŭ multaj aliaj sciencoj estas koncernataj. La plej malgranda vivunueco estas nomita [[organismo]]. Organismoj estas kunmetitaj de unu, aŭ pli da, [[ĉelo]]j, spertas [[metabolo]]n, konservas [[homeostazo]]n, povas kreski, reagi al stimuloj, reproduktiĝi kaj, tra [[evolucio]], adaptiĝi al sia medio en sinsekvaj generacioj.<ref name=Koshland/> Varia aro de vivantaj organismoj povas esti trovita en la [[biosfero]] de la [[Tero]], kaj la trajtoj komunaj al tiuj organismoj - [[planto]]j, [[besto]]j, [[fungo]]j, [[protisto]]j, [[arĥioj]], kaj [[bakterio]]j - estas formado el [[ĉelo]]j de [[karbono]] kaj [[akvo]] kun kompleksa organizo kaj heredaj [[Geno|genetikaj informoj]]. [[Abiogenezo]] estas la natura procezo de vivo elirante el ne-vivanta materialo kiel simplaj [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. La [[Tero]] estis formita antaŭ proksimume 4.54 miliardoj da jaroj. La plej frua vivo sur la Tero ekzistis antaŭ almenaŭ 3.5 miliardoj da jaroj,<ref name="Origin1">Schopf, JW, Kudryavtsev, AB, Czaja, AD, and Tripathi, AB. (2007). ''Evidence of Archean life: Stromatolites and microfossils.'' Precambrian Research 158:141-155.</ref><ref name="Origin2">Schopf, JW (2006). ''Fossil evidence of Archaean life.'' Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 29;361(1470) 869-85.</ref><ref name="RavenJohnson2002">{{cite book | first=Peter | last=Hamilton Raven | first2=George | last2=Brooks Johnson | title=Biology | url=http://books.google.com/books?id=GtlqPwAACAAJ | date=2002 | publisher=McGraw-Hill Education | isbn=978-0-07-112261-0 | page=68 | accessdate=7a de Julio 2013 }}</ref> dum la Eoarĥea Epoko kiam sufiĉa [[Terkrusto|krusto]] solidiĝis sekve de la fandado de la Hadea Eono. La plej frua fizika indico por vivo sur la Tero estas biogena [[grafito]] en 3.7 miliard-jaraĝaj metasedimentaj ŝtonoj malkovritaj en Okcidenta [[Gronlando]]<ref name="NG-20131208">{{cite web | url=http://www.nature.com/ngeo/journal/vaop/ncurrent/full/ngeo2025.html | first=Yoko | last=Ohtomo | first2=Takeshi | last2=Kakegawa | first3=Akizumi | last3=Ishida | first4=Toshiro | last4=Nagase | first5=Minik T. | last5=Rosing | title=Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks | publisher= Nature Geoscience| doi=10.1038/ngeo2025 | date=8a de Decembro 2013 }}</ref> kaj [[fosilio]]j de mikroba mato trovitaj en 3.48 miliard-jaraĝa [[grejso]] malkovritaj en [[Okcidenta Aŭstralio]].<ref name="AP-20131113">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Oldest fossil found: Meet your microbial mom |url=http://apnews.excite.com/article/20131113/DAA1VSC01.html |date=13a de Novembro 2013 |agency=Associated Press }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150629230719/http://apnews.excite.com/article/20131113/DAA1VSC01.html |date=2015-06-29 }}</ref><ref name="AST-20131108">{{cite journal | last1=Noffke | first1=Nora | last2=Christian | first2=Daniel | last3=Wacey | first3=David | last4=Hazen | first4=Robert M. | title=Microbially Induced Sedimentary Structures Recording an Ancient Ecosystem in the ca. 3.48 Billion-Year-Old Dresser Formation, Pilbara, Western Australia | url=http://online.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/ast.2013.1030 | date=8a de Novembro 2013 | journal= ''Astrobiology''| volume=13 | issue=12 | pages=1103–24 | doi=10.1089/ast.2013.1030 | bibcode=2013AsBio..13.1103N | pmid=24205812 | pmc=3870916}}</ref> Tamen, pluraj studoj indikas ke vivo sur la Tero eble komenciĝis eĉ pli frue,<ref name="AB-20021014">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.astrobio.net/exclusive/293/when-did-life-on-earth-begin-ask-a-rock|titolo=When Did Life on Earth Begin? Ask a Rock|alirdato=13a de Aprilo 2014|familia nomo=Tenenbaum|persona nomo=David|dato=14a de Oktobro 2002|verko=Astrobiology Magazine}}</ref> jam antaŭ 4.25 miliardoj da jaroj laŭ unu studo,<ref name="NS-20080702">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.newscientist.com/article/dn14245-did-newborn-earth-harbour-life.html|titolo=Did newborn Earth harbour life?|alirdato=13s de Aprilo 2014|familia nomo=Courtland|persona nomo=Rachel|dato=2a de Julio 2008|verko=''New Scientist''}}</ref> kaj eĉ pli frue ankoraŭ, antaŭ 4.4 miliardoj da jaroj, laŭ alia studo.<ref name="RN-20090520">{{cite web |last=Steenhuysen |first=Julie |title=Study turns back clock on origins of life on Earth |url=http://www.reuters.com/article/2009/05/20/us-asteroids-idUSTRE54J5PX20090520 |date=20a de Majo 2009 |work=[[Reuters]] |accessdate=13a de Aprilo 2014 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151016005046/http://www.reuters.com/article/2009/05/20/us-asteroids-idUSTRE54J5PX20090520 |arkivdato=2015-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016005046/http://www.reuters.com/article/2009/05/20/us-asteroids-idUSTRE54J5PX20090520 |archivedate=2015-10-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reuters.com/article/2009/05/20/us-asteroids-idUSTRE54J5PX20090520 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151016005046/http://www.reuters.com/article/2009/05/20/us-asteroids-idUSTRE54J5PX20090520 |arkivdato=2015-10-16 }}</ref> La mekanismo per kiu vivo komenciĝis sur la Tero estas nekonata, kvankam multaj hipotezoj estis formulitaj. Ekde emerĝanta, vivo evoluis en gamo da formoj, kiujn biologoj klasifikis en hierarkion de [[taksono]]j. Vivo povas pluvivi kaj prosperi en larĝa gamo de kondiĉoj. Kvankam pli ol 99 % el ĉiuj specioj iam vivintaj estas ĉirkaŭkalkulitaj kiel [[formortinta]]j,<ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last=Stearns |first=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=S. C. |last3=Stearns |first3=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=http://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C&pg=PA1921 |date=2000 |publisher= Yale University Press |isbn=978-0-300-08469-6|page=1921 |accessdate=27a de Decembro 2014 }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|titolo=Prehistory’s Brilliant Future|alirdato=25a de Decembro 2014|familia nomo=Novacek|persona nomo=Michael J.|dato=8a de Novembro 2014|verkaĵo=[[New York Times]]}}</ref> estas nuntempe ĉirkaŭ 10–14 milionoj da [[specio]]j de vivantaj organismoj surtere.<ref name="MillerSpoolman2012">{{Cite book|author1=G. Miller|author2=Scott Spoolman |title=Environmental Science - Biodiversity Is a Crucial Part of the Earth's Natural Capital |url=http://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |date=2012 |publisher= Cengage Learning |isbn=1-133-70787-4 |page=62 |accessdate=27a de Decembro 2014 }}</ref> Kvankam vivo estas konfirmita nur sur la Tero, multaj opinias ke ekstertera vivo estas ne nur kredinda, sed verŝajna aŭ neevitebla.<ref name="RaceRandolph2002">{{Cite journal|last1=Race|first1=Margaret S.|last2=Randolph|first2=Richard O.|title=The need for operating guidelines and a decision making framework applicable to the discovery of non-intelligent extraterrestrial life|journal=Advances in Space Research|volume=30|issue=6|date=2002|pages=1583–1591|issn=02731177|doi=10.1016/S0273-1177(02)00478-7|quote=There is growing scientific confidence that the discovery of extraterrestrial life in some form is nearly inevitable|bibcode = 2002AdSpR..30.1583R }}</ref><ref>{{cite news |first=Matt |last=Cantor |authorlink= |title=Alien Life 'Inevitable': Astronomer |date=15a de Februaro 2009 |url=http://www.newser.com/story/50874/alien-life-inevitable-astronomer.html |work=newser |accessdate=3a de Majo 2013 | archiveurl=http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.newser.com%2Fstory%2F50874%2Falien-life-inevitable-astronomer.html&date=2013-05-03 |archivedate= 3a de Majo 2013 |quote=Scientists now believe there could be as many habitable planets in the cosmos as there are stars, and that makes life's existence elsewhere "inevitable" over billions of years, says one.}}</ref> Aliaj planedoj kaj lunoj en la Sunsistemo estis ekzamenitaj por signoj kiuj apogus la ekziston de simpla vivo, kaj projektoj kiel ekzemple SETI provis detekti radiodisaŭdigojn de eblaj eksterteraj civilizoj. Laŭ la [[Panspermio|panspermia]] [[hipotezo]], [[Mikroskopo|mikroskopa]] vivo ekzistas ĉie en la [[Universo]], kaj estas distribuita tra [[meteoroido]]j, [[asteroido]]j kaj [[planedoido]]j.<ref name="USRA-2010">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/abscicon2010/pdf/5224.pdf|titolo=Panspermia: A Promising Field Of Research|alirdato=3a de Decembro 2014|familia nomo=Rampelotto|persona nomo=P.H.|dato=2010|formato=PDF|verko=[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010LPICo1538.5224R Astrobiology Science Conference]}}</ref> La signifo de vivo - sia signifo, origino, celo, kaj finfina sorto - estas centra koncepto kaj demando en [[filozofio]] kaj [[religio]]. Kaj filozofio kaj religio proponis interpretojn kial al kiel vivo rilatigas al ekzisto kaj konscio, kaj en rilataj temoj kiel ekzemple vivsinteno, celo, koncepto de dio aŭ dioj, animo aŭ postvivo. Malsamaj kulturoj dum historio havis vaste ŝanĝiĝantajn alirojn al tiuj temoj. == Ecoj == [[Dosiero:Biology-0001.jpg|eta|Vario de vivo (De supre dekstre direkte de horloĝo): [[Bakterioj]] [[Escherichia coli]], [[planto]] [[Oksalido]], [[besto]] [[Krokodilo]] kaj [[fungo]] [[Muŝoamanito]] ]]En [[biologio]] '''vivo''' estas specifa funkcio de biologia estaĵo. La sekvaj kapabloj kaj ecoj estas la kondiĉoj de la biologia vivo kaj karakterizas ĉiun vivantan estaĵon: * [[metabolo]] * [[reproduktado]] * ŝanĝiĝo de la [[genetiko|genetika]] [[informo|informaro]] * konsisto el unu aŭ pluraj [[ĉelo]]j * ekzisto de certaj strukturoj ene de la ĉelo(j) * [[biokemio|biokemiaj]] [[reakcio]]j. Komparu kun: [[kresko]] == Difino == Difini vivon ĉiam estis defio por sciencistoj kaj filozofoj, kaj rezulte la termino havas multajn kaj diversajn difinojn. Ĉi tio estas nur parte ĉar vivo estas procezo, ne materio <ref>Mautner, Michael Noah., ''[https://www.worldcat.org/oclc/64437519 Seeding the universe with life: securing our cosmological future, galactic ecology, astroethics and directed panspermia]'', Christchurch, N.Z.: Legacy Books, 2004</ref><ref>Serhiy A. Tsokolov, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19519215 Kial la difino de vivo estas tiel evitebla?] Epistemologiaj konsideroj, Astrobiologio 9, 2009-5, עמ' 401–412 doi: 10.1089/ast.2007.0201</ref> Ĉar ekzistas neniu malambigua difino de vivo, la plej multaj aktualaj difinoj en biologio estas teorioj. Vivo estas konsiderata karakterizaĵo, kiu plenumas ĉiujn aŭ plej multajn el la sekvaj kondiĉoj <ref>Chris P. McKay, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15367939 Kio estas la vivo--kaj kiel ni serĉas ĝin en aliaj mondoj?], PLoS-biologio 2, 2004-9, עמ' E302 doi: 10.1371/journal.pbio.0020302</ref><ref>Daniel E. Koshland, Speciala eseo. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11910092 La sep kolonoj de vivo], Science (New York, N.Y.) 295, 2002-03-22, עמ' 2215–2216 doi: 10.1126/science.1068489</ref><ref>[[The American Heritage Dictionary of the English Language|The American Heritage dictionary of the English language]]. [https://www.worldcat.org/oclc/72732691 Life], Boston: Houghton Mifflin, 4-a red., 2006</ref>: # [[Homeostato]]: la kapablo konservi internan ekvilibron kaj stabilan kaj konstantan internan medion, ĝis la punkto de etaj ŝanĝoj. Por konservi ĉi tiun ekvilibron, ĉiam estas: ## '''Strikta interna ordo''' - vivaĵoj havas konstantan anatomion ĝis la nivelo de la mikroanatomio. En ĉiu parto de la vivanta estaĵo, kaj eĉ la plej granda el la estaĵoj, ekzistas antaŭdeterminita organizo ĝis la nivelo de la molekulo. ### La [[Ĉelo (biologio)|ĉelo]]: La baza unuo, kiu konservas ĉiujn trajtojn de la vivo, estas la ĉelo. Ĉiu vivestaĵo devas konsisti el ĉelo, kiu konservas ene de ĝi bone difinitan internan ordon, aŭ el bone aranĝita kolekto de ĉeloj, kaj konsistas el taŭgaj ĉeloj, ĉiu el kiuj konservas bone difinitan internan ordon. ## [[Metabolo]]: la kapabloj sorbi [[energio]]n de la [[vivmedio]], konverti ĝin al la speco de energio bezonata kaj sekrecii la rubon generitan en la konverta procezo. ## '''Sentemo kaj respondo al eksteraj stimuloj''' - la kapablo respondi al stimuloj originantaj de la ekstera medio aŭ de la interna medio de la vivanta estaĵo. # '''Evoluo de la vivestaĵo''': periodoj povas esti difinitaj kaj por la procezo de la formado de la vivestaĵo kaj por la procezo de lia morto kaj disfalo. Vidu la artikolojn pri [[kresko]] kaj [[evoluo]]. En iuj kazoj estas kresko kaj disvolviĝo dum la tuta vivoperiodo. En alia parto de la kazoj estas la alveno de matureco, post kiu venas la etapo de maljuniĝo. # '''Evoluo kaj heredeco''' - la informoj bezonataj por la kreado de la vivestaĵo estas transdonitaj al li kiel heredite de la vivantaj estaĵoj kiuj kreis lin. Al la sama detalo estas reproduktaj mekanismoj, kiuj daŭrigas ĉi tiun heredon al liaj posteuloj, kaj tiel plu. Heredaj informoj varias minimume de generacio al generacio, sur la populacionivelo. Ĉi tiu ŝanĝo ebligas, kombinita kun [[natura selektado]], la procezon de evoluado. * Unu formo de difino pri la vivo estas memorita per sep trajtoj kiuj estas gravaj faktoroj en vivo (kvankam ekzistas esceptoj): Movado, Spiro, Sentemo, Kresko, Reproduktado, [[Ekskrecio]] kaj [[Nutrado]]. === Antikvaj ideoj pri biologia vivo === Kutime, la antikvuloj kredis ke la vivo (ofte nur la vivo de bestoj) estas kaŭzata de ia blovo, kiun la [[helena civilizo|helenoj]] nomis ''ψυχή'' (''psyĥe'' = psiko) kaj la [[Romio|romianoj]] ''anima'' (animo). Ili taksis tute malsamaj la vivon de [[bestoj]] kaj la vivon de [[plantoj]]; senmovaj estaĵoj, ekzemple la [[eĥino]]j aŭ la [[koralo]]j, estis laŭ ili plantoj. Kompreneble, ne estis nur unu ideo en la tuta antikva mondo pri tiu blovo. Iuj taksis la animon de bestoj tre simila al tiu de homoj, aliaj tute malsama; iuj kredis ke la animo estingiĝas post la morto, aliaj ke ĝi preterdaŭras, ktp. La ideo de animo kiel kaŭzo de vivo miksiĝis en pluraj manieroj kun la ideo de animo kiel spirita aŭ religia elemento. [[Aristotelo]] opiniis ke estas animoj de tri tipoj<ref>Aristotelo - Περί ψυχής (latine: ''De anima''). [https://el.wikisource.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%AF_%CF%88%CF%85%CF%87%CE%AE%CF%82 Originala greka teksto en wikisources]. En wikisources disponeblas ankaŭ tradukoj (aŭ partaj tradukoj) en pluraj lingvoj, ekzemple [https://en.wikisource.org/wiki/On_the_Vital_Principle {{en}}]</ref>: * la vegetala animo, kiu nutras kaj kreskas (plantoj, bestoj kaj homoj enhavas ĝin) * la sensa animo, kiu movas la korpon kaj sensas (bestoj kaj homoj enhavas ĝin, plantoj ne) * la racia animo, kiu pensas (nur homoj enhavas ĝin, bestoj kaj plantoj ne). Vidu la voĉon "[[animo]]" por pliaj detaloj. == Kiel la vivo ekestiĝis == La demando pri la formiĝo de la vivo, kial kiel kie kaj kiam la mondo ĝenerale kaj la vivo en la mondo kreiĝis, estas prizorgo de la homa kulturo ekde la krepusko ekde ĝia ekzisto. La [[scienco]], kiu traktas la demandon pri kiel vivo estiĝis, nomiĝas [[abiogenezo]], kaj esence ĝi provas ekscii la procezojn, kiuj kaŭzis la aperon de la unua ĉelo sur la [[Tero]], ĝi estas la ĝenerala [[komuna praulo]] de ĉiuj konataj vivoformoj kiuj evoluis ĝis hodiaŭ. Ĉi tiu demando pri la formado de vivo ankoraŭ ne estis klare respondita, kaj sciencistoj ankoraŭ provas spuri la kemiajn procezojn, kiuj okazis sur la Tero antaŭ ĉirkaŭ 4 miliardoj da jaroj, kiuj ebligis la kreadon de vivanta ĉelo el senviva materio.<ref> Trifonov, Edward N. (17a de Marto 2011). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/073911011010524992 "Vocabulary of Definitions of Life Suggests a Definition".] ''Journal of Biomolecular Structure and Dynamics''. 29 (2): 259–266. doi:10.1080/073911011010524992. PMID 21875147. S2CID 38476092. </ref> == [[Homeostato]] == '''Homeostazo''',(de la [[greka lingvo|greka]] ''homos'' (ὅμος), ‘simila’,<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%28%2Fmoios ὅμοιος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', pri ''Perseus''.</ref> kaj ''stasis'' (στάσις), ‘stato’, ‘stabileco’)<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsta%2Fsis στάσις], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', pri ''Perseus''.</ref> aŭ '''stato de ekvilibro''', estas kondiĉo en kiu la fizikaj kaj kemiaj kondiĉoj regantaj ene de la organismo estas konservitaj je stabila nivelo, kiu respondas al ĝia optimuma agado, malgraŭ la ŝanĝoj kiuj okazas en ĝia ekstera medio. La organismo konservas homeostazon, tio estas, stabilajn internajn kondiĉojn, per biokemiaj-metabolaj reguligaj procezoj. Ĉi tiu interna stabileco estas bezonata en ĉiu aspekto de la vivo. Iuj vivaĵoj bezonas konstantan varmon, konstantan nivelon de saloj kaj akvon, konstantan acidecon, konstantan sangan sukeron, konstantan nivelon de nervaj signaloj, kiuj originas de sensa stimulo kaj pli. La ideo de homeostazo ankaŭ estas centra en la branĉoj de [[psikologio]] kiuj estas rilataj al biologio kaj fiziko kaj tiuj rilataj al konscio. La koncepto estis aplikita de [[Walter Bradford Cannon]] en 1926,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Charles Richet : ses amis, ses collègues, ses élèves|familia nomo=Cannon|persona nomo=W. B.|jaro=1926|ĉapitro=Physiological regulation of normal states: some tentative postulates concerning biological homeostatics|eldoninto=Paris: Les Éditions Médicales|paĝoj=91|redaktinto=A. Pettit(ed.)|lingvo=fr}}</ref> en 1929<ref>Cannon WB. (1929). «Organization For Physiological Homeostasis». Physiol Rev. 9: 399–431.</ref> kaj en 1932,<ref>Cannon WB. título=The Wisdom of the Body (1932). W. W. Norton & Company, Inc., New York.</ref><ref>Karl Ludwig von Bertalanffy: ... aber vom Menschen wissen wir nichts, English title Robots, Men and Minds, translated by Dr. Hans-Joachim Flechtner. Page 115. Econ Verlag GmbH (1970), Düsseldorf, Wien. 1a eldono.</ref> por referenci al la koncepto de interna medio (''milieu intérieur''), publikigita en 1865 de [[Claude Bernard]], konsiderita ofte la patro de la [[fiziologio]]. Tradicie ĝi aplikiĝis en [[biologio]] sed, pro tio ke ne nur biologio kapablas plenumi tiun difinon, ankaŭ aliaj sciencoj kaj teknikoj adoptiĝis tiun terminon.<ref>Langley L.L (1982). Homeostasis. Madrid: Alhambra. pp. 6–8.</ref> == Metabolo == Metabolo estas la procezo absorbi substancojn el la medio, prilabori ilin, produkti energion el ili kaj eligi rubojn. Metabolo okazas en la sekva ordo: * Sorbado de materialoj de la medio: La materialoj absorbitaj de la medio estas uzataj por du celoj: kiel konstrumaterialoj por la kemia kombinaĵoj kiuj konsistigas la vivantan estaĵon, kaj por la produktado de energio. * [[Katabolo]]: En ĉi tiu procezo, la substancoj absorbitaj de la medio estas rompitaj en siaj bazaj unuoj. La procezo de katabolismo ĉe bestoj, kaj precipe ĝiaj fruaj stadioj, estas nomita [[digesto]]. ** La [[proteino]]j estas disrompitaj en [[aminoacido]]jn; ** [[Graso]]j - por [[Grasacido|grasaj acidoj]]; ** [[Sukero]]j - por [[monosaĥarido]]j; ** [[Nukleata acido|Nukleaj acidoj]] - por [[nukleotido]]j. * [[Anabolo]] (aŭ [[biosintezo]]): En ĉi tiu procezo, okazas sintezo de kompleksaj kemia kombinaĵoj, el kiuj la korpo aŭ ĉelo estas farita. La konstrubriketoj akiritaj en la procezo de katabolismo reunuiĝas por formi la molekulojn necesajn por konstrui la korpon aŭ ĉelon. * '''Ekskrecio de rubo''': Multaj kemia kombinaĵoj konsumitaj kiel parto de manĝaĵo ne utilas por konstrui la korpon. Krome, multaj kemia kombinaĵoj (kutime malgrandaj, kiel ekzemple [[amoniako]], [[akvo]] kaj [[Karbona dioksido|karbondioksido]]) formiĝas kiel kromproduktoj en la diversaj anabolaj procezoj. La vivestaĵo devas elsendi ĉion ĉi, ĉar la amasiĝo de ĉi tiuj substancoj en la korpo interrompas diversajn biologiajn procezojn. Ĉe bestoj, la rubo estas sekreciita en la [[urino]] kaj [[feko]]. Karbondioksidaj emisioj dum [[spirado]] ankaŭ estas difinitaj kiel rubekskrecio. == Evolucio == Iuj argumentas, ke ĉiuj vivantaj estaĵoj nuntempe konataj evoluis en la procezo de [[evolucio]]. Tio estas, procezo de malrapida variado de la genetika materialo de la vivanta loĝantaro de generacio al [[generacio]]. Tial viva detalo povas esti difinita en alternativa difino al la difino donita supre. Vivanta detalo estas heredita detalo de simile evoluintaj [[specio]]j. == Evoluo de vivestaĵo == Malsamaj vivestaĵoj havas malsamajn stadiojn de individua evoluo. * Ĉe bakterioj la proliferado estas en la divido de la ĉelo en du ĉelojn. Ĉiu el la novaj ĉeloj estas sendependa estaĵo kaj la patrino ĉelo de kiu ili estis dividitaj ne plu estas difinita. Ĉiu el la novaj ĉeloj sorbas manĝaĵon el sia medio, kreskas kaj prepariĝas dividi en du ĉelojn. Ĉi tiu evoluo ne implikas maljuniĝon nek morton de maljuneco. * En vivestaĵoj kiuj reproduktas per seksa reproduktado ekzistas stadio de fekunda [[ovo]], sekvata de [[embrio]]j (en la [[utero]], ovo aŭ [[Semo (planto)|semo]] de planto), stadio de kresko antaŭ seksa maturiĝo kaj stadio de seksa maturiĝo. En la komplikaj bestaj estaĵoj, krom maloftaj esceptoj (ekz. maskla [[elefanto]]), venas etapo de ĉeso de kresko kaj ekde ĝi la maljuniĝo komenciĝas malrapide. Ne ekzistas specioj kiuj maljuniĝas antaŭ atingi seksan maturecon (eĉ kiel malsano ĉe vivestaĵoj ĝi estas ege malofta). Estas seksaj multĉelaj estaĵoj kiuj ŝanĝas sian sekson kiel parto de la evolua procezo. Estas arboj kie la juna plenkreskulo estas ina kaj la plenkreskulo, kiu akumulis multajn signojn de maljunaĝo, iĝas masklo. Estas fiŝoj, en kiuj vivestaĵo, kiu rezultas esti unu el la plej fortaj individuoj en la populacio, fariĝas masklo. ** Variaĵo pri la temo - [[Larvo]] - la junulo, kiu ankoraŭ ne atingis seksan maturecon, aspektas kaj funkcias tute malsame ol la plenkreskulo kun seksa matureco. Ekzemple: la larvo de la [[rano]] estas la [[ranido]], kaj la larvo de la [[papilio]]. Se oni [[fokuso|enfokusigas]] [[individuo]]n, '''vivo''' prezentiĝas ankaŭ kiel la [[sumo]] de ĉio farita kaj spertita dum la [[periodo]] inter [[nasko]] kaj [[morto]]. En figura [[signifo]] '''vivo''' estas [[sinonimo]] por aktiveco, vigleco, movopleneco (vidu supre pri signifo en muzika lingvaĵo). Komparu kun: [[biografio]], [[nasko]], [[infanaĝo]], [[junaĝo]], [[maturaĝo]], [[maljunaĝo]], [[morto]] == Morto == {{Ĉefartikolo|Morto}} '''Morto''' estas la fino de vivo, nome la transpaso de vivo al nevivo, sen eblo reveni. Morto estas la fina efekto kiu rezultas de la fino de la procezo de [[homeostazo]] en viva estaĵo. Ĝi povas okazi pro naturaj kaŭzoj ([[Maljunaĝo|maljuniĝo]], [[malsano]], konsekvenco de la [[manĝoĉeno]], [[natura katastrofo]]) aŭ pro okazigitaj kaŭzoj ([[memmortigo]], [[murdo]], [[eŭtanazio]], [[akcidento]], [[mortopuno]], [[medio|media katastrofo]]). La procezo de morto, kvankam ĝi estas tute difinita en kelkaj el ties fazoj ekde la vidpunktoj de [[neŭrofiziologio]], [[biokemio]] kaj [[medicino]], ankoraŭ ne estas tute klare komprenita are ekde la vidpunktoj de [[termodinamiko]] kaj [[neŭrologio]], kaj ekzistas foje malkonsentoj inter sciencistoj kaj fakuloj tiurilate. La termino ''mortinto'' ĝenerale rilatas al homo, kiu mortis<ref>Mortinto en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/]</ref> Laŭ la [[Fundamento de Esperanto]] oni rajtas paroli pri ''mortiĝo'' de [[homo]] kiam temas pri morto neatendita, [[akcidento|akcidenta]], ne kiam li mortis [[naturo|nature]], estis [[mortigo|mortigita]] aŭ [[sinmortigo|mortigis sin]] mem. Bertilo Wennergren skribis en [[PMEG]] pri senvoleco, akcidenteco de la senviviĝo.<ref>[https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html#i-d6f en PMEG]</ref> En Esperanto tre ofte oni uzas la terminon "forpaso" (verbe forpasi) kiel [[eŭfemismo]] por eviti la iom [[Tabuo|tabuan]] vorton "morto".<ref>[https://vortaro.net/#forpaso_kd en PIV] Alirita la 21an de Oktobro 2021.</ref> ==Ekstertera vivo== Ĝis nun neniu vivo estas eltrovita ekster la [[Tero]]. Sur kelkaj astroj de la [[sunsistemo]], plej zorge [[Marso]], jam esploris kelkaj [[kosmosondilo]]j sen pozitiva rezulto. Nuntempe la serĉo koncentriĝas al nove trovitaj [[eksterplanedo|alistelaj planedoj]] per novaj esploriloj kiel la [[Spac-teleskopo James Webb]]. Oni supozas surbaze de la historio de la vivo sur la Tero, ke planedoj kun [[mikroboj]] estas multe pli oftaj ol planedoj kun [[plurĉela organismo|plurĉela vivo]], kaj tiuj estas multe pli oftaj ol planedoj kun teknologiaj civilizoj similaj al la [[homo|homa]]. La probabla ofteco de civilizoj estas analizata per la [[Drake-ekvacio]] kaj alfrontas la [[Fermi-paradokso]]n: kvankam kredeblaj taksoj de la variabloj de la Drake-ekvacio supozigas, ke tre multe da civilizoj ekzistas, tamen jardekoj da homa serĉado ankoraŭ trovis eĉ ne unu.<ref>Wandel, Amri. 2023. "Novaj Esploroj pri la Serĉo de Ekstertera Vivo: Eksterplanedoj, NIFOj, kaj SETI." En Striganova, Anna, k. al. (red.), ''[[IKU-libro de 2023|Internacia Kongresa Universitato, 76-a sesio, 108-a Universala Kongreso de Esperanto, Torino, Italio, 29 de julio — 5 de aŭgusto 2023]]''. Torino: Impeto. 61-76.</ref> == Historio de vivostudado == === Materiismo === {{Ĉefartikolo|Materiismo}} Kelkaj el la plej fruaj teorioj pri vivo estis materiismaj, asertantaj, ke ĉio kio ekzistas estas [[materio]], kaj ke vivo estas nur kompleksa formo de aranĝo de materio. [[Empedoklo]] (430 a.n.e.) argumentis, ke ĉio en la universo estas formata de kombino de la [[Klasikaj elementoj|kvar eternaj "elementoj"]] aŭ "radikoj de ĉio": nome tero, akvo, aero kaj fajro. Ĉiu ŝanĝo estas klarigata per la aranĝo kaj rearanĝo de tiuj kvar elementoj. La variaj formoj de vivo estas okazigitaj de propra miksaĵo de elementoj.<ref>{{cite web |first1=Richard |last1=Parry |date=4a de Marto 2005 |title=Empedocles |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/entries/empedocles/ |access-date=25a de Majo 2012 |archive-date=13a de Majo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513201301/http://plato.stanford.edu/entries/empedocles/ |url-status=live }}</ref> [[Demokrito]] (460 a.n.e.) estis [[Atomismo|atomista]]; li pensis, ke la esenca karaktero de vivo estas havi [[animo]]n (''psiĥe''), kaj la animo, kiel ĉio, estas komponita de fajraj atomoj. Li cerbumis pri [[fajro]] ĉar la ŝajna konekto inter vivo kaj varmo, kaj ĉar fajro movas.<ref name=democritus>{{cite web |first1=Richard |last1=Parry |date=25a de Aŭgusto 2010 |title=Democritus |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/entries/democritus/#4 |access-date=25a de Majo 2012 |archive-date=30a de Aŭgusto 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060830030642/http://plato.stanford.edu/entries/democritus/#4 |url-status=live }}</ref> [[Platono]], kontraste, defendis, ke la mondo estas organizita de permanentaj [[formo|formoj]], respegulitaj malperfekte en materio; formoj havigas direkton aŭ inteligenton, klarigante regularaĵojn observitajn en la mondo.<ref>{{cite book |title=Cause and Explanation in Ancient Greek Thought |last=Hankinson |first=R.J. |publisher=Oxford University Press |date=1997 |isbn=978-0-19-924656-4 |url= GBurl iwfy-n5IWL8C |page=125 |df=dmy-all }}</ref> La [[mekanismo|mekanisma]] materiismo kiu originiĝis en [[antikva Grekio]] estis revivigita kaj reviziata fare de la franca filozofo [[René Descartes]] (1596–1650), kiu asertis, ke animaloj kaj homoj estis kunmetaĵoj de partoj kiuj kune funkcias kiel maŝino. Tiu ideo estis disvolvigita poste fare de [[Julien Offray de La Mettrie]] (1709–1750) en sia libro ''L'Homme Machine''.<ref>{{cite book |last=de la Mettrie |first=J.J.O. |date=1748 |title=L'Homme Machine |trans-title=Man a machine |publisher=Elie Luzac |place=Leyden }}</ref> En la 19-a jarcento la antaŭeniroj en [[ĉelteorio]] en biologia scienco kuraĝigis tiun alrigardon. La [[evolucio|evolucia]] teorio de [[Charles Darwin]] (1859) estas mekanisma klarigo por la origino de specioj pere de [[natura selektado]].<ref>{{cite book |first1=Paul |last1=Thagard |title=The Cognitive Science of Science: Explanation, Discovery, and Conceptual Change |publisher=MIT Press |date=2012 |isbn=978-0-262-01728-2 |pages=204–205 |url= GBurl HrJIV19_nZYC p. 204 }}</ref> Komence de la 20-a jarcento Stéphane Leduc (1853–1939) promociis la ideon ke biologiaj procezoj povus esti komprenataj laŭ terminoj de fiziko kaj kemio, kaj ke ilia kresko similis al tiu de neorganikaj kristaloj enmetitaj en solvaĵoj de [[natria silikato]]. Liaj ideoj, esprimitaj en lia libro ''La biologie synthétique''<ref>{{cite book |last=Leduc |first=Stéphane |author-link= |date=1912 |title=La Biologie Synthétique |trans-title =Sinteza Biologio |publisher=Poinat |place =Paris}}</ref> estis amplekse malakceptitaj dum lia vivodaŭro, sed okazis reapero de intereso en la verkaro de Russell, Barge kaj kolegoj.<ref>{{cite journal |doi=10.1089/ast.2013.1110 |title=The Drive to Life on Wet and Icy Worlds|year=2014|last1=Russell |first1=Michael J. |last2=Barge |first2=Laura M. |last3=Bhartia |first3=Rohit |last4=Bocanegra |first4=Dylan |last5=Bracher |first5=Paul J. |last6=Branscomb |first6=Elbert |last7=Kidd |first7=Richard |last8=McGlynn |first8=Shawn |last9=Meier |first9=David H. |last10=Nitschke |first10=Wolfgang |last11=Shibuya |first11=Takazo |last12=Vance |first12=Steve |last13=White |first13=Lauren |last14=Kanik |first14=Isik |display-authors=3 |journal=Astrobiology |volume=14 |issue=4 |pages=308–343 |pmid=24697642 |pmc=3995032 |bibcode=2014AsBio..14..308R}}</ref> === Hilemorfismo === {{Ĉefartikolo|Hilemorfismo}} '''Hilemorfismo''' aŭ ''Hilomorfismo'' el la antikvgreka ὑλο- (hilo = ''ligno, materio'') + - μορφή (morphē =''formo'') estas [[Kosmologio|kosmologia doktrino]] ellaborita precipe de [[Aristotelo]] kaj pliellaborita de la [[Skolastikismo|skolastikuloj]] kaj arabaj filozofoj. Aristotelo ĝin elpensis kontraŭ la atomismo de [[Demokrito]], la fariĝismo de [[Heraklito]], la senmovismo de [[Parmenido]], kaj asertas ke ĉiu korpo estas konstituita de du elementoj: ''unua materio'' kaj ''determina formo''. La ''materio unua'' estas la principo sendetermina, pasiva, ĉeesta en ĉiuj korpoj, havanta esencan inklinon al substanciĝon pere de la determinado de la formo. Ĉar temas pri koncepto pure filozofia, la unua materio, kvankam reala sed postulata nur per la intelekto, ne konfuzendas kun la fizika materio konstatata de la sensoj kaj objekto de la fiziko. La ''formo'' estas la aktiva elemento kiu igas la unuan materion “tiu ĉi objekto”. La formo sen la unua materio ne povas konceptiĝi kaj tiel ankaŭ la unua materio sen la formo. === Spontanea generado === {{Ĉefartikolo|Spontanea generado}} '''Spontanea generado''' aŭ ''"spontanea generiĝo"'' estas la teorio, ege disvastigita en la antikvaj epokoj ĝis la [[17-a jarcento]], laŭ kiu la vivo povus naskiĝi ''spontanee'' el senvivaj elementoj kvankam influitaj per diversaj faktoroj. Oni opiniis, fakte, ke la vivaj estaĵoj, kiel homo kaj bestoj, vermoj kaj insektoj, povas estiĝi spontanee el la [[koto]] aŭ el kadavroj [[putrado|putriĝantaj]].<ref>Tamen ne forgesendus ke ĉi-kaze ''spontanea'' ne signifas ''senkaŭza'' ĉar la tiamaj filozofoj atribuis la fenomenon al la influo de la astroj. Ili eraris pri la kaŭzo kiu por la modernaj eksperimentuloj identiĝas en la scienca principo ''vivo el vivo''.</ref> Tiu teorio estis [[Malpruvebleco|malpruvita]] de Francesco Redi [[Lazzaro Spallanzani]]. Francesco Redi metis putrajn vianderojn en serion da ujoj, el kiuj iuj fermitaj kaj iuj malfermitaj, kaj pruvis ke la [[larvo]]j estiĝis nur kie la [[muŝo]]j estis povintaj deponi [[ovo]]jn. Iom post iom la teorio de spontanea generiĝo estis progresive forlasita. Tamen, la ideo iom repopulariĝis post disvastiĝo de la [[mikroskopo]]. Oni rimarkis fakte, ke sufiĉis lokigi organikajn substancojn putriĝantajn en loko varma por vidi strangajn “vivantajn bestetojn” aperi sur la surfaco. Itala esploristo Lazzaro Spallanzani pretigis infuzaĵojn kaj ilin sterilizis per pli unuhora bolado. Iuj de tiuj infuzaĵoj estis enŝovataj en vitrajn ujojn kaj tuj post flamsigelitaj. Spallanzani rimarkis ke en tiuj lastaj ujoj ne okazis “spontanea generiĝo” kaj ke la infuzaĵoj ne malklariĝis nek eblis observi [[mikroorganismo]]jn sub la lensoj de la mikroskopo. Tiuj ellaboraĵo kaj eksperimenta malkovro lin famigis tra tuta Eŭropo. Sed kiam la kverelo fariĝis tro akra<ref>La spontanea generado ŝajnis porti konfirmon al [[materiismo]] kaj al [[ateismo]] pro evidenta senbezono de supera Dio kreanta, dum la dikredantoj ĝenerale fervoris por la kontraŭa tezo, nome tiu de “vivo el vivo”.</ref>, okazis la eksperimento de [[Louis Pasteur]]. === Vitalismo === {{Ĉefartikolo|Vitalismo}} La termino '''''vitalismo''''' unuflanke aludas al la [[filozofio|filozofia]] [[doktrino]] kiu postulas, ke la vivaj organismoj estas karakterizataj pro tio ke posedas vivan forton aŭ elanon kiu diferencas ilin fundamente disde el la neanimataj estaĵoj.<ref>BECHTEL, WILLIAM kaj ROBERT C. RICHARDSON (1998). [http://mechanism.ucsd.edu/teaching/philbio/vitalism.htm Vitalism.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110515081858/http://mechanism.ucsd.edu/teaching/philbio/vitalism.htm |date=2011-05-15 }} En E. Craig (Eld.), [[Routledge Encyclopedia of Philosophy]]. [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''. Vitalism</ref> Tradicie ĝi estas priskribita kiel nemateria specifa forto, diferenca el la energio studita de la fiziko kaj de alia tipo de sciencoj, kiuj, agante pri la organizita materio, rezultus en vivo kaj sen kio estus neebla ties ekzisto. Tiu fizika fundamento en ties plej pura senco troviĝas aktuale malakceptita,<ref>[https://books.google.es/books?id=AvqYl4sdwaYC&pg=PA4&lpg=PA4&dq=vitalism+disrepute&source=bl&ots=x-jaFJjSBb&sig=zE_jwxQsD8eWR1v6_Q5Nph459x4&hl=en&sa=X&ei=vWcDUM6rKrOF0QHlsJDdBw&redir_esc=y#v=onepage&q=vitalism%20disrepute&f=false A Cultural History of Medical Vitalism in Enlightenment Montpellier - Elizabeth Ann Williams - Google Books] Alirita la 22an de Novembro 2018.</ref><ref> Greco, M. (1a de februaro de 2005). «On the Vitality of Vitalism». Theory, Culture & Society 22 (1): 15-27. doi:10.1177/0263276405048432. </ref> tamen, ĝi trovas bazon ankaŭ en fundamentoj kaj antropocentraj aŭ raciistaj, inter aliaj. == Proverbo == Ekzistas pluraj (72, kaj 40 pri [[morto]]) [[proverbo]]j pri vivo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Kiu agas afable, vivas agrable.''}} * {{citaĵo|''Elpeli iun el la mondo de la vivuloj.''}} * {{citaĵo|''Atingi la vesperon de sia vivo.''}} Aliaj fontoj: * {{citaĵo|''Vivo estas hundo. Kaj hundo estas la plej bona amiko de homo.''}} == Vidu ankaŭ == * [[Abiogenezo]] - en [[biologio]], estas la termino por ''spontanea genezo'', kiu estas la teorio laŭ kiu plene formitaj vivaĵoj estiĝas el nevivanta materio. * [[La respondo pri la vivo, la universo kaj ĉio]] * [[Vivpriskribo]] (''curriculum vitae''). == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj|wikt=vivo|q=Vivo}} {{Portalo|Biologio}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Life|revizio=1183438945}} {{Havenda artikolo|Vivo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Vivo]] 6ai6ur95kz3ua9j24pfokyv2yv0vynj 0 25222 9488213 9311831 2026-10-04T16:31:09Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9488213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Mountain stream.jpg|eta|[[alta montaro|Altmontara]] rivereto en la [[kantono]] [[Grizono]], [[Svislando]]]] Kutime naturan [[akvofluo]]n oni nomas '''rivereto''' aŭ '''rojo''', se ĝi ne estas pli larĝa ol 5 metroj. Pli larĝajn akvofluojn oni nomas [[rivero]]. Karakterizaĵoj de rivereto estas la variado de la flurapido de la [[akvo]], ĝiaj [[temperaturo|temperaturaj]] kondiĉoj, la [[organismo]]j troveblaj en ĝi kaj la grado de la influeblo per [[kemiaĵo]]j. Riveretoj malpli ol riveroj kapablas adapti la terenon por sia fluo, male: ili devas multe pli adapti sian fluon al la tereno. == Lingva noto == Apud la laŭ-[[Fundamento de Esperanto|Fundamenta]] esprimo "rivereto" kelkaj Esperantistoj, precipe literaturistoj, uzas ankaŭ la ne-oficialan [[novradiko]]n "rojo" kun la sama signifo. Tamen laŭ [[ReVo]], '''rojo''' estas natura akvofluo pli malgranda ol rivereto , do ne [[sinonimo]] de rivereto<ref>{{ReVo|roj|rojo}}</ref>. == Specoj de riveretoj == Laŭregione eblas dividi la riveretojn je tri ĉeftipoj: * '''[[alta montaro|altmontara rivereto]]''', * '''[[mezalta montaro|mezmontara rivereto]]''' kaj * '''[[ebenaĵo|ebenaĵa rivereto]]'''. [[Dosiero:Zenn-v-vacher-bruecke-n-no.jpg|eta|Ebenaĵa rivereto: Zenn ĉe Atzenhof (Fürth), [[Germanio]]]] [[Dosiero:Drentse Aa RA.jpg|eta|[[Drentsche Aa]], [[Nederlando]]]] En '''altmontaraj riveretoj''' pro la granda niveldiferenco la [[akvo]] havas pli grandajn rapidecon kaj forton. Tio sekvigas pli bonan provizon per [[oksigeno]], sed ankaŭ pli da [[erozio]]. La akvofundo estas tre ŝtonriĉa. La [[bestoj]], kiuj vivas en tia rivereto estas tre sentemaj pri manko de oksigeno. Apenaŭ troveblas akvoplantoj. En '''mezmontaraj''' riveretoj la [[deklivo|dekliveco]] estas malpli granda kaj sekve ankaŭ la flurapido. Apud erozio ankaŭ okazas [[sedimento|sedimentiĝo]]. [[Insuleto]]j kaj [[sabloduno]]j ĉiam ree formiĝas en diversaj lokoj. En '''ebenaĵaj riveretoj''' la dekliveco estas plej malgranda. La akvo fluas malrapide laŭ larĝaj [[meandro]]j. Sedimentiĝo kaj nutraĵabundo estas sufiĉe grandaj, tiel ke la akvofundo estas sabloza kaj enhavas multe da organika [[materialo]]. Ju malpli rapide fluas la rivereto, des pli da akvoplantoj vivas en ĝi. La priskribita situo povas esti tre diversa pro intervenoj de [[homo]]. [[Rivera rektigo|Rektigoj]] kaj enkonduko de [[poluilo|poluiloj]] en riveretojn kondukas al grandaj perturboj de la natura fluo kaj limigo de [[mempurigebleco]] de kurantaj akvoj en proksimeco de [[industrio]] kaj [[agrikulturo]]. [[Fosfato]]j kaj [[nitrato]]j kaŭzas vastan kreskon de [[algo]]j, la [[kloakakvo]] kaŭzas amasan [[reproduktado|reproduktiĝo]]n de [[bakterio]]j. [[Dosiero:Low creek02.jpg|eta|dekstre|Monta roj[[fluejo]] en [[Aŭstralio]]<!-- en:Low Australian Creek -->]] == Vidu ankaŭ == * [[Lago]] * [[Lageto]] * [[Oceano]] * [[Riverego]] * [[Torento]] * [[Uedo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.hmulv.hessen.de/umwelt/wasser/gewaesser_hochwasser/materialien{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- de:Ein Bach ist mehr als Wasser - Unterrichtsmaterialien zum Thema Ökologie und Schutz von Fließgewässern de->eo:_Ein_ _Bach_ _ist_ _mehr_ _als_ Akvo - _Unterrichtsmaterialien_ _zum_ _Thema_ _Ökologie_ _und_ _Schutz_ _von_ _Fließgewässern_ --> * http://www.naturdetektive.de/2004/dyn/9.htm?url=4949%2Ehtm{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- de:Steckbrief zu den Fließgewässern --> {{-}} {{Projektoj|q=Rivereto|ReVo=river.0eto}} [[Kategorio:Riveroj| ]] [[Kategorio:Limnologio]] 3cb4l8tkrbp4ehen5gmfk291i37tpay 0 27159 9488312 9444652 2026-10-04T20:16:08Z Roberto 609 9488312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Robert-RolletdelIsle.jpg|eta|maldekstra|karikatura bildkarto el ĉ. 1913]] '''Maurice ROLLET DE L' ISLE''' (role dö lil), (Naskiĝis la {{daton|19|novembro|1859}}, mortis la {{daton|24|novembro|1943}} en [[Parizo]]) [[Francio|franca]] hidrografista ĝenerala inĝeniero de la franca maristaro, estinta direktoro de la Centra Oficejo hidrografista en Paris. Sendita en [[Ĉina Maro|Ĉinan Maron]] kaj en [[Tonkino]]n en 1884-1885, partoprenas desegnadon de multaj mapoj de la nordaj (1887-1899) kaj okcidentaj (1903-1948) marbordoj de Francio. Scienca vojaĝo al [[Martiniko]] post erupcio de [[Monto Pelée]] (1902), prezidanto de ''[[Société pour la propagation de l'Espéranto]]'' (1911-1923), prezidanto de la fizika oceanografia sekcio de la nacia komitato de geodezio kaj geofiziko (''Comité National de Géodésie et de Géophysique'', 1923-1929). {{-|maldekstre}} __TOC__ {{-}} == Vivo == {{EDE|teksto= '''Maurice ROLLET DE L' ISLE''' (role dö lil), [[Francio|franco]], hidrografista ĝenerala inĝ. de la franca maristaro, estinta dir. de la Centra Oficejo hidrografista en Paris. Nask. je la [[19-a de novembro]] [[1859]] en [[Paris]]. E-iĝis en [[1903]]. Prezidis la Parizan sekcion „Latina Kvartalo“ en [[1909]]. Prez [[SFPE]] 1911-23. Kunorganizinto de la UK en Paris, [[1914]]. Prez. la Parizan grupon 1920. Membro de ICK. Ĝen. sekr. de [[ISAE]]. LK de 1909, dir. de la Akademia Sekcio de teknikaj vortaroj, redaktis ĝian bultenon. Prez. de la Akademio de [[1933]]. Li tute direktis la francan movadon de [[1911]] ĝis [[1923]]. Direktante sian atenton al la ĝenerala propagando, li redaktis kolekton da broŝuroj, unuj ĝeneralaj, aliaj difinitaj por individua propagando ĉe personoj de profesioj, al kiuj Esperanto povas esti utila (komercistoj, instruistoj, ktp). En [[1932]] li verkis broŝuron specialan por la deputitoj kaj senatanoj. Tiuj dokumentoj estas modeloj de klareco kaj de konvinka forto. Li agis persone, ĉiam en formo modera, sed per senlaca agado, en la intelektaj medioj kaj el diversaj porscienca societoj. Al li oni dankas speciale la agadon de la Komerca ĉambro de Paris (1920), kiun sekvis la raporto de Baudet, la enkondukon de E en la „Ecole Universelle par correspondance“, la proponon de la „Association française pour l' Avancement des Sciences“ por E kaj la faman manifeston por E, subskribitan de pli ol 40 membroj de la Scienca Akademio, ĉe kiu Generalo Sébert estis jam klopodinta. Li kunlaboris en diversaj E-aj gazetoj, precipe sciencaj. Krom prop. broŝuroj kaj scienca fundamenta terminaro, li direktis „Provo de Marista Terminaro“, 1908; kaj verkis: „[[L'Initiation à l'Esperanto|L' Initiation à l' E]]“, 1928. Ĉefkunlaboranto de la Enciklopedio. <br />L. BASTIEN.| ordigo=Rollet de l'Isle, Maurice}} ==Verkoj== * „Une Impasse? La multiplicite des langues internationales“. Eld. [[Franca Societo por Propagando de Esperanto]], Parizo, 8 pĝ 25 X 19 cm. *„La Valeur pedagogique de l'Esperanto pour l'ensignement du Français“. Eld. [[Franca Societo por Propagando de Esperanto]], Parizo. *„Reponses à quelques objections“. Eld. Centra oficejo, Paris, ~1911. *„La plus forte Garantie de la Société des Nations: Une langue. internationale“. Eld. Société: des Amis de l’Esperanto, Parizo, 1919. *„L'initiation à l’Esperanto“ . Eld. Belga Esperanto-Instituto, Antwerpen, 1928; 75 pĝ. *„Farado kaj analizo de la malsimplaj vortoj“. Propra eldono. 1936. 28 pĝ. *„Malsimplaj formoj de la verbo“. Eld. la aŭtoro, 1936, 24 pĝ. ===Recenzoj=== Pri ''La plus forte Garantie de la Société des Nations'' {{citaĵo|Tre rekomendata por la disvastigo de nia ideo kaj lingvo inter la franceparolantaj anoj de la Pac-Konferenco|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 174, Junio (1919)}} {{citaĵo|Tiu franclingva broŝuro, verkita antaŭ la militfino, montras per trafa rezonado, kiel la Ligo de l’ Nacioj havas la devon faciligi la internaciajn rilatojn kaj la disvastigon de l’ ideoj pri homrajto, justeco, libereco, kondiĉoj de ĝia ekzistado. La malhelpo de l’ lingvaj baroj estas foriginda, kaj ties sola jam preta rimedo estas lingvo internacia sufiĉe facila por esti ĉies sciaĵo. Esperanto plenumas tiun postulon kaj fariĝos unu el la plej firmaj ŝtonoj, sur kiuj stariĝos la ankoraŭ ŝanceliĝanta konstruaĵo de l’ naciara unuiĝo. La serioza studo de S-ro Rollet de l’Isle provizas niajn franclingvajn samideanojn per bonega nuntempa varbilo.||[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n231 nov 1919}} ---- Pri ''La Valeur pedagogique de l'Esperanto pour l'ensignement du Français'' {{citaĵo|Ĉiu bona propagandisto kaj ĉiu instruisto nepre devas posedi ĉi tiun klere verkitan broŝuron.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ---- Pri ''Une Impasse?'' {{citaĵo|La aŭtoro majstre pruvas la superecon de la sur longa praktikado bazita Esperanto super ĉiuj aliaj teoriaj projektoj de internaciaj lingvoj aŭ plibone de ŝanĝitaj Esperantoj.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ---- Pri ''Reponses à quelques objections'' {{citaĵo|Tiu utilega france verkita broŝuro celas « liveri al la Esperantistoj respondojn al la kontraŭdiroj, kiujn ili kelkfoje renkontas en sia propagando, pro la ekzisto de sistemo de [[internacia lingvo]], kiun oni provas disvastigi sub la nomo de [[Ido]] ».<br> Tiuj respondoj ne estas novaj, sed ili estis disaj en ĵurnaloj, revuoj kaj broŝuroj. S-ro R. de l'lsle prave pensis, ke estus utile ilin kunmeti en resuma formo, aldonante kelkajn novajn argumentojn. Tiu broŝuro ne celas (kaj S-ro de l'lsle insistas pri tiu punkto) pravigi Esperanton, ĉar Esperanto ne bezonas pravigon « ĝi ekzistas de 25 jaroj, vivas, kreskas, kontentige plenumante ĉiujn servojn ».<br> S-ro R. de l'lsle sprite kaj « superlogike » konkludas per tiuj du citaĵoj :<br> « Esperanto, diris S-ro [[Louis Couturat|Couturat]], estas mirinde regula kaj fekunda. Gi ne estas artefarita lingvo, malflua, mortinta, simpla kopiado de niaj idiomoj; gi estas lingvo kapabla vivadi, disvastigadi kaj superi laŭ riĉeco, fleksebleco kaj vigleco la naturajn lingvojn. »<br> Kaj S-ro de [[Louis de Beaufront|Beaufront]] : « El kia ajn vidpunkto oni ĝin konsideras, Esperanto estas verko de tre alta logiko kaj de mirinde praktika sento. Ĝi estas tiel plene konforma al la vera programo de la internacia lingvo, ke ĉiu nova sistemo ĝin povus egali nur gin imitante en evidenta maniero, aŭ pliĝustedire gin tute kopiante. Tial ni povas dormi en trankvilo. Neniam ni bezonos forlasi Esperanton; neniel oni donos al ni pli bonon ». |Verto. Esperanto n112 20 nov. 1911}} ---- Pri ''Farado kaj analizo de la malsimplaj vorto'' {{citaĵo|„Logika Esperanto“ estas la ĉeftitolo de la [[verketo]], kiu certe faros multan utilon al niaj [[samideano]]j, studinte ĝin. La uzado de la malsimplaj formoj de la verbo estas ofte malĝusta; tial ĉi tiu verketo servu por plibonigi ĝin. Partojn ni publikigos en la „gramatika parto“ de nia AE.| [[ Hugo Steiner|St.]] Aŭstria Esperantisto n.147 (okt 1937) }} {{citaĵo|Pri ĉi tiu libro, same kiel ĉe ĝiaj antaŭuloj, mi sentas, ke la aŭtoro iom malsimpligas [[demando]]n ne tre malfacilan. Povas esti, ke mia propra cerbo malsame funkcias, kaj ke la kulpo estas mia ; tamen mi ne sentas ĉe la verko tiun kristalan klarecon de penso, kiu ordinare karakterizas la francajn [[aŭtoro]]jn: pri kelkaj frazoj mi eĉ ne povas diveni la signifon. Mi notas konsente, ke la aŭtoro malakceptas '''aliu, aliam''', k.s.; ke li kondamnas la [[anstataŭigo]]n de '''[[vagonaro]]]''' per alia vorto; ke li preferas '''[[jarcento]]''' ol '''[[centjaro]]'''; kaj aprobas la formojn '''bluokulo''' (blua okulo) ; '''belknabino''' (bela knabino), '''[[libertempo]]''' (libera tempo), kiujn lastatempo estas mode kondamni. Alifanke, li diras, ke “vortradikoj kaj afiksoj havas nenian signifon”; ke estas erare uzi ad por montri agon, se tiu ago estas nek daŭra, nek ripetata (por nomi la uzon de martelo oni devas diri '''martelago''', kaj '''martelado''' nur se la ago estas longa aŭ ripetata); kaj li eĉ skribas '''marteli-o''' <nowiki>=</nowiki> '''[[martelo]]'''. Strange, ke li tiel ignoras aŭ kontraŭas la [[principo]]jn starigitajn de [[René de Saussure|R. de Saussure]] kaj ĝenerale akceptitajn. Ni legas '''bovviro''' anst. '''[[virbovo]]'''; akcepto ''de'' la vojaĝantoj de la urbestro (anst. akcepto de la [[urbestro]] al la vojaĝantoj). Mi hezitus diri, ke '''beli''' estas minimuma formo de '''beligi''' aŭ '''beliĝi'''; aŭ ke '''necesi''<nowiki>=</nowiki>''necese esti'' (anst. esti necesa). La citaĵo “Mia juna ...” estas el ''[[Hamleto]]'', ne el ''En Sonĝo''. Entute verko klera, sed ne ĉiam klara. |[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''L'initiation à l’Esperanto'' {{citaĵo|La libro pritraktas en franca lingvo la verkon de Zamenhof, kiu prezentas la solan solvon de [[internacia lingvo]] kaj kiu estas vivanta lingvo; la historion de E. kaj la vivon de Zamenhof, la organizon kaj la nunan staton de la movado fine la celon kaj la manieron de la propagando. Ni gratulu al la francaj samideanoj, ke nia eminenta Rollet de l’Isle donacis al ili tian valoran propagandilon kaj informilon por la [[samideano]]j mem, kiuj multon povus lerni el ĝi. Sed ni bedaŭras, ke la samideanoj, kiuj ne scipovas la francan lingvon, ne havos la eblecon konatiĝi kun ĝia enhavo. Esperantlingva eldono multe valorus! |[[ Hugo Steiner]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n047 (okt 1928)}} {{citaĵo|Bonega propangandilo, kiun ĉiu vera esperantisto devas posedi kaj donaci al siaj neesperantistaj amikoj. |[[Brazila Esperantisto]] 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} ---- Pri ''Malsimplaj formoj de la verbo'' {{citaĵo|La ordinara inteligenta lernanto trovas nenian malfacilon ĉe la kunmetitaj tempoj. Kio povas esti pli logika kaj simpla—pli kristale klara —ol la signifo de la ses formoj de ''est''— kaj de la ses formoj de la [[participo]] ; kaj sekve de la 36 formoj, kiuj naskiĝas el ilia kunmetiĝo? Tamen, ke efektive oni povas trovi malfacilaĵojn, pruvas la antaŭnelonga [[Ata-ita-diskuto|polemikado pri -ita kaj -ata]] en [[Heroldo de Esperanto|Heroldo]]. Dubo povas okazi pro [[neregulaĵo]]j en la nacia lingvo (elz., la angla uzo de “have” anstataŭ “be” ĉe la formoj kun -ita, -inta : aŭ pro aliaj kaŭzoj: ekz., la fakto, ke unu verbo povas montri agon momentan, kaj alia verbo agon daŭran 'aŭ eĉ senliman. Jen peno sondi la profundaĵojn. La aŭtoro zorge antaŭdifinas siajn terminojn (por la celo de la verko) : ''[[nuntempo]], pasinto, [[venonto]], rilatas la momenton, ĉe kiu oni parolas ; estanto, [[estinto]], estonto, la [[momento]]n, pri kiu oni parolas; dumo, [[antaŭo]], posto, la tempodaŭron, dum kiu la [[ago]] efektiviĝas. Anstataŭ modoj indikativa, kondiĉa, vola, li parolas pri modoj montra, duba, ordona. Mi ne konsentas, ke ''-onta, -ota'', montras [[intenco]]n : ili nur profetas, ke ago okazos. Mi ankaŭ ne komprenas, ĉe paragrafoj 6 kaj 10, la malkonsilon uzi la formojn la letero estas (estis) skribota. Studinte la broŝuron, mi sincere konfesas, ke mi ne scias, ĉu konsenti kun la ordinara [[lernanto]], ke aferoj tiel memevidentaj ne bezonas tian kleran [[klarigado]]n, aŭ ĉu (verŝajne pli ĝuste) konstati kun bedaŭro, ke mia mensa kapablo ne sufiĉas por elkompreni la subtilaĵojn de la [[temo]] kaj ilian klarigon. Sed al ĉiu, kiu tian sciencan traktaĵon pri temo, kiun ŝatas multaj trovas malfacila, mi kore rekomendas la nunan studaĵon.| [[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 377, Septembro (1936)}} == Bibliografio == [[Dosiero:Zamenhof 1912.jpg|dekstra|eta|De maldekstre: [[L. L. Zamenhof]], [[Harold Bolingbroke Mudie]], Rollet de l'Isle kaj [[Joseph Silbernik]] dum [[UK 1912]] en Krakovo]] * Au Tonkin et dans les mers de Chine. Souvenirs et croquis. Paris : Plon-Nourrit et Cie (1886). * Manuel de l’explorateur. Procédés de levers rapides et de détail ; détermination astronomique des positions géographiques. /en collab. avec É. Blim, Paris : Gauthier Villars (1899). * Provo de Marista Terminaro. Paris : Hachette (1908). * La valeur pédagogique de l'espéranto pour l'enseignement du français. Paris : Société Française pour la Propagation de l'Espéranto (1920). * L'Espéranto et le tourisme. 2ème éd. Paris : Société Française pour la Propagation de l'Espéranto (1920). * Lexique météorologique en 12 Langages. /collab. É. Dalcambe, Paris : Office National Météorologique (1931). * Étude historique sur les Ingénieurs Hydrographes et le Service Hydrographique de 1814 à 1914. (redaktita en 1914, eldonita en 1950). === Pri Maurice Rollet de l'Isle === * Maurice Rollet de l'Isle, géographe espérantiste. / G. Joly, La Géographie n°1511. == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] III, p.&nbsp;1009. * [[Skribado kaj Prononcado de la Personaj kaj Lokaj Nomoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Projekto vizaĝoj}} * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&find_code=WRD&adjacent=N&request=Rollet+Isle Verkoj de kaj pri Maurice Rollet de l'Isle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171231212519/http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&find_code=WRD&adjacent=N&request=Rollet%20Isle |date=2017-12-31 }} en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }} * [http://fig-st-die.education.fr/actes/actes_2009/joly/article.html Biografieto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100410075344/http://fig-st-die.education.fr/actes/actes_2009/joly/article.html |date=2010-04-10 }} {{Sinsekvo | titolo = Prezidanto de la [[Espéranto-France|Societo Franca por la Disvastigo de Esperanto]] | periodo = [[1911]]–[[1923]] | antaŭ = [[Théophile Cart]] | post = [[Daniel Eyquem]] }} {{Unua}} {{Vivtempo|Rollet de l'Isle, Maurice}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Francaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Prezidantoj de Espéranto-France]] asc5x0ygsn65wrra556n7cpm5idesnw 0 27290 9488214 9454219 2026-10-04T16:37:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488214 wikitext text/x-wiki [[File:Rieslingtrauben banner.jpg|775px]] [[Dosiero:Close up grapes.jpg|eta|Vinberoj en [[vito]]]] [[Dosiero:Wine_grapes03.jpg|eta|<center>[[Grapolo]] de vinberoj]] '''Vinberoj''',<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#vinberoj_kd NPIV] Alirita la 5an de septembro 2023.</ref> '''uvoj'''<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#uvo_kd NPIV] Alirita la 5an de septembro 2023.</ref> (el la [[Latina lingvo|latina]] ''ūva'') aŭ '''traŭboj'''<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#tra%C5%ADbo_kd NPIV] Alirita la 5an de septembro 2023.</ref> (el la [[Germana lingvo|germana]] ''Traube'') estas [[bero]]j rikoltataj el la [[grapolo]]j de [[vito]] el la familio ''[[Vitacoj]]''.<ref>CONSUMER ([https://www.consumer.es/]), EROSKI. [https://www.consumer.es/alimentacion/las-uvas.html «Las uvas».] Konsultita la 7an de junio 2020.</ref><ref>[http://urbinavinos.blogspot.com/2010/05/taxonomia-y-morfologia-de-la-vid.html «Urbina Vinos Blog: Taxonomía y Morfología de la Vid».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210112120410/http://urbinavinos.blogspot.com/2010/05/taxonomia-y-morfologia-de-la-vid.html |date=2021-01-12 }} Urbina Vinos Blog. 10a de majo 2019. Konsultita la 8an de junio 2020.</ref> Ili estas ofte uzataj por [[suko]] ([[mosto]]), [[fermentado]] ([[vino]]),<ref>Enófilo 2.0, (22a de novembro 2013). [https://www.directoalpaladar.com/enologia/el-increible-proceso-quimico-que-transforma-el-mosto-en-vino «El increíble proceso químico que transforma el mosto en vino».] ''Directo al Paladar''. Konsultita la 8an de junio 2020.</ref><ref>[https://www.guia-vino.com/elaboracion-del-vino-ii-fermentacion «Elaboración del vino II. Fermentación».] ''Guía Vino''. Konsultita la 8an de junio 2020.</ref><ref>[http://www.gastropass.es/blog/enologia-fermentacion-proceso-uva-vino/ «Fermentación, un proceso mágico que transforma la uva en vino».] Gastropass. 11a de julio 2017. Konsultita la 8an de junio 2020.</ref> [[ĵeleo]], [[sekvinbero]]j, aŭ manĝataj krude. Vinberoj konsistigas proksime 50% de ĉiuj fruktoj kultive produktataj en la mondo. Plantejoj por produktado de vinberoj estas [[vitejo]]j; vinberoj kreskas en [[vito]]j inter po ses ĝis tricent vinberoj por grapolo.<ref>[https://www.ecured.cu/Uva «Uva - EcuRed».] www.ecured.cu. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref> Ili enhavas [[pulpo]]n jen blankan jen purpuran kun dolĉa gusto, kaj oni konsumas ilin —krom ties industria uzado por vino kaj sekvinberoj— kiel freŝa frukto kaj en sukoj.<ref>[https://www.frutas-hortalizas.com/Frutas/Presentacion-Uva.html «Uva - Información general».] www.frutas-hortalizas.com. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref>​ == Uzataj specioj == [[Dosiero:Mosto.jpg|eta|220ra|<center>Jen vinberoj elpremiĝontaj cele al kreado de mosto kaj poste de vino.]] {{Ĉefartikolo|Vito}} Vinberoj por la homa konsumado estas normale nur la fruktoj de ''[[Vitis vinifera]]'', planto kultivata ĉirkaŭ la [[Mediteraneo]] ekde antaŭ miloj da jaroj. Nuntempe, tiu specio estas kultivata en pluraj landoj kun taŭga klimato, ekzemple [[Usono]] (precipe en [[Kalifornio]]), [[Novzelando]] kaj [[Aŭstralio]]. Multe gravas tamen ankaŭ alia specio, ''[[Vitis labrusca]]'', kiu nature kreskas nur en [[Nordameriko]]. Preskaŭ ĉiuj kultivataj vitoj estas plantoj de ''Vitis vinifera'' greftitaj sur ''Vitis labrusca'', ĉar la unua produktas pli bonajn fruktojn sed la dua pli bone kontraŭstaras plurajn malsanojn. La beroj de ''Vitis labrusca'', kvankam malpli bongustaj ol tiuj de ''Vitis vinifera'', estas manĝeblaj. Kvankam ĉefaj specioj kultivataj estas devenaj el la eŭropazia ''[[Vitis vinifera]]'', gravas ankaŭ aliaj specioj el Azio kaj Ameriko, nome la jenaj: * ''[[Vitis labrusca]]'', indiĝena de Orienta [[Usono]] kaj [[Kanado]] (inklude la [[kultivovario]]n Concord). * ''[[Vitis riparia]]'', indiĝena de Orienta Usono kaj norde ĝis [[Kebekio]], natura vito foje uzita por vinproduktado kaj por ĝeleo. * ''[[Vitis rotundifolia]]'', indiĝena de sudorienta Usono el [[Delavaro]] al la [[golfo de Meksiko]], uzita por vinproduktado kaj por ĝeleo. * ''[[Vitis vulpina]]''. * ''[[Vitis amurensis]]'' la plej grava el la specioj de Azio. * ''Vitis mustangensis'' (mustanga vinbero), troviĝanta en Misisipio, Alabamo, Luiziano, Teksaso, kaj Oklahomo. [[Uva kokolobo]], ''[[Coccoloba uvifera]]'', estas la nomo de frukto tute ne rilata kun la vituvo, ĉar ĝi apartenas al la familio [[Poligonacoj]], kvankam ĝi montras guston iom similan al vinbero; ankaŭ ĝia formo estas simila, sed kun ununura granda semo. La planto estas arbo, kiu povas atingi imponan grandon kaj estas ofta en [[Karibio]]. Ĝi gravas ankaŭ pro komponanto nome [[acidomitozo]], kiu kontribuas al kresko kaj vigligo de korpaj muskoloj. == Priskribo de la planto == [[Dosiero:NRCSHI07025 - Hawaii (716084)(NRCS Photo Gallery).jpg|eta|220ra|Vita [[ĉiro]]]] La vito (aŭ vinberujo) estas [[rebo|grimpoplanto]]: la [[radiko]]j estas en la tero, sed la [[trunko]] ne kreskas rekte, tamen sin apogas sur iu subtenanto, natura aŭ artefarita. La vito ne estas [[parazito|parazita]], ĉar ĝi ne elprenas sukojn aŭ nutraĵon el la subtenanto. Vitoj estas grimpaj [[arbedo]]j kun [[ĉiro]]j. Iliaj [[palmo]]branĉaj [[folio]]j enhavas kvin [[lobo]]jn kaj ili estas baze [[koro|korformaj]]. La malgrandaj verdetaj [[floro]]j grupiĝas en [[grapolo]] [[piramido|piramidforma]] ([[Floraro|tirso]]). Ili enhavas kvin [[petalo]]jn supre unuiĝintaj. La [[frukto]]j estas [[bero]]j. La [[folio]]j estas grandaj, manformaj, vintre falantaj. La [[floro]]j estas malgrandaj, verdaj aŭ flavaj, kunigataj en [[floraro]]j, kiuj poste naskas [[fruktaro]]jn. Ofte oni nomas tiujn arojn "grapoloj", sed la vera [[grapolo]] estas pli simpla; science ĉe ''Vitis'' estas [[tirso]]j (grapoloj de [[cumo|cumetoj]]). La [[frukto]]j estas [[bero]]j, kun blua, ruĝa aŭ verda [[ŝelo]] (eĉ preskaŭ nigra aŭ preskaŭ blanka). Ili kreskas grupigitaj en [[grapolo]]j de 6 al 300 vinberoj. Ili povas esti nigraj, violaj, flavaj, orkoloraj, purpuraj, rozkoloraj, brunaj, onanĝkoloraj aŭ blankaj, kvankam tiuj lastaj estas reale verdaj kaj [[Evoluo|evolue]] ili devenas el ruĝaj vinberoj per mutacio de du genoj kiu faras ke ili ne disvolvigas antocianojn, kiuj estas kio havigas pigmentadon. {{pluraj bildoj | pozicio = center | direkto = horizontala | kaplinio = Koloroj de vinberoj | kaplinio_pozicio = center | kaplinio_fono = | piedlinio = | piedlinio_pozicio = | piedlinio_fono = | dosiero1 = Grape_-_മുന്തിരി_01.JPG | larĝeco1 = 170 | alt1 = | priskribo1 = Tre malhelaj, preskaŭ nigraj | dosiero2 = Bluemont grapes.jpg | larĝeco2 = 170 | alt2 = | priskribo2 = Bluaj | dosiero3 = Grape,_DSCF2074.jpg | larĝeco3 = 160 | alt3 = | priskribo3 = Ruĝaj | dosiero4 = "Bunch_of_Green_Grapes_in_Salem".jpg | larĝeco4 = 170 | alt4 = | priskribo4 = Helaj | dosiero5 = シャインマスカット4.JPG | larĝeco5 = 160 | alt5 = | priskribo5 = Verdaj }} == Produktado == [[Dosiero:Top grapes countries producers in the world.png|altdekstre=3.2|eta|centre|Pintaj 20 vinberproduktantaj landoj en 2012.<ref>[http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx Top 20 grape producing countries in 2012]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713020710/http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx|date=2011-07-13}} faostat.fao.org.</ref>]] [[Dosiero:080110 zell mosel.JPG|eta|300ra|[[Vitejo]]j ĉe la [[rivero Mozelo]], [[Germanio]].]] La produktado de vinberoj en la tuta mondo dum 2012 estis, laŭ [[FAO]]<ref>[http://faostat3.fao.org/faostat-gateway/go/to/browse/Q/QC/E FAOSTAT] {{en}},{{fr}},{{es}}</ref> de 67 milionoj da [[tuno]]j (35% en [[Eŭropo]], 33% en [[Azio]], 23% en [[Ameriko]]). [[Ĉinio]] produktis preskaŭ 10 Mt, [[Usono]] ĉirkaŭ 6.7, [[Italio]] ĉirkaŭ 5.8, [[Francio]] ĉirkaŭ 5.3. Laŭ informoj de FAO la tutmonda produktado de vinberoj okupas ĉirkaŭ 75 866 kvadratajn kilometrojn. Proksimume 71 % de la produktado estas uzata por fabrikado de vino, 27 % por freŝa konsumo kaj 2 % kiel sekigitaj fruktoj. Parto de la produktado de mosto estas uzata kiel sukersurogato ([[dolĉigaĵo]]) por sukoj komercigitaj sub la motoj "sen aldonita sukero" kaj "100 % natura". La tereno dediĉita al la vitoj kreskas ĉiujare ĉirkaŭ 2 %. La produktado de vinberoj malrapide kreskis dum la lastaj jaroj. Antaŭ 20 jaroj, la monda produktado estis ĉirkaŭ 60 milionoj da tunoj. Tamen, la listo de la plej gravaj produktantaj landoj ege ŝanĝis: en 1992 Italio estis la unua produktanto, Eŭropo produktis pli ol 50% de vinberoj tutmonde kaj Ĉinio produktis nur la dekonon de sia nuntempa produktado. [[Dosiero:Plej_malnova_vito.JPG|eta|maldekstra|La plej malnova vito de la mondo "Stara Trta"/ [[Malnova vito]] en urboparto '''Lent''', en [[Maribor]] ([[Slovenio]]), en la jaro 2007]] Vinberoj estas kultivataj nur en regionoj kun [[klimato]] mediteranea aŭ modere varma. La planto toleras vintre temperaturojn ĉirkaŭ ĝis {{GdC|−15}}, sed dum la printempo la temperaturo ne devas fali sub {{GdC|−5}}, kaj la varma sezono devas daŭri sufiĉe longe<ref>Istruzione Agraria Online - [http://www.agraria.org/coltivazioniarboree/vite.htm Vite - ''Vitis vinifera L.''] {{it}}</ref><ref>Iowa State University - [http://viticulture.hort.iastate.edu/cultivars/cultivars.html Cold Climate Cultivars] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120615034027/http://viticulture.hort.iastate.edu/cultivars/cultivars.html |date=2012-06-15 }} {{en}}</ref>. Tamen, la eltenkapablo dependas de la [[kulturvario]]. La vinbero estas rikoltata preferinde fine de somero al komenco de aŭtuno en la mediteraneaj klimatoj de la Norda Hemisfero. La jena tabelo de la ĉefaj produktantoj de vino montras la korespondon kun la areoj dediĉitaj al plantado de vitejoj: [[Dosiero:2005grape.PNG|eta|400ra|Produktado de vinberoj en 2005.]] [[Dosiero:Montrachet vineyards.jpg|280ra|eta|Vitejoj de Montrachet en Burgonjo, Francio.]] {|class="wikitable" !Lando !Dediĉita areo |- | [[Hispanio]] | align="center"| 11.750&nbsp;km² |- | [[Francio]] | align="center"| 8.640&nbsp;km² |- | [[Italio]] | align="center"| 8.270&nbsp;km² |- | [[Turkio]] | align="center"| 8.120&nbsp;km² |- | [[Usono]] | align="center"| 4.150&nbsp;km² |- | [[Irano]] | align="center"| 2.860&nbsp;km² |- | [[Rumanio]] | align="center"| 2.480&nbsp;km² |- | [[Portugalio]] | align="center"| 2.160&nbsp;km² |- | [[Argentino]] | align="center"| 2.080&nbsp;km² |- | [[Ĉilio]] | align="center"| 1.840&nbsp;km² |- | [[Aŭstralio]] | align="center"| 1.642&nbsp;km² |- | [[Anglio]] | align="center"| 1.053&nbsp;km² |} Fonto: FAO, [http://news.reseau-concept.net/images/oiv_uk/Client/Stat_2002_def2_EN.pdf Internacia Organizo pri Vito kaj Vino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111001222611/http://news.reseau-concept.net/images/oiv_uk/Client/Stat_2002_def2_EN.pdf |date=2011-10-01 }}, [https://www.awbc.com.au/winefacts/data/free.asp?subcatid=102 Aŭstralia Organizo pri vino kaj brando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080722082133/http://www.awbc.com.au/winefacts/data/free.asp?subcatid=102 |date=2008-07-22 }}. {{pluraj bildoj | pozicio = center | direkto = horizontala | kaplinio = Kelkaj vinberejoj | kaplinio_pozicio = center | kaplinio_fono = | piedlinio = Vidu ankaŭ la voĉon "[[vinkultivado]]" | piedlinio_pozicio = center | piedlinio_fono = | dosiero1 = Cars,_Gironde.jpg | larĝeco1 = <!--160-->{{#expr: (110 * 2048 / 1545) round 0}} | alt1 = | priskribo1 = Apud [[Bordeaux|Bordozo]] ([[Francio]]) | dosiero2 = Malte,_vignes_près_de_Zejtun.jpg | larĝeco2 = <!--160-->{{#expr: (110 * 4608 / 3072) round 0}} | alt2 = | priskribo2 = En [[Malto]] | dosiero3 = Grape_Garden.JPG | larĝeco3 = <!--160-->{{#expr: (110 * 4000 / 3000) round 0}} | alt3 = | priskribo3 = En [[Barato]] ([[Keralao]]) | dosiero4 = Tongshan_County_-_Fanzhong_cun_-_vineyard_-_CIMG9908.JPG | larĝeco4 = <!--160-->{{#expr: (110 * 1280 / 960) round 0}} | alt4 = | priskribo4 = En [[Ĉinio]] ([[Hubejo]]) | dosiero5 = Malbec_grapes_on_the_vine.jpg | larĝeco5 = <!--160-->{{#expr: (110 * 2304 / 1728) round 0}} | alt5 = | priskribo5 = En [[Argentino]] ([[Salta]]) }} == Historio == [[Dosiero:29-autunno,Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182..jpg|maldekstre|eta|Mezepoka bildo de vinberproduktado.]] La vinbero estas origina de Azio, kaj pli precize el la areo inter [[Kaŭkazo]] kaj [[Okcidenta Azio]], nome en [[Mezoriento]] kie oni kultivis ĝin antaŭ 6 000 ĝis 8 000 jaroj.<ref>[https://iranicaonline.org/articles/angur-grapes "ANGŪR – Encyclopaedia Iranica".] iranicaonline.org. Alirita en 2021-04-06. "According to A. de Candolle (L'Origine des plantes cultivées, Paris, 5th ed., 1912, p. 152) the grape-vine is at home in the region south of the Caucasus, from the Black Sea to the Caspian region of Iran, where "it has the shape of a strong liana climbing over high trees and producing abundant fruit without any pruning or cultivation." His statement is still generally accepted, since the greatest diversity in varieties can be observed there."</ref><ref>This, Patrice; Lacombe, Thierry; Thomash, Mark R. (2006). [https://web.archive.org/web/20131004224603/https://www.rz.uni-karlsruhe.de/~db45/Studiendekanat/Lehre/Master/Module/Botanik_1/M1401/Evolution_Zellbiologie/This%20et%20al%202006.pdf "Historical Origins and Genetic Diversity of Wine Grapes" (PDF).] ''Trends in Genetics''. 22 (9): 511–519. doi:10.1016/j.tig.2006.07.008. PMID 16872714. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-10-04.</ref><ref>[https://www.frutas-hortalizas.com/Frutas/Origen-produccion-Uva.html#:~:text=Uva%20-%20Origen%20y%20producci%C3%B3n&text=La%20vid%20es%20originaria%20de,principal%20continente%20productor%20es%20Europa «Uva - Origen y producción»]. www.frutas-hortalizas.com. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref> La kultivo de la vinbero datiĝas el prahistoriaj tempoj, pruvite per trovitaĵoj de semoj en arkeologiaj kuŝejoj de la [[Bronzepoko]].<ref>[https://frutas.consumer.es/uva/origen-y-variedades «Uva | Origen y variedades | Frutas | CONSUMER EROSKI».] frutas.consumer.es. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref> Estas historia registro de ĉirkaŭ la jaro 4000 a.n.e., pri la plej antikva vinkelo konata ĝis hodiaŭ.<ref>[https://www.nationalgeographic.com/culture/article/110111-oldest-wine-press-making-winery-armenia-science-ucla «Earliest Known Winery Found in Armenian Cave».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210226201701/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/110111-oldest-wine-press-making-winery-armenia-science-ucla |date=2021-02-26 }} [[National Geographic]] News (en angla). 12a de januaro 2011. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref> [[Gisto]], unu el la plej fruaj [[aldomigo|aldomigitaj]] [[mikroorganismo]]j, ekzistas nature en la ŝeloj de vinberoj, kio povis konduki al la malkovro de alkoholaĵoj kiel vino. La historio de vinberoj kaj vino daŭras dum miloj da jaroj kaj estas proksime interplektita kun la [[Agrikulturo|agrikultura]] historio kaj okcidenta civilizo. La unuaj signoj de ĝia kultivado estas en [[Kartvelio]] ĉirkaŭ 6 000 a.n.e.<ref>McGovern, Patrick E. (2003). [www.penn.museum/sites/biomoleculararchaeology/wp-content/uploads/2010/04/Georgia%20Wine.pdf Ancient Wine: The Search for the Origins of Viniculture (PDF).] Princeton University Press. Arkivita (PDF) el la originalo en 2013-10-04.</ref><ref> McGovern, P. E. [https://web.archive.org/web/20130530202942/http://winehistory.com/2i.htm "Georgia: Homeland of Winemaking and Viticulture".] Arkivita el la originalo en 2013-05-30.</ref><ref> Keys, David (2003-12-28) [http://www.archaeology.ws/2004-1-2.htm Now that's what you call a real vintage: professor unearths 8,000-year-old wine] Arkivita en 2013-06-03 ĉe Wayback Machine. archaeology.ws.</ref><ref>[http://www.nationalgeographic.org/projects/out-of-eden-walk/articles/2015-04-ghost-of-the-vine/ Ghost of the Vine: in Georgia, science probes the roots of winemaking] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230306000731/https://www.nationalgeographic.org/projects/out-of-eden-walk/articles/2015-04-ghost-of-the-vine/ |date=2023-03-06 }}, [[National Geographic]].</ref><ref>[http://www.independent.co.uk/news/science/now-thats-what-you-call-a-real-vintage-professor-unearths-8000-year-old-wine-84179.html Now that's what you call a real vintage: professor unearths 8,000-year-old wine], ''Independent''.</ref><ref>[http://stylitewine.com/nasa-georgian-wines/ Wine Birthplace: Georgia, According to NASA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416131342/http://stylitewine.com/nasa-georgian-wines/ |date=2017-04-16 }}.</ref>, tiam pli ĝeneralaj indicoj baldaŭ estis trovitaj poste en la [[Proksima Oriento]], kie la [[vito]] kaj la alkoholaĵo produktita per fermentado de ĝia suko estis gravaj al [[Mezopotamio]], [[Israelo]], kaj [[Egiptujo]] kaj al esencaj aspektoj de [[Fenicio|fenica]], greka, kaj romia civilizoj. Tiukadre multaj kulturaj elementoj de tiaj civilizoj estis ligitaj al la vinbero kaj al la vino, nome [[Dionizo]], greka dio de vino,<ref>Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Dioniso''' estis ''Greka, mita dio; simbolis la kamparan misteron, la ĝojon k. la vinon; estis identigita je Bakĥo k, ikonografie similprezentita.'' En [[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 56. Kaj li indikas [[etimologio]]n el la latina ''Dionysius'', el la greka ''Dionysios''. Azorín, samloke.</ref> la miraklo de konverto de akvo en vinon fare de [[Jesuo]] en la kristanaj evangelioj dum la epizodo nomita [[Transŝanĝo de la akvo al vino|Nupto de Kanaano]]<ref>[https://www.bibliavida.com/historias-biblicas/jes-s-transforma-el-agua-en-vino-historia-de-la-biblia.html «Jesús transforma el agua en vino - Historia de la Biblia - Historias Bíblicas».] BibliaVida. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref> kaj la akompano al pano de vino en la [[Lasta Vespermanĝo]] ktp. En [[Antikva Egipto]] oni kultivis la malhelan vinberon kiel estis registrita en antikvaj [[hieroglifo]]j, same kiel grekoj, fenicoj kaj romianoj, kiuj uzis ilin kaj por rekta manĝado kiel freŝa frukto kaj por la produktado de vino.<ref>''Services, Department of Health & Human''. [https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/ingredientsprofiles/Grape «Grape».] www.betterhealth.vic.gov.au (en angla). Konsultita la 7an de junio 2020.</ref>​ Multaj el la plej gravaj vin-produktantaj regionoj de Okcidenta Eŭropo kaj regiono de Mediteranea Maro unue estis establitaj dum antikvo kiel grandaj [[plantejo]]j de vitoj, nome [[vitejo]]j.<ref name="Phillips pg 37">R. Phillips, ''A Short History of Wine'' p. 37, Harper Collins, 2000, ISBN 0-06-093737-8</ref> Vinfarada teknologio pliboniĝis konsiderinde dum la tempo de la [[Romia Imperio]]: multaj vinbervarietatoj kaj kultivadaj teknikoj estis konataj tiam.<ref name="Phillips pg 37"/> Oni konsideras la kulturon de la [[Romia Imperio]] responsable pri la etendo de la kultivo kaj uzo de la vinbero por granda parto de Eŭropo,<ref>[https://carlosserres.com/origen-historia-y-evolucion-del-cultivo-de-la-vid/ «Origen, historia y evolución del cultivo de la vid».] Carlos Serres. 13 de marzo de 2018. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref>​<ref name="Sin-nombre-p1y2-1">[https://www.regmurcia.com/servlet/s.Sl?sit=c,543,m,2715&r=ReP-19972-DETALLE_REPORTAJESPADRE «Uva- Historia y producción - Región de Murcia Digital».] www.regmurcia.com. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref> eĉ al nordiaj landoj, kie la malvarmo detruis facile la kultivojn, kaj eĉ oni kreis plantejojn de vinberoj protektitaj per vitroj en [[forcejo]]j.<ref name="Sin-nombre-p1y2-1"/>​ Paralele al la romiaj kultivoj, ankaŭ la grekaj kulturoj disvolvis la vitikulturon, kaj la praktiko jam tiom etendiĝinta de la vitikulturo en Eŭropo, tiu fenomeno pludaŭris laŭlonge de la tuta historio.<ref>anaescriva (26a de septembro 2008). [https://nutrycyta.wordpress.com/2008/09/26/las-uvas-y-su-historia-ana-e/ «Las uvas y su historia (Ana E.)».] Nutrición y Tecnología de los Alimentos. Konsultita la 7an de junio 2020.</ref> En la 9-a jarcento, la urbo [[Ŝirazo]] estis fama pro produktado de kelkaj el la plej bonaj vinoj de Mezoriento. Pro tio oni kredas, ke la ruĝa vino Sirazo devenas de la nomo de tiu urbo de la [[Persa Imperio]].<ref name="Johnson">Johnson, Hugh (2004). «58». En Mitchell Beazly, eld. "The Story of Wine" (en angla). New Illustrated Edition. p. 131. ISBN 1-84000-972-1.</ref>​ [[Dosiero:Daktulosphaira vitifoliae from CSIRO.jpg|eta|Filoksero, plago de la vitoj kiu damaĝis la plimulton de eŭropaj kultivoj fine de la 19-a jarcento.]] Vinproduktado kaj konsumo de vinberoj pliiĝis, burĝonante de la 15-a jarcento pluen kiel parto de [[Epoko de Malkovroj|eŭropa ekspansio]].<ref name="Sin-nombre-p1y2-1"/><ref name="Johnson"/> Malgraŭ la giganta laŭsoatako de [[1887]] fare de [[filoksero]], moderna scienco kaj teknologio adaptiĝis kaj industria vinproduktado kaj vinkonsumado nun okazas ĉie en la mondo. La [[vito]] kaj produktado de vinberoj kaj vino transiris el Eŭropo al Ameriko kiel parto de la [[kolumba interŝanĝo]]. Fakte la unuaj navigistoj ofte kunportis vinon kiel parto de la navignecesaĵoj, foje anstataŭ aŭ krom akvo, pli malfacile konservebla. En Ameriko etendiĝis rapide la vitikulturo, sed pro plago de latinoamerika deveno, nome la [[filoksero]], la eŭropaj kultivoj de vitoj poluiĝis de tia insekto kaj la eŭropa vitikulturo estis grave damaĝita dum multaj jaroj, speciale fine de la 19-a jarcento.<ref name="Sin-nombre-p1y2-1"/><ref name="Johnson"/> Pro tiu plago, la eŭropaj vitikultistoj estis devigitaj formi hibridojn kun la amerikaj vitejoj, kiuj jam estis rezistantaj kontraŭ la filoksero.<ref name="Sin-nombre-p1y2-1"/><ref name="Johnson"/> Tio pavis la vojon al granda reinventado de la vitikulturo, ĉar oni kreis multajn variaĵojn tute novajn de vitoj. Post la koloniigo de Ameriko, vino produkteblas ĉefe en la moderklimataj zonoj, [[Kalifornio]] en [[Usono]], [[Ĉilio]], [[Argentino]] ktp. En [[Argentino]] ekzemple vino produktiĝas ĉefe kaj tradicie en la provincoj [[provinco Mendoza|Mendoza]], [[Provinco San Juan|San Juan]], [[Provinco Salta|Salta]], [[Provinco La Rioja (Argentino)|La Rioja]], [[Provinco Kordobo (Argentino)|Kordobo]], [[Katamarko]] kaj en la lastaj jardekoj ekproduktiĝis en la provincoj [[provinco Neŭkeno|Neŭkeno]], [[provinco Río Negro|Río Negro]], [[Entre Ríos]], [[Ĉubutio]], [[Bonaero]] kaj [[Santa Fe (Argentino)|Santa Fe]]. En tiu samaj areoj vinberoj estas ankaŭ rekte konsumataj. En Nordameriko, naturaj vinberoj apartenantaj al kelkaj specioj de la genro ''Vitis'' abundis en la naturo tra la tuta kontinento, kaj estis parto de la dieto de multaj [[Indianoj]], sed estis konsideritaj de la komencaj eŭropaj kolonoj kiel netaŭgaj por produkti vinon. En la 19-a jarcento, Ephraim Wales Bull de [[Concord (Masaĉuseco)]], kultivis semojn el naturaj vitoj de ''[[Vitis labrusca]]'' por krei la vinberon Concord kiu estos poste grava agrikultura kultivo en Usono.<ref>Jancis Robinson, ''Vines, Grapes & Wines'' (Mitchell Beazley, 1986, ISBN 1-85732-999-6), pp. 8, 18, 228.</ref> En 2005 teamo de arkeologoj konkludis, ke kelkaj kruĉoj el la [[Ĥalkolitiko]], kiuj estis malkovritaj en [[Kipro]] en la 1930-aj jaroj, estas la plej antikvaj siatipe en la mondo, datitaj el la jaro 3500 a.n.e.<ref>[https://gillhamvineyard.com/wine-history-cyprus/#:~:text=The%20history%20of%20winemaking%20in,dating%20back%20to%203%2C500%20BC. "Wine History Cyprus".]</ref> Krome, Komandario, dolĉa desertvino ankaŭ el Kipro, estus la plej antikva fabrikita vino en la mondo, kun deveno tiom for kiom ĝis 2000 a.n.e.<ref>[https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/oldest-manufactured-wine/ "Oldest manufactured wine". Guinness World Records.]</ref> == Kultivado == [[Dosiero:Abhar-iran.JPG|eta|maldekstre|Vinberoj.]] La unua paŝo estas la kultivado de la [[vito]]. La vina vito<ref name="PIV">[http://vortaro.net/#vito ''vito'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>, ({{lang-la|[[Vitis vinifera]]}}), estas planto [[Lignoplanto|duonligna]] aŭ [[Rebo|grimpanta]] kiu, lasita libere kreskanta, povas atingi pli ol 30 [[metro]]jn, sed kiu, pro homa agado, per ĉiujara [[greftado]], iĝas limigita al malgranda arbusto de {{Ĉirkaŭ|1}} [[metro|m]]. Ties frukto, la vinbero, estas manĝebla kaj kruda materialo uzata de antikveco por fabrikado de vino kaj de aliaj [[alkoholaĵoj]]. Oni uzas la terminon '''vitejo''' por la tereno priplantita je vitoj. Vito estas tipa kultivaĵo de regionoj ĉirkaŭ la [[Mediteraneo]] kaj de aliaj moderklimataj areoj, ofte kune aŭ rivale kun [[olivarbo]]j. La vitoj esence disvolvas la [[Karbono-ciklo|ciklon]] de la [[karbono]] per siaj folioj kaj la [[fotosintezo]] generas en la fruktoj (la vinberoj) la necesajn [[sukero]]jn por sia stokado. La vinberoj estas tial "stokejoj" de sukeroj uzataj poste por la fermentado de vino. La kultivo de la vinbero centriĝas en la permanenta kontrolado de tiu procezo de iompostioma "stokado" de sukero en la fruktoj. Ajna problemo kiu malprofitu aŭ rompu la ekvilibron, ekzemple malbona stucado faras, ke la sukero koncentriĝu en malgranda nombro de fruktoj; en tero modere malseka la radikoj enprofundiĝas cele al [[sorbo|absorbado]] de la mineraloj necesaj (ĉefe [[kalio]]). La ekvilibro inter la enhavo de sukeroj kaj acidoj ludas gravan rolon en la kvalito de la fina rezulto de la vino. Ĝenerale al ju pli da suno estas eksponita la vito des pli granda estas la koncentro de sukeroj en la vinberoj, kaj male malmulta ekspono havigas malgrandan kvanton de sukeroj (kaj tial ankaŭ malgrandan kvanton de alkoholo). Tiu koncentro de sukero en la vinberoj kutime estas regulata en la diversaj landoj kaj estas kutime mezurata per portebla refraktometro (sufiĉas malgrandaj kvantoj de vinbersuko por determini la koncentron de sukero en gradoj Brix). Tial, cele al maksimumigo de la kvanto de lumo ricevita, oni adaptas la vitejojn kun formoj de [[pergolo]] cele al kaptado de la plej granda kvanto de sunradiado ebla. [[Dosiero:Grapes, Rostov-on-Don, Russia.jpg|eta|"Blankaj" (fakte helverdaj) kaj "nigraj" (malhelbluaj) surtable manĝeblaj vinberoj.]] Dum la maturiĝo de la vinbero en la vito okazas ŝanĝo en la vinbero, laŭ kiu ĝi ŝanĝas sian [[metabolo]]n kaj ekstokiĝas sukerojn je tre alta rapideco, kaj samtempe malpliiĝas la koncentro de acidoj ene de la vinbero. En la Norda Hemisfero tiu ŝanĝo okazas en la monato julio. Tuj la vinberaro de vito ĉesas esti verdkolora kaj iĝas flavaj, se la variaĵo estas de blanka vinbero aŭ ruĝiĝas, se la variaĵo estas de ruĝa vinbero. Tiu fenomeno ne okazas en ĉiuj vitoj de la vitejo samtempe. Tio utilas al kultivisto por determini la momenton de la [[vinberrikolto]]. Ekzistas du aliaj faktoroj kiuj determinas tiun momenton kiel povas esti la transiro de koloro de la semoj de la interno de la vinbero, kiuj kutime el verdaj iĝas brunaj, aŭ la maturiĝo de la [[polifenolo]]j. Antaŭe la lertaj vitkultivistoj maĉis po unu vinberon ĉiutage el la momento de la ŝanĝo kaj per la gusto kaj detektitaj odoroj determinis la starton de la vinberrikolto. Nuntempe tiun mezuradon oni faras per precizigaj mezuriloj kiaj refraktometroj, ktp. Aŭstraliaj kaj kaliforniaj esploristoj studis vitikulturon, atingante interesajn rezultojn, sed eble tro fokusitaj al la praktikado. En la Universitato de Davis, en [[Kalifornio]], per simpla studado de vitikulturo speciale atentinte nek al ampelografio, nek al ampelologio nej al ampelometrio oni atingis rezultojn tre alte valorigitaj en la sciencaj medioj. La malnovaj vitoj havas multajn partianojn, spite al sia plej malgranda rendimento;<ref>Vid. prie Jacky Rigaud, «The old vines», en ''International vintage magazine'', 9a de oktobro 1997, p. 10. kaj sekvaj.</ref> sed​ poste oni malkovris, ke tiu bona rezulto ne estas okazigita rekte de la maljuneco de la vito, sed pro la fakto ke estante malnova la malmultaj vinberoj kiujn ĝi produktas ricevas pli grandan kvanton de sunradiado. Similan rezulton oni povas atingi pere de novaj vitoj havigante al ili pli grandan eksponon al la sunlumo kaj klopodante por ke la vinberoj ne kaŝu tiun lumon unuj al aliaj. Tradicie oni serĉis terenojn kun alta ekspono al sunlumo kaj tiukadre ankaŭ kun malmulta nubaro kaj sekve precipitaĵo. Sed — kiel asertas la fakulo Carlos Falcó — tiujn samajn rezultojn oni povas akiri pere de laŭguta [[irigacio]] kaj la nomita “canopy management”, tradukebla al “administrado de la foliaro” aŭ "de la irigacio", atingante produktadon kiu povus sesobligi la produktadon, kvankam ne tiom la kvaliton.<ref>Carlos Falcó, ''Entender de vino'', Madrid, 1990, p. 32.</ref> Tian metodon de vitikulturo malpermesas la leĝaro de la [[Eŭropa Unio]] kiu favoras ĉiun kriterion kiu certigu ne ekzistadon de plusoj (troa kvanto) de vino. Tiukadre, ankaŭ oni limigas la praktikon pergoligi la vitojn, ĉar tiu estas la metodo aplikita tradicie por multobligi la produktadon. == Konsumado == [[Dosiero:Grape_gathering.jpg|eta|<center>Permana rikolto de vinberoj]] Vinberoj estas konsumataj en du ĉefaj manieroj: * krude, kiel freŝaj fruktoj; * post aparta prilaborado, kiel [[vino]]. Pli malofte, vinberoj estas konsumataj alimaniere: * kuirite, ekzemple en kelkaj [[kuko]]j; * sekigitaj ([[sekvinbero]]j); * kiel [[suko]] [[senalkoholaĵo|senalkohola]] ([[mosto]]). Ankaŭ la plej kutima [[vinagro]] kaj iuj [[likvoro]]j devenas de vinberoj, kvankam nerekte (pere de vino). {{Bildgalerio|vicigo=centre|alto=150|piednoto=Ekzemploj de uzo de vinberoj |dosiero:Essig-1.jpg|Tri tipoj de vinberaj vinagroj |dosiero:Glass_of_grape_juice.jpeg|Vinbera suko (tre simila al vino!) |dosiero:Kaeseigel.jpg|Recepto kun freŝaj vinberoj |dosiero:Barriques_in_Filicaja.jpg|Vinbareloj en toskana kelo |dosiero:Raisins.jpg|Sekvinberoj }} == En popola kulturo == La ''dek du uvoj de la bona sorto'' estas hispana tradicio kiu konsistas en la manĝado de dek du uvoj noktomeze de la 31a de decembro koincide kun dej du sonorilfrapoj por bonvenigi la [[Novjaro]]n. Tiu tradicio ŝajne estas datita de almenaŭ [[1895]],<ref>''La Correspondencia de España'' XLVII (13.844) (Madrid). 1a de januaro 1896. p. 3.</ref>​ sed definitive establiĝis en 1909. Laŭdire, decembre tiujare, kelkaj vitkultivistoj el [[Provinco Alikanto]] popularigis tiun kutimon por vendi plej bone grandan kvanton de uvoj de bonkvalita rikolto. Laŭ la tradicio, manĝi tiujn dek du uvojn kondukas al bonsorta kaj prospera jaro.<ref>Spicer, Dorothy Gladys (22a de februaro 2008). [https://books.google.es/books?id=fMuqhSpY6u8C&redir_esc=y Festivals of Western Europe]. BiblioBazaar. p. 256. ISBN 9781437520163.</ref> En kelkaj areoj, oni kreas, ke tiu kutimo malproksimigas sorĉistinojn kaj ĝeneralan malbonon,<ref>McCann, Jim; Benedict, Jeanne (2001). [https://books.google.es/books?id=wZsguJDgxRoC&redir_esc=y Celebrations: a joyous guide to the holidays from past to present.] Penguin Group (USA) Incorporated. p. 161. ISBN 9781557883735.</ref>​ kvankam tiun "magion" oni traktas kiel antikva heredaĵo, kaj en la aktualo oni konsideras nur kiel kultura tradicio por bonvenigi la novjaron. Estas du ĉefaj lokoj en kiuj homoj kuniĝas por plenumi tiun tradicion: ĉu hejme familie post la vespermanĝo ĉu en la ĉefaj placoj de la lando, estanta la [[Pordo de la Suno (Madrido)]] la plej fama loko kaj fakte kie startis tiu tradicio. [[La Vinberoj de Kolero]] (angle ''The Grapes of Wrath'') estas romano verkita de [[John Steinbeck]] en 14-an de aprilo 1939 konsiderata unu el la ĉefaj verkoj de la usona literaturo. Ekzistas samnoma filmo bazita sur la romano, reĝisorita de John Ford kun Henry Fonda role de Tom Joad. La filmo ''[[The Grapes of Wrath (filmo)|The Grapes of Wrath]]'', same kiel la fontoromano, rakontas pri familio en [[Oklahomo]], la Joad-oj, kiu iĝis migraj laboristoj dum la [[granda depresio]]. La filmo montras ilian malfacilan vojaĝon trans lando al [[Kalifornio]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Creasy, G. L. kaj L. L. Creasy. (2009). ''Grapes (Crop Production Science in Horticulture)''. CABI. ISBN 978-1-84593-401-9 * Bernd Altmayer: ''Veränderungen der Inhaltsstoffe von Traubenmosten und Mykotoxin-Bildung durch Weintrauben besiedelnde Pilzarten''. Dissertation an der Universität Kaiserslautern, Kaiserslautern 1982. * Gemmrich: ''Anwendungsorientierte Forschung und Entwicklung an Fachhochschulen: Entwicklung eines Optisensors zur automatischen Qualitätskontrolle bei der Anlieferung von Weintrauben in der Kelter''. (Kurztitel: Optisensor für Weintrauben; Schlussbericht nach Nr. 3.2 BNBest-BMBF.) Fachhochschule Heilbronn, Heilbronn 1999. * Vega G., Juan Luis.; Mora González, Gloria María.; Bojanini, Johana.; Mejia Correa, Lina.; Abad Londoño, María Isabel.; Escobar R., Vanessa. (2014). ''Los secretos de las plantas : 50 plantas medicinales en su huerta''. Fundación Secretos para Contar. ISBN 978-958-57007-6-5. OCLC 1120997289. Konsultita la 8an de junio 2020. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=uv|ReVo titolo=Uvo}} * [[Sekvinbero]] * [[Japana vinbero]] * [[Vino]] * [[Vito]] * [[Vitejo]] * [[Vinkultivado]] * [[Vinberrikolto]] * [[Vinfarado]] * [[Filoksero]] * [[Resveratrolo]] {{havenda artikolo|Vinbero}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Grape|revizio=1171187249}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Uva|revizio=153551049}} [[Kategorio:Vinbero| ]] [[Kategorio:Fruktoj]] [[Kategorio:Vino]] [[Kategorio:Vinkultivado]] k77zyhrjfc32ja51y56u4sbp6p1p4a2 0 27637 9488320 9311675 2026-10-04T20:24:28Z Roberto 609 /* A - H */ 9488320 wikitext text/x-wiki [[Fakaj verkoj en Esperanto]] '''UDK 339 [[Komerco]]'''. Verkoj ordigitaj alfabete laŭ aŭtor-nomoj. ==Sen aŭtorindiko == *- (1921): Terminoj uzataj en komerco pri peltoj. *- (1926): Common Commercial Terms in Esperanto. Welwyn Garden City, Herts.: The Esperanto Institute Limited. (En-Eo). {{citaĵo|Vortareto de la plej multe uzataj komercaj terminoj, laŭ alfabeto ordigitaj|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} *- (1983): Modela statuto de konsumkooperativo, Tradukis G. Dolapčiev. Sofia. *- (1993): Enkonduko en la Socialan Merkatekonomion. Tradukis la Esperanto-Klubo de [[Lepsiko]] sub gvido de [[Michael Behr]]. *- (1998): Илустрована Пєтојєзична Тєрминологија Комбинованог Саобраћаја [Ilustrita terminaro de kombinita transporto, franca, angla, germana, esperanta, serba]. [[Beograd]]. ==A - H == * [[Werner Bormann|Bormann, Werner]] (1991): Entrepreno. Entreprenistaj Strategioj: Priskribo de la entrepreno. Hamburg. * Bormann, Werner (1992): La Merkato de Trafikservoj. Hamburg. * Bormann, Werner (1993): Mondkomerco kaj Lingvo. Hamburg. * [[Paul Christaller|Christaller, Paul]] (1927): Esperanto – 50 ausgewählte Handelsbriefe. Stuttgart: Wilhelm Violet. * Buday, d-ro Ladislao [László]<small>^[?]</small> (1921?, 16 paĝoj 23 x 15 cm, traduko de [[Rafaelo Bartal]]): La ekonomia unueco de Hungario. {{citaĵo|Tiuj paĝoj, skribitaj antaŭ la Hungara revolucio, estas tamen aktualaj pro la fikso de novaj limoj por tiu lando. Ili celas montri, ke pro la geografiaj kaj ekonomiaj karakteroj de l’ Danuba ebenajo, politika disigo inter Hungararo kaj la aliaj gentoj antaŭe kun ĝi alligitaj estus malprofitiga por la unua kiel por la lastaj. La rimarkoj faritaj pri la lingvo de l’ antaŭa samdevena broŝuro ankaŭ valoras por ĉi tiu; vortoj kiel „municipio“ (komunumo), „kvintalo“ (50 kilogramoj) ne tre plaĉas; se „koheri“ estas uzebla ekster fiziko, oni almenaŭ ne uzu samtempe „kohezio“; unu radiko sufiĉas.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n231 nov 1919}} * Eiselin, J.<small>^[?]</small> (1925): [https://epo.librarything.com/work/31366101/details/253975701 Handelstermen, Nl-Eo]. * Ekstrand, L. & Kovero, M.<small>^[?]</small> (1923): La Ekonomiaj Fortoj en Finnlando. * [[Ulrich Fellmann|Fellmann, Ulrich]] (1996): Probleme des Übersetzens in Esperanto in einer Arbeitsumgebung mit schnell wachsender und veränderlicher Terminologie am Beispiel der Abteilung "Structured Finance" einer internationalen Handelsbank (Fachbereich Corporate Finance). En: Becker (red.): Translation in Plansprachen. [[Berlin]]: [[Gesellschaft für Interlinguistik]] 1996. [Pri problemoj apliki Esperanton en la praktiko, nome en la moderna bankado]. * Frankfurter Messamt (eld.) (1923): Pri la solvo de l’problemo de internacia lingvo por komerco kaj trafiko. Zur Lösung der Frage einer internationalen Handels- und Verkehrssprache. Amtlicher Sitzungsbericht der Internationalen Konferenz für eine gemeinsame Hilfssprache des Handels und Verkehrs, Venedig, 2.-4. April 1923. [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurt a.M.]] * [[Silvio Gesell|Gesell, Silvio]] (1913): La Reforma Mono. Tradukis P. Stanišič. * Gesell, Silvio (1926): Oro kaj Paco. Tradukis P. Stanišič. * Gesell, Silvio (1983): La Mirakla insulo Barataro. Tradukis Klaus Rosenfeld. * Haase, M. (1981, ĉu [[Martin Haase]]?): Monda ekonomio. Rotterdam. * Hattesley, M. C.<small>^[?]</small> (1923): Maŝinoj, Mono kaj Mondpaco. * Hinšt, Zlatko<small>^[?]</small> (2009, Kroatio): Difinado de bazaj financaj nocioj kun terminaj eksplikoj kaj proponoj. Prelegoj dum San-Marinecaj Universitataj Sesioj (SUS) de Akademio Internacia de la Sciencoj San Marino. * [[J. F. Horrabin|Horrabin, J. F.]] (1938): [[Skizo de Ekonomia Geografio]], eldonata de [[SAT]] interalie pro interveno de [[Mark Starr]] == I - Z == * IKEF (eld.) (1992): Economie, Finance, Monnaie. Glosaro de la Komisiono de la Eŭropaj Komunumoj - versio esperanto - français - english prizorgita de [[IKEF]]. [[Welzheim]]: Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo. * IKEF (eld.) (2000): Inkotermoj 2000. Oficialaj ICK-reguloj por la interpreto de komercaj kondiĉoj. * [[Robert Kreuz|Kreuz, Robert]]; Schutkowski, Otto (1927): Varolisto en Esperanto, Frankfurt a.M.: Foira Oficejo, Eo-germane-france-angle-hispane-itale. * Kreuz, Robert, [[Alessandro Mazzolini|Mazzolini, Alessandro]] (1927): Komerca Vortaro en Esperanto. S. Vito al Tagliamento: Esperanto-Eldonejo [[Antonio Paolet]]. * Kreuz, Robert (1928): Esperanto – 500 Komercaj frazoj. [[Stuttgart]]: Wilhelm Violet. * [[Julian Marchlewski|Marchlewski, Julian Baltazar]] (1912): Ekonomio Socia. Tradukis [[Emil Pfeffer]]. * [[Feiko Munniksma|Munniksma, F.]] (1974): Internacia Komerc-Ekonomika Vortaro, En-Eo-D-Sp-F-It-Nl-Pt-Sv. * Munniksma, F. (1990): Internacia komerca-ekonomika vortaro en 11 lingvoj. [[Pekino]]: ĈEE. * [[Thorsten Odhe|Odhe, Thorsten]] (1950): La konsumkooperado kaj la ekonomia vivo de Svedio. [[Stokholmo]]. * Pekárek, Jan (s.j.): La ekonomia kooperativo de ŝtatoj de la malgranda entento. * [[Roland Rotsaert|Rotsaert, Roland]]; [[Yamasaki Seikô|Yamasaki, Seikô]] (1996): Sindikata Terminaro. (Esperantigo de la sindikata terminaro de la Eŭropa Unio). Terminara Fako de IKEF. * Rusinov, S. (1962): En Konkurado kun la Tempo. * Tugan-Baranovskij, Miĥail ([[d:Q1391183|en vikidatumoj]], 1922): La Komunumo de Duđoboroj. Tradukis Šidlovskaja. * [[Bruno Vogelmann|Vogelmann, Bruno]] (eld.) (1964): Esperanto en Komerco. Esperanto in Commerce. Tria eldono. [[Crailsheim]]: Esperanto-Rondo. * Weber, Lennart (1989)<!--en vikidatumoj Q133315461 ĝis nun preskaŭ sen aldonaj infomoj-->: Kiu posedas Danion? Tradukis [[Betty Larsen]]. * Wiersch, Hans (kunord.) (1989): Proveldono de komerca terminaro. [[Antverpeno]]: IKEF. * Wiersch, Hans (2004): Borsa terminaro kvinlingva. Komuna eldono de [[IKEF]], [[Flandra Esperanto-Ligo]] kaj [[Esperanto 3000]], [[Leuven]]/[[Antwerpen]] 2004, 138 p. glue binditaj. ISBN 90-77066-01-2. == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,komerco Libroj kaj aliaj dokumentoj] pri la serĉvorto komerco en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Hendrik Bulthuis en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) (serĉu je "komerc") [[Kategorio:Komerco]] [[Kategorio:Fakaj verkoj en Esperanto|Komerco]] bad50le9w0kes53c8apj3v30f1b9spp 0 28344 9488106 9418665 2026-10-04T13:05:50Z Roberto 609 /* Sinjoro Tadeo en Esperanto */ 9488106 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''Sinjoro Tadeo aŭ lasta armita posedopreno en [[Litovio|Litvo]]. Nobelara historio de la jaroj 1811 kaj 1812 en dekdu libroj verse''''' ({{Lang-pl|Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem}}) estas [[Pollando|pola]] [[Popolaj eposoj|nacia eposo]] de [[Adam Mickiewicz]] skribita en la jaroj [[1832]]-[[1834]] en [[Parizo]]. Ĝi konsistas el dekdu libroj skribitaj per 13-silabaj versoj.[[Dosiero:KostrzewskiFranciszek.Polowanie.1886.jpg|eta|200ra|dekstra|''Ĉaso'' - ilustraĵo al la Libro kvara de '''Sinjoro Tadeo'''. Pentris [[Franciszek Kostrzewski]] en 1886]] [[Dosiero:KostrzewskiFranciszek.Grzybobranie.1860.jpg|eta|dekstra|200ra|''Fungokolektado'' - ilustraĵo al la Libro tria de '''Sinjoro Tadeo'''. Pentris [[Franciszek Kostrzewski]] en 1860]] La libron tradukis al Esperanto [[Antoni Grabowski]] en [[1918]] "''Elektinte unu el la plej karakterizaj pecoj de la pola literaturo, li liveras al ni mirindan ĉefverkon. Traduki ĉi tiun dekmilversan poemon estis titana laboro. G. povis liveri fidelan tradukon de l' originalo, ĝin sekvante preskaŭ laŭverse.''"<ref>Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934: redaktisto N. K., gazeto „[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]“, 1914, n-ro 20, paĝo 341.</ref> Tiu traduko estis unu el plej elstaraj verkoj de la komenca literaturo en Esperanto.<ref>[[Julius Glück]], ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en [[Muusses Esperanto Biblioteko]] No. 5, [[Purmerend]], 1937. paĝoj 18-29.</ref> == Rakonto == Priskribitaj eventoj daŭras kvin tagojn en 1811 kaj unu tagon en 1812. Tiama [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], Pola-Litova ŝtato estas [[Dispartigoj de Pollando|dispartigita]] inter tri regnoj: [[Rusia imperio]], [[Prusio]] kaj [[Aŭstrio]]. Pollando malaperis en politikaj mapoj de Eŭropo, malgraŭ ke en [[1807]] Napoleono en prusia parto kreis [[Duklando Varsovio|Varsovian Duklandon]]. La eventoj de la libro okazas en rusia parto de disigita lando, en [[Litvo]], la eksa regno [[Grandduklando Litovio]], en vilaĝo Soplicovo. ''Pan Tadeusz'' temas pri du nobelaraj familioj - Soplica kaj Horeŝko, kaj pri amo de du gejunuloj el ambaŭ familioj - titola persono Tadeo Soplica kaj Zosia el Horeŝkoj. La flanka temo estas ribelo de nobelaro kontraŭ rusaj okupantoj (Mickiewicz skribis sian eposon en ekzilo en Parizo, do cara cenzuro lin ne atingis; malgraŭ tio, la libro estis en la imperio malpermesita). == Roluloj == [[Nobelaro]] estas kolektiva rolulo. Ĉefaj roluloj estas: * Jacek Soplica (Pastro Vermo) - patro de Tadeo Soplica, murdinto de Tablestro Horeŝko, kaŝita sub monaka sutano planas ribelon kontraŭ moskvuloj * Tadeo Soplica - titola rolulo, 20-jaraĝa junulo, filo de Jacek * Zosia - enamiĝinta en Tadeo, filino de Ewa Horeŝko * juĝisto Soplica - mastro de Soplicovo, frato de Jacek, eminenta patrioto * Telimena - zorgantino de Zosia, loĝantino de Peterburgo * Grafo - parenco de Horeŝkoj, laborema proprietulo de kastelo pro kiu li kverelas kun Soplicoj * Gervazo - ŝlosisto de Soplicoj kaj iama servanto de Tablestro * Protazo - pedelo de Soplicovo * Jankjel - havanto de du tavernoj, homo tre ŝatata kaj estimata de proksima nobelaro, eminenta patrioto: ''pli polo ol judo'', granda artisto kaj majstro de cimbala ludo * Vojski, Rejento, Asesoro - tipaj malnovpolaj nobeloj, amikoj de la juĝisto * nobelaro de Dobrzyn - loĝantaro de nobeletejo == La libroj == * Antaŭparolo * Libro unua - ''Mastrumado'' * Libro dua - ''Kastelo'' * Libro tria - ''Koketado'' * Libro kvara - ''Diplomatiko kaj ĉaso'' * Libro kvina - ''Kverelo'' * Libro sesa - ''Nobeletejo'' * Libro sepa - ''Interkonsilo'' * Libro oka - ''Invado'' * Libro naŭa - ''Batalo'' * Libro deka - ''Emigracio. Jacek'' * Libro dekunua - ''Jaro 1812'' * Libro dekdua - ''Ni amu nin'' * Eksplikoj de poeto * Epilogo === Libro dektria === Krom dekdu libroj de Mickiewicz, estis ankaŭ skribita la dektria libro - ĝi estas [[pornografio|pornografia]] parodio de la epopeo. Kiel aŭtoro ofte estas opiniata [[Aleksander Fredro]] sed pli probable verkis ĝin Włodzimierz Zagórski (1834-1902). La libro enhavas skribstilon de Mickiewicz, sed estas plena de fivortoj. Ĝi priskribas nokton post geedziĝa ceremonio de Tadeo kaj Zosia. == Tradukoj en aliaj lingvoj == {| class="wikitable sortable" !Lingvo !Dato |- |[[germana lingvo|germana]] |1836 |- |[[Franca lingvo|franca]] |1844 |- |[[Belorusa lingvo|belorusa]] |1859, 1929 |- |[[Itala lingvo|itala]] |1871 |- |[[Rusa lingvo|rusa]] |1875 |- |[[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] |1882 |- |[[Angla lingvo|angla]] |1885 |- |[[Hispana lingvo|hispana]] |1885 |- |[[Kroata lingvo|kroata]] |1893 |- |[[Bulgara lingvo|bulgara]] |1901 |- |[[esperanto]] |1918 |- |[[Finna lingvo|finna]] |1921 |- |[[Hebrea lingvo|hebrea]] |1921 |- |[[Litova lingvo|litova]] |1924 |- |[[Ukraina lingvo|ukraina]] |1927 |- |[[Japana lingvo|japana]] |ĉ. 1930 |- |[[Jida lingvo|jida]] |1939 |- |[[Serbokroata lingvo|serba-kroata]] |1951 |- |[[Kartvela lingvo|kartvela]] |1953-55 |- |[[Ĉina lingvo|ĉina]] |1955 |- |[[Rumana lingvo|rumana]] |1956 |- |[[Hungara lingvo|hungara]] |1957 |- |[[Dana lingvo|dana]] |1958 |- |[[Slovaka lingvo|slovaka]] |1962 |- |[[Latva lingvo|latva]] |1964 |- |[[Slovena lingvo|slovena]] |1974 |- |[[Sveda lingvo|sveda]] |1998 |- |[[Nederlanda lingvo|nederlanda]] |2003 |- |[[Korea lingvo|korea]] |2005 |- |[[Vjetnama lingvo|vjetnama]] |2008 |- |[[Kaŝuba lingvo|kaŝuba]] |2010 |} == Filmaj adaptoj == La unua filma adapto estis kreita en la jaro [[1928]]. En [[1999]] [[Andrzej Wajda]] reĝisoris la filmon ''Pan Tadeusz'' kiu atingis grandan sukceson en Pollando. == Sinjoro Tadeo en Esperanto == [[Roman Dobrzyński]], en sia artikolo ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante'',<ref>[[Roman Dobrzyński]], ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante'' en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 736-747.</ref> parolas pri ''Sinjoro Tadeo'' kiel la ĉefverko de [[Adam Mickiewicz]] (Adam Mickjeviĉ) pri junulo Tadeusz Soplica (Tadeuŝ Soplica) kiu flirtas, fuĝas eksterlanden kaj revenas kun la napoleona armeo. Mickiewicz planis verki nur "idilian rememoraĵon", sed poste li "modifis la enhavon" por malfermi "la perspektivon de la nacia sendependiĝo", tio estas la verko iĝis nacia [[epopeo]]. Tiukadre la eseisto resumas la biografion de Mickiewicz kadre de la historia kaj politika fono de sia vivo. La verko estas komponita de 8600 versoj, verkitaj inter 1832 kaj 1834. Ĝi estis tradukita de [[Antoni Grabowski]] en kontakto kun Zamenhof, same kiel ekzistas 78 tradukoj en 30 lingvoj, kaj adaptita al [[kino]] fare de la pola reĝisoro [[Andrzej Wajda]] uzanta "850 versojn, do apenaŭ dekonon de la tuto". La filmo estis subtekstigita en Esperanto uzante la tradukon de Grabowski.<ref>Citaĵoj el op. cit. pp. 736-744.</ref> ===Recenzoj=== {{citaĵo|Maloftajn en nia lingvo, kaj eĉ en aliaj, estas apero de tia [[verko]]. Fam a estas la aŭtoro, ĉefverko la originalo, inda je sia kuraĝa entrepreno la tradukinto. Efektive, kuracon iu devas posedi por ektraduki verse epopeon kun preskaŭ dekmil versoj, sed ankaŭ persistemon, maloftan facilecon, mirindan majstrecon de l' lingvo, poezian senton kaj kapablon kompareblajn kun tiuj de l' aŭtoro mem. Despli ŝatos tiun novan verkon nia samideanaro, eksciinte, ke ĝi estas kvazaŭ heredaĵo testamentita por ni de nia amata Majstro. En la antaŭparolo ni legas pri la deveno de tiu nova libro: "La traduko de la tuta epopeo en lingvon Esperanto ŝajnis al mi, pro la grandegaj malfacilaĵoj, afero preskaŭ neebla. Almenaŭ mi neniam kuraĝis pensi, ke miaj fortoj por tia tasko povus sufiĉi. Sed en jaro 1916, kiam mi kolektis malgrandan aldonon por mia „El Parnaso de Popoloj“, tiam, tentate de samideano S. K., post longa ŝanceliĝado mi decidigis aldoni kelkajn belegajn fragmentojn el ĉi tiu verko. Vizitante la malsanan, neforgeseblan karan Majstron, mi rakontis al li pri tio, kaj mi montris la tradukitajn fragmentojn, solajn kaj lastajn laŭ mia opinio. Tiam mi ricevis la respondon: „Traduku la tuton!“ Mi ekridis, ĉar al mi ŝajnis, ke la Majstro naive postulas neeblon. Sed doktoro Zamenhof ne ĉesis min instigi ĉe ĉiu mia nova vizito, ĝis mi fine subigis kaj komencis en decembro de l’ jaro 1917 la tradukadon, kun malfido, ke mi iam ĝin finos. Tamen, komencinte, mi jam ne ĉesis. La Majstro, kiun mi konsultadis pri kelkaj novaj vortoj, formoj kaj esprimmanieroj, legis antaŭ sia morto preskaŭ la unuajn kvar librojn. Poste, malgraŭ mia malbona sanstato, mi daŭrigis la laboron, kiu postulis streĉon de ĉiuj miaj fortoj, por plenumi la lastan deziron de mia kara amiko, la granda kreinto de nia lingvo. Nun mi prezentas la verkon al la Esperantistaro en la konvinko, ke mi faris bonan servon al la patrujo kaj al nia tutmonda afero".|Esperanto n 228/229 aŭg sep 1919}} {{Tekstaro de Esperanto}} == Referencoj == {{Portalo|Literaturo}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikisource=Sinjoro Tadeo|wikiquote=Sinjoro Tadeo}} * [[c:File:EO Adam Mickiewicz - Sinjoro Tadeo 1918.pdf|La unua eldono el 1918 en pdf-dosiero]] * [http://edu.i-lo.tarnow.pl/esp/lern/librejo/0006/00.php La tradukita teksto de Antoni Grabowski]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/S] en sia originala formo en la Interreto * [http://data.onb.ac.at/rec/AC04206961 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15134541/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eposoj]] [[Kategorio:Fikciaj poloj|Tadeo]] [[Kategorio:Fikciaj nobeloj|Tadeo]] [[Kategorio:Fikciuloj de la 19-a jarcento|Tadeo]] [[Kategorio:Verkoj de Adam Mickiewicz]] [[Kategorio:Serio Oriento-Okcidento]] [[Kategorio:Polaj poemoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] 3uj6x4eyv4knd74id7jef9srxmwi4oq 0 29432 9488195 3267077 2026-10-04T15:44:29Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Gubernio Yamanashi]] 9488195 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gubernio Yamanashi]] 9ir0k6ryoft3z312o00896eol8buk6c 0 30502 9488257 9441755 2026-10-04T18:14:10Z Sj1mor 12103 9488257 wikitext text/x-wiki :{{Ne konfuzu|episkopejo}} :''Ĉi tiu teksto priskribas ĉefe la [[romkatolika eklezio|romkatolikan eklezion]]. Iuj konceptoj aŭ terminoj povas malsami en aliaj eklezioj.'' {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Roman_Catholic_provinces_and_top-level_groupings.png|eta|450x450ra|{{centre|Monda mapo de nuntempaj katolikaj [[Eklezia provinco|ekleziaj provincoj]] - ĉiuj grupiĝoj de pluraj diocezoj}}]] '''Episkopujo''' aŭ '''diocezo'''<ref>[https://vortaro.net/#diocezo_kd kapvorto ''diocezo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, same en la presita eldono</ref> estas administra unuo en kristanaj [[eklezio]]j, gvidata de '''[[episkopo]]'''. La vorto "diocezo" ({{lang-el|διοίκησις}} dioikesis, {{lang-la|dioecesis}}) origine nomis administran unuon en la [[Romia Regno]]. == Ĉefepiskopujo / ĉefdiocezo == :''Vidu ankaŭ:'' [[Ĉefepiskopo]], [[Sufragana diocezo]], [[Eklezia provinco]] '''Ĉefepiskopujo''' (aŭ '''arki-''' aŭ '''arĥi-''', '''-episkopujo''' aŭ '''-diocezo''') estas episkopujo kies gvidanto, la '''[[ĉefepiskopo]]''', estas superordigita al la episkopoj en la najbaraj episkopujoj. En la [[romkatolika eklezio]], la ĉefepiskopo ankaŭ nomiĝas '''[[metropolito]]''', la aliaj episkop(uj)oj estas '''[[sufragana diocezo|sufraganaj]]''' ('''submetitaj''', '''subordigitaj''') al la ĉefepiskop(uj)o, kaj la ĉefepiskopujo kun ĉiuj siaj sufraganaj episkopujoj formas '''[[eklezia provinco|eklezian provincon]]'''. == En diversaj eklezioj == [[Dosiero:Roman_Empire_with_dioceses_in_400_AD.png|eta|Mapo de episkopujoj en la romia mondo de [[400]]]] Episkopoj kaj episkopujoj ekzistas en [[ortodoksismo]], [[romkatolikismo]], [[Prakatolika Eklezio|prakatolikismo]], [[anglikanismo]], kaj en kelkaj (sed ne ĉiuj) protestantaj eklezioj, ekzemple en la [[luteranismo|luteranaj]] eklezioj de la [[Nordio|nordiaj]] landoj. Iuj protestantaj eklezioj anstataŭis episkopojn per [[superintendanto]]j aŭ forigis la titolon tute. En [[romkatolikismo]] kaj [[anglikanismo]] ili, kiel jam skribite, kutime nomatas [[diocezo]] respektive ĉefdiocezo, kaj en [[ortodoksismo]] kaj entute en [[orientaj eklezioj]] kutime [[eparkio]] aŭ [[eparĥio]]. En landoj, kie aktivas pluraj kristanaj eklezioj, unu sama loko povas aparteni al pluraj diocezoj, ekzemple ekzistas unu "episkopujo de Stokholmo" kiu estas luterana kaj alia, kiu estas romkatolika. Kelkregione (ekzemple en [[Germanio]]) la [[protestantismo|evangelia]] eklezio ne plu uzas la nocion "diocezo", tiel ke ĝi nun estas uzata precipe de la [[katolikismo|katolika]] eklezio. Sed ekzemple la [[Anglikanoj|anglikana]] eklezio plu uzas tiun nocion. Ĝi fondis en [[1980]] la "diocezon de Eŭropo", kiu administras la anglikanajn komunumojn ekster [[Britio]] kaj [[Irlando]]. == Titularaj episkopujoj == :''Vidu ankaŭ:'' [[Titulara episkopujo]], [[Titulara episkopo]], [[Helpepiskopo]] '''Titulara episkopujo''' estas iama episkopujo kiu ne plu funkcias aŭ ne plu estas uzata, eble pro teritoria reorganizado, aŭ eble ĉar la iamaj kredantoj en la teritorio estis forpelitaj, aŭ akceptis alian religion. La unuaj titularaj episkopujoj ekestis dum la [[islamo|islama]] konkero de antaŭe kristanaj regionoj en Norda Afriko kaj Okcidenta Azio. Forpelitaj episkopoj plu tenis siajn titolojn, en la komenco esperante ke ili iam reakiros siajn episkopujojn, tiam nomatajn latine ''in partibus infidelium'' = en zonoj de nefideluloj. Hodiaŭ ekzistas ĉirkaŭ 2000 titularaj episkopujoj romkatolikaj. Episkopo de tia episkopujo estas '''[[titulara episkopo]]''', kontraste al '''dioceza episkopo''' aŭ '''episkopuja episkopo''', kiu gvidas fakte ekzistantan episkopujon. La plej ofta rolo de titulara episkopo hodiaŭ estas [[helpepiskopo]], kiu helpas diocezan episkopon plenumi sian laboron. Titularaj episkop(uj)oj ekzistas ĉefe en la [[romkatolika eklezio]] (titulara diocezo), malofte en [[ortodoksa eklezio|ortodoksaj eklezioj]] (titulara eparkio). == Princepiskopujoj == :''Vidu ankaŭ:'' [[Princepiskopujo]], [[Princepiskopo]] En [[mezepoko]], iuj episkopoj estis ankaŭ civilaj regantoj – [[princepiskopo]]j. Necesas distingi inter la '''diocezo''' (= episkopujo) de princepiskopo (= la teritorio kie li estis eklezia gvidanto = episkopo) kaj lia '''princepiskopujo''' (= la teritorio kie li estis civila reganto = princo). == Apostolaj vikariatoj == :''Vidu ankaŭ:'' [[Apostola vikariato]] '''Apostola vikariato''' estas administra unuo en la [[romkatolika eklezio]], ofte establita anstataŭ normala [[episkopujo]] tie kie la katolika eklezio estas malmultnombra kaj/aŭ malstabila, kaj gvidata de '''apostola [[vikario]]''', kiu kutime estas iu [[titulara episkopo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Episkopuja administranto]] * [[Superintendanto]] * [[Episkopejo]] {{Projektoj|ReVo=episko.0ujo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Episkopujoj| ]] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio]] peotlv1kev6njw900rk6excllt426y7 0 32527 9488192 3267078 2026-10-04T15:43:59Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Gubernio Yamanashi]] 9488192 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gubernio Yamanashi]] 9ir0k6ryoft3z312o00896eol8buk6c 0 32897 9488319 9196812 2026-10-04T20:21:08Z Roberto 609 9488319 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Béla KUN''' (origine ''Kohn''; naskiĝis {{daton|20|februaro|1886}} en [[Szilágycseh]], nun en [[Rumanio]] – mortis en [[Moskvo]], je dato necerta: [[29-a de aŭgusto]] de [[1938]] aŭ [[20-a de novembro]] [[1939]]) estis [[ĵurnalisto]] kaj [[politikisto]], gvidanto de la [[Hungario|hungara]] [[Sovetio|Sovetrespubliko]]. Lia [[edzino]] estis [[Irén Gál]], lia filo estis Miklós Kun (kuracisto), lia [[nepo]] estis [[Miklós Kun (historiisto)]]. Li lernis en Zilah kaj [[Kolozsvár]] en mezlernejo, poste li estis jura aŭskultanto, studento ĉe la Universitato de Kolozsvár, sed en [[1904]] li interrompis la studadon kaj eklaboris kiel ĵurnalisto en Kolozsvár kaj [[Nagyvárad]]. Li staris pro la verkitaj artikoloj antaŭ tribunalo. En [[1907]] oni juĝis lin je duonjara prizono; pro tio li elektas anstataŭ ĵurnalismo la oficistecon: oni dungas lin kiel sekretarion por la Laborasekura Kaso. En [[1902]] kiel mezlernejano li aniĝis en la [[Hungaria Socialdemokrata Partio]] (MSZDP), kaj en 1913 li aperis en kongreso kiel komisiulo. Oni soldatigis lin dum la [[Unua mondmilito]] kaj li militkaptiĝas en [[1916]] en [[Rusio]]. En la militkapteco li organizas grupon el la oficiroj. En [[1917]], dum la [[Februara Rusa Revolucio|februara revolucio]], li aniĝas en la socialdemokrata (pli poste bolŝevika) organizaĵo de [[Tomsk]]. Marte de [[1918]] fondiĝas hungara sekcio de la Ruslanda Komunista partio kun lia prezidanteco. Tiam li vojaĝas al [[Petrogrado]], poste al [[Moskvo]], ekkonatiĝas kun [[Lenin]]. En [[1918]] li prenas denove armilon kontraŭ la germanaj intervenciuloj, socialrevoluciulaj ribelantoj, la ĉeĥaj legionoj kaj la blankaj gvardianoj de [[Kolĉak]]. Dumtempe li publikigas en la [[Pravda]] kaj [[Izvestija]] kaj aliaj maldekstraj gazetoj. Je la [[17-a de novembro]] de [[1918]] li revenas al [[Budapeŝto]], kaj je la [[24-a de novembro]] fondas la partion [[Hungaria Partio de la Komunistoj]] (KMP), kaj iĝas prezidanto de ties centra komitato. Oni arestas lin la 21-an de februaro en [[1919]], poste oni turmentas lin tiel, ke li iĝas populara per helpo de la propaganda laboro de la Komunista partio. Dum la aresto, li daŭras la organizan laboron, antaŭpreparas la kunfandiĝon de la komunistoj kaj socialdemokratoj. La [[21-a de marto|21-an de marto]] de [[1919]] – unu tagon post transdono de Vix-listo, kiu enhavis la teritoriajn pretendojn de [[entento]] – respublika prezidento [[Mihály Károlyi]] kaj ĉefministro [[Dénes Berinkey]] prenas en konsideron sian rezignon, la komunista kaj socialdemokrata partioj kuniĝas, Kun Béla kaj [[Sándor Garbai]] deklaras la [[Hungara Sovetrespubliko|hungaran Sovetrespublikon]] kaj establas la Revolucian Regnestran Konsilion ĉefministro transprenas la potencon. Kun Béla laboras en la konsilio kiel eksteraafera ([[21-a de marto]]-[[1-a de aŭgusto]]) kaj militafera popola komisiito ([[1919]]). Inter la [[3-a de aprilo]] kaj la [[24-a de junio]] [[1919]] oficiale la Konsilion gvidas Garbai, sed la veran gvidan potencon posedas Kun Béla. Post kolapso (malvenko) de la Sovetrespubliko, li emigris al [[Vieno]], kie li estis [[hejmaresto|hejmarestita]]. Somere de [[1920]] oni forigas lin el [[Aŭstrio]], poste li veturas al [[Sovetunio|Sovet-Rusio]] - kaj neniam hejmenvenas. En [[1921]] li veturas al [[Germanio]], kie li organizas la tieajn laborajn strikojn kaj ribelojn. De [[1921]] ĝis [[1936]] li estas ano de plenumkomitato de [[Komunista Internacio]]. En [[1925]] kaj [[1930]] li estas elektita ano de plenumkomitado de la Hungara Komunista partio (KMP) kaj tiurilate laboris konspire en [[Aŭstrio]], [[Ĉeĥoslovakio]] kaj [[Germanio]]. En [[1928]], li senvualiĝas en [[Vieno]] kaj oni arestas lin. Kvankam [[Hungario]] petas lian transdonon, tio ne okazas pro la aŭstriaj kaj internaciaj laboristaj protestaj moviĝoj. Li revenas al Sovetunio, kie plulaboras en la Kominterno: li gvidas la agit-propagandan sekcion, la mezeŭropan kaj balkanan sekretariejon. Oni arestas lin je ordono de [[Stalin]] en [[1937]] ([[29-a de junio]]) kaj kondamnas lin laŭ falsaj akuzoj. Lia mortodato estas necerta, ekzistas du datoj: oni ekzekutas lin en 1938 aŭ li mortas en Moskva prizono en 1939. Statuo lia staris sur la ''Vérmező'' de [[Budapest]], de [[1981]] ĝis [[1992]], kiam la urba registaro liveras ĝin al la Statua Parko, kie oni povas rigardi ĝin. ==Verkoj== *'''Kion volas la Komunistoj'''. Eld. Popolkomisariejo por Publikinstruado, Budapeŝto, 1919(?) {{citaĵo|Neniu povas pli bone ol la famigita aŭtoro difini la celon kaj [[agado]]n de l' Rusaj aŭ Hungaraj komunistoj, t. e. [[bolŝevisto]]j. Eĉ se oni ne simpatias kun tiu partio, oni estos danka al Hungaraj samideanoj, ke ilia influo estis sufiĉe forta por instigi regantaron al Esperantaj oficialaj eldonoj permesantaj al ĉiulandaj legantoj pli ĝuste koni ideojn ofte tendence aliigitajn de naciaj gazetoj. Esperanto, servante al ĉiuj opinioj senpartie, ludas sian rolon. La stilo de l’ broŝuro estas tre energia kaj ĝenerale ankaŭ tute komprenebla; tamen kelkaloke frazoj estas unualege ne tuj klaraj; tio devenas ĉu de manko de punktsignoj, ĉu de tro oftaj komplikaj nenecesaj inversoj. Novaj specialaj vortoj estis bezonataj, sed ne bone estas enkonduki „demokracio, legalizi“ anstataŭ la jam uzitaj „demokratio, legitimi“.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n231 nov 1919}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kun, Bela}} [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Hungario]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj revoluciuloj]] [[Kategorio:Viktimoj de Stalinismo]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Aŭstro-hungaraj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Militkaptitoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Historio de Krimeo]] [[Kategorio:Hungaraj ateistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1919]] hy1tts7mbegavlgocp6m6w3o3ludz4i 0 33618 9488206 3267080 2026-10-04T15:46:19Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Gubernio Yamanashi]] 9488206 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gubernio Yamanashi]] 9ir0k6ryoft3z312o00896eol8buk6c 0 36597 9488088 9459010 2026-10-04T12:48:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488088 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Grazebrook Beam Engine.jpg|eta|Jam neutilaj vapormaŝinoj estas uzataj kiel monumentoj, kiaj tiu de 1817 de [[Boulton and Watt]], uzita en Netherton, West Midlands, ĉe ferlaborejo de M W Grazebrook, Restarigita ĉe la A38(M) en [[Birmingham]], [[Britio]]]] [[Dosiero:Steam engine in action.gif|eta|350ra|Movbilda skemo de laboro de maŝino.]] '''Vapormaŝino''' estas varmomotormaŝino, kiu la varmoenergion transformas parte al mekanika [[laboro]]. La hodiaŭ industrie disvastiĝinta konstruformo estas la [[vaporturbino]]. Oni ĝenerale komprenas sub la nocio vapormaŝino '''piŝtan vapormaŝinon''', vapormovitan [[piŝta maŝino|piŝtan maŝinon]]. Laŭ [[PIV]] ''vapormaŝino'' estas [[maŝino]], ''en kiu efikas la ekspansia forto de la akva vaporo''.<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#vaporma%C5%9Dino_kd NPIV] Alirita la 26an de Aŭgusto 2023.</ref> '''Vapormaŝino''' estas [[Termika motoro|varmomotoro]] kiu faras [[Laboro (fiziko)|mekanikan laboron]] uzante [[vaporo]]n kiel funkciiganta fluaĵo. La vapormaŝino uzas la forto produktita de la vapopremo por peli [[piŝto]]n antaŭen kaj reen ene de [[cilindro]]. Tiun pelforton oni povas transformi, pere de [[Bielo (mekaniko)|bielo]] kaj [[kranko]], en [[rotacio|rotacia]] forto por produkti [[Laboro (fiziko)|laboron]]. La termino "vapormaŝino" estas ĝenerale aplikita nur al [[Piŝta motoro|piŝtaj motoroj]] similaj al tiuj kiuj estis priskribitaj, ne al [[vaporturbino]]. Vapormaŝino estas maŝinoj de ekstera brulado,<ref name=miffin>{{Cite book|title=American Heritage Dictionary of the English Language |url=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|url-access=registration|edition=4th |year=2000|publisher=Houghton Mifflin Company}}</ref> en kiuj la funkciiganta fluaĵo estas apartigita disde la brulaĵoj. La ideala [[Termodinamiko|termodinamika]] ciklo uzita por analizi tiun procezon estas nomita "ciklo de [[William John Macquorn Rankine|Rankine]]. En ĝenerala uzado, la termino ''vapormaŝino'' povas referenci ĉu al kompletaj vaporfabrikoj (kiel [[vaporkaldrono]]j ktp.), same kiel al fervojaj [[vaporlokomotivo]]j kaj al [[lokomobilo]]j, aŭ povas referenci al la [[piŝto]]j aŭ nur al la turbinmaŝinaro, kiel ĉe la balancomaŝino kaj ĉe la [[fiksa vapormotoro]]. Kvankam oni konis vapor-funkciantajn aparatojn tiom frue kiom ĉe la [[eolipilo]] de la unua jarcento n.e., kaj aliaj kelkaj uzoj registritaj en la 16-a jarcento, en 1606 [[Jerónimo de Ayanz y Beaumont]] patentis sian inventon de unua vapor-funkciigata [[pumpilo]] por dreni minojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.livescience.com/44186-who-invented-the-steam-engine.html|title = Who Invented the Steam Engine?|website = [[Live Science]]|date = 19a de Marto 2014}}</ref> [[Thomas Savery]] estas konsiderata inventisto de la unua komerce uzata vapor-funkciantajn aparato, nome vaporpumpilo kiu uzis vaporpremon funkcianta rekte surakve. La unuan komerce sukcesan aparaton kiu povis transmiti kontinuan energion al maŝino oni disvolvis en 1712 fare de [[Thomas Newcomen]]. [[James Watt]] faris kritikan plibonigon en 1764, forigante la elspezitan vaporon al aparta ujo por kondensado, ege plibonigante la kvanton de laboro akirita por unuo de brulaĵo konsumita. Je la 19-a jarcento, fiksaj vapormotoroj havigis energion por la fabrikoj de la [[Industria Revolucio]]. Vapormaŝinoj anstataŭis la [[Velŝipo|velojn por ŝipoj]] per [[Padelŝipo|padelradoj]], kaj la vapolokomotivoj ekfunkciis sur la fervojoj. Vapormaŝinoj de tipoj de piŝtaj motoroj estis dominanta fonto de energio ĝis la komenco de la 20-a jarcento, kiam antaŭeniroj en la desegnado de la [[elektra motoro|elektraj motoroj]] kaj de la [[eksplodmotoro]]j rezultis en la laŭgrada anstataŭo de la vapormaŝinoj en la komerca uzado. Vaporturbinoj anstataŭis la piŝtajn motorojn en la energia generdo, pro pli malaltaj kostoj, pli altaj funkcianta rapido, kaj pli alta efikeco.<ref name="Wiser">Wiser, Wendell H. (2000). [https://books.google.es/books?id=UmMx9ixu90kC&dq=steam&pg=PA190&redir_esc=y#v=onepage&q=steam&f=false ''Energy resources: occurrence, production, conversion, use''.] Birkhäuser. p. 190. ISBN 978-0-387-98744-6.</ref> == Funkciado == [[Dosiero:Newcomen_atmospheric_engine_animation.gif|eta|170ra|maldekstre|Animacio de skema Newcomen-motoro. Vaporo montriĝas rozkolora kaj akvo estas blua. [[Valvo (tubsistemo)|Valvoj]] moviĝas de malfermita (verda) al fermita (ruĝa).]] En atmosfera vapormaŝino, la [[cilindro]]-spaco sub la [[piŝto]] estas plena je [[vaporo]], kiu estas malvarmigita ĝis [[kondensilo|kondensado]]. La piŝton premis la ekstera atmosfera premo en la cilindron. La elira movo de la piŝto okazis ekstere, ekz. per svinga maso. La plej konata reprezentanto de tiu ĉi konstrumetodo estas la atmosfera vapormaŝino de [[Thomas Newcomen]] ekde [[1712]] (legu sube). Ĉe malaltprema vapormaŝino, la aldona vaporo premas kun 100 [[baro (unuo)|milibara]] tropremo al la alia piŝtoflanko. Je la piŝto efikas tiel la tropremo plus atmosfera premo, kio altigas la povuman potencialon. La plej konata reprezentanto de tiu ĉi konstrumetodo estas la vapormaŝinoj de [[James Watt]] ekde ĉirkaŭ [[1769]]. Ĉe altpremaj vapormaŝinoj, oni varmigas la akvon super {{GdC|100}}, tiel estiĝas pli granda premo. Oni rezignas pri la malvarmigo de la elira [[akvovaporo]] el la cilindro, tiel la kondensilo iĝas superflua, kio igas la maŝinon pli malpeza ol la supre skizitaj. Tiu ĉi vapormaŝino estas uzebla jam – pro la relativa malpezeco – en vaporlokomotivoj kaj [[vaporaŭtomobilo]]j. Reprezentantoj de tiu ĉi konstrumetodo estas preskaŭ ĉiuj piŝtaj vapormaŝinoj en veturiloj de [[Richard Trevithick]] ekde ĉirkaŭ [[1802]]. == Historio de la vapormaŝino == [[Dosiero:Aeolipile illustration.png|dekstra|150ra|eta|Eolipilo,]] La unua [[akvovaporo|vapore]] movita aparato estis elpensita fare de la greka [[Herono de Aleksandrio]], matematikisto kaj inĝniero en la [[Aegyptus|Roma Egiptujo]], en la 1-a jarcento, sed estis uzata nur kiel ludilo ([[eolipilo]]).<ref>[https://www.britannica.com/eb/article-45691 "turbine".] [[Encyclopædia Britannica]] Online. 18a de Julio 2007.</ref> En la sekvaj jarcentoj, oni konis malmultajn vapor-funkciigitajn "maŝinojn", kiuj kiel ĉe la eolipilo,<ref>"De Architectura": Ĉapitro VI (paragrafo 2a) el "Ten Books on Architecture" de [[Vitruvius]] (1a jarcento a.n.e.), publikigita la 17an de Junio, 2008 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Vitruvius/1*.html] alirita en 2009-07-07</ref> esence nur eksperimentaj aparatoj uzitaj de inventistoj por pruvi la proprecon de vaporo. Rudimentan [[vaporturbino|vaporturbinan]] aparaton priskribis Taki al-Din Muhammad ibn Ma'ruf<ref name="Hassan">Ahmad Y Hassan (1976). ''Taqi al-Din and Arabic Mechanical Engineering'', pp. 34–35. Institute for the History of Arabic Science, [[Universitato de Alepo]].</ref> en [[Otomana Imperio|Otomana Egiptujo]] en 1551 kaj [[Giovanni Branca]]<ref name="Giovanni">{{Cite web |url=http://himedo.net/TheHopkinThomasProject/TimeLine/Wales/Steam/URochesterCollection/Thurston/index.html<!-- http://www.history.rochester.edu/steam/thurston/1878/Chapter1.html --> |title=University of Rochester, NY, ''The growth of the steam engine'' online history resource, chapter one |publisher=History.rochester.edu |access-date=2010-02-03 |archive-date=24a de Julio 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724003544/http://himedo.net/TheHopkinThomasProject/TimeLine/Wales/Steam/URochesterCollection/Thurston/index.html |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110724003544/http://himedo.net/TheHopkinThomasProject/TimeLine/Wales/Steam/URochesterCollection/Thurston/index.html |date=2011-07-24 }}</ref> en Italio en 1629.{{sfn|Nag|2002|p=432–}} La hispana inventisto [[Jerónimo de Ayanz y Beaumont]] ricevis patentojn en 1606 por 50 vapor-funkciigitaj inventaĵoj, inklude akvopumpilon por dreni inunditajn minojn.<ref>{{Cite book|last=Garcia|first=Nicholas|title=Mas alla de la Leyenda Negra|year=2007|publisher=Universidad de Valencia|location=Valencia|isbn=978-84-370-6791-9|pages=443–54}}</ref> Franco [[Denis Papin]] faris kelkajn utilajn laborojn per napor-"digestiloj" en 1679, kaj por la unua fojo uzis [[piŝto]]n por levi pezojn en 1690.{{sfn|Hills|1989|pp=15, 16, 33}} Okazis ankaŭ pliaj provoj, sen grava apliko: nome en la 16-a jarcento ([[1543]] en la haveno de [[Barcelono]]) fare de iu [[Blasco de Garay]], en la 17-a jarcento tiuj menciitaj de [[Denis Papin]] [[1690]] kaj ĉe [[Thomas Savery]] [[1698]]. Tiuepoke ankaŭ [[Ferdinand Verbiest]] elpensis unuan surteran vaporveturilon. === Pumpiloj === La unua komerce vapor-funkciigita maŝino estis akvo-[[pumpilo]], disvolvigita en 1698 fare de [[Thomas Savery]].<ref name=Lira>{{Cite web|last=Lira|first=Carl T.|title=The Savery Pump |work=Introductory Chemical Engineering Thermodynamics |publisher=Michigan State University|url=http://www.egr.msu.edu/~lira/supp/steam/savery.htm |access-date=11a de Aprilo 2014|date=21a de Majo 2013}}</ref> Ĝi uzis kondensitan vaporon por krei vakuon kiu levis akvon el sube kaj poste uzis la vaporpremon por levi ĝin pli alten. Malgrandaj maŝinoj estis efikaj kvankam la plej grandaj modeloj estis problemigaj. Ili havis tre limigitan malpezan alton kaj pretis [[Vaporkaldrono|kaldroneksplodi]]. La maŝino de Savery estis uzita en minoj, [[pumpstacio]]j kaj por liverado de akvo al [[akvorado]]j por tekstilindustria maŝinaro.<ref name=Hills16-20>{{Harvnb|Hills|1989|pp=16–20}}</ref> La maŝino de Savery estis malmultekosta. Bento de Moura Portugal enkondukis gravan plibonigon al la konstruaĵo de Savery "por kapabligi ĝin labori per si mem", kiel priskribis [[John Smeaton]] en la verko ''Philosophical Transactions'' publikigita en 1751.<ref>{{Cite journal|doi=10.1098/rstl.1751.0073|title=LXXII. An engine for raising water by fire; being on improvement of saver'y construction, to render it capable of working itself, invented by Mr. De Moura of Portugal, F. R. S. Described by Mr. J. Smeaton|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London|volume=47|pages=436–438|year=1752|s2cid=186208904}}</ref> Ĝi plue estis fabrikita ĝis la fino de la 18-a jarcento.{{sfn|Landes|1969|p=}} Almenaŭ unu el tiuj maŝinoj estis ankoraŭ funkcianta en 1820.<ref>{{Cite book |title=Links in the History of Engineering and Technology from Tudor Times |last=Jenkins |first= Ryhs |year=1971 |orig-year=Por la unua fojo publikigita en 1936 |publisher =The Newcomen Society at the Cambridge University Press |location= Cambridge |isbn= 978-0-8369-2167-0 }}. Collected Papers of Rhys Jenkins, Former Senior Examiner in the British Patent Office.</ref> === Piŝtaj vapormaŝinoj === [[Dosiero:Jacob Leupold Steam engine 1720.jpg|eta|maldekstre|La vapormaŝino de [[Jacob Leupold]], 1720.]] La unuan utiligeblan vapormaŝinon konstruis ĉirkaŭ [[1712]] [[Thomas Newcomen]].{{sfn|Landes|1969|p=101}}{{sfn|Brown|2002|pp=60-}} Ĝi povis transmiti kontinuan energion al maŝino kaj servis por pumpi akvon el [[minejo]]. Tiu estis la t.n. "atmosfera vapormaŝino" (vidu supren), kiu produktis subpremadon kontraŭ la atmosfero per alŝpruco de akvo en vaporplenigitan cilindron. Tiu premodiferenco (favore al la aero) premis la piŝton suben kaj la memmaso de la pumpila stango tiris ĝin supren en la elirpozicion. La fortotransdono inter la [[piŝtostango]] kaj [[balancilo]] okazis pere de [[ĉeno]]. La efikeco de la Newcomen-a maŝino estis de ĉirkaŭ 0,5 procento. Ĝi plibonigis la vaporpumpilon de Savery, uzante piŝton kiel proponis Papin. La maŝino de Newcomen estis relative neefika, kaj esti uzata ĉefe nur por pumpi akvon ĉefe por dreni minlaborejojn je profundaĵoj en kiuj dekomence ĝi ne eblus praktike uzante tradiciajn rimedojn, kaj por havigi reuzeblan akvon por funkciigi akvoradojn en fabrikoj situantaj for el taŭga akvofonto. La akco kiu pasis tra la rado estis pumpita en stokeja rezervejo super la radonivelo.{{sfn|Hunter|1985|p=}}<ref>{{cite document | last1=Nuvolari | first1=A | last2=Verspagen | first2=Bart | last3=Tunzelmann | first3=Nicholas | date=2003 | title=The Diffusion of the Steam Engine in Eighteenth-Century Britain. Applied Evolutionary Economics and the Knowledge-based Economy | publisher=Eindhoven Centre for Innovation Studies (ECIS) | location=Eindhoven, The Netherlands | page=3 }} (Paper to be presented at 50th Annual North American Meetings of the Regional Science Association International, 20a–22a de Novembro 2003)</ref> En 1780 James Pickard patentis la uzadon de flugorado kaj kranko por havigi rotacian movadon el plubonigita maŝino de Newcomen.{{sfn|Nuvolari|Verspagen|Tunzelmann|2003|p=4}} En 1720, [[Jacob Leupold]] priskribis ducilindran alt-preman vapormaŝinon.<ref>{{Cite book |last= Galloway |first= Elajah |title= History of the Steam Engine |publisher =B. Steill, Paternoster-Row |year=1828 |location=London |pages=23–24 }}</ref> Tiu invento estis publikigita en sia grava verko "Theatri Machinarum Hydraulicarum".<ref>{{Cite book |last= Leupold |first= Jacob |title= Theatri Machinarum Hydraulicarum |publisher= Christoph Zunkel |year=1725 |location=Leipzig }}</ref> Tiu maŝino uzis du pezajn piŝtojn por havigi movadon al akvopumpilo. Ĉiun piŝton estis levita per vaporpremo kaj revenis al sia dekomenca pozicio pere de la gravito. Ambaŭ piŝtoj kunhavis komunan kvar-vojan rotatoran [[valvo]]n konektitan rekte al la vaporkaldrono. [[Dosiero:Watt steam pumping engine.JPG|eta|Frua pumpa vapormaŝino de Watt.]] [[James Watt]], kiun oni nomas ofte erare eltrovinto de la vapormaŝino, fakte altigis grave la [[efikeco]]n de la Newcomen-a vapormaŝino, en kiu li ekde [[1769]] unuflanke lokigis la malvarmigan procezon el la [[cilindro]] al aparta [[kondensilo]]; aliflanke la [[piŝto]]j alterne - de la unua kaj de la alia flanko – movis la vaporon kaj la kontraŭsituanta flanko permesis la eliĝon al la kondensilo. Tiel Watt (1763–1775) povis rezigni pri la mekanika reiro de la piŝtoj kaj la maŝino plenumis ĉe ambaŭdirekta piŝtoirado laboron. Kun la eltrovo de la [[Paralelogramo de Watt]] ebliĝis turnigi la maŝinon en [[inercirado]]. James Watt nomis tiun ĉi eltrovon sia plej grava; ĝi validas ankaŭ hodiaŭ kiel ekzemplo por taskosolvo, la rondiran moviĝon transformi al rektalinia per turnoartiko. James Watt validas kiel eltrovinto de la [[vaporekspansio|vaporekspansia]] utiligo. Ĉe la vapormaŝino oni atingas tiun efikon per antaŭtempa fermo de [[ventilo]], tiel la plukonduko de la vaporo en la cilindron rompiĝas, dum la enfermita vaporo pludonas povumon. krom tio, James Watt enkondukis la regulilon de la [[centrifuga forto]] por kontroli la rapidecon de la maŝino. Antaŭe tio estis enkonstruita kiel [[maŝinelemento]] ĉe la muelejoj. La Watt-a vapormaŝino ŝparis per la plibonigoj pli da varmoenergion ol la antaŭuloj, kio estis necesa por funkciigo de la maŝinoj. La efikeco de lia maŝino atingis fine 3,0 procentojn. La fruaj masinoj de la firmao ''[[Boulton and Watt]]'' uzis nur duonon el la [[karbo]] iam uzata de la plibonigita versio fare de John Smeaton de la inventaĵo de Newcomen.<ref>Hunter, Louis C.; Bryant, Lynwood (1991). [[iarchive:historyofindustr00hunt/page/n5/mode/2up|''A History of Industrial Power in the United States, 1730–1930''.]] Vol. 3: The Transmission of Power. Cambridge, MA: MIT Press. ISBN 978-0-262-08198-6.</ref> La fruaj maŝinoj de Newcomen kaj de Watt estis "atmosferaj". Ili uzis energion el aerpremo pelante piŝton en la parta vakuo generita per kondensita vaporo, anstataŭ la premon de la etendita vaporo. La motorcilindroj devis esti grandaj ĉar la nura uzebla forto funkcianta ĉe ili estis la [[atmosfera premo]].{{sfn|Hunter|1985|p=}}<ref name="Rosen" /> Watt plue disvolvis sian maŝinon, modifante ĝin por havigi la rotacian movadon taŭgan por funkciigi la maŝinaron. Tio ebligis la instaladon de fabrikoj for de riveroj, kaj akcelis la etendon de la [[Industria Revolucio]].<ref name="Rosen">{{Cite book |title=The Most Powerful Idea in the World: A Story of Steam, Industry and Invention |last1=Rosen |first1= William |year= 2012 |publisher = University of Chicago Press |isbn= 978-0-226-72634-2 |page=185 }}</ref>{{sfn|Hunter|1985|p=}}<ref name="Thomson 2009" /> Kun sia komercista kompaniano [[Matthew Boulton]], Watt vendis ne la maŝinojn, sed donis ilin je dispono de la aĉetantoj, por ricevi parton de la ŝparitaj brulaĵkostoj. Tiel naskiĝis eĉ la frua formo de la [[lizingo|maŝinolizingo]]. === Altpremaj vapormaŝinoj === [[Dosiero:Steam machine (aka).jpg|eta|maldekstra|170ra|Historia vapormaŝino.]] La signifo de alta premo, kune kun la aktuala valoro pri medio, dependas de la epoko en kiu oni uzis la terminon. Por la frua uzado de la termino Van Reimsdijk<ref>"The Pictorial History of Steam Power" J.T. Van Reimsdijk kaj Kenneth Brown, Octopus Books Limited 1989, {{ISBN|0-7064-0976-0}}, p. 30</ref> referencas al vaporo estante ĉe sufiĉe alta premo ke ĝi povus esti elĉerpita al la atmosfero sen dependo de vakuo por ebligi ĝin plenumi utilan laboron. Ewing asertis, ke la kondensomaŝinoj de Watt estis konataj kiel altpremaj kompare kun altpremaj, nekondensomaŝinoj de la sama epoko.<ref>Ewing, Sir James Alfred (1894). ''The Steam-engine and Other Heat-engines''. Cambridge: University Press. p 22.</ref> Antaŭkondiĉo por la funkciado de la altprema vapormaŝino estis la evoluo en la metalprodukta kaj prilabora tekniko tiutempe, ĉar en la altprema vapormaŝino devas la maŝinpartoj tre precize almezuri. Sen tio aperis la danĝero de la eksplodo de la [[kaldrono]]. Kun tiuj teknikaj evoluoj iĝis la vapormaŝinoj nur en la dua duono de la 18-a jarcento ekonomie gravaj. La patento de Watt evitis, ke aliuloj faru altpremajn kaj kondensmaŝinojn. Tuj post la malvalidiĝo de la patento de Watt en 1800, [[Richard Trevithick]] kaj, aparte, [[Oliver Evans]] en 1801<ref name="Thomson 2009">{{cite book |title = Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865 |last = Thomson |first = Ross |year = 2009 |publisher = The Johns Hopkins University Press |location = Baltimore, MD |isbn = 978-0-8018-9141-0 |page = [https://archive.org/details/structuresofchan0000thom/page/34 34] |url = https://archive.org/details/structuresofchan0000thom/page/34 }}</ref><ref>{{Citation |last=Cowan |first=Ruth Schwartz |title=A Social History of American Technology |publisher=Oxford University Press |place=New York |year=1997 |page=74 |isbn=978-0-19-504606-9 }}</ref> enkondukis maŝinojn uzantajn alt-preman vaporon; Trevithick atingis patenton por sia alt-prema maŝino en 1802,<ref>{{Cite book|last1=Dickinson|first1=Henry W|last2=Titley|first2=Arthur|title=Richard Trevithick, the engineer and the man|year=1934|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|page=xvi|chapter=Chronology|oclc=637669420}}</ref> kaj Evans faris kelkajn labormodelojn antaŭ tio.<ref>''The American Car since 1775'', Pub. L. Scott. Baily, 1971, p. 18</ref> Tiuj estis multe pli povaj por difinita cilindrogrando ol antaŭaj maŝinoj kaj povis esti faritaj sufiĉe malgrandaj por transportaplikaĵoj. Tiukadre, teknologiaj disvolvoj kaj plibonigoj en fabrikoteknikoj (parte atingitaj pere de la adoptado de la vapormaŝino kiel energifonto) rezultis en la desegnado de pli efikaj motoroj kiuj povis esti pli malgrandaj, pli rapidaj, aŭ pli povegaj, depende de la celita aplikaĵo.{{sfn|Hunter|1985|p=}} La Kornvala maŝino estis disvolvigita de Trevithick kaj aliaj en la 1810-aj jaroj.{{sfn|Hunter|1985|pp=601–628}} Ĝi estis kondenscikla maŝino kiu uzis alt-preman vaporon ekspansie, poste kondensis la malalt-preman vaporon, kio faris ĝin relative efika. La Kornvala maŝino havis neregulan movadon kaj rotaciis tra la ciklo, kio limigis ĝin ĉefe al pumpado. La Kornvalajn maŝinojn oni uzis en minoj kaj por akvoliverado ĝis la fino de la 19-a jarcento.{{sfn|Hunter|1985|p=601}} La kontinua pluevoluo de preme movitaj vapormaŝinoj kondukis unuafoje al t.n. "[[akvovaporo|plenvapora]]" laboro, poste tra unucilindra [[akvovaporo|varmegvapora]] maŝino al du- aŭ tricilindra kondens-maŝino kaj fine al plurcilindra varmegvapora altprema vapormaŝino, kiun vendis [[Kemna]]. Ĉe la plenvapora maŝino troviĝas en la kaldrono ĉiuj boltuboj por la vaporprodukto en akvolito, la varmegvapora maŝino posedas duan tubosistemon. Tiel la vaporo atingas la temperaturon de ĉirkaŭ 350 Celsio. La kondens-maŝino aŭ la Verbund-maŝino estis ekipita per altprema cilindro kun eta boraĵo kaj unu aŭ pli da malaltpremaj cilindroj, ŝaltitaj laŭ serio. La plej bonaj maŝinoj havis jam ĉirkaŭ 1910 tre bonan efikecon kaj atingis per mezkvalita ŝtonkarbo foruzon de ĉirkaŭ 0,5&nbsp;kg/ĈP-horo. La plej unuaj uzoj de la vapormaŝinoj okazis en la [[teksaĵindustrio]] por movo de [[teksaĵmaŝino]]j kaj en [[minejo]]j por akvoprizorgo. Tion sekvis la [[vaporlokomotivo]]j, [[vaporŝipo]]j. Ankaŭ la unua [[aerŝipo]] estis pelita en 1852 per vapormaŝino. La [[industria revolucio|industrian revolucion]] ebligis nur la etenda uzado de vapormaŝinoj. === Horizontala fiksa vapormotoro === {{Ĉefartikolo|Fiksa vapormotoro}} Fruaj konstruantoj de fiksaj vapormotoroj konsideris, ke horizontalaj cilindroj suferas troan funkciadon. Ties motoroj estis tiel aranĝitaj tenante la piŝtakson en vertikala sinteno. Tuj la horizontala aranĝo iĝis pli populara, ebligante ke kompaktaj, sed povegaj motoroj estu tenitaj en pli malgrandaj lokoj. La pinto de la horizontala motoro estis la Corliss-vapormaŝino, patentita en 1849, kiu estis kvar-valva kontraŭflua motoro kun aparta vapoakceptilo kaj elĉerpvalvoj kaj aŭtomata variebla vaporlimigilo. Kiam al Corliss oni atribuis la Medalon Rumford, la komitato diris, ke "neniu inventaĵo ekde la epoko de Watt tiom plibonigis la efikon de la vapormaŝino".<ref name="NE Manufacturers 1879">{{Cite book |title=New England Manufacturers and Manufactories |author=Van Slyck, J.D. |others=volume 1 |series=New England Manufacturers and Manufactories |url=https://books.google.com/books?id=wAs4AQAAMAAJ |year=1879 |publisher=Van Slyck |page=198}}</ref> Krom uzi 30% malpli da vaporo, ĝi havigis pli uniforman rapidon pro la variebla vaporlimigilo, kio faris ĝin tre taŭga por fabrikado, speciale por kotonspinado.{{sfn|Hunter|1985|p=}}<ref name="Thomson 2009" /> === Vehikloj === [[Dosiero:Steam powered road-locomotive from England.png|eta|Vaporenergia voj-lokomotivo el Anglio.]] La unuaj eksperimentaj voj-irantaj vaporenergiaj vehikloj estis konstruitaj fine de la 18-a jarcento, sed nur post [[Richard Trevithick]] disvolvis la uzadon de la alt-prema vaporo, ĉirkaŭ 1800, la moveblaj vapormaŝinoj iĝis praktika propono. En la unua duono de la 19-a jarcento okazis granda progreso en la desegnado de vaporvehikloj, kaj ĉirkaŭ la 1850-aj jaroj ĝi iĝis tiom farebla ke ĝi povis produkti ilin je komerca bazo. Tiun progreson bremsis la leĝaron kiu limigis aŭ eĉ malpermesis la uzadon de vapormaŝinaj vehikloj sur vojoj. Plibonigoj en la vehikla teknologio pluis el la 1860-aj ĝis 1920-aj jaroj. Vapormaŝinajn vojvehiklojn oni uzis por multaj celoj. En la 20-a jarcento, la rapida disvolvo de la teknologio de la [[eksplodmotoro]] kondukis el la abandono de la vapormaŝino kiel fonto de energio por la pelado de vehikloj je komerca nivelo, kun relative malmultaj restaĵoj uzataj trans la [[Dua Mondmilito]]. Multaj el tiuj vehikloj estis akiritaj de entuziasmuloj por konservado, kaj nombraj ekzemploj estas ankoraŭ ekzistantaj. En la [[1960-aj jaroj]], la problemoj pro aerpoluado en Kalifornio levis mallongan periodon de intereso en la disvolvo kaj studado de la vapormaŝinaj vehikloj kiel ebla rimedo redukti poluadon. Krom la intereso fare de vaporentuziasmuloj, fojaj kopivehikloj, kaj eksperimenta teknologio, nuntempe oni ne produktas vaporvehiklojn. == Nuntempe == Kiel movilo de veturiloj, la vapormaŝino malvenkis kontraŭ [[eksplodmotoro]]j, kiuj sen varmiĝa tempo kapablas starti kaj havas pli grandan efikecon, povumon je pli malgranda maso. Oni uzas vapormaŝinojn ankoraŭ dum la ŝtonkarba minado en liverinstalaĵoj. Kvankam reciproka vapormaŝino jam ne plu estas en disvastigata komerca uzado, variaj kompanioj estas esplorantaj aŭ ekspluatantaj la energipovon de la vapormaŝino kiel alternativo al internaj bruligmaŝinoj. La entrepreno Energiprojekt AB en [[Svedio]] faras progresojn en la uzado de modernaj materialoj por harnisi la energion de vaporo. La efikeco de la vapormaŝino de Energiprojekt atingas ĉirkaŭ 27-30% en alt-premaj motoroj. Temas pri unusolmova, 5-cilindra motoro (sen kompono) kun supervarma vaporo kaj konsumas proksimume 4&nbsp;kg da vaporo por kWh.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.energiprojekt.com/|titolo=Energiprojekt LTD – Biomass power plant, Steam pow|alirdato=2010-02-03|eldoninto=Energiprojekt.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080820071822/http://www.energiprojekt.com/|arkivdato=2008-08-20}}</ref> == Tipoj de motoroj == === Vaporŝipoj === {{Ĉefartikolo|Vaporŝipo}} [[Dosiero:Bailey Gatzert near Cascade Locks, circa 1910.jpg|image|eta|''Bailey Gatzert'', vaporŝipo sur la [[Rivero Kolumbio]] ĉirkaŭ 1910]] '''Vaporŝipo''' estas [[ŝipo]], movita per vapormaŝino aŭ [[vaporturbino]]. La unuan funkciantan vaporŝipon konstruis la franca [[Claude de Jouffroy d'Abbans]] en [[1783]]. La unuan vaporŝipon patentigis la 1-an de februaro 1788 [[Isaac Briggs]] kaj [[William Longstreet]]. La usona [[Robert Fulton]] patentigis en 1809 modifitan vaporŝipon, kiu estis ekonomie sukcesa. Lia rada vaporŝipo ''North River Steam Boat'' (konstruita en 1807, kaj nomata post generacioj kiel ''Clermont'') estis ekipita ankoraŭ kun veloj. Ĝi atingis la rapidon de 4,5&nbsp;knotoj (8,3&nbsp;km/h) kaj estis uzata inter [[Novjorko]] kaj [[Albany]] kiel linia veturŝipo sur la rivero Hudson. Ĝi faris la vojon dum kvarona tempo ol la velŝipoj. La teknika trairo de velŝipo al vaporŝipo daŭris dum jarcento. La vaporŝipoj vere konkuris kun la velŝipoj ekde la 1850-aj jaroj kaj traveturis regule la oceanon. La unua senvela vaporŝipo ekis en 1889 - konstruita de [[Alexander Carlisle]] - kaj rapida de 20&nbsp;knotoj ''Teutonic'' de la entrepreno [[White Star Line]]. Vapormaŝinoj restis la hegemonia fonto de energio ĝis la komenco de la 20-a jarcento, kiam progresoj en la desegno de la [[vaporturbino]], de la [[elektra motoro]] kaj de la [[eksplodmotoro]] laŭgrade rezultis en la anstataŭo de fiksaj (piŝto) vapormaŝinoj, kaj la komerca ŝiparo pli kaj pli fidis en la [[dizelmotoro]]j, kaj la [[militŝipo]]j en la vaporturbino.{{sfn|Hunter|1985|p=}}<ref Name="Wiser"/> === Vaporlokomotivoj === {{Ĉefartikolo|Vaporlokomotivo}} [[Dosiero:78 468 Dieringhausen.jpg|eta|280ra|Vaporlokomotivo en la [[Stacidomo de Dieringhausen]], Germanio]] La '''vaporlokomotivo''' estis la unuafoje uzita tirveturilo kun maŝina forto. Ĝia fortomaŝino estas vapormaŝino, por kies funkciado la necesan vaporon oni produktas en kaldrono de la lokomotivo. La [[brulaĵo]] en la kaldrono estas plej ofte [[ŝtonkarbo]], malofte [[ligno]] aŭ pakuro. La malkovrintoj de la vaporlokomotivo estis [[Richard Trevithick]] (1804), [[Timothy Hackworth]] (1808), [[John Blenkinsop]] (1812), [[William Hedley]] (1813) kaj [[George Stephenson]] ([[1814]]). La industrio decidis fine por la lokomotivoj konstruitaj de Stephenson. Dum la disvolvo de vapormaŝinoj progresis laŭlonge de la 18-a jarcento, oni faris diversajn klopodojn cele al aplikado de tiuj maŝinoj al uzado por vojoj kaj fervojo.{{sfn|Payton|2004}} En 1784, [[William Murdoch]], [[Skotoj|skota]] inventisto, konstruis modelon de vapora vojlokomotivo.<ref>{{Cite book | last =Gordon | first =W.J. | title =Our Home Railways, volume one | publisher =Frederick Warne and Co | year =1910 | location =London | pages =7–9 }}</ref> Furan labormodelon de vapora fervoja lokomotivo estis desegnita kaj konstruita fare de la vaporboata pioniro [[John Fitch]] en Usono probable dum la 1780-aj aŭ [[1790-aj jaroj]].<ref>{{Cite web |url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/steamtown/shs2.htm |title=Nation Park Service Steam Locomotive article with photo of Fitch Steam model and dates of construction as 1780–1790 |publisher=Nps.gov |date=2002-02-14 |access-date=2009-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140515145632/http://www.nps.gov/history/history/online_books/steamtown/shs2.htm |archivedate=2014-05-15}}</ref> Lia vaporlokomotivo uzis internajn randoradojn gviditajn per reloj aŭ vojoj. [[Dosiero:Union Pacific 844, Painted Rocks, NV, 2009 (crop).jpg|eta|Union Pacific 844 nome "FEF-3" 4-8-4 de tipo "Northern" vaporlokomotivo.]] La unuan tut-skalan funkciantan fervojan vaporlokomotivon konstruis [[Richard Trevithick]] en [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando|Unuiĝinta Reĝlando]] kaj, la 21an de Februaro 1804, okazis la unua fervoja veturo en la mondo kiam la sennoma vaporlokomotivo de Trevithick trenis vagonaron laŭlonge de [[Fervoja transporto|fervojo]] el ferlaborejo Pen-y-darren, proksime de [[Merthyr Tydfil]] ĝis Abercynon en [[Suda Kimrio]].{{sfn|Payton|2004}}<ref>{{cite web |url=http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/trevithic_loco/ |title=Richard Trevithick's steam locomotive &#124; Rhagor |publisher=Museumwales.ac.uk |access-date=2009-11-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110415125004/http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/trevithic_loco |archive-date=15a de Aprilo 2011}}</ref><ref>{{cite news | title = Steam train anniversary begins | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/3509961.stm | publisher = [[BBC]] | access-date = 2009-06-13 | quote = A south Wales town has begun months of celebrations to mark the 200th anniversary of the invention of the steam locomotive. Merthyr Tydfil was the location where, on 21 February 1804, Richard Trevithick took the world into the railway age when he set one of his high-pressure steam engines on a local iron master's tram rails | date=2004-02-21}}</ref> La desegno aligis nombrajn gravajn plinovigojn kiuj inkludis uzadon de alt-prema vaporo kio reduktis la pezon de la maŝino kaj pliigis ĝian efikon. Trevithick vizitis la areon de [[Newcastle]] poste en 1804 kaj la fervojo de la karbindustrio en nordorienta Anglio iĝis la ĉefa centro por eksperimentado kaj disvolvado de vaporlokomotivoj.<ref name="Garnett,2005">{{cite book |last=Garnett |first=A.F. |title=Steel Wheels |publisher=Cannwood Press |year=2005| pages=18–19}}</ref> Trevithick pluigis siajn eksperimentojn uzante triopon de lokomotivoj, konkludante per la nomita ''Catch Me Who Can'' (Kaptu min kiu povas) en 1808. Nur kvar jarojn poste, la sukcesa ĝemel-cilindra lokomotivo ''Salamanca'' de Matthew Murray estis uzita per ĉevalvoja [[dentorela fervojo]] Middleton.<ref name="Young,1923">{{Cite book |last=Young |first=Robert |title=Timothy Hackworth and the Locomotive |publisher=the Book Guild Ltd |location=Lewes, Britio |year=2000 |edition=reprint of 1923 }}</ref> En 1825 [[George Stephenson]] konstruis la nomitan ''Locomotion'' por la [[Fervojo Stockton kaj Darlington]]. Tiu estis la unua publika vapora fervojo en la mondo kaj poste, en 1829, li konstruis la nomitan ''The Rocket'' kiu partoprenis kaj venkis en la konkurenco Rainhill.<ref name="Ellis,1968">{{cite book |title=The Pictorial Encyclopedia of Railways |author=Hamilton Ellis |publisher=The Hamlyn Publishing Group |year=1968 |pages=24–30}}</ref> La [[Fervojo Liverpool-Manchester]] malfermiĝis en 1830 farante ekskluzivan uzadon de vaporenergio kaj por pasaĝeroj kaj por vartransportado. Vaporlokomotivojn plue oni fabrikis ĝis la fino de la 20-a jarcento en lokoj kiel [[Ĉinio]] kaj tiama [[Orienta Germanio]] (kie oni produktis la DR Klaso 52.80).<ref>Michael Reimer, Dirk Endisch: ''Baureihe 52.80 – Die rekonstruierte Kriegslokomotive'', GeraMond, {{ISBN|3-7654-7101-1}}</ref> === Fiksaj vapormotoroj === {{Ĉefartikolo|Fiksa vapormotoro}} [[Dosiero:tower.bridge.99.machinery.london.arp.jpg|eta|dekstra|280ra|Fiksa vapormotoro, konservita ĉe la [[Tura ponto]] en [[Londono]]. Tiu estas unu el du kombinitaj pumpomotoroj iam uzitaj por levi kaj mallevi la ponton.]] '''Fiksaj vapormotoroj''' estas fiksitaj vapormotoroj uzitaj por pumpi aŭ konduki muelilojn kaj fabrikojn, kaj por generi energion. Ili estas distingaj el [[Vaporlokomotivo|lokomotivaj motoroj]] uzitaj ĉe [[fervojo]]j, [[lokomobilo]]j por peza vaportirado ĉe ŝoseoj, vapor-[[aŭto]]j (kaj aliaj motorvehikloj), agrikulturaj motoroj uzataj por plugi aŭ draŝi, marmotoroj kaj vapor-[[turbino]]j uzataj por mekanismoj por generi energion ĉe plej [[Nuklea reakciujo|nukleaj centraloj]]. [[Vaporaŭto]] estas [[aŭto]] (aŭtomobilo) kiu uzas energion el vaporaparato. Tiu vapormaŝino estas ekstera brul-motoro en kiu la brulaĵo estas bruligita ekster la motoro, male al interna eksplodmotoro, en kiu la brulaĵo estas bruligita ene de la motoro. La eksterbrulaj motoroj havas pli malaltan varmigan efikon, sed ili pli facile regulas la elsendon de karbona monooksido. [[Vaporbuso]] estas buso kiu uzas energion el vapormotoro. Pli fruaj vaporvehikloj dezajnitaj por porti pasaĝeroj estis pli kutime konataj kiel vaporĉaroj, kvankam tiu termino estis foje uzita por priskribi ankaŭ aliajn fruajn eksperimentajn vehiklojn. == Vidu ankaŭ == * [[Vaporaŭto]] * [[Vaporbuso]] * [[Vaporo]] * [[Vaporlokomotivo]] * [[Vaporŝipo]] * [[Vaporturbino]] * [[Termodinamiko]] * [[Karnot-procezo]] * [[Industriigo]], [[Aŭtomatigo]] * [[Agrikultura maŝinaro]] * [[Akvovarmigilo]] * [[Industria revolucio]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === Angle === * {{Citaĵo el libro|titolo=A Brief History of the Age of Steam: From the First Engine to the Boats and Railways|url=https://archive.org/details/briefhistoryofag0000crum|familia nomo=Crump|persona nomo=Thomas|jaro=2007|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Power from Steam: A history of the stationary steam engine|url=https://archive.org/details/powerfromsteamhi0000hill|familia nomo=Hills|persona nomo=Richard L.|jaro=1989|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0 521 34356 9|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A History of Industrial Power in the United States, 1730–1930, Vol. 2: Steam Power|familia nomo=Hunter|persona nomo=Louis C.|jaro=1985|loko=Charolttesville|eldoninto=University Press of Virginia|referenco=harv}}<!--Possibly the most comprehensive work on steam power--> * {{Citaĵo el libro|titolo=Watt's Perfect Engine: Steam and the Age of Invention|familia nomo=Marsden|persona nomo=Ben|jaro=2004|eldoninto=Columbia University Press|referenco=harv}} * Robinson, Eric H. [http://www.jstor.org/stable/2116960 "The Early Diffusion of Steam Power"] ''Journal of Economic History'' Vol. 34, No. 1, (March 1974), pp.&nbsp;91–107 * Rose, Joshua. ''Modern Steam Engines'' (1887, reprint 2003) * Stuart, Robert, [http://books.google.com/books?id=J_sJAAAAIAAJ&printsec=frontcover ''A Descriptive History of the Steam Engine''] (London: J. Knight and H. Lacey, 1824.) * Van Riemsdijk, J. T. ''Pictorial History of Steam Power'' (1980) === Germane === * Heinrich Dubbel, ''Entwerfen und Berechnen der Dampfmaschinen'', 2. verbesserte Auflage, Berlin, Springer 1907 * F. Fröhlich, ''Kolbendampfmaschinen'', in: Dubbels Taschenbuch für den Maschinenbau, 11. völlig neu bearbeitete Auflage 1953, Zweiter Band, S.93ff * Conrad Matschoss, ''Geschichte der Dampfmaschine: ihre kulturelle Bedeutung, techn. Entwicklung u. ihre grossen Männer'', 3. Aufl. Berlin 1901, Reprint bei: Gerstenberg, Hildesheim, ISBN 3-8067-0720-0 * ''Technik leicht verständlich'' Fachredaktion Technik des Bibliographischen Instituts unter Leitung von Johannes Kunsemüller, Fackel-Buchklub * Lucian Haas, Tim Schröder, Monika Wimmer, Bewegungssignale Maschinen und Welten (Broschüre zum Jahr der Technik), Bonn : Bundesministerium für Bildung und Forschung, 2004, Download: http://www.bmbf.de/pub/bewegungssignale_maschinen_und_welten.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050302013047/http://www.bmbf.de/pub/bewegungssignale_maschinen_und_welten.pdf |date=2005-03-02 }} * Sigvard Strandh, ''Die Maschine, Geschichte - Elemente - Funktion'', Freiburg im Breisgau [u.a.] : Herder, 1980, ISBN 3-451-18873-2 * Otfried Wagenbreth, Helmut Düntzsch, Albert Gieseler, ''Die Geschichte der Dampfmaschine'', Aschendorff Verlag, Münster 2001, ISBN 3-402-05264-4 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=masxin.vapor0o}} * [http://www.avero.de/?links/dampfmaschine/index.html interaktive Grafik der Dampfmaschine]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} * [http://www.ifg.tu-clausthal.de/java/damp/damp-d.html interaktive Funktion der Dampfmaschine] {{de}} * [http://www.animatedengines.com/ Animated engines – Illustrates a variety of engines] {{en}} * [http://science.howstuffworks.com/steam.htm Howstuffworks - "How Steam Engines Work"] {{en}} * [http://ships.galutschek.at/video/unterwalden_2011/engine_room/ Video of the 1900 steam engine aboard paddle steamer Unterwalden]{{404|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Steam engine|revizio=1172439650}} {{Havenda artikolo|Vapormaŝino}} [[File:Maldon VIC.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vapormaŝinoj| ]] [[Kategorio:Maŝinoj]] [[Kategorio:Industria revolucio]] av8e13utfxxa6jvvx7f8qv8j6pbbjwd 0 36846 9488434 7916481 2026-10-05T06:41:34Z Sj1mor 12103 9488434 wikitext text/x-wiki {{Apartigilo}} '''Glaruso''' unuflanke estas * la svisa [[Kantono Glaruso]] kaj aliflanke * ties samnoma ĉefkomunumo [[Glaruso (komunumo)]]. ** [[Glarus (stacidomo)]], fervoja stacio en [[Glaruso (komunumo)]]. * la komunumo [[Glaruso Nordo]] * la komunumo [[Glaruso Sudo]] g77ljk28qyvu1fk90k9qlcayrawwc1b 0 41282 9488388 9467106 2026-10-05T02:32:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Écaussinnes Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Écaussinnes en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 34.96 | denso = 282 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7190 }} '''Écaussinnes''' ([[franca lingvo|france]], {{prononco|E:kosin'}}; {{lang-wa|Les Scåssenes}}) estas [[municipo|belga municipo]] en la provinco [[Henegovio|Hainaut]], situanta je 40km sude de [[Bruselo]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55050}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipoj [[Écaussinnes-d'Enghien]], [[Marche-lez-Écaussinnes]] kaj [[Écaussinnes-Lalaing]] apartenas al Écaussinnes, la ĉefa municipo. Tra la centro fluas la rivereton "''La Sennette''". Écaussinnes estas la naskiĝurbo de la [[Listo de franclingvaj kantistoj|franclingva kantisto]] [[Julos Beaucarne]]. == Historio == Qian Xiuling (elp. cjen siuling), surloke ankaŭ nomata Perlinghi, ĉinadevena virino, savis en 1944 preskaŭ 100 lokajn civitanojn de la mortigo fare de la [[Naziismo|nazioj]]. Estas strato nomata ''Rue Perlinghi'' honore al ŝi<ref>(en) Liao Liqiang, ''[http://usa.chinadaily.com.cn/opinion/2012-10/27/content_15850892.htm Map stamps claim over islands] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402145332/http://usa.chinadaily.com.cn/opinion/2012-10/27/content_15850892.htm |date=2015-04-02 }}'', ''[[China Daily]]'', p. 5, la 27-an de oktobro 2012,</ref>. La viadukto ''Pont des Douces Arcades'' kiu celis ligi la urbojn [[Nivelles]] kaj [[Soignies]] pere de [[tramo]], sed la projekto estis haltigita post la [[unua mondmilito]]. == Turismo == La 12-jarcenta kastelo (''Château de Écaussinnes-Lalaing'') konstruita sur praa romia placo, datiĝas el la mezepoko. En ĝi troviĝas muzeo pri [[porcelano]] kaj [[glaso]] kaj la ''asocio Médiévie'' organizas eventojn en ĝi. Ĉiujare en julio okazas festivalo de klasika muziko en la 14-jarcenta kastelo ''Château de la Folie''<ref>(fr) Retejo de la [http://www.musiquefollie.be/ Festivalo pri klasika muziko en Château de la Follie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150801203514/http://musiquefollie.be/ |date=2015-08-01 }}</ref>. Écaussinnes estas esenca haltejo survoje al vizito de la parko kanaloj kaj kasteloj (''Parc Canaux et Châteaux'')<ref>(fr) Retejo ''[http://www.parcdescanauxetchateaux.be/ Parc Canaux et Châteaux]'' (parko de kanaloj kaj kasteloj)</ref>. La pitoreska ĉirkaŭaĵo povas esti malkovrita per la promenado nomata ''Val de la Sennette'', en kiu pasis la malnova fervoja linio 106, kiu iam ligis Écaussinnes al [[Clabecq]] (Tubize) kaj kiu nuntempe estas parte [[verda vojo]] (en [[Belgio]] konata sub la nomo RAVEL). == Ĝemelurboj == *[[Grenzach-Wyhlen]], Germanio *[[Lallaing]], Francio *[[Létavértes]], Hungario *[[Pietrasanta]], Italio * Săcueni, Rumanio == Bildgalerio == <gallery widths="200" heights="200"> Dosiero:Ecaussinnes-Lalaing Fe1aJPG.jpg|La farmejo de la 12-jarcenta kastelo (''Château de Écaussinnes-Lalaing'') Dosiero:Ecaussinnes-Lalaing CH1bJPG.jpg|La 12-jarcenta kastelo Ecaussinnes-Lalaing dominas la centron de la vilaĝo. Dosiero:Écaussinnes-d’Enghien CH1bJPG.jpg| Kastelo Ecaussinnes-d'Enghien kie okazas ĉiujare festivalo de klasika muziko. </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://www.ecaussinnes.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Belga provinco Henegovio}} 3knxbmrljwswjkevh5je799z4te9ueq 0 42827 9488371 9344606 2026-10-04T23:34:42Z Votuporangano 77596 9488371 wikitext text/x-wiki {{Alidirekto|AEH|dekuma nombro 174, kiu egalas al deksesuma nombro AEh|174 (nombro)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Flazne1.jpg|eta]] La '''Asocio de Esperantistoj Handikapuloj''' estis fondita en la jaro [[1990]] kiel unusola de sia speco en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]] kaj en la mondo fare de [[Josef Vaněček]]. == Celoj == AEH sociigas sane handikapitajn civitanojn, kiuj posedas, studas aŭ volas ellerni la internacian lingvon Esperanto. Ĝi helpas por la sinrealigo de [[invalido|invalidaj]] civitanoj kaj por la akiro de memfido pri propraj kapabloj. == Agadoj == La asocio eldonas kaj ekspedas regule dum la tuta jaro [[gazeto]]n ''Informilo'' kaj kvaronjare [[almanako]]n ''Antaŭen''. La redaktoroj estas J. Rýznarová, L. Srbová kaj J. Kosnar<ref>''Informilo'', Julio–Aŭgusto 2016, p. 16</ref>. La asocio aranĝas regulajn kursojn de Esperanto, ankaŭ korespondajn per ekstera formo, kiu respektas tempajn eblecojn de la partoprenantoj. Ĝi organizas regulajn semajnfinajn kaj tutsemajnajn seminariojn kiel kompletigan formon de eksteraj kursoj por pliperfektigado de konversacia praktiko. Ĝi ankaŭ ebligas rilatojn kun la homoj same handikapitaj, de la sama sorto kaj kun la samaj hobioj en ĉiuj landoj, kun la homoj sopirantaj pri amikaj rilatoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://esperanto-aeh.eu/eo/ Asocio de Esperantistoj Handikapuloj] [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Handikapuloj]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Esperanto en 1990]] emax50aa3huxgnejultf3k8xmmx70qo 0 46223 9488124 8912745 2026-10-04T13:21:12Z Sj1mor 12103 9488124 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Human leukocyte, showing golgi - TEM.jpg|eta|300ra|[[Elektrona mikroskopo|Elektron-mikroskopa]] fotografaĵo de golĝaparato, apud kiu videblas pluraj vezikoj.]] La '''golĝaparato''' (aŭ ''diktiosomaro'') estas [[organeto|ĉelorganeto]] trovebla en preskaŭ ĉiuj [[eŭkariotoj|eŭkariotaj]] ĉeloj. Oni nomis ĝin laŭ la itala sciencisto [[Camillo Golgi]] (Golĝo), kiu malkovris ĝin<ref>[http://www.nobel.se/medicine/articles/golgi Biografio de Camillo Golgi ĉe la Nobel-premia paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040803085226/http://www.nobel.se/medicine/articles/golgi/ |date=2004-08-03 }} (angle)</ref> en [[1898]]. Pro tio ĉi, li ricevis duonon de la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-premio pri medicino]] de la jaro [[1906]]. La golĝaparato konsistas el amaso de pluraj stakigitaj ''cisternoj''. Cisterno estas plata, glata, per [[biomembrano]] ĉirkaŭfermita strukturo, en kies interno [[oligosaĥarido|oligo]]- kaj [[polisaĥarido|polisaĥaridaj]] ĉenoj povas alkudriĝi je [[proteino]]j, kaj kiuj povas [[laĉo|delaĉiĝi]] ĉe la ekstera fino kiel golĝaj veziketoj. Tiuj veziketoj servas por elĉeligo de la modifitaj proteinoj, transprenitaj el la [[endoplasma retikulo]]. == Strukturo == [[Dosiero:Nucleus_ER_golgi.jpg|eta|300ra| Skema prezento de [[ĉelkerno]], [[endoplasma retikulo]] kaj '''golĝaparato''':<br /> 1- ĉelkerno.<br /> 2- [[kernporo]].<br /> 3- raspa endoplasma retikulo.<br /> 4- glata endoplasma retikulo.<br /> 5- [[ribosomo]] sur raspa endoplasma retikulo.<br /> 6- transportontaj proteinoj.<br /> 7- transport-[[veziketo]]j.<br /> 8- golĝaparato.<br /> 9- ''cis''-flanko de la golĝaparato.<br /> 10- ''trans''-flanko de golĝaparato.<br /> 11- cisternoj de golĝa aparato.]] La strukturo de golĝaparato ne estas homogena; ĝi montras polusiĝon: * '''cis-flanko''' (aŭ cis-poluso), la kurbiĝanta ekstera flanko. Ĝi surhavas multajn veziketojn, kiuj algluiĝas al la randoj de la retaro. Tiu poluso havas rektan kontakton kun la kava interno de glata endoplasma retikulo kaj per helpo de la etaj veziketoj eĉ kun la raspa endoplasma retikulo. * '''trans-flanko''' (aŭ trans-poluso), la interna flanko. Ĝi rigardas al la ĉelmembrano kaj al tiu gluiĝas pli grandaj golĝaj veziketoj. La diko de la ĉela membrano de la cis- ĝis la transflanko kreskas de 6-7.5 ĝis 10-12 [[nanometro|nm]]. Estas diferenco inter la golĝaparatoj ĉe [[bestoj]] kaj ĉe [[plantoj]]: * en animalaj ĉeloj multaj diktiosomoj ofte troviĝas dense unu apud la alia, * en plantaj ĉeloj ili situas sporade en la tuta [[citoplasmo|ĉelplasmo]] kaj estas malpli multaj. == Funkcio == En la golĝaparato okazas la modifado de la [[proteina strukturo]] kaj produktado de glikoproteidoj. Tie ĉi sinteziĝas la fosfolipidoj kaj kelkaj polisaĥaridoj (kiel [[ĥitino]] aŭ [[pektino]]). Ĝi ankaŭ densigas la enhavon de la vakuoloj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.zytologie-online.net/golgi-apparat.php {{de}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organetoj]] mtu6bjskc3xvy23lxnjj0en6ois69uv 0 46662 9488272 5831326 2026-10-04T18:20:37Z Sj1mor 12103 9488272 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ora kur-skarabo |dosiero = Carabe_doré_dos.jpg |priskribo de dosiero = ''Carabus auratus'' kun kaptita [[lumbriko]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = besto |filumo = [[Artropodo]]j ''Arthropoda'' |klaso = [[Insekto]]j ''Insecta'' |ordo = [[Koleopteroj]] ''Coleoptera'' |subordo = [[Adephaga]] |familio = [[Karabedoj]] ''Carabidae'' |genro = [[Karabo]] ''Carabus'' |dunomo = Carabus auratus |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1761 |vikispecio = |komunejo = }} La '''ora kur-skarabo''' (''Carabus auratus'') estas specio de genro [[karabo]] el la familio de [[karabedoj]]. La ora kur-skarabo estas svelta insekto, kun tipa staturo de la kurskaraboj kaj kun longo de 1,7 ĝis 2 centimetroj. La kovraj flugiloj, same la kapo kaj brusto estas brile orverdaj, dum la kruroj, la sensiloj kaj la buŝaparatoj estas oranĝe-ruĝaj. La kovra flugilo havas po tri larĝajn foldojn. La oraj kur-skaraboj estas larĝe disvastiĝintaj en okcidenta kaj meza Eŭropo. Ili aperas sur kampoj kaj en arbustaroj, kie ili ĉefe kuradas sur la grundo. Ili nur malofte grimpas la arbojn. Oni povas trovi ilin eĉ en montaroj. [[Dosiero:Carabus_auratus.jpg|eta|maldekstra|''Carabus auratus'']] Oraj kur-skaraboj aktivas dumtage, ne kapablas flugi, sed bone kuras surgrunde, kie ili predas [[insektoj]]n, [[heliko]]jn kaj [[vermo]]jn, kiujn ili kaptas per la makzelaj ungegoj, alŝutas al ili intestan sekrecion kaj tiamaniere digestas ilin jam antaŭ la buŝo. Se okazo estas, ili manĝas ankaŭ fungojn aŭ kadavraĵojn. La oraj kur-skaraboj estas tre utilaj bestoj, ĉar ili volonte manĝas [[terpoma skarabo|terpomajn skarabojn]] kaj ties [[larvo]]jn. La larvoj de la oraj kur-skaraboj ĉasas komence nur en la krepusko. Ili trifoje ŝanĝas sian korpoeksteron kaj pupiĝas en la grundo. Aŭtune elpupiĝas la plenkreskaj skaraboj. Ilia [[vivdaŭro]] estas 2 jaroj, ili travintras sub ŝtonoj aŭ muskoj. En Germanio ĝi estas protektata besto. {{Commons|Carabus auratus}} [[Kategorio:Karabedoj]] 6fdhfzawn2741d3z2ver6zh7wcbx2gb 0 47046 9488240 8644339 2026-10-04T17:50:48Z Kani 670 9488240 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insularo|protektita areo |sen banderolo=jes |priskribo de bildo= |establita = 1992 |regiono-ISO = PA-9 |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Panamo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Pacifiko |parenco_tipo = Akvejo |unesko_tipo = Natura |unesko_numero = 1138 |unesko_kriterioj = ix, x |unesko_jaro = 2005 |unesko_regiono = 5 }} '''Kojbo''' estas Insulo en la panama Pacifiko. Pri la nomo Kojbo: hispane la nomo estas “Coiba”, kaj oni prononcas ĝin “Kojba”. La kojba nacia naturparko ({{lang-es|Parque Nacional Coiba}}) en [[Panamo]], lokita en la panama Pacifiko, konsistanta el arkipelago spektakle bela, kun paradizaj plaĝoj kaj superbaj kondiĉoj por subakviĝado. La insulo Kojbo estas parto de ĝi. La naturparko enhavas 270125 hektaroj, inkluzive 53528 hektaroj insulaj kaj 216543 hektaroj maraj– do, ĝi estas unu el la naturparkoj kun pli granda protektita mara areo en la mondo. La perfekta sezono por submariĝi en tiu zono estas la sek-sezono, sed dum la pluv-sezono la kondiĉoj ne multe malboniĝas. Laŭ spertuloj, tiu ĉi estas la plej bona zono por subakviĝado en la panama istmo ĉar, kvankam tie ne troviĝas multe da koralrifoj, ja abundas longaj fiŝoj. En 2005, la Nacia Naturparko Kojbo fariĝis Monda Heredaĵo de la Homaro, post UNESKO (organo de UN) deklaris ĝin tia dum kunsido okazinta en Durban, Sudafriko. La nomumo venis post propono prezentita de la Internacia Unio por la Konservado de Naturo (IUKN) antaŭ la Komitato pri Mondaj Heredaĵoj de UNESKO. Ĝi apartenas al la [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]]. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de homaraj heredaĵoj en Panamo]] {{Mapo de Panamo}} {{Heredaĵo de UNESKO|Panamo}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Insuloj en Panamo]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Panamo]] qdrk2c0kkznynag2ofiasdiewtjygie 0 49250 9488114 9469060 2026-10-04T13:17:41Z Sj1mor 12103 9488114 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |dosiero= Village of Abyaneh, Iran.jpg |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=IR | tipo1 = reliefo |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo=10 }} [[Dosiero:Maison abyaneh iran.jpg|eta|200px|Domo en Abjaneo]] '''Abjaneo''', unu el la plej famaj vilaĝoj de la [[Persa Imperio]], situas en la [[provinco Isfahano]] de [[Irano]], 38 km-ojn nord-oriente de la urbo ''Natanz''<!--[[d:Q124669]]-->, kaj 18 km-ojn de la vojo konektanta Natanzon al [[Kaŝano|Kaŝan-urbo]]. La vilaĝo, 2500 metrojn super la marnivelo, konstruitas sur nord-okcidenta deklivaĵo de la monto ''Karkas''<!--[[d:Q490982]]-->; supre de 25 km-ojn longa kaj verda valo de la rivereto ''Barz'' (''Barz Rūd'')<!--[[d:Q13218175]]-->. == La klimato, agrikulturo kaj bredado == La [[klimato]] estas malvarma – ĉefe pro la alteco de montara regiono, sur kiu la vilaĝo trovas sin - kaj ekzistas sufiĉa akvo, kaj rivere kaj fonte, por ĝuigi al la loĝantaro fruktodonan agrikulturon. La ĉefaj kultivaĵoj de la loko estas pomo, pruno, tritiko, terpomo kaj [[alfalfo]]. La plej bredataj animaloj en Abjaneo estas kaproj, sed oni bredas ankaŭ ŝafojn kaj aliajn brutojn – kio estas unu el la ĉefaj ekonomi-rimedoj de la vilaĝo. Virinoj teksas [[tapiŝo|tapiŝojn]] nur en malgranda kvanto. Ili ankaŭ faras "giveo"jn* (t.e. teksitaj ŝuoj kotonaj). == Historiaj valoroj == Kiel jam trovite de la fakuloj, unu el la plej efikaj metodoj por konservado de historiaj konstruaĵoj kaj kvartaloj, estas vivantigi ilin per injektado de realaj kaj ĉiutagaj funkcioj, ekz-e se malnovan domon historie valoran oni transformu en gastigejon, aŭ vendejon, la okupantoj mem ĉiam zorgos pri ili, ĉar la laboro ilia postulas tion. Abjaneo, tute nature konserviĝis tiel ĉi! Ĝi fakte neniam malpleniĝis de loĝantoj, do ĉiam prizorgatis kaj restis sana. Unesko registris Abjaneon kiel historian vilaĝon, ene de kiu la malnova Irano ankoraŭ videblas. Notinda karakterizaĵo de Abjaneo estas tio ke kaj la fizika medio kaj la vivmaniero de la loĝantaro bone konserviĝis dum longega periodo. Eble unu el la ĉefaj kialoj por tio estas ties lokiĝo for de ĉirkaŭaj urboj, kio eble malmultigis inter-agadon de la vilaĝo kun la ekstera mondo. Sekve, nun ĉio en la vilaĝo verŝajnas originala kaj malnov-stila. Samo validas ankaŭ pri ceremonioj, kostumoj kaj … la dialekto. Ĉio ĉi igas Abjaneon unika relative al plejmulto de aliaj iranaj vilaĝoj, kiuj pro influiĝo de la proksimaj urboj, tuj urbeskiĝis, kaj forgesis pri la origina stato de si. == Planado kaj desegnado == La vilaĝo estas formiĝinta laŭlonge de la rivero, por ĝui maksimuman sekurecon kontraŭ inundoj, lokaj ventegoj kaj atakoj de malamikoj. Krome, ankaŭ tri kasteloj estis konstruitaj por defendado de la vilaĝo. La domoj estas tiel dense konstruitaj ke ekzistas nur tre mallarĝaj aleetoj; ĉio ĉi ankaŭ utile helpas la loĝantaron kontraŭ la malvarma klimato. Tiu-cele ankaŭ la someraj kaj vintraj ĉambroj arkitekture diferencas unu de la alia. La situo de la vilaĝo sur la deklivaĵo, rezultis en deklivaj vojoj kaj ŝtupar-forma dom-konstruado, sekve de kiu, tegmento de domo estas la korto por la alia domo. == Konstru-materialoj == Ĝenerale, daŭremajn arkitekturaĵojn garantias restemaj konstrumaterialoj. Certe ĉia klimato postulas tre specialan materialaron, se la celo estas longdaŭreco de konstruaĵoj. Ĝuste tial iam domoj aĝas multe, alitempe malmulte. En Abjaneo, material-elekto por konstruado, sekve de ties longa historio kaj spertado, estis/as tre taŭga kontraŭ la lokaj klimat-trajtoj. Ekz-e la konsisto de la brikoj estas tia ke ju pli multe la pluvoj malsekigas ilin, des pli fortikiĝas ili. Do la ofta pluvado de la loko ne nur ne difektas konstruaĵojn, sed eĉ pli fortigas ilin. == Laŭ-klimata planado kaj orientiĝo == Precipe en malnovaj tempoj, kiam ne ekzistis la modernaj divers-specaj varmigiloj aŭ malvarmigiloj, laŭ-klimata desegnado kaj planado vivo-gravis. Do plej ĉefa faktoro formanta konstruaĵojn, ĉu en skalo de unu domo, ĉu en skalo de la tuta vilaĝo aŭ urbo, estis (aŭ devis esti) klimataj karakterizaĵoj de la loko. Tial, en malvarmaj regionoj, domoj emis pli-proksimiĝi unu al la alia, kio estigas mallarĝajn kaj malmultajn aleojn, kaj male en la varmaj regionoj ĉiu domo, kaj eĉ eroj de sama domo, devas distanciĝi de la aliaj, por enlasi plej multan venton, aŭ aer-fluon. Abjaneo, situante en malvarma montara regiono, krom ĵus-diritaj punktoj, utiligado de sunlum-varmo tre tre gravas. Tial, cele al la plej multa ensorbado de sunenergio, la domoj direktitas al oriento estigante – aliflanke – tre harmonian kaj tutecan formon por la vilaĝo. == Seksdifinaj pordo-frapoj == La ornamitaj lignaj enir-pordoj de la domoj ĉefe estas du-klapaj, ĉiu el kiuj surhavas frapilon por iu sekso – unu specifa frapil-formo por la virinoj, ali-forma por la viroj. Tiel, samkiel okazas en multaj aliaj vilaĝoj iranaj, la domanoj povas distingi de la frap-sono, ĉu la pordofrapanto estas viro aŭ virino, kaj laŭ tio prepari sin por la renkontiĝ-maniero. Flanke de multaj dom-enirejoj ekzistas malgranda masonita benkaĵo, sur kiu kaj la preterpasantoj lacaj povas ripozeti minutojn, kaj la loĝantoj mem povas sidi ekster la domo por vario. == Socia kohereco == Kompare kun aliaj partoj de la lando, Abjaneo havas plej malmultajn analfabetojn kaj abjaneanoj speciale zorgis delonge pri la edukado de la knabinoj. En aliaj regionoj de la lando, precipe en vilaĝoj, ĝis antaŭ nelonge, eĉ alfabetiĝo de knabinoj ĉu en la lernejoj ĉu eĉ en la domoj ne estis akceptata per la socio. Ankaŭ socia kohereco en Abjaneo estas konsiderinda. Ekz-e la enspezo gajnita de certaj kultivaĵoj, ĝis la 60a jardeko estis destinita por la plibonigado de sociaj komunaĵoj. == Konservemo pri tradiciaĵoj == La plejmulto de la domoj, konstruitaj sur la deklivaĵoj, konsistas el tri aŭ kvar etaĝoj kun balkonoj kaj latisaj fenestroj, kio donas allogan aspekton al la vilaĝo regata per okra koloro de konstru-materialoj. Krom tio, la plej identigaj karakterizaĵoj de la vilaĝo estas la ekzisto de malnovaj konstruaĵoj kaj la konservemo de la loĝantaro pri la dialekto, kostumoj kaj multege de diversaj ceremonioj tradiciaj. Se temas pri la vestaĵoj, la viroj ankoraŭ vestas tre malstriktajn pantalonojn nigrajn, dum la virinoj surmetas longajn plisitajn jupojn kaj allog-kolorojn bluzojn kun fendoj ĉe ambaŭ flankoj. Ili kovras la harojn per foldita kvadrat-kaptuko. == Antikva fajro-templo == En la mezo de la vilaĝo staras la restaĵoj de [[zoroastrismo|zoroastra]] fajro-templo (perse: آتشگاه ''ataŝgah'', laŭvorte “fajrejo”). La templo, kion oni ankoraŭ nomas ataŝgah, datiĝas je [[Sasanidoj|Sasanida]] periodo, t.e. [[226]]-[[636]] p.K. Laŭ la franca arkitekto ''Maxime Siroux'',<!--[[d:Q5707977]]--> elp. Maksim' Siru', kiu komplete priskribis la konstruaĵon, la templo, konstruita sur kruta deklivaĵo, estis klare videblea el la vilaĝaj domoj. Ĝi havis tri etaĝojn kaj estis konstruita en du fazoj (Iranica Antica 7, 1967). La malsupra etaĝo, la plej malnova parto de la konstruaĵo, el kiu partoj ĝisvivis hodiaŭon, probable datiĝas je 5a jc. p.K., dum, la pli supraj etaĝoj konstruiĝis en la 7a jc. Nun, unu el la vilaĝaj vojetoj trapasas la mezan etaĝon, kiu siatempe entenis fajro-altaron kaj diversajn di-servajn ĉambrojn. La plej supra etaĝo, fakte estis iu kupolita “ĉ(ah)artag” (perse: چارطاق/چهارطاق) t.e. kvar-kolonaĵo, kio ankoraŭ starantas kun detruita kupolo. == Postrestaĵoj de Zoroastrismo == Por la abjanea loĝanto probable la kompleta konvertiĝo de [[Zoroastrismo]] al [[Islamo]], okazis relative malfrue. Tion evidentigas certaj kutimoj malnovaj kiuj restemis inter ili ĝis la nuna tempo. La vilaĝanoj fiere montras sian konscion pri la antikvaj kutimoj de la vilaĝo. La popolo ankoraŭ memoras ke la funebraj kaj aliaj preĝoj, kiuj nun plenumiĝas vizaĝe al Mekko, antaŭe estis plenumataj al la suna direkto, finiĝontaj antaŭ la sunleviĝo. Spuroj de ritoj celantaj instigi la popolon al disdonado de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj al la malriĉuloj por gajigi la spiritojn de siaj forpasintaj gekaruloj – tre grava kaj disvastigita praktiko inter la zoroastranoj – troviĝas en multaj kutimoj nunaj de la vilaĝo. Tamen la aserto de ''Siroux (Anciennes voies et monuments routiers de la région d’ Ispahan, Mémoires de l’Institut français d’Archéologie Orientale du Caire'' 82, Kairo, 1971, paĝoj 20, 23, 221, 223), kredanta malfruan alvenon de Islamo al la valo de la rivereto ''Barz'' (''Barz Rūd'')<!--[[d:Q13218175]]-->, t.e. dum la tempo de Ŝaho [[Ismail la 1-a]] (1501-24), fondinto de la [[safavidoj|Safavida Imperio]], ne povas esti prava, ĉar en la regiono ekzistas ankaŭ malnovaj moskeoj. Nek subteneblas lia aserto pri forfuĝo de multaj zoroastranoj el Abjaneo sekve de la ŝaha netolerado. == Deveno de vorto “Abjaneo” == La vorto Abjaneo devenas de “viona” signifanta laŭvorte “salik-busko”-n. En la loka dialekto, nomata la abjanea, “vej” signifas “saliko”-n. La abjanea dialekto, kiel nombro de aliaj proksimaj kaj similaj dialektoj kiuj estas parolataj en la vilaĝoj ĉirkaŭ [[Kaŝano|Kaŝan-urbo]] kaj ĝiaj najbaraj regionoj, apartenas al la Centraj Dialektoj de Irano. [[dosiero:Abyaneh.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la "ruĝa vilaĝo" Abjaneo}}]] == Islamperiodaj monumentoj de Abjaneo == Abjaneo disponas ankaŭ pri rimarkindaj islam-periodaj monumentoj kaj domoj. La ĉef-moskeo de la vilaĝo enhavas fajnan lignan "mehrabo"n* (t.e. niĉo en moskeo direkte al la [[Mekko]]). La mehrabo estas 2x1.08 metroj kaj kreiĝis en 1084-5 laŭ la ordono de la [[ŝejĥo]] ''Abu-Ĝafar Mohammad-ebne Ali''<!--kie estas liaj informoj en vikidatumoj??-->. Sur ĝi estas detale engravuritaj koranaj versoj kaj en simpla kaj en ornamita [[kufa skribo]] ([[Kufa]] estas urbo en nuna [[Irako]] kaj kufan skribmanieron, kiu pleje uziĝas por ornamado de konstruaĵoj, karakterizas regado de horizontalaj kaj vertikalaj linioj de la literoj). En la [[moskeo]] ekzistas ankaŭ eĉ pli malnova valoraĵo: katedro kreita en 1073-4, kio jam ripete ripariĝis. Ankaŭ la moskeo mem ripariĝis en [[1322]]. == Abjaneo, vivanta muzeo == Abjaneo estas nomata ankaŭ “La enirejo en la historion de Irano” ĉar diversperiodajn histori-tavolojn oni povas vidi en la vilaĝo. En multaj domoj ankoraŭ ekzistas fajencoj kelkjarcentojn aĝaj. Multaj novedzinoj ankoraŭ fiere vestas {{N|edziniĝa robo}} hereditan de siaj avinoj. Ĉio ĉi, transformis Abjaneon al kvazaŭ arkitektura kaj antropologia muzeo, en kiu tamen la ĉiutaga vivo daŭras. Rezulte de ĉio ĉi, Abjane-vilaĝo delonge estas unu el la plej famaj kaj plej vizitataj vilaĝoj de Irano far turisoj enlandaj kaj eksterlandaj. == Fontoj == Tiu ĉi artikolo unue aperis en [[Irana Esperantisto]], n-ro 5, jaro 2, Aŭtuno 2003, 56 p., p. 21-23.: '''Abjane-Vilaĝo, Vivanta Muzeo''' far [[Asad Mahbub]]. Jen ties fontoj: * www.abyaneh.com * www.tehran.stanford.edu.iran * www.iccim.com.english.iran * www.iccim.org.english.magazine * www.iranparadise.com.iran.abyaneh.htm * www.kelisa.org.iran.places.abyaneh.htm * Encyclopaedia Iranica, Center for Iranian Studies, Columbian University, New York, London, Boston, Melbourne and Henley: Routledge & Kegan Paul, (la dato ne menciita), Vol. 1, Fascicle 4, p. 402-5. {{Projektoj}} [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Irano]] [[Kategorio:Irana arkitekturo]] [[Kategorio:Vizitindaĵoj en Irano]] [[Kategorio:Provinco Isfahano]] rerdiielz8w4v6wjdns3uu5pp1dw6px 0 53867 9488432 8589215 2026-10-05T06:02:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488432 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Herschelite.jpg|eta|maldekstre|senkolora kabacito-Na (solkristalo, bildo meze, supre) kaj la senkolora [[filipsito]] (skvama agregato, meze en la bildo) el [[Aci Castello]], Sicilio, Italujo]] '''Ĥabazito''' estas [[silikata mineralo|tektosilika]] [[mineralo]] el la [[zeolito|zeolita]] grupo kun la formulo: (Ca,Na₂,K₂,Mg)Al₂Si₄O₁₂·6H₂O. Rekonataj variantoj estas la ĥabazit-Ca, ĥabazit-K, ĥabazit-Na, kaj ĥabazit-Sr, dependante de la indikata [[katjono]]. '''Ĥabazito''' kristaliĝas en trigonala [[kristala sistemo]] kun tipaj romboedre formitaj kristaloj kiuj estas ŝajn-kuboj. La koloro de la mineralo estas hela (rozkolore blanka, senkolora, flava), ties polvo estas blanka, senkolora. La mineralo mem estas diafana. * Dureco: 4,5 * Denso: 2,0-2,1 * Splitiĝo: malbona * Lumo: vitra Ĝi aperas apud aliaj zeolitaj mineraloj. Ĝin ofte akompanas la mineraloj kiel [[filipsito]], [[dezmino]], [[harmotomo]], [[analcimo]], [[kalcito]], [[kvarco]], [[epidoto]], [[fluorito]], [[feldspato]]. [[Dosiero: Chabazite-452747.jpg|eta| kabacito- kristalŝtupo el [[Lambareiði]], Ferooj, Danlando (grandeco:&nbsp;8&nbsp;cm&nbsp;×&nbsp;4&nbsp;cm)]] Ĉiu membro de la kabacito-serio kristaliĝas en [[trigonala kristalsistemo]]kun jenaj kemiaj formuloj: * Kabacito-Ca - Ca₂[Al₄Si₈O₂₄]·13H₂O * kabacito-K - (K₂NaCa_0.5)[Al₄Si₈O₂₄]·11H₂O * kabacito-Mg - (Mg_0.7K_0.5Ca_0.5Na_0.1)[Al₃Si₉O₂₄]·10H₂O<ref name="IMA-Liste-2014">[http://pubsites.uws.edu.au/ima-cnmnc/IMA_Master_List_%282014-03%29.pdf IMA/CNMNC List of Mineral Names; March 2014] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140325190721/http://pubsites.uws.edu.au/ima-cnmnc/IMA_Master_List_(2014-03).pdf |date=2014-03-25 }} (PDF 1,53 MB)</ref> * kabacito-Na - (Na₃K)[Al₄Si₈O₂₄]·11H₂O * kabacisto-Sr - (Sr,Ca)₂[Al₄Si₈O₂₄]·11H₂O [[Dosiero:Chabazite-Ca-Heulandite-Ca-153545.jpg|eta|maldekstre|salmkolora, psedokuba kabacito-Ca-emelo sur senkolora [[helandito-Ca]] el Wasson Bluff, Parrsboro, Bay of Fundy, Kantono Cumberland, Nova Scotia, Kanado (grandeco:&nbsp;3,3&nbsp;cm&nbsp;×&nbsp;2,9&nbsp;cm&nbsp;×&nbsp;1,5&nbsp;cm)]] [[Dosiero:Chabazite-111329.jpg|eta|flaveca kabacito de [[Cheltenham (Nov-Zelando)|Cheltenham]] Beach, [[norda insulo (Nov-Zelando)|norda insulo]], Nov-Zelando]] == Vidu ankaŭ == * [[listo de mineraloj]] == Literaturo == * L. Bosc D’Antic: ''Mémoire sur la chabazie.'' In: ''Journal d'Histoire Naturelle.'' Band 2 (1792), S. 181–184 ([http://rruff.info/uploads/JHN2_181.pdf PDF 2,55 MB]) * Friedrich Klockmann, Paul Ramdohr (Hrsg), Karl Hugo Strunz: Klockmanns Lehrbuch der Mineralogie. 16a eldono. MVS Medizinverlage Stuttgart. Stuttgart. 1978. paĝoj 796–797. ISBN=3-432-82986-8 * Douglas S. Coombs, Alberto Alberti, Thomas Armbruster, Gilberto Artioli, Carmine Colella, Ermanno Galli, Joel D. Grice, Friedrich Liebau, Joseph A. Mandarino, Hideo Minato, [[Ernest Henry Nickel]], Elio Passaglia, Donald R. Peacor, Simona Quartieri, Romano Rinaldi, Malcom Ross, Richard A. Sheppard, Ekkehart Tillmanns, Giovanna Vezzalini: ''Recommended nomenclature for zeolite minerals: report of the Subcommittee on Zeolites of the International Mineralogical Association, Commission on New Minerals and Mineral Names.'' In: ''The Canadian Mineralogist.'' Band 35 (1997), S. 1571–1606 ([https://web.archive.org/web/20170519213947/http://rruff.info/uploads/CM35_1571.pdf#page=9 PDF 3,3 MB]; Heulandit-Serie ab S. 9) * Martin Okrusch, Siegfried Matthes: Mineralogie. Eine Einführung in die spezielle Mineralogie, Petrologie und Lagerstättenkunde. 7a eldono. Springer Verlag. Berlin u. a.. 2005 paĝoj 128 (Chabasit-Ca). ISBN=3-540-23812-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Chabazite|Chabasit (Chabazite)}} * [[Mineralienatlas:Chabasit-Serie]] bzw. [[Mineralienatlas:Chabasit-Ca]], [[Mineralienatlas:Chabasit-K|Chabasit-K]], [[Mineralienatlas:Chabasit-Mg|Chabasit-Mg]], [[Mineralienatlas:Chabasit-Na|Chabasit-Na]] und [[Mineralienatlas:Chabasit-Sr|Chabasit-Sr]] (Wiki) * [http://www.mindat.org/min-956.html Mindat - Chabazite] bzw. [http://www.mindat.org/min-6854.html Chabazite-Ca], [http://www.mindat.org/min-6855.html Chabazite-K], [http://www.mindat.org/min-40012.html Chabazite-Mg], [http://www.mindat.org/min-6856.html Chabazite-Na] und [http://www.mindat.org/min-6857.html Chabazite-Sr] (englisch) * [http://webmineral.com/data/Chabazite-Ca.shtml#.U3fcXShnOr4 Webmineral - Chabazite-Ca], [http://webmineral.com/data/Chabazite-K.shtml#.U3fcHyhnOr4 Chabazite-K], [http://webmineral.com/data/Chabazite-Na.shtml#.U3fcIShnOr4 Chabazite-Na] und [http://webmineral.com/data/Chabazite-Sr.shtml#.U3fcIihnOr4 Chabazite-Sr] (englisch) * [http://www.wissen-im-netz.info/mineral/lex/abc/c/chabasit.htm Mineralien-Lexikon - Chabasit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161105221450/http://www.wissen-im-netz.info/mineral/lex/abc/c/chabasit.htm |date=2016-11-05 }} * [http://rruff.info/chabazite/display=default/ Database-of-Raman-spectroscopy - Chabazite] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mineraloj]] hwyuhm0tw2ni27zj95f35kcmvjwuh70 0 54161 9488387 9482954 2026-10-05T02:23:05Z Stephan1000000 118133 811 9488387 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto televida serio |Bildo teksto=La familio Simpson. De maldekstre dekstren: Homer, Marge (kaj Maggie), Lisa, Bart |N-ro de epizodoj=811 |N-ro de sezonoj=38 |Daŭro sen reklamoj=22 minutoj}} '''''La Simpsonoj''''' (angle ''The Simpsons'') estas [[Usono|usona]] animacia televidprogramo. Ĝi estas dissendata ekde la [[17-a de decembro]] [[1989]] kiam ĝi unue aperis en la [[FOX]]-a reto. La disvolvigo de la serio uzas komedion por pritrakti multajn flankojn de la usona kulturo, politiko kaj familia vivo. Multaj kritikistoj konsideras ĝin la plej altkvalita animacia programo. La revuo [[Time]] nomumis ĝin en [[1998]] la plej altkvalita televidprogramo de la [[20-a jarcento]]. La ĉefajn [[rolulo]]jn kreis [[Matt Groening]] kiel parton de serio por la elsendo ''The Tracey Ullman Show''. Multaj roluloj en la programo nomiĝis laŭ familianoj de Groening — lia patro Homer, patrino Marge, kaj liaj fratinoj Lisa kaj Maggie. ''Bart'' estas kaŝnomo de Matt Groening. La programoj koncentriĝis je la familio Simpson. Homer estas la malsaĝa patro. Marge estas la zorgema patrino kun tre alta blua hararo. Bart estas la petolema filo. Lisa estas la inteligenta filino. Maggie estas bebo kiu ĉiam havas suĉilon en sia buŝo. Krome en la urbo Springfield loĝas multaj aliaj roluloj. == Roluloj == === Familianoj === ==== Homer ==== [[Homer Simpson]] estas la edzo de Marge kaj la patro de Bart, Lisa kaj Maggie. Lia voĉaktoro estas [[Dan Castellaneta]]. Li laboras kiel teĥnikisto en nuklea centralo en la usona urbo [[Springfield]], kvankam li havas kompletan mankon de teĥnika kompetenco. Li estas malpli inteligenta ol averaĝe, kaj liaj plej grandaj interesoj en la vivo estas spekti stultajn televidprogramojn kaj trinki bieron kun siaj amikoj. Homer Simpson fariĝis tre fama rolulo, kaj lia fama esprimo ''d'oh'' eĉ aperis en vortaroj de la [[angla lingvo]]. [[Dosiero:Yeardleysmithcomiccon.jpg|eta|Voĉaktoro de Lisa [[Yeardley Smith]].]] ==== Marge ==== Marge estas la 34-jara edzino de Homer kaj la patrino de Bart, Lisa kaj Maggie. Ŝia voĉaktorino estas [[Julie Kavner]]. Ŝi estas bonega artistino ĉar ŝi studis arton. Ŝi ankaŭ interesiĝas pri kulturo kaj parolas la francon interalie ĉar ŝi mem estas francdevena. ==== Bart ==== Bart estas la plej aĝa el la gefiloj de Marge kaj Homer. Li estas ĉirkaŭ 10-jaraĝa. Lia voĉaktorino estas [[Nancy Cartwight]]. Bart estas malbonkonduta knabo, kiu malsukcesas en la lernejo kaj ĉiam petolas. Tamen, li fakte havas bonan karakteron. Li estas verŝajne la plej konata figuro de la serio, kune kun Homer. ==== Lisa ==== Lisa Simpson estas la pli maljuna filino de Marge kaj Homer, kaj la pli juna fratino de Bart. Ŝia voĉaktorino estas [[Yeardley Smith]]. Unuafoje ŝi aperis en la mallonga epizodo "Good Night" ("Bonan nokton") de la usona televida serio "The Tracey Ullmam Show" en aprilo [[1987]]. Lisa estas tre inteligenta. Tial la aliaj lernantoj ofte ĉagrenas ŝin kaj ŝi ne havas verajn amikojn. Homer estas tre fiera pri Lisa. Li klopodas helpi ŝin kiam li povas. Lisa ankaŭ estis la nomo de la fratino de Matt Groening. ==== Maggie ==== Maggie Simpson estas bebo. Ŝi havas eksterordinarajn kapablojn, sed la aliaj personoj de la Simpson-familio ne atentas ŝin ofte. Ŝia unua vorto estis "paĉjo" (angle "daddy"). ==== Aliaj parencoj ==== Abe Simpson estas la maljuna patro de Homer. Patty kaj Selma Bouvier estas la ĝemeloj, fratinoj de Marge. Ili malŝatas Homer. === Aliaj === ==== Apu Nahasapeemapetilon ==== Tio estas baratdevena posedanto de superbazareto Kwik-E-Mart en Springfield. La rolulo estis plurfoje kritikata pro karikatura bildigo de la usonaj baratdevenuloj. Dum pluraj jaroj lin voĉigis blankulo [[Hank Azaria]], sed en 2020 li anoncis, ke li [[:n:eo:La Simpsonoj ne plu uzos blankulojn por voĉigi ne-blankulajn rolulojn|ne plu voĉigos]] la rolulon pro tiu ĉi kritiko. == Voĉigo == La [[26-an de junio]] [[2020]] produktoro diris, ke La Simpsonoj [[:n:eo:La Simpsonoj ne plu uzos blankulojn por voĉigi ne-blankulajn rolulojn|ne plu uzos blankulojn]] por voĉigi ne-blankulajn rolulojn. Temas unuavice pri Apu Nahasapeemapetilon, kiun dum pluraj jaroj lin voĉigis blankulo Hank Azaria. Hank Azaria voĉigis ankaŭ nigrulon-policanon Lou kaj meksikdevenulon Bumblebee Man. Alia blankula aktoro Harry Shearer voĉigis nigrulan doktoron Hibbert. == Epizodoj == * 15a.- ''[[Deep Space Homer]]'' {{Projektoj|n=Kategorio:La Simpsonoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Simpsonoj}} [[Kategorio:La Simpsonoj| ]] [[Kategorio:Usonaj animaciaj televidserioj]] [[Kategorio:Televidaj serioj pri familioj]] [[Kategorio:Fikciaj familioj]] 5xmn2xpypa8wd8a2ht2cw81q0yt9f97 0 55036 9488419 8358475 2026-10-05T05:05:29Z Sergio 46486 formala difino 9488419 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Turing Machine.png|eta|240px|Arta prezento de la ''Maŝino de Turing'']] [[Dosiero:Model_of_a_Turing_machine.jpg|alternative=Model of a Turing machine|eta|Modela efektivigo de maŝino de Turing, unu el multaj.]] '''Maŝinoj de Turing''' estas ekstreme simplaj [[simbolo|simbol]]-manipulantaj [[aparato]]j, kiuj — malgraŭ sia simpleco — povas esti adaptitaj por simuli la logikon de ajna [[komputilo]], kiu eble povus esti foje konstruata (kvankam eble tre malefike). Ili estis priskribitaj en [[1936]] fare de [[Alan Turing]]. Maŝino de Turing, kiu kapablas simuli ajnan alian maŝinon de Turing, estas nomata '''universala maŝino de Turing''' (aŭ simple '''universala maŝino'''). == Historio == En 1936, responde al la demando de [[Kurt Gödel|Godelo]] pri tio, kio estas komputebla, Alan Turing verkis artikolon nomitan ''On Computable Numbers'' (''Pri komputeblaj nombroj''), en kiu li priskribis modelon de komputilo en formo plej simpla, abstrakta kaj esenca — tia modelo estas hodiaŭ konata kiel ''maŝino de Turing''. == Priskribo == [[Dosiero:Turing machine 2b.svg|eta|350px|Turinga maŝino en la stato <math>q_1</math> legas signon <code>0</code> de sur la rubando]] Maŝino de Turing konsistas el tri partoj: * '''Rubando''', dividita en ĉelojn, por registri la demandon kaj respondon de la maŝino en la formo de vico da [[skribsigno]]j el finia [[alfabeto (de formala lingvo)|alfabeto]] (en unu ĉelon eblas skribi unu signon). * Lega-skriba '''ĉareto''' por legi kaj skribi signojn. Ĝi kapablas legi literon, skribi literon, moviĝi laŭ la rubando je unu paŝo dekstren aŭ maldekstren. * '''Regilo''' kiu prenas signon de la legilo kaj, depende de ĝi kaj de sia '''stato''', ordonas al la ĉareto moviĝi kajaŭ skribi kajaŭ legi. == Formala difino == Formale maŝino de Turing estas [[Opo (aroteorio)|4-opo]]: : <big><math>{\cal M} =\; < Q, \Sigma, \delta, \Gamma, q_0, \Box, F ></math></big> kie: : <math>Q</math> estas finia [[aro]] da statoj : <math>q_0 \in Q</math> estas ''la komenca stato'' : <math>F</math> estas aro da ''statoj finaj'' : <math>\Gamma</math> estas finia [[signaro (komputado)|signaro]] ([[alfabeto (de formala lingvo)|alfabeto]]) da signoj traktataj de la maŝino : <math>\Box \in \Gamma</math> estas malplena [[skribsigno]] (malesto de signo) : <math>\Sigma</math> estas aro da signoj enigaj, <math>\Sigma\subset\Gamma\setminus\{\Box\}</math> : <math>\delta</math> estas ''transira [[funkcio]]'' tia, ke :: <math>\delta : \Gamma \times Q \to Q \times \Gamma \times \{ \leftarrow, \rightarrow, \cdot \}</math> :: t.e. <math>\delta</math> estas funkcio kiu ricevas la kurantan staton kaj signon sur la rubando, kaj rezultigas signon skribendan, sekvan staton kaj la movon de la ĉareto (paŝo maldekstren, dekstren, senmove).<ref>Hopcroft, John; Ullman, Jeffrey D. (1979). Introduction to Automata Theory, Languages, and Computation (1st ed.). Reading, Mass.: Addison–Wesley. ISBN 0-201-02988-X. P. 148.</ref> == Signifo == La tuto ŝajnas esti simpla, sed Turing pruvis, ke tia maŝino povas komputi ion ajn, kio estas komputebla. Fakte, ĉiu ekzistanta [[komputilo]] estas esence tia maŝino. La diversaj modernaj teĥnologioj, uzataj nun, estas nome nur rimedoj por plirapidigi aŭ pligrandskaligi la komputadon, do diferenco de grado, sed ne de speco nek de esenco nek de ebleco. Laŭ [[materialismo|materialistoj]] (ekzemple [[Daniel Dennett]]), eĉ la homa [[cerbo]] estas maŝino de Turing. == Lambdokalkulo == Teorio pri tio, ke ĉiu komputebla funkcio povas esti komputata de Maŝino de Turing nomiĝas la [[Tezo Church-Turing]]. Al ĝia ekesto kontribuis [[Alonzo Church]], alia matematikisto de tiu tempo. De li priesplorita [[lambdokalkulo]] estas ekvivalento de la Maŝino de Turing kaj oni povas pruvi, ke ankaŭ ĝi povas komputi ĉiujn komputeblajn funkciojn. == Vidu ankaŭ == * [[Probableca maŝino de Turing]] * [[Nedeterminisma maŝino de Turing]] * [[Testo de Turing]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.abelard.org/turpap2/tp2-ie.asp <!-- Turing-a, A., ''Sur Komputeblaj Nombroj, Kun Apliko al la _Entscheidungsproblem_'' --> * http://www.cheransoft.com/vturing {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060220095010/http://www.cheransoft.com/vturing/ |date=2006-02-20 }} <!-- Vida Turing-a, Maŝino de Turing interaga simulilo/_IDE_ --> * http://plato.stanford.edu/entries/turing-machine <!-- Turing-a Maŝino sur _Stanford_ Enciklopedio de Filozofio --> * {{Retarkivo|2005|http://www.imt.ro/Romjist/Volum1/Vol1_3/turing.htm Rogozhin Yurii, "Universala Turing-a Maŝino kun 2 statoj kaj 2 simboloj}} == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Nombrigebleco]] [[Kategorio:Komputaj modeloj]] [[Kategorio:Komputiko]] 6ez2mggv233o1wg44r0t6gg3ref2v3b 0 57873 9488108 9479918 2026-10-04T13:08:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Vegan Sausages, vegan coffee latte and a vegan muffin (5090679024).jpg|eta|250ra|Vegana manĝaĵo]] [[Dosiero:JES 2017-2018 - Veganujo.jpg|eta|250ra|Vegana tablo dum [[Junulara E-Semajno#9-a JES|9-a JES, Ŝĉecino]]]] '''Veganismo''' estas [[filozofio]] kaj vivmaniero, kiu provas kiel eble plej eviti ĉiujn formojn de ekspluato kaj krueleco al [[bestoj]] por [[manĝaĵo]]j, [[vesto]]j kaj aliaj uzoj. Krom tio ĝi ankaŭ subtenas la evoluigon de senbestekspluataj alternativoj, kio servu bestojn, homojn kaj la naturmedion. La vorto "vegano" ofte uziĝas kun la sama signifo kiel "vegetaĵano/vegetalano", tio estas, persono kiu ne manĝas ion ajn el besta deveno, inkluzive de [[viando]], [[fiŝaĵo]]j, [[Laktoprodukto|laktaĵoj]], kaj [[Ovo|ovaĵo]].<ref>Gary Steiner, ''Animals and the Limits of Postmodernism'' ("Bestoj kaj la limoj de Postmodernismo"), Columbia University Press, 2013, [https://books.google.com/books?id=SfFnIsnSEIQC&pg=PA206 206].</ref> Veganismo vidas en la utiligo de bestoj, ekzemple por la produktado de [[lakto]] aŭ [[viando]], ekspluaton, kiu kaŭzas suferon.<ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Greenebaum|persona nomo=Jessica|titolo=Veganism, Identity and the Quest for Authenticity ("Veganismo, identeco kaj la serĉado de aŭtentikeco")|gazeto=Food, Culture and Society: An International Journal of Multidisciplinary Research |volumo=15|numero=1|dato=1-a de marto 2012|issn=1552-8014|doi=10.2752/175174412x13190510222101|paĝoj=129–144|url=https://www.researchgate.net/publication/272214038}}</ref> La sufero baziĝas interalie, sed ne nur, sur la mortigo de la bestoj, kiu pro ekonomiaj kaj produktaj kialoj ankaŭ en la ova kaj lakta produktado okazas. Krom la celo de suferig-evito por bestoj, veganismo donas al bestoj ankaŭ la rajton je vivo, senvundeco kaj libereco, kio estas plej granda diferenco kun nurdieta [[vegetarismo]]. La pensaro de veganismo tial plej ofte estas ligita al tiu de [[bestaj rajtoj]].<ref>Gary Francione, ''Animal Welfare, Happy Meat and Veganism as the Moral Baseline'' ("Bonfarto de bestoj, 'feliĉa' viando kaj veganismo kiel morala fundamento"), en David Kaplan, ''The Philosophy of Food'', University of California Press, 2012 (169–189) 182.</ref> Ĉar homa vivo sen efiko al naturmedio kaj ĉirkaŭaĵo estas praktike neebla, la vortumo "kiel eble plej eviti" donas al ĉiu unuopulo la decidon, kie komenciĝas nenepra damaĝo al aliaj. La termino ''etika vegano'' estas ofte aplikata al tiuj, kiuj ne nur sekvas veganan dieton sed etendas la filozofion en aliajn areojn de siaj vivoj,<ref name=mw>{{citaĵo el la reto|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/veganism|titolo=Definition of VEGANISM|website=www.merriam-webster.com}}</ref><ref name=rh>{{citaĵo el la reto|url=http://www.dictionary.com/browse/veganism|titolo=the definition of veganism|website=www.dictionary.com|alirdato=2019-04-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224204731/https://www.dictionary.com/browse/veganism|arkivdato=2021-02-24}}</ref> kaj kontraŭas la uzon de bestoj por iu ajn celo. Alia esprimo estas [[Mediprotekta vegetarismo|mediprotekta veganismo]], kiu rilatas al evitado de bestaj produktoj laŭ la premiso ke la industria bestbredado estas ekologie malutila kaj nedaŭrigebla.<ref name=vip>{{citaĵo el la reto|url=http://www.vegparadise.com/24carrot610.html|titolo=Vegetarians in Paradise/Donald Watson/Vegan Society/24 Carrot Vegetarian Award|website=www.vegparadise.com|alirdato=2019-04-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180314034642/http://www.vegparadise.com/24carrot610.html|arkivdato=2018-03-14}}</ref> Veganaj dietoj estas konsiderataj taŭgaj por ĉiuj etapoj de la vivo, inkluzive dum infanaĝo kaj gravedeco fare de la [[Usona Akademio pri Nutrado kaj Dietiko]], [[Dietistoj de Kanado]], kaj la [[Brita Dietika Asocio]]. La Germana Societo por Nutrado ne rekomendas veganajn dietojn por infanoj aŭ adoleskantoj, aŭ dum [[gravedeco]] kaj [[mamnutrado]]. Veganaj dietoj tendencas esti pli altaj je fibro, [[magnezio]], [[foliata acido]], [[vitamino C]], [[vitamino E]], [[fero]] kaj [[plantkemiaĵo]]j; kaj pli malaltaj je energioj, [[Saturita graso|saturitaj grasoj]], [[kolesterolo]], [[Acida graso omego 3|long-ĉenaj omego-3 grasaj acidoj]], [[vitamino D]], [[kalcio]], [[zinko]] kaj [[Kobalamino|vitamino B₁₂]].<ref name=ADA2009>[http://www.andjrnl.org/article/S0002-8223%2809%2900700-7/fulltext "Position of the American Dietetic Association: Vegetarian diets"], ''Journal of the American Dietetic Association'', 109(7), julio 2009, 1266–1282. {{doi|10.1016/j.jada.2009.05.027}} {{PMID|19562864}}</ref> Malekvilibritaj veganaj dietoj povas konduki al nutraj mankoj kiuj nuligas ĉiajn profitajn efikojn kaj kaŭzas seriozajn problemojn pri sano. Kelkaj el ĉi tiuj mankoj povas esti plej sekure malhelpataj per la elekto de fortikigitaj manĝaĵoj aŭ la regula konsumado de dietaj suplementoj. Suplementado de Vitamino B₁₂ estas aparte grava, ĉar ĝi estas la sola nutra substanco, kiu nepre mankus en vegana dieto sen suplementoj aŭ fortikigitaj manĝaĵoj, kaj ĉar ĝia manko kaŭzas sangomalsanojn kaj neresanigeblajn neŭrologiajn damaĝojn.<ref>{{citaĵo el gazeto|pmc=3662288|jaro=2013|author1=Tuso|persona nomo=P. J.|titolo=Nutritional Update for Physicians: Plant-Based Diets|gazeto=The Permanente Journal|volumo=17|numero=2|paĝoj=61–66|kunaŭtoroj=Ismail, M. H.|last3=Ha|first3=B. P.|last4=Bartolotto|first4=C|doi=10.7812/TPP/12-085|pmid=23704846}}</ref> [[Donald Watson]] elpensis la terminon ''vegan'' (fonton de la Esperanta radiko ''vegan-'') en 1944 kiam li kunfondis la [[Vegana Societo|Veganan Societon]] en [[Anglio]]. Unue li uzis ĝin por signifi "senlaktan vegetaranon", sed de 1951 la Societo difinis ĝin kiel "la doktrino, ke homo devas vivi sen ekspluati bestojn".<ref>Laura Wright, ''The Vegan Studies Project: Food, Animals, and Gender in the Age of Terror'', University of Georgia Press, 2015, 2.</ref> Intereso pri veganismo kreskis en la 2010-aj jaroj, precipe en la dua duono. Pli da veganaj butikoj malfermiĝis kaj veganaj opcioj pli kaj pli disponeblas en superbazaroj kaj restoracioj en multaj landoj.<ref name="Francione2010">{{Citaĵo el libro|familia nomo=Francione|persona nomo=Gary Lawrence|aŭtoroligilo1=Gary Francione|kunaŭtoroj=Garner, Robert|aŭtoroligilo2=Robert Garner|chapter=|titolo=The Animal Rights Debate: Abolition Or Regulation? (ĉapitro [https://cup.columbia.edu/book/the-animal-rights-debate/9780231149556 ''The Abolition of Animal Exploitation''])|eldoninto=Columbia University Press|loko=Novjorko|dato=26-a de oktobro 2010|isbn=9780231149556|oclc=705765194|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180420174910/https://cup.columbia.edu/book/the-animal-rights-debate/9780231149556|arkivdato=20-a de aprilo 2018|alirdato=20-a de aprilo 2018|jaro=2010}}</ref> == Originoj == === Etimologio de ''vegetarano'' === La termino "vegetarano" estis uzata ekde ĉirkaŭ 1839 por raporti tion, kio antaŭe estis priskribita kiel vegetala reĝimo aŭ dieto.<ref>Rod Preece, ''Sins of the Flesh: A History of Ethical Vegetarian Thought'', Vancouver: University of British Columbia Press, 2008, [https://books.google.com/books?id=uMnubkF5HjAC&pg=PA12 12].</ref> Ĝi originis en la anglalingva formo ''vegetarian'', malregula komponaĵo de ''vegetable'' "vegetalo" kaj la sufikso ''-an'' "ano" (en la senco de "subtenanto, kredanto").<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/vegetable|titolo=Definition of VEGETABLE|website=www.merriam-webster.com}}</ref> La plej frua skriba uzo estas atribuita al aktorino, verkisto kaj [[Aboliciismo|aboliciisto]] [[Fanny Kemble]], en ŝia ''Journal of a Residence on a Georgian plantation in 1838–1839''. === Historio === [[Dosiero:Fruit lands Alcott house, 2015 2.jpg|eta|Fruitlands, mallongdaŭra vegana komunumo establita en 1844 fare de Amos Bronson Alcott en Harvard, [[Masaĉuseco]]]] [[Dosiero:Gandhi LVS 1931.jpg|eta|[[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]], ĉe la Vegetarian Society, [[Londono]], la [[20-an de novembro]] 1931, kun Henry Salt je lia dekstro]] Oni povas atribui la originon de veganismo al vegetaraj praktikoj en la [[Induso-civilizacio|Indusa Civilizo]] en la jaroj 3300-1300 a.K.<ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Bajpai|persona nomo=Shiva|titolo=The History of India – From Ancient to Modern Times|url=https://archive.org/details/historyofhinduin0000satg|dato=2011|eldoninto=Himalayan Academy Publications (Hawaii, USA)|isbn=978-1-934145-38-8}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Spencer|persona nomo=Colin|authorlink=Colin Spencer|titolo=The Heretic's Feast: A History of Vegetarianism|url=https://archive.org/details/hereticsfeasthis0000spen_o3y6|eldoninto=Fourth Estate Classic House|paĝoj=[https://archive.org/details/hereticsfeasthis0000spen_o3y6/page/33 33]–68, 69–84|isbn=978-0874517606|jaro=1996}}</ref><ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Tähtinen|persona nomo=Unto|titolo=Ahimsa: Non-violence in Indian tradition|eldoninto=London: [1976], Rider and Company (1976)}}</ref> en la [[hinda subkontinento]], precipe en la nunaj norda kaj okcidenta [[Barato]] kaj en [[Pakistano]].<ref name="Singh2008">{{citaĵo el libro|familia nomo=Singh|persona nomo=Upinder|titolo=A History of Ancient and Early medieval India : from the Stone Age to the 12th century|jaro=2008|eldoninto=Pearson Education|loko=New Delhi|isbn=9788131711200|page=137|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC}}</ref> Fruaj vegetaranoj inkluzivis hindiajn filozofojn kiel [[Mahavira]] kaj [[Kundakunda]], la [[Tamiloj|tamila]]<nowiki/>n [[Poezio|poeton]] [[Tiravaluvaro]], la hindajn imperiestrojn [[Ĉandragupto Maŭrjo]] kaj [[Aŝoko]]; [[Helenisma filozofio|Grekajn filozofoj]]<nowiki/>n kiel [[Empedoklo]], [[Teofrasto]], [[Plutarĥo]], [[Plotino]], kaj [[Porfirio (filozofo)|Porfirio]]; kaj la romian poeton [[Ovidio]] kaj la dramiston [[Seneko la Juna]].<ref name=Dombrowski1984>Daniel Dombrowski, "Vegetarianism and the Argument from Marginal Cases in Porphyry", ''Journal of the History of Ideas'', 45(1), January–-a de marto 1984, 141–143. Daniel A. Dombrowski, ''The Philosophy of Vegetarianism'', University of Massachusetts Press, 1984, 2.</ref> La greka saĝulo [[Pitagoro]] eble rekomendis fruan formon de strikta [[vegetarismo]], sed lia vivo estas tiel malklara, ke oni diskutas ĉu li iam rekomendis ajnan formon de [[vegetarismo]].<ref>For Thiruvalluvar, see G. U. Pope, [https://www.projectmadurai.org/pm_etexts/pdf/pm0153.pdf "Thirukkural English Translation and Commentary"], W.H. Allen, & Co, 1886, 160.</ref><ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Kahn|persona nomo=Charles H.|dato=2001|titolo=Pythagoras and the Pythagoreans: A Brief History|url=https://books.google.com/?id=GKUtAwAAQBAJ&pg=PA72&dq=Pythagoreanism#v=onepage&q=Pythagoreanism&f=false|loko=Indianapolis, [[Indianao]] kaj [[Kembriĝo]] |eldoninto=Hackett Publishing Company|isbn=978-0-87220-575-8|page=9|ref=harv}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Cornelli|persona nomo=Gabriele|kunaŭtoroj=McKirahan, Richard|dato=2013|titolo=In Search of Pythagoreanism: Pythagoreanism as an Historiographical Category|url=https://books.google.com/?id=p0ihjZufKncC&pg=PA50&dq=Pythagoreanism#v=onepage&q=Pythagoreanism&f=false|loko=[[Berlino]]|eldoninto=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-030650-7|page=168|ref=harv}}</ref> Li preskaŭ certe malpermesis al siaj sekvantoj manĝi [[fabo]]jn<ref name=Zhmud/> kaj porti vestojn el [[lano]].<ref name=Zhmud>{{citaĵo el libro|familia nomo=Zhmud|persona nomo=Leonid|dato=2012|titolo=Pythagoras and the Early Pythagoreans|url=https://books.google.com/?id=of-ghBD9q1QC&printsec=frontcover&dq=Pythagoras#v=onepage&q=Pythagoras&f=false| kunaŭtoroj =tradukintoj Kevin Windle kaj Rosh Ireland|loko=[[Oksfordo]]|eldoninto=Oxford University Press|isbn=978-0-19-928931-8|paĝoj=200, 235|ref=harv}}</ref> [[Eŭdokso el Knido]], studento de [[Arĥito]] kaj [[Platono]], skribis, ke "Pitagoro estis distingita de tia pureco, ke li evitis mortigi, ke li ne nur sindetenis de bestaj manĝaĵoj, sed eĉ retenis distancon de kuiristoj kaj ĉasistoj".<ref name=Zhmud/> [[Pri manĝado de viando (Plutarĥo)|Pri manĝado de viando]] estas eseo de la 1-a-jarcenta grek-romia verkisto kaj filozofo [[Plutarĥo]], trovita en sia kolekto de skribaĵoj, ''[[Moralia]]''. En "Pri manĝado de viando", li argumentas kontraŭ la malracieco kaj malmoraleco, laŭ li, de mortigado kaj manĝado de bestoj. Unu el la plej fruaj konataj veganoj estis la araba poeto [[Al-Maari|Al-Maʿarri]] (ĉ. 973 - ĉ. 1057). Iliaj argumentoj estis bazitaj sur sano, la transmigrado de animoj, besta bonfarto, kaj la vidpunkto, adoptita de Porfirio en ''De Abstinentia ab Esu Animalium'' (ĉ. 268 - ĉ. 270), ke se homoj meritas justecon, bestoj same meritas ĝin.<ref>D. S. Margoliouth, "Abu‘l-'Alā al-Ma‘arrī's Correspondence on Vegetarianism", ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'', 34(02), 1902 (289–332), 290.</ref> [[Vegetarismo]] establis sin kiel signifa movado en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj [[Usono]] en la [[19-a jarcento]].<ref>Lambe 1854, 55, 94.</ref> Malmultaj vegetaranoj evitis ĉiajn best-manĝaĵojn. En 1813, la poeto [[Percy Bysshe Shelley]] eldonis ''[[A Vindication of Natural Diet]]'', defendante "abstinadon de bestaj manĝaĵoj kaj alkoholaj likvoroj", kaj en 1815, [[William Lambe]], londona kuracisto, asertis, ke lia "dieto de akvo kaj legomoj" povus resanigi ion ajn, ekde [[tuberkulozo]] ĝis [[Aknohaŭto|akno]]. Lambe nomis bestomanĝaĵon "kutima iritado", kaj argumentis, ke "lakta manĝado kaj viando-manĝado estas nur branĉoj de komuna sistemo kaj ili devas stari aŭ fali kune". La dieto de [[Sylvester Graham]], kiu plejparte konsistis nur el fruktoj, legomoj, akvo kaj pano farita hejme el nerafinita [[Faruno|tritikfaruno]], fariĝis populara kiel saniga rimedo en la [[1830-aj jaroj]] en [[Usono]]. Pluraj veganaj komunumoj estis establitaj ĉirkaŭ tiu tempo.<ref>James C. Whorton, ''Crusaders for Fitness: The History of American Health Reformers'', Princeton: Princeton University Press, 2014, 69–70.</ref> En [[Masaĉuseco]], [[Amos Bronson Alcott]], patro de la romanverkisto [[Louisa May Alcott]], malfermis la [[Templo Lernejo|Templon Lernejon]] en 1834<ref>Hart 1995, [https://books.google.com/books?id=hvmfshZxPf0C&pg=PA14 14]; Francis, ''Fruitlands: The Alcott Family and their Search for Utopia'', 2010.</ref> kaj [[Fruitlands]] en 1844<ref>William A. Alcott, [https://books.google.com/books?id=2YIEAAAAYAAJ ''Vegetable Diet: As Sanctioned by Medical Men and By Experience in All Ages''], Boston: Marsh, Capen & Lyon, 1838.</ref><ref>J. E. M. Latham, ''Search for a New Eden'', Madison: Fairleigh Dickinson University Press, 1999, 168.</ref><ref>Gregory 2007, 22.</ref>, kaj en [[Anglio]], [[James Pierrepont Greaves]] fondis ''Concordium'', vegana komunumo en [[Alcott House]] ĉe Ham Common, en 1838.<ref>Andrew F. Smith, ''Eating History'', Novjorko: Columbia University Press, 2013, 29–35 (33 for popularity); Whorton 2014, 38ff.</ref> [[Dosiero:Aankomst Britse langeafstand wandelaarster dr Barbara Moore op Schiphol Mevrou, Bestanddeelnr 912-5463.jpg|eta|[[Barbara Moore]] partoprenis la unuan renkontiĝon de la Vegana Societo kiel observanto]] === Vegetara Societo === En 1843, membroj de [[Alcott House]] kreis la Britan kaj Fremdan Societon por la Antaŭenigo de Humaneco kaj Abstinado de Bestodevena Manĝaĵo<ref>Forerunner of the Vegetarian Society, decembro 1893, paĝoj 453-55</ref>, gvidita de Sophia Chichester, riĉa bonfaranto de Alcott House.<ref>Jackie Latham, [http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09612029900200216 "The political and the personal: the radicalism of Sophia Chichester and Georgiana Fletcher Welch"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181116105129/https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09612029900200216 |date=2018-11-16 }}, ''Women's History Review'', 8(3), 1999 (469–487), 474.</ref> Alcott House ankaŭ helpis establi la britan Vegetaran Societon, kiu celebris la unuan renkontiĝon en 1847 en [[Ramsgato|Ramsgate]], [[Kent]]<ref>David Grumett, Rachel Muers, ''Theology on the Menu: Asceticism, Meat and Christian Diet'', Routledge, 2010, 64.</ref>. ''The Medical Times and Gazette'' en [[Londono]] raportis en 1884: "Estas du specoj de Vegetaranoj: unu ekstrema formo, kies membroj ne manĝas ajnajn bestaĵojn; kaj malpli ekstrema sekto, kiu ne kontraŭas ovojn, lakton aŭ fiŝojn. La Vegetara Societo... apartenas al la lasta pli modera divido." Artikolo en la magazino de la Societo, ''Vegetarian Messenger'' (''Vegetara Mesaĝilo''), en 1851 diskutis pri alternativoj al ŝua ledo, kio sugestas la ĉeeston de veganoj en la membraro kiuj malakceptis ĉian bestan uzadon, ne nur en dieto<ref>[https://web.archive.org/web/20080630114643/http://www.ivu.org/history/renaissance/words.html "History of Vegetarianism: The Origin of Some Words"], International Vegetarian Union, 6-a de aprilo 2010.</ref> . Per la publikigo de 1886 de Henry S. Salt, ''A Plea for Vegetarianism and Other Essays'', li asertis, ke "Estas vere, ke plej multaj, ne ĉiuj, manĝoreformantoj, akceptas en sia dieto bestodevenajn manĝaĵojn kiel lakton, buteron, fromaĝon kaj ovojn.<ref name="salt">{{Citaĵo el libro|titolo=A Plea for Vegetarianism and Other Essays |familia nomo=Stephens |persona nomo=Henry Salt |dato=1886 |page=57 |chapter=5: Sir Henry Thompson on "Diet."|title-link=s:A Plea for Vegetarianism and Other Essays }}</ref> " La unua konata vegana kuirlibro, de Rupert H. Wheldon, ''No Animal Food: Two Essays and 100 Recipes'', estis publikigita en [[Londono]] en 1910.<ref>Rupert Wheldon, [https://www.gutenberg.org/ebooks/22829 ''No Animal Food''], Novjorko kaj New Jersey: Health Culture Co., 1910.</ref> La konsumado de lakto kaj ovoj fariĝis batalkampo dum la sekvaj jardekoj. Estis regulaj diskutoj pri ĝi en la ''Vegetara Mesaĝilo''; el la korespondaj paĝoj ŝajnas, ke multaj kontraŭuloj de veganismo venis el la vegetaranoj.<ref>Leah Leneman, [https://www.ivu.org/history/vegan-from-1909.pdf "No Animal Food: The Road to Veganism in Britain, 1909–1944"],''Society and Animals'', 7(3), 1999 (219–228), 221–223.</ref> Dum vizito en [[Londono]] en 1931, [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]], kiu aliĝis al la plenuma komitato de la Vegetara Societo kiam li vivis en Londono de 1888 ĝis 1891, faris paroladon al la societo argumentante, ke ĝi devas antaŭenigi senviandan dieton kiel aferon primoralan, ne prisanan.<ref name=Gandhispeech>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Gandhi|persona nomo=Mahatma|aŭtoroligilo=Mahatma Gandhi|dato=20-a de novembro 1931|titolo=The Moral Basis of Vegetarianism|url=https://ivu.org/news/evu/other/gandhi2.html|eldoninto=EVU News|type=Speech|loko=Londono| volumo=1998|numero=1|paĝoj=11–14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180310000343/https://ivu.org/news/evu/other/gandhi2.html|arkivdato=10-a de marto 2018|alirdato=9-a de marto 2018}}</ref><ref>Stanley A. Wolpert, ''Gandhi's Passion: The Life and Legacy of Mahatma Gandhi'', Oxford University Press, 2002, 21–22, 161.</ref> [[Laktovegetarismo|Lakto-vegetarano]]j agnoskis la etikan konsistecon de la vegana pozicio sed konsideris veganan dieton nepraktikebla kaj zorgis, ke ĝi povos esti malhelpo al disvastigado de vegetarismo se veganoj ne kapablos partopreni sociajn rondojn kie neniu nebestodevena manĝaĵo haveblas. Ĉi tio fariĝis la superreganta vidpunkto de la Vegetara Societo, kiu en 1935 deklaris: "La lakto-vegetaranoj, entute, ne defendas la praktikon konsumi la laktaĵojn krom surbaze de oportuneco.<ref>[https://web.archive.org/web/20141019084456/http://ethik.univie.ac.at/fileadmin/user_upload/inst_ethik_wiss_dialog/Leneman__L._1999._No_Animal_Food__The_Road_to_Veganism_in_Britain__1909-1944..pdf Leneman 1999], 226.</ref> === Etimologio de ''vegano'' === [[Dosiero:Vegan friendly icon.svg|eta|maldekstra|Veganeca marko.]] En [[aŭgusto]] de [[1944]], pluraj membroj de la Vegetara Societo petis, ke sekcio de ĝia novaĵletero estu dediĉita al senlakta vegetarismo. Kiam la peto estis malakceptita, [[Donald Watson]], sekretario de la filio de [[Leicester]], starigis novan trimonatan novaĵleteron en novembro 1944, kun prezo de du [[penco]]j. Li nomis ĝin ''The Vegan News'' (''La Veganaj Novaĵoj''.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Watson|persona nomo=Donald| kunaŭtoroj =intervjuinto George D. Rodger|titolo=Interview with Donald Watson|url=https://www.vegansociety.com/sites/default/files/DW_Interview_2002_Unabridged_Transcript.pdf|format=PDF|type=Transcript|eldoninto=Vegana Societo|dato=15-a de decembro 2002|alirdato=13-a de marto 2018|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180314041736/https://www.vegansociety.com/sites/default/files/DW_Interview_2002_Unabridged_Transcript.pdf|arkivdato=13-a de marto 2018|}}</ref> Li elektis la vorton ''vegan'' mem, surbaze de "la unuaj tri kaj lastaj du literoj de "vegetarian", ĉar ĝi markis, laŭ la vortoj de S-ro Watson, "la komencon kaj finon de vegetarano "<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Lowbridge|persona nomo=Caroline|dato=30-a de decembro 2017|titolo=Veganism: How a maligned movement went mainstream|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-40722965|eldoninto=[[BBC News]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180314050438/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-40722965|arkivdato=14-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref>, sed demandis siajn legantojn ĉu ili povas elpensi ion pli bonan ol la vorto ''vegano'' por signifi "senlakta vegetarano". Ili sugestis ''allvega'' ("tutvega"), ''neo-vegetarian'' ("nov-vegetarano"), ktp.<ref>Donald Watson, [https://issuu.com/vegan_society/docs/the-vegan-news-no.-2-february-1945 ''Vegan News''], February 1945, 2–3.</ref> La unua eldono altiris pli ol 100 leterojn, inkluzive de [[George Bernard Shaw]], kiu decidis forlasi ovojn kaj laktaĵojn. La nova [[Vegana Societo]] okazigis sian unuan renkontiĝon komence de novembro ĉe Attic Club, 144 High Holborn, [[Londono]]. Tiuj, kiuj partoprenis, estis [[Donald Watson]], Elsie B. Shrigley, Fay K. Henderson, Alfred Hy Haffenden, Paul Spencer kaj Bernard Drake, kun observanto Mme Pataleewa ([[Barbara Moore]], rus-brita inĝeniero). La [[Monda Tago de Veganoj]] okazas ĉiun [[1-a de novembro|1-an de novembro]] por marki la fondon de la Societo kaj la monato novembro estas konsiderata de la Societo kiel la Monda Vegana Monato. ''The Vegan News'' ŝanĝis sian nomon al ''The Vegan'' en novembro 1945, kiam ĝi jam havis 500 abonantojn. Ĝi eldonis receptojn kaj "veganan komercan liston" de senbestaj produktoj, kiel ekzemple dentopasto [[Colgate]], [[Kiwi (ciraĵo)|Kiwi]], paperaj produktoj de Dawson & Owen, kaj gluo de Gloy. Veganaj libroj aperis, inkluzive de veganaj receptoj de Fay K. Henderson kaj ''Aids to Vegan Diet for Children'' (''Helpoj al Vegana Dieto por Infanoj'') fare de Kathleen V. Mayo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.vegansociety.com/take-action/campaigns/world-vegan-month|titolo=World Vegan Month|eldoninto=Vegana Societo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180314051539/https://www.vegansociety.com/take-action/campaigns/world-vegan-month|arkivdato=14-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref> La Vegana Societo baldaŭ klarigis, ke ĝi malakceptas la uzon de bestoj por iu ajn celo, ne nur en dieto<ref>[https://issuu.com/vegan_society/docs/the-vegan-no.-5-november-1945 ''The Vegan''], 1(5), novembro 1945; for 500, [https://issuu.com/vegan_society/docs/the-vegan-autumn-1994---50th-anniversary ''The Vegan''], 10(3), Autumn 1994, iv.</ref>. En 1947, Watson skribis: "La veganoj malakceptas kiel superstiĉe, ke la homa vivo dependas de la ekspluatado de ĉi tiuj estuloj kies sentoj tre similas al niaj propraj ...". Ekde 1948, en la unua paĝo de ''La Vegano'' legeblas: "Antaŭenigi vivon sen ekspluatado", kaj en 1951, la Societo publikigis sian difinon de veganismo kiel "la doktrino, ke la homo devas vivi sen ekspluati bestojn".<ref>For an example of the vegan trade list, [https://issuu.com/vegan_society/docs/the-vegan-summer-1946 ''The Vegan''], 2(2), Summer 1946, 6–7.</ref> En 1956, ĝia vicprezidanto, Leslie Cross, fondis Plantmilk Society; kaj en 1965, kiel Plantmilk Ltd kaj poste Plamil Foods, ĝi komencis produktadon de unu el la unuaj vaste distribuitaj [[sojlakto]]j en la okcidenta mondo<ref>[[Joanne Stepaniak]], ''The Vegan Sourcebook'', McGraw Hill Professional, 2000, [https://books.google.com/books?id=6Ia5eZIlgLUC&pg=PA5 5]; ''The Vegan'', Autumn 1949, 22.</ref>. La unua vegana societo en Usono estis fondita en 1948 de Catherine Nimmo kaj Rubin Abramowitz en [[Kalifornio]], kiu distribuis la novaĵleteron de Watson. En 1960, H. Jay Dinshah fondis la [[Usona Vegana Societo|Usonan Veganan Societon]], ligante veganismon al la koncepto ''[[ahimsa]]''. Laŭ [[Joanne Stepaniak]], la vorto ''vegan'' estis unue eldonita sendepende en 1962 de la ''Oxford Illustrated Dictionary'', difinita kiel "vegetarano kiu ne manĝas buteron, ovojn, fromaĝon aŭ lakton". En [[Esperanto]], simile kiel en aliaj lingvoj, la vorto "vegano" estas daŭra temo de diskutoj. Ĉefe ĝi estas akceptita kiel priskribo de vivmaniero kaj filozofi-politika aspiro, dum la pli fundamenta "vegetaĵano/vegetalano" priskribas nur la nutran flankon. Resume eblas diri, ke vegetaĵanoj ne nepre estas veganoj, dum ĉiuj veganoj nepre estas principe vegetaĵanoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20100709210135/http://www.ivu.org/history/england19a/healthian.pdf ''The Healthian''], 1(5), aprilo 1842, 34–35.</ref> == Kreskanta intereso == === Alternativaj manĝ-movadoj === [[Dosiero:punk-27947.jpg|eta|Du britaj punkoj en la 1970-aj jaroj, kiam veganismo disvastiĝis en tiu [[subkulturo]]]] En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, vegetara manĝaĵa movado aperis kiel parto de la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj|kontraŭkulturo en Usono]], kiu temis pri zorgoj pri dieto, la [[Mediprotekto|medio]] kaj malkonfido pri manĝaĵproduktantoj, kio kondukis al kreskanta intereso pri organika ĝardenado.<ref name=VA>Iacobbo, Karen and Michael Iacobbo. "Chapter 9: Peace, Love, and Vegetarianism: The Counterculture of the 1960s and 1970s", In ''Vegetarian America: A History''. Westport: Praeger, 2004.</ref><ref>Andrew F. Smith, ''Eating History'', Novjorko: Columbia University Press, 2013, [https://books.google.com/books?id=IH6KFJ4Om0oC&pg=PA197 197]; Wright 2015, 34.</ref> Unu el la plej influaj vegetarismaj libroj de tiu tempo estis ''[[Dieto por Malgranda Planedo|Diet for a Small Planet]]''<ref name="npr16">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2016/09/22/494984095/70s-food-movement-promoted-benefits-of-plant-based-diet|titolo=If You Think Eating Is A Political Act, Say Thanks To Frances Moore Lappe|familia nomo=Aubrey|persona nomo=Allison|dato=22-a de septembro 2016|department=The Salt|eldoninto=[[NPR]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180312221600/https://www.npr.org/sections/thesalt/2016/09/22/494984095/70s-food-movement-promoted-benefits-of-plant-based-diet|arkivdato=12-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref><ref>[[Frances Moore Lappé]], ''Diet for a Small Planet: How to Enjoy a Rich Protein Harvest by Getting Off the Top of the Food Chain'', Friends of the Earth/Ballantine, 1971; Smith 2013, [https://books.google.com/books?id=IH6KFJ4Om0oC&pg=PA197 197].</ref> de la jaro 1971, verkita de [[Frances Moore Lappé]]. Ĝi vendis pli ol tri milionojn da kopioj kaj sugestis "foriri de la pinto de la [[manĝoĉeno]]". Dum la sekvaj jardekoj oni vidis esploradon de grupo de sciencistoj kaj kuracistoj en Usono, inkluzive de kuracistoj [[Dean Ornish]], [[Caldwell Esselstyn]], [[Neal D. Barnard]], [[John A. McDougall]], [[Michael Greger]], kaj [[Biokemio|biokemiisto]] [[T. Colin Campbell]], kiu argumentis ke dietoj kiuj baziĝas sur bestaj grasaĵoj kaj bestaj proteinoj, kiel la okcidenta patrono, malutilis sanon.<ref>''Pri intereso de sanprofesiuloj en vegetaraj dietoj en la lasta kvarono de la 20-a jarcento:'' Donna Maurer, ''Vegetarianism: Movement or Moment?'', Temple University Press, 2002, 23; pri Ornish and Barnard, 99–101. ''Pri McDougall:'' Karen Iacobbo, Michael Iacobbo, ''Vegetarians and Vegans in America Today'', Greenwood Publishing Group, 2006, 75. ''Pri Ornish, Campbell, Esselstyn, Barnard kaj Greger:'' Kathy Freston, ''Veganist'', Weinstein Publishing, 2011. Ornish, el [https://books.google.com/books?id=E8XpM5fFBrYC&pg=PA21 21]; Campbell, [https://books.google.com/books?id=E8XpM5fFBrYC&pg=PA41 41]; Esselstyn, [https://books.google.com/books?id=E8XpM5fFBrYC&pg=PA57 57]; Barnard, [https://books.google.com/books?id=E8XpM5fFBrYC&pg=PA73 73]; Greger, [https://books.google.com/books?id=E8XpM5fFBrYC&pg=PA109 109].</ref> Ili produktis serion de libroj, kiuj rekomendas veganajn aŭ vegetarajn dietojn, inkluzive de McDougall, ''The McDougall Plan'' (1983), [[John Robbins]], ''Diet por New America'' (1987)<ref>Pri McDougall Plan: Iacobbo and Iacobbo 2006, 75; pri Robbins: Wright 2015, 35, kaj Preece 2008, [https://books.google.com/books?id=uMnubkF5HjAC&pg=PA327 327]; pri Ornish: Maurer 2002, 99–101.</ref>, kiu asociis viandon per media damaĝo, kaj Dro. Dean Ornish, ''Program for Reversing Heart Disease'' (1990). En 2003 du gravaj usonaj dietaj asocioj indikis, ke bone planitaj veganaj dietoj taŭgas por ĉiuj vivaj stadioj.<ref>Joan Sabaté, [http://ajcn.nutrition.org/content/78/3/502S.long "The contribution of vegetarian diets to health and disease: a paradigm shift?"], ''The American Journal of Clinical Nutrition'', 78(3), septembro 2003, 502S–507S. [http://www.andjrnl.org/article/S0002-8223%2803%2900294-3/fulltext "Position of the American Dietetic Association and Dietitians of Canada: Vegetarian diets"], ''Journal of the American Dietetic Association'', 103(6), junio 2003, paĝoj 748–765.</ref> Ĉi tion sekvis la filmo ''[[Teranoj|Earthlings]]'' (2005), ''[[The China Study]]'' (2005) de Campbell, ''Skinny Bitch'' (2005) de Rory Freedman kaj Kim Barnouin, ''[[Eating Animals]]'' (2009) de [[Jonathan Safran Foer]], kaj la filmo ''[[Forks over Knives]]'' (2011).<ref>''Pri Freedman kaj Barnouin:'' Wright 2015, 104; for ''Earthlings'': Wright 2015, 149. ''Pri Campbell kaj Esselstyn:'' {{Citaĵo el la reto|url=http://thechart.blogs.cnn.com/2011/08/25/becoming-heart-attack-proof/|titolo=Gupta: Becoming heart attack proof|familia nomo=Gupta|persona nomo=Sanjay|dato=25-a de aŭgusto 2011|eldoninto=[[CNN]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180312220402/http://thechart.blogs.cnn.com/2011/08/25/becoming-heart-attack-proof/|arkivdato=12-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}} ''Pri 'Eating Animals':'' {{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/20/AR2009112001684.html|titolo=Book Review: ''Eating Animals'' by Jonathan Safran Foer|familia nomo=Yonan|persona nomo=Joe|dato=22 novembro 2009|website=[[The Washington Post]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180312220800/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/20/AR2009112001684.html|arkivdato=12-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}} ''Pri Esselystyn kaj 'Forks over Knives':'' {{Citaĵo el la reto|url=http://www.cnn.com/2011/HEALTH/08/19/heart.attack.proof.diet/|titolo=The 'heart attack proof' diet?|familia nomo=Martin|persona nomo=David S.|dato=25-a de novembro 2011|eldoninto=CNN|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180312221202/http://www.cnn.com/2011/HEALTH/08/19/heart.attack.proof.diet/|arkivdato=12-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref> En la [[1980-aj jaroj]], veganismo asociiĝis kun [[punka subkulturo]] kaj [[Politika ideologio|ideologioj]], precipe [[Rektaj punkoj|rektaj punkoj en Usono]]<ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Haenfler|persona nomo=Ross|titolo=Straight Edge: Hardcore Punk, Clean Living Youth, and Social Change|jaro=2006|eldoninto=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-3851-8|ref=harv|paĝoj=53, 427–8}}</ref>, kaj [[anarkia punko|anarkiaj punkoj]] en Britio.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Tilbürger|persona nomo=Len|kunaŭtoroj=Kale, Chris P.|jaro=2014|titolo='Nailing Descartes to the Wall': animal rights, veganism and punk culture|url=https://theanarchistlibrary.org/library/len-tilburger-and-chris-p-kale-nailing-descartes-to-the-wall-animal-rights-veganism-and-punk-cu|type=[[Zine]]|eldoninto=Active Distribution|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180312223555/https://theanarchistlibrary.org/library/len-tilburger-and-chris-p-kale-nailing-descartes-to-the-wall-animal-rights-veganism-and-punk-cu|arkivdato=12-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018|via=The Anarchist Library}}</ref> Ĉi tiu asocio daŭras ĝis la [[21-a jarcento]], kiel montris la eminenteco de veganaj punkaj eventoj kiel ekzemple [[Fluff Fest]] en [[Eŭropo]].<ref name="sober">{{citaĵo el libro|url=https://books.google.cz/books?id=YWb7BgAAQBAJ&pg=PA137#v=onepage&q&f=false|titolo=Sober Living for the Revolution: Hardcore Punk, Straight Edge, and Radical Politics|page=137|familia nomo=Kuhn|persona nomo=Gabriel|eldoninto=PM Press|dato=2010|isbn=978-1604860511||alirdato=7-a de oktobro 2017}}</ref> === Ĉefa tendenco: 2010-aj jaroj === [[Dosiero:Vegetarianism and veganism page views, Wikipedia.jpg|eta|Intereso pri veganismo en la 2010-aj jaroj estis reflektita en Vikipedio, kie veganaj paĝoj ricevis pli da vidoj ol vegetaraj]] Intereso pri veganismo en la [[2010-aj jaroj]]<ref name="Early2010sMainstreaming">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cbsnews.com/news/vegan-diets-become-more-popular-more-mainstream/|titolo=Vegan Diets Become More Popular, More Mainstream|dato=5-a de januaro 2011|eldoninto=[[Columbia Broadcasting System|CBS]] News|agency=[[Associated Press]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180301171201/https://www.cbsnews.com/news/vegan-diets-become-more-popular-more-mainstream/|arkivdato=1-a de marto 2018|alirdato=1-a de marto 2018}}{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cbc.ca/news/canada/from-pro-athletes-to-ceos-and-doughnut-cravers-the-rise-of-the-vegan-diet-1.1049116|titolo=From pro athletes to CEOs and doughnut cravers, the rise of the vegan diet|familia nomo=Nijjar|persona nomo=Raman|dato=4-a de junio 2011|eldoninto=[[CBC News]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180301170652/http://www.cbc.ca/news/canada/from-pro-athletes-to-ceos-and-doughnut-cravers-the-rise-of-the-vegan-diet-1.1049116|arkivdato=1-a de marto 2018|alirdato=1-a de marto 2018}}{{Citaĵo el la reto|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/features/no-meat-no-dairy-no-problem-is-2014-the-year-vegans-become-mainstream-9032064.html|titolo=No meat, no dairy, no problem: is 2014 the year vegans become mainstream?|familia nomo=Molloy|persona nomo=Antonia|dato=31-a de decembro 2013|website=[[The Independent]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180322231210/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/features/no-meat-no-dairy-no-problem-is-2014-the-year-vegans-become-mainstream-9032064.html|arkivdato=22-a de marto 2018|alirdato=22-a de marto 2018}}</ref><ref name="Late2010sMainstreaming">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theglobeandmail.com/life/food-and-wine/food-trends/vegan-cuisine-moves-into-the-mainstream/article22430440/|titolo=Vegan cuisine moves into the mainstream&nbsp;– and it's actually delicious|familia nomo=Tancock|persona nomo=Kat|dato=13-a de januaro 2015|website=[[The Globe and Mail]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180301165409/https://www.theglobeandmail.com/life/food-and-wine/food-trends/vegan-cuisine-moves-into-the-mainstream/article22430440/|arkivdato=1-a de marto 2018|alirdato=1-a de marto 2018}}{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Crawford|persona nomo=Elizabeth|dato=17-a de marto 2015|titolo=Vegan is going mainstream, trend data suggests|url=https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2015/03/17/Vegan-is-going-mainstream-trend-data-suggests|website=FoodNavigator-USA|eldoninto=William Reed Business Media|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180414003926/https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2015/03/17/Vegan-is-going-mainstream-trend-data-suggests|arkivdato=14-a de aprilo 2018|alirdato=13-a de aprilo 2018}}{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Oberst|persona nomo=Lindsay|dato=18-a de januaro 2018|titolo=Why the Global Rise in Vegan and Plant-Based Eating Isn't A Fad (600% Increase in U.S. Vegans + Other Astounding Stats)|url=https://foodrevolution.org/blog/vegan-statistics-global/|department=Future of Food|website=Food Revolution Network|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180414003918/https://foodrevolution.org/blog/vegan-statistics-global/|arkivdato=14-a de aprilo 2018|alirdato=13-a de aprilo 2018}}{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Jones-Evans|persona nomo=Dylan|dato=24-a de januaro 2018|titolo=The rise and rise of veganism and a global market worth billions|url=https://www.walesonline.co.uk/business/business-opinion/rise-rise-veganism-global-market-14199168| eldoninto= eldoninto 'Media Wales'|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180414005141/https://www.walesonline.co.uk/business/business-opinion/rise-rise-veganism-global-market-14199168|arkivdato=14-a de aprilo 2018|alirdato=13-a de aprilo 2018}}</ref><ref name=Pendergrast>Nick Pendergrast, "Environmental Concerns and the Mainstreaming of Veganism", en T. Raphaely (eld.), ''Impact of Meat Consumption on Health and Environmental Sustainability'', IGI Global, 2015, [https://books.google.com/books?id=Gkz-CgAAQBAJ&pg=PA106 106].</ref> aparte en ĝia dua duono,<ref name="Late2010sMainstreaming"/><ref name="Hancox2018">{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Hancox|persona nomo=Dan|dato=1-a de aprilo 2018|titolo=The unstoppable rise of veganism: how a fringe movement went mainstream|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2018/apr/01/vegans-are-coming-millennials-health-climate-change-animal-welfare|verkaĵo=The Guardian|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180402155807/https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2018/apr/01/vegans-are-coming-millennials-health-climate-change-animal-welfare|arkivdato=2-a de aprilo 2018|alirdato=2-a de aprilo 2018}}</ref> estis reflektita en Vikipedio, kie veganaj paĝoj ricevis pli da vizitoj ol vegetaraj. ''[[The Economist]]'' deklaris 2019 "la jaron de la vegano".<ref name="parkerECON">{{citaĵo el la reto |familia nomo=Parker |persona nomo=John |titolo=The year of the vegan|url=https://worldin2019.economist.com/theyearofthevegan|eldoninto=The Economist |alirdato=19-a de februaro 2019}}</ref> La [[Eŭropa Parlamento]] difinis la signifon de ''vegano'' por nutraĵ-etikedoj en 2010, valide ekde 2015.<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P7-TA-2010-0222&language=EN&ring=A7-2010-0109 "European Parliament legislative resolution of 16-a de junio 2010"], European Parliament: "The term 'vegan' shall not be applied to foods that are, or are made from or with the aid of, animals or animal products, including products from living animals."</ref> Restoraciaj ĉenoj komencis marki veganajn produktojn en siaj menuoj kaj superbazaroj plibonigis la selektadon de veganaj pretigitaj manĝaĵoj.<ref>Rynn Berry, "Veganism", ''The Oxford Companion to American Food and Drink'', Oxford University Press, 2007, [https://books.google.com/books?id=AoWlCmNDA3QC&pg=PA604 604–605].</ref> La [[Angla lingvo|anglalingva]] artikolo ĉe [[Anglalingva Vikipedio|Vikipedio]] pri veganismo estis rigardita 73,000 fojojn en [[aŭgusto]] 2009 sed 145,000 fojojn en aŭgusto 2013; artikoloj pri veganismo estis rigarditaj pli dum ĉi tiu periodo ol artikoloj pri vegetarismo en la Vikipedio de la [[Anglalingva Vikipedio|angla]], [[Franclingva Vikipedio|franca]], [[Germanlingva Vikipedio|germana]], [[Portugallingva Vikipedio|portugala]], [[Ruslingva Vikipedio|rusa]] kaj [[Hispanlingva Vikipedio|hispana]] lingvoj.<ref name=pageviews>[http://www.boell.de/sites/default/files/meat_atlas2014.pdf ''Meat Atlas''] [https://web.archive.org/web/20140111043541/http://www.boell.de/sites/default/files/meat_atlas2014.pdf arkivigita laŭ stato de januaro 2014], Heinrich Böll Foundation, Friends of the Earth Europe, 2014, 57.{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Chalabi|persona nomo=Mona|aŭtoroligilo=Mona Chalabi|dato=9-a de januaro 2014|titolo=Meat atlas shows Latin America has become a soybean empire|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/jan/09/meat-atlas-latin-america-soybean-empire-food|verkaĵo=The Guardian|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313000311/https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/jan/09/meat-atlas-latin-america-soybean-empire-food|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref> En 2016 [[guglo]]-serĉoj pri "vegano" plialtiĝis je 90%, 32 procentoj pli ol la antaŭa jaro.<ref name=pageviews/> La tutmonda [[Viand-anstataŭaĵo|viand-anstataŭaĵa]] merkato kreskis je 18% inter 2005 kaj 2010,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|dato=4-a de januaro 2017|titolo=Google Trends shows 90% increase in 'vegan' searches in 2016|url=http://www.veganfoodandliving.com/google-trends-shows-90-increase-in-vegan-searches-in-2016/|verkaĵo=Vegan Food & Living|eldoninto=Anthem Publishing|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180403205457/http://www.veganfoodandliving.com/google-trends-shows-90-increase-in-vegan-searches-in-2016/|arkivdato=3-a de aprilo 2018|alirdato=3-a de aprilo 2018}}</ref> kaj en Usono je 8 procento<ref name=Burt18May2012>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/features/is-this-the-end-of-meat-7765871.html|titolo=Is this the end of meat?|familia nomo=Burt|persona nomo=Kate|dato=18-a de majo 2012|website=The Independent|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180312235936/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/features/is-this-the-end-of-meat-7765871.html|arkivdato=12-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref> inter 2012 kaj 2015, ĝis 553 milionoj da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] jare. De Vegetarische Slager, la unua konata vegetara buĉisto, vendanta imitajn viandojn, malfermiĝis en [[Nederlando]]<ref name=Shah8Jan2016>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Shah|persona nomo=Allie|dato=8-a de januaro 2016|titolo=Nation's first vegan butcher shop to open in Minneapolis Jan. 23|url=http://www.startribune.com/nation-s-first-vegan-butcher-shop-to-open-in-minneapolis-jan-23/364641531/|verkaĵo=Star Tribune|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313000004/http://www.startribune.com/nation-s-first-vegan-butcher-shop-to-open-in-minneapolis-jan-23/364641531/|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref> en 2010, dum la unua vegana buĉisto de Usono, Herbivorous Butcher, malfermiĝis en [[Mineapolo]] en 2016<ref name=Burt18May2012/><ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Walraven|persona nomo=Michel|dato=14-a de septembro 2011|titolo=Vegetarian butchers make a killing|url=https://www.rnw.nl/english/article/vegetarian-butchers-make-a-killing|dead-url=yes|eldoninto=Radio Nederland Wereldomroep / Radio Nederlando Tutmonda Worldwide|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140404112944/https://www.rnw.nl/english/article/vegetarian-butchers-make-a-killing|arkivdato=4-a de aprilo 2014|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref>. Antaŭ 2016, kvardek naŭ procentoj de usonanoj trinkis vegetaĵan lakton, kvankam 91 procentoj ankoraŭ trinkis bovinan lakton. En [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], la vegetaĵa lakto-merkato pliiĝis je 155 procentoj en du jaroj, el 36 milionoj da litroj en 2011 ĝis 92 milionoj en 2013.<ref name=Shah8Jan2016/><ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Locker|persona nomo=Melissa|dato=7-a de januaro 2016|titolo=A Vegan 'Butcher Shop' Is Opening in Minnesota|url=http://time.com/4171727/a-vegan-butcher-shop-is-opening-in-minnesota/|verkaĵo=[[Time|TIME]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313002730/http://time.com/4171727/a-vegan-butcher-shop-is-opening-in-minnesota/|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Gajanan|persona nomo=Mahita|dato=29-a de januaro 2016|titolo=The Herbivorous Butcher: sausage and steak – but hold the slaughter|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/jan/29/the-herbivorous-butcher-minneapolis-minnesota-vegan-meats|verkaĵo=The Guardian|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313002813/https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/jan/29/the-herbivorous-butcher-minneapolis-minnesota-vegan-meats|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref> La lando spertis 185% pliigon en novaj veganaj produktoj inter 2012 kaj 2016. En 2011, la unuaj veganaj superbazaroj en [[Eŭropo]] aperis en [[Germanio]]: Vegilicious en [[Dortmund]] kaj [[Veganz]] en [[Berlino]]. Veganismo kreskis ankaŭ laŭ populareco en [[Honkongo]] kaj [[Ĉeftera Ĉinio|kontinenta Ĉinio]], precipe inter [[Y-Generacio|jarmiluloj]]<ref name="HongKong2017">{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Moon|persona nomo=Louise|dato=28-a de oktobro 2017|titolo=Inside Hong Kong’s growing appetite for veganism|url=http://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/2117326/inside-hong-kongs-growing-appetite-veganism|department=Hong Kong (Health & Environment)|verkaĵo= verkaĵo ''South China Morning Post|eldoninto= eldoninto grupo ''Alibaba''|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180410210738/http://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/2117326/inside-hong-kongs-growing-appetite-veganism|arkivdato=10-a de aprilo 2018|alirdato=10-a de aprilo 2018|quote=In contrast, Hong Kong residents in 2015 consumed the highest amount of meat and seafood in the world, at 140kg per capita, a study by global market research company Euromonitor found. Yet in the five years from 2015 to 2020, China's vegan market is expected to rise by more than 17 per cent – marking the fastest growth rate internationally in that period and offering proof the trend has filtered into the region in recent years.}}</ref>. Oni taksis, ke la ĉina vegana merkato kreskos pli ol 17 procentojn inter 2015 kaj 2020, kio estis atendita kiel "la plej rapida kreskiga kurzo internacie en tiu periodo". Ĉi tio superas la antaŭviditan kreskon en la dua kaj tria plej rapide kreskantaj veganaj merkatoj internacie en la sama periodo, la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] (10,6%) kaj Aŭstralio (9,6%). Entute, ekde 2016, la plej granda parto de veganaj konsumantoj tutmonde nuntempe vivas en Azia [[Pacifiko]] kun 9 procentoj de homoj sekvantaj veganan dieton.<ref name=MintelApril2016>{{Citaĵo el novaĵo|dato=April 2016|titolo=US sales of dairy milk turn sour as non-dairy milk sales grow 9% in 2015|url=https://www.mintel.com/press-centre/food-and-drink/us-sales-of-dairy-milk-turn-sour-as-non-dairy-milk-sales-grow-9-in-2015|dead-url=yes|eldoninto= eldoninto Mintel|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180126012935/https://www.mintel.com/press-centre/food-and-drink/us-sales-of-dairy-milk-turn-sour-as-non-dairy-milk-sales-grow-9-in-2015|arkivdato=26-a de januaro 2018|alirdato=12-a de marto 2018.}}</ref> [[Dosiero:Veganz, Warschauer Straße 33, Berlin, September 2014.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Veganz]] en [[Berlino]], la unua vegana superbazaro en [[Eŭropo]]]] Kontraŭ la bildo de sinsenigo montrita de kontraŭantoj de bestaj rajtoj, veganismo estis promociita kiel ŝikeca afero; en 2015, la redaktisto de [[Yahoo!]] Manĝado deklaris ke ĝi fariĝis "varo"<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Gordinier|persona nomo=Jeff|dato=29-a de septembro 2015|titolo=Vegans Go Glam|url=https://www.nytimes.com/2015/09/30/dining/vegan-diet-lifestyle-recipes.html|verkaĵo=The New York Times|loko=Calabasas, California|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313061550/https://www.nytimes.com/2015/09/30/dining/vegan-diet-lifestyle-recipes.html|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=13-a de marto 2018;}}</ref>. [[Famulo]]j, [[atleto]]j, kaj [[politikisto]]j adoptis veganajn dietojn, kelkaj serioze, aliaj nur portempe.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Holpuch|persona nomo=Amanda|dato=26 novembro 2013|titolo=Al Gore follows Bill Clinton's lead with apparent turn to veganism |url=https://www.theguardian.com/world/2013/nov/26/al-gore-goes-vegan-bill-clinton|verkaĵo=The Guardian|loko=Novjorko|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313062347/https://www.theguardian.com/world/2013/nov/26/al-gore-goes-vegan-bill-clinton|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=13-a de marto 2018}}{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Stein|persona nomo=Joel |dato=4-a de novembro 2010|titolo=The Rise of the Power Vegans|url=https://www.businessweek.com/magazine/content/10_46/b4203103862097.htm |verkaĵo=[[Bloomberg BusinessWeek]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120128224823/http://www.businessweek.com/magazine/content/10_46/b4203103862097.htm|arkivdato=28-a de januaro 2012|alirdato=13-a de marto 2018}}</ref> La ideo pri "fleksebla vegano" gajnis monon: la kolumnisto pri nutrado de [[The New York Times]], Mark Bittman, en '' VB6'' (2013), rekomendis manĝi veganan manĝon ĝis la 6-a ptm.<ref name=Mesure8Dec2013/><ref name=Guttman4Oct2013>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Guttman|persona nomo=Amy|dato=4-a de oktobro 2013|titolo=Meat-Drenched Oktoberfest Warms To Vegans|url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/04/229181556/meat-drenched-oktoberfest-warms-to-vegans|department=The Salt|eldoninto=NPR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313070451/https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/04/229181556/meat-drenched-oktoberfest-warms-to-vegans|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=13-a de marto 2018}}</ref> En 2013, la [[Oktobrofesto|Oktoberfesto]] en [[Munkeno]], tradicie afero pri viandaĵoj, ofertis veganajn pladojn por la unua fojo en sia 200-jara historio.<ref name=Mesure8Dec2013>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Mesure|persona nomo=Susie|dato=8-a de decembro 2013|titolo=Veganism 2.0: Let them eat kale|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/veganism-20-let-them-eat-kale-8990874.html|verkaĵo=The Independent|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313002821/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/veganism-20-let-them-eat-kale-8990874.html|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref><ref name=Khomami8Feb2015>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Khomami|persona nomo=Nadia|dato=8-a de februaro 2015|titolo=From Beyoncé to the Baftas, vegan culture gets star status|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/feb/08/veganism-celebrities-baftas-beyonce-health-animal-welfare|verkaĵo=The Guardian|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180313002807/https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/feb/08/veganism-celebrities-baftas-beyonce-health-animal-welfare|arkivdato=13-a de marto 2018|alirdato=12-a de marto 2018|quote=In 2012 there were an estimated 150,000 vegans in the UK, a number thought to have increased dramatically. Mintel's 2014 report on the market for dairy drinks, milk and cream, showed the non-dairy market jumping from 36m litres in 2011 to 92m litres in 2013, an increase of 155%. Plant-based, non-dairy foods are worth £150.6m a year and sales of soya-based alternatives to yoghurt are rising by 8% year on year.}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Wandel|persona nomo=Hannah|editor-familia nomo=Witkop|editor-persona nomo=Nathan|dato=10-a de marto 2011|titolo=Europe's first vegan supermarket opens in Dortmund|url=http://www.dw.com/en/europes-first-vegan-supermarket-opens-in-dortmund/a-14903137|dead-url=yes|eldoninto=[[Deutsche Welle]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180127090327/http://www.dw.com/en/europes-first-vegan-supermarket-opens-in-dortmund/a-14903137|arkivdato=27-a de januaro 2018|alirdato=12-a de marto 2018}}</ref> Kritikantoj de veganismo pridubis la evoluan legitimecon kaj sanajn efikojn de vegana dieto<ref name="HongKong2017"/>, kaj montris longdaŭran filozofian tradicion, kiu diris, ke homoj estas superaj al aliaj bestoj.<ref>Rachel A. Ankeny, "Food and Ethical Consumption", in J. M. Pilcher (eld.), ''The Oxford Handbook of Food History'', Oxford University Press, 2012, [https://books.google.com/books?id=KDNpAgAAQBAJ&pg=PA464 464].</ref><ref>Anthony Bourdain, ''Kitchen Confidential'', Novjorko: Bloomsbury Publishing, 2000, 70.</ref> [[Anthony Bourdain]], fama kuiristo, verkis en 2000, ke "vegetaranoj, kaj ilia frakcio simila al [[Hizbulaho]],<ref>Matthew B. Ruby, [https://foodethics.univie.ac.at/fileadmin/user_upload/p_foodethik/Ruby__Matthew_2012._Research_Review_Vegetarianism._A_blossoming_field_of_study.pdf "Vegetarianism. A blossoming field of study"], ''Appetite'', 58(1), februaro 2012, 141–150.</ref> la veganoj, estas konstante iritantaj al iu ajn kuiristo, kiu valoras meritojn". Pluraj vegetaraj verkistoj argumentis, ke la restriktoj de vegana vivmaniero estas nepraktikaj, kaj ke vegetarismo estas pli bona celo.<ref>Tzachi Zamir, ''Ethics and the Beast'', Princeton: Princeton University Press, 2011, 97.</ref> == Bestodevenaj produktoj == === Evito === [[Dosiero:Veganz, Schivelbeiner Straße 34, Berlin, June 2012.jpg|eta|250ra|Viand-imitaĵoj en Veganz, vegana superbazaro en Berlino]] Veganoj ne manĝas [[bovaĵo]]n, [[porkaĵo]]n, [[kokaĵo]]n kaj aliajn [[Kortobirdo|birdaĵo]]jn, [[ĉasbestoj]]n, marbestojn, [[ovo]]jn, [[Laktoprodukto|laktaĵoj]]n aŭ aliajn bestajn produktojn. Dietaj veganoj eventuale uzas bestajn produktojn en [[Vesto|vestaĵo]]<nowiki/>j (kiel [[ledo]]n, [[lano]]n kaj [[silko]]n), en higienaj purigaĵoj kaj simile. Etika veganismo etendiĝas ne nur al manĝaĵoj, sed ankaŭ al portado aŭ uzo de bestodevenaj produktoj, kaj malakceptas la varojn en kiuj troviĝas rekte bestaj devenoj aŭ nerekte besta ekspluatado. La [[Vegana Societo|Brita Vegana Societo]] certigas produkton nur se ĝi estas libera je besta implikiĝo kaj praktiko kiel eble, inkluzive de [[Vivisekcio|perbesta testado]], sed "agnoskas, ke ne ĉiam eblas fari elekton, kiu evitas la uzon de bestoj", afero emfazita en 2016 kiam iĝis konate, ke la novaj cirkulantaj [[Brita pundo|britaj pundoj]] je £ 5 enhavas [[sebo]]n.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://vegansociety.com/Lifestyle-And-Nutrition/Food/Criteria-for-Vegan-Food.aspx|titolo=Criteria for Vegan Food|eldoninto=Vegana Societo |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100207022227/http://vegansociety.com/Lifestyle-And-Nutrition/Food/Criteria-for-Vegan-Food.aspx |arkivdato=7-a de februaro 2010 |alirdato=13-a de marto 2018}}</ref> Grava maltrankvilo estas la kazo de [[Kuracilo|medikamento]]<nowiki/>j, kiuj estas kutime testataj sur bestoj por certigi, ke ili estas efikaj kaj sekuraj, kaj povas ankaŭ enhavi bestajn ingrediencojn, kiel [[laktozo]], [[gelateno]] aŭ [[Stearata acido|stearato]]j. Povas esti neniu alternativo al preskribita medikamento aŭ tiuj alternativoj eble ne taŭgas, malpli efikas, aŭ havas pli malfavorajn kromefikojn.<ref name=VTS>{{Citaĵo el la reto|url=https://vegansociety.com/your-business/vegan-trademark-standards|titolo=Vegan Trademark standards|eldoninto=Vegana Societo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180314010829/https://vegansociety.com/your-business/vegan-trademark-standards|arkivdato=14-a de marto 2018|alirdato=13-a de marto 2018}}</ref><ref name=AmVeg>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.americanvegan.org/vegan.htm|titolo=What is Vegan?|eldoninto=[[Usona Vegana Societo]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180317065205/http://www.americanvegan.org/vegan.htm|arkivdato=17-a de marto 2018|alirdato=17-a de marto 2018}}</ref> Eksperimentado per laboratoriaj bestoj ankaŭ estas uzata por pritaksi la sekurecon de [[vakcino]]j, [[Manĝa aldonaĵo|manĝaĵaj aldonaĵoj]], [[Kosmetiko|kosmetikaĵoj]], [[Lavpasto|hejmaj higienaj produktoj]], laborejaj kemiaĵoj, kaj multaj aliaj substancoj.<ref name=VSmedications>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.vegansociety.com/resources/nutrition-and-health/medications|titolo=Medications|eldoninto=Vegana Societo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180314011249/https://www.vegansociety.com/resources/nutrition-and-health/medications|arkivdato=14-a de marto 2018|alirdato=13-a de marto 2018}}</ref><ref name="Guardian 29-a de novembro 2016">{{citaĵo el novaĵo |familia nomo= Kollewe |persona nomo= Julia | titolo= Bank of England urged to make new £5 note vegan-friendly |url= https://www.theguardian.com/business/2016/nov/29/bank-of-england-urged-to-make-new-5-note-vegan-friendly | dato= 29-a de novembro 2016|newspaper= [[The Guardian]] |loko=Londono| alirdato= 7-a de januaro 2019 }}</ref><ref name="BBC News 8-a de decembro 2016">{{citaĵo el la reto | titolo= How difficult is it to avoid animal products in everyday life? |url= https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-38205600 | familia nomo= Halford | persona nomo= Jodie| dato= 8-a de decembro 2016| website= [[BBC News Online]] | alirdato= 7-a de januaro 2019 }}</ref> La filozofo [[Gary Steiner]] argumentas, ke ne eblas esti tute vegana, ĉar bestaj uzoj kaj produktoj estas "profunde kaj nepercepteble teksitaj en la ŝtofon de la homa socio". Oftaj bestaj produktoj inkluzivas [[albumino]]n, [[alantoino]]n, [[abelvakso]]n, [[sango]]n, fiŝvostaĵon, [[osta porcelano]], [[karmino]]n, [[kazeino]]n, [[kastoreo]]n, [[Karmino|koĉenilo]]n, [[elastino]]n, [[Emuoleo|emu-oleo]]n, gelatenon, [[mielo]]n, [[keratino]]n, [[Laktata acido|laktatan acidon]], ktp. Kelkaj el ĉi tiuj estas kemiaj komponaĵoj, kiuj povas esti derivitaj el bestaj produktoj, plantoj aŭ petrolkemiaĵoj. [[Alantoino]], [[laktata acido]], [[Vitamino A|retinolo]] kaj [[skualeno]], ekzemple, povas esti veganaj. Ĉi tiujn produktojn kaj iliajn originojn ne ĉiam inkluzivas la listo de ingrediencoj. Legomoj mem, eĉ el organikaj bienoj, povas uzi bestajn sterkojn; "veganikaj" legomoj nur uzas sensterkan [[komposto]]n.<ref name=NRC2004>{{citaĵo el libro |dato= 2004|titolo= Science, Medicine, and Animals. Safety Testing |url= https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK24645/ |loko= Washington (DC): National Academies Press (US) |eldoninto= National Research Council (US) Committee to Update Science, Medicine, and Animals}}</ref> Veganoj ne aĉetas lanajn vestojn, silkajn [[koltuko]]<nowiki/>jn, ledajn ŝuojn, litotukojn, kiuj enhavas [[Grizaj anseroj|anserajn]] aŭ anasajn plumojn, perlajn juvelojn, ordinaran sapon <ref>Stepaniak 2000, [https://books.google.com/books?id=6Ia5eZIlgLUC&pg=PA20 20], [https://books.google.com/books?id=6Ia5eZIlgLUC&pg=PA115 115–118], [https://books.google.com/books?id=6Ia5eZIlgLUC&pg=PA154 154].</ref>(kutime enhavantan bestajn grasojn), aŭ kosmetikaĵojn, kiuj enhavas bestajn produktojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.veganpeace.com/ingredients/ingredients.htm|titolo=Ingredients|familia nomo=Embar|persona nomo=Wanda|eldoninto=Vegan Peace|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180126012455/https://www.veganpeace.com/ingredients/ingredients.htm|arkivdato=26-a de januaro 2018|dead-url=yes|alirdato=13-a de marto 2018}}David L. Meeker (eld.), [http://assets.nationalrenderers.org/essential_rendering_book.pdf ''Essential Rendering: All About The Animal By-Products Industry''], National Renderers Association, 2006.</ref><ref>{{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Barkham |persona nomo=Patrcik |titolo='We’re humus sapiens': the farmers who shun animal manure |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2019/jan/12/were-humus-sapiens-the-farmers-who-shun-animal-manure |alirdato=14-a de januaro 2019 |verkaĵo=[[The Guardian]] |dato=12-a de januaro 2019}}</ref> Iuj evitas kelkajn vakcinojn; la [[kontraŭgripa vakcino]], ekzemple, kutime kreskas en kokinaj ovoj, kvankam efika alternativo, ''Flublok'', estas vaste havebla en Usono. Neveganaĵoj akiritaj antaŭ ol ili fariĝis veganaj povus esti donacitaj kiel [[karitato]] aŭ uzataj ĝis eluziĝo. Kelkaj veganaj vestoj, precipe ledaj alternativoj, estas faritaj el nafto-produktoj, kiuj kaŭzis kritikojn pro la [[Mediprotekto|media]] damaĝo implikita en ilia produktado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cdc.gov/flu/protect/vaccine/qa_flublok-vaccine.htm|titolo=Flublok Seasonal Influenza (Flu) Vaccine|dato=14-a de decembro 2017|eldoninto=[[Centroj por Kontrolo kaj Preventado de Malsanoj]] (''[[Centers for Disease Control and Prevention]]'') en [[Usono]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180314013058/https://www.cdc.gov/flu/protect/vaccine/qa_flublok-vaccine.htm|arkivdato=14-a de marto 2018|alirdato=13-a de marto 2018}}</ref> === Ovoj kaj laktaĵoj === [[Dosiero:Animal Abuse Battery Cage 01.jpg|eta|Ekspluatado de kokinoj]] [[Dosiero:Animal Abuse Battery Cage 02.jpg|eta|Kokinoj en kaĝoj]] La ĉefa diferenco inter vegana kaj [[Vegetarismo|vegetara]] dietoj estas, ke veganoj ekskludas laktaĵojn kaj ovojn. Etikaj veganoj evitas ilin pro la premiso ke ilia produktado kaŭzas bestajn suferojn kaj antaŭtempan morton. En la produktado de ovoj, plej multaj masklaj idoj estas forigitaj kaj mortigitaj ĉar ili ne demetas ovojn. Por akiri bovinan lakton, la bovinoj estas perforte kaj artefarite gravedigitaj por produkti lakton; ili kapablas doni lakton dum tri aŭ sep jaroj, kaj post tio estas buĉitaj. Iliaj bovidoj ofte estas apartigitaj de siaj patrinoj post 24 horoj post la naskiĝo, kaj ricevas laktan anstataŭanton por reteni la bovinan lakton por homa konsumo. La bovidoj estas buĉitaj preskaŭ tuj post la naskiĝo, senditaj por bovidaĵ-produktado, aŭ breditaj por iĝi bovaĵo.<ref name="Slate">{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.slate.com/articles/life/food/2008/07/the_great_vegan_honey_debate.html|titolo=The Great Vegan Honey Debate: Is honey the dairy of the insect world?|familia nomo=Engber|persona nomo=Daniel|dato=30-a de julio 2008|gazeto=Slate|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180309213633/https://www.slate.com/articles/life/food/2008/07/the_great_vegan_honey_debate.html|arkivdato=9-a de marto 2018|alirdato=9-a de marto 2018}}</ref> === Mielo kaj silko === Veganaj grupoj malkonsentas pri insektaj produktoj.<ref name=AmVeg/><ref name="Slate"/><ref name="VeganSoc">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.vegansociety.com/go-vegan/honey-industry|titolo=The honey industry|eldoninto=[[Vegana Societo]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180309212116/https://www.vegansociety.com/go-vegan/honey-industry|arkivdato=9-a de marto 2018|alirdato=9-a de marto 2018}}</ref> Nek la [[Vegana Societo|Brita Vegana Societo]] nek la [[Usona Vegana Societo]] konsideras, ke [[mielo]], [[silko]] kaj aliaj insektaj produktoj taŭgas por veganoj.<ref name=egg>S. Aerts kaj aliaj, "Culling of day-old chicks: opening the debates of Moria?" in Kate Millar, Pru Hobson West, Brigitte Nerlich (eld.), ''Ethical Futures: Bioscience and Food Horizons'', Wageningen Academic Publishers, 2009, [https://books.google.com/books?id=cFwbq035LsQC&pg=PA117 117].</ref> Insektodevenaj produktoj povas esti difinitaj multe pli vaste, ĉar komercaj abeloj estas uzataj por poleni ĉirkaŭ 100 malsamajn manĝkultivaĵojn.<ref>Lori Gruen, ''Ethics and Animals'', Cambridge University Press, 2011, 85–86.</ref><ref>Erik Marcus, ''Veganism: The New Ethics of Eating'', McBooks Press, 2000, [https://books.google.com/books?id=ONYfgAGyvPQC&pg=PA128 128–129].</ref> === Manĝaĵo por dombestoj === Pro la media efiko de vianda bestomanĝaĵo kaj la etikaj problemoj kiujn ĝi prezentas por veganoj, multaj veganaj aktivuloj etendas sian filozofion por inkludi la dietojn al [[dombesto]]j.<ref name="PetFoodEnvironment">{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Heinze|persona nomo=Cailin|dato=15-a de marto 2017|titolo=A big pawprint: The environmental impact of pet food|url=https://theconversation.com/a-big-pawprint-the-environmental-impact-of-pet-food-74004|department=Environment+Energy|verkaĵo=retejo The Conversation|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180413223017/https://theconversation.com/a-big-pawprint-the-environmental-impact-of-pet-food-74004|arkivdato=13-a de aprilo 2018|alirdato=13-a de aprilo 2018}}{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Hewitt|persona nomo=Alison|dato=4-a de aŭgusto 2017|titolo=The truth about cats' and dogs' environmental impact|url=https://newsroom.ucla.edu/releases/the-truth-about-cats-and-dogs-environmental-impact|department=UCLA Newsroom|eldoninto=[[Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180412030628/https://newsroom.ucla.edu/releases/the-truth-about-cats-and-dogs-environmental-impact|arkivdato=12-a de aprilo 2018|alirdato=12-a de aprilo 2018}}</ref><ref name="Rastogi2010">{{Citaĵo el libro|url=https://www.slate.com/articles/health_and_science/the_green_lantern/2010/02/the_trouble_with_kibbles.html|titolo=The Trouble With Kibbles|familia nomo=Rastogi|persona nomo=Nina|dato=23-a de februaro 2010|department=Health and Science (The Green Lantern)|magazine=[[Slate (magazine)|Slate]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180412083930/https://www.slate.com/articles/health_and_science/the_green_lantern/2010/02/the_trouble_with_kibbles.html|arkivdato=12-a de aprilo 2018|alirdato=12-a de aprilo 2018}}</ref><ref name="PetFoodEthics">{{Citaĵo el gazeto|familia nomo=Wakefield|persona nomo=Lorelei A.|kunaŭtoroj=Shofer, Frances S.|last3=Michel|first3=Kathryn E.|titolo=Evaluation of cats fed vegetarian diets and attitudes of their caregivers|url=https://archive.org/details/sim_american-veterinary-medical-association-journal_2006-07-01_229_1/page/n71|gazeto=Journal of the American Veterinary Medical Association|dato=1-a de julio 2006|volumo=229|numero=1|paĝoj=70–3|doi=10.2460/javma.229.1.70|pmid=16817716|jaro=2006}}{{Citaĵo el gazeto|familia nomo=Rothgerber|persona nomo=Hank|dato=1-a de septembro 2013 |titolo=A Meaty Matter: Pet Diet and the Vegetarian's Dilemma|gazeto=Appetite|volumo=68|paĝoj=76–82|doi=10.1016/j.appet.2013.04.012|eissn=1095-8304|issn=0195-6663|lccn=83646052|pmid=23619313}}{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/environment/blog/2010/may/24/vegetarianism-pets-national-vegetarian-week-cats-dogs|titolo=The ethics of veggie cats and dogs|familia nomo=Welch|persona nomo=Dan|kunaŭtoroj=Brown, Katy|dato=24-a de majo 2010|newspaper=''[[The Guardian]]''|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180412024445/https://www.theguardian.com/environment/blog/2010/may/24/vegetarianism-pets-national-vegetarian-week-cats-dogs|arkivdato=12-a de aprilo 2018|alirdato=12-a de aprilo 2018}}{{Citaĵo el la reto|url=https://io9.gizmodo.com/the-animal-lovers-dilemma-i-dont-eat-meat-but-my-pet-1717715778|titolo=The Animal-Lover's Dilemma: I Don't Eat Meat, but My Pet Does|familia nomo=Gonzalez|persona nomo=Robbie|dato=31-a de julio 2015|eldoninto=io9|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180412092746/https://io9.gizmodo.com/the-animal-lovers-dilemma-i-dont-eat-meat-but-my-pet-1717715778|arkivdato=12-a de aprilo 2018|alirdato=12-a de aprilo 2018}}{{Citaĵo el la reto|url=http://www.veganfoodandliving.com/should-we-feed-cats-and-dogs-a-vegan-diet/|titolo=Should we feed cats and dogs a vegan diet?|familia nomo=Greener|persona nomo=Helen Bee|dato=15-a de novembro 2017|website=Vegan Food & Living|eldoninto=Anthem Publishing|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180413222123/http://www.veganfoodandliving.com/should-we-feed-cats-and-dogs-a-vegan-diet/|arkivdato=13-a de aprilo 2018|alirdato=13-a de aprilo 2018}}</ref> Ĉi tio estas precipe vera por hejmaj katoj kaj hundoj, por kiuj veganaj manĝaĵoj estas haveblaj kaj nutre kompletaj, kiel ''Vegepet''. Tamen, ĉi tiu praktiko estis traktita singardeme kaj kritike, precipe rilate al veganaj kataj dietoj ĉar [[felisedoj]] estas devaj karnomanĝuloj. Kvankam nutre kompletaj veganaj dombestaj dietoj kompareblas al viand-bazitaj por katoj kaj hundoj, en aŭgusto 2015 multaj komercaj veganaj dombestaj markoj ne plenumis regulojn pri nutra taŭgeco de la Asocio de Usonaj Bestomanĝaĵaj Kontrolistoj. === Mortintaj bestoj dum rikolto === [[Dosiero:WildRat.jpg|eta|maldekstra|250ra|Rato apartenanta al [[Bruna rato]] en ne-urba medio.]] Steven Davis, instruisto pri bestosciencoj de la [[Universitato de Oregono]], demandis la filozofon [[Tom Regan]] en 2001 pri la diferenco inter mortigo de kamparana muso dum rikoltado de manĝaĵo kaj mortigo de porko por manĝado. La respondo de Regan estis io, kion Davis nomas "principo de malpleja damaĝo", laŭ kiu oni devas elekti manĝaĵojn, kiuj mallonge kaŭzas la plej malgrandan damaĝon al la plej malgranda nombro de bestoj. Davis argumentis ke planto-bazita dieto povas kaŭzi pli da mortoj ol dieto kiu enhavas viandon de herb-nutritaj [[remaĉuloj]]. Andy Lamey, filozofo de la [[Universitato Monash]], kontraŭis la saman argumenton; laŭ li, manĝado de kultivitaj legomoj kaŭzas pli da mortoj al musoj, [[rato]]j, [[Lav-urso|lavursoj]] kaj aliaj sovaĝaj bestoj ol mortoj implikitaj en bredado kaj buĉado de bovinoj pro viando. Andy nomis la respondon de Tom Regan "la argumento vegetarana hamburgero". Davis taksis, surbaze de studo kiu rakontis, ke la kvanto da kamparanaj musoj reduktiĝis je 25% hektare - ĉi tiu cifero inkluzivas migradon kaj naturan mortecon - post la rikolto. Davis taksis, ke po dek bestoj en hektaro ĉiujare estas mortigitaj dum agrikulturaj agadoj. Li argumentis, ke se ĉiuj 490.000 km2 da plugebla tero en la kontinenta [[Usono]] estus uzataj por vegana dieto, ĉirkaŭ 500 milionoj da bestoj mortus ĉiujare. Sed se la duono de ĉi tiuj kampoj estus uzata kiel paŝta tero por remaĉuloj kaj supozante, ke la tuta monda loĝantaro konsumas viandon, ĝi taksas, ke nur 900.000 bestoj jare mortus. Sekve, laŭ li, kaj laŭ la principo de malpleja damaĝo, ni devas ŝanĝi al dieto bazita sur viando de remaĉuloj anstataŭ plantdevena dieto. [[Dosiero:Spanish Ibex Portrait.jpg|eta|250ra|Remaĉulo ([[Pirenea kapro]])]] La analizo de Davis estis refutita en 2003 fare de Gaverik Matheny en la Gazeto pri Agrikulturo kaj Media Etiko. Matheny argumentis ke Davis miskalkulis la nombron de mortintaj bestoj kaj bazigis siajn figurojn pri la kvanto de tero prefere ol pri la nombro de konsumantoj kaj limigis sian analizon al herb-manĝigitaj remaĉuloj, anstataŭ la bestoj enfermitaj en farmoj je industriaj skaloj. Li ankaŭ diris, ke Davis egaligis vivon kun [[vivkvalito]], enfokusiĝante sur la ciferoj anstataŭ la damaĝo kaj sufero kaŭzita al la bredataj bestoj por la produktado de nutraĵoj, inter tiuj damaĝoj troviĝas: stampado, senkornigo, kaj [[kastro]], vivo en malliberejo, transportado sen manĝaĵoj kaj akvo, rekte al buĉejo. Matheny argumentis ke «eble vegetarismo permesas al la bestoj havi pli bonkvalitan vivon» Alia filozofo, Andy Lamey, ankaŭ argumentis, ke la kalkulado de Davis pri rikoltaj mortoj estis misa. Ĝi baziĝis sur du studoj: unu, kiu inkluzivis mortojn pro [[predado]], kiu laŭ li estas morale malhelpebla de Regan, ĉar ili ne rilatas al homaj agoj. Alia temas pri la kultivado de [[sukerkano]], kiu laŭ Lamey havas malmultan gravecon rilate al hazardaj mortoj, kiuj estas etike malsamaj de intencaj mortoj kaj ke se Davis inkludas akcidentajn mortojn laŭ morala kosto de veganismo, ĝi ankaŭ devus inkluzivi mortojn hazarde kaŭzitajn de lia proponita dieto, kiu, laŭ Lamey "lasas Davis-on, anstataŭ Regan, kun la malpli kredinda argumento". === Personaj higienaj produktoj === [[Dosiero:Oliiviöljysaippua.JPG|eta|Vegana sapo farita el olivoleo; sapo estas kutime farita el [[sebo]] (besta graso).]] Veganoj anstataŭigas [[Higieno|personajn higienajn prizorgilojn]] kaj [[lavpasto|hejmajn purigilojn]] enhavantajn bestajn produktojn per produktoj veganaj, kiel vegana [[dentfadeno]] el [[Bambuo|bambua fibro]]. Bestaj ingrediencoj estas ĉie, ĉar ili estas relative malmultekostaj. Post kiam bestoj estas buĉitaj por akirado de la viando, la restaĵoj de kelkaj el tiuj materialoj, precipe la graso, estas uzataj por la homaj higienaj produktoj. Inter la plej oftaj best-derivitaj ingrediencoj troviĝas: [[sebo]] en sapo; [[Glicerino|glicerolo]] el [[kolageno]], kiu estas uzita kiel [[lubrikaĵo]] kaj humidigaĵo en multaj produktoj por prizorgo de la hararo, hidratigaj kremoj, [[Razoŝaŭmo|razo-ŝaŭmo]]<nowiki/>j, [[sapo]]j kaj [[Dentopasto|dentpasto]]j;<ref name=toiletries/> La [[lanolino]] el ŝafida lano ofte troviĝas en lipa balzamo kaj hidratigaj kremoj; [[stearata acido]] estas ofta ingredienco en vizaĝkremoj, razŝaŭmoj kaj [[ŝampuo]]j, (samkiel [[glicerino]], ĝi povas esti plantdevena, sed kutime estas best-devena); [[laktata acido]], [[alfa-hidroksida acido]] derivita el besta lakto, estas uzata en hidratigaĵoj; [[alantoino]], el la planto [[oficina simfito]] aŭ urino de bovinoj, troviĝas en ŝampuoj, kremoj kaj [[dentopasto]];<ref name=toiletries>''Animal Ingredients A to Z'', E. G. Smith Collective, 2004, 3rd edition; Lars Thomsen and Reuben Proctor, ''Veganissimo A to Z'', The Experiment, 2013 (first published in Germany, 1996).{{Citaĵo el la reto|url=https://www.peta.org/living/food/animal-ingredients-list/|titolo=Animal-Derived Ingredients Resource|dato=18-a de aprilo 2012|eldoninto=[[PETA]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180315020126/https://www.peta.org/living/food/animal-ingredients-list/|arkivdato=15-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref> kaj [[karmino]] de [[kokkoideoj]], kiel la ina [[Karmino|koĉenilo]], estas uzata en manĝaĵoj kaj kosmetikaĵoj por produkti ruĝajn kaj rozajn kolorojn. [[Dosiero:Synthetic PU leather HC1.jpg|eta|maldekstra|Sintezaj ledoj]] ''Bestaj Ingrediencoj A ĝis Z'' (2004) kaj ''Veganissimo A ĝis Z'' (2013) listigas kiuj ingrediencoj eble estas bestaj. La sunflora emblemo de la [[Vegana Societo|Brita Vegana Societo]] kaj la kuniklo-logoo de [[People for the Ethical Treatment of Animals|PETA]] signifas, ke la produkto estas atestita vegana, kio inkluzivas, ke ne okazis perbestaj testoj. La emblemeto ''Leaping Bunny'' montras neokazon de besta testado, sed ne nepre veganecon. La kriterioj de la Vegana Societo por vegana atestilo estas, ke la produkto ne enhavas bestajn produktojn, kaj ke nek la fina vestaĵo nek ĝiaj ingrediencoj estis testitaj sur bestoj de, aŭ nome de, la fabrikanto, aŭ de iu ajn, kiun la fabrikanto regas. Ĝia retejo enhavas liston de atestitaj produktoj, same kiel la aŭstralia Elektu Senkruelon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Mestel|persona nomo=Rosie|dato=20-a de aprilo 2012|titolo=Cochineal and Starbucks: Actually, this dye is everywhere|url=https://articles.latimes.com/2012/apr/20/news/la-heb-cochineal-starbucks-20120420|dead-url=yes|verkaĵo=[[Los Angeles Times]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161206021847/https://articles.latimes.com/2012/apr/20/news/la-heb-cochineal-starbucks-20120420|arkivdato=6-a de decembro 2016|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref><ref>Raymond Eller Kirk, Donald Frederick Othmer, ''Kirk-Othmer Chemical Technology of Cosmetics'', John Wiley & Sons, 2012, 535.</ref> ''Beauty Without Cruelty'', fondita kiel bonfara asocio en 1959, estis unu el la plej fruaj fabrikantoj de kaj atestantoj pri higienaj produktoj en kiuj oni ne uzas bestojn. Pluraj internaciaj kompanioj produktas senbestajn produktojn, inkluzive de vestaĵoj, ŝuoj, modaj vestaĵoj kaj [[kandelo]]<nowiki/>j. Veganoj evitas vestaĵon, kiu enhavas [[silko]]n, [[lano]]n <ref name=Stepaniak>{{citaĵo el libro|titolo=The Vegan Sourcebook|aŭtoro=Joanne Stepaniak|dato=2000|url=https://books.google.com/books?id=6Ia5eZIlgLUC&pg=PA115|isbn=9780071392211 }}</ref>(inkluzive de ŝaf-lano, kaŝmirlano, angora fibro, [[mohajro]], kaj multaj aliaj fajnaj lanoj), felon, plumojn, perlojn, bestodevenajn kolorojn, ledon kaj aliajn specojn de ledo, aŭ aliajn bestoproduktojn.<ref name=VAcert>{{Citaĵo el la reto|url=https://vegan.org/certification/|titolo=Certification|eldoninto=Vegan Awareness Foundation|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180315022456/https://vegan.org/certification/|arkivdato=15-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.onegreenplanet.org/lifestyle/how-to-read-a-cruelty-free-cosmetics-label/|titolo=How to Read a Cruelty-Free Cosmetics Label|familia nomo=Croswell|persona nomo=Alexis|dato=5-a de februaro 2014|eldoninto=One Green Planet|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180315021008/https://www.onegreenplanet.org/lifestyle/how-to-read-a-cruelty-free-cosmetics-label/|arkivdato=15-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}{{Citaĵo el la reto|url=http://www.leapingbunny.org/about/faq#answer-7|titolo=FAQ: Are all Leaping Bunny companies vegan (i.e., manufactured without animal by-products)?|eldoninto=Leaping Bunny|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180315023941/http://www.leapingbunny.org/about/faq#answer-7|arkivdato=15-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://vegansociety.com/resources/lifestyle/shopping/trademark-search |titolo=Trademark search |eldoninto=Vegana Societo |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180315025809/https://vegansociety.com/resources/lifestyle/shopping/trademark-search|arkivdato=15-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://choosecrueltyfree.org.au/lists/vegan/|titolo=Choose Cruelty Free list (vegan) Archives|eldoninto=Choose Cruelty Free|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180315024633/https://choosecrueltyfree.org.au/lists/vegan/|arkivdato=15-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref> Ledaj vestaĵoj plejparte estas faritaj el bovaj haŭtoj.<ref>Linzey, Andrew. "Dowding, Lady Muriel", ''Encyclopedia of Animal Rights and Animal Welfare''. Greenwood, 1998, 139 {{Citaĵo el la reto|url=https://www.beautywithoutcruelty.com/about-us|titolo=The History of 'Beauty Without Cruelty' (la historio de 'Beleco sen Krueleco')|eldoninto= eldoninto 'Beauty Without Cruelty'|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180315030116/https://www.beautywithoutcruelty.com/about-us|arkivdato=15-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref> Veganoj rigardas la aĉeton de ledo, precipe de bovinoj, kiel financan subtenon por la viandindustrio. Vegetaranoj povas surmeti vestaĵojn kaj akcesoraĵojn el ne-bestaj derivitaj materialoj kiel [[kanabo]], [[lino]], [[kotono]], [[kanvaso]], [[poliestero]], artefarita ledo, [[kaŭĉuko]] kaj [[Vinila acetato|vinilo]]. Ledaj alternativoj povas veni el materialoj kiel [[korko]], [[ananaso]]j, kaj fungoledaĵo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.businessnewsdaily.com/8093-vegan-businesses.html|titolo=13 Cool Vegan-Friendly Businesses That Inspire|familia nomo=Morgan|persona nomo=Brittney|dato=18-a de februaro 2016| =Business News Daily|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180315030922/https://www.businessnewsdaily.com/8093-vegan-businesses.html|arkivdato=15-a de marto 2018|alirdato=14-a de marto 2018}}</ref> == Vegana dieto == Veganaj dietoj baziĝas sur [[greno]]j kaj aliaj [[Semo (planto)|semoj]], [[Guŝo|legumoj]] (aparte [[fazeolo]]j), [[frukto]]j, [[legomo]]j, manĝeblaj [[fungoj]] kaj [[nukso]]j.<ref>Reed Mangels, Virginia Messina and Mark Messina, ''The Dietitian's Guide to Vegetarian Diets'', Jones & Bartlett Learning, 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA7 7].</ref> === Sojfabo === [[Dosiero:Warm Tofu with Spicy Garlic Sauce.jpg|eta|Varma tofuo kun ajla saŭco]] [[Dosiero:Textured_vegetable_protein.jpg|dekstra|eta|Sekaj [[Teksturhava sojfaba proteino|TSP]]-aj flokoj estas malmultekosta fonto de proteino pogrande aĉetite kaj povas esti aldonitaj al diversaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] pladoj aŭ uzitaj kiel "etendigaĵo" aŭ suplemento por nepercepteble pligrandigi la volumenon de viandaĵo.]] Surogataj produktoj bazitaj sur sojfaboj ([[tofuo]]) aŭ [[sejtano]]j estas fontoj de vegetaĵa proteino, ofte en la formo de [[Kolbaso|vegetaraj kolbasoj]], viando kaj [[vegana hamburgero|burgeroj]].<ref name="bw">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.berkeleywellness.com/healthy-eating/food/article/fake-meat-gets-real|titolo=Fake Meat Gets Real|aŭtoro=Berkeley Wellness|dato=2-a de decembro 2014|website=Berkeley Wellness|eldoninto=[[Universitato de Kalifornio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180225112004/http://www.berkeleywellness.com/healthy-eating/food/article/fake-meat-gets-real|arkivdato=25-a de februaro 2018|accessdato=25an de februaro 2018 }}</ref> Sojaĵoj estas bazaj elementoj en la veganaj dietoj, ĉar sojo estas kompleta proteino; t.e. ĝi havas ĉiujn neprajn aminoacidojn por homoj. Ili estas plej ofte konsumitaj en la formo de [[sojlakto]] kaj [[tofuo]], kio estas sojlakto miksita kun koagulanto. Tofuo enhavas diversajn teksturojn, depende de akva enhavo, ekde mola, duonmola, malmola ĝis tre malmola, por [[stufaĵo]]j kaj rostitaĵoj al mola aŭ silkeca por salatoj, desertoj kaj kirlaĵoj. Sojo estas manĝata ankaŭ en formo de [[tempeo]] kaj [[Teksturhava sojfaba proteino|tekstura vegetaĵa proteino]] (TVP); ankaŭ konata kiel teksturigita sojo, ĉi tiu lasta ofte estas uzata en saŭcoj por pastaĵoj aŭ kiel imitaĵo de haketita viando.<ref name=USDAtofu>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.fns.usda.gov/sites/default/files/SP16-2012os.pdf|titolo=Crediting Tofu and Soy Yogurt Products|familia nomo=Long|persona nomo=Cynthia|dato=22-a de februaro 2012|department=[[Food and Nutrition Service]]|eldoninto=Ministerio pri Agrikulturo de Usono |loko=Alexandria, VA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170712101903/https://www.fns.usda.gov/sites/default/files/SP16-2012os.pdf|arkivdato=12-a de julio 2017 |alirdato=13-a de marto 2018}}</ref> === Plantlaktoj, fromaĝoj, majonezo === [[Plantlakto]]j, kiel la [[sojlakto]], [[migdallakto]], grenlaktoj ([[avenlakto]], linlakto kaj [[rizlakto]]), [[kanablakto]] kaj [[Kokoslakto|kokosolakto]], estas uzataj anstataŭ lakto de bovinoj aŭ kaproj. Sojlakto liveras po 7 g da proteino en taso (240 ml), kompare kun 8 gramoj da proteino en taso da bovina lakto. [[Migdallakto]] havas pli malaltan koncentriĝon de [[energio]], [[karbonhidrato]]j kaj [[proteino]]j. Sojlakto devas ne esti uzata kiel anstataŭaĵo de patrina lakto por beboj. Beboj ne mamnutritaj povas manĝi komercan infanan formulon, kutime bazita sur bovinaj laktoj aŭ sojfabo. Ĉi-lasta estas konata kiel soj-bazita infana formulo aŭ SBIF.<ref name=WHOprotein>[http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_935_eng.pdf "Protein and Amino Acid Requirements in Human Nutrition"], WHO, 10-a de decembro 2014.</ref><ref name=USDAcucumber>[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2994?format=Full "National Nutrient Database for Standard Reference Release 27, 11205, Cucumber, with peel, raw"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224121932/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2994?format=Full |date=2018-12-24 }}, USDA, 10-a de decembro 2014.</ref> [[Butero]] kaj [[margarino]] povas esti anstataŭitaj per alternativaj veganaj produktoj. Veganaj fromaĝoj estas faritaj el semoj kiel sezamo kaj sunfloro; [[nukso]]j, kiel migdaloj, [[pinsemo]]j kaj [[Akaĵuo|akaĵunuksoj]]; kaj [[sojfabo]]j, kokosoleo, [[nutra gisto]], [[tapioko]] kaj [[rizo]], inter aliaj ingrediencoj; kaj povas reprodukti la teksturojn kaj gustojn de laktaj fromaĝoj. [[Nutra gisto]] estas ofta anstataŭaĵo por la gusto de fromaĝo en veganaj receptoj. [[Vegana fromaĝo|Fromaĝaj anstataŭaĵoj]] povas esti farataj hejme, inkluzive de nuksoj, kiel ekzemple akaĵunuksoj.<ref>Mangels, Messina and Messina 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA77 77].</ref> === Surogatoj de ovo === [[Dosiero:043 - Ĉu homoj bezonas manĝi viandon -scivolemo - zdf.webm|eta|"Ĉu homoj bezonas manĝi viandon?" - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]]] [[Dosiero:Agedashi tofu, fried tofu with broth.jpg|eta|maldekstra|Tofuo uzata kiel anstataŭaĵo de ovo]] La komercaj ov-anstataŭaĵoj estas disponeblaj kaj por kuirado kaj por bakado. La proteino en la ovoj pli densiĝas kiam ili estas varmigitaj kaj ligiĝas al aliaj ingrediencoj. Por kukoj, oni povas uzi kuleron da [[bakpulvoro]].<ref name="vegansoc">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.vegansociety.com/whats-new/blog/20-amazing-things-you-can-do-aquafaba|titolo=20 amazing things you can do with aquafaba|familia nomo=Ryland|persona nomo=Ali|dato=22-a de majo 2015|eldoninto=[[Vegana Societo]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180305002913/https://www.vegansociety.com/whats-new/blog/20-amazing-things-you-can-do-aquafaba|arkivdato=5-a de marto 2018|alirdato=4-a de marto 2018}}</ref> Silka (mola) tofuo kaj pistita terpomo ankaŭ povas esti uzataj. Kikera [[guŝakvo]] povas esti uzata kiel ovaĵo kaj kirlita samkiel ovoblanko. Alia ovo-anstataŭaĵo en bakaĵoj estas [[banano]].<ref name="''Die 10 besten Ei-Alternativen: Kochen und Backen ohne Ei''">{{citaĵo el la reto | url=https://vebu.de/essen-genuss/pflanzliche-alternativen/eiersatz-die-besten-ei-alternativen/ | titolo=Die 10 besten Ei-Alternativen: Kochen und Backen ohne Ei | alirdato=2019-04-13 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20190413155617/https://vebu.de/essen-genuss/pflanzliche-alternativen/eiersatz-die-besten-ei-alternativen/ | arkivdato=2019-04-13 }}</ref> [[Dosiero:Rawtomatopasta1.jpg|maldekstra|eta|Krudvegana plado el [[tomatsaŭco]] kun [[olivo]]j, [[celerio]], [[spinaco]] kaj nuksoj kaj kukumo]] === Krudveganismo === [[Krudveganismo]], kombinante veganismon kaj [[krudmanĝado]]n, ekskludas ĉiujn bestajn produktojn kaj manĝaĵojn kuiritajn super {{GdC|42}}. Kruda vegana dieto inkluzivas legomojn, fruktojn, nuksojn, grenojn kaj guŝojn, semojn kaj algojn. Estas multaj variaĵoj de la dieto, inkluzive de [[fruktomanĝado]]. === Nutraĵoj === ==== Proteinoj ==== Proteinoj konsistas el [[aminoacido]]j. Veganoj akiras sian tutan proteinon el plantoj, ĉionmanĝantoj kutime trionon, kaj duonon ov-lakta-vegetaranojn. Fontoj de plantaj proteinoj inkluzivas [[guŝo]]jn kiel sojfabojn (konsumitajn kiel [[tofuo]], [[tempeo]], [[Teksturhava sojfaba proteino|teksturigita sojfaba proteino]], [[sojlakto]] kaj [[edamame]])<ref>Mangels, Messina and Messina 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA71 71]; for their chapter on protein, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA65 65–79].</ref>, [[Pizo (planto)|pizojn]], [[arakido]]jn, nigrajn [[fazeolo]]jn kaj [[kikero]]jn (ĉi tiujn lastajn ofte manĝatajn kiel [[Kikerkaĉo|humuso]]); grenojn kiel [[kvinoo]]n, nerafinitan rizon, [[maizo]]n, [[Hordeum|hordeon]], [[bulguro]]n kaj [[tritiko]]n (ĉi-lastan manĝatan kiel pano kaj [[sejtano]]); kaj nuksojn kaj semojn. Kombinaĵoj, kiuj enhavas altajn kvantojn da ĉiuj nepraj aminoacidoj, inkluzivas [[Rizo kaj fazeoloj|rizon kaj fazeolojn]], [[maizo]]n kaj fazeolojn, kaj kikerkaĉon kun [[pita]] el nerafinita tritiko.<ref>Mangels, Messina and Messina 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA72 72], [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA78 78].</ref> [[Dosiero:Rainbow Rice and Beans.jpg|eta|Rizo kaj fazeoloj estas ofta protein-fonto de veganoj.]] [[Sojfabo]]j kaj [[kvinoo]] estas konataj kiel kompletaj proteinoj, ĉar ili enhavas ĉiujn neprajn aminoacidojn en kvantoj kiuj plenumas aŭ superas homajn postulojn.<ref>M. Messina and V. Messina, "The role of soy in vegetarian diets", ''Nutrients'', 2(8), aŭgusto 2010, 855–888. A. Vega-Gálvez kaj aliaj, "Nutrition facts and functional potential of quinoa (Chenopodium quinoa willd.), an ancient Andean grain: a review", ''Journal of the Science of Food and Agriculture'', 90(15), decembro 2010, 2541–2547. L. E. James Abugoch, "Quinoa (Chenopodium quinoa Willd.): composition, chemistry, nutritional, and functional properties", ''Advances in Food and Nutrition Research'', 58, 2009, 1–31. Joel Fuhrman, D. M. Ferreri, "Fueling the vegetarian (vegan) athlete", ''Current Sports Medicine Reports'', 9(4), julio–aŭgusto 2010, 233–241.</ref> Mangels k. al. skribis ke konsumado de la rekomendita nutra kvanto da proteino - po 0,8 g por kilogramo da korpa pezo - en la formo de sojfabo plenumas la biologian postulon por aminoacidoj. En 2012, la Departemento pri Agrikulturo de Usono prijuĝis, ke [[soja proteino]] povu anstataŭigi viando-proteinon en la Nacia Lerneja Lunĉo-Programo.<ref name=Mangels2011p256>Mangels, Messina and Messina 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA256 256–257].</ref> La Usona Dieta Asocio diris en 2009, ke vario de plantaj manĝaĵoj ĉiutage povas provizi ĉiujn neprajn aminoacidojn por sanaj plenkreskuloj,<ref name=USDAtofu2>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.fns.usda.gov/sites/default/files/SP16-2012os.pdf|titolo=Crediting Tofu and Soy Yogurt Products|familia nomo=Long|persona nomo=Cynthia|dato=22-a de februaro 2012|department=[[Food and Nutrition Service]]|eldoninto=Ministerio pri Agrikulturo de Usono|loko=Alexandria, VA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170712101903/https://www.fns.usda.gov/sites/default/files/SP16-2012os.pdf|arkivdato=12-a de julio 2017|dead-url=yes|alirdato=13-a de marto 2018}}</ref> kio signifas ke proteina kombinado en la sama manĝo eble ne necesos. Mangels kaj aliaj skribis ke malmulte da kialoj konsilas veganojn plialtigi sian proteinan konsumadon; sed pro singardemo ili rekomendas 25 procentan pliiĝon super la RDA por plenkreskuloj, al 1 g / kg.<ref name=WHOprotein/><ref name=USDAcucumber/><ref>Mangels, Messina and Messina, 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA444 444].</ref> ==== Vitamino B₁₂ ==== [[Dosiero:Tahini Miso Soup.jpg|eta|maldekstra|[[Sezama pasto|Tahini]]-supo kun ruĝa rizo, napoj, kukurboj, rafanoj kaj [[nori]] (manĝebla algoj). Nori estis citita kiel plantfonto de B₁₂, sed la Akademio de Nutrado kaj Dietiko konstatis en 2016 diris ke tio ne estas adekvata fonto de tiu vitamino. Veganoj bezonas regule fortigitajn manĝaĵojn aŭ suplementojn enhavantajn B₁₂ ]] Vitamino B₁₂ estas bakteria produkto necesa por [[ĉela divido]], formado kaj maturiĝo de [[Eritrocito|ruĝaj globuloj]], sintezo de [[DNA]] kaj normala nerva funkcio.<ref name=MangelsB12>Reed Mangels, Virginia Messina, and Mark Messina, "Vitamin B₁₂ (Cobalamin)", ''The Dietitian's Guide to Vegetarian Diets'', Jones & Bartlett Learning, 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA181 181–192].</ref> Manko de ĝi povas kaŭzi [[Megaloblasta anemio|megaloblastan anemion]] kaj neŭrologian damaĝon, kaj se oni ne traktas tion, ĝi povas okazigi la morton. La alta enhavo de [[foliata acido]] en [[Vegetarismo|vegetaraj dietoj]] povas maski la hematologiajn simptomojn pro manko de [[Kobalamino|vitamino B₁₂]], do ĝi povas esti nerimarkebla ĝis neŭrologiaj signoj en malfruaj stadioj jam evidentas,<ref name=Watanabe2014>Fumio Watanabe kaj aliaj, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4042564/ "Vitamin B₁₂-Containing Plant Food Sources for Vegetarians"], ''Nutrients'', 6(5), 5-a de majo 2014, 1861–1873. Fumio Watanabe kaj aliaj, "Biologically active vitamin B₁₂ compounds in foods for preventing deficiency among vegetarians and elderly subjects", ''Journal of Agriculture and Food Chemistry'', 61(280), 17-a de julio 2013, 6769–6775. Martin T. Croft kaj aliaj, "Algae acquire vitamin B₁₂ through a symbiotic relationship with bacteria", ''Nature'', 438(7064), 3-a de novembro 2005, 90–93.</ref> kiuj povas esti neresanigeblaj, kiel ekzemple neŭropsikiatraj [[anomalio]]j, neŭropatioj, [[demenco]] kaj, foje, [[atrofio]] de [[Opta nervo|optaj nervoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB12-HealthProfessional/|titolo=Vitamin B12 – Fact Sheet for Health Professionals|dato=11-a de februaro 2016|eldoninto=Office of Dietary Supplements, US [[Nacia Instituto pri Sano]]|alirdato=24-a de februaro 2018}}</ref>. Veganoj foje malsukcesas akiri sufiĉan B₁₂ en sia dieto ĉar inter ne-fortikigitaj manĝaĵoj, nur tiuj el bestaj originoj enhavas sufiĉajn kvantojn.<ref name=ADA2009 /><ref name=RizzoLagana2016 /><ref name=BrianiDalla2013>{{citaĵo el libro| kunaŭtoroj=Briani C, Dalla Torre C, Citton V, Manara R, Pompanin S, Binotto G kaj aliaj| titolo=Cobalamin deficiency: clinical picture and radiological findings|gazeto=Nutrients|jaro= 2013|volumo= 5|numero= 11|paĝoj= 4521–39|pmid=24248213|doi=10.3390/nu5114521|pmc=3847746 }}</ref> La plej bona fonto estas [[remaĉuloj]]<ref name=Gille2015rev>{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Gille|persona nomo=D|kunaŭtoroj=Schmid, A|titolo=Vitamin B12 in meat and dairy products|gazeto=Nutrition Reviews|dato= februaro 2015|volumo=73|numero=2|paĝoj=106–15|doi=10.1093/nutrit/nuu011|pmid=26024497 }}</ref>. Vegetaranoj ankaŭ estas en risko, same kiel pli aĝaj homoj kaj tiuj kun certaj medicinaj kondiĉoj. Studo en 2013 eltrovis, ke "vegetaranoj disvolvigas elĉerpiĝon de B₁₂ aŭ mankon, sendepende de la demografiaj trajtoj, loĝloko, aĝo aŭ speco de vegetara dieto. Veganoj devas uzi preventajn rimedojn por certigi adekvatan konsumon de ĉi tiu vitamino, inkluzive de regula konsumado de suplementoj enhavantaj B₁₂". B₁₂ estas produktata en naturo nur de certaj [[bakterioj]] kaj [[arĥioj]];<ref>Reed Mangels, ''The Everything Vegan Pregnancy Book'', Adams Media, 2011, [https://books.google.com/books?id=o2rcKyQxlqoC&pg=PA174 174]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref><ref> Russell J. Merritt, Belinda H. Jenks, [http://jn.nutrition.org/content/134/5/1220S.long "Safety of Soy-Based Infant Formulas Containing Isoflavones: The Clinical Evidence"], ''The Journal of Nutrition'', 134(5), 1-a de majo 2004, 1220–1224: "Modern soy formulas meet all nutritional requirements and safety standards of the Infant Formula Act of 1980." {{PMID|15113975}}</ref> ĝi ne estas farata de iu ajn besto, fungo aŭ planto. Ĝi estas sintezata de iuj intestaj bakterioj en homoj kaj aliaj bestoj, sed homoj ne povas sorbi la B₁₂ faritan en siaj intestoj, ĉar ĝi estas farata en punkto tro malproksima de la maldika intesto, kie sorbiĝas B₁₂. Remaĉuloj, kiel bovinoj kaj ŝafoj, sorbas B₁₂ produktitan de bakterioj en iliaj intestoj.<ref name=RizzoLagana2016>{{citaĵo el libro| kunaŭtoroj=Rizzo G, Laganà AS, Rapisarda AM, La Ferrera GM, Buscema M, Rossetti P kaj aliaj| titolo=Vitamin B12 among Vegetarians: Status, Assessment and Supplementation|gazeto=Nutrients|jaro= 2016|volumo= 8|numero= 12|paĝoj=767|pmid=27916823|doi=10.3390/nu8120767|pmc=5188422 }}</ref><ref name=BrianiDalla2013 /> Bestoj enmetas vitaminon B₁₂ en hepato kaj muskoloj, kaj iuj pasigas la vitaminon en siajn ovojn kaj lakton; karno, hepato, ovoj kaj lakto estas tial fontoj de B₁₂.<ref name=Mangels2006>Debra Wasserman, Reed Mangels, ''Simply Vegan'', The Vegetarian Resource Group, 2006, [https://books.google.com/books?id=VSEy_HJ_w7QC&pg=PA171 171]; also at Reed Mangels, [http://www.vrg.org/nutrition/b12.htm "Vitamin B12 in the Vegan Diet"], The Vegetarian Resource Group, alirita la 8-a de julio 2015.</ref> Oni sugestis, ke [[nori]]oj (manĝeblaj algoj), [[tempeo]] (fermentita sojfabaĵo), kaj [[nutra gisto]] povas esti fontoj de vitamino B₁₂. En 2016, la Akademio de Nutrado kaj Dieto konstatis, ke [[nori]]oj, fermentitaj nutraĵoj (kiel tempeo), [[spirulino]], [[klorelo]]j kaj nefortigita nutra gisto ne estas taŭgaj fontoj de vitamino B₁₂ kaj ke veganoj bezonas regule fortikigitajn manĝaĵojn aŭ suplementojn enhavantajn B₁₂. Alie, la manko de vitamino B₁₂ povas disvolviĝi, kiel montriĝis kazoj de veganaj beboj, infanoj kaj plenkreskuloj.<ref name=PawlakMay2014>Roman Pawlak kaj aliaj, "The prevalence of cobalamin deficiency among vegetarians assessed by serum vitamin B12: a review of literature", ''European Journal of Clinical Nutrition'', 68(5), majo 2014, 541–548. {{doi|10.1038/ejcn.2014.46}} {{PMID|24667752}}</ref><ref>C. W. Wong, [http://www.hkmj.org/system/files/hkmj144383.pdf "Vitamin B12 deficiency in the elderly: is it worth screening?]", ''Hong Kong Medical Journal'', 21(2)aprilo 2015, 155–164. {{doi|10.12809/hkmj144383}} {{PMID|25756278}}</ref> Vitamino B₁₂ plejparte estas produktata per la industria fermentado de diversaj specoj de bakterioj, kiuj faras formojn de [[cianokobalamino]], kiuj estas plu prilaboritaj por generi la ingrediencon inkluditan en suplementoj kaj fortikigitaj manĝaĵoj. La specio ''[[Pseudomonas denitrificans]]'' estis plej ofte uzata ekde 2017. Ĝi estas kreskigata en medio kun [[saĥarozo]], nutra gisto kaj pluraj metalaj saloj. Por pliigi vitaminan produktadon, ĝi estas kompletigita per [[Sukerbeto|sukerbeta]] [[melaso]], aŭ malpli ofte per [[kolino]]. Iuj markoj de suplementoj B₁₂ estas veganaj.<ref name=PawlakFeb2013>Roman Pawlak kaj aliaj, "How prevalent is vitamin B(12) deficiency among vegetarians?", ''Nutrition Reviews'', 71(2) februaro 2013, 110–117.</ref> ===== Kalcio ===== [[Dosiero:Vegan Cheeses (4107837884).jpg|eta|Veganaj fromaĝoj]] [[Kalcio]] estas bezonata por konservi ostan sanon kaj por pluraj [[Metabolo|metabolaj funkcioj]], inkluzive de [[Muskolo|muskola funkcio]], [[muskola kontrahiĝo]] kaj [[vazodilatado]], nerva transdono, [[ĉela signalado]] kaj [[Hormono|hormona sekrecio]]. Naŭdek naŭ procentoj el la korpa kalcio estas konservata en ostoj kaj dentoj.<ref name=calcium-NIH>{{Citaĵo el la reto|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/Calcium-HealthProfessional/|titolo=Calcium (Fact Sheet for Health Professionals)|dato=2-a de marto 2017|department=Office of Dietary Supplements|eldoninto=[[Nacia Instituto pri Sano]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180317073525/https://ods.od.nih.gov/factsheets/Calcium-HealthProfessional/|arkivdato=17-a de marto 2018|alirdato=17-a de marto 2018}}</ref><ref>Mangels, Messina and Messina 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA109 109ff].</ref><ref name=Ross2011>Catherine A. Ross kaj aliaj (eld.), [http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=13050 "DRI Dietary Reference Intakes, Calcium, Vitamin D"], Committee to Review Dietary Reference Intakes for Vitamin D and Calcium, Institute of Medicine, 2011.</ref> Alt-kalciaj manĝaĵoj povas inkluzivi fortikigitan plantlakton aŭ fortikigitan tofuon. La vegetaĵaj fontoj inkluzivas [[brokolo]]n, [[napo]]n, [[Pekina brasiko|ĉinan brasikon]], [[folibrasiko]]jn kaj [[Krispa brasiko|kaleon]]; la biodisponebleco de kalcio en [[spinaco]] estas malbona. Veganoj devas certigi, ke ili konsumas sufiĉe da vitamino D, kiu estas necesa por kalcia sorbo<ref>Mangels, Messina and Messina 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA110 110].</ref>. Raporto en 2007 bazita sur la Oksforda kohorto de la Eŭropa Prospekta Enketo pri Kancero kaj Nutrado<ref name=EPICFeb2007>Paul N. Appleby kaj aliaj, [http://www.nature.com/ejcn/journal/v61/n12/full/1602659a.html "Comparative fracture risk in vegetarians and nonvegetarians in EPIC-Oxford"], ''European Journal of Clinical Nutrition'', 61(12), februaro 2007, 1400–1406.</ref><ref>[http://ods.od.nih.gov/factsheets/Calcium-HealthProfessional/ "Calcium: Dietary Supplement Fact Sheet"], Nacia Instituto pri Sano, Oficejo de Dietaj Suplementoj, la 21-an de novembro 2013.</ref><ref>A. Reed Mangels, [http://ajcn.nutrition.org/content/100/Supplement_1/469S.long "Bone nutrients for vegetarians"], ''American Journal of Clinical Nutrition'', julio 2014, suplemento 1, 69S–765S.</ref>, komencita en 1993, sugestis, ke veganoj havas pli grandan riskon je ostaj frakturoj kompare kun viand-manĝantoj kaj vegetaranoj, tre probable pro pli malaltaj dietaj kalciaj konsumoj.<ref>Annabelle M. Smith, "Veganism and osteoporosis: a review of the current literature", ''International Journal of Nursing Practice'', 12(5), oktobro 2006, 302–306.</ref> La studo eltrovis, ke veganoj konsumantaj almenaŭ 525&nbsp;mg (8gr) da kalcio ĉiutage havas riskon je frakturoj similaj al tiuj de aliaj grupoj. Studo (de 2009) eltrovis ke osta mineraldenso (BMD) de veganoj estas 94 elcento de tiu de ĉionmanĝantoj, sed konsideris la diferencon klinike sensignifa.<ref>L. T. Ho-Pham kaj aliaj, [http://ajcn.nutrition.org/content/90/4/943.long "Effect of vegetarian diets on bone mineral density: a Bayesian meta-analysis"], ''American Journal of Clinical Nutrition'', 90(4), oktobro 2009, 943–950.</ref> ==== Vitamino D ==== Vitamino D ([[Vitamino D|kalciferolo]]) estas necesa por pluraj funkcioj, inkluzive de kalcia sorbo, ebliganta mineraligon de osto, kaj osta kreskado. Sen ĝi, ostoj povas fariĝi maldikaj kaj rompiĝemaj; kune kun kalcio ĝi ofertas protekton kontraŭ [[Ostoporozo|osteoporozo]]. Vitamino D estas produktata en la korpo kiam [[ultraviola radiado]] de la suno trafas la haŭton; subĉiela ekspono estas necesa ĉar ultraviola radiado ne penetras tra vitro. Ĝi ĉeestas en [[salmo]], [[tinuso]], [[skombro]] kaj [[moruhepatoleo]], kun malgrandaj kvantoj en [[fromaĝo]], [[ovoflavo]]j, kaj bovaĵa hepato, kaj en kelkaj fungoj.<ref name=VitD-NIH>[http://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/ "Vitamin D"], Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health; Mangels kaj aliaj 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA204 204–209]; [http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=13050 Ross kaj aliaj (Institute of Medicine) 2011], 75–124.</ref> Plejmulto el la veganaj dietoj enhavas malmultan aŭ neniun vitaminon D sen fortikigita manĝaĵo. Homoj kun malmulta sunumado povas bezoni suplementojn. La mezuro laŭ kiu sunlumo sufiĉas dependas de la sezono, horo de la tago, nubo kaj poluado, haŭta melanina enhavo, kaj sunbrila intenso. Laŭ la [[Nacia Instituto pri Sano]], plej multaj homoj povas akiri kaj stoki sufiĉan vitaminon D de sunlumo en printempo, somero kaj aŭtuno, eĉ en la ekstrema nordo. Ili raportas, ke kelkaj esploristoj rekomendas 5–30 minutojn da suna ekspozicio sen sunŝirmilo inter 10 atm kaj 3 ptm, almenaŭ dufoje semajne. [[Solario]]j elsendantaj 2–6% da ultraviola radiado havas similan efikon, kvankam tio estas malkonsilata.<ref name=VitD-NIH/><ref>Mangels kaj aliaj 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA207 207–208]; [http://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/#h8 "Vitamin D: Health Risks from Excessive Vitamin D"], Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health.</ref> Vitamino D aperas en du [[provitamino|formoj]]. Kolekalciferolo ([[Vitamino D|vitamino D3]])<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Wang|persona nomo=Ting|kunaŭtoroj=Bengtsson, Göran|last3=Kärnefelt|first3=Ingvar|last4=Björn|first4=Lars Olof|dato=1 septembro 2001|titolo=Provitamins and vitamins D₂ and D₃ in ''Cladina'' spp. over a latitudinal gradient: possible correlation with UV levels|url=https://lup.lub.lu.se/search/ws/files/4763528/624375.pdf|alirdato=22-a de marto 2018|gazeto=[[Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology]]|volumo=62|numero=1–2|paĝoj=118–122|doi=10.1016/S1011-1344(01)00160-9|pmid=11693362|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180322234902/https://lup.lub.lu.se/search/ws/files/4763528/624375.pdf|arkivdato=22-a de marto 2018|dead-url=no}}</ref> estas sintezata en la haŭto post ekspono al la suno aŭ konsumata ene de manĝaĵo, kutime el bestaj fontoj. Ergokalciferolo ([[Vitamino D|vitamino D2]]) estas derivita de ergosterolo de fungoj aŭ gisto eksponataj al ultraviolo kaj estas taŭga por veganoj. Kiam ĝi estas industrie produktita, kiel suplementoj, [[Vitamino D|vitamino D3]] estas tipe derivita el [[lanolino]] en ŝafa lano. Tamen, kaj vitamino D2 kaj vitamino D3 estis malkovritaj en ''[[Cladonia]]'' (speciale ''[[Cladonia rangiferina]]'') kaj ĉi tiuj manĝeblaj [[likeno]]j estas rikoltitaj en naturo por produkti veganan vitaminon D3. Konfliktaj studoj sugestis, ke la du formoj de vitamino D povas aŭ eble ne esti bioekvivalentaj. Laŭ esploristoj de la Medicina Instituto, la diferencoj inter vitaminoj D2 kaj D3 ne influas [[metabolo]]n, ambaŭ funkcias kiel [[Hormono|prohormonoj]], kaj kiam estas aktivigitaj montras identajn respondojn en la korpo.<ref name=lichenD3>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Watson|persona nomo=Elaine|dato=13-a de marto 2012|titolo=Veggie vitamin D3 maker explores novel production process to secure future supplies|url=https://www.nutraingredients-usa.com/Article/2012/03/13/Veggie-vitamin-D3-maker-explores-novel-production-process-to-secure-future-supplies|verkaĵo=NutraIngredients-USA|eldoninto=William Reed Business Media|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180322234242/https://www.nutraingredients-usa.com/Article/2012/03/13/Veggie-vitamin-D3-maker-explores-novel-production-process-to-secure-future-supplies|arkivdato=22-a de marto 2018|alirdato=22-a de marto 2018}}{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Watson|persona nomo=Elaine|dato=7-a de-a de decembro 2012|titolo=Lichen-based vegan vitamin D3 gains momentum as Nordic Naturals introduces new product|url=https://www.nutraingredients-usa.com/Article/2012/12/07/Lichen-based-vegan-vitamin-D3-gains-momentum-as-Nordic-Naturals-introduces-new-product|verkaĵo=NutraIngredients-USA|eldoninto=William Reed Business Media|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180322233514/https://www.nutraingredients-usa.com/Article/2012/12/07/Lichen-based-vegan-vitamin-D3-gains-momentum-as-Nordic-Naturals-introduces-new-product|arkivdato=22-a de marto 2018|alirdato=22-a de marto 2018}}</ref> ==== Fero ==== [[Dosiero:Oatmeal, blueberries and almond milk.jpg|eta|Aveno kun [[mirtelo]]j, rostitaj migdaloj kaj [[migdallakto]]; unu pakaĵo de aveno enhavas 1 / 8gr da fero<ref>Ross kaj aliaj (Institute of Medicine) 2011, [http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=13050&page=75 75].</ref>]] Ĉe kelkaj kazoj la stato de la fero kaj zinko de la veganoj ankaŭ povas maltrankviligi pro la limigita biodisponebleco de ĉi tiuj mineraloj.<ref>Mangels, Messina and Messina 2011, paĝo 141.</ref> Ekzistas zorgoj pri la biodisponebleco de fero de vegetaĵaj manĝaĵoj, supozataj de kelkaj esploristoj esti 5–15 procentoj kompare kun 18 procentoj de nevegetara dieto. Fer-manka anemio troviĝas same ofte en vegetaranoj kaj ne vegetaranoj, kvankam studoj montris, ke la ferrezervoj de vegetaranoj estas pli malaltaj. Mangels k. al. skribis ke, pro la pli malalta biodisponebleco de fero el vegetaĵaj fontoj, la Fakularo pri Manĝaĵoj kaj Nutrado de la Nacia Akademio de Sciencoj establis apartan rekomendatan ĉiutagan nutrokvanton por vegetaranoj kaj veganoj de 14&nbsp;mg por vegetaraj viroj kaj postmenopaŭzaj virinoj, kaj 33&nbsp;mg (½gr) por antaŭ-menopaŭzaj virinoj ne uzantaj [[kontraŭkoncipilo]]jn.<ref>Mangels, Messina and Messina 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA138 138ff], paĝoj 143–144. Detala diskuto [http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=10026&page=290 "Iron"], Food and Nutrition Board, Institute of Medicine, National Academy Press, 2001, paĝoj 290–393.</ref> Suplementoj devas esti uzataj kun singardemo post konsultado de kuracisto, ĉar fero povas akumuliĝi en la korpo kaj kaŭzi damaĝon al organoj. Ĉi tio estas precipe certa pri iu ajn kun [[hemokromatozo]], relative ofta kondiĉo, kiu povas resti sen diagnozo.<ref>Mangels, Messina and Messina 2011, 146].</ref> Alt-feraj veganaj manĝaĵoj inkludas [[sojfabo]]n, [[Melaso|nigran melason]], [[Fazeolo|nigrajn fazeolojn]], [[lento]]jn, [[kikero]]jn, [[spinaco]]n, [[tempeo]]n, [[tofuo]]n kaj [[limofazeolo]]jn.<ref>Mangels, Messina and Messina 2011, [https://books.google.com/books?id=eJ10HoYQ2woC&pg=PA143 143].</ref> Fera sorbado povas esti plibonigita per manĝado de fonto de vitamino C samtempe, kiel duona taso da florbrasiko aŭ kvin likvaj [[unco]]j da [[Oranĝsuko|oranĝa suko]].<ref>Davida Gypsy Breier, Reed Mangels, ''Vegan & Vegetarian FAQ'', The Vegetarian Resource Group, 2001, [https://books.google.com/books?id=MdrSAAra88IC&pg=PA27 27].</ref><ref>Mangels, Messina and Messina 2011, paĝo 142.</ref> Kafo kaj kelkaj herbaj teoj povas malhelpi feran sorbon, kiel ankaŭ spicoj,<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=Sanders Tom A|jaro=1999| titolo=The nutritional adequacy of plant-based diets|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=795552|gazeto=The Proceedings of the Nutrition Society|volumo=58|numero=2| paĝoj=265–9| doi=10.1017/S0029665199000361|pmid=10466165 }}</ref> kiuj enhavas [[tanino]]jn, kiel [[kurkumo]], [[koriandro]], [[kapsiko]] kaj [[tamarindo]].<ref>[http://ods.od.nih.gov/factsheets/Iron-HealthProfessional/#h8 "Iron: Health Risks from Excessive Iron"], Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health.</ref> ===== Grasacido omego-3, jodo ===== [[Alfa-linolenata acido]] (ALA), unu el la grasacidoj omego-3, troviĝas en [[Juglando (genro)|juglandoj]], [[Semo (planto)|semoj]] kaj [[Legoma oleo|plantoleoj]], kiel ekzemple [[kanolo]] kaj [[linoleo]]<ref>[https://ods.od.nih.gov/factsheets/Omega3FattyAcids-HealthProfessional/ "Omega-3 Fatty Acids and Health"], Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. The Adequate Intake for ALA is 1.1–1.6 g/day.</ref>. EPA kaj DHA, la aliaj primaraj grasaj acidoj omego-3, troviĝas nur en bestaj produktoj kaj algoj.<ref>[http://ods.od.nih.gov/factsheets/Omega3FattyAcidsandHealth-HealthProfessional/ "Omega-3 Fatty Acids and Health"], Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. Adequate Intakes for EPA and DHA have not been determined.</ref> Jodaj suplementoj povas esti necesaj por veganoj en landoj kie salo ne estas tipe jodita, kie ĝi estas jodita je malaltaj niveloj, aŭ kie, kiel en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj [[Irlando]], oni fidas je la laktaj produktoj je jodo pro la malaltaj niveloj en la grundo.<ref>[http://ods.od.nih.gov/factsheets/Iodine-HealthProfessional/ "Iodine"], Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. The Recommended Dietary Allowance (RDA) is 110 mcg (0–six months), 130 mcg (7–12 months), 90 mcg (1–8 years), 120 mcg (9–13 years), 150 mcg (14+). The RDA for pregnancy and lactation is 220 and 290 mcg respectively.</ref> Jodo povas esti akirita el plej multaj veganaj [[multvitamino]]j aŭ regula konsumado de maraĵoj, kiel ekzemple [[algo]]j.<ref name=Appleby1999>Paul N. Appleby kaj aliaj, [http://ajcn.nutrition.org/content/70/3/525s.full?sid=c3fe410c-8b46-499b-8875-c90219e8e878 "The Oxford Vegetarian Study: an overview"], ''American Journal of Clinical Nutrition'', 70(3), septembro1999, 525S–531S.</ref> === San-esploro === [[Dosiero:Vegan processed food, July 2014.jpg|eta|Veganaĵoj en superbazaro en Kalifornio.]] Ĝis 2014, malmultaj studoj estis striktaj rilate al la komparo de dietoj ĉionmanĝaj, vegetaraj kaj veganaj, kio malfaciligas la distingon inter sanprocesoj atribuitaj al veganismo kiuj povus ankaŭ aplikiĝi al vegetaraj dietoj aŭ al dietoj kiuj inkluzivas moderan viando-manĝadon. En prepara klinika esplorado, veganaj dietoj malaltigis la riskon je [[diabeto tipo 2]] , alta [[sangopremo]], [[trodikiĝo]], kaj kormalsano.<ref>{{citaĵo el libro|pmid=25084991|jaro=2014|author1=Turner-Mcgrievy|persona nomo=G|titolo=Key elements of plant-based diets associated with reduced risk of metabolic syndrome|gazeto=Current Diabetes Reports|volumo=14|numero=9|paĝoj=524|kunaŭtoroj=Harris, M|doi=10.1007/s11892-014-0524-y}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|pmid=24871675|pmc=4073139|jaro=2014|author1=Le|persona nomo=L. T|titolo=Beyond meatless, the health effects of vegan diets: Findings from the Adventist cohorts|gazeto=Nutrients|volumo=6|numero=6|paĝoj=2131–47|kunaŭtoroj=Sabaté, J|doi=10.3390/nu6062131}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|pmc=3662288|jaro=2013|author1=Tuso|persona nomo=P. J|titolo=Nutritional Update for Physicians: Plant-Based Diets|gazeto=The Permanente book|volumo=17|numero=2|paĝoj=61–66|kunaŭtoroj=Ismail, M. H|last3=Ha|first3=B. P|last4=Bartolotto|first4=C|doi=10.7812/TPP/12-085|pmid=23704846}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|pmid=26138004|pmc=4699995|jaro=2016|author1=Huang|persona nomo=R. Y|titolo=Vegetarian Diets and Weight Reduction: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials|gazeto=Journal of General Internal Medicine|volumo=31|numero=1|paĝoj=109–16|kunaŭtoroj=Huang, C. C|last3=Hu|first3=F. B|last4=Chavarro|first4=J. E|doi=10.1007/s11606-015-3390-7}}</ref> Sistema revizio de 2016 de observaj studoj de vegetaranoj montris reduktitan korpan mason, totalan [[kolesterolo]]n, LDL-kolesterolon kaj [[glukozo]]n, eble indikante pli malaltan riskon je kormalsano kaj kancero, sed havante neniun efikon kiu kaŭzus forpason, kardiovaskulajn malsanojn, cerbovaskulajn malsanojn, aŭ morton pro kancero.<ref>{{citaĵo el libro|pmid=26853923|jaro=2017|author1=Dinu|persona nomo=M|titolo=Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies|gazeto=Critical Reviews in Food Science and Nutrition|volumo=57|numero=17|paĝoj=3640–3649|kunaŭtoroj=Abbate, R|last3=Gensini|first3=G. F|last4=Casini|first4=A|last5=Sofi|first5=F|doi=10.1080/10408398.2016.1138447|url=https://flore.unifi.it/bitstream/2158/1079985/4/Vegetarian%2c%20vegan%20diets%20and%20multiple%20he...meta-analysis%20of%20observational%20studies.pdf|hdl=2158/1079985}}</ref> Forigi ĉiujn bestajn produktojn povas pliigi la riskon je mankoj de vitaminoj B₁₂ kaj D<ref>{{citaĵo el libro|pmc=4145307|jaro=2014|author1=Woo|persona nomo=K. S|titolo=Vegan Diet, Subnormal Vitamin B-12 Status and Cardiovascular Health|gazeto=Nutrients|volumo=6|numero=8|paĝoj=3259–3273|kunaŭtoroj=Kwok, T. C|last3=Celermajer|first3=D. S|doi=10.3390/nu6083259|pmid=25195560}}</ref> , kalcio kaj omego-3 acidaj grasoj. Manko je vitamino B₁₂ okazas al 80% el la veganoj, kiuj ne konsumas ĝin en suplementoj. Manko de B₁₂ malhelpas normalan funkcion de la [[nerva sistemo]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.nhs.uk/Conditions/Anaemia-vitamin-B12-and-folate-deficiency/Pages/Symptoms.aspx|titolo=Vitamin B₁₂ or folate deficiency anaemia – Symptoms|eldoninto=National Health Service, England|dato=16-a de majo 2016|alirdato=16-a de februaro 2017|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170812125551/http://www.nhs.uk/Conditions/Anaemia-vitamin-B12-and-folate-deficiency/Pages/Symptoms.aspx|arkivdato=2017-08-12}}</ref><ref name="VenkatramananArmata2016">{{citaĵo el gazeto| kunaŭtoroj=Venkatramanan S, Armata IE, Strupp BJ, Finkelstein JL| titolo=Vitamin B-12 and Cognition in Children | gazeto=Adv Nutr | jaro= 2016 | volumo= 7 | numero= 5 | paĝoj= 879–88 | pmid=27633104 | doi=10.3945/an.115.012021 | pmc=5015033 | type=Review }}</ref> Veganoj povus esti en risko de malalta osta minerala denseco sen suplementoj. === Profesiaj kaj registaraj asocioj === La Usona Akademio pri Nutrado kaj Dietiko kaj Dietistoj de Kanado deklaras, ke vegetaĵa dietoj taŭgas por ĉiuj vivstadioj, inkluzive gravedecon kaj mamnutradon.<ref>{{citaĵo el libro|url=http://www.andjrnl.org/article/S0002-8223%2803%2900294-3/fulltext|titolo=Position of the American Dietetic Association and Dietitians of Canada: Vegetarian diets|gazeto=Journal of the American Dietetic Association|volumo=103|numero=6|jaro=2003|paĝoj=748–765|doi=10.1053/jada.2003.50142|pmid=12826028}}</ref> Ili indikas, ke vegetaraj dietoj povas esti pli oftaj inter adoleskantoj kun manĝaj malordoj, sed ke ĝia adopto povas servi por kamufli malsanon anstataŭ kaŭzi unu plian.<ref name=dietitians>{{Citaĵo el libro|url=http://www.andjrnl.org/article/S0002-8223%2809%2900700-7/fulltext|titolo=Position of the American Dietetic Association: Vegetarian diets|gazeto=Journal of the American Dietetic Association|volumo=109|numero=7|jaro=2009|paĝoj=1266–1282|doi=10.1016/j.jada.2009.05.027}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|eldoninto=Australian National Health and Medical Research Council|url=http://www.nhmrc.gov.au/_files_nhmrc/publications/attachments/n31.pdf|titolo=Dietary Guidelines for Australia|alirdato=2019-04-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160112045909/http://www.nhmrc.gov.au/_files_nhmrc/publications/attachments/n31.pdf|arkivdato=2016-01-12}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.international.to/index.php?option=com_content&id=8942%3Agovernment-recognises-vegan-diet-as-viable-option-for-all-australians&Itemid=307|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130922033910/http://www.international.to/index.php?option=com_content&id=8942%3Agovernment-recognises-vegan-diet-as-viable-option-for-all-australians&Itemid=307|arkivdato=la 22-a de septembro 2013|titolo=Government recognises vegan diet as viable option for all Australians (angle: "la registaro rekonas veganan dieton kiel realigeblan elekton por ĉiuj aŭstralianoj")|eldoninto = asocio ''Vegan Australia''|dato=12-a de julio 2013}}</ref> La aŭstralia Nacia Sana kaj Medicina Esplora Konsilio simile agnoskas bone planitan veganan dieton kiel realigeblan por ajna aĝo. [[Eatwell-Plado]]<ref name=Eatwell>[http://www.nhs.uk/Livewell/Goodfood/Pages/eatwell-plate.aspx "The eatwell plate"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120912135800/http://www.nhs.uk/Livewell/Goodfood/Pages/eatwell-plate.aspx |date=2012-09-12 }}, National Health Service; [http://www.nhs.uk/Livewell/Vegetarianhealth/Pages/Vegandiets.aspx "The vegan diet"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180322135951/https://www.nhs.uk/Livewell/Vegetarianhealth/Pages/Vegandiets.aspx |date=2018-03-22 }}, National Health Service.</ref> de la Brita Nacia San-Servo permesas tute planto-bazitan dieton, same kiel la [[MiaPlado|MyPlate]] de la Usona Departemento de Agrikulturo (USDA)<ref name="MyPlate">{{citaĵo el la reto|eldoninto=Ministerio pri Agrikulturo de Usono|titolo=What Foods Are in the Protein Foods Group?|url=http://www.choosemyplate.gov/food-groups/protein-foods.html|dato=2015-02-23|alirdato=2019-04-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150813203848/http://choosemyplate.gov/food-groups/protein-foods.html|arkivdato=2015-08-13}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|eldoninto=Ministerio pri Agrikulturo de Usono|url=http://www.choosemyplate.gov/food-groups/vegetarian.html|titolo=Vegetarian Choices in the Protein Foods Group|alirdato=13-a de oktobro 2014|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141018014657/http://www.choosemyplate.gov/food-groups/vegetarian.html|arkivdato=18-a de oktobro 2014|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref>. La USDA permesas ke tofuo estu anstataŭajo de viando en la Nacia Lerneja Lunĉo-Programo. La Germana Societo por Nutrado ne rekomendas veganan dieton por beboj, infanoj kaj adoleskantoj, aŭ por virinoj gravedaj aŭ patrinaj.<ref name=GermanyDGE>{{citaĵo el novaĵo|authors=Richter M, Boeing H, Grünewald-Funk D, Heseker H, Kroke A, Leschik-Bonnet E, Oberritter H, Strohm D, Watzl B for the German Nutrition Society (DGE)|titolo=Vegan diet. Position of the German Nutrition Society (DGE)|gazeto=Ernahrungs Umschau|volumo=63|numero=4|paĝoj=92–102. Erratum in: 63(05): M262|dato=12-a de aprilo 2016|doi=10.4455/eu.2016.021|url=https://www.ernaehrungs-umschau.de/fileadmin/Ernaehrungs-Umschau/pdfs/pdf_2016/04_16/EU04_2016_Special_DGE_eng_final.pdf }}</ref> === Gravedeco, beboj kaj infanoj === [[Dosiero:Pregnant woman eating.jpg|eta|maldekstra|Gravedulino manĝas fruktojn]] La [[Usona Akademio pri Nutrado kaj Dietiko|Akademio de Nutrado kaj Dietiko]] kaj [[Dietistoj de Kanado]] konsideras bone planitajn vegetarajn kaj veganajn dietojn "taŭgaj por individuoj dum ĉiuj stadioj de la [[vivciklo]], inkluzive de [[gravedeco]], [[mamnutrado]], [[infanaĝo]] kaj [[Adolesko|adoleskaĝo]], kaj por [[atleto]]<nowiki/>j"<ref name=ADAJuly2009>[http://www.andjrnl.org/article/S0002-8223%2809%2900700-7/fulltext "Position of the American Dietetic Association: vegetarian diets"], ''Journal of the American Dietetic Association'', 109(7), julio 2009, 1266–1282. {{doi|10.1016/j.jada.2009.05.027}} {{PMID|19562864}}</ref>. La Germana Societo por Nutrado avertis kontraŭ vegana dieto por gravedaj virinoj, beboj, kaj infanoj en 2011<ref name=GermanyDGE/> . La pozicio de la [[Kanada Pediatria Societo]] estas, ke "bone planitaj vegetaraj kaj veganaj dietoj kun taŭga atento al specifaj nutraĵaj komponantoj povas provizi sanan alternativan vivmanieron ĉe ĉiuj stadioj de la [[Feto|feta]], beba, infana kaj adoleska kreskado. Estas rekomendate, ke oni atentu pri nutra konsumado, precipe proteinoj, [[Kobalamino|vitaminoj B₁₂]] kaj D, nepraj grasacidoj, fero, zinko kaj kalcio.<ref>Minoli Amit, [http://www.cps.ca/documents/position/vegetarian-diets "Position statement: Vegetarian diets in children and adolescents"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210128123053/https://www.cps.ca/documents/position/vegetarian-diets |date=2021-01-28 }}, ''Paediatric Child Health'', 15(5), 2010, 303–314, 1-a de junio 2010, reaffirmed 1-a de februaro 2016.</ref> Laŭ sistema revizio de 2015, estas malmultaj indicoj disponeblaj pri vegetaraj kaj veganaj dietoj dum gravedeco, kaj manko de hazardaj studoj signifis ke la efikoj de dieto ne povus esti distingitaj pro konfuzaj faktoroj."<ref name=PiccoliClari2015>{{citaĵo el libro|familia nomo=Piccoli|persona nomo=GB|kunaŭtoroj=Clari, R|last3=Vigotti|first3=FN|last4=Leone|first4=F|last5=Attini|first5=R|last6=Cabiddu|first6=G|last7=Mauro|first7=G|last8=Castelluccia|first8=N|last9=Colombi|first9=N|familia nomo0=Capizzi|persona nomo0=I|familia nomo1=Pani|persona nomo1=A|familia nomo2=Todros|persona nomo2=T|familia nomo3=Avagnina|persona nomo3=P|titolo=Vegan-vegetarian diets in pregnancy: danger or panacea? A systematic narrative review|gazeto=BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology|volumo=122|numero=5|dato=aprilo 2015|paĝoj=623–633|doi=10.1111/1471-0528.13280|pmid=25600902}}</ref> Ĝi finiĝis tiel: "En ĉi tiuj limoj, vegana-vegetaraj dietoj povas esti konsiderataj sekuraj dum gravedeco, kondiĉe ke oni atentu pri bezonoj de vitaminoj kaj [[oligoelemento]]j." Ĉiutaga fonto de vitamino B₁₂ estas grava por gravedaj kaj mamnutraj veganoj. Alia esploro trovis ke gravedaj vegetaranoj konsumis malpli da zinko ol gravedaj ne-vegetaranoj, kaj ambaŭ grupoj konsumas sub rekomenditaj niveloj; tamen, la revizio trovis neniun signifan diferencon inter grupoj en faktaj zinkaj niveloj en korpaj histoj, nek iu ajn efiko ĉe gravedeca periodo aŭ la pezo je la naskiĝo.<ref>[http://www.andjrnl.org/article/S0002-8223%2809%2900700-7/fulltext#sec4.1.12 "Nutrition considerations"], ''Journal of the American Dietetic Association'', 2009; 109(7)</ref><ref name=FosterHerulah2015>{{citaĵo el libro|familia nomo=Foster|persona nomo=Meika|kunaŭtoroj=Ursula Nirmala Herulah, Ashlini Prasad, Peter Petocz kaj Samir Samman|titolo=Zinc Status of Vegetarians during Pregnancy: A Systematic Review of Observational Studies and Meta-Analysis of Zinc Intake|gazeto=Nutrients|volumo=7|numero=6|jaro=2015|paĝoj=4512–4525|issn=2072-6643|doi=10.3390/nu7064512|pmc=4488799|pmid=26056918}}</ref> Esploristoj raportis kazojn pri manko de vitamino B₁₂ en mamnutraj patrinoj, ligitaj al mankoj kaj neŭrologiaj malsanoj en iliaj infanoj.<ref>M. R. Pepper, M. M. Black, "B12 in fetal development", ''Seminars in Cell and Developmental Biology'', 22(6),-a de aŭgusto 2011, 619–623.</ref><ref>Ann Reed Mangels and V. Messina, [http://www.andjrnl.org/article/S0002-8223%2801%2900169-9/fulltext "Considerations in planning vegan diets: Infants"], ''Journal of the American Dietetic Association'', 101(6), junio 2001.</ref> Kuracisto aŭ registrita nutristino devus esti konsultita pri konsumado de suplementoj dum gravedeco.<ref>[http://www.nhs.uk/conditions/pregnancy-and-baby/pages/vitamins-minerals-supplements-pregnant.aspx "Vitamins, supplements and nutrition in pregnancy"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140110171041/http://www.nhs.uk/conditions/pregnancy-and-baby/pages/vitamins-minerals-supplements-pregnant.aspx |date=2014-01-10 }}, National Health Service, UK.</ref><ref>Amy Schweitzer, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1804304/ "Dietary Supplements During Pregnancy"], ''The Journal of Perinatal Education'', 15(4), Fall 2006, 44–45. {{doi|10.1624/105812406X107834}}</ref> Veganaj dietoj altiris negativan atenton de la amaskomunikiloj pro kazoj pri nutraj mankoj kiuj alvokis la tribunalojn, inkluzive la morton de bebo en [[Nov-Zelando]] en 2002 pro [[hipokobalaminemio]], t.e. manko de [[Kobalamino|vitamino B₁₂]].<ref name=DiGenovaGuyda2007>{{citaĵo el libro| aŭtoro=Di Genova T, Guyda H| titolo=Infants and children consuming atypical diets: Vegetarianism and macrobiotics|gazeto=Paediatr Child Health|jaro= 2007|volumo= 12|numero= 3|paĝoj= 185–8|pmid=19030357|pmc=2528709|doi=10.1093/pch/12.3.185}}</ref> == Filozofio == === Etika veganismo === [[Dosiero:Hog confinement barn interior.jpg|eta|Porkoj ekspluatataj kaj enfermitaj en malgrandaj spacoj]] [[Dosiero:Indiapoultry.JPG|eta|Ovdonaj kokinoj en kaĝoj]] [[Dosiero:Hawk eating prey.jpg|eta|Juna [[jamajka buteo]] manĝanta kalifornian kampunon.]] Etika veganismo baziĝas sur la kontraŭstaro al [[speciismo]], la atribuo de valoro al individuoj malsame laŭ apartena specio. Dividoj ene de teorio pri bestaj rajtoj inkluzivas la [[Utilismo|utilisman]], protektisman alproksimiĝon, kiu celas plibonigi kondiĉojn por bestoj. Ĝi ankaŭ rilatas al la rajto-bazita [[aboliciismo]], kiu celas fini homan posedon de ne-homoj. Aboliciistoj argumentas, ke [[protektismo]] nur servas por fari la publikon senti ke uzo de bestoj povas esti morale senproblema (la pozicio t.n. "feliĉ-vianda"<ref name="Francione2010"/><ref name=Francione2013p150>{{citaĵo el la reto|authors=Gary Francione, Erik Marcus|titolo=Animals as Persons: Erik Marcus Debates Professor Francione on Abolition vs. Animal Welfare|eldoninto=Columbia University Press|jaro=2013|page=150|url= http://www.abolitionistapproach.com/media/pdf/francione-marcus-debate.pdf|quote=(Francione) Pursuing improved welfare conditions is like campaigning for 'conscientious rapists' who will rape without beating.|accessdato=25-a de februaro 2007}}</ref>). La profesoro pri juro [[Gary Francione]], aboliciisto, argumentas, ke ĉiuj sentemaj estuloj devas havi la rajton ne esti traktataj kiel posedaĵo, kaj ke adopti veganismon devas esti la bazo por ĉiuj, kiu kredas, ke ne-homoj havas apartan moralan valoron. Filozofo [[Tom Regan]], ankaŭ rajto-teoriisto, argumentas, ke bestoj posedas valoron kiel "subjektoj de vivo", ĉar ili havas kredojn, dezirojn, memoron kaj la kapablon komenci agadon por celoj. La rajto de subjektoj je sendamaĝa vivo povas esti nuligita de aliaj moralaj principoj, sed Regan argumentas, ke plezuro, komforto kaj la ekonomiaj interesoj de kultivistoj ne sufiĉas."<ref>Eric Prescott, [http://vimeo.com/23001319 "I'm Vegan: [[Gary Francione]]], [[Vimeo]], 2009, from 00:13:53.</ref> Filozofo [[Peter Singer]], protektisto kaj [[Utilismo|utilisto]], argumentas, ke ne ekzistas morala aŭ logika pravigo por ne konsideri kaj kalkuli bestajn suferojn kiel konsekvencon kiam prenas oni decidojn, kaj ke mortigi bestojn devus esti malaprobate krom se necesas por pluvivado. Malgraŭ tio, li skribas, ke "etika pensado povas esti sentema pri la cirkonstancoj", kaj ke li "ne tro zorgas pri bagatelaj malobservoj".<ref>[[Tom Regan]], ''The Case for Animal Rights'', University of California Press, 1983, [https://books.google.com/books?id=Y0tWjRmxFE4C&pg=PA243 243], [https://books.google.com/books?id=Y0tWjRmxFE4C&pg=PA333 333–339].</ref> Argumento proponita de [[Bruce Friedrich]], ankaŭ protektisto, opinias, ke strikta observado de veganismo damaĝas bestojn, ĉar ĝi fokusiĝas sur persona pureco, anstataŭ kuraĝigi homojn rezigni ĉiajn bestajn produktojn. Por Francione, ĉi tio similas al argumentado ke, ĉar hom-rajtaj misuzoj neniam povas esti forigitaj, ni ne devas defendi homajn rajtojn en situacioj, kiujn ni regas.<ref>[[Peter Singer]], ''Practical Ethics'', Cambridge University Press, 1999, [https://books.google.com/books?id=lNgnV0eDtM0C&pg=PA50 50]; Singer 1999, [https://books.google.com/books?id=lNgnV0eDtM0C&pg=PA60 60–61].</ref> Se oni ne demandas, ĉu io enhavas bestajn produktojn, oni plifortigas, ke la moralaj rajtoj de bestoj estas afero de komforto, li argumentas<ref>[[Bruce Friedrich]], [https://web.archive.org/web/20080611232631/http://www.goveg.com/effectiveAdvocacy_personal.asp "Personal Purity vs. Effective Advocacy"], PETA, 2006.</ref>. Li finas per ĉi tio, ke la protektisma pozicio malsukcesas laŭ siaj propraj konsekvencismaj terminoj.<ref>Peter Singer and Jim Mason, ''The Way We Eat'', Rodale, 2006, 281–282.</ref> [[Filozofo]] [[Val Plumwood]] asertis, ke etika veganismo estas "subtile hom-centrita", ekzemplo de tio, kion ŝi nomis "homa/natura dualismo", ĉar ĝi vidas la homaron aparte de la cetera naturo.<ref>[[Val Plumwood]], "Gender, Eco-Feminism and the Environment", in Robert White (eld.), ''Controversies in Environmental Sociology'', Cambridge University Press, 2004, 52–53.</ref> Etikaj veganoj volas agnoski ne-homojn en la kategorio, kiu meritas specialan protekton, anstataŭ rekoni la "ekologian integrecon" de ĉiuj. Plumwood skribis, ke bestaj manĝaĵoj eble estas "nenecesa malbono" el la perspektivo de la konsumanto, kiu "altiras la tutan planedon por nutraj bezonoj", kaj ŝi forte kontraŭas la industrian agrikulturon, sed por iu ajn kiu dependas de multe pli malgranda [[ekosistemo]], estas tre malfacile aŭ neeble esti vegano.<ref>Val Plumwood, [http://epress.anu.edu.au/titles/the-eye-of-the-crocodile ''The Eye of the Crocodile''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131002100835/http://epress.anu.edu.au/titles/the-eye-of-the-crocodile |date=2013-10-02 }}, edited by Lorraine Shannon, Canberra: Australian National University E Press, 2012, 87.</ref> Bioetikisto Ben Mepham<ref name=FEC>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.foodethicscouncil.org/about-us/whoweare/professor-ben-mepham-founder-director-of-the-food-ethics-council.html|titolo=Professor Ben Mepham – Founder Director of the Food Ethics Council|eldoninto=Food Ethics Council|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180308032339/https://www.foodethicscouncil.org/about-us/whoweare/professor-ben-mepham-founder-director-of-the-food-ethics-council.html|arkivdato=8-a de marto 2018|alirdato=7-a de marto 2018}}</ref>, en sia recenzo pri la libro de Francione kaj Garner '' La debato pri la bestaj rajtoj: Abolicio aŭ Reguligo?'', konkludas ke "se la celo de etiko estas elekti la ĝustan, aŭ plej bonan, agmanieron en specifaj cirkonstancoj, 'ĉion pripensinte', estas argumenteble, ke aliĝo al tia absolutisma tagordo estas simplisma kaj malfermita al seriozaj mem-kontraŭdiroj. Aŭ, kiel Farlie diras, kun karakteriza stilo: "konkludi ke veganismo estas la nura etika respondo estas fari grandegan salton en kotegan [[lageto]]n". Li citas kiel ekzemplojn la malfavorajn efikojn al besto-naturo derivitajn de la agrikulturaj praktikoj necesaj por subteni veganajn dietojn kaj la etikan kontraŭdiron favori la bonfarton de malsovaĝaj bestoj sed ne tiun de sovaĝaj bestoj; la malekvilibro inter la rimedoj uzataj por antaŭenigi la bonfarton de bestoj kontraste al tiuj destinitaj mildigi la suferadon de la proksimume miliardo da homoj, kiuj suferas subnutradon, fitrakton kaj ekspluaton; la fokuso sur sintenoj kaj kondiĉoj en okcidentaj evoluintaj landoj, forlasante la rajtojn kaj interesojn de socioj kies ekonomio, kulturo kaj, en iuj kazoj, postvivado dependas de simbioza rilato kun bestoj. [[David Pearce]], [[Transhumanismo|transhumanisma]] [[filozofo]], argumentis, ke la homaro havas "hedonisman imperativon" ne nur eviti kruelecon al bestoj aŭ aboli la proprietigon de ne-homaj bestoj, sed ankaŭ restrukturi la tutmondan ekosistemon tiel, ke la sovaĝaj bestoj ĉesu suferi.<ref name=Thweatt-Bates2016>Thweatt-Bates, Jeanine (2016). ''Cyborg Selves: A Theological Anthropology of the Posthuman''. London: Routledge, 100–101 (first published 2012).</ref><ref>Hughes, James (2007). [http://ieet.org/archive/20070326-Hughes-ASU-H+Religion.pdf "The Compatibility of Religious and Transhumanist Views of Metaphysics, Suffering, Virtue and Transcendence in an Enhanced Future"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200530005520/https://ieet.org/archive/20070326-Hughes-ASU-H+Religion.pdf |date=2020-05-30 }}, Institute for Ethics and Emerging Technologies, 20.</ref><ref name=Pearce2009>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.hedweb.com/abolitionist-project/reprogramming-predators.html|titolo=Reprogramming Predators: the case for high-tech Jainism and a pan-species welfare state|familia nomo=Pearce|persona nomo=David|aŭtoroligilo=David Pearce |dato=2015|origjaro=Originally published in 2009|website=HedWeb.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180304201938/https://www.hedweb.com/abolitionist-project/reprogramming-predators.html|arkivdato=4-a de marto 2018|alirdato=4-a de marto 2018}}</ref> Serĉante aboli la suferadon mem, Pearce antaŭenigas forigon de la [[predado]] inter bestoj kaj la "trans-specian tutmondan analogon de la [[sociala ŝtato]]".<ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Fairlie|persona nomo=Simon|titolo=Meat: A Benign Extravagance|url=https://archive.org/details/meatbenignextrav0000fair|eldoninto=Chelsea Green Publishing|jaro=2010|at=[https://archive.org/details/meatbenignextrav0000fair/page/230 230]–231|isbn=978-1603583251}}</ref> Reguligo de la fekundeco povus konservi herbo-manĝajn loĝantarojn je daŭrigeblaj niveloj, "pli civilizita kaj kompatema politikelekto ol malsatego, predado, kaj malsano". La kreskanta nombro de veganoj kaj vegetaranoj en la [[Transhumanismo|transhumanisma movado]] estis parte atribuita al la influo de Pearce.<ref name=Pearce2009/><ref name=Verchot2014>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.treehugger.com/natural-sciences/meet-the-people-who-want-to-turn-predators-into-vegans.html|titolo=Meet the people who want to turn predators into herbivores|familia nomo=Verchot|persona nomo=Manon|dato=30-a de septembro 2014|retejo=retejo TreeHugger|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180304201342/https://www.treehugger.com/natural-sciences/meet-the-people-who-want-to-turn-predators-into-vegans.html|arkivdato=4-a de marto 2018|alirdato=4-a de marto 2018}}</ref> === Ekologia veganismo === [[Dosiero:Paul Watson (cropped).jpg|eta|maldekstra| Paul Watson, fondinto de la [[Sea Shepherd|Sea Shepherd Conservation Society]]]] Ekologiaj veganoj okupiĝas pri la konservado de la medio<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.marieclaire.com/culture/a14751412/antinatalism/|titolo=This Extreme Sect of Vegans Thinks Your Baby Will Destroy the Planet|familia nomo=Pelley |persona nomo=Virginia |dato=29-a de januaro 2018 |eldoninto= Marie Claire|alirdato=30-a de julio 2018 |quote=}}</ref>, rifuzante la uzon de bestaj produktoj laŭ la premiso, ke fiŝkaptado, ĉasado, kaptado kaj agrikulturo, precipe bestfabrikoj, estas ekologie nedaŭrigeblaj. En 2010, [[Paul Watson]] de la [[Sea Shepherd| Sea Shepherd Conservation Society]] nomis porkojn kaj kokidojn "gravaj akvaj predantoj", ĉar brutaro manĝas 40 procentojn de la fiŝoj kaptitaj. Ekde 2002 ĉiuj ŝipoj de Sea Shepherd estas veganaj pro mediaj kialoj. Ĉi tiu specifa veganismo celas daŭrigeblon per vivmaniero sen konsumado de bestoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://seashepherd.org/news-and-commentary/commentary/v.html|titolo=V|familia nomo=Watson|persona nomo=Paul|dato=6-a de majo 2014|eldoninto=[[Sea Shepherd|Sea Shepherd Conservation Society]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170803062650/https://seashepherd.org/news-and-commentary/commentary/v.html|arkivdato=3-a de aŭgusto 2017|dead-url=yes|alirdato=7-a de marto 2018}}</ref> Laŭ raporto en 2006 de la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|Organizoj pri Nutrado kaj Agrikulturo de Unuiĝintaj Nacioj]], ''Longa Ombro de Brutaro'', 222 milionoj da tunoj da viando estis produktitaj tutmonde en 1999.<ref>Henning Steinfeld kaj aliaj, [http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.htm ''Livestock's Long Shadow''], [[Food and Agriculture Organization]], United Nations, 2006, xx.</ref> La raporto asertas, ke ĉirkaŭ 26% de la tera surfaco de la planedo estas dediĉita al brutobredado. En Usono dek miliardoj da teraj bestoj estas mortigitaj ĉiujare por homa konsumado,<ref>Gaverick Matheny, [http://fewd.univie.ac.at/fileadmin/user_upload/inst_ethik_wiss_dialog/Matheny__G._2003_Defense_of_Veg__in_J._Agric_Ethics.pdf "Least Harm: A Defense of Vegetarianism from Steven Davis's Omnivorous Proposal"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190413133747/https://fewd.univie.ac.at/fileadmin/user_upload/inst_ethik_wiss_dialog/Matheny__G._2003_Defense_of_Veg__in_J._Agric_Ethics.pdf |date=2019-04-13 }}, ''Journal of Agricultural and Environmental Ethics'', 16(5), 2003, 505–511.</ref><ref>[http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.htm Steinfeld kaj aliaj 2006], 132.</ref> kaj en 2005 48 miliardoj da birdoj estis mortigitaj tutmonde.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.smithsonianmag.com/travel/is-the-livestock-industry-destroying-the-planet-11308007/|titolo=Is the Livestock Industry Destroying the Planet?|familia nomo=Bland|persona nomo=Alastair|dato=1-a de aŭgusto 2012|website=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]|arkivurl=https://archive.is/20180303135407/https://www.smithsonianmag.com/travel/is-the-livestock-industry-destroying-the-planet-11308007/|arkivdato=3-a de marto 2018|alirdato=3-a de marto 2018.}}</ref> La raporto de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] ankaŭ konkludis, ke brutoj (plejparte [[Bovo|bovinoj]], [[Koko|kokidoj]] kaj [[porko]]j) influas la aeron, teron, grundon, akvon, biodiversecon kaj [[Klimata ŝanĝo|klimatan ŝanĝiĝon]]<ref>[http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.htm Steinfeld kaj aliaj 2006], 3, 74.</ref>. Brutobredado konsumis 1.174 milionojn da tunoj da manĝaĵo en 2002, inkluzive 7,6 milionojn da tunoj da fiŝaĵo kaj 670 milionojn da tunoj da cerealoj, unu trionon de la tutmonda cereala rikolto, kaj en 2001 konsumis 45 milionojn da tunoj da radikoj kaj legomoj kaj 17 milionoj da tunoj da legumoj.<ref>[http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.htm Steinfeld kaj aliaj 2006], 12, 42. La radikoj, legomoj kaj legomoj estas ĉefe manioko, terpomoj, batatoj, brasiko, banano, pizoj kaj faboj. /angle ''The roots and vegetables are mostly cassava, potatoes, sweet potatoes, cabbage, cooking banana, peas and beans.''</ref> Ekde 2006, la brut-industrio konsistigis naŭ procenton de antropogenaj [[karbona dioksido|karbondioksidaj]] ellasoj, 37 procentojn de [[metano]], 65 procenton de [[Ridgaso|nitrosa oksido]] kaj 68 procenton de [[amoniako]]. Brutaj reziduoj elsendis 30 milionojn da tunoj da amoniako jare, kio estas implikita en la produktado de [[acida pluvo]]. Studo de 2017 publikigita en la revuo ''[[Carbon Balance and Management]]'' trovis ke la tutmondaj emisioj de bestaj agrikulturaĵoj estas 11% pli altaj ol antaŭaj taksoj bazitaj sur datumoj de la [[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]]. Studo de junio de 2018 publikigita en ''[[Science]]'' asertis, ke la adopto de plant-bazitaj dietoj nur en Usono povus tranĉi emisiojn de [[Forceja efiko|forcejaj gasoj]] je 61% al 73%, kaj la tutmonda adopto de vegana dieto reduktus la uzon de agrikultura tero ĝis 75 %.<ref>[http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.htm Steinfeld kaj aliaj 2006], 272.</ref><ref>[http://www.epa.gov/climatechange/Downloads/ghgemissions/US-GHG-Inventory-2011-Complete_Report.pdf "Inventory of U.S. greenhouse gas emissions and sinks: 1990–2009"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170125065630/https://www3.epa.gov/climatechange/Downloads/ghgemissions/US-GHG-Inventory-2011-Complete_Report.pdf |date=2017-01-25 }}, United States Environmental Protection Agency, 2011.</ref> [[Dosiero:Forestgarden2.jpg|eta|200ra|Vegana [[arbarĝardenado|arboĝardeno]] de [[Robert Hart]] en [[Shropshire]], [[Anglio]]]] Raporto de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] de 2010, ''Taksi la Mediajn Efikojn de Konsumado kaj Produktado'', argumentis, ke bestaj produktoj "ĝenerale postulas pli da rimedoj kaj kaŭzas pli altajn eligaĵojn ol plant-bazitaj alternativoj"<ref name=UNEP2010>[https://web.archive.org/web/20120616221700/http://www.unep.org/resourcepanel/Portals/24102/PDFs/PriorityProductsAndMaterials_Report.pdf ''Assessing the Environmental Impacts of Consumption and Production''], International Panel for Resource Management, United Nations Environment Programme, Junio 2010.</ref>. Ĝi proponis forigon de bestaj produktoj por redukti ekologian damaĝon.<ref name=UNEP2010/> Studo de la [[Universitato Cornell]] de 2007 konkludis, ke vegetaraj dietoj uzas la plej malgrandan teron pokape, sed postulas pli altan kvaliton de terpecoj ol necese por nutri bestojn. Studo el 2015 eldonita en ''Science of the Total Environment'' determinis, ke signifa [[holocena amasa formorto|perdo de la biodiverseco]] povas esti atribuata al la kreskanta postulo je viando, kiu estas signifa akcelilo por la [[senarbarigo]] kaj [[habitatodetruo]], konvertante speciriĉajn habitatojn al [[agrikulturo|agrikulturejoj]] por [[Bredado|brutobredado]]. Studo de la [[WWF|World Wildlife Fund]] (2017) trovis, ke 60% de la perdo de biodiverseco povas esti atribuata al la vasta skalo de manĝkultivo necesa por subteni dekojn da miliardoj da farmaj bestoj, kio metas grandegan streĉon sur naturaj rimedoj, kio rezultigas vastan perdon de teroj kaj specioj. Brutaro konsistigas 60% de la biomaso de ĉiuj [[mamuloj]] sur la tero, sekvate de homoj (36%) kaj sovaĝaj mamuloj (4%). Koncerne birdojn, 70% estas hejmigitaj, kiel la [[kortobirdo]]j, dum nur 30% estas sovaĝaj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Carus|persona nomo=Felicity|dato=2-a de junio 2010|titolo=UN urges global move to meat and dairy-free diet|url=https://www.theguardian.com/environment/2010/jun/02/un-report-meat-free-diet|verkaĵo=The Guardian|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180303145344/https://www.theguardian.com/environment/2010/jun/02/un-report-meat-free-diet|arkivdato=3-a de marto 2018|alirdato=3-a de marto 2018}}[http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=628&ArticleID=6595&l=en&t=long "Energy and Agriculture Top Resource Panel's Priority List for Sustainable 21st Century"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161019230121/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=628&ArticleID=6595&l=en&t=long |date=2016-10-19 }}, United Nations Environment Programme (UNEP), Bruselo, 2-a de junio 2010.</ref> En novembro de 2017, 15.364 tutmondaj sciencistoj subskribis averton al la homaro, kiu alvokas, interalie, por "antaŭenigi dietajn ŝanĝojn al plejparte planto-bazitaj manĝaĵoj". Laŭ studo de julio de 2018 en ''[[Science]]'', vianda konsumo pliiĝos rezulte de kreskanta homa loĝantaro kaj kreskanta riĉeco, kiu pliigos emisiojn de forcejaj gasoj<ref>{{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Gander |persona nomo=Kashmira |dato=1-a de junio 2018 |titolo=Want to Save the Planet? Go Vegan, Study Says |url=http://www.newsweek.com/want-save-planet-go-vegan-study-says-952789|verkaĵo=Newsweek |loko= |alirdato=2-a de junio 2018 }}</ref> kaj plu reduktos biodiversecon.<ref>Heinz-Ulrich Neue, [http://www.ciesin.org/docs/004-032/004-032.html "Methane emission from rice fields"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080115013146/http://www.ciesin.org/docs/004-032/004-032.html |date=2008-01-15 }}, ''BioScience'', 43(7), 1993, 466–473; Tim Hirsch, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4604332.stm "Plants revealed as methane source"], BBC News, 11-a de januaro 2006.</ref> Raporto de 2018 publikigita en [[Proceedings of the National Academy of Sciences|PNAS]] asertis, ke kultivistoj en [[Usono]] povus subteni pli ol duoble pli multajn homojn, ol ili nuntempe, se ili forlasus bredadon de kampaj bestoj por homa konsumado kaj anstataŭe elektus kreskigadon de plantoj.<ref>{{citaĵo el novaĵo |familia nomo= Carrington|persona nomo=Damian|dato= 31-a de majo 2018 |titolo=Avoiding meat and dairy is ‘single biggest way’ to reduce your impact on Earth|url=https://www.theguardian.com/environment/2018/may/31/avoiding-meat-and-dairy-is-single-biggest-way-to-reduce-your-impact-on-earth|verkaĵo=[[The Guardian]] |loko= |alirdato=-a de marto 12, 2019 }}</ref> === Feminisma veganismo === [[Dosiero:Carol J. Adams at the Intersectional Justice Conference.jpg|eta|maldekstra|[[Carol J. Adams]] ĉe la Intersekcia Justeco-Konferenco]] ==== Pioniroj ==== Unu el la ĉefaj aktivuloj kaj kleruloj pri feminismaj bestaj rajtoj estas [[Carol J. Adams]]. En sia plej elstara verko, ''The Sexual Politics of Meat: A Feminist-Vegetarian Critical Theory'' (1990), ŝi rimarkigis la rilaton inter [[feminismo]] kaj la movado por [[bestaj rajtoj]]. Ekde la publikigo de ''The Sexual Politics of Meat ''<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Adams|persona nomo=C. J.|titolo=Why feminist-vegan now?|gazeto=Feminism & Psychology|language=en|volumo=20|numero=3|paĝoj=302–317|doi=10.1177/0959353510368038|jaro=2010}}</ref>, Adams publikigis plurajn aliajn verkojn inkluzive de eseoj, libroj kaj ĉefaj paroladoj. En unu el siaj paroladoj, "Kial feminisma vegano nun?", adaptita el ŝia originala parolado ĉe la konferenco "Minding Animals" en [[Newcastle (Aŭstralio)|Newcastle]], [[Aŭstralio]] (2009), Adams deklaris ke "la ideo pri ekzisto de ligo inter [[feminismo]] kaj [[vegetarismo]] venis [ al ŝi] en oktobro 1974", por ilustri, ke la koncepto de feminisma veganismo daŭras preskaŭ duonjarcente.<ref name=":1">{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Duvnjak|persona nomo=Angella|dato=6-a de septembro 2011|titolo=Joining the Dots: Some Reflections on Feminist-Vegan Political Practice and Choice|url=https://www.outskirts.arts.uwa.edu.au/volumes/volume-24/duvnjak|alirdato=7-a de marto 2018|gazeto=Outskirts|volumo=24|arkivurl=https://archive.is/20180308035756/https://www.outskirts.arts.uwa.edu.au/volumes/volume-24/duvnjak|arkivdato=8-a de marto 2018|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> Aliaj aŭtoroj ankaŭ paralelis la ideojn de Adams dum ili plivastigas ilin. Angella Duvnjak deklaras en "Interligi la Punktojn: Kelkaj Pensadoj pri Feminisma-Vegana Politika Praktiko kaj Elekto" ke ŝi renkontis kontraŭstaron al la rilato de feminismaj kaj veganismaj idealoj, kvankam la ligo ŝajnis pli ol evidenta al ŝi kaj al aliaj fakuloj (2011).<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Hamilton|persona nomo=Carrie|titolo=sex, work, meat: the feminist politics of veganism|gazeto=Feminist Review|language=en|volumo=114|numero=1|paĝoj=112–129|doi=10.1057/s41305-016-0011-1|jaro=2017}}</ref> Aliaj fakesploristoj prilaboras la rilatojn inter feminismo, kiel Carrie Hamilton, kiu ligas sekslaboristojn kaj bestaj [[reproduktaj rajtoj]]. Multaj aliaj fakuloj pri feminisma vegana filozofio daŭre aldonas al la argumentoj, kiujn Adams, Duvnjak kaj Hamilton unue prezentis. ==== Bestaj kaj homaj misuzoj estas paralelaj ==== [[Dosiero:Amina Abaza with Dog.jpg|eta|175ra|Amina Tharwat Abaza, aktivisto por la bestaj rajtoj, fondinto de Societo por la Protektado de Bestaj Rajtoj en Egiptio, kun surstrata hundo]] Kelkaj el la ĉefaj konceptoj pri feminisma veganismo estas la rilato inter perforto al homoj kaj subpremo de bestoj. Ekzemple, Marjorie Spiegal komparas la konsumon aŭ servutecon de bestoj por homa profito kun sklaveco. Bestoj estas aĉetataj de bredisto, uzataj por persona profito, aŭ por plia reproduktado aŭ manlaboro, kaj poste forĵetataj, aŭ plej ofte uzataj kiel nutraĵo. Ĉi tiu kapitalisma uzo de bestoj por persona profito restis forta, malgraŭ la laboro de aktivuloj pri bestaj rajtoj kaj de la ekologiaj feministoj.<ref name=VTS/> Similaj nocioj, kiuj sugestas ke bestoj, ekzemple fiŝoj, sentas malpli da doloro, estas prezentitaj hodiaŭ kiel pravigo por krueleco al ili. La feminisma flanko de la argumento tamen sugestas, ke ne ekzistus raciigo por trakti bestojn kun malpli da respekto ol homaj vivoj, eĉ se la teorio ke bestoj estas malpli kapablaj pri doloro estus kontrolebla..<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eds.b.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?sid=88416ac1-93ae-431e-89c1-b12379291e33@sessionmgr103&vid=7&hid=104|titolo=Vegan Feminist: An Interview with Carol J. Adams.: at USF Libraries|website=eds.b.ebscohost.com|language=en|alirdato=26-a de aprilo 2017}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Alia rilato inter [[feminismo]] kaj veganismo estas la paraleleco de perforto kontraŭ virinoj aŭ anoj de minoritataj komunumoj kaj la perforto kontraŭ bestoj. La aktivuloj por [[bestaj rajtoj]] intime rilatigas la kruelecon al bestoj kun la krimoj kontraŭ virinoj. Ĉi tiu ligo estas eĉ pli spegulata ĉar bestoj uzataj por reproduktaj praktikoj estas komparitaj kun homaj kontrabandadaj viktimoj kaj migrantaj sekslaboristoj.<ref name="Yacoubou">{{citaĵo el novaĵo|familia nomo=Yacoubou|persona nomo=Jeanne|titolo=Vegetarian Certifications on Food Labels: What Do They Mean?|gazeto=Vegetarian Journal|dato=2006|volumo=17|numero=3|page=25|url=http://www.vrg.org/journal/vj2006issue3/2006_issue3_labels.php#vlft|accessdato=6-a de aŭgusto 2017}}</ref><ref name="Basas">{{citaĵo el novaĵo|familia nomo=Basas|persona nomo=Carrie Griffin|titolo="V" is for Vegetarian: FDA-Mandated Vegetarian Food Labeling|gazeto=Utah Law Review|dato=2011|volumo=4|page=1275|doi=10.2139/ssrn.1434040}}</ref> Hamilton atentigas, ke perfortaj "seksperfortantoj foje montras konduton, kiu ŝajnas modelita laŭ la mutilado de bestoj" sugestante, ke estas paraleleco inter seksperforto kaj krueloj kontraŭ bestoj.<ref name=VAcert/> La perforta konekto ne nur limiĝas je seksaj agoj. Estas ofte, ke la superregado de perforto kontraŭ bestoj estas pli difinita en kazoj de psikopatiaj malordoj. Ĉi tiu spegulado de kontraŭ pli malfortaj bestoj igas la pionirojn de feminisma veganismo sugesti, ke ekzistas korespondado inter perforto kontraŭ homoj kaj bestoj, subtenante feminisman veganismon. ==== Kapitalismo kaj feminisma veganismo ==== Alia maniero, kiel feminisma veganismo rilatas al feminismaj pensoj estas per la kapitalismaj rimedoj de la produktado mem. [[Carol J. Adams]] citas Barbara Noske, kiu menciis "manĝi viandon kiel la plej ekstreman kapitalisman produkton, ĉar oni bezonas tiom por fari la produkton, ĝi uzas tiom da rimedoj". La kapitaligo de rimedoj por viandproduktado estas pli bone uzata por produktado de aliaj nutraĵoj, kiuj havas malpli danĝeran efikon al la [[medio]]. === Plantoj kiel sentemaj estuloj === [[Dosiero:Adansonia grandidieri04.jpg|eta|200ra|maldekstra|[[Baobabo]] ''(Adansonia grandidieri)'', Madagaskaro]] Iuj interpretas eltrovojn faritajn en la lastaj jaroj kiel sugestantajn, ke plantoj estas "sentipovuloj". Ĉi tiu emerĝa scienca areo nomiĝas "planta neŭrobiologio". La similecoj je ĉela nivelo inter bestoj kaj plantoj estas multe pli grandaj ol oni supozis.<ref name="bare_url">{{citaĵo el libro|url=http://www.sociallearning.info/storage/pdf/encyc%20of%20anim%20welfare%20-%20enrichment%20and%20research.pdf|titolo=Encyclopedia of Animal Rights and Animal Welfare|editors=Marc Bekoff and Carron A. Meaney|eldoninto=Greenwood Press|loko=Westport, Connecticut}}</ref> Ekzemple, oni montris, ke plantoj povas komuniki vaste kaj aktive. Ili detektas multajn parametrojn de sia medio, ili povas elekti inter malsamaj ebloj kaj ŝanĝi sian konduton laŭ tio. Ili sentas malsamajn specojn de streĉiĝo simile al bestoj, kaj reagas je la [[Molekulo|molekula]], [[Ĉelo|ĉela]], [[Organa sistemo|organa]], [[Organismo|organisma]] aŭ grupa niveloj. Je rudimenta nivelo, iliaj radikoj povas distingi inter "mi" kaj "ne-mi".<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.beloit.edu/philo/faculty/tedesco/past/phil224/|titolo=Philosophy 224: Environmental Ethics}}</ref> Nuntempe ne ekzistas etikaj konsideroj rilate al plantoj aŭ konscio pri iu ajn problemo, sinteno kiun kelkaj fakuloj opinias pli malfacile pravigi. [[Filozofo]]j, [[Etiko|etikistoj]], [[Molekula biologio|molekulaj biologoj]] kaj [[sciencisto]]j de la Etika Komitato pri Ne-Homa Bioteknologio (ECNH) provis evoluigi la etikan bazon por atribui dignon al la plantoj. Surbaze de lastatempaj eltrovoj, ili proponas ĉi tiun rajton, same kiel en la kazo de [[Bestaj rajtoj|bestoj]]. Ĉi tiu komisiono konkludas, ke plantoj estas vivaj estuloj, devas esti respektataj kaj ne traktataj tute arbitre, kvankam ĉi tiu rajto je digno ne devas redukti aŭ limigi ilian uzon; la bono aŭ interesoj de planto devas esti taksataj kontraŭ la interesoj de homoj. En 2004, svisa leĝo pri genetika teknologio postulis, ke la digno de ĉiuj kreitaĵoj estu konsiderata en esplorado, inkluzive en plantoj. Por peti subvenciojn, svisaj biologoj devas garantii en siaj proponoj, ke ili konsideras la dignon de plantoj. Ĉi tiu leĝo estis kritikita pro manko de difino de tio, kion vere signifas planto. Kelkaj aŭtoroj kredas, ke ĉi tiu sinteno estas la unua paŝo sur la vojo al "la lando de l'absurdo" kaj nova limo por ekstremaj aktivuloj. Ekzemple, same kiel oni jam havas liberajn ovojn, oni povus pretendi havi panon aŭ kuketojn faritajn el kultivita tritiko sen konkurenco aŭ aliaj specoj de streĉiĝo («libereca pano» aŭ «liberecaj kukoj»). Nuntempe ĝi estas satirigata kun la moto "salato estas murdo" en televidaj reklamoj kaj ĉemizoj. == Formoj de veganismo == [[Dosiero:Recovering wasted food.JPG|eta|Skatolo da legomoj kaj fruktoj rekuperitaj el la rubujoj de superrmerkato]] Male al [[vegetarismo]] ne ekzistas striktaj kaj klaraj terminoj (kiel ekzemple "ov-lakt-vegetarano"). Plej gravas la malpliigo de sufero per la evito de bestaj produktoj kaj bestekspluato, sed ene de tiu ĉi kadro abundas individuaj viv- kaj nutradmanieroj. Plejparte [[mielo]] estas evitata, aliflanke kelkaj opinias, ke [[abelo]]j ne estas suferkapablaj. Plejparte senledaj alternativoj estas preferataj, sed iuj plu aĉetas ledajn ŝuojn, argumentante per la "granda troproduktado de ledo" kiel flanka produkto de la viando- kaj laktoproduktado, kiu ne estus malpliigita, se kelkaj ŝuoj malpli estus mendataj. [[Dosiero:Givebox Prenzlauer Berg March 2012.jpg|eta|maldekstra|200ra|Berlino, Germanio 2012, distribua centreto por senpagaj donacaj materialoj]] Plumaj kusenoj kaj jakoj estas ankaŭ evitataj. Lano estas opiniata kaŭzo por frua morto kaj sufero de bestoj. Mondo sen ĉasoj kaj testoj sur bestoj estas alstrebinda idealo. Ĝenerale inter veganoj ĉiuj kondutoj estas esplorataj laŭ suferevitebleco, do ankaŭ bestoparkoj, cirkoj ktp.<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Heynen |persona nomo=Nik |dato=2010-05-01 |titolo=Cooking up Non-violent Civil-disobedient Direct Action for the Hungry: 'Food Not Bombs' and the Resurgence of Radical Democracy in the US |gazeto=Urban Studies |issn=0042-0980 |doi=10.1177/0042098009360223 |volumo=47 |numero=6 |paĝoj=1225–1240 |url=http://usj.sagepub.com/content/47/6/1225}}</ref> Veganoj foje estas konfuzataj kun nurfruktmanĝantoj, krudmanĝantoj aŭ aliaj maloftegaj subspecoj de veganismo (aŭ foje simple vegetaĵismo, kiam temas nur pri dieta flanko, pro ekzemple prisanaj kialoj). Ĝenerale veganoj aperas en ĉiuj eroj de la civitanaro. En la subkulturo, pli oftas veganoj en la anarkiisma kaj rektranda movado kaj en politike maldekstremaj movadoj. Ankaŭ ekzistas tendenco, ke mondfamaj steluloj (aktoroj, interalie, sed ankaŭ iuj sportistoj kaj politikistoj) fariĝas veganoj.<ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Shantz |persona nomo=Jeff |dato=2005-10-24 |titolo=One Person's Garbage...Another Person's Treasure: Dumpster Diving, Freeganism, and Anarchy |gazeto=VERB |issn=1930-2894 |volumo=3 |numero=1 |url=http://verb.lib.lehigh.edu/index.php/verb/article/viewArticle/19/18/ |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071218024359/http://verb.lib.lehigh.edu/index.php/verb/article/viewArticle/19/18 |dead-url=yes |arkivdato=2007-12-18 }}</ref> [[Friganismo]] (el la angla ''freeganism'', kofrovorto inter ''free'' "senpaga" kaj ''veganism'' "veganismo") estas praktiko kaj ideologio pri limigita partoprenado en la kutima ekonomio kaj laŭeble plej malmulta konsumado de rimedoj, speciale per la reprenado de malŝparitaj varoj, ekzemple manĝaĵoj. Dum veganoj evitas la aĉetadon de bestaj produktoj por kontraŭstari la ekspluatadon de bestoj, friganoj— almenaŭ teorie— evitas ĉian aĉetadon kiel ĝenerala protesto kontraŭ la moderna ekonomia sistemo. == Nombro de veganoj == Laŭ dokumento de la ADA (Usona Dieta Asocio) en la jaro 2000 vivis en Usono 48.000 veganoj. Ĉiuj indikoj pri la nombro de veganoj estas dubindaj, simile al indikoj pri la nombro de Esperantoparolantoj. * '''{{flago|Aŭstralio}}''' '''[[Aŭstralio]]''': Aŭstralianoj plej multe en la tuta mondo serĉis per [[Google]] por la vorto "vegano" inter la mezo de 2015 kaj la mezo de 2016. Studo de ''Euromonitor International'' konkludis, ke la merkato de pakitaj veganaj manĝaĵoj en Aŭstralio pliiĝos 9,6% jare inter 2015 kaj 2020, pro kio Aŭstralio iĝos tria plej rapide kreskanta vegana merkato malantaŭ [[Ĉinio]] kaj [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|dato=12-a de aprilo 2016|titolo=Why 'Vegan' Is THE Word of 2016|url=https://www.peta.org.au/news/vegan-google-searches-australia-2016/|eldoninto=PETA Australia|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180224103722/https://www.peta.org.au/news/vegan-google-searches-australia-2016/|arkivdato=24-a de februaro 2018|alirdato=24-a de februaro 2018}}</ref> * '''{{flago|Aŭstrio}}''' '''[[Aŭstrio]]''': En 2013, ''[[Kurier]]'' taksis, ke 0,5 procento el aŭstroj praktikas veganismon, kaj en la ĉefurbo, Vieno, 0,7 procento.<ref>Barbara Reiter, Anita Kattinger, [https://kurier.at/genuss/total-vegan/13.893.351 "Total Vegan"], ''Kurier'', 28-a de majo 2013.</ref> * '''{{flago|Belgio}}''' '''[[Belgio]]''': Esploro interreta de iVOX, farita en la jaro 2016, trovis, ke el ĉirkaŭ 1000 nederland-parolantaj loĝantoj de [[Flandrio]] kaj [[Bruselo]] kun 18 kaj pli da jaroj, 0,3 procentoj estis veganaj.<ref>[http://www.vilt.be/minder-vlees-eten-steeds-meer-ingeburgerd "Minder vlees eten steeds meer ingeburgerd"], ''Vilt'', 16-a de februaro 2016.</ref> * '''{{flago|Kanado}}'''''' [[Kanado]]:''' En 2018, enketo taksis, ke 2,1 elcentoj de plenkreskaj kanadanoj konsideras sin veganaj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | url=https://www.theglobeandmail.com/canada/article-most-vegans-vegetarians-in-canada-are-under-35-survey/ | titolo=Most vegans, vegetarians in Canada are under 35: Survey}}</ref> * '''{{flago|Germanio}}''' '''[[Germanio]]''': En la jaro 2016, datumoj taksis ke homoj sekvantaj veganan dieton en Germanio variis inter 0,1% kaj 1% de la loĝantaro (inter 81,000 kaj 810,000 homoj).<ref name=GermanyDGE /> * '''{{flago|Barato}}''' '''[[Barato]]''': En la Nacia Enketo pri Sano de la jaro 2005-2006, 1.6% el la enketitoj raportis neniam konsumi bestajn produktojn. Veganismo estis plej ofta en la ŝtatoj [[Guĝarato]] (4,9%) kaj [[Maharaŝtro]] (4.0%).<ref>''Journal Type of vegetarian diet, obesity and diabetes in adult Indian population''</ref> * '''{{flago|Israelo}}''' '''[[Israelo]]''': Kvin procento (ĉ. 300.000) en Israelo diris, ke ili estas veganoj en 2014, igante ĝin la plej granda pokapa vegana loĝantaro en la mondo. Enketo farita de ''Globes'' en 2015 kaj de Israela novaĵ-televidkanalo 2 simile trovis ke 5% de israelanoj estas veganoj.<ref name=Sales2014>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Sales|persona nomo=Ben|dato=17-a de oktobro 2014|titolo=Israelis growing hungry for vegan diet|url=https://www.timesofisrael.com/israelis-growing-hungry-for-vegan-diet/|eldoninto=Jewish Telegraphic Agency|loko=Tel- Avivo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180303151620/https://www.timesofisrael.com/israelis-growing-hungry-for-vegan-diet/|arkivdato=3-a de marto 2018|alirdato=3-a de marto 2018|via=''[[The Times of Israel]]''}}{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Cohen|persona nomo=Tova|dato=21-a de julio 2015|titolo=In the land of milk and honey, Israelis turn vegan|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-food-vegan-idUSKCN0PV1H020150721|loko=Tel Aviv|eldoninto=[[Reuters]]|arkivurl=https://archive.is/20180305012048/https://www.reuters.com/article/us-israel-food-vegan-idUSKCN0PV1H020150721|arkivdato=4-a de marto 2018|alirdato=4-a de marto 2018}}</ref><ref>{{ Citaĵo el libro|titolo=''The Jewish Virtual Library'': Veganism in Israel (Society & Culture: Veganism)|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/veganism-in-israel|alirdato=4-a de marto 2018|dato=februaro 2016|eldoninto=''American–Israeli Cooperative Enterprise'' (AICE)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180305012943/https://www.jewishvirtuallibrary.org/veganism-in-israel|arkivdato=5-a de marto 2018 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Shpigel|persona nomo=Noa|dato=13-a de septembro 2015|titolo=Veganism on the Rise Among Israeli Arabs|url=https://www.haaretz.com/.premium-veganism-on-the-rise-among-israeli-arabs-1.5397532|verkaĵo=gazeto Haaretz / הָאָרֶץ|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180305014456/https://www.haaretz.com/.premium-veganism-on-the-rise-among-israeli-arabs-1.5397532|arkivdato=5-a de marto 2018|alirdato=4-a de marto 2018|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|familia nomo=Kamin|persona nomo=Debra|titolo=Big in Israel: Vegan Soldiers|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2015/12/big-in-israel-vegan-warriors/413149/|gazeto=The Atlantic|dato=decembro 2015|arkivurl=https://archive.is/20180305015346/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2015/12/big-in-israel-vegan-warriors/413149/|arkivdato=4-a de marto 2018|alirdato=4-a de marto 2018}}</ref> Veganismo kreskis inter israelaj araboj. La israela armeo faris specialan provizon por veganaj soldatoj en 2015, kiu inkludis provizi neledajn botojn kaj senlanajn [[bereto]]jn. * '''{{flago|Italio}}''' '''[[Italio]]''': Inter 0,6 kaj tri procento el la italoj estis raportitaj kiel veganoj ekde 2015.<ref>Vera Schiavazzi, [http://www.repubblica.it/salute/2015/10/02/news/e_tu_quanto_sei_vegano_-124177488/ "Addio carne e pesce: in aumento il popolo dei vegetariani e vegani in Italia"], ''La Repubblica'', 2-a de oktobro 2015.</ref> * '''{{flago|Nederlando}}''' '''[[Nederlando]]''': En la jaro 2018, la Nederlanda Societo por Veganismo (Nederlandse Vereniging voor Veganisme) taksis, ke estas pli ol 100.000 nederlandaj veganoj (0,59 procentoj), bazitaj sur ilia membrokresko.<ref>NVV, [https://www.veganisme.org/2017/12/27/vegan-jaaroverzicht-2017/ "Vegan jaaroverzicht 2017"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180612141756/https://www.veganisme.org/2017/12/27/vegan-jaaroverzicht-2017/ |date=2018-06-12 }}, 2018.</ref> * '''{{flago|Rumanio}}''' '''[[Rumanio]]''': Anoj de la [[Rumana Ortodoksa Eklezio]] fastas dum pluraj periodoj de la eklezia kalendaro sumiĝante al plimulto de la jaro. Laŭ la rumana ortodoksa tradicio, fervoruloj sin detenas de manĝado de iuj bestaj produktoj dum tiuj fast-periodoj. Rezulte veganaj manĝaĵoj abundas en butikoj kaj restoracioj; tamen, rumanoj eble ne multe konatiĝas kun la vegana dieto kiel plentempa vivmanier-elekto.<ref name="auto">{{citaĵo el novaĵo |titolo=What Vegan Travelers Need to Know about Dining in Romania |verkaĵo=Huffington Post|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/what-vegan-travelers-need-to-know-about-dining-in-romania_us_58a368c2e4b0e172783aa180?guccounter=1 |dato=2017-02-14 |accessdato=2018-07-30 }}</ref> * '''{{flago|Svedio}}''' '''[[Svedio]]''': Kvar procento diris, ke ili estas veganoj en 2014 por la balot-enketo Demoskop.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Molloy|persona nomo=Antonia|dato=24-a de marto 2014|titolo=One in ten Swedes is vegetarian or vegan, according to study|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/one-in-ten-swedes-is-vegetarian-or-vegan-according-to-study-9212176.html|verkaĵo=The Independent|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180322232126/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/one-in-ten-swedes-is-vegetarian-or-vegan-according-to-study-9212176.html|arkivdato=22-a de marto 2018|alirdato=22-a de marto 2018}}</ref> * '''{{flago|Svislando}}''': La Svisa Vegana Societo (Vegane Gesellschaft Schweiz) taksis en 2016, ke unu procento de la loĝantaro estas vegana.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://vegan.ch/was-wir-tun/faq/#wie-viele-veganerinnen-gibt-es-in-der-schweiz|titolo=FAQ: Wie viele VeganerInnen gibt es in der Schweiz?|eldoninto=Vegane Gesellschaft Schweiz (Vegan Society Switzerland)|language=de|trans-titolo=FAQ: How many vegans are there in Switzerland?|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180308053046/https://vegan.ch/was-wir-tun/faq/#wie-viele-veganerinnen-gibt-es-in-der-schweiz|arkivdato=8-a de marto 2018|alirdato=7-a de marto 2018}}</ref> * '''{{flago|Britio}}''' '''[[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]]''': En Britio, kie la tofu- kaj viand-imitaĵaj merkatoj valoris je 786,5 milionoj da pundoj en 2012, du elcentoj diris, ke ili estas veganoj en registara enketo de la jaro 2007. Studo Ipsos MORI de 2016 mendita de la Vegana Societo, inspektante preskaŭ 10,000 homojn en aĝo de 15 aŭ pli tra Anglio, Skotlando, kaj Kimrio, trovis ke 1.05 procento estis veganoj; la [[Vegana Societo]] taksas, ke 542.000 homoj en Britio sekvas veganan dieton. Laŭ enketo farita de Comparallemarket.com (2018), la nombro de homoj, kiuj sin konsideras veganoj en Britio, kreskis ĝis pli ol 3,5 milionoj, kio estas proksimume sep procentoj de la loĝantaro, kaj mediaj zorgoj estis grava faktoro en ĉi tiu evoluo. Tamen, ekestis hezitoj pri ĉi tiu nombro de la brita Vegana Societo, kiu okazigadas sian propran regulan enketon: la Vegana Societo mem trovis en 2018 ke ekzistas 600.000 veganoj en Britio (1,16%), kio estas alta pliiĝo super antaŭaj jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.vegansociety.com/whats-new/news/find-out-how-many-vegans-are-great-britain|titolo=Find out how many vegans are in Great Britain|dato=17-a de majo 2016|eldoninto=Vegana Societo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180305022033/https://www.vegansociety.com/whats-new/news/find-out-how-many-vegans-are-great-britain |arkivdato=5-a de marto 2018|alirdato=4-a de marto 2018}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Petter|persona nomo=Olivia|dato=3-a de aprilo 2018|titolo=Number of vegans in UK soars to 3.5 million, survey finds|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/vegans-uk-rise-popularity-plant-based-diets-veganism-figures-survey-compare-the-market-a8286471.html| department=Indy/Eats|verkaĵo=[[The Independent]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180403173810/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/vegans-uk-rise-popularity-plant-based-diets-veganism-figures-survey-compare-the-market-a8286471.html|arkivdato=3-a de aprilo 2018|alirdato=3-a de aprilo 2018}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|dato=2-a de aprilo 2018|titolo=Veganism Skyrockets To 7% Of UK Population, Says New Survey|url=https://www.plantbasednews.org/post/veganism-skyrockets-to-7-of-uk-population-says-new-survey}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url=https://www.vegansociety.com/news/media/statistics |titolo=statistiko el la retejo vegansociety.com}}</ref> * '''{{flago|Usono}}''' '''[[Usono]]''': Taksoj de veganoj en Usono estas inter 2% (Gallup, 2012) kaj 0,5% (Faunalytics, 2014). Laŭ ĉi-lastaj, 70% el tiuj, kiuj adoptis veganan dieton forlasis ĝin.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Newport|persona nomo=Frank|dato=26-a de julio 2012|titolo=In U.S., 5% Consider Themselves Vegetarians|url=http://news.gallup.com/poll/156215/consider-themselves-vegetarians.aspx|eldoninto=[[enketo Gallup]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180305022730/http://news.gallup.com/poll/156215/consider-themselves-vegetarians.aspx|arkivdato=5-a de marto 2018|alirdato=4-a de marto 2018}}</ref> == Veganaj simboloj == [[Dosiero:Vegan flag cropped.jpg|eta|Vegana flago]] La vegana flago estis desegnita de interreta grupo de grafikaj desegnistoj kaj aktivuloj el pluraj landoj. La grupo estis malfermita de Gad Hakimi, vegana aktivisto kaj dizajnisto de [[Israelo]], kun la intenco ke ekzistu civila flago kiu reprezentu veganismon. La flago konsistas el tri bluaj kaj verdaj trianguloj kun la litero V, la unua litero en la vorto "vegano".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|familia nomo=Starostinetskaya|persona nomo=Anna|dato=17-a de julio 2017|titolo=New Flag Launches to Unite Vegans Across the Globe|url=http://vegnews.com/articles/page.do?pageId=9771&catId=1|verkaĵo='VegNews'|arkivurl=https://archive.is/20180308051711/http://vegnews.com/articles/page.do?pageId=9771&catId=1|arkivdato=8-a de marto 2018|alirdato=7-a de marto 2018}}</ref> Origine, kelkaj membroj de la grupo sugestis, ke bestoj devus esti reprezentitaj sur la flago, kun ruĝaj koloroj simbole signifante la sangon de buĉitaj bestoj. Tamen, la grupo poste elektis fari la flagon pri hom-besta egaleco, ne pri bestoj mem. Inspirita de la [[GLAT]]-a [[ĉielarka flago]], la flago estis kreita kun la espero unuigi la organizojn kaj aktivulojn pri [[bestaj rajtoj]]. La koloroj blanka, verda kaj blua estis elektitaj por reprezenti la naturajn [[medio]]jn de bestoj: ĉielo, tero, kaj maro. La litero V signifas ''Vegan'', kaj estas inversa piramido celanta simboli la kapablon fari la neeblon. == Veganismo kaj Esperanto == [[Dosiero:Vegetarismo-simbolo esperanto.svg|eta|maldekstra|[[Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio|TEVA]]]] Pri [[vegetarismo]], pli frua movado, antaŭ ol la apero de Vegana Societo, aperis du pozitivaj artikoloj, en la 19-a jarcento, en ''[[La Esperantisto]]''. Tiuj artikoloj plu aperis, fare de Zamenhof, en la [[Fundamenta Krestomatio]]: La rakonto “La hejmo de la metiisto” kaj la artikolo “Kio estas vegetarismo?”. La [[16-a de aŭgusto|16-an de aŭgusto]] 1908, dum la [[UK 1908|4-a UK]] en [[Dresdeno]], fondiĝis la [[Vegetara Ligo Esperantista|Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Vegetaranoj]] (IUEV) , kiu ŝanĝis sian nomon kelkajn jarojn poste al Vegetara Ligo Esperantista (VLE) kaj fine, nur post la [[dua mondmilito]], al Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio (TEVA). La asocio fondiĝis laŭ instigo de René de Ladevèze. Laŭ informo el ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', [[Lev Tolstoj]] (vegetarano) akceptis per speciala skriba konfirmo ĝian honoran prezidantecon. Laŭ ''[[Esperantista Vegetarano]]'' 1995, p.&nbsp;23, ankaŭ “Ludoviko Zamenhof estis inter la membroj fondantoj”, sed deziris, ke oni ne menciu tion en la vegetarana literaturo. Ne estas klare, ĉu tiu ĉi informo estas vera. En la 4-a Kongreso de [[Internacia Vegetarana Unuiĝo]] en 1913 en [[Hago]], Esperanto estis unu el la 5 oficialaj lingvoj. En 1914 aperis la unua numero de la esperanta gazeto “Vegetarano”, redaktita de Oskar Bünemann. De 1927 ĝis 1932 la gazeto estis samtempe oficiala organo de IVU. Tiutempe ĝi enhavis internaciajn informojn pri vegetarismo ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la angla, franca kaj germana. Pro financaj kialoj IVU ĉesis eldoni la gazeton en 1932. [[Dosiero:Germanio-esperanto-veganismo.jpg|eta|270px | Manifestacio vegana en esperanto]] Veganismo ne estas fremda fenomeno en la [[Esperanto-movado|esperanta movado]]. Multaj esperantistoj estas veganoj kaj tre ofte eblas ĉeesti prelegojn pri veganismo dum lokaj kaj internaciaj esperantaj aranĝoj, elekti eĉ pli malmultekoste veganajn manĝojn dum kongresoj kaj internaciaj aranĝoj. Kelkaj retpaĝaroj diskonigas vegetarajn ([[Bonan Apetiton]]) kaj veganajn ([[VeganArto]]) receptojn kaj artikolojn rilatajn al veganismo. [[Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio|TEVA]] estas inter la plej malnovaj organizoj de la Esperanto-movado. Ĝi eldonas revuon kaj kunvenas okaze de UK-oj kaj dum vegetaranaj aranĝoj ĝi ofte estas reprezentita. Tri libroj veganaj verkitaj de [[Lode Van de Velde]] aperis en esperanto: ''Kial kaj kiel manĝi vegane? Sugestoj pri nutrado kiu ne endanĝerigas kaj suferigas la bestojn''. ''Manĝeblaj sovaĝaj plantoj'' kaj ''La Vegetara Leono: Facila rakonto por infanoj'', kun aldona raporteto pri vere ekzistinta vegetara leono, plus kelkaj receptoj por vegetaraj manĝaĵoj. Kelkaj konataj esperantistoj, kiel ekzemple la germana muzikisto kaj kantisto [[Jonas Marx|Jonny M]], estas veganoj. En Tokio, Japanio, ekzistas la Kafejo SOJO, kiu estas, verŝajne, la nura kafejo vegana kiu uzas esperanton en la nomoj de pladoj kaj menuo, kaj montras esperantajn simbolojn kaj legaĵojn. Ĝi estas renkontiĝejo por lokaj kaj vizitantaj esperantistoj. Vegana Renkontiĝo organiziĝis en la [[Kastelo Greziljono]] kaj la revuo ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'' dediĉis numeron al tiu fenomeno. == Tipaj pladoj == <gallery> Vegan patties with potatoes and salad.jpg|[[Vegana hamburgero]] el semoj Lecker veganes Sushi.jpg|[[Vegana suŝio]] kun [[kukumo]] anstataŭ [[fiŝaĵo]] Vegan Chocolate Fudge.jpg|Vegana [[mola bombono]] Friedtempeh.jpg|Fritita [[tempeo]] Rotini pasta with pesto sauce, tossed in red peppers, carrots and sweet onions - topped with slices of avocado (6489213475).jpg|[[Fuzilioj]] kun [[avokado]] Food in Israel.jpg|[[Falafelo]] Hummus (7609576628).jpg|[[Kikerkaĉo]] Guacamole Portobello Mushroom (4135509624).jpg|[[Avokada kaĉo]] kun [[ĉampinjono]] Raw Vegan Oatmeal Cookies (3510777539).jpg|[[aveno|Avenaj biskvitoj]] Seaweed Salad (4052214994).jpg|[[Makroalgoj|Algo-salato]] Seitan Tacos with Chipotle Ranch and Spicy Refried Beans (4883984105).jpg|[[Tako]]j el [[sejtano]] Vegan Buffalo Tofu Wrap - Vita Café, Portland, Oregon (22762900865).jpg|[[Tofuo]]-[[vrapo]] Vegan Pizza Crust (5753189490).jpg|Vegana [[pico]] Soy milk.jpg|[[Sojlakto]] </gallery> == Literaturo == * Beardsworth, A./Keil, T. (1992): The Vegetarian Option: Variet * Lode Van de Velde, [https://e-libera.weebly.com/uploads/1/3/3/2/1332692/veganismo.pdf Kiel kaj kial manĝi vegane,]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 40 pp. * Lode Van de Velde, [https://e-libera.weebly.com/uploads/1/3/3/2/1332692/mangxeblaj-plantoj-pdf.pdf Manĝeblaj sovaĝaj plantoj,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210923064150/https://e-libera.weebly.com/uploads/1/3/3/2/1332692/mangxeblaj-plantoj-pdf.pdf |date=2021-09-23 }} 2017, 52 pp.&nbsp;La libro ricevis Premion Pirlot 2018 por scienca verko (3a loko). * Veganismo: Eseo pri veganismo kiel politika movado. Aŭtoroj : Valéry Giroux & Renan Larue. Traduko (elfrancigo) : Gary Mickle k.a. 110 paĝoj, Eldonita fare de [[S.A.T-E.F.K]] en 2020 ISBN 978-2-918053-21-7 == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=vegan.0ismo}} * [[Mediprotekta vegetarismo]] * [[Vegetarismo]] * [[Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio]] * [[Internacia Vegetarana Unuiĝo]] * [[Kruda nutraĵo]] * [[Nutrotabuo]] * [[Monda Tago de Veganoj]] * [[Vegana Societo]] * [[Bestaj rajtoj]] * [[Asocio kontraŭ bestofabrikoj]] * [[Veggie Pride]] == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2017/11/veganismo-la-konscia-dieto-kontakto.html Veganismo - La konscia dieto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064227/http://kontakto.tejo.org/2017/11/veganismo-la-konscia-dieto-kontakto.html |date=2019-01-29 }}, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2017:5 * [http://apetito.ikso.net Bonan Apetiton] - vegetaraj kaj veganaj receptoj ({{eo}}) == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Elstara|2020|12|26}} [[Kategorio:Veganismo| ]] [[Kategorio:Sano]] [[Kategorio:Vegetaloj]] [[Kategorio:Elstaraj artikoloj]] qiqpwdfxli1i1pu61i51f5d776q8kys 0 58103 9488188 9456587 2026-10-04T14:58:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488188 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vigo | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = urbo <!-- *** Nomoj **** --> | etimologio = Vicus (latine) | oficiala_nomo = Vigo | moto = Fidela, Lojala, Kuraĝa kaj Ĉiam Bonfara | kromnomo = La olivarba urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Vigo collage.jpg | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Vigo bandera 2.png | blazono = Coat of Arms of Vigo.svg <!-- *** Lando *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Iberio | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Galegio | distrikto_tipo = Provinco | distrikto = Provinco Pontevedro | municipo = Vigo | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Gallaecia | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = | parto = | rivero_faldo = | rivero = Lagares | montaro_tipo = | montaro = | urbo = | limo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Palaco Quiñones de León | memorindaĵo1 = Strando Samil | memorindaĵo2 = Malnova kvartalo | memorindaĵo3 = Sunpordo | memorindaĵo4 = Fortikaĵo de monto O Castro | memorindaĵo5 = Municipa Muzeo Quiñones de León | konstruaĵo_tipo = Skulptaĵoj | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = Monumento al la ĉevaloj | konstruaĵo1 = La Marviro | konstruaĵo2 = Pordo de Atlantiko | konstruaĵo3 = Monumento al la laboro | konstruaĵo4 = Statuo de Jules Verne | planto_tipo = Parkoj | planto = Parko Castrelos | planto1 = Insuloj Cíes | planto1_noto = nacia parko | situo = Vigo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 0 | lat_d = 42 | lat_m = 13 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 08 | long_m = 43 | long_s = 00 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | areo = 109.60 | areo_rondumo = 2 | areo_metropolo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 293837 | loĝantaro_dato = 2020 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_metropolo = | loĝantaro_metropolo_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[6-a jarcento a.K.|6a jc antaŭ nia erao]] | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | urbestro = Abel Caballero | urbestro_tipo = | urbestro_partio = PSdeG-PSOE <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = +34 986 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo kadre de Provinco Pontevedro | mapo_lokumilo = Hispanio Provinco Pontevedro | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo kadre de Hispanio | mapo2_lokumilo = Hispanio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.vigo.org/ www.vigo.org] | commons = Vigo | notoj = {{mapligilo urbo}} }} '''Vigo''' estas urbo en [[Galegio]], la plej granda laŭ nombro da loĝantoj, kaj la urbo sen ĉefurba rango kun plej granda loĝantaro en [[Hispanio]]. La urbo situas en la suda marbordo de [[rio (geografio)|rio]] de Vigo, en la t.n. Malaltaj Rioj, estuaroj tipaj en tiu areo de la [[Atlantika Oceano]]. Administre ĝi apartenas al la [[Pontevedro|provinco Pontevedro]], kaj historie al la regiono Val do Fragoso, kvankam nuntempe ĝi konsistigas la kernon de la regiono de Vigo. La urbo konsiderindas unu el la ekonomiaj motoroj de [[Galegio]]. Vigo estas la dekkvara municipo de [[Hispanio]], kun loĝantaro de 293.837 homoj laŭ la municipa censo de [[2020]]<ref name="ige.eu">http://www.ige.eu</ref>. Ĝi areas 109,1&nbsp;km². La denseco de loĝantaro nombras 2.688 loĝ./ km², kvankam ĝi rimarkinde kreskas en la urbo. Vigo estas konata ankaŭ kiel ''la olivarba urbo''<ref>[http://hoxe.vigo.org/conecenos/his_olivo.php?lang=gal Vigo, cidade olívica.]</ref>. == Etimologio == La loknomo 'Vigo' venas el la [[latina|latina lingvo]] ''vicus'', signifanta 'vilaĝo' aŭ 'kvartalo'. Ekzistas 37 aliaj samnomaj vilaĝoj kaj [[paroko]]j en la [[Aŭtonoma Komunumo|Hispana Aŭtonoma Komunumo]] [[Galegio]] (kaj aliaj en la tiel nomata Ekstera Galegio, tio estas, en la najbaraj galeg-kulturaj regionoj de [[Asturio]] kaj [[Kastilio kaj Leono]]). Ankaŭ ekzistas samdevenaj loknomoj en aliaj lokoj de la [[latinidaj lingvoj|latinida]] Eŭropo, kiel ekzemple [[Vic]] en [[Katalunio]], pluraj Vic en [[Okcitanio]], Vicq en norda [[Francio]], [[Vich VD|Vich]] kaj [[Vicques JU|Vicques]] en [[Svislando]], [[Vigo di Fassa|Vich]] en [[Ladinio]], [[Vigo Rendena]] en la itala provinco [[Trento]] aŭ [[Vigodarzere|Vigodarzare]] kaj [[Vigonovo]] en la provinco [[Veneto]]. Dum pluraj jardekoj populariĝis la teorio, ke la kompleta nomo de Vigo estis Vicus Spacorum (Spacorum signifus "de la ''spacii''", tribo supozeble loĝinta en la viga areo), sed la hodiaŭa historiografio rifuzas tiun teorion, bazitan sur neniu dokumento aŭ pruvo. == Historio == === Prahistorio === [[Dosiero:O Castro de Vigo (26).jpg|eta|200ra|maldekstre|Reprodukto de ''castro''-kulturaj loĝejoj en la Muzeo de O Castro.]] Vigo kaj ties regiono estis loĝitaj de pratempo, kiel atestas la granda kvanto da [[dolmeno]]j trovitaj en ĝia municipa teritorio. Tamen, la solaj [[Paleolitiko|paleolitikaj]] trovitaj arkeologiaj restaĵoj estas ĉirkaŭ kvindek tajlitaj iloj el [[kvarco]] kaj [[kvarcito]]. El [[Neolitiko]], kiam la ekonomio transiris de kolektado al produktado, elstaras [[dolmeno]]j, enterigaj konstruaĵoj sub [[tumulo]]j, dateblaj inter 3000 kaj 1800 antaŭ nia erao. Menciindas la dolmeno Casa dos Mouros, situanta najbare de la zoologia ĝardeno A Madroa (la vorto "madroa" signifas "dolmeno" en la [[galega lingvo|galega]]), dolmenkampo en la paroko Beade kaj aliaj ĉirkaŭ kvardek [[tumulo]]j kaj dolmenoj en la monto Vixiador. En la Municipa [[Muzeo Quiñones de León]] oni tenas kelkajn neolitikajn [[hakilo]]jn el la viga regiono; unu el ili venas el la urbokerna monto O Castro. [[Dosiero:A Casa dos Mouros - Candeán - Vigo.jpg|Dolmeno Casa dos Mouros|maldekstre|eta]] En la municipo Vigo ekzistas subĉielaj ŝton[[gravuraĵo]]j. Ilia dato estas, laŭ plej multaj esploristoj, Kuprepoko aŭ [[Ĥalkolitiko]], inter 2000 kaj 1800 a.n.e., aŭ la komenca kaj meza partoj de [[Bronzepoko]], inter 1900 kaj 1100 a.n.e. Gravas la granda kvanto da ŝtongravuraĵoj en la paroko Coruxo (pli ol 50 ŝtonoj). La desegnoj estas diversaj: [[cervo]] en Millaradas (paroko Matamá), [[lanco]]pintoj en Sárdoma, geometriaj (ĉefe samcentraj cirkloj, sed ankaŭ kvadratoj) en multaj lokoj (elstaras tiuj de Fragoselo, aparte la ŝtono nomata Pedra Moura) kaj kavaĵetoj (tre abundaj). La kulturo de ''castros'' (loĝ-fortikaĵoj) disvolviĝis en Galegio el la fino de la [[Bronzepoko]] kaj poste, kiam aperis kaj disvolviĝis la [[Ferepoko]]. Ĝi postlasis en Vigo gravajn spurojn, kiuj pensigas ke la olivarba urbo havis unu el la plej grandaj loĝ-densoj de la tuta Galegio- entute kalkuleblas 28 loĝ-fortikaĵoj en la regiono de Vigo. Ilia ĉefa trajto estas la strategia situo en altaĵoj, kun fortaj defendomuroj. Interne kuŝis loĝejoj, hejmbirdejoj kaj tenejoj. La loĝantoj de ''castros'' kombinis agrokulturon kun [[ĉasado]], [[fiŝkaptado]] kaj [[konko]]kolektado. Ili havis [[kapro]]jn, [[ŝafo]]jn, [[porko]]jn, [[Bovo|bovinojn]]... La granda ''castro'' de Vigo, en la monto O Castro, estis loĝita inter la 3a jc. antaŭ nia erao kaj la 3a jc. post nia erao, kiam la loĝintoj ektranslokiĝis al Vicus, nova apudmara setlejo. Temis pri granda loĝ-fortikaĵo kun multaj loĝantoj kaj grava rolo en la regiono. En la fosita kaj muzeigita parto videblas restarigitaj domoj (rondaj, pli antikvaj, kaj kvadrataj, romi-epokaj), kun reprodukto de la tiamaj ĉiutagaĵoj. La lokon trakuris akvokanaloj uzitaj por industriaj celoj. === Romia epoko === Romiigo estis tre frua kaj intensa en Vigo de la 2a jarcento a. n. e. Nuntempaj arkeologiaj esploroj priskribas gravan enloĝejon, la romian Vicus. Laŭlonge de la tuta marbordo oni trovis {{JN|romia vilao}} (Alcabre, Toralla), salfarejojn, [[peklado|peklaĵ-fabrikojn]], subakvajn restaĵojn kiel [[amforo]]jn, ktp. Necesas paroli ankaŭ pri la [[nekropolo]]j; en la strato Pontevedra, oni malkovris en [[1953]] dudek naŭ [[steleo]]jn, nun konservatajn en la [[Muzeo Quiñones de León|Municipa Muzeo]] en Castrelos), kaj alia nekropolo kuŝis en insulo Toralla. === Mezepoko === [[Dosiero:Strato de la korbofaristoj (Rua dos Cesteiros), Vigo.JPG|eta|maldekstre|Kelkaj stratoj de Vigo ankoraŭ tenas sian mezepokan guston. Strato de la Korbofaristoj]] Dum [[Mezepoko]] eklezia [[hierarkio]] superregis la galegan socion dum tiu epoko Vigo dependis dum longa tempo de la Monaĥejo de Sankta Maria el Melón (provinco [[Oŭrenso]]). Tiutempe Vigo suferis atakojn de nordeŭropaj [[pirato]]j, kio estigis translokigon de la popolantaro en la internon de la urbo, serĉe de pli granda sekureco. Krom la nuntempe restantaj romanikaj preĝejoj (en Bembrive, Coruxo kaj Castrelos), estas romanikaj restaĵoj en la barokaj preĝejoj de Sárdoma, Lavadores kaj en la kapelo de Freixo, en Valadares. Tio pruvas la ekziston jam dum Mezepoko de vilaĝoj en la nunaj parokoj de Vigo. Ankaŭ restas du mezepokaj [[ponto]]j, unu en Sárdoma kaj alia inter la nunaj parko Castrelos kaj futbalstadiono de Balaídos. Aldonendas la prapreĝejo de Sankta Maria (nuna kunkatedralo) kaj la ankaŭ malaperinta preĝejo de Sankta Jakobo de Vigo. Skulptaĵo el ĉi lasta konserviĝas en la [[Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio]] en Madrido. Ekzistis iu kastelo do Penso, per kies postrestintaj ŝtonoj oni konstruis fine de la [[15-a jarcento]] la Turon de la [[pulo|Puleto]] (Torre da Pulguiña), ankaŭ malaperintan sed konservitan ĝis la [[19-a jarcento]]. En la malfrua Mezepoko la menestrelo [[Martín Codax]] verkis siajn konatajn [[amik-kanzonojn]] en la [[galega lingvo|galega-portugala]] parolante pri Vigo. === De la 15a ĝis la 18a jarcentoj === Vigo eta-paŝe kreskadis malgraŭ la konstantaj pirataj alsturmoj. Graviĝis la komercado kaj manfaritaĵoj, kvankam la plej grava aktivado ekonomia estis [[sardino|sardin]]-kaptado. En [[1585]] la angla korsaro Drake klopodis kapti Vigon, sed li fiaskis pro la kontraŭstaro de la viga popolo. Tamen, kvar jarojn poste li reatakis sukcese kaj forbruligis grandan parton de la urbo, interalie la preĝejon de Sankta Maria (nuna [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Vigo|kunkatedralo]]). [[Dosiero:Battle of Vigo bay october 23 1702.jpg|eta|maldekstra|La Batalo de Rande]] En [[1702]] turkaj piratoj strebis por alsturmi la urbon, sed denove la loĝantaro forpelis tiun atakon. La konstantaj elmaraj atakoj konstruigis en 1656 la urban ĉirkaumuron kaj la kastelon de Sankta Sebastiano, kies restaĵoj ankoraŭ spekteblas hodiaŭe. En [[1702]] okazis la plej grava historia epizodo en la vivo de Vigo- la Batalo de Rande. Angla-nederlanda ŝiparo persekutis en la [[rio (geografio)|rion]] de Vigo la hispanan Ŝiparon de la Arĝento kaj ties akompanajn francajn ŝipojn. Ĉi lasta ŝiparo, ŝarĝita per riĉaĵoj el [[Ameriko]] estis detruita post sanga intensa batalo kaj mara kaj tera. La angloj forportis kelkajn trezor-plenajn ŝipojn, sed la ceteraj brulante alfundiĝis en la golfeto de Sankta Simono, interne de la rio. En [[1702]] [[Karolo la 3-a]] nuligis la monopolon de havenoj rajtigitaj por komercadi kun [[Ameriko]], tiel ke Vigo ekprofitis el la altmara ŝip-trafiko. Tiam Vigo estis ĉirkaŭita de murego konstruita okaze de la Milito de Restarigo de [[Portugalio]], timinte eventualan invadon. Apudmare situis la bastiono de A Laxe kaj en la kontraŭa flanko la kastelo de Sankta Sebastiano. Laŭlonge de la murego situis sep pordegoj: la pordo de Falperra, tiu de O Berbés, tiu de la Maro, tiu de A Laxe (la Plata ŝtono), tiu de Gamboa, la Sunpordo kaj tiu de Pracer. Fine, la alveno en la urbon de [[Katalunio|katalunaj]] komercistoj kaj industriistoj en la dua duono de la [[18-a jarcento]] estigis etan ekonomian revolucion, tiel ke disfloris la fabrikoj de [[peklado|peklaĵoj]], [[sapo]], [[ledo|ledaĵoj]] kaj [[lino|linaĵoj]]. === 19a jarcento === En [[1809]], same kiel okazis kun la cetera [[Iberio]], Vigo estas okupita de la franca armeo. Popola ribelo gvidita de la militisto Paulo Morillo kaj la civilulo Bernardo González "Cachamuíña" forpuŝis la francan armeon. Tiu ĉi okazintaĵo igis [[Fernando la 7-a (Hispanio)|Fernandon la 7an]] doni al la urbo la titolon "Fidela, Lojala kaj Kuraĝa". En 1834 oni finis la rekonstruadon de la kunkatedralo. Meze de la jarcento oni kreis la novan filion de la [[Banko de Hispanio]] kaj la novan ŝton[[kajo]]n. La urbo plu kreskis kaj ties registoj decidis malkonstrui la ĉirkaŭmuron por plifaciligi ĝian plivastigon. La dua duono de la 19a jc. estis periodo de konstanta kreskado de la urbo, pelita interalie danke al la intensiĝo de la rilatoj kun [[Ameriko]], helpe de la strategia situo de Vigo en [[Atlantika Oceano|Atlantiko]]. Tiel, de [[1855]] establiĝas regulaj mar-komunikaj servoj kun [[Havano]], [[Bonaero]] kaj [[Portoriko]]. Unu jardekon poste oni ekkonstruis la fervojon kaj la terplenigaĵojn en la [[rio (geografio)|rio]] kun la celo plivastigi la havenon. La fervoja linio de Vigo al [[Oŭrenso]] estis inaŭgurita en [[1881]]. Dum tiu epoko la [[haveno]] de Vigo ricevis la grave vunditajn soldatojn el la Milito de Kubo, akceptante kaj prizorgante ilin. Tiu fakto donis al la urbo la titolon "Ĉiam Bonfara". De tiam la viga blazono havas la devizon "Urbo Fidela, Lojala, Kuraĝa kaj Ĉiam Bonfara". Jarcent-fine la urbo havis 15.000 loĝantojn. === 20a jarcento === [[Dosiero:Vigo10032007.jpg|eta|dekstra|Lim-kvartalo A Salgueira. Fone konturiĝas impona la monto Galiñeiro (711 m).]] La [[20-a jarcento|20an jarcenton]] karakterizis ekonomia eksplodo. En la unuaj jardekoj la viga [[burĝaro]] tenis la konduk-rimenojn de la politika kaj ekonomia povoj. La instaliĝo de [[Katalunio|katalunaj]] entreprenistoj en la fino de la 19a jc., ĉefe en la kvartalo Areal, antaŭenpuŝis la disvolviĝon de [[peklado|peklo-industrio]] kaj la kreskon de [[fiŝkaptado]]. Aliflanke, kun la fluo de la jarcento, Vigo inkludis la municipojn Bouzas en [[1904]] kaj Lavadores en [[1941]], etendiĝante sian municipan areon kaj tiel kreskigante sian loĝantaron. Dum la unua triono de la [[20-a jarcento]] kaj en la jaroj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la viga haveno ligiĝis al la bildo de miloj kaj miloj da [[Galegio|galegoj]] enŝipiĝantaj al [[Ameriko]], tiam lando de laborŝancoj. Tamen, kreiĝis gravaj entreprenoj en Vigo, kiel la ŝipfarejoj Barreras kaj Vulcano, same kiel la avangarda Pescanova (kun fiŝ-frostiga ŝiparo) kaj aliaj multaj maraj entreprenoj. Al tiu ekonomia sektoro oni devas rilatigi la kreadon kaj ampleksigon de la plejparto de la ceteraj industrioj. Alia simbolo de la pasinta urbo estis la [[tramo]], ekfunkciinta en [[1914]] kun komenca kosto de 5 centonoj de peseto. Tiam Vigo havis grandegan socian aktivadon. Tial abundis [[ĵurnalo]]j kaj semajngazetoj kaj asocioj kun [[politiko|politika]] kaj [[sindikato|sindikata]] karaktero. Tamen tiu intensa agado nuliĝis pro la eksplodo de la [[Hispana Enlanda Milito]]. Inter la viktimoj de la subpremo kiu sekvis la ribelon estis la tiama magistrato de la urbo, Emilio Martínez Garrido, mortpafita la 27an de aŭgusto [[1936]] fare de la armeo de [[Francisco Franco|Franco]]. En la mezo de la jarcento oni kreas la grandan straton Gran Vía (Granda Vojo) kaj la urbo spertis vastan demografian kreskadon, kun kreado de loĝ-kvartaloj kiel Coia. Oni konas tiun etapon per la nomo ''disvolvismo''. La kreskinta labor-propono altiris multnombrajn kamparanojn kiuj fiks-loĝis en alte popolitaj kvartaloj kiel Teis. Instaliĝis novaj industrioj kiel [[Citroën]] Hispania, la unua entrepreno kiu situis en la [[Vigo#Senimposta Zono|Senimposta Zono]]. Oni intencis instali petrol-rafinejon (kiu fine aljuĝiĝis al [[Korunjo|Koruno]]). Samtempe kun tio pliboniĝis la komunikil-reto kun la cetera [[Iberio]] kaj kreiĝis urbo-larĝigajn planojn. Danke al la transpopolado el la kamparo en la urbon en la jardekoj de 60 kaj 70, Vigo estis submetita al altagrada demografia kreskado kaj iris de 30.000 loĝantoj en [[1910]] ĝis la nuntempaj preskaŭ 300.000. En la demokratia epoko, dum la jardeko 1975-1985, la sekvoj de la krizo de la mara ekonomia sektoro forte trafis la urbon, pligrandigante la sociajn konfliktojn kaj detruante la parton de la tradicia industria strukturo ligitan al la maro. Malgraŭ tio, ekde la lastaj 80aj jaroj estas konstatebla ekonomia restariĝo kiu plifirmigis la regionon de Vigo kiel modernan kaj gravan industrian kaj servan zonon; tiu tendenco plilongiĝas, kvankam laŭ malkreska ritmo, ĝis la nuna tempo. == Estraro kaj politiko == [[Dosiero:Vigo (concelho e ria).jpg|eta|dekstra|Urbodomo de Vigo.]] {| width="800" style="background:White" | * Elektita urbestro: Abel Caballero ([[PSOE]]). |} La magistrato de Vigo konsistas el magistratanoj el tri partioj: la konservativa Popola Partio ([[Partido Popular]]), la Socialista Partio de Galegio (regiona branĉo de la [[PSOE]]) kaj la Galega Naciista Bloko [[BNG]]. De post la balotadoj de majo [[2007]], la urbestro estas la socialisto [[Abel Caballero]], eksa ministro en kelkaj hispanaj registaroj, danke al interkonsento inter socialistoj kaj naciistoj, kiu tiel akiris plimulton fronte al la plej voĉdonata listo de la PP, kiu estis prezentinta kiel kandidaton la antaŭan urbestrinon [[Corina Porro]]. En la voĉdonoj de 2011 denove la Popola Partio akiris relativan plimulton da voĉdonoj, sed denove konsento inter la aliaj du partioj ebligis la reelekton de Abel Caballero. Laŭ la regiona divido planita de la aŭtonoma galega registaro Xunta de Galicia, la Regiono de Vigo konsistos el la jenaj municipoj: Vigo, [[Redondela]], [[O Porriño]], [[Nigrán]], [[Baiona (Galegio)|Baiona]], [[Gondomar]], [[Mos]], [[Fornelos de Montes]], [[Pazos de Borbén]], [[Salceda de Caselas]] kaj [[Soutomaior]]. La respondecoj, reg-organoj kaj financado de la Regiono de Vigo ankoraŭ estas disvolviĝontaj de la aŭtonoma registaro de Galegio. Vigo estas la sidejo de la [[Eŭropa Agentejo de Kontrolo de Fiŝkaptado]] de la Eŭropa Unio, de la sola oficejo de la Pontevedra Deputitaro ekster la provinca ĉefurbo [[Pontevedro]] kaj de la suda parto de la [[Nacia Parko de la Atlantikaj Insuloj de Galegio]]. <center> {|- | colspan="4" bgcolor="#C0C0C0" |'''Municipaj balotadoj, 27an de majo [[2015]]<ref>[http://resultados.elpais.com/elecciones/2015/municipales/11/36/57.html]</ref>''' |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partio''' | align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Magistratanoj''' |- | bgcolor="#FF4500" | '''PSOE''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | 73.074 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 51.8 % | bgcolor="#FF6347" align="right" | 17 |- | bgcolor="#1E90FF" | '''PP''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 28.874 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 20.47 % | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 |- | bgcolor="#80GEYF" | '''Marea de Vigo''' | bgcolor="#80GEYF" align="right" | 16.227 | bgcolor="#80GEYF" align="right" | 11.5 % | bgcolor="#80GEYF" align="right" | 3 |- | colspan="4" | Elektita urbestro: Abel Caballero ([[PSOE]])* |} </center> == Demografio == [[Dosiero:Demografía Vigo (Galiza).PNG|dekstra|eta|200ra|Demografia evoluo de Vigo ekde 1900]] Laŭ la informoj de la censo, en [[1910]] estis ĉirkaŭ 40.000 loĝantoj kaj nuntempe ekzistas 297.332 ([[2010]]), el kiuj 17.108 estas eksterlandanoj.<ref name="ige.eu"/> La urbo Vigo estis dum la lastaj jardekoj unu el la eŭropaj urboj kun pli granda loĝant-kreskado. Kompare kun la komenco de la [[20a jarcento]], ĝia loĝantaro duobliĝis. La plejmulto el la loĝantaro koncentriĝas en la urbo, kvankam la periferiaj parokoj dissemitaj tra la municipo havas gravan kvanton da loĝantoj kaj altega loĝdenso (la plej alta en Hispanio se oni ekskludas la urbajn areojn. Fakte, laŭ la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|Nacia Instituto de Statistiko]] de Hispanio, en 2008 krom la urbo Vigo ekzistis en la municipo dek kvin loĝ-lokoj kun pli ol 1.000 loĝantoj: Babio (1.275), Saa (1.223), A Penís (1.149), A Fonte Escura (1.238), Pereiró (4.150), A Ponte (2.267), Freixeiro (2.573), Mantelas (1.563), Salgueira (1.248), A Bagunda (2.686), A Bouciña (1.657), Barreiro (1.686), A Ceboleira (2.868), Pardavila (4.388) kaj A Garrida (1.242). * Loĝantoj: (297.124) (INE 2009) * Averaĝa aĝo: 41,1 jaroj (2005) * Eksterlanda loĝantaro: 17.108 (IGE 2009) * Naskiĝoj: 2.684 (INE 2008) * Mortoj: 2.481 (INE 2007) * Migro-diferenco: +565 (2005) {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Municipa loĝantaro (INE) ! [[1900]] !! [[1910]] !! [[1920]] !! [[1930]] !! [[1940]] !! [[1950]] !! [[1960]] !! [[1970]] !! [[1981]] !! [[1991]]!! [[2001]] !! [[2005]] !![[2007]] !![[2010]] |- | align=center| 23.259 || align=center| 41.213 || align=center| 53.100 || align=center| 65.012 || align=center| 85.272 || align=center| 137.873 || align=center| 144.914 || align=center| 197.144 || align=center| 258.724 || align=center| 278.050 || align=center| 287.282 || align=center| 293.725 || align=center| 294.772 || align=center| 297.124 |} ;Demografia evoluo de Vigo ekde [[1842]] <timeline> Colors= id:a value:gray(0.9) id:b value:gray(0.7) id:c value:rgb(1,1,1) id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:735 height:373 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:300000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:b increment:50000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:a increment:10000 start:0 BackgroundColors = canvas:c BarData= bar:1842 text:1842 bar:1857 text:1857 bar:1877 text:1877 bar:1887 text:1887 bar:1900 text:1900 bar:1910 text:1910 bar:1920 text:1920 bar:1930 text:1930 bar:1940 text:1940 bar:1950 text:1950 bar:1960 text:1960 bar:1970 text:1970 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2010 text:2010 PlotData= color:d width:20 align:left bar:1842 from:0 till: 6742 bar:1857 from:0 till: 11412 bar:1877 from:0 till: 13416 bar:1887 from:0 till: 15044 bar:1900 from:0 till: 23259 bar:1910 from:0 till: 41500 bar:1920 from:0 till: 53614 bar:1930 from:0 till: 65983 bar:1940 from:0 till: 85272 bar:1950 from:0 till: 137873 bar:1960 from:0 till: 145411 bar:1970 from:0 till: 198815 bar:1981 from:0 till: 261331 bar:1991 from:0 till: 278050 bar:2001 from:0 till: 280186 bar:2010 from:0 till: 297124 PlotData= bar:1842 at: 6742 fontsize:s text: 6.742 shift:(-10,5) bar:1857 at: 11412 fontsize:s text: 11.412 shift:(-10,5) bar:1877 at: 13416 fontsize:s text: 13.416 shift:(-10,5) bar:1887 at: 15044 fontsize:s text: 15.044 shift:(-10,5) bar:1900 at: 23259 fontsize:s text: 23.259 shift:(-15,5) bar:1910 at: 41500 fontsize:s text: 41.500 shift:(-15,5) bar:1920 at: 53614 fontsize:s text: 53.614 shift:(-15,5) bar:1930 at: 65983 fontsize:s text: 65.983 shift:(-15,5) bar:1940 at: 85272 fontsize:s text: 85.272 shift:(-15,5) bar:1950 at: 137873 fontsize:s text: 137.873 shift:(-15,5) bar:1960 at: 145411 fontsize:s text: 145.411 shift:(-15,5) bar:1970 at: 198815 fontsize:s text: 198.815 shift:(-15,5) bar:1981 at: 261331 fontsize:s text: 261.331 shift:(-15,5) bar:1991 at: 278050 fontsize:s text: 278.050 shift:(-15,5) bar:2001 at: 280186 fontsize:s text: 280.186 shift:(-15,5) bar:2010 at: 297124 fontsize:S text: 297.124 shift:(-15,5) </timeline> {{-}} :<small>Fonto: [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]]</small><ref>INEbase. Variaciones intercensales. Alteraciones de los municipios en los censos de población desde 1842. Rete: http://www.ine.es/intercensal/ Consultado 17-06-2011. Kiam disponeblis la fakta kaj la rajta loĝant-nombroj, oni elektis la plej altan.</ref> <small>Noto: Inter la censo de 1910 kaj la antaŭa la municipa areo kreskis ĉar aldoniĝis Bouzas, kaj en tiu de 1950 oni jam inkludis Lavadores. </small> == Geografio == [[Dosiero:Vigo mapa parroquial.PNG|Paroka mapo de Vigo|250ra|eta]] La municipo limas norde kun la [[Atlantika oceano]], en la rio de Vigo, nordoriente kun la municipo [[Redondela]], oriente kun [[Mos]], sude kun la municipoj [[Porriño]] kaj [[Gondomar (Hispanio)|Gondomar]] kaj sudokcidente kun [[Nigrán]]. Trans la rio kaj ĝuste kontraŭ la urbo situas urbetoj [[Cangas]] kaj [[Moaña]], je distanco de 5 respektive 3,6&nbsp;km. En la suda limo situas la plej alta monto de la municipo: monto Galiñeiro, kies 711-metra pinto staras en municipo [[Gondomar]]. La urbo havas varian reliefon en kiu sin sekvas malaltaj areoj kaj altaj zonoj, preskaŭ plataj terenoj kaj aliaj deklivaj. Ties centro estas monto O Castro, 149 metrojn alta kaj kun surfaco de 21 ha.<ref>Informoj ĉerpitaj el [http://wikimapia.org/77198/es/Parque-do-Castro]; male, [http://www.galiciamaxica.eu/Sitios/PONTEVEDRA/VIGO/Monte%20del%20Castro.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120128152355/http://www.galiciamaxica.eu/Sitios/PONTEVEDRA/VIGO/Monte%20del%20Castro.html|date=2012-01-28}} asertas ke la monto altas 80 metrojn.</ref> Tio kaŭzas ke multaj stratoj el la centraj kvartaloj estas fortaj deklivoj. La municipo Vigo havas grandan urban kernon kies ĉefa administra disdivido estas laŭkvartala. Tamen ĝi havas ankaŭ gravan ruran areon, kie la tradicia divido en [[paroko]]j, formita de [[vilaĝo]]j kaj domaroj, plu funkcias. La parokoj de municipo Vigo estas: Alcabre, Beade, Bembrive, Cabral, Candeán, Castrelos, Comesaña, Coruxo, Lavadores, Matamá, Navia, Oia, Saiáns, Sárdoma, Teis, Valadares kaj Zamáns. Bouzas, Coia, Freixeiro, San Paio kaj San Xoán do Monte ne estas administraj parokoj de la municipo, sed ili viciĝas en tiu ĉi paragrafo pro ilia historia tradicio. Dekstre videblas paroka mapo de la municipo. === Klimato === La klimato de Vigo estas oceana kun mediteranea influo, tipa trajto de la [[rio (geografio)|Malaltaj Rioj]]. Ĝin karakterizas mildaj kaj pluvaj vintroj kaj someroj varmaj sed ne ekstremaj, ĉar la temperaturo kutime ne superas {{GdC|35}}. Vigo simbolas la geografian sudon de Galegio. Tiu situo ebligas al ĝi ĝui tiom da jaraj sun-horoj kiom marborda [[Andaluzio]] <ref name="corazon">Oficina de Turismo de Vigo, "Vigo, Corazón atlántico", Vigo, 2007</ref>. Konkrete, ili estis 2.465,8 horoj en 2010 kaj 2.170 h en 2009 (donitaĵoj el la urbo)<ref>http://www2.meteogalicia.es/galego/observacion/estacions/listaEstacions.asp{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Frosto estas malofta, temperaturaj varioj estas moderaj, kun multa pluvo kaj ioma sekeco dum somero. La maro mildigas la klimaton, malpliigante la diferencon inter someraj kaj vintraj temperaturoj. Nordokcidentaj ventoj kuntrenas somere varman supraĵan akvon, tiel ebligante alsupriĝon de la malvarma. Tial ke ĝi havas malaltan temperaturon, tiu akvo ne nubiĝas, kaŭzante someran pluvomankon. {|class="wikitable collapsible" align="center" style="font-size:90%;width:80%;border:0px;text-align:center;line-height:120%" ! colspan= "14" style="background: #DDDDDD;" | [[Dosiero:Nuvola apps kweather.png|17ra]] '''Flughaveno de Vigo''' (1972-2000) |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" height="17" | Monate ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Feb ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mar ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Apr ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Maj ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jun ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jul ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Aŭg ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Sep ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Okt ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nov ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Dec ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jare |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" height="16;" | Absoluta maksimuma temperaturo (&nbsp;{{GdC|}}) | style="background: #FFAA00; color:#000000;" | 21,0 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" | 27,6 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" | 28,0 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" | 29,6 | style="background: #FF4500; color:#000000;" | 33,6 | style="background: #FF0000; color:#000000;" | 38,6 | style="background: #FF0000; color:#000000;" | 36,6 | style="background: #FF0000; color:#000000;" | 37,5 | style="background: #FF0000; color:#000000;" | 36,0 | style="background: #FF4500; color:#000000;" | 30,0 | style="background: #FFAA00; color:#000000;" | 24,6 | style="background: #FFAA00; color:#000000;" | 23,2 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''38,6'''</center> |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" height="16;" | Averaĝa maksimuma temperaturo (&nbsp;{{GdC|}}) | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 11,6 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 12,9 | style="background: #FFCC11; color:#000000;" | 15,1 | style="background: #FFCC11; color:#000000;" | 16,1 | style="background: #FFCC11; color:#000000;" | 18,2 | style="background: #FFAA00; color:#000000;" | 22,0 | style="background: #FFAA00; color:#000000;" | 24,3 | style="background: #FFAA00; color:#000000;" | 24,2 | style="background: #FFAA00; color:#000000;" | 22,4 | style="background: #FFCC11; color:#000000;" | 18,5 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 14,7 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 12,3 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''17,7'''</center> |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" height="16;" | Averaĝa temperaturo (&nbsp;{{GdC|}}) | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 8,3 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 9,3 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 10,9 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 11,9 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 14,0 | style="background: #FFCC11; color:#000000;" | 17,3 | style="background: #FFCC11; color:#000000;" | 19,4 | style="background: #FFCC11; color:#000000;" | 19,4 | style="background: #FFCC11; color:#000000;" | 18,0 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 14,6 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 11,3 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 9,2 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''13,6'''</center> |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" height="16;" | Averaĝa minimuma temperaturo (&nbsp;{{GdC|}}) | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 5,0 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 5,8 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 6,6 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 7,7 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 9,9 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 12,6 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 14,6 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 14,6 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 13,6 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 10,8 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 7,9 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 6,2 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''9,6'''</center> |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" height="16;" | Absoluta minimuma temperaturo (&nbsp;{{GdC|}}) | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | -4,0 | style="background: #80FFFF; color:#000000;" | -5,0 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | -3,0 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | -0,2 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 2,0 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 4,6 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 7,6 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 7,2 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 5,0 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 2,0 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | -0,8 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | -3,4 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''-5,0'''</center> |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" | Averaĝaj precipitaĵoj (mm) | style="background: #4169A9;" | 255 | style="background: #4169E5;" | 219 | style="background: #4169E5;" | 145 | style="background: #4169E5;" | 148 | style="background: #4169E5;" | 141 | style="background: #6495ED;" | 73 | style="background: #87CEEB;" | 43 | style="background: #87CEEB;" | 40 | style="background: #4169E5;" | 113 | style="background: #4169E5;" | 215 | style="background: #4169E5;" | 228 | style="background: #4169A9;" | 298 | style="background: #FFFFFF;" | <center>'''1909'''</center> |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" | Sunhoroj | style="background: #83878b;" | 113 | style="background: #83878b;" | 116 | style="background: #c59217;" | 176 | style="background: #c59217;" | 184 | style="background: #FFFF00;" | 217 | style="background: #FFFF00;" | 269 | style="background: #FFFF00;" | 296 | style="background: #FFFF00;" | 281 | style="background: #FFFF00;" | 205 | style="background: #c59217;" | 154 | style="background: #83878a;" | 109 | style="background: #83878b;" | 90 | style="background: #FFFFFF;" | <center>'''2212'''</center> |- ! style="background: #F0F0F0; color:#000080;" | Averaĝa relativa humideco (%) | style="background: #4169A5;" | 85 | style="background: #4169A5;" | 81 | style="background: #4169E1;" | 76 | style="background: #4169E1;" | 75 | style="background: #4169E1;" | 77 | style="background: #6495ED;" | 74 | style="background: #6495ED;" | 74 | style="background: #6495ED;" | 74 | style="background: #4169E1;" | 78 | style="background: #4169A5;" | 82 | style="background: #4169A5;" | 86 | style="background: #4169A5;" | 86 | style="background: #FFFFFF;" | <center>'''79'''</center> |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Fonto: [http://www.aemet.es AEMET] |} == Ekonomio == [[Dosiero:Vigo2.jpg|eta|dekstra|250ra|Kajo de Bouzas, en la haveno de Vigo]] La vigan regionon karakterizas superrego de plurbranĉa ekonomio ligita al la fiŝkapta sektoro, al industrio kaj al servoj. Inter la motoroj de la viga ekonomio enkalkuleblas la aŭtomobil-industrio, ĉefe PSA Peugeot-Citroën, kies fabriko en Vigo estas la unua en [[Eŭropo]], produktinta en [[2007]] entute 547.000 veturilojn, el kiuj pli ol 88% estis eksportitaj ekster [[Hispanio]]n.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.psa-peugeot-citroen.com/es/psa_grupo/fiche_nom_b5.php?id=158 |titolo=Factoría viguesa |alirdato=2011-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081118164506/http://www.psa-peugeot-citroen.com/es/psa_grupo/fiche_nom_b5.php?id=158 |arkivdato=2008-11-18 }}</ref> Cetere tre gravas ŝip-konstruado kaj fiŝkaptado en ĉiuj siaj aspektoj, de kapt-industrio ĝis la komerca flanko, kun vendohaloj de marborda kaj altmara fiŝkaptaĵoj kaj enladiga, frostiga kaj transforma industrioj. Vigo estas la unua komerc-haveno de fiŝo por homa nutrado de la mondo (650.000 tunoj en la jaro [[2004]]) kaj la ŝipfarejoj de sia [[rio]] unualokas en la hispana privata ŝipfarado, kaj laŭ fakturado kaj laŭ tunoj. Ankaŭ elstaras subĉielaj minoj, transformado kaj komercado de [[granito]] kaj aliaj ornam-ŝtonoj en la najbara municipo [[Porriño]]. === Senimposta Zono === [[Dosiero:Vigo dende o monte do castro.jpg|eta|250ra|Vigo el monto O Castro]] La Senimposta Zono de Vigo estas unu el la tri ekzistantaj en Hispanio, apud tiuj de [[Barcelono]] kaj [[Kadizo]], kaj ties ĉefa celo estas antaŭenpuŝi la establiĝo de eksportemaj entreprenoj per la aplikado de senigo de impostoj kaj dogan-pagoj. Ĝi kreiĝis per Dekreto-leĝo de la 20a de junio [[1947]] kun la intenco profiti el la favoraj strategiaj kondiĉoj de la situo de la viga haveno rilate al la internacia komerco por tiel impulsi la industrian disvolviĝon de la regiono. Ĝia reg-organo estas la Asocio de la Senimposta Zono, nome prezidata de la urbestro de Vigo kaj formita de la Delegito de la Ŝtato, kiu estas la prezidanto, kvar membroj reprezentantaj la ŝtaton, kvin aliaj reprezentantaj la magistraton, la Haven-laborestro, la Dogan-administranto kaj du membroj reprezentantaj la Provincan Deputitaron, la Haven-aŭtoritaton de Vigo kaj la Oficialan Ĉambron de Komerco, Industrio kaj Navigado de Vigo, kaj ankaŭ de ties Ĝenerala Sekretario, nomumita de la ŝtato, kaj ŝtat-advokato. === Haveno === [[Dosiero:Haveno de Vigo el la promenejo Afonso la 12a.JPG|eta|maldekstra|Haveno de Vigo]] La viga haveno estas la plej grava fiŝhaveno de [[Hispanio]]<ref>En la unuaj tri monatoj de [[2008]], alhaveniĝis 15.296 tunoj da freŝa fiŝo, dum en la sekva haveno laŭ graveco, tiu de A Coruña, estis deŝarĝitaj 6.987 tunoj, kaj en la tria, Kadizo, 4.071 tunoj (''La Voz de Galicia'', 28.05.2008, ĵurnalo).</ref>. La kajoj de Vigo akceptas 2.000 ŝipojn jare. Dank' al ĝiaj eksterordinaraj naturaj kondiĉoj Vigo estas taŭga loko por la komercaj marvojoj el [[Ameriko]] al [[Eŭropo]]. Temas pri la unua eŭropa haveno en deŝargh-kvanto de fiŝo kaj pro tio oni okazigis plurfoje la foiron World Fishing Exibition (Mondan Foiron pri Fiŝkaptado) <ref>http://asuservicio.galeon.com/empresas.htm{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.xornalgalicia.es/index.php?name=News&file=article&sid=7363 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091212202158/http://xornalgalicia.es/index.php?name=News&file=article&sid=7363 |date=2009-12-12 }} Vigo primeiro porto do mundo en recursos pesqueiros.</ref>. Grandaj krozŝipoj kiel [[Queen Mary 2]] aŭ Independence of the Seas kutime haltas en la haveno de transatlantikaj ŝipoj de Vigo. Entute la haveno ricevis en [[2009]] 200.000 turistojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.apvigo.com/control.php?sph=a_iap=1110%%p_rpp=1 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100211001709/http://www.apvigo.com/control.php?sph=a_iap=1110%%p_rpp=1 |arkivdato=2010-02-11 }}</ref>, tiel ke ĝi situas en la kvina iberia posteno laŭ nombro de krozŝipoj, kun 101 ŝipoj, kaj la 4a laŭ pasaĝeroj. En la jaro [[2004]] Vigo estis elektita kiel sidejo de la [[Eŭropa Agentejo de Kontrolo de Fiŝkaptado]]. === Flughaveno === [[Dosiero:Aeroporto de Vigo pola noite.jpg|eta|Flughaveno Peinador]] La flughaveno Peinador situas en la urboperiferio, en tereno apartenanta al la municipoj Vigo, [[Redondela]] kaj [[Mos]]; ĉi du lastaj estas parto de la nuna metropola areo de Vigo. En la jaro [[2010]] la flughaveno Peinador atingis la nombron de 1 093 578 pasaĝeroj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://estadisticas.aena.es/csee/ccurl/333/933/anualDefinitivos_2010.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111008130425/http://estadisticas.aena.es/csee/ccurl/333/933/anualDefinitivos_2010.pdf |arkivdato=2011-10-08 }}</ref>, okupante la 22an lokon inter ĉiuj hispanaj flughavenoj. Kun la jarcent-ŝanĝiĝo la flughaveno kreskis, kio ebligis triobligon de la pasaĝeroj; tamen granda konkuranto montriĝas flughaveno de Porto en Portugalio, kiun multaj viganoj elektas por siaj vojaĝoj. Nuntempe pluraj flugkompanioj funkcias en la flughaveno de Vigo: [[Air France]], [[Iberia]] kaj [[Air Europa]]. == Kulturo == === Universitato === [[Dosiero:Campus Lagoas Marcosende, Zamáns, Vigo.jpg|maldekstra|eta|Detalo de la Kampuso de Vigo]] Vigo havas renovigitan, modernan kaj ampleksan universitatan kampuson, (''CUVI'') en la urba periferio, kuniganta la Altlernejojn de Supera Inĝenierio de Telekomunikado kaj tiun de Industrio, kun longa tradicio en la urbo, plus la Altlernejon de [[Ekonomiko]] kaj [[Entreprenisto|Entrepreniko]], la Fakultaton de [[Filologio]] kaj Tradukado kaj Interpretado kaj aliajn. Samtempe kun tio, la Universitato de Vigo estas unu el la malmultaj universitatoj en Hispanio kiu disponas licenciiĝajn studojn pri [[Oceanografio|Marsciencoj]].<ref>http://cv1.cpd.ua.es/estudiosxi/0ESTU0/SU2PPESII1EE2/ST3223/index.html#0{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En la kampuso ekzistas ankaŭ esplorcentroj je dispono de la universitato kaj teknologiaj entreprenoj. La Altlernejoj de Industria Teknika Inĝenierio kaj tiu de Entrepren-administrado situas en la urbocentro. === Eldona aktivado === [[Dosiero:Rosalía Castro de Murguía por Luis Sellier.jpg|[[Rosalía de Castro]], nacia poetino de [[Galegio]], kies grava libro ''Galegaj kantoj'' estis eldonita en Vigo|eta]] De la [[19a jarcento]] Vigo fariĝis la plej granda eldoncentro de [[Galegio]]. La ekekzisto de presejoj en Vigo ligiĝas kun la kreskado de la urbo, la defendo de la lokaj interesoj kaj la disvastigo de progresismaj ideoj. En [[1853]] la presisto Ángel de Lema y Marina publikigis la unuan numeron de la ĵurnalo Faro de Vigo, helpite de du luktemaj homoj, José Carvajal kaj la poeto Fosé María Posada, kiuj alfrontis la tiamajn konfliktojn (la problemon de la leprulejo de insulo San Simón, elmigradon, la lukto por fervojo kaj la kamparana mizero). En [[1856]] naskiĝis la Presejo Compañel en strato Real, estrita de presisto Juan Compañel, kun la helpo de Alexandre Chao kaj la erudiciulo [[Manuel Murguía]]. Temis pri regionisma presejo kun la spirito de la Progresisma Jarduo. La eldonejo publikigis plurajn librojn pri scienco, literaturo, edukado, penso kaj broŝurojn kiel ĵurnal-suplementojn, sed ties plej elstara titolo estis ''Galegaj kantoj'' (''Cantares gallegos'') de [[Rosalía de Castro]], mejloŝtono en la renaskiĝo de la [[galega lingvo|galeglingva]] beletro, kun presita dato de la 17a de majo [[1863]]. Iom post iom la eldona aktivado en la urbo kreskadis, sed la definitiva antaŭenpuŝo venis post la [[Hispana Enlanda Milito]], ĉefe por la galegismaj eldonejoj, kvankam aperis ankaŭ kelkaj ne malinteresaj iniciatoj eldonadi en la hispana. En [[1948]] Xosé María Álvarez Blázquez kaj Luís Viñas Cortegoso kreis la brokantejon Monterrey en la strato Pi i Margall kaj du jarojn poste ili fondis la eldonejon Monterrey. Ili ekpublikigis librojn por librokolektantoj, kiel ekzemple la polemikan ''Kanzonaro de Monfero'', kiu fakte estis ne vera eldono de mezepoka kodekso, sed mezepokecaj poemoj verkitaj de X. M. Álvarez Blázquez. En [[1951]] fondiĝis en [[Santiago de Compostela]] la eldonejo Galaxia, kiu radikiĝis en Vigo. Ties celo estis krei kadron por la antaŭenpelo kaj modernigo de galegismo. Kvankam temis pri plurtema eldonejo kun naciisma karaktero, de ties komenco ĝi fiksis sian eldonfilozofion, centritan en la eldonado de [[galega literaturo]], inkluzive de eseoj, kaj de la revuo ''Grial''. Tiel eldonejo Galaxia fariĝis kerna, grava elemento en la nuntempa galega literaturo. En [[1964]] la fratoj Álvarez Blazquez inaŭguris novan eldon-projekton, nome eldonejon Castrelos, kun du fundamentaj publikigaj branĉoj: galegaj klasikaĵoj, en la kolekto "Follas Novas" ("Novaj folioj", titolo de grava verko de [[Rosalía de Castro]]), kaj la unua kolekto de galega popola kulturo, "Os Libros do Moucho" ("La libroj de la gufo"), sub kies nomo publikiĝis libroj verkitaj de la eldonistoj mem, ĉefe de Xosé María, pri etnografio, mallongaj literaturaj klasikaĵoj, lingvaj kuriozaĵoj ktp. En [[1960]] fondiĝis SEPT, fak-eldonejo pri kristanaj libroj en la [[galega lingvo|galega]] ligita al la samnoma fondaĵo. Rimarkindas la publikigo de la unua eldono de la [[Biblio]] en la galega. En [[1977]] restariĝis en Vigo la eldonejo A Nosa Terra (Nia tero), komence eldoninta nur la semajn-gazeton samnoman, sed poste evoluinta al plur-tema eldonejo kun forta karaktero naciisma kaj sendependisma. La alveno de la tutŝtata politiko de [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonomaj komunumoj]] kontribuis al la potenciigo de eldonado en la [[galega lingvo|galega]] kaj kun ĝi disfloris novaj eldonejoj kiuj elektis Vigon kiel sidejon. En [[1979]] Xulián Maure Rivas kaj Germán Sánchez Ruipérez, respondeculo pri la hispanlingva tutŝtata grava eldonejo Anaya, kreis la eldonejon Edicións Xerais de Galicia, komence specialiĝinta pri galega literaturo kaj lernolibroj. == Interesaj lokoj == Vigo estas interesa urbo por turismo, kun bela haveno kaj malnova kvartalo, diversaj muzeoj (pri [[arkeologio]], [[arto]], ktp.), abundaj vendejoj kaj granda hotel-provizo. Ĝin ĉirkaŭas urbetoj kaj naturaj lokoj kun grandaj turisma kaj pejzaĝa altiroj. === La urbocentro === [[Dosiero:Kastelo de Sankta Sebastiano, Vigo.JPG|maldekstra|eta|Restaĵoj de la kastelo de Sankta Sebastiano. Dekstre, la Olivarbo, alia simbolo de Vigo]] * La '''malnova kvartalo'''. En ĝi troveblas, inter aliaj rimarkindaj konstruaĵoj, la kastelo Sankta Sebastiano ([[17-a jarcento|17a jc.]]), de kie oni povas bone superrigardi la [[rio]]n, la placoj de la Konstitucio, de la Princino, la komercejo A Pedra kaj la Reĝa strato. Videblas ankaŭ la novklasika kunkatedralo de Sankta Maria de Vigo, la domo de Ceta kaj palacoj de Figueroa (t.n. domo de Arines), unu el la plej antikvaj domoj ankoraŭ konservitaj en Vigo, de la [[16-a jarcento|16a jc.]], sidejo de la portugala Instituto Camões, kaj la arkaĵoj de la iama fiŝista kvartalo O Berbés. En [[2006]] la tuta kvartalo estis deklarita Havaĵo kun Kultura Intereso fare de la aŭtonoma registaro de [[Galegio]]<ref>http://www.farodevigo.es/default.jsp?pRef=2702_0_0{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Tamen la malnova kvartalo estas damaĝita en sia plej granda parto. Nuntempe oni celas ties kompletan restarigon kadre de la programo Urban, kunfinancita de la [[Eŭropa Unio]]. * La '''Kunkatedralo de Sankta Maria de Vigo'''. {{Ĉefartikolo|Kunkatedralo de Sankta Maria de Vigo}} [[Dosiero:Vigo shopping street.jpg|eta|dekstra| Ĝenerala vidaĵo de la Princostrato el la Sunpordo]] * La '''Placo de la Konstitucio'''. Arkaĵ-placo, enirejo al la malnova kvartalo, konsiderata la ĉefplaco de la tradicia Vigo. Ĝi estas tre famili-etosa, kun abundo da terasoj kaj kafejoj. Tie staras la antikva urbodomo de Vigo, konstruita en [[1859]] de José María Ortiz y Sánchez. * La '''Sunpordo''' (Porta do Sol), kie iam situis la samnoma enir-pordego de la antikvaj ĉirkaŭmuroj. En ĝi staras, sur du altaj kolonoj, la skulptaĵo popole konata kiel "la [[marvirino|Marviro]]", farita de Francisco Leiro, la modernisma Granda Hotelo kaj la konstruaĵo Simeón. La placo estas la vera koro de la urbo. * '''Princostrato''' (rúa do Príncipe), '''Urzáiz kaj Gran Vía'''. Ili estas la ĉefaj komercaj kaj libertempaj stratoj. Temas pri ĝarden-havaj stratoj, kun larĝaj trotuaroj aŭ tute senaŭtaj, kie troveblas bonaj mod-butikoj, librejoj ktp. * La '''parko de Placo de Compostela''', apud la malnova urboparto kaj la haveno. Oni kreis ĝin fine de la [[19-a jarcento|19a jc.]], sur tereno konkerita al la maro, kaj estis la unua urba parko en Vigo.<ref>[http://hoxe.vigo.org/movemonos/np_alameda.php?lang=gal Montes, parques e xardíns: A Alameda]</ref> La plejparto el siaj arboj estas centjaraj kaj inter ili elstaras [[magnolio]]j kaj [[teacoj|kamelio]]j, apud aliaj ekzotaj specimenoj. Tiu ĉi rektangula parko karakteriziĝas pro sia granda centra [[fontano]] kaj ĝi prezentas plurajn skulptaĵojn bestajn (de José Luís Medina) kaj homaj (de Camilo Nogueira Martínez. Rimarkindas ankaŭ la bronza skulptaĵo de Méndez Núñez, verko de Agustín Querol. * '''Montero Ríos kaj Areal'''. Promenejo apud la sporta haveno. Antaŭ ĝi situas la [[krozoŝipo|krozoŝipa]] [[kajo (ŝipado)|kajo]] kaj la kajo de ŝipveturado al [[Insuloj Cíes]] (deklaritaj [[naturparko]] en [[1980]], kaj inkluditaj en la [[Nacia Parko de la Atlantikaj Insuloj de Galegio]] kreita en la jaro [[2002]]<ref>[http://reddeparquesnacionales.mma.es/parques/cies/pdf/illas_creacion.pdf Lei 15/2002, de 1 de xullo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091212071453/http://reddeparquesnacionales.mma.es/parques/cies/pdf/illas_creacion.pdf |date=2009-12-12 }}, pola que se declara o Parque Nacional marítimo-terrestre das Illas Atlánticas de Galicia (BOE nº 157, de 2.07.2002).</ref>) kaj al la urbetoj [[Cangas]] kaj [[Moaña]]; en ĝi estas ankaŭ la instalaĵoj de la Naviga Klubo de Vigo kaj la granda [[vendejaro]] A Laxe (konstruita en [[2007]]). === Romanikaj vidindaĵoj === [[Dosiero:Santa María de Castrelos, Vigo.JPG|Preĝejo de Sankta Maria de Castrelos|eta]] Tiom gravas la konservitaj romanikaĵoj en municipo Vigo, ke pluraj hispanaj aŭtoroj forĝis la terminon ''viga romaniko''. Oni konservas tri elstarajn ekzemplojn de sudgalegiaj romanikaj preĝejoj: * '''Sankta Maria de Castrelos''', najbara al la parko Quiñones de León (aŭ parko de Castrelos); de la [[13-a jarcento|13a jc.]], formita de unusola [[navo]] kun duoncirkla [[absido]] kaj plano de 20 per 7 metroj. Ĝi estas abunde dekoraciita en la ekstera parto; karakterizaj de la lasta triono de la 12a jarcento kaj unuaj jardekoj de la 13a estas la sespetalaj floroj, dise videblaj ĉirkaŭ fenestroj, pordoj kaj [[fenestrorozo|rozoj]], kaj la [[absido|absidaj]] [[kapitelo]]j kaj [[fenestrorozo|rozoj]]<ref name="vigoensu">[[Álvaro Cunqueiro]] kaj José María Álvarez Vázquez, kunordigantoj (1980): '''Vigo en su historia''', Caja de Ahorros Municipal de Vigo, Vigo</ref>.[[Dosiero:Igrexa de Santa María de Castrelos, Vigo.jpg|eta|maldekstra|Preĝejo de Sankta Maria de Castrelos. Detalo de la modilonoj, la karakterizaj sespetalaj floroj, fenestrotimpano kun kruco kaj pintigita arko kun [[ŝako|ŝak]]-desegno en unu [[arkivolto]]]] En ties norda interna muro videblas interesaj [[murpentraĵo]]j, restaŭritaj meze de la jardeko de 90 de la pasinta jarcento, dateblaj plej probable en la 15a-16a jarcentoj. Ili prezentas [http://sapiens.xa.com/rojea/pinturas.jpg Kriston en Majesto, meson de sankta Gregoro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj [[Epifanio]]n (vizito de la [[Tri Reĝoj]]). Tiu ĉi lasta pentraĵo estas verko de alia aŭtoro, kaj en ĝi la vizaĝoj de sankta Maria, sankta Jozefo kaj infano Jesuo estas traktitaj kun senartifika esprimpovo<ref>José Trapero Pardo, "Pintura mural", Vigo, Ediciones Castrelos, kolekto «Cuadernos de arte gallego», 1965</ref>. * '''Sankta Salvadoro de Coruxo''', ankaŭ el la 12a jc. Rimarkindas ĝia monumenta [[absido]] kaj la ilustraĵoj de la [[modilonoj]]. Temas pri la [[monaĥejo|monaĥeja]] templo de la antikva priorejo tie ekzistinta ĝis iom preter la komenco de la moderna epoko. * '''Sankta Jakobo de Bembrive''', de la [[12-a jarcento|12a jc.]] kaj ankaŭ kun grava [[absido]]. La [[modilonoj]] de la absido montras diversajn ornamaĵojn, kun nereligiaj figuroj. Ankaŭ la [[kapitelo]]j de la absid-[[kolono]]j estas plurteme dekoraciitaj: folioj finantaj en spiralo, long-roba homo inter du leonoj kaj ŝnur-laĉaro<ref name="vigoensu" />. === Vigo, modernisma urbo === Vigo havas grandan nombron da [[modernismo|modernismaj]] konstruaĵoj, sed ankaŭ gravas en ĝia arkitekturo ekzemploj de aliaj stiloj, kiel [[eklektikismo (arto)|eklektikismo]], kiel la Domo de Fernando Carreras aŭ raciismo, kiu aparte karakterizas plurajn urbocentrajn zonojn. Tiel, dissemitaj tra la viga stratoreto, videblas monumentaj konstruaĵoj, etaj juveloj de modernismaj aŭtoroj kiel [[Antonio Palacios]] Ramilo (Teatro García Barbón kaj antikva Banko de Hispanio, nuntempa Artodomo), Jenaro de la Fuente Domínguez (arquitekto de la Hotelo Universal en la stratoj Carral kaj García Olloqui), Manuel Gómez Román (antikva Edificio Simeón en la Sunpordo, Konstruaĵo Mülder<ref>[http://www.patrimonio.org/catalogo/ben.php?id=144&lg=gal]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>), Michel Pacewicz (númeroj 13,15,17 de la strato Urzaiz kaj n-roj 15,17,19 de la avenuo García Barbón) kaj José Franco Montes (aŭtoro de la domo de Joaquín Perez Boullosa en la Placo de Compostela n-ro 24 kaj de la domo de fratoj Suárez en la strato Montero Ríos n-ro 2). <center><gallery> Dosiero:Café Moderno, 2011, Vigo.jpg|Konstruaĵo Moderno (1897), de Michel Pacewicz Dosiero:Pastorvigo.jpg|Banko Pastor, en la str. Policarpo Sanz Dosiero:Jenaro de la Fuente - Konstruajho de Camilo kaj Benigno Fernández (1913).JPG|Jenaro de la Fuente. (1913). Detalo de Pordo. Dosiero:Michel Paczevich - Loghdomoj en str. Urzáiz.JPG|Loĝdomoj en str. Urzáiz, de Michel Pacewicz Dosiero:Casa Yañez, Vigo, 2016.JPG|Domo Yáñez, Placo Compostela Dosiero:Teatro García Barbón.jpg| Kulturcentro Novacaixagalicia (Teatro García Barbón) Dosiero:Edificio Banco Simeón, Vigo.jpg|Konstruaĵo Banco Simeón </gallery></center> === Muzeoj kaj kulturcentroj === * '''Socia Centro Novacaixagalicia''' La Socia Centro Novacaixagalicia estas mult-uza konstruaĵo dediĉita al diversaj tipoj de ekspozicioj. Inter ili elstaras la Kolekto Novacaixagalicia, formita de pli ol 4.000 verkoj, el kiuj videblas 120 el la 19a jarcento ĝis hodiaŭ. Kune kun tiu ĉi ekspono estas la ekspozicio Naturnova, interaga centro de [[naturprotekto|naturmedia]] edukado, formita de 37 fakoj organizitaj en tri tem-areojn: [[Universo]], [[Biosfero]], [[Homo]] kaj [[naturprotekto|Naturmedio]]. Plie, la centro disponas aŭditorion, akcept-salonon, instituton por disvolviĝo, centron de sociaj iniciatoj, novteknologian areon kaj tri zonojn de dumtempaj ekspozicioj venantaj el pluraj muzeoj aŭ privataj kolektoj. La Socia Centro Novacaixagalicia okupas la domon Bárcena, [[eklektikismo (arto)|eklektik-stilan]] konstruaĵon dezajnitan de la viga arkitekto Jenaro de la Fuente Domínguez fine de la [[19-a jarcento]]. La domo konsistigas unu el liaj plej bonaj verkoj en Vigo. * '''Marmuzeo de Galegio''' [[Dosiero:Alcabre, Vigo.jpg|eta|maldekstra|La akvario de la Marmuzeo de Galegio]]Lokita en la [[rio|ri-marbordo]], en kabo Muíño ([[paroko]] Alcabre). Ties ekspon-enhavo temas pri la maro kaj ĝia rilato kun [[Galegio]] kaj la marlaboristoj, aparte pri la diversaj industrioj derivitaj de [[fiŝkaptado]]. La konstruaĵo entenanta la muzeon estis projektita de la arkitektoj Aldo Rossi kaj César Portela, kvankam la unua forpasis antaŭ la ekkonstruo. Valoras la penon la vizito al la modesta sed interesa [[akvario]] kun galegaj specioj de marestaĵoj, de [[holoturio]]j, [[rombofiŝo|romboj]] kaj aliaj platfiŝoj ĝis [[polpo]]j aŭ [[rajo]]j. Videblas la restaĵoj de antaŭromia loĝ-fortikaĵo (''castro'') kaj ampleksa panoramo de la [[rio]]. Enestas restoracio kaj ĉarma malnov-stila trinkejo apudmara. La eniro al la muzeo ne estas senpaga. * '''Verbum - Vortodomo''' Verbum estas interaga muzeo pri ĉio rilata al homkomunikado, konceptita kiel kultura, luda kaj disvastiga centro kie oni povas partopreni en la eksponaĵoj. Oni elektis la nomon Verbum, signifanta 'vorton' en la [[latina lingvo|latina]] ĉar la latina estas la deven-lingvo de ambaŭ lingvoj parolataj en Galegio: la [[galega lingvo|galega]] kaj la [[hispana lingvo|hispana]]. Oni okazigas interesajn dumtempajn ekspoziciojn kaj aliajn aktivaĵojn. La konstruaĵo situas unuavice kontraŭmare, apud [[strando]] Samil, kio ebligas ĉirkaŭsablejan promenadon, sportadon, distradon en infanludejoj aŭ malstreĉiĝon ĉe restoracioj aŭ trinkejoj marrigardaj. Abundas parklokoj. * '''Muzeo de Nuntempa Arto de Vigo''' La konstruaĵo komence estis karcero, interalie por politikaj disidentoj dum la diktaturo de [[Francisco Franco|Franco]]. Post pluraj jaroj da forlaso oni restaŭris ĝin tiel ke en [[2002]] ĝi remalfermis siajn pordojn kiel muzeo. Ĝi konsistas el du etaĝoj kaj kromkonstruaĵo kaj gastigas artekspoziciojn el pluraj materialoj kiel [[fotografio]], [[skulptarto]] aŭ [[pentrarto]]. Cetere ĝi ankaŭ prezentas diversajn lern-aktivaĵojn. * '''Artodomo''' La Artodomo (Casa das Artes), situanta en la strato Policarpo Sanz, estas la ĉef-ekspoziciejo de dumtempaj eksponaĵoj programitaj de la kultur-fako de la magistrato de Vigo. Ĝi ankaŭ estas la sidejo de la Fondaĵo Laxeiro kaj de la kolekto Luís Torras. * '''Galega Kulturdomo''' La Galega Kulturdomo (Casa Galega da Cultura) estas multfaka centro kie kuniĝas la programado de artaĵoj kaj literaturaĵoj kun la ekzisto de altkvalita biblioteka kaj muzea kolekto por studado de la historia kaj nuntempa realaĵo de [[Galegio]]. La centro havas ĉambron por dumtempaj ekspozicioj, prelegejon, legoĉambron por la ĝenerala publiko kaj alian por esploristoj, krom aliajn ĉambrojn por interna uzo de la laboristaro. Inter la plej elstaraj partoj de la Galega Kulturdomo necesas mencii la Bibliotekon Penzol, la Bibliotekon Fernández del Riego kaj la Muzeon Francisco Fernández del Riego. * '''La romiaj salfarejoj de strato Rosalía de Castro''' [[Dosiero:Salinas do Areal - Vigo.jpg|dekstra|eta|La salfarejoj (1a ĝis 3a jc.)]] Okaze de la konstruo de san-centro en la strato Rosalía de Castro oni trovis, komence de la 21a jc., romiajn [[salo|salfarejojn]] funkciintajn inter la [[1-a jarcento|1a]] kaj la [[3-a jarcento|3a jc.]]<ref>Antaŭindustria areo por prilabori salon kun komerca celo.</ref>. Rimarkeblas ties grandeco kaj la kunligoj kun aliaj samtempaj trovitaĵoj en tiu kvartalo. Temas pri la sola [[sunenergio|sunvaporiĝa]] mara salfarejo konservita kaj muzeigita de la tuta iama [[Romia Imperio]]. La ekspozicio ebligas sciiĝi pri la historio de [[salo]], la diversaj rimedoj ricevi ĝin kaj la malsamaj uzoj kiujn romianoj donis al tiu ĉi produkto. Inter la eksponitaj objektoj elstaras, pro ties neordinara karaktero, leda [[sandalo]] bonstate konserviĝinta danke al la salo, veninta el alia arkeologia loko ankoraŭ prifosata en strato Marqués de Valadares. Oni povas samtempe aŭdi kaj legi pri romiaj kuirreceptoj dum oni observas la rekonstruitan pejzaĝon kiel fonon de la salfarejoj. Alia surprizo por la vizitanto estas rekreita odoro de la fama romia saŭco ''garum'', kiun oni faris tiutempe per salo kaj fiŝeroj. Ĉar la trovejo situas en areo konkerita al la maro, la muzeo situas je 7 m sub la hodiaŭa ternivelo. Ĉirkaŭ la vitra enirbudo videblas fotserio montranta la atentokaptan muzeiĝan historion de la salfarejoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.museodomar.es/salinae/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110725043633/http://www.museodomar.es/salinae/ |arkivdato=2011-07-25 }}</ref> Tiu ĉi arkeologiejo, dependanta de la Marmuzeo, malfermiĝis al vizitantoj en la jaro [[2009]] <ref>"Las salinas de Rosalía, un nuevo museo". ''Atlántico Diario''. Ĵaŭdo, la 29an de novembro 2007</ref>. * '''Municipa Muzeo Quiñones de León''' {{Ĉefartikolo|Municipa Muzeo Quiñones de León}} Ĝi situas en la iama [[palaco]] Lavandeira, transdonita al la urbo de la Markizo de Alcedo en [[1925]]. Ĝi estas trione dividita. La teretaĝo havas dekoracion laŭ la aspekto de la palaco kiam ĝi estis enloĝita. En ĝi elstaras bela elmontro de malnovaj francaj porcelanaĵoj el [[Sèvres]] kaj antikvaj argilaĵoj el la galega fabriko Sargadelos. La unua etaĝo gastigas gravan kolekton de moderna galega arto (ĉefe [[pentrarto]]). Fine, la iama kapelo enhavas interesan areon pri la [[prahistorio]] kaj [[arkeologio]] de Vigo kaj ĝia regiono. Apartan mencion postulas la belaj ĝardenoj, vera trezoro de la urbo. * '''Kulturcentro Novacaixagalicia''' Situanta en la koro de Vigo, la Kulturcentro Novacaixagalicia estis inaŭgurita en [[1984]]. Temas pri restaŭr-verko de la historia havaĵo '''Teatro García Barbón''', projektita de la arkitekto el O Porriño [[Antonio Palacios]] komence de la [[20-a jarcento]]. Kun pluraj jardekoj da sperto en la okazigo de kulturaj aktivaĵoj (muziko, teatro, dancado, kino, prelegoj, ekspozicioj, ktp.) kaj ĉiaspecaj iniciatoj rilataj al kunvenoj, kongresoj aŭ laborkunsidoj, la Kulturcentro Novacaixagalicia akceptas averaĝe 300.000 homojn jare. En la supra etaĝo situas unu el la bibliotekoj Novacaixagalicia. La konstruaĵon kronas skulptaĵoj [[granito|granitaj]] de Manuel Buciños kaj [[bronzo|bronzaj]], prezentantaj baŭmantajn ĉevalojn kun rajdantoj, de Xoán Xosé Oliveira. En [[1986]] la centro gastigis la 46an [[Hispana Kongreso de Esperanto|Hispanan Kongreson de Esperanto]]. * '''Etnografia Muzeo Liste''' La Muzeo Liste naskiĝis el la samnoma fondaĵo. Ĝia ĉefa celo estas konigi kaj disvastigi la galegan [[etnografio|etnografian]] heredaĵon. La muzeo havas naŭ ekspozici-ĉambrojn kun pli ol 2.000 objektoj; ĝi staras en strato Pastora 22 (proksime de Placo Ameriko), en konstruaĵo apartenanta al la magistrato kaj cedita al la Fondaĵo Liste dum periodo de 50 jaroj. * '''Pinakoteko de Vigo''' Lokita en la malnova kvartalo, ĝi entenas parton el la municipaj artaĵoj, antaŭe enmagazenigitaj en la [[Muzeo Quiñones de León]]. Temas pri unu el la plej grandaj muzeoj de galega arto. === Urbaj statuoj kaj skulptaĵoj === [[Dosiero:Praza de América, Porta do Atlántico e Santa Irene.jpg|eta|dekstra|Pordo de Atlantiko (1990), de Silverio Rivas]] [[Dosiero:Praçaespanhavigo10032007.jpg|eta|dekstra|La ĉevaloj (1991), de Xoán Xosé Oliveira]] [[Dosiero:O sereo, Francisco Leiro.jpg|eta|dekstra|La Marviro (1991), de Francisco Leiro]] Dissemite tra placoj kaj stratoj spekteblas interesaj, kelkfoje okulfrapaj skulptaĵoj kaj statuoj<ref name="corazon" />: * La '''Pordo de Atlantiko''' situas en la centro de placo Ameriko kaj estis farita en [[1990]] de Silverio Rivas. Ĝi staras sur granda baseno kun 38 m da diametro. Temas pri granda pordo el granito 14 m alta kaj kun pezo de 427 tunoj omaĝanta la [[Atlantika Oceano|Atlantikan Oceanon]] kiel trairejon por la elmigrintoj al [[Ameriko]] kiuj iam enŝipiĝis en Vigo. En la sama placo situas, trotuare, la placo de la Elmigrantoj, kun surplanka mapo kaj bela statuo, '''La Elmigranto''' (1971), lasta publika verko de la instruisto de Silverio Rivas, la fama viga skulptisto Camilo Nogueira. * La '''Ĉevaloj''' de Xoán Xosé Oliveira ([[1991]]) situas en placo Hispanio kaj estas artaĵo tre ŝatata de viganoj. Ĝi reproduktas la duon-sovaĝajn ĉevalojn ankoraŭ libere paŝtiĝantajn, same kiel antaŭ miloj da jaroj, en la montoj ĉirkaŭ la urbo Vigo, iam galopintaj ankaŭ tra la urbocentra monto O Castro. Temas pri defianta strukturo en spiralo kies lasta ĉevalo spir-tranĉe baŭmas en la aero. Ĝi altas 18 m kaj pezas 40 tunojn, kio siatempe aperigis ĝin en la rekord-libro Guinness kiel la plej pezan bronzan statuon de la mondo. Ĝi enhavas internan fontanon. Xoán Xosé Oliveira fakiĝis pri ĉeval-skulptado; alia sia verko estas la Forrabo de Eŭropo kaj aliaj videblas sur la fasado de la teatro García Barbón. * La '''Monumento al la laboro''' ([[1991]]) estas verko de Ramón Conde en avenuo Gran Vía. Ĝi omaĝas la laboron de ĉemaranoj kaj prezentas sep maristojn kaŭre trenantajn fiŝ-reton. Se la maristoj subite stariĝus ili mezurus ĉ. 2,5 metrojn. Alia, malpli granda verko de Ramón Conde videblas interne de vendejaro de placo Ameriko. [[Vigo#Aliaj vidindaĵoj|(Pliaj informoj tie ĉi)]]. * La '''Fiŝviro''', popole konata kiel la '''Marviro''', verko de Francisco Leiro ([[1991]]) ne estas vera [[marvirino|marviro]] sed havas homajn kaj fiŝajn trajtojn. Fandita el [[ŝtalo]], ĝi simbolas la marspiriton nestiĝinta en ĉiu vigano kaj rigardas la urbon kaj la [[rio (geografio)|rion]] el alto, sur du kvadrataj kolonoj. Eblas renkontiĝi kun lia intensa rigardo en la urbokerna Sunpordo (Porta do Sol). * La '''Banisto''' estas okulfrapa dupeca bronzo-skulptaĵo de giganta naĝisto kiu akceptas la elmarajn vizitantojn en la Rio-stacio kaj estas retrovebla iom poste en la Stelplaco (Praza da Estrela). Aŭtoris ĝin Francisco Leiro (la skulptisto de la Marviro) en [[1997]]. * La '''Monumento al Jules Verne''' situas en la havenstrato Montero Ríos, en ĉemara promenejo, kaj estas verko de Xosé Molares. Ĝi estas dediĉita al la aŭtoro de ''[[Dudek mil leŭgoj sub la maro]]'', libro en kiu li mencias Vigon kiel unu el la haltejoj de kapitano Nemo en sia submara ŝipo "Nautilus". Oni inaŭguris ĝin en [[2005]] okaze de la 100-jara datreveno de la forpaso de Jules Verne. Alia verko (aŭ verkaro) de Xosé Molares estas la figuroj de la Fiŝ-promenejo en la kvartalo Bouzas. [[Vigo#Aliaj vidindaĵoj|(Legu pri ĝi ĉi tie)]]. * La '''Forrabo de Eŭropo''' (1989), apud strando Samil, montras la junulinon Eŭropo forportitan de Zeŭso transformiĝinta en taŭron. La verkinto estas Xoán Xosé Oliveira, aŭtoro de La Ĉevaloj. * La '''Metalurgiisto''', popole konata kiel la '''Forĝisto''' estas kurioza statuo de Guillermo Steinbrüggen Lago omaĝanta la laboristojn de la najbaraj ŝipfarejoj. Ĝi situas en placo Eugenio Fadrique kaj estas konstruita kun divers-devenaj pecoj el rustiĝinta ŝtalo. * La '''Laŭbo de Bouzas''' (1928) estas ŝtonlaŭbo de Jenaro de la Fuente. Antaŭe ĝi disstaris en placo Portugalio, sed nuntempe ĝi plene brilas kunigita. * La '''Stratlampo''' (1900), de Jenaro de la Fuente rehavigis al si la komencan situon en la kuniĝo de la stratoj Urzáiz, Colón kaj Príncipe (Princostrato) post pli ol 30 jaroj en la kvartalo Bouzas. Nuntempe ĝi estas trovejo por viganoj. * La '''Monumento al la galionoj de Rande''' (1967) estas tri ankroj en belvidejo de la monto O Castro kaj memorigas pri la alfundiĝintaj ŝipoj plenplenaj de trezoroj. [[Vigo#De la 15a ĝis la 18a jarcentoj|(Legu pri la batalo tie ĉi)]]. * La '''Monumento al José Elduayen''' (1896) situas en la ĝardenoj de Elduayen, en la promen-avenuo Montero Ríos, en la sporthaveno. Agustín Querol faris la statuon kaj Jenaro de la Fuente Domínguez la piedestalon. Temas pri omaĝo al la samnoma [[Madrido|madrida]] inĝeniero kaj politikisto, granda bonfarinto de Vigo. La piedestalo estas novgrek-stila, granita, kaj havas kvar virinajn figurojn reprezentantajn la kvar ministeriojn estritajn de Elduayen. * '''Nimfo kaj drako''' (2006) estas la nomo de statuo de Xaime Quessada situanta apud la Olivarbo, en la promenejo de Afonso la 12a. Ĝi staras kiel omaĝo al la mezepoka menestrelo Martín Codax. * La '''Lumbriko''' estas grandega skulptaĵo en la samnoma placo. La besto eniras kaj eliras el la gazono, kovrita de granatkoloraj glimantaj kaheloj. <center><gallery> Dosiero:Redeiros Vigo.jpg|Monumento al la laboro Dosiero:O Bañista.002 - Vigo.jpg|La Banisto Dosiero:Praza da Miñoca, Vigo.jpg|La Lumbriko </gallery></center> === Natura ĉirkaŭaĵo === [[Dosiero:Strando Samil.JPG|eta|maldekstra|Strando Samil en nuba tago]] Krom la tipaj allogaĵoj de urbo, Vigo estas samtempe municipo kun granda propono de [[strando]]j kaj [[naturo]], super kiuj elstaras [[Insuloj Cíes]], sed ankaŭ la strandoj Samil, Canido kaj O Vao, la urbaj parkoj kaj la montparkoj situantaj en la altaĵoj ĉirkaŭantaj la urbon. Krome ĝi disponas plurajn gravajn ir-padojn, adaptitajn al la kurantaj normoj, kiuj traretas la montojn kaj aliajn naturejojn de la viga municipo. [[Dosiero:Vigo praia de samil.jpg|Strando Samil kun [[insulo Toralla]] en la fono|eta]] * '''Strando Samil''' estas unu el la plej grandaj strandoj de Vigo kaj la plej frekventata de turistoj kaj vizitantoj. Ĝi havas ampleksajn promenejojn, ĝardenojn, sportejojn, [[naĝbaseno]]jn kaj aliajn instalaĵojn. * '''Strando Canido''', situanta inter strando Vao kaj kabo Estai, havas promenejojn, malgrandajn ĝardenojn kaj havenon. [[Fiŝkaptado]] estas unu el la plej disvolviĝintaj aktivaĵoj de ties ĉirkaŭaĵoj. Ĉirkaŭstrande sin proponas restoracioj por gustumado de lokaj fiŝoj kaj marfruktoj. * '''Strando O Vao''', kun altkvalita naturmedio. Ĝi spertis drastan modifadon, lasinte for sian iaman promenejon sur muron, [[futbalo|futbalejojn]] kaj bruajn [[laŭtparolilo]]jn. Nuntempe ĝi prezentas vastan areon arbarizitan, [[gazono]]n kaj restarigatajn [[duno]]jn. En ĝia okcidenta ekstremo situas la [[romia vilao]] de Toralla (3a ĝis 4a jarcentoj), muzeigita kaj vizitebla. Kontraŭ ĝi situas la privata insulo Toralla, kun alta ĉielskrapanto kaj apuda luksa vilaaro. Oni rajtas tamen viziti ties malgrandan, ĉarman strandon; por tio oni devas promeni laŭ la ponto kiu kunligas la insulon kun la [[romia vilao]] de la ĉeftero, super lazura maro kien multaj lokaj fiŝistoj ĵetas siajn kan-fadenojn. La dekstra parto de strando O Vao, apartigita de rokaro, ricevas la nomon '''strando Baluarte''', kaj ĝi fariĝis [[nudismo|naturisma]] en la unuaj jaroj de la 21a jarcento. Ĉirkaŭ ĝi videblas dunaj areoj kie oni enplantis reenkonduk-cele aŭtoktonajn strandoplantojn kiel [[eŭforbio]]n (''Euphorbia paralias''), eringion (''Eryngium maritimum''), mar-matiolon (''Malcolmia littorea'') aŭ la blankfloran, krepuske disaroman mar-pankration (aŭ mar-lilion, ''Pancratium maritimum''). * La ceteraj strandoj ankaŭ meritas mencion. La plej suda, '''Os Muíños de Fortiñón''', en paroko Saiáns, estas nud- kaj vesto-strando, iom danĝera pro la marfluoj ĉar ne ŝirmita de la [[rio (geografio)|rio]]. La pura akvo entenas varian marfaŭnon kaj do ne maloftas vidi grandajn, ruĝajn [[marstelo]]jn, [[Ofiuredoj|ofiurojn]] aŭ saltantajn [[delfeno|delfenarojn]]. Ankaŭ indas viziti strandon Canido kaj A Fontaíña, kun siaj fiŝistaj platboatoj (''gamelas'') sursable atendantaj novan enmariĝon. Kaj strando Canido kaj tiu de O Vao, kune kun aliaj kiel A Punta, O Tombo do Gato, Argazada kaj Fontaíña, ricevis plurjare la premion de la blua flago de la Eŭropa Unio. [[Dosiero:Illas Cies Praia.jpg|eta|maldekstra|Strando en la [[insuloj Cíes]]]] [[Dosiero:O Castro de Vigo (43).jpg|eta|dekstra|Vidaĵo el monto O Castro]] * La '''[[insuloj Cíes]]''' apartenas al la [[Nacia Parko de la Atlantikaj Insuloj]]. Ili havas strandojn kaj kampadejojn, kaj oni povas viziti ilin per ŝipoj elkajantaj ĉiutage el Vigo kaj [[Baiona]]. En la jaro [[2007]] la brita ĵurnalo ''[[The Guardian]]'' elektis la strandon Rodas kiel "la plej belan strandon en la mondo"<ref>http://www.guardian.co.uk/travel/2007/feb/16/beach.top10</ref>. Eblas ankaŭ [[naturismo|nud-strandumi]] en strando Figueiras kaj promeni ĝis la alta lumturo, spektante la abrupte [[klifo|klifan]] ocean-flankon de la insularo. * '''Parko Castrelos'''. Situanta en la samnoma kvartalo, ĝi estas la plej granda urboparko de Vigo. Ĝi disponas grandan subĉielan aŭditorion kaj promenejojn kun lagetoj kaj multaj arbospecioj. En ĝi situas la [[Municipa Muzeo Quiñones de León|Palaco Quiñones de León]], propraĵo de la popolo de Vigo kaj transformita en [http://www.museodevigo.org muzeon] de kiam en [[1925]] la lasta ido de la familio Quiñones de León donacis ĝin. Vidindas la belaj palacaj ĝardenoj kaj ambaŭ muzeoj (pentrarta kaj urba, kaj arkeologia). * La '''monto O Castro''', antaŭe nomita monto Feroso, estas parko situanta en la urbocentro. Ĝin kovras praloĝ-fortikaĵo (''castro''), kies prifosita parto estas hodiaŭe videbla post sinsekvaj arkeologiaj agadoj, kun pluraj rondaj konstruaĵoj (antaŭromiaj) kaj kvarlateraj (romi-epokaj). La vivo de la viga logĥ-fortikaĵo situas inter la 3-a jarcento antaŭ nia erao kaj la 3-a jarcento post nia erao, kaj koincidas kun la [[Ferepoko]] en Galegio kaj la ekromanigo. Montpinte ankaŭ observeblas restaĵoj de [[17-a jarcento|17-jarcentaj]] fortikaĵoj, iam parto de la defenda strukturo de Vigo kune kun la najbara kastelo de Sankta Sebastiano kaj la ĉirkaŭmuroj entenintaj la malnovan kvartalon. Temas pri nesuperebla belvidejo de la tuta urbo kaj ĝia ĉirkaŭaĵo. * La '''monto A Guía''' situas en kvartalo Teis kaj estas aparte bona belvidejo pri la [[Rio de Vigo]]. Tiu ĉi monto estis ankaŭ antaŭromia loĝfortikaĵo (''castro'') unu el la 27 [[Ferepoko|ferepokaj]] registritaj en la municipo. Supre staras kapelo. * La ampleksaj '''montparkoj''' ĉirkaŭantaj Vigon: monto Galiñeiro (kies pinto staras en la municipo Gondomar, 711 m), monto Alba (524 m) kaj ĝia ĝemelmonto Cepudo (526 m), monto dos Pozos, monto de Beade, Vixiador, Madroa, Saiáns, Zamáns kaj la montoj de Coruxo, kun ilia karakteriza plurpinta konturo. * '''Scienca Naturparko - Vigozoo'''. La sola [[bestoĝardeno]] de Galegio ne estas simpla eksponejo- temas pri naturscienca parko specialiĝinta pri aŭtoktona [[Eŭropo|eŭropa]] faŭno kaj pri konservado de ties specioj. Ekzemple, unu el la celoj de la zoologia ĝardeno estas la genetika prilaboro por la restarigo de specioj riskantaj malaperon. Aliflanke, la parko disvolvas esploradojn pri la streĉiĝo de enkaĝigitaj bestoj, pri komparita anatomio de grandaj [[mamuloj]], de [[amfibioj]] kaj [[reptilioj]], de [[parazitologio]], ktp., kaj adaptas la ĉirkaŭaĵon al la bezonoj de ĉiu ekzemplero. === Aliaj vidindaĵoj === Malmultaj scias ke Vigo sekrete gardas aliajn etajn trezorojn, kiujn kutime la vizitanto preterpasas. Jen fasko el ili: [[Dosiero:Mezepoka steleo en domomuro, Coia, Vigo.JPG|eta|maldekstra| Mezepoka steleo en domomuro, Coia]] * En la kvartalo Coia, apud la Preĝejo de la Konsolo, en la unua, eta domo en strato Cordoeira, videblas '''[[mezepoko|mezepoka]] [[steleo]]''' kiel parto de la eksteraj muroj de tiu malgranda konstruaĵo. Malkovrita en la 80aj, oni unue pensis ke temas pri [[bronzepoko|bronzepoka]] ŝtongravuraĵo, sed nuntempe oni temp-situas ĝin inter la 9a kaj 15a jarcentoj kaj rilatigas ĝin al similaj trovaĵoj el [[Asturio]], [[Kantabrio]] kaj [[Eŭskio]]. Ĝi surhavas du plurcirklajn kombinaĵojn (unu el ili kun kavaĵo en la mezo) plus kvinpintan stelon<ref>http://vigoarqueologico.blogspot.com/2007/10/posible-estela-funeraria-medieval-de.html</ref>. * En la memoraĵ-vendejo Tesoros, kontraŭ la mara stacidomo, situas eta ekspozicio kun impresfaraj '''[[fosilio]]j''' kaj akompanaj eksplik-paneloj. Eblas senpage viziti ĝin; ĝi kuŝas en la fundo de la vendejo, en dekstra apuda ĉambreto. * En la kliniko Povisa, ne tre for de Placo Ameriko, viziteblas de 1995 malgranda sed okulfrapa '''kolekto de [[mineralo]]j''' donacita de doktoro Manuel de Sas de la Encina, unu el la fondintoj de la hospitalo. Oni devas enveni tra la chef-enirejo; ĝi situas dekstre tuj post la akceptejo kaj eblas viziti ĝin senpage. [[Dosiero:Casa Muiño das Maquías, Zamáns, Vigo.jpg|eta|dekstra|Akvomuelejo apud la akvobaraĵo de Zamáns]] * Tuj apud la digo de la [[akvobaraĵo|akvorezervejo]] de Zamáns indas ekkoni aparte ombrumitan kaj '''humidan naturejon''', kie troveblas belaj restaŭritaj [[akvomuelejo]]j kaj aparta [[flaŭro]], kun [[primolo]]j, salomon-sigeloj (''Polygonatum odoratum'') aŭ diversaj specioj de [[filiko]]j. Supre situas la [[akvobaraĵo|artefarita lago]], kun belaj randoj kaj akvospegulo kie rigardas sin la monto Galiñeiro. * La promenejo laŭ la bordoj de '''rivero Lagares''' etendiĝas de kvartalo Sárdoma ĝis la [[junko|junkejo]] ĝuste antaŭ ol ĝia enmariĝo apud la granda strando Samil. Ĝi trairas la du mezepokajn pontojn de Vigo: tiu de Sárdoma kaj tiu de Balaídos (nun senakva). En la rivero eblas spekti, interalie, [[platbeka anaso|platbekajn anasojn]], [[alciono]]jn, [[galinolo]]jn, [[numenio]]jn, [[tringo]]jn kaj aliajn [[vadbirdo]]jn, kaj en la riverfina junkejo [[griza ardeo|grizajn ardeojn]]<ref>http://sendeirismoatlantida.blogspot.com/2011/10/sendeiro-do-rio-lagares.html</ref> kaj duonsovaĝajn [[ĉevalo]]jn apud la restaĵoj de salfarejoj, funkciintaj inter la komenco de la 18a jc kaj la unuaj jaroj de la 19a jc. por la tiam floranta [[peklado|peklo-industrio]]<ref>http://www.museodomar.com/gl/visita/entorno-historico?pg=7{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La flaŭro estas diversa ([[saliko]]j, [[nigra alno|nigraj alnoj]], [[betulo]]j, [[kverko]]j, [[avelujo]]j ktp). La promenejo etendiĝas laŭlonge de 9,3&nbsp;km kaj la kompleta promenado daŭras proksimume 2 h 30 m.<ref>http://hoxe.vigo.org/pdf/rutas/ruta_lagares.pdf</ref>. * Ekzistas en Vigo '''"kaŝitaj" skulptaĵoj''', nevideblaj por preterpasantoj. Inter ili enkalkuleblas la malkvietiga verko de Ramón Conde en la interno de vendejaro Camelias (Placo Ameriko), prezentanta senharan dikulinon aŭ la bela [[sireno]] de Xoán Piñeiro, kuŝanta kerne de butik-galerio Durán, inter stratoj Príncipe kaj Velázquez Moreno. Ofte preteratentitaj estas ankaŭ la belaj statuoj sur Banko Pastor, verko de Manuel Gómez Román (de 1919-23, en la kruciĝo de la stratoj Colón kaj Policarpo Sanz) de plurkontinentaj kaj plurepokaj homoj, aŭ la [[busto]] de skulptisto Leiro situanta en dom-angulo en la fino de la strato Ronda de Don Bosco. Skulptaĵoj de Leiro ankaŭ gastas ĉe la Fervoja Stacidomo kaj en la Vortodomo. * '''Bouzas''' estas kvartalo kiu plu tenas sian maristan karakteron, iom forrabitan de terplenigaĵoj. Ĝi longe suferis [[pirato|pirat]]-atakojn en pasintaj jarcentoj, kaj ĝis 1904 ĝi estis aparta municipo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pueblos-espana.org/galicia/pontevedra/bouzas/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111117154850/http://www.pueblos-espana.org/galicia/pontevedra/bouzas/ |arkivdato=2011-11-17 }}</ref>. Indas perdiĝi inter ties stratetoj, gustumi la lokajn pladojn en restoracio aŭ viziti la preĝejon de Sankta Mikaelo, konstruita sur roko en la 16a jc kaj restarigita en la 18a jc., ene simpla, kun maristaj figuroj.[[Dosiero:Panoramica Bouzas.jpg|eta|maldekstra|400ra|Panoramo de Bouzas]] [[Dosiero:Strato de la Forghistoj (Rua dos Ferreiros), Bouzas, Vigo.JPG|eta|maldekstra|Strato de la Forĝistoj, Bouzas]]. Eblas promeni laŭrande de la granda terplenigaĵo, spekti la [[rio (geografio)|rian]] horizonton kaj viziti la Fiŝ-promenejon ([[2011]]), kun dek bronzaj figuroj de marestaĵoj faritaj de Xosé Molares ([[kongro]], [[labrako]], mar-araneo, [[polpo]], [[mitulo]], ktp)<ref>http://www.farodevigo.es/gran-vigo/2011/02/12/colocacion-cuatro-ultimas-esculturas-permite-abrir-bouzas-paseo-peixes/517800.html</ref>. Dimanĉe en Bouzas estas surstrata [[bazaro]]. * La '''[[tombejo]] de Pereiró''' estas plena je monumentaj tomboj, verkoj de la plej gravaj vigaj skulptistoj de la unua duono de la [[20-a jarcento|20a jc]]. Menciindas la [[tombo]] de Heraclio Botana, kun belega knabina figuro aŭ la monumento de la familio Gil Sarabia, farita de Asorey, kie la morto gvatas malantaŭ knabino<ref>Mosquera, Javier, "Pereiró no es un cementerio cualquiera", en Faro de Vigo, 1-11-1992, paĝoj D/8-D/9</ref>. * '''Fondaĵo Sales''' estas privata organizo portanta la nomon de la artisto kaj pejzaĝisto Francisco Sales Covelo. Ĝi disponas libere viziteblan ĝardenon kune kun plantovendejo en Avenuo Eŭropo, ne for de strando Samil. La ĝardeno enhavas speciojn de plantoj ekzotajn por [[Eŭropo]], kiel [[cikaso]]jn, paradizan birdon (''Strelitzia nicolai''), baŭhinio (''Bauhinia forficata''), [[magnolio]]jn, [[palmo]]jn (''Washingtonia robusta'', ''Trachycarpus fortunei'' kaj ''Howea forsteriana''), podokarpon (''Podocarpus macrophyllus'') aŭ ''Schefflera pueckleri''. Inter ĉiuj sendube elstaras la aparte malofte spektebla [[Wollemia nobilis|Volemia pino]] (''Wollemia nobilis'') el [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]], ricevita kiel donaco en 2010; temas pri specio malkovrita en 1994, kun malpli ol cent registritaj ekzempleroj en la naturo kaj konsiderata vivanta fozilio. La fondaĵo planas ampleksigi sian areon aldononte al la verko postlasita de Francisco Sales vastan lagon kaj 12 m altan plurklimatan vitroforcejon<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fundacionsales.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140222152122/http://www.fundacionsales.org/ |arkivdato=2014-02-22 }}</ref>. [[Dosiero:Pafospuroj en la Sunpordo (Porta do Sol), Vigo.JPG|eta|dekstra|Pafospuroj en la Sunpordo (Porta do Sol)]] * La '''preĝejo de la Soleco''' estas verko de Antonio Cominges situanta ĉe la piedo de la monto O Castro, ne for de la strato Gran Vía. Novklasika, inspirita de la pariza preĝejo de Magdalena, ĝi impresas per ties trajtoj imitantaj klasikan grekan templon en jonia stilo. Ne vane lernejanaj ekskursoj vizitas ĝin por surloke studi la helenan arkitekturon. * En la Sunpordo (Porta do Sol) pli ol dudek viganoj pereis kiam la 20an de julio [[1936]] militistoj de la armeo de [[Francisco Franco]], volis legi dekreton nuligantan la [[Hispana Respubliko|respublikon]] kaj establantan totalisman reĝimon. Interalie, mortis la junuloj Lenin Moreda Vázquez kaj Diego Lence kiam ili klopodis forpreni la dekreton al la armeanoj. Kapitano Carreró ordonis dispafi kontraŭ la homamaso protestanta kontraŭ la ribelo. Hodiaŭ ankoraŭ observeblas la '''paf-spuroj''', mutaj atestintoj de tiu tragika historia epizodo, sur la muroj de la iama Banko Hispano Americano<ref>http://www.galiciahoxe.com/mare/gh/vigo-lembra-martires-da-praza-do-sol-20-xullo/idEdicion-2006-07-18/idNoticia-65877/{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La pafoj ankaŭ atingis, sur la kontraŭa trotuaro, malnovan kahel-reklamon de vinoj kaj konjakoj Pedro Domecq montranta leonon kiu lekas alkoholaĵon el frakasita botelo. Bedaŭrinde ĝia restaŭro kovris la paf-spurojn. Kiel infano, la verkisto [[Xosé Luís Méndez Ferrín]] timis ke la leono tranĉu al si la langon per la vitreroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.adiantegz.org/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=95 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120306123322/http://www.adiantegz.org/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=95 |arkivdato=2012-03-06 }}</ref>. == Sporto == Sportaj aktivaĵoj ekpraktikiĝis en la sino de lernejoj kaj libertempaj asocioj fine de la [[19-a jarcento]]. El inter la plej antikvaj sport-asocioj elstaras la Reĝa Naviga Klubo de Vigo, fondita en [[1906]] kaj la Mar-liceo de Bouzas, fondita en [[1907]]. Naĝistoj, remistoj kaj boatkonkursantoj de la Naviga Klubo reprezentis la urbon en la plej gravaj internaciaj konkuradoj, ene de diversjaraj hispaniaj sport-teamoj, kun kiuj ili partoprenis Olimpikojn kaj atingis kontinentajn kaj tutmondajn titolojn. En [[1915]] fondiĝis Comesaña Sporting Club (en la samnoma paroko), la plej antikva asocio de la galega atletiko, kie anis rimarkindaj atletoj en la jardekoj [[1920]] kaj [[1940]]. La forton de la loka [[velado|velsporto]] ne preteratentis la organiza komitato de la Ĉirkaŭmonda Konkurso de [[Velŝipo]]j Volvo Ocean Race, kiu elhaveniĝis el Vigo la [[12an de novembro]] [[2005]]. Unuafoje ne-brita urbo okupiĝis pri la starto de tiu ĉi sportevento kun granda graveco en la tutmonda [[velado]]. [[Dosiero:Estadio de Balaídos.jpg|maldekstra|eta|Balaídos|Futbalstadiono de Balaídos]] La plej konata sportklubo de la olivarba urbo estas la Reĝa Klubo Celta (t.e., "kelta") de Vigo, kreita en [[1923]] per la kunfandiĝo de la Reĝa Vigo Sporting kaj la Reĝa Klubo Fortuna de Vigo, teamoj ĝis tiam rivalintaj por la hegemonio en la galega futbalo, kiuj alterne konkeradis la regionajn ĉampionecojn (la Reĝa Vigo Sporting Club eĉ fariĝis subĉampiono de Hispanio en 1908). La agado de Celta centriĝas pri [[futbalo]], kvankam ĝi plu tenas [[atletiko|atletikan]] fakon kiu konkuras en la plej alta hispana kategorio kaj kie vicis olimpikaj atletoj kiel Carlos Pérez kaj Álvarez Salgado, aŭ pli nuntempe la long-distancaj kuristoj Alexandre Gómez kaj Carlos Adán aŭ la dekatlonisto David Gómez. La ĉefaj futbalaj sukcesoj de Celta estis la tri subĉampionecoj de la Pokalo de Hispanio (1948, 1994 kaj 2001) kaj kontinentaj konkuroj, en kiuj ĝi havis la honoron esti la unua galega klubo kiu partoprenis (kiam ĝi debutis en la unua eldono de la UEFA-Pokalo) kaj kiu venkis en oficiala konkuro (Pokalo Intertoto de 2000). Nuntempe ĝi ludas, de la sezono [[2007]]-[[2008|08]] en la Hispana Dua Grupo. Celta tenis ĝis la fino de la 80aj fakon de virina [[korbopilko]], venkinta en la hispana konkurado komence de tiu jardeko, kie ĝi arigis premiojn de ligo kaj de la Reĝina Pokalo. Post la ĉen-rompo kun Celta la virina viga [[basketbalo]] plu tenis sin en la ŝtata elito (kvankam for el la lukto por la triumfoj) ĝis ĝi, komence de la nova jarcento, denove sub la egido de Celta, rekonkeris la ĉampionecojn kaj ligajn kaj pokalajn. Alia sporto forte enradikiĝinta en la urbo estas [[manpilko]]. La historian teamon Vulcano anstataŭis en la pinto de la viga manpilko Academia Octavio, kun larĝa vojo en la plej alta tutŝtata kategorio. Meze de la 90aj Academia Octavio atingis siajn plej bonajn sukcesojn, kun ĉampioneco de Reĝa Pokalo en 1995 malferminta al ĝi la pordojn por la eŭropaj konkuroj, en kiuj ĝi ĉefrolis en la tri sinsekvaj sezonoj kaj dufoje preskaŭ atingas la grandan finalon. Plia grand-tradicia sporto en la urbo estas [[flugpilko]]. La Flugpilka Klubo Vigo estas la plej antikva partoprenanto en la Hispana Honora Grupo. Inter la plej gravaj sporteventoj kiujn la olivarba urbo gastigis elstaras la fina fazo de la [[Futbala Mondpokalo|Mondpokalo de FIFA]] en 1982 ([[futbalo]]), la Antaŭolimpikaj Konkuradoj de korbopilko vira (1972) kaj virina (1992), provoj de la Mondpokalo de [[rajdado|Rajd-saltado]], de la Mondpokalo de Montobiciklo, la starto de la ĉirkaŭmonda ŝip-konkurado Volvo Ocean Race en 2005 aŭ la haltoj de la sen-egala Cutty Sark Tall Ship Race de grandaj epok-stilaj velŝipoj. La sporta alvokiĝo de la urbo montriĝas per la disflorado de talentoj en plej diversaj disciplinoj kaj per la okazigo de internaci-nivelaj konkuroj kaj sportprovoj. [[montgrimpo|Montogrimpistinoj]] kiel Chus Lago, unua hispana virino surpintintan [[Ĉomolungmo]]n (Evereston) sen helpo de suplementa oksigeno, [[sketado|sketistinoj]] kiel Tamara Valderrama aŭ [[korpokulturado|korpokulturistinoj]] kiel Nieves Martínez García, solidigas tiun aserton. == Noktumado == [[Dosiero:Casa do concello de Vigo, Galiza.jpg|eta|maldekstra|La urbodomo de Vigo dum vespero]] Vigo famas pro sia nokto. En la 80aj jaroj eferveskis lokaj muzikgrupoj kaj la urbo transformiĝis en forcejo de avangardaj kulturaj iniciatoj. Tiam ekfamis la viga noktumado. Kvankam hodiaŭ la aferoj sufiĉe ŝanĝiĝis, la nokta vivo restis vigloplena kaj bunta. Preskaŭ ĉiuj trinkejoj kaj dancejoj lokiĝis urbocentre, en difinitaj areoj facile interalireblaj piede. Ĉirkaŭ stratoj Churruca kaj Irmandiños abundas originalaj trinkejoj kaj muziktrinkejoj plurstilaj. Pli ŝika etoso envolvas la ejojn ĉirkaŭ strato Areal. Kaj en la malnova kvartalo troveblas alternativaj trinkejoj kun rokmuziko aŭ politike sendependisma karaktero. Vigo proponas ankaŭ la plej vastan sortimenton de [[gejo|gejaj]] amuzejoj en Galegio. Ekzistas modernaj gejaj diskotekoj, larĝ-horaraj trinkejoj, saŭnoj kaj la historia dancejo Roy Bleck, malfermita jam en [[1971]], ankoraŭ en la reĝimo de [[Francisco Franco|Franco]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.royazul.com/roybleck.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111015181917/http://www.royazul.com/roybleck.html |arkivdato=2011-10-15 }}</ref>. == Kuirarto == [[Dosiero:Polbo a Feira.jpg|eta|[[Polpo]] laŭ la foira maniero, tipa galega manĝaĵo servata sur lignotelero]] La viga kuirarto, same kiel la galega ĝenerale, karakteriziĝas pro la bona kvalito de siaj produktoj kaj aparte simpla preparado de la pladoj. En Vigo oni povas trovi la plej bonajn pladojn de la galega kuirarto: [[marfrukto]]jn, [[fiŝo]]jn, [[viando]]jn, [[legomo]]jn, [[pasteĉo]]jn, [[fromaĝo]]jn kaj [[vino]]jn. En Vigo troveblas ĉiaspecaj instalaĵoj. En O Berbés (marista kvartalo) ekzistas multnombraj tipaj fiŝkaptistaj restoracioj; proksime de O Berbés, kaj ankaŭ en la malnova kvartalo de la urbo, situas la fama "Ostrostrato" (strato Pescadaría, t.e., 'Fiŝvendejo') kaj la "Polpostrato" (strato Laxe), kie oni povas gustumi tiujn tipaĵojn de la viga kuirarto. Krom la tradiciaj restoracioj, en la urbo ekzistaj restoracioj por ĉiuj gustoj kaj poŝoj, interalie diverstipaj de rapida kaj internacia manĝoj. La pinta kresko de enmigrado dum la unua jardeko de la nova jarcento helpis al enkonduko de kuirartoj apartenantaj al la diversaj etnaj grupoj kiuj ekloĝadis la urbon. Ekzemple, ekzistas pluraj restoracioj de kuirartoj [[Ĉina kuirarto|ĉina]], [[Italio|itala]], [[Argentino|argentina]], [[Japanio|japana]], [[Libano|libana]] ktp. Eblas ankaŭ elekti inter diversaj vegetaraj restoracioj aŭ mendi vegetaran hamburgeron en kelkaj sandviĉejoj kiel la viga ĉeno Papo's. === Marfruktoj === [[Dosiero:Vieiras cociñadas ó albariño, Galiza.jpg|eta|maldekstra|Jakobaj pektenoj bakitaj kun vino albariño]]La maro estas la granda provizanto de la viga kuirarto. Kelkaj el la marfruktoj estas kulturitaj, kiel [[kor-konko]]j, [[tapiŝ-konko]]j, [[ostro]]j kaj [[mitulo]]j (ĉi du lastajn oni bredas en grandaj platformoj, ostro- kaj mitul-flosoj, de kie pendas dikaj enmaraj ŝnuroj kun alvolvitaj kreskontaj idoj) kaj aliajn oni rikoltas rekte el la maro, kiel [[naĝ-krabo]]jn, [[arane-krabo]]jn, [[kancero (krustulo)|kancerojn]], [[pekteno|jakobajn pektenojn]], [[pekteno|harpo-konkojn]], [[lepado]]jn, [[razil-konko]]jn, [[salikoko]]jn (leandrojn) aŭ la ĉiam malpli oftajn [[urso-langusto]]jn. La abundo de marfruktoj en la viga rio enkadrendas en la trajtoj de ĉiuj [[Malaltaj Rioj]]. Ilia geografia situo kaŭzas, kiam ĉeestas nordorientaj ventoj, fenomenon nomatan "alsupriĝo" ("upwelling" en la [[angla lingvo|angla]]), kiu ebligas eksterordinaran abundon de [[fitoplanktono]] kaj tial kreas taŭgajn kondiĉojn por la disvolviĝo de marfruktoj<ref>[http://www.springerlink.com/content/q10x2l3720803186/ Figueiras, F.G., Labarta, U. e Fernández, M.J. (2002); ''Coastal upwelling, primary production and mussel growth in the Rías Baixas of Galicia ''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190919065237/https://link.springer.com/article/10.1023/A:1021309222459 |date=2019-09-19 }} Hydrobiologia, 484, páxs. 121-131</ref>. == Esperanto-movado == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado en Vigo}} [[Dosiero:Esperantostrato en Vigo, Galegio.JPG|eta|dekstra|Nomplato de la Esperantostrato de Vigo]] Vigo elstaris inter la urboj de [[Galegio]] pro sia esperanto-movado. Ĝia esperanto-grupo daŭris pli ol iu ajn alia de Galegio kaj ĝin konsistigis entuziasmaj kaj ideoplenaj homoj. En Vigo okazis du [[Hispana Esperanto-Kongreso|hispanaj kongresoj]] en 1972 kaj 1986 kaj ĝi havas esperanto-straton en sufiĉe centra parto de la urbo, inaŭguritan okaze de la [[Zamenhofa Tago|Tago de Zamenhof]] en 1987. Elstaris en la historio de ĝia esperanto-movado [[Julio Bueno Cortés]] (1903-1988), vera animo de la loka grupo Paco kaj Amo, kiu tenis longdaŭrajn rilatojn kun la samideanaro el [[Porto]] de [[Portugalio]]. La vigaj esperantistoj aktive partoprenis en la organizado de la 62a [[Hispana Esperanto-Kongreso|Hispana Kongreso]] en [[Santiago de Compostela]] en 2010. Nuntempe la grupo Paco kaj Amo ne plu ekzistas, kvankam la lokaj esperantistoj plu tenas la kontakton kaj kunvenas relative ofte. En la urbo okazadas plurnivelaj kursoj. == Servoj == === Komercejoj === [[Dosiero:Elcorteinglesdevigo.JPG|eta|200ra|La granda magazeno El Corte Inglés, Vigo.]] Vigo disponas kvin vendejarojn kaj kun unu centro [[El Corte Inglés]] (inaŭgurita en [[1975]], la unua starigita en Galegio kaj la unua kiun la firmao malfermis en loko, kiu ne estas provinca ĉefurbo), du centroj [[Alcampo]], du [[Carrefour]], unu [[Decathlon]] kaj unu [[Media Markt]], same kiel abundajn vest-butikojn (multaj el ili koncentriĝas en la strato de la Princo, -Príncipe-). === Amaskomunikiloj === * [http://www.televigo.com/ Televigo]: la unua loka televido centprocente viga. * [http://www.localiavigo.es/ Localia Vigo] * [http://www.radiovigo.es/ Radio Vigo], [[loka radio]] apartenanta al la ĉeno Cadena SER. * ''[http://www.farodevigo.es/ Faro de Vigo]'': la plej antikva jhurnalo de la hispana gazetaro, fondita en [[1853]]. * ''[http://www.atlantico.net/index.php Atlántico Diario] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111009013305/http://www.atlantico.net/index.php |date=2011-10-09 }}'': dua ĵurnalo de la urbo, eldonita ekde [[1987]]. * ''[http://www.quediario.com/vigo/index.html Qué Vigo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013100852/http://quediario.com/vigo/index.html |date=2007-10-13 }}'': senpaga taggazeto eldonita en grandaj hispanaj urboj * ''[http://www.20minutos.es/vigo/ 20 minutos Vigo]'' * ''[http://www.elforodigital.com El foro metropolitano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140105163921/http://elforodigital.com/ |date=2014-01-05 }}'': ĉiumonata gazeto senpaga kaj dulingva (hispana–galega). Fondita en [[1990]] kun la nomo ''El Foro de la Portela'', ĝi rebaptiĝis kiel ''El foro metropolitano'' en la jaro [[2004]]. * ''[http://www.elgranvigo.net/ Revista Gran Vigo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110423115238/http://www.elgranvigo.net/ |date=2011-04-23 }}'': fakrevuo pri temoj rilataj al la Metropola Areo de Vigo. * ''[http://www.diarioadn.com/default2.php ADN Vigo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720012747/http://www.diarioadn.com/default2.php |date=2008-07-20 }}'': senpaga ĵurnalo === Transportiloj === [[Dosiero:Aeroportodevigo.jpg|eta|dekstra|Interno de la Pasaĝera Finstacio de la flughaveno]] * Servo de publika transporto de urbaj aŭtobusoj de la entrepreno ''Vitrasa'' de la jaro [[1968]]. * Servo de publika transporto de interurbaj aŭtobusoj kun kelkaj najbaraj municipoj ([[Nigrán]], [[Gondomar]], [[Baiona (Galegio)|Baiona]], [[A Guarda]] ktp.) de la entrepreno ATSA. * Martransporto. La navigokompanio Mar de Ons proponas regulajn martransportajn servojn inter Vigo kaj la urbetoj [[Cangas]] kaj [[Moaña]]. Somere ili etendiĝas al [[Insuloj Cíes]]. * Aertransporto: Flughaveno de Vigo. ** '''Enŝtataj flugoj''' *** [[Madrido]] *** [[Bilbao]] *** [[Valencio]] *** [[Sevilo]] *** [[Tenerifo]] *** [[Lanzarote]] (sezona) ** '''Internaciaj flugoj''' *** [[Parizo]] *** [[Londono]] (sezona) *** [[Bruselo]] (sezona) * Fervojaj stacioj: {{stacidomo|Vigo-Guixar}}, {{Stacidomo|Vigo-Urzáiz}} * Aŭtobusa stacio == Ĝemelurboj == * {{Ĝemeleco|Bonaero|Argentino}} * {{Ĝemeleco|Lorient|Francio}}<ref name=Irmandade>[http://www.igadi.org/ti/005/os_irmanamentos_dos_concellos_de_galicia.htm Os irmanamentos dos concellos en Galicia (IGADI)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110930083516/http://www.igadi.org/ti/005/os_irmanamentos_dos_concellos_de_galicia.htm |date=2011-09-30 }}.</ref> * {{Ĝemeleco|Porto|Portugalio}}<ref name=Irmandade/> * {{Ĝemeleco|Karakaso|Venezuelo}} == Lokaj festoj == [[Dosiero:Reconquista de vigo.jpg|dekstra|Festo de la ''[[Milito de Hispana Sendependiĝo|Rekonkero al la franca armeo]]''|eta|dekstra]] * '''Karnavalo''' * '''Rekonkero''': [[28a de marto]]. * '''Sankta Semajno''' * '''Maj-festo''': 2a dimanĉo de majo. * '''[[Tago de la Galega Beletro]]''': [[17a de majo]]. * '''Tago de la mueldanco''': [[7a de junio]]. * '''Procesio de la Korpo de Kristo''': [[10a de junio]]. * '''Sankta Johano''': 23a de junio. * '''Tago de Galegio''', pli konata kiel '''Tago de la Galega Patrujo''': [[25a de julio]]. * '''Kristo de la Venko''': 1a dimanĉo de aŭgusto. * '''Sankta Roĥo''': [[16a de aŭgusto]]. * '''Kaŝtan-festo''': mezo de novembro. * '''Kristnasko''': [[25a de decembro]]. * '''Jarfino''' (Sankta Silvestro): [[31a de decembro]]. Cetere, en ĉiu paroko ekzistas diversaj festoj najbaraj, kuirartaj, patronaj (sanktulaj) kaj kermesoj<ref>[http://hoxe.vigo.org/conecenos/fiestas.php?lang=gal Ayuntamiento de Vigo. Fiestas.]</ref> == Kuriozaĵoj == * En [[1997]] oni taksis Vigon la dua plej brua urbo en [[Eŭropo]] post [[Moskvo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://duvi2.uvigo.es/attachment/000006720.pdf |titolo=Vigo pasou a ser unha das cidades con máis conciencia sobre a contaminación acústica |alirdato=2012-12-09 |arkivurl=https://archive.is/20121209180201/http://duvi2.uvigo.es/attachment/000006720.pdf |arkivdato=2012-12-09 }}</ref> * En la centro de [[Londono]] ekzistas strato dediĉita al la urbo (la tiel nomata ''Vigo Street''), rememoriganta pri la Batalo de Rande. * ''Faro de Vigo'', estas ĵurnalo unuafoje publikigita la 3an de novembro [[1853]], kio igas ĝin la plej malnova ĵurnalo de la galega kaj hispana gazetaroj ankoraŭ eldonata. * Vigo estas la plej granda el la hispanaj urboj kiuj ne estas provincaj ĉefurboj. == Bildgalerio == <gallery> Dosiero:Pastorcaixanova.jpg|Banko Pastor kaj Ŝparkaso Novacaixagalicia Dosiero:Playa samil.jpg|Strando Samil Dosiero:Puente de Rande.JPG|Ponto de Rande, en la rio de Vigo Dosiero:Vidajho el strando Alcabre, Vigo.JPG|Vidaĵo el strando Alcabre Dosiero:Ponto al la terplenigajho, Bouzas, Vigo.JPG|Ponto al la terplenigaĵo, Bouzas </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Vigo]] * [[Municipa Muzeo Quiñones de León]] * [[Esperanto-movado en Vigo]] {{Commons|Vigo}} == Eksteraj ligiloj == '''Institucioj''' * [http://www.vigo.org/ Magistrato de Vigo] * [http://www.uvigo.es/ Universitato de Vigo] * [http://www.apvigo.es/ Haven-aŭtoritato de Vigo] * [http://www.zonafrancavigo.com/ Senimposta Zono de Vigo] * [http://hoxe.vigo.org/urbanismo/pxom/Memorias/Tomo-VI/Fichas/Catalogo/PARROQUIA.htm Katalogo de Kulturaj Havaĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120202065018/http://hoxe.vigo.org/urbanismo/pxom/Memorias/Tomo-VI/Fichas/Catalogo/PARROQUIA.htm |date=2012-02-02 }} '''Turismo kaj gvidlibroj''' * [http://www.historiadevigo.org/ Historio de Vigo] '''Foiroj kaj ekspozicioj''' * [http://www.ifevi.com/ Foir-instituto de Vigo] '''Firmaoj''' * [http://www.vitrasa.es Vitrasa] * [http://www.camaravigo.com/ Komerca Ĉambro de Vigo] == Notoj == {{Referencoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2011|44}} <!-- kaj 45 --> [[Dosiero:Vigo_-_Galicia_-_Spain.jpg|center|775px|Ĝenerala vidaĵo de Vigo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vigo| ]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Pontevedro]] 9as3otbg7zuuv5hszlyv2wg5gq2q7pa 0 66218 9488127 9479431 2026-10-04T13:21:47Z Sj1mor 12103 9488127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Diverseco de skelekoj de variaj [[specio]]j,<br> inkluzive de la homo<br> ĉe la supra maldekstra angulo}} <!--[[Dosiero:Skeletons.png|eta||500x500ra]]--> [[Dosiero:ElephantSkelLyd2.png|eta|Endoskeleto de [[elefanto]]]] [[Dosiero:Rana skeleton.png|eta|Endoskeleto de [[rano]]]] '''Skeleto''' estas parto de la korpo de [[homo]]j kaj aliaj [[bestoj]], kiu provizas la bazan strukturon eltenan de la [[organismo]]. Ekzistas du specoj de skeletoj ĉe diversaj bestoj: La ekstera skeleto ([[ekzoskeleto]]), kiu formas eksteran kovrilon de la organismo (ekzemple ĉe insektoj), kaj interna skeleto (kelkfoje: endoskeleto), kies strukturo troviĝas ene de la korpo (ĉe vertebruloj, ekzemple ĉe homo) kaj konsistas el [[Osto|ostaro]] kaj [[Kartilago|kartilagaro]]. Krome estas aliaj apartaj similaj specoj. Nome estas ankaŭ hidroskeletoj (aŭ hidrostatikaj skeletoj), kiuj estas eltenataj de fluidaĵoj kaj oftas ĉe [[senvertebruloj]], kaj [[ĉelskeleto]]j (aŭ citoskeletoj) kiuj estas retoj de fibraj {{J|proteina strukturo}} en la [[citoplasmo]] de [[eŭkariotoj|eŭkariota ĉelo]]. Ĉelskeleton konsistigas filamentoj aktinaj, [[mikrotubeto]]j tubulinaj kaj [[intermeza filamento|intermezaj filamentoj]]. La termino ''skeleto'' derivas el la [[greka]] σκελετός (skeletós), kiu signifas 'elsekigita'.<ref>Oxford Dictionary of English 2nd edition 2005</ref>) Estas ankaŭ aliaj uzoj de la termino. Ĉe domoj oni parolas pri ''skeleta strukturo''. ''Skeleto'' estas ankaŭ [[trabo|trabaro]] de [[konstruaĵo]], de [[ŝipo]]<ref>{{ReVo|skelet.0o|skeleto}}</ref>. == Tipoj de skeletoj == Estas du ĉefaj tipoj de skeletoj: nome solidaj kaj fluidaj. Solidaj skeletoj povas esti internaj, nomitaj [[endoskeleto]], aŭ ekstera, nomita [[ekzoskeleto]], kaj povas esti alimaniere klasigitaj kiel fleksebla (elasta/movebla) aŭ rigida (forta/ne-movebla).<ref name="Barnes et al">Barnes, Edward E.; Fox, Richard S.; Barnes, Robert D. (2003). Invertebrate zoology : a functional evolutionary approach (7a eld.). Belmont, Calif. [u.a.]: Thomson, Brooks/Cole. ISBN 0-03-025982-7.</ref> Fluidaj skeletoj estas ĉiam internaj. === Ekzoskeleto === {{Ĉefartikolo|Ekzoskeleto}} [[Dosiero:Hym-myrmicinae.gif|eta|Ekzoskeleto de [[formiko]].]] Ekzoskeletoj estas eksteraj, kaj troviĝas en multaj [[senvertebrulo]]j; ili enhavas kaj protektas la mildajn histojn kaj organojn de la korpo. Kelkaj tipoj de ekzoskeletoj trairas periodajn [[mudo]]jn laŭ la animalo kreskas, kiel okazas ĉe multaj [[artropodo]]j inklude [[insekto]]jn kaj [[krustuloj]]n. La ekzoskeleto de insektoj estas ne nur formo de protektado, sed utilas ankaŭ kiel surfaco por muskola ligelteno, same kiel akvorezista protektilo kontraŭ sekiĝo, kaj sentorgano por interagadi kun la medio. Ankaŭ la [[konko]]j de moluskoj plenumas ĉiujn el tiuj samaj funkcioj, escepte ke plej ofte ĝi ne enhavas sentorganojn. Ekstera skeleto povas esti tre peza en rilato kun la ĝenerala pezo de animalo, kaj tiele sur tero, organismoj kiuj havas ekzoskeleton estas ĉefe relative malgrandaj. Iom pli grandaj akvaj animaloj povas subteni ekzoskeleton ĉar ties pezo estas malpli konsiderinda subakve. La suda giganta tapiŝ-konko, nome specio de tre grandaj salakvaj tapiŝ-konkoj en la Pacifika Oceano, havas konkon kiu estas enorma kaj laŭ grando kaj laŭ pezo (ĝis 60&nbsp;cm). ''Syrinx aruanus'' estas specio de marheliko kun tre granda konko. === Endoskeleto === {{Ĉefartikolo|Endoskeleto}} [[Dosiero:Eptesicus fuscus skeleton.jpg|eta|[[Endoskeleto]] de [[vesperto]].]] [[Dosiero:Beaver skeleton.jpg|eta|Endoskeleto de [[kastoro]] montrita ĉe la Muzeo de Osteologio, [[Oklahomurbo (Oklahomo)|Oklahomurbo]], [[Oklahomo]].]] La [[endoskeleto]] estas la interna subtena strukturo de [[animalo]], komponita el mineraligitaj [[histo]]j kaj estas tipa de [[vertebruloj]]. Endoskeletojn varias en komplekseco el funkciantaj pure por subteno (kiel ĉe [[Porifera|spongoj]]), al utilo kiel ligilo por [[muskolo]]j kaj kiel mekanismo por transmiti muskolajn fortojn. Vera endoskeleto estas derivita el [[Mezodermo|mezodermaj]] histoj. Tiaj skeletoj estas ekzemple en [[ekinodermoj]] kaj [[ĥorduloj]]. === Flekseblaj skeletoj === Flekseblaj skeletoj estas kapablaj moviĝi; tiele, kiam oni aplikas [[Streĉo (mekaniko)|streĉon]] al skeleta strukturo, ĝi misformiĝas kaj poste revenas al sia origina formo. Tiu skeleta strukturo estas uzata ĉe kelkaj senvertebruloj, por ekzemplo ĉe la [[ĉarniro]] de la konko de [[duvalvulo]] aŭ ĉe la ''mesoglea'' de [[knidulo]] kiel ĉe [[meduzo]]. Flekseblaj skeletoj estas profitaj ĉar oni bezonas nur kuntiriĝojn de [[muskolo]]j por fleksi la skeleton; post la muskola malstreĉo, la skeleto revenas al sia origina formo. [[Kartilago]] estas materialo el kiu fleksebla skeleto povas esti komponata, sed plej flekseblaj skeletoj estas formitaj el miksaĵo de [[proteino]]j, [[polisaĥarido]]j, kaj akvo.<ref name="Barnes et al" /> Por aldona strukturo aŭ protektado, flekseblaj skeletoj povas esti subtenitaj de rigidaj skeletoj. Organismoj kiuj havas flekseblajn skeletojn tipe vivas en akvo, kiu subtenas la korpan strukturon kiam mankas rigida skeleto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Biology of the Invertebrates|url=https://archive.org/details/biologyofinverte0000pech_l4k2|familia nomo=Pechenik|persona nomo=Jan A.|dato=2015|eldono=sepa|loko=Nov-Jorko|eldoninto=McGraw-Hill Education|ISBN=978-0-07-352418-4}}</ref> === Rigidaj skeletoj === Rigidaj skeletoj ne estas kapablaj je movo okaze de streĉo, kaj kreas fortan subtenan sistemon plej oftan ĉe [[Surtera animalo|surteraj animaloj]]. Tia skeletotipo estas uzata de animaloj kiuj vivas en akvo pli por protektado (kiel ĉe la konkoj de [[Cirripedia|ciripieduloj]] kaj [[heliko]]j) aŭ por rapid-moviĝantaj animaloj kiuj postulas aldonan subtenon de muskolaro necesa por naĝado tra akvo. Rigidaj skeletoj estas formitaj el materialoj kiel [[ĥitino]] (ĉe artropodoj), komponaĵoj el [[kalcio]] tiel kiel [[kalcia karbonato]] (ĉe ŝtonaj [[koralo]]j kaj [[molusko]]j) kaj [[silikato]] (por [[diatomeo]]j kaj [[radiulo]]j) === Ĉelskeleto === {{Ĉefartikolo|Ĉelskeleto}} La ĉelskeleto aŭ citoskeleto (el la greka ''kytos'' = ĉelo) estas uzata por stabiligi kaj konservi la formon de [[ĉelo]]j. Ĝi estas dinamika strukturo kiu eltenas ĉelformon, protektas la ĉelon, ebligas ĉelan movadon (uzante strukturojn kiel [[flagelo]]j, [[cilio]]j kaj ''lamellipodia''), kaj ludas ŝlosilajn rolojn kaj en intraĉela transporto (la movado de [[veziketo]]j kaj de [[organeto]]j, por ekzemplo) kaj en ĉela dividado. === Fluidaj skeletoj === ==== Hidrostatika skeleto (hidroskeleto) ==== Hidrostatika skeleto estas duon-rigida, mildhista strukturo plenigita je likvo sub premo, ĉirkaŭita de muskoloj. Laŭlongaj kaj cirkulaj muskoloj ĉirkaŭ ties korposektoroj ebligas movon per alternado de plilongigo kaj de kuntiriĝoj laŭlonge de ties longo. Ofta ekzemplo de tio estas [[tervermo]]. == Organismoj kun skeletoj == === Senvertebruloj === [[Dosiero:Tiny Jelly.jpg|eta|maldekstre|[[Meduzo]].]] La endoskeletoj de ekinodermoj kaj de kelkaj aliaj mild-korpaj [[senvertebruloj]] kiaj [[meduzo]]j kaj [[tervermo]]j estas nomataj ankaŭ hidrostatikaj skeletoj; korpo kavaĵo nome kelomo estas plenigita el keloma fluaĵo kaj la premo fare el tiu fluaĵo funkcias kune kun la ĉirkaŭaj muskoloj por ŝanŝi la formon de la organismo kaj produktas movon. ==== Spongoj ==== La skeleto de [[spongo]] konsistas el mikroskopaj [[Kalcia karbonato|kalciaj]] aŭ [[Silicio|siliciaj]] spikuloj. La demospongoj estas 90% el ĉiuj specioj de [[spongo]]j. Ties "skeletonoj" estas faritaj el spikuloj kiuj konsistas el fibroj de la proteino spongino, la minerala silicia duoksido, aŭ ambaŭ. Kie estas spikuloj el silicia duoksido, ili havas diferencan formon disde tiuj en la aliaj similaj ''Hexactinellida'' aŭ vitrospongoj.<ref name=IZ>{{Citaĵo el libro|titolo=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/invertebratezool0000barn_k2e7|aŭtoro=Barnes, Robert D.|jaro=1982|loko=Philadelphia, PA|eldoninto=Holt-Saunders International|ISBN=0-03-056747-5|paĝoj=[https://archive.org/details/invertebratezool0000barn_k2e7/page/105 105]–106}}</ref> ==== Ekinodermoj ==== La skeleto de [[ekinodermoj]], kiuj estas, inter aliaj, la [[marstelo]]j, estas komponita el [[kalcito]] kaj malgranda kvanto de [[Magnezio|magnezia oksido]]. Ĝi kuŝas sub la [[epidermo]] en la [[mezodermo]] kaj estas ene de ĉelaj aroj de kadro-formaj ĉeloj. Tiu strukturo tiel formita havas [[poro]]jn kaj tiele estas firma kaj havas samtempe lumon. Ĝi unuiĝas en malgrandaj [[Kalcia karbonato|kalciaj]] ostetaĵoj (ostaj platoj), kiuj povas kreskiĝi en ĉiuj direktoj kaj tiele povas anstataŭi la perdon de korpoparto. Konektitaj de juntoj, la unuopaj skeletaj partoj povas esti movataj de la muskoloj. === Vertebruloj === [[Dosiero:Huxley - Mans Place in Nature.jpg|eta|300ra| '''Pithecometra''': el la verko de Thomas Huxley de [[1863]] nome ''Evidence as to Man's Place in Nature'', komparitaj skeletoj de simioj kaj homoj.]] Ĉe plej [[vertebruloj]], la ĉefa skeleta komponanto estas referencata kiel [[osto]]. Tiuj ostoj komponas unikan skeletan sistemon por ĉiu tipo de animalo. Alia ĉefa grava komponanto estas [[kartilago]] kiu ĉe mamuloj troviĝas ĉefe en la artiklaj areoj. Ĉe aliaj animaloj, kiaj la kartilagaj fiŝoj, kiuj enhavas ekzemple la [[ŝarko]]jn, la skeleto estas komponata entute el kartilago. La [[segmento|segmenta]] modelo de la skeleto videblas ĉe ĉiuj [[vertebruloj]] (mamuloj, birdoj, fiŝoj, reptilioj kaj amfibioj) kaj ties bazaj unuoj ripetiĝas. Tiu segmentohava modelo estas partikularle evidenta ĉe la vertebraro kaj la rip-arejo. [[Osto]]j, aldone al la subtena funkcio por la korpo, utilas ankaŭ, je ĉela nivelo, kiel stokejo de kalcio kaj [[fosfato]]. ==== Fiŝoj ==== La skeleto, kiu formas la subtenan strukturon ene de [[fiŝoj]] estas farita ĉu el [[kartilago]]j kiel ĉe la [[Kartilagaj fiŝoj]], aŭ el ostoj kiel ĉe la [[Ostaj fiŝoj]]. La ĉefa skeleta elemento estas la [[vertebraro]], komponita el artiklataj [[vertebro]]j kiuj estas malpezaj sed tre fortaj. La ripoj estas ligitaj al la spino kaj ne estas membroj aŭ membraj ligiloj. Ili estas subtenataj nur de muskoloj. La ĉefaj eksteraj trajtoj de fiŝoj, nome [[naĝilo]]j, estas komponitaj ĉu de ostaĵoj aŭ de mildaj spinoj, kiuj kun la escepto de la vosta naĝilo, ne havas rektan konekton kun la spino. Ili estas subtenataj de muskoloj kiuj komponas la ĉefan parton de la trunko. ==== Birdoj ==== [[Dosiero:Squelette de Strigidae MHNT.jpg|eta|Skeleto de [[turstrigo]], [[Naturhistoria Muzeo de Tuluzo]].]] La birda skeleto estas tre [[Adaptado|adaptitaj]] al [[flugo]]. Ĝi estas tre malpeza, kvankam sufiĉe forta por elteni la penon kaj la [[Streĉo (mekaniko)|streĉojn]] de ekflugo, flugado, kaj surteriĝo. Ŝlosila adaptaĵo estas la fuzio de [[osto]]j en unuopaj ostigaĵoj, kiaj la [[pigostilo]]. Pro tio, [[birdo]]j kutime havas pli malgrandan nombron de ostoj ol aliaj surteraj vertebruloj. Ĉe birdoj ankaŭ mankas dentoj aŭ eĉ vera [[makzelo]], kaj anstataŭe ili evoluis [[beko]]n, kiu estas multe pli malpeza. La bekoj de multaj birdidoj havas projekciaĵon nome [[ovodento]], kiu faciligas ties elireblon el la amnioza ovo. ==== Marmamuloj ==== [[Dosiero:Zalophus californianus 01.JPG|eta|maldekstra|Kalifornia marleono.]] Por faciligi la movadon de [[marmamulo]]j en akvo, la malantaŭaj mebroj ĉu tute perdiĝis kune, kiel ĉe [[baleno]]j kaj [[manato]]j, aŭ unuigitaj en unusola [[Naĝilo|vosta naĝilo]] kiel ĉe [[fokuloj]] (fokoj). Ĉe balenoj, la [[kolvertebraro]] estas tipe fuziita, nome adaptaĵo por havigi flekseblecon por stabileco dum naĝado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://yellowmagpie.com/beluga-whale/|titolo=Beluga Whale|alirdato=2013-08-12|dato=2012-06-27|eldoninto=Yellowmagpie.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130521114304/http://yellowmagpie.com/beluga-whale/|arkivdato=2013-05-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.whalesalive.org.au/aboutwhales.html |title=About Whales |publisher=Whalesalive.org.au |date=2009-06-26 |accessdate=2013-08-12 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130812000655/http://whalesalive.org.au/aboutwhales.html |arkivdato=2013-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812000655/http://whalesalive.org.au/aboutwhales.html |archivedate=2013-08-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://whalesalive.org.au/aboutwhales.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130812000655/http://whalesalive.org.au/aboutwhales.html |arkivdato=2013-08-12 }}</ref> ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa skeleto}} [[Dosiero:Leonardo Skeleton 1511.jpg|eta|''Studo de skeletoj'', ĉ. 1510, de [[Leonardo da Vinci]].]] La homa skeleto konsistas el kaj fuziitaj kaj el unuopaj [[osto]]j subtenitaj kaj suplementataj de [[ligamento]]j, [[tendeno]]j, [[muskolo]]j kaj [[kartilago]]j. Ĝi utilas kiel skafaldo kiu subtenas organojn, ankrajn muskolojn, kaj protektas organojn kiaj la [[cerbo]], la [[pulmo]]j, la [[koro]] kaj la [[mjelo]]. Kvankam la dentoj ne konsistas el histo komune troviĝas en ostoj, la dentoj estas kutime konsiderata kiel membroj de la skeleta sistemo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.livescience.com/22537-skeletal-system.html|titolo=Skeletal System: Facts, Function & Diseases|alirdato=2017-03-07|verkaĵo=Live Science}}</ref> La plej granda osto en la korpo estas la [[femuro]] en la supra parto de la kruro, kaj la plej malgranda osto estas la [[Piedingo (anatomio)|piedingo]] en la meza [[orelo]]. Ĉe plenkreskulo, la skeleto enhavas ĉirkaŭ 14% el la totala korpopezo,<ref>{{Cite journal|title=The Allometric Relationship of Skeleton Weight to Body Weight in Teleost Fishes: A Preliminary Comparison with Birds and Mammals|author1=William W. Reynolds |author2=William J. Karlotski |lastauthoramp=yes |journal=Copeia|year=1977|pages=160–163|doi=10.2307/1443520 }}</ref> kaj duono de tiu pezo estas akvo. Fuziitaj ostoj estas tiuj de la [[Pelvo (anatomio)|pelvo]] kaj de la [[kranio]]. Ne ĉiuj ostoj estas interkonektitaj rekte: estas tri ostoj en ĉiu meza orelo nome la ostetoj kiuj artikliĝas nur unu kun alia. La [[hioido]], kiu situas en la kolo kaj utilas kiel ligejo por la [[lango]], ne artikliĝas kun aliaj ostoj de la korpo, kaj estas subtenitaj de muskoloj kaj ligamentoj. Estas 206 ostoj en la skeleto de homa plenkreskulo, kvankam tiu nombro dependas ĉu la pelvaj ostoj (nome koksaj ostoj ambaŭflanke) estas kalkulitaj kiel unu aŭ tri ostoj de ĉiu flanko ([[iliumo]], [[iskio]], kaj [[pubio]]), ĉu la [[kokcigo]] aŭ vostosto estas kalkulita kiel unu aŭ kvar separataj ostoj, kiaj tio ne enkalkulas la variajn vormajn ostojn kiuj aperas inter kraniaj suturoj. Simile, la [[sakro]] estas kutime enkalkulita kiel unusola osto, pli ol kvin fuziitaj vertebroj. Estas ankaŭ variebla nombro de malgrandaj sesamoidaj ostoj, komune troviĝantaj en tendenoj. La ''patella'' aŭ [[patelo]] ĉiuflanke estas ekzemplo de pli granda sesamoida osto. La pateloj estas enkalkulitaj en la totalo, ĉar ili estas konstantaj. La nombro de ostoj varias inter individuoj kaj laŭ la aĝo - ĵus naskitaj beboj havas ĉirkaŭ 270 ostojn<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.groundreport.com/were-born-with-270-bones-as-adults-we-have-206/|titolo=We’re Born With 270 Bones. As Adults We Have 206|familia nomo=Miller|persona nomo=Larry|dato=2007-12-09|eldoninto=Ground Report|alirdato=2018-03-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160814052420/http://www.groundreport.com/were-born-with-270-bones-as-adults-we-have-206/|arkivdato=2016-08-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ask.yahoo.com/20010808.html |title=How many bones does the human body contain? |publisher=Ask.yahoo.com |date=2001-08-08 |accessdate=2010-03-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718111111/http://ask.yahoo.com/20010808.html |arkivdato=2011-07-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://ask.yahoo.com/20010808.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718111111/http://ask.yahoo.com/20010808.html |arkivdato=2011-07-18 }}</ref><ref>[http://education.sdsc.edu/download/enrich/exploring_human.pdf Skeleto en homesplorado]</ref> kelkaj el kiuj kunfuziiĝas. Tiuj ostoj estas organizitaj laŭ laŭlongeca akso, nome la aksa skeleto, al kiu estas ligita la membra skeleto.<ref name="Tözeren-6-10">{{Citaĵo el libro|titolo=Human Body Dynamics: Classical Mechanics and Human Movement|url=https://archive.org/details/humanbodydynamic0000toze|familia nomo=Tözeren|persona nomo=Aydın|jaro=2000|eldoninto=Springer|ISBN=0-387-98801-7|paĝoj=[https://archive.org/details/humanbodydynamic0000toze/page/6 6]–10}}</ref> Necesas 20 jaroj por ke la homa skeleto atingu sian plenan disvolvigon. Ĉe multaj animaloj, la skeletaj ostoj enhavas [[Osta medolo|ostam medolon]], kiu produktas sangoĉelojn. Estas kelkaj ĝeneralaj diferencoj inter la maskla kaj virina skeletoj. La maskla skeleto, por ekzemplo, estas ĝenerale pli granda kaj pli peza ol la ina skeleto. Ĉe la ina skeleto, la ostoj de la kranio estas ĝenerale malpli angulhavaj. La ina skeleto havas ankaŭ pli larĝan kaj pli mallongan brustoston kaj pli sveltajn pulsojn. Estas gravaj diferencoj inter la maskla kaj la ina pelvoj kiuj estas rilataj al la inaj kapabloj por [[gravedeco]] kaj [[nasko]]. La ina pelvo estas pli larĝa kaj pli naprofunda ol la maskla pelvo. Inaj pelvoj havas ankaŭ pli grandan pelvejon kaj pli larĝan kaj pli cirklan pelvan ejon. La angulo inter la pubaj ostoj estas pli akraj ĉe maskloj, kio rezultas en pli cirkla, pli mallarĝa, kaj preskaŭ kor-forma pelvo.<ref name="Balaban-61">{{Citaĵo el libro|titolo=The Handy Anatomy Answer Book|url=https://archive.org/details/handyanatomyansw0000bala|familia nomo=Balaban|persona nomo=Naomi|jaro=2008|eldoninto=Visible Ink Press|ISBN=978-1-57859-190-9|paĝoj=[https://archive.org/details/handyanatomyansw0000bala/page/61 61]}}</ref><ref name="-73">{{Citaĵo el libro|titolo=Body The Complete Human: How It Grows, How It Works, And How to Keep It Healthy And Strong|familia nomo=Stein|persona nomo=Lisa|jaro=2007|eldoninto=National Geographic Society|ISBN=978-1-4262-0128-8|paĝoj=73}}</ref> ===== Malsanoj kaj misordoj de la homa skeleto ===== La homa skeleto povas suferi diversajn [[malsano]]jn kaj misordojn; kelkaj el la plej oftaj el tiuj estas la [[osteoporozo]] kaj la [[artrozo]]. Kelkajn malsanojn, misordojn kaj akcidentojn kiuj povas suferigi la skeletan sistemon oni listigas jene: [[Dosiero:Skeleton_Infant_Rickets.jpeg|eta|170ra|maldekstre|Skeleto de bebo kun [[rakito]], 1881.]] * [[Frakturo]]j * [[Ostomedolito]]: Infekto de la [[osta medolo]] kaj de la apuda osta histo. * [[Ostonekrozo]] aŭ osta nekrozo: Morto de la ĉeloj de parto aŭ de tuta osto. * [[Osta kancero]] unuaranga. Estas unu el multaj diverstipaj [[kancero]]j. * [[Ostosarkomo]]: Sarkomo estas la ĝeneraliga nomo kiun ricevas la malignaj tumoroj de la konjunktaj kaj eltenaj histoj, dum ostosarkomo aparte referencas al la malignaj tumoroj de la osta histo. * Ostomalatio: Plimoliĝo de la osta histo, okazigita de nesufiĉa kalkiĝo; ĝi montriĝas per rompiĝemo, fleksebleco kaj misformeco de la ostoj kaj ankaŭ per forta doloro. * [[Rakito]]: Misordo propra de laktonutrita bebo, karakterizata per osta distrofio pro difekta mineraligo de la osto. * [[Ostoporozo]]: Misordo karakterizita per maldikiĝo de la trabekuloj kaj de la korteksa membrano de la ostoj, kun plilarĝiĝo de la medolas spacoj. * Ostopetrozo: Laŭvorte "ŝtonaj ostoj", rara denaska malsano en kiu la ostoj estas tro densaj. * ''[[Osteogenesis imperfecta]]'': [[Hereda malsano]] karakterizita per difekta formado de la osta matrico, kio rezultas en granda rompiĝemo de la ostoj. * Akromegalio: Malsano okazigita pro la ekzisto de hipofiza tumoro produktanto de la kreskohormono, kiu aperis en plenkreska aĝo. Ĝi ĝenerale karakteriziĝas per kresko de la manoj, piedoj, makzelo, kaj ĝenerale de ĉiuj distaj partoj. * [[Aĥondroplazio]]: Denaska misordo, karakterizita per manko de kreskiĝo de ostoj laŭlonge kun periosta dikiĝo; ĝi produktas nanecon kiu tuŝas nur la kvar membrojn. * [[Naneco]]: Ĝi estas la postresto de laŭlonga kresko ĉe homo. La vera naneco ne estas malsano ĉe la afrikaj pigmeoj kaj kelkaj sudaziaj grupoj; tie la averaĝa alto de la popolraso estas pli malalta ol tiu de aliaj mondoregionoj (ĉ. 130–150 cm). La plej oftaj formoj de la heredita naneco estas la aĥondroplazio, la hipoĥondroplazio kaj la diastrofala naneco. * Saturnismo aŭ [[plumbovenenado]]: Estas la venenado jen akuta jen kronika pro plumbo aŭ aliaj pezmetaloj. Tiaj venenadoj tuŝas ĉefe aparte al la osta histo. * Siringomedolio: Misordo de la osta medolo karakterizita anatomie pro la formado de kavaĵoj en ties interno. * [[Skoliozo]]: Flanka devojiĝo de la [[vertebraro]], kiu adoptas sinuan formon. == Uzoj == === En taksonomio === [[Dosiero:Esqueleto pagina 126.jpg|eta|210ra|Bildo de homa skeleto en verko de la nomita patro de la [[Homa anatomio|anatomio]], nome [[Andreo Vesalio]].]] Tradicie la diversaj sciencaj klasigoj de [[specio]]j uzis historie la apartajn diferencojn de la skeletoj por [[Taksonomio|klasigi la diversajn speciojn]]. Foje unusola osto (ekzemple fosilia) sufiĉis por priskribi difinitan specion. Krome tiu ununura peco sufiĉis por priskribi apartajn anatomiajn trajtojn (ekzemple dentotruo en osto utilis por bildigi almenaŭ parte la koncernan denton). === En arkeologio === La ostoj de la skeleto estas unu de la nuraj histoj (kun dentoj) kiuj havas longan vivodaŭran konservadon en ampleksa gamo de fizikaj kaj kemiaj kondiĉoj. Tiel [[arkeologo]]j povis dedukti gravan informaron el la skeletoj trovitaj en tomboj en tre diversaj kulturoj, epokoj kaj mondoregionoj. Aparte [[paleontologo]]j povis trovi informaron pri praloĝantoj, tre utilaj por kompreni la vivon en la [[prahistorio]]; kaj aparte la ostoj de animaloj (foje montrantaj markojn de dentoj) trovitaj en la sama loko kun homaj skeletoj (aŭ ties restaĵoj) povis havigi informaron pri tio kion prauloj manĝis. === En historio === Laŭlonge de la lastaj du jarmiloj la [[Katolika Eklezio]] (kaj aliaj kristanaj eklezioj) praktikis kutimon adoradon de supozitaj estaĵoj de sanktuloj aŭ aliaj ekleziaj gravuloj ([[relikvo]]j), kiuj ĉefe konsistis el ostoj, pli malofte tuta skeleto aŭ aliaj korpopartoj (sango en [[Napolo]], haŭtaĵoj, dentoj, haroj ktp.). Aparte estis kutimo forpreni [[kranio]]jn de gravuloj (ne nepre religiuloj) por tre diversaj celoj: adorado, studado de apartaĵoj ([[frenologio]], ktp. Tiukadre ofte kranioj de apartaj famuloj sekvis tre rimarkindajn historiojn. ''Oscuro y Lucientes'' estas belega dokumenta filmo (2018) de Samuel Alarcón kiu esploras en la figuro, la medio kaj la verko de la aragona pentristo [[Francisco de Goya]] en klopodo klarigi kio okazis al la malaperinta [[kapo]] de lia kadavro. La pentristo mortinta dum sia franca ekzilo en [[Bordozo]] estis entombigita en tiea tombejo. Neniu el Hispanio, nek iu samfamiliano, reklamis sian korpon. Post jardekoj da forgeso, la hispana tiea konsulo, nome Joaquín Pereyra, sukcesis akiri permeson por eltombigi la kadavron kaj translokigi ĝin honore al Hispanio. Kiam oni faris la unuan taskon, okazis surprizo: la kranio de Goya estis malaperinta. Nur post longaj prokrastoj, finfine la kadavro estis transportita kaj reentombigita en Madrido... senkape. La unuaj esploroj estas ĉu kuracisto antaŭ la entombigo (do la nokton de la morto) jam detranĉis la kapon por postaj esploroj aŭ aliaj agoj; sed finfine tio estas malakceptita de la filmo: ne estis restaĵoj de tio kaj la kadavro estis entombigita kun [[ĉapo]], do estis enterigita ankaŭ kun kapo: ne havas sencon kun ĉapo kaj sen kapo. [[Dosiero:Dionisio Fierros - Autorretrato -1866.jpg|eta|maldekstre|210ra|Dionisio Fierros pentris la kranion de la aragona pentristo [[Francisco de Goya]].]] La venonta fadeno estas pentraĵo de Dionisio Fierros kiu portas indikon ‘Cráneo de Goya pintado por Fierros’ (Kranio de Goya pentrita de Fierros). Tiu estis protektito de la Markizo de San Adrián, amiko de Goya en Bordozo; eble ambaŭ, aŭ unu el ili, faris aŭ ordonis la senkapigon en la tomba [[kripto]]. Fierros havis la kranion kaj pentris ĝin meze de la 19a jarcento, sed tiam ne oni sciis ankoraŭ, ke mankas la kapo en la tombo. La sekva ero de la ĉeno estas Dionisio Gamallo, nepo de Fierros, kiu en gazetartikolo publikigita jam en [[1943]] pridemandis sin: “¿Robó mi abuelo la calavera de Goya?” (Ĉu mia avo rabis la kranion de Goya?). El tio sekvis esploroj en la familio de Gamallo: ŝajne iu el lia familio portis la kranion kiel helpilo en studoj de medicino en la [[Universitato de Salamanko]] kaj tie oni perdas la spuron.<ref>Kiko Vega, [https://www.espinof.com/criticas/atlantida-film-fest-2019-oscuro-lucientes-extraordinario-documental-desaparicion-cabeza-goya Atlántida Film Fest 2019: 'Oscuro y Lucientes': extraordinario documental sobre la desaparición de la cabeza de Goya] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref><ref>Javier López Iglesias, [https://www.hoyesarte.com/cine/documental-cine/donde-esta-la-cabeza-de-goya_258648/ ¿Dónde está la cabeza de Goya?] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref><ref>BEGOÑA PIÑA, [https://www.publico.es/culturas/macabro-misterio-goya-decapitado.html El macabro misterio de Goya decapitado] MADRID 17/11/2018 Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref> Nur kelkajn jarojn antaŭe sekvis similan sorton la kranio de la muzikisto [[Joseph Haydn]], kun simila esplorado sed kun pli [[Joseph Haydn#Morto kaj entombigo|pozitiva rezulto]]. Oni decidis eltombigi la restaĵojn de Joseph Haydn en 1820 kaj translokigi ilin al Eisenstadt en la Haydn-preĝejon. Kiam oni dum tiuj ĉi laboroj malfermis la ĉerkon, mankis la [[kranio]] de la komponisto. Reserĉoj rezultigis, ke la sekretario de la princo Esterhazy – Joseph Carl Rosenbaum, partiano de la [[frenologio|kraniodoktrino]] de [[Franz Joseph Gall]] – subaĉetis la entombigiston, malliberej-administranton kaj du Vienajn oficistojn, por ok tagojn post la entombigo kaŝe malfermi denove la tombon kaj ŝteli la kranion. La kaŝejo de la ŝtelita kranio komence ne estis trovebla, kaj tial oni translokis la senkapan kadavron al Eisenstadt, por tie entombigi ĝin. Poste la malliberej-administranto ''Johann Peter'' transdonis al la polico supozatan kranion de Haydn. La veran kranion sekretario Rosenbaum postlasis al sia amiko Peter kun la ordono, destini la relikvon al la [[konservatorio]]. Sed nek Peter nek lia vidvino kuraĝis fordoni la kranion; la kranio migris ankoraŭ tra kelkaj manoj, antaŭ ol ĝi en 1895 eniris la posedon de la Societo de la Muzikamikoj en [[Vieno]], en kies muzeo ĝi troviĝis ĝis 1953. Post kiam jam unuan fojon redono de la kranio lastminute fiaskis, en la jaro 1954 post solena procesio de Vieno al Eisenstadt oni povis reunuigi la kranion kun la cetero de la ostoj. La skulptisto ''Gustinus Ambrosi'' rajtis enmeti ĝin en la ĉerkon kaj per tio finfine post 145 jaroj restarigi la mortoripozon (kranio inkludita) de Joseph Haydn. === Aliaj uzoj === En la pasinteco oni uzis skeletojn en instruado de [[anatomio]], sed en la aktualo pro etikaj tialoj homajn skeletojn oni ne rajtas uzi en universitatoj kaj esplorcentroj. Krome nuntempe estas facile produkti industrie surogatojn de skeletoj, ekzemple el [[plasto]]. [[Barato]] estis unu de la landoj plej abundaj havigantoj de skeletoj antaŭ tiea registaro malpermesis la eksportadon de skeletoj en [[1985]]. Kiel ĉe aliaj komercokampoj, estas eksterleĝa [[nigra merkato]] kiun la aŭtoritatoj de kelkaj landoj klopodas por haltigi. Organizitaj grupoj administras ties internaciajn komercoretojn. Spite tre grandan malmuntadon de tiu nigra merkato en 2001, ŝajnas, ke tia komerco tre enspeziga ankoraŭ ekzistas.<ref>[http://www.necrogramme.com/texte47 La boutique à squelette]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Konsultita la 21/04/2013</ref><ref>[https://www.wired.com/medtech/health/magazine/15-12/ff_bones?currentPage=all Inside India (en)]. Konsultita la 21/04/2013.</ref> Alia aktuala pli etika praktiko, koincide kun la progreso en [[transplantado]], konsistas en la uzado de difinitaj ostoj el skeleto por anstataŭi tre difektitan aŭ malsanan oston de paciento.<ref>Klokkevold PR, Jovanovic SA (2002). "Advanced Implant Surgery and Bone Grafting Techniques". En Newman MG, Takei HM, Carranza FA (eld.). ''Carranza's Clinical Periodontology'' (9a eld.). W.B. Saunders. pp. 907–8. ISBN 9780721683317.</ref><ref> LeGeros RZ (Februaryo 2002). "Properties of osteoconductive biomaterials: calcium phosphates". ''Clinical Orthopaedics and Related Research''. 395 (395): 81–98. doi:10.1097/00003086-200202000-00009. PMID 11937868. </ref><ref> Urist MR (Februaro 2002). "Bone: formation by autoinduction. 1965". ''Clinical Orthopaedics and Related Research''. 395 (395): 4–10. doi:10.1097/00003086-200202000-00002. PMID 11937861. </ref> == Bildoj == [[Dosiero:Huxley - Mans Place in Nature.jpg|eta|400ra|maldekstre|Imagen del libro de [[Thomas Huxley]] de 1863 ''Evidence as to Man's Place in Nature'', la famosa comparación entre los esqueletos de monos y humanos.]] <gallery> Dosiero:Crane phreno.jpg|Frenologia kranio de la 19-a jarcento. Dosiero:CrâneGallOberlin.JPG|Homa kranio kun surskriboj de la pastro Jean-Frédéric Oberlin laŭ la teorio de Gall. Dosiero:Crâne mouton.jpg|Ŝafa kranio. Dosiero:3d_CT_scan_animation.gif|Homa kranio en tridimensia bildigo. Dosiero:Human skull side bones.svg|Flankaj ostoj de la kranio. Dosiero:Gray112.png|Riparo. </gallery> == Simboloj == [[Dosiero:Jolly-roger.svg|eta|Piratflago [[Jolly Roger]] (Gaja Roĝero).]] * Skeleto, ĉu kompleta, ĉu parta, estas [[simbolo]] kaj foje eĉ [[personigo]] de [[timo]], [[morto]] en multaj kulturoj, kaj ankaŭ de [[paranormaleco]]. Tiele ĝi estas populara temo en la ferioj pri [[Halloween]], same kiel por la [[Tago de la mortintoj]]. * Piratflago "[[Jolly Roger]]" [[Helpo:Prononcindiko|ˈdʒɒli ˈrɒdʒə(ɹ)]] konsistas el blankaj [[kranio]] kaj krucitaj [[femurosto]]j sur nigra fono. {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * {{Cite book |last=Balaban |first=Naomi |title=The Handy Anatomy Answer Book |publisher=Visible Ink Press |year=2008 |isbn=978-1-57859-190-9}} * {{Cite journal|last1=Forbes|first1=R. M.|last2=Mitchell|first2=H. H.|last3=Cooper|first3=A. R.|url=https://www.jbc.org/action/showPdf?pii=S0021-9258%2818%2965095-1|year=1956|journal=Journal of Biological Chemistry|doi=10.1016/S0021-9258(18)65095-1|publisher=American Society for Biochemistry and Molecular Biology|title=Further studies on the gross composition and mineral elements of the adult human body |pmid=13385244|pages=969–975|volume=223|number=2|doi-access=free}} * {{Cite book |editor-last=Mish |editor-first=Frederick C.|title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary |publisher=Merriam-Webster |year=2003 |isbn=978-0-87779-807-1|edition=11th}} * {{Cite journal |last=Nasoori |first=Alireza |year=2020 |title=Formation, structure, and function of extra‐skeletal bones in mammals |url=https://archive.org/details/formation-structure-and-function-of-extra-skeletal-bones-in-mammals |journal=Biological Reviews |publisher=Cambridge Philosophical Society |volume=95 |issue=4 |pages=986–1019 |doi=10.1111/brv.12597 |pmid=32338826 |s2cid=216556342}} * {{Cite book |last=Pechenik |first=Jan A. |title=Biology of the Invertebrates |publisher=McGraw-Hill Education |year=2015 |isbn=978-0-07-352418-4 |edition=7th}} * {{Cite journal |author1-last=Reynolds|author1-first=William W. |author2-last=Karlotski|author2-first=William J.|year=1977 |title=The Allometric Relationship of Skeleton Weight to Body Weight in Teleost Fishes: A Preliminary Comparison with Birds and Mammals |journal=Copeia|volume=1977 |number=1 |pages=160–163 |doi=10.2307/1443520 |jstor=1443520 |publisher=American Society of Ichthyologists and Herpetologists}} * {{Cite book |last1=Ruppert |first1=Edward E. |url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821 |title=Invertebrate Zoology |last2=Fox |first2=Richard S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |date=2003 |publisher=Thomson, Brooks/Cole |isbn=978-0-03-025982-1 |edition=7th |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Stein |first=Lisa |url=https://archive.org/details/bodycompletehuma0000unse |title=Body: The Complete Human |publisher=National Geographic Society |year=2007 |isbn=978-1-4262-0128-8 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Tözeren |first=Aydın |title=Human Body Dynamics: Classical Mechanics and Human Movement |publisher=Springer |year=2000 |isbn=0-387-98801-7}} == Vidu ankaŭ == {{Commons|Skeletons}} * [[Homa skeleto]] * [[Kompara anatomio]] * [[Kradtraba skeleto]] * [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]] * [[Slabokonstruaĵo]] * ''[[The Skeleton Dance]]'' * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Skeleton|revizio=829937801}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Esqueleto|revizio=153001410}} {{Havenda artikolo|Skeleto}} [[Kategorio:Skeleta sistemo| ]] t05hfnunff5fnv43eu4yntcqhyvrdoq 0 69493 9488177 9431427 2026-10-04T14:36:06Z Roberto 609 /* Famuloj */ 9488177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Gorico | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | regiono = {{Italio FVG}} | provinco = {{Italio GO}} | komunumaro = ''Collio - Alto Isonzo'' (2017-2019) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 56 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 37 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 173 | koord_Y_en_mapo = 42 | alto = 84 | areo = 41 | subdividaĵoj = ''[[#Subdividaĵoj|listo]]'' | najbaraj_komunumoj = Brda/Collio (SLO), [[Farra d'Isonzo]], [[Mossa]], [[Nova Gorica|Nov-Gorico]] (SLO), [[San Floriano del Collio]], [[Savogna d'Isonzo]] kaj [[Občina Šempeter-Vrtojba|Šempeter-Vrtojba/San Pietro-Vertoiba]] | nomo_de_loĝantoj = {{lang-it|goriziani}}<br />{{lang-sl|Goričani}}<br />[[Friula lingvo|friule]] ''gurizans'' | patrono = Sanktaj Hilario kaj Taciano | festo = [[12-a de julio]] | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | mapo = FVG-Mappa.png | mapamplekso = 300 | situo sur mapo=Centra Gorico | situo de =Situa mapo de centra Gorico }} '''Gorico''' ({{lang-it|Gorizia}}, {{lang-sl|Gorica}}, {{lang-de|Görz}}) estas [[komunumo]] en la orienta parto de norda [[Italio]]. Ĝi situas en la regiono [[Friulo-Venecio Julia]] kaj, ene de ĝi, estis la administra centro de la tradicia [[provinco Gorizia]], kiu ekde oktobro 2017 ne plu estas oficiala administra unuo. Ekde tiam la loko apartenas al intermunicipa aŭ interkomunuma teritoria unuo, nomata ''Collio - Alto Isonzo'', sed jam fine de 2019 denove ŝanĝiĝis la administra strukturo: nun ĝi apartenas kaj denove estas administra centro al tiel nomata ''malcentra regiona unuo Gorico'', kiu laŭ amplekso identas al la antaŭa provinco - tial, pro praktikeco kaj plia koncizeco, tolereblas plutraduki la novan longan administran nomon ''Ente di decentramento regionale di Gorizia'' al Esperanto per "provinco Gorico". Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} - fine de oktobro 2022 estis 33 560: sekve daŭre temas pri la plej granda komunumo de la provinco aŭ regiona unuo. Kristanaj patronoj estas la sanktaj Hilario kaj Taciano, kies komuna memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Brda/Collio (Slovenio), [[Farra d'Isonzo]], [[Mossa]], [[Nova Gorica]] (Slovenio), [[San Floriano del Collio]], [[Savogna d'Isonzo]] kaj [[Občina Šempeter-Vrtojba|Šempeter-Vrtojba/San Pietro-Vertoiba]] (Slovenio). En [[1980]] la 4-a [[Internacia Junulara Festivalo]] de [[Itala Esperantista Junularo]] okazis ĉi tie. == Famuloj == En Gorico naskiĝis en 1586 la itala soldatargvidanto [[Ludoviko Isolani]] kaj en 1829 la romanisto [[Graziadio Isaia Ascoli]]. Sekvis la [[hungara]] [[kuracisto]] [[István Környey]] kaj la aŭstra filmstelulino [[Nora Gregor]], ambaŭ en 1901. En Gorico mortis en 1891 la hungara [[politikisto]] [[Manó Andrássy]] kaj en 1907 la kanoniko [[János Tóth (kanoniko)|János Tóth]]. En Gorico en 1962 mortis la aŭstra-slovena arĥitekto [[Max Fabiani]]. ==Lokaj esperantistoj== *[[Roberto Paternolli]]; == Subdividaĵoj == * '''Kastelo''' (it. ''Borgo Castello'', fur. ''Cjastiel'', sl. ''Grad'') * '''Kampareto''' (it. ''Campagnuzza'', sl. ''Rojce'') * '''Centro''' (it. ''Centro'', fur. ''Centri'', sl. ''Center'') * '''Luĉiniko''' (it. ''Lucinico'', fur. ''Lucinîs'' aŭ ''Luzinîs'', sl. ''Ločnik'') * '''Madoneto''' (it. ''Madonnina del Fante'', fur. ''Madonute'') * '''Sanktmonto-Placuto''' (it. ''Montesanto-Piazzutta'', fur. ''Monsante-Plaçuta'', sl. ''Placuta'') * '''Submonto''' (it. ''Piedimonte del Calvario'', fur. ''Pudigori'', sl. ''Podgora'') * '''Plumo''' (it. ''Piuma'', fur. ''Peume'' aŭ ''Plume'', sl. ''Pevma'') * '''Oslavio''' (it. ''Oslavia'', fur. ''Oslavie'', sl. ''Oslavje'') * '''Sankta Maŭro''' (it. ''San Mauro'', fur. ''San Maur'', sl. ''Šmaver'') * '''Sankta Andreo''' (it. ''Sant'Andrea'', fur. ''Sant Andrât'' aŭ ''Sant Andrea'', sl. ''Štandrež'') * '''Sankta Roĥo-Sankta Anna''' (it. ''San Rocco-Sant'Anna'', fur. ''San Roc-Santa Ana'', sl. ''Podturn-Sv. Ana'') * '''Straĉiso''' (it. ''Straccis'', fur. ''Stracis'' aŭ ''Strazis'', sl. ''Stražce'') == Vidu ankaŭ == * [[Gorizia Centrale (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) * [http://www.italien-inseln.de/italia/friaul-julisch-venetien-friuli-venezia-giulia/goerz-gorizia/hauptstadt.html turismaj informoj]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}}) <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}} --> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gorico| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Gorizia]] kneu4vtl1ffi94luivwsdmj8pzt9a0g 3 97530 9488361 9487023 2026-10-04T23:21:34Z Kani 670 /* Ŝablono:IFA */ 9488361 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) n6bynfi3w7pyv1yl2i0gvo4jpfsvp7t 9488444 9488361 2026-10-05T07:37:07Z Metsän polku 264283 9488444 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/Amikoj_de_la_Vero Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) fnacglzm1biwqn481bmepz8vy387q3g 9488502 9488444 2026-10-05T11:46:02Z ThomasPusch 1869 /* Coxen Hole */ 9488502 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) == [[Amikoj de la Vero]] == Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) :Bone, sed vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :teknika noto: {{uzanto2|Metsän polku}} (Metsän polku signifas arbara pado, la nomo mem estas senproblema) s2pmiqp80724uexlf2w0khl5yf751e1 0 121963 9488187 9486049 2026-10-04T14:51:05Z Roberto 609 /* Webster Williams */ 9488187 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===A. W. Boddy=== '''A. W. Boddy''' (mortis julio 1916) estis esperantisto el [[Nelson]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Java]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===E. E. Bromilow=== '''E. E. Bromilow''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Liverpool]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. === C. Chambers=== Pastro '''C. Chambers''' (mortis 1917) estis esperantisto en Londono en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. ===[[Edwin Coram]]=== '''Edwin Coram''' (naskiĝis 1899?; mortis 1918) estis esperantisto el Londono, kiu mortis dum bombado dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Henri Dyer]]=== '''Henri Dyer''' (mortis 1919?) estis esperantisto el Glasgovo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]], sed ne batalis, partoprenante brita militista misio en Lisbono, kie li mortis pro [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Harry Goddard]]=== '''Harry Goddard''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Horwich]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Percy Horton]]=== '''Percy Horton''' estis esperantisto malaperita la 8-a de septembro 1916 dum la [[Batalo ĉe la Somme]], Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Louis Levier]]=== '''Louis Levier''' estis esperantisto el Londono militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Karlsruhe]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''' (mortis en 1917) instruisto, estis brita esperantisto el [[Bolton Haddington]] (Skotlando) en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Li mortis en [[Palestinio]] en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===J. H. MacNeil=== '''J. H. MacNeil''' (mortis 1918) J. H. MacNeil estis esperantisto el [[Newcastle]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Norman Roberts]]=== '''Norman W. Roberts''' estis esperantisto el [[Sheffield]] militkaptita en 1918 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref> ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===J. S. Smith=== '''J. S. Smith''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Warrington]], kie li estis delegito de UEA, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]]. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert Wood]]=== '''Pastro Robert Wood''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Bridlington]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] b2kicuf0l7zquozu16y4gaqfz5ogr4q 9488303 9488187 2026-10-04T19:57:28Z Roberto 609 9488303 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===A. W. Boddy=== '''A. W. Boddy''' (mortis julio 1916) estis esperantisto el [[Nelson]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Java]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===E. E. Bromilow=== '''E. E. Bromilow''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Liverpool]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. === C. Chambers=== Pastro '''C. Chambers''' (mortis 1917) estis esperantisto en Londono en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. ===[[Edwin Coram]]=== '''Edwin Coram''' (naskiĝis 1899?; mortis 1918) estis esperantisto el Londono, kiu mortis dum bombado dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Henri Dyer]]=== '''Henri Dyer''' (mortis 1919?) estis esperantisto el Glasgovo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]], sed ne batalis, partoprenante brita militista misio en Lisbono, kie li mortis pro [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Harry Goddard]]=== '''Harry Goddard''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Horwich]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Percy Horton]]=== '''Percy Horton''' estis esperantisto malaperita la 8-a de septembro 1916 dum la [[Batalo ĉe la Somme]], Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Louis Levier]]=== '''Louis Levier''' estis esperantisto el Londono militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Karlsruhe]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''' (mortis en 1917) instruisto, estis brita esperantisto el [[Bolton Haddington]] (Skotlando) en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Li mortis en [[Palestinio]] en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===J. H. MacNeil=== '''J. H. MacNeil''' (mortis 1918) J. H. MacNeil estis esperantisto el [[Newcastle]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Norman Roberts]]=== '''Norman W. Roberts''' estis esperantisto el [[Sheffield]] militkaptita en 1918 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref> ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===J. S. Smith=== '''J. S. Smith''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Warrington]], kie li estis delegito de UEA, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]]. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert Wood]]=== '''Pastro Robert Wood''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Bridlington]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] flq6q8n577xslg6lgbkxri32uk33lkj 0 121967 9488165 9487184 2026-10-04T14:16:05Z Roberto 609 /* Maurice Flavigny */ 9488165 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===Amigault=== '''Amigault''' estis esperantisto el St-Denis, malaperinta ĉe Charleroi la 22-a de aŭgusto 1914 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Asset=== '''Asset''' estis esperantisto militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n205-206 sep.-ok. 1917</ref>. ===[[Gérard Aussenac]]=== '''Gérard Aussenac''', fervojisto, estis esperantisto en [[Saint-Dizier]] en 1912<ref>[[Propaganda piedvojaĝo]]</ref> kaj [[Sézanne]] en 1916, kie delegito de UEA li estis en 1916<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> sekretario de la Nordorienta Federacio. ===G. Azambre=== '''G. Azambre''' estis esperantisto el [[Marcilles]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Altengrabow]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Gaston Barat]]=== '''Gaston Barat''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Lille]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> ===[[Otto Barban]]=== '''Otto Barban''' estis esperantisto el Metz, mortinto dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===Barraud=== Lieŭtenanto-Kolonelo Barraud (mortis 1915) estis esperantisto el Bordeaux, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===T. Baumann=== '''T. Baumann''' estis esperantisto el [[Château Sallins]] forkondukita kiel garantiulo en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> en la sama jaro li revenis al [[Bayonne]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. ===A. Bayet=== '''A. Bayet''' estis esperantisto el St-Maurice en Gourgois, vundita kaj kredeble kaptita la 7-an aŭ 8-a de septembro 1914, dum la Unua mondmilito, en [[Fosse Martin]].<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. ===[[Louis Bigorgne]]=== '''Louis Bigorgne''' estis esperantisto militkapita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n190 aŭt 1915</ref>. ===[[Robert Bollack]]=== '''Robert Bollack''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Parizo]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". ===J. A. Bordes=== '''J. A. Bordes''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Saint-Chamond]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. ===[[Emile Boirac (filo)]]=== {{Ne konfuzu|Emile Boirac}} '''Emile Boirac ''' (mortis 1915) estis filo de Rektoro [[Emile Boirac]]. Li estis esperantisto el Dijon, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>.. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. ===[[Eugène Bourreau]]=== '''Eugène Bourreau''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Parizo]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. ===[[Jules Bouche]]=== '''Jules Bouche''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Parizo, mortinto dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. ===[[Georges Carreiron]]=== '''Georges Carreiron''' (naskiĝis 1896?, mortis 1919) estis esperantisto el Parizo. Li estis vundita dum la Unua mondmilito kaj sekve mortis<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref>. ===[[Edouard Carrete]]=== '''Edouard Carrete''' estis esperantisto el [[Lille]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe Munster<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Adrien Cart]]=== '''Adrien Cart''' filo de [[Theophile Cart]], estis esperantisto malaperinta en 1915 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref>. Estis notico pri lia morto en 1916 en la [[Batalo de Somme]] la 20-a de julio 1916<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref>, sed li estis sendito el militkaptejo al Svisio en 1917 <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). ===[[Raul Chaigné]]=== '''André-Raul Chaigné''' estis franca esperantisto el [[Culzac]], malaperinta la 20-an de aŭgusto 1914 en [[Faxe-Fonteny]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. ===[[Marcel Clement]]=== '''Marcel Clement''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Orange (Francio)]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). ===Comte=== '''Kapitano Comte''' estis franca esperantisto el [[Boulogne-sur-Mer]], militkaptito en koncentrejo Kavalier Scharnhorst apud [[Magdeburg]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===[[Horace Cotelle]]=== '''Horace Cotelle''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Sennelager]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 1917 mar 1917</ref> ===J. M. Courtinat=== '''J. M. Courtinat''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n183 nov 1915</ref> === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. ===[[Albert Delaunay]]=== '''Albert Delaunay''' estis esperantisto el [[Amiens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Lucien Demarcy]]=== '''Lucien Demarcy''', filo de [[Léon Demarcy]], estis esperantisto el [[Beauvais]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). ===[[Lucien Deniau]]=== '''Lucien Deniau''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". ===[[Paul Deschamps]]=== '''Paul Deschamps''' (mortis la 22-an de aŭgusto 1914) estis franca esperantisto el [[Rouen]] dum la Unua mondmilito ĉe Fillières (Meurthe-et-Moselle)<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Henriette Diou-Trouillon]]=== '''Henriette Diou-Trouillon''' estis franca esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento. ;Tradukoj: *'''Oficiala resumo de la teosofia doktrino'''. Eld. Preza Esperanta Societo, Parizo, 1912(?)<ref>Esperanto n135 dez 1912</ref> ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. ===A. Dupuis === '''A. Dupuis '''(mortis 1915) estis esperantisto el [[Gipoy]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> ===[[Paul Dumas]]=== '''Paul Dumas''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Toulon]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n212 apr. 1918</ref> === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} ==E== ===Louis Eschembrenner=== Serĝento '''Louis Eschembrenner''' estis esperantisto el [[Fresne-Nord]] militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]].<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> == F == ===[[Alexandre Fabre]]=== '''Alexandre Fabre''' (mortis 1915) estis esperantisto. eks-volapukisto, loĝanta en [[Toulon]] ekde 1907, kie li fondis esperanto-grupon, unu el la pioniroj de Esperanto en Francio<ref>Esperanto n186 feb 1915</ref>. ===F. Farjon=== '''F. Farjon''' (mortis 1916), prezidanto de la komerca ĉambro en [[Boulogne sur Mer]], estis unu el la organizintoj de la [[UK 1905|unua Universala Kongreso]].<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). ===[[Maurice Flavigny]]=== '''Maurice Flavigny''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[La Havro]] mortigita en la lastaj tagoj de Unua mondmilito.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Odile Florent]]=== '''Odile Florent''' (mortis 1919) instruistino, estis esperantistino el [[Sebourg]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). ===[[Georges Gauvin]]=== '''Georges Gauvin''' (mortis 1917) estis esperantisto el [[Toulon]], vundita apud Monastir, mortis en Veria (Grekujo) dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. ===[[René Giroux]]=== '''René Giroux''' estis esperantisto el [[Chartres]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Marcel Glon]]=== '''Marcel Glon''' estis esperantisto el [[Parizo]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. ===[[Henri Gourmand]]=== '''Henri Gourmand''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[Louis Gouchon]]=== '''Louis Gouchon''' estis esperantisto el [[Lyon]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito, arestita en [[Quedlinburg]]on <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. ===[[Henri Graër]]=== '''Henri Graër''' estis franca esperantisto el Lille, militkaptito ĉe Munster en 1915.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. ==I== ===[[Albert Issaly]]=== '''Albert Issaly''' estis esperantisto el [[Poitiers]], kiu mortis iam dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> ===[[Ernest Joly]]=== '''Ernest Joly''' estis esperantisto militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita en [[Ohrdruf]]on<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. ===[[Emile Jourdan]]=== '''Emile Jourdan''' (mortis 1915) estis esperantisto el Marseille, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Georges Jullien]]=== '''Georges Jullien''' estis franca esperantisto el Nice, malaperinta la 10-an de septembro 1914 en [[Sonancourt]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == ===[[Charles Lacoche]]=== '''Charles Lacoche''' (1890?-1914) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Poix]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gilbert Lamondé]]=== '''Gilbert Lamondé''' estis esperantisto kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. ===[[Gaston Laudrèat]]=== '''Gaston Laudrèat''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ===[[André Lemarchand]]=== '''André Lemarchand''' (mortis 1917) estis esperantisto el [[La Ciotat]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Joseph Lemière]]=== '''Joseph Lemière''' estis esperantisto el [[Caen]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Armand Levoy]]=== '''Armand Levoy''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkaptito dum la Unua mondmilito en la koncentrejo Reserve-Lazarett II, ĉe Frankfurto.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 1917 mar 1917</ref>. Li estis translokigita al [[Altengrabow]] en 1917. <ref>Esperanto n 200 apr 1917</ref> ===[[Emile Lhuissier]]=== '''Emile Lhuissier''' estis esperantisto el [[Le Mans]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 1917 mar 1917</ref> === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Alphonse Mairey]]=== Prof. '''Alphonse Mairey''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Dijon]] mortita dum la Unua mondmilito. Profesoro de [[historio]] kaj geografio ĉe la liceo kaj universitato de Dijon, unu el la kondukantoj de la socialista partio en Francujo.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Albert Margot]]=== '''Albert Margot''' estis esperantisto el [[Namur]], militkaptito en 1915 en [[Chateauroux]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Henri Marton]]=== '''Henri Marton''' (aŭ ''Martron''<ref>Esperanto n179 jul. 1915</ref>) estis esperantisto el [[Canholens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===Martin=== '''Kapitano Martin''' (mortis 1915?) estis franca esperantisto el Nice, mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. ===[[Anselmo Morin]]=== '''Anselmo Morin''' (mortis 1916 en [[Barcelonette]]) estis franca esperantisto, ano de la [[Lingva Komitato]], iniciatinto de la Esperanta propagando en [[Meksikio]], kie [[Ambrosio Vargas]] estis esperantigita de li. ===[[Pierre Mossmann]]=== ''' Pierre Mossmann''' (mortis 1919?) instruisto, estis esperantisto el [[Vesoul]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Ultric Moulin]]=== '''Ultric Moulin''' estis esperantisto el [[Levallois-Perret]], maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito apud [[Arras]] <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Yves Muffang]]=== '''Yves Muffang''' (mortis 1916), filo de [[Henri Muffang]], frato de la ŝakludanto André Muffang (1897-1989), kiu estis la unua franca internacia ŝak-majstro, estis esperantisto mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n197 jan 1917</ref> == N == ===[[Henri Niessen]]=== '''Henri Niessen''' (mortis 1917) estis esperantisto el [[Dijon]] mortita dum la Unua mondmilito post longa malsano ricevita ĉe la fronto. <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. ===Th. Pénisson=== '''Th. (Theodor?) Pénisson''' estis esperantisto el [[Villeneuve-Saint-Georges]], militkaptito en koncentrejo Altengrabow ĉe Magdeburg.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. Pri tio li verkis: {{citaĵo|La 27 aŭgusto 1914 mi estis militkaptito jam de tri tagoj, mi morale suferis, kaj mi malsatis, kiam venis al mi la ideo, uzi la elementojn de Esperanto, kiujn mi estis lerninta en Francujo. Mi turnas min al germana soldato kaj demandas: "Ĉu vi parolas Esperante?" Li nee respondas, mi demandas du aliajn; la tria, je mia granda surprizo, jese respondas; kvankam "malamikoj" ni interparolas kiei veraj kamaradoj; mi petas de li panon, kaj li malavare donas al mi sian porcion, kiun mi ne estus havinta, se mi ne povus min komprenigi. De tiam, mi, laŭ mia eblo, disvastigis Esperanton. En la sola kaptitejo de [[Altengrabow]], mi gajnis du cent adeptojn.|Esperanto, n195 nov. 1916}} La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 1917 mar 1917</ref> ; Referencoj <references/> ===Pereira=== '''Komandanto Pereira''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Clermont-Ferrand]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Louis Perret]]=== '''Louis Perret''' estis esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Eldonanto de [[Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste]]. ===[[Georges Petit]]=== '''Georges Petit''' estis franca esperantisto el Parizo, militkaptito en koncetrejo Gardelegen, [[Altmark]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===[[Henri Petit]]=== '''Henri Petit''' estis esperantisto el Parizo, militkaptito ĉe [[Göttingen]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> ===J. Petit=== '''J. Petit''' estis esperantisto el [[Parizo]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. (Jean-Marie?) PICARD''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] ===[[René Pigeard]]=== '''René Pigeard''' (mortis 1918) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n212 apr. 1918</ref> === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. ===G. Pourchelle=== '''G. (Georges?) Pourchelle''' estis esperantisto el Amiens, militkaptito en la koncentrejo Truppenubungsplatz <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> kaj post en koncentrejo Zossen<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ambaŭ ĉe Berlino. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 1917 mar 1917</ref> === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). ==Q== ===G. Queste=== '''G. Queste''' (mortis 1915?) estis esperantisto, fondinto de la grupo en [[Amiens]], mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == R == ===E. Ragon=== '''E. Ragon''' estis esperantisto el [[Grasse]], vundita kaj militkaptita en la koncentrejo Lager Lechfeld dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[León Rebière]]]=== Kaporalo '''León Rebière''' estis esperantisto malaperita aŭgusto aŭ septembro 1916 dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. ===[[André Rouveret]]=== '''André Rouveret''' estis esperantisto el [[Bagard]] en la komenco de 20-a jarcento. Li pereis sur torpedita ŝipo dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == ===[[Fernand Salles]]=== '''Fernand Salles''' estis esperantisto el Parizo militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Referencoj''' {{referencoj}} ===Sans=== '''Sans''' estis esperantisto el [[Perpignan]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n205-206 sep.-ok. 1917</ref>. ===[[Robert Sénéchal]]=== '''Robert Sénéchal''' estis esperantisto el [[Liévin]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. ===Sergent=== S-rino Sergent (naskiĝis 1841?; mortis 1919) estis esperantistino en Parizo<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref>. ===Servais=== '''Servais''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkapitito en koncentrejo ĉe [[Mecklenburg]] <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Joseph Servais]]=== '''Joseph Servais''' estis esperantisto el [[Givet]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rastatt]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. ===[[Emile Souchay]]=== '''Emile Souchay''' (mortis 1918) estis esperantisto en Parizo, kie li estis vic-delegito de UEA, post ŝi translokiĝis al [[Athis-Mons]] en la komenco de 20-a jarcento, kie li mortis pro epidemio de [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); ===[[Maurice Thomas]]=== '''Maurice Thomas''' estis esperantisto kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. ===[[Marius Troullloud]]=== '''Marius Troullloud''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Voiron]], kiu mortis dum la Unua milito per [[hispana gripo]] en fronta hospitalo.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. ===Sr-ino Vallienne=== '''Sr-ino Vallienne''' (mortis 1913), edzino de [[Henri Vallienne]], estis esperantistino en la comenco de la 20-a jarcento. Ŝi estis verkistino, kunlaborantino de pluraj francaj revuoj kaj verkistino de kelkaj propagandaj komedioj ludataj en Esperantaj festoj de sia tempo.<ref>Esperanto, n139 fev. 1913</ref> === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Félix Verlaguer]]=== '''Félix Verlaguer''' (ankaŭ nomata ''Verlaque''<ref>Esperanto n205-206 sep.-ok. 1917</ref>) estis esperantisto el [[Marseille]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito de germanoj <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. Li estis citita de [[Léon Courtinat]] kiel proponanto de Esperanto-kurso por militkaptitoj<ref>Esperanto n205-206 sep.-ok. 1917</ref>. ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probleme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. ==Z== ===[[Eduard Zuber]]=== '''Eduard Zuber''' estis franca esperantisto, militkaptito 1915 en [[Königsbrück]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] dn3pznqgmkamxmr2rrmktilxute0v8l 0 121969 9488178 9487410 2026-10-04T14:38:45Z Roberto 609 /* José Pastor Torregrosa */ 9488178 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hispana esperantisto|hispanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hispanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hispanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hispanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hispanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Francisco Abella]]=== '''Francisco Abella''' (naskiĝis 1888?; mortis aprilo 1965) estis hispana esperantisto ekde 1907. ===[[Joaquín Aguiló]]=== '''Joaquín Aguiló''' (mortis 1919) estis esperantisto el Palma en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Isauro Alvarez]]=== '''Isauro Alvarez''' (mortis la 12-an de januaro 1954) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Madrido. Li estis edzo de [[Flora González]]. ===[[Juan Anguita Galán]]=== '''Juan Anguita Galán''' (naskiĝis 1889?, mortis 1969) estis esperantisto en [[Jaén]]. ===[[Julio Antiguedad]]=== '''Julio Antiguedad''' (mortis 1970) estis esperantisto en Bilbao. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === '''Tomas APRAIZ RIBERAS''' (naskiĝis la [[21-an de decembro]] [[1914]], mortis la [[23-an de oktobro]] [[1999]]), kvardekon da jaroj estis [[delegito de UEA]] en [[Bilbao]] ([[Eŭskio]], [[Hispanio]]). Li agadis dum multaj jaroj kiel prezidanto, sekretario kaj vicprezidanto de la loka klubo. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === La instruisto '''Vallés Arévalo''' es ===[[Enrique Arnau Prosper]]=== '''Enrique Arnau Prosper''' (mortis la 15-an de januaro 1989) estis esperantisto en [[Cheste]]. Li estis elstara Esperanto-parolanto el la grupo de Cheste. Li instruis klasojn al interesitaj studentoj en la klubo de Esperanto de la Universitato Laboral de Cheste. ===[[Juan Artagoitia Artagoitia]]=== '''Juan Artagoitia Artagoitia''' (mortis la 30-an de aprilo de 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Emilio Artigas]]=== '''Emilio Artigas''' (mortis la 17-a de septembro 1953) estis hispana esperantisto en [[Zaragozo]] dum mezo de 20-a jarcento. === [[Jozefo Artigas Lasala]] === '''Jozefo ARTIGAS LASALA''' (naskiĝis la [[21-an de novembro]] [[1870]] en [[Pina]]) estis [[Hispanio|hispana]] esperantisto. Profesie lernejestro en [[Madrid]]. Esperantisto de [[1911]]. Membro de [[HEI]]. Kursgvidado, grupfondado. Artikoloj en nacia gazetaro. == B == ===[[Dativo Blanco Seco]]=== '''Dativo Blanco Seco''' (naskiĝis 1923?; mortis la 2-a de aprilo de 1984), fervojisto, estis esperantisto en Palencia kaj Valladolid ekde 1963. ===[[José Fernando Berenguer]]=== '''José Fernando Berenguer''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li tradukis multajn verkojn el la hispana al Esperanto. ;Tradukoj: *[[José de Elola y Gutiérrez]]. [[La amo en la jaro dekmil]]. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1932. *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. [[Sango kaj sablo]]. Eld. [[Frateco (Aragona Esperanta Societo)|Aragona Esperanta Societo «Frateco»]], Zaragozo, 1935. *Riccardo Becerro de Bengoa. '''La Ĵusnaskito'''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], 1937. ===[[Demetrio Berges María]]=== '''Demetrio Berges María''' (mortis la 29-an de januaro 1971) fervojisto, estis esperantisto en Zaragozo. ===[[Angel Bolaños Martinez]]=== '''Angel Bolaños Martinez''' (naskiĝis 1916?; mortis la 31-a de marto 1971) estis esperantisto en Bilbao. ===[[José Maria Carlos Boloix Romanos]]=== '''José Maria Carlos Boloix Romanos''' (mortis la 4-an de oktobro 1993) estis dum multaj jaroj presisto de [[Boletín]] kaj multnombraj verkoj en [[Esperanto]]. ===[[Fernando Boscá]]=== '''Fernando Boscá''' estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. ===[[Félix Brovo]]=== '''Félix Brovo''' estis esperantisto en [[Zaragoza]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Manuel Burgos Mancebo]]=== '''Manuel Burgos Mancebo''' (mortis 1965) estis esperantisto en [[Jaén]] dum 20-a jarcento. == C == ===[[Alfredo Cabrera]]=== '''Alfredo CABRERA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8085</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Manuel Capiliure Ballester]]=== '''Manuel Capiliure Ballester''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *Esperanto Gramatica, Ejercicios, y Diccionario. Eld. la aŭtoro, [[San Vicente]], 1934(?) {{citaĵo|Plena gramatiko de Esperanto en [[hispana lingvo]], kun vortaroj Esperanto-hispana kaj hispan-Esperanta. Kiom ni povas juĝi, ĝi estas verko tre bona, kaj multe helpos al hispanaj lernantoj. Traleginte multajn paĝojn, ni vidis nur tri aferojn kritikindajn : la stranga uzo de laŭ (''laŭ diras la kuracisto'', p. 88), la uzo de ''spite'' kiel prepozicio (''spite malhelpaĵoj''<nowiki>=</nowiki> malgraŭ malhelpaĵoj, ŝpite malhelpaĵojn, p. 106): kaj formoj kiaj ''mi estos dormigante'' (dormiganta) ''la infanon'' (p. 65). Eble preseraro, sed ripetita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 351, Julio (1934)}} ===[[Valeriano Casado]]=== Pastro '''Valeriano Casado''' (naskiĝis la 15-a de decembro 1915 en [[Castilla]]; mortis 2008 en [[Osorno (urbo)|Osorno]]), paroĥestro de [[Osorno]], li eniĝis seminarion en 1938 kaj pastiĝis en la 6-a de junio 1950 kaj estis misiisto en sudo de Ĉinio kaj paroĥestro en Ĉilio. ===[[Alberto Cendra Elias]]=== '''Alberto Cendra Elias''' (mortis la 14-a de septembro 1970) estis hispana esperantisto en [[Villanueva y Geltrú]]. ===[[Joaquim Coll]]=== '''Joaquim Coll''' (mortis 1919) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n225 majo 1919</ref> ===[[Raimundo Cortijo]]=== '''Raimundo Cortijo''' (mortis 1965) estis hispana esperantisto en [[Lérida]] dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Costa]]=== '''Francisko (aŭ Francisco) Costa''' (mortis la 9-an de januaro 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Valencia. ===[[Venancio Monsalve de la Cruz]]=== '''Venancio Monsalve de la Cruz''' (naskiĝis 1913; mortis 2002) estis esperantisto en Madrido. ==D== ===[[Alberto Diaz Chapartegui]]=== '''Alberto Diaz Chapartegui''' (naskiĝis 1892; mortis la 22-an de oktobro 1984) abelbredisto, estis hispana esperantisto loĝante en [[Southampton]] (Britujo). Li estis patro de [[Amador Díaz]], kiu estis prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li lernis Esperanton en Bilbao en 1908, kie li prezidis la lokan grupon dum [[Hispana Enlanda Milito]]. <!-- == Ĉ == == D == --> == E == ===[[José de Elezcano y Maiztegui]]=== '''José de Elezcano y Maiztegui''' (mortis la 8an de junio 1968) komercisto, estis esperantisto en [[Bilbao]] ekde 1910. Li estis frato de [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]]. === [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]] === '''Manuel de ELEZCANO Y MAIZTEGUI''' (naskiĝis [[1886]] - mortis la [[27-a de novembro|27-an de novembro]] [[1980]]) estis hispana esperantisto ekde [[1909]], plurfoje prezidanto aŭ estrarano de la grupo en [[Bilbao]] ([[Hispanio]]). Kiel Esperanta poeto li premiiĝis en kelkaj literatur-konkursoj. Elezcano kunlaboris en la esperanto-fako kiu aperis ĉiulunde en la ĵurnalo «[[El Pueblo Vasco]]» kaj verkis artikojon por kelkajn esperantaj gazetoj. Kun aliaj membroj de la loka societo de Esperanto, Elezcano fondis la «[[Grupo Alpinista Esperanto]]» kaj profitis ties agadon por propagandi Esperanton inter la montgrimpistoj. ===[[Teodoro Elizondo]]=== '''Teodoro Elizondo Correa''' (naskiĝis 1892? , mortis la 16-an de januaro 1967) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis kunfondinto kaj iama prezidanto de la [[Esperantista Grupo de Bilbao]] en la jaro 1905, ekde 1909 li kontribuis en la revuo [[Nova Sento]]. Verkoj: *1935: "Esperanto Giltza" (eŭsklingva versio de [[Ŝlosilo de Esperanto]]) ===[[Alfonso Escamilla]]=== '''Alfonso Escamilla Roa''' (naskiĝis 1912? en [[Santisteban del Puerto]], mortis 2007 en [[Linares]]) instruisto, estis esperantisto en [[Jaeno]] kaj [[Pegalajar]]. ===[[Justo Estañ Canales]]=== '''Justo Estañ Canales''' (mortis 1999) estis esperantisto en Granado. Li naskiĝis en [[Callosa de Segura]] elmigris al Francio en 1928, okaze de industria krizo. En Francio li lernis Esperanton sub la gvido de [[Lidja Zamenhof]]. Li vojaĝis tra la Eŭropo en la 1930-a jardeko disvastigante Esperanton ĉefe en Svedio. === [[Manuel Esteban]] === '''Manuel ESTEBAN''' [manŭel' esteban] estis [[hispana esperantisto]], kiu estis [[Esperanto-movado en Hispanio|pioniro de Esperanto]] en [[Murcia]]. Li estis prezidanto de [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]]. Kuntradukanto de la [[Hispana ŝlosilo]], verkis broŝurojn. == F == ===[[Miguel Fabregas Bargallo]]=== '''Miguel Fabregas Bargallo''' (mortis la 4-an de decembro 1982) estis esperantisto dum la dua duono de la 20-a jarcento. ===[[Jaime Fé]]=== '''Jaime Fé''' (mortis 1919) estis esperantisto el Palma en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Leonor Fernández-Elizaldé]]=== '''Leonor Fernández-Elizaldé''' (mortis en 1952) estis esperantistino dum la mezo de la 20-a jarcento en [[Santander]]. Ŝi estis edzino de [[Urbano Gómez Collado]]. ===[[S. Ferreira]]=== '''S. Ferreira''' (vivdatoj ne konatas, eĉ ne la plena persona nomo) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute dua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} === [[Antonio Ferrer Hervás]] === '''Antonio Ferrer Hervás''' estis iama prezidanto de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]]. Li estis ido el esperantista familio: la patro estis [[Antonio Ferrer Soler]], kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj aktivulo en [[La Laguna]], kaj la patrino la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]]. === [[Antonio Ferrer Soler]] === '''Antonio Ferrer Soler''' (naskiĝis eble en 1910; mortis en 1971) estis kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj poste aktivulo en [[La Laguna]]. Li partoprenis la agadon de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]], kies [[membro]] li estis ekde ĝia fondiĝo en [[1957]]. Li estis edzo de la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]] kaj patro de [[Antonio Ferrer Hervás]], iama prezidanto de la Esperantista Societo de Tenerifo. ===[[Gerardo Flores]]=== '''Gerardo Flores''' (naskiĝis 1914; mortis la 9-an de aprilo 2010) estis esperantisto en Madrido. Membro numero 1 de [[Madrida Esperanto-Liceo]] kaj eksprezidanto de [[MEL]] kaj de [[HEF]]. Li estis unu el la agantoj kiuj efektivigis la aĉeton de oficejo por HEF en 1971 en la centro de [[Madrido]], kaj la homo kiu plej multe donacis al la fonduso por tiu aĉeto. == G == ===[[María Luz Galán]]=== '''María Luz Galán''' (mortis 1971) estis esperantistino en Valladolid. ===[[Antonio Gamboa Sánchez]]=== '''Antonio Gamboa Sánchez''' (mortis la 31-a de januaro 1985) estis membro de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]], kie li okupis la postenon de vicprezidanto. Li kontribuis finance al la agado de la Grupo. Dank'al sia helpo ĝi sidis, dum pluraj jaroj, en la strato Dos de Mayo. Li, plurfoje, verkis por «[[Boletín]]» kaj inter siaj skribaioj, elstaras poezion, kastillingve, enhavante la tutan gramatikon de Esperanto. ===[[Gonzalo Garcia Alvaro]]=== '''Gonzalo Garcia Alvaro''' (mortis 1982?) estis esperantisto en Madrido. ===[[Juan García Pintado]]=== '''Juan García Pintado''' (mortis la 3-an de februaro 1987) estis esperantisto en [[Kartageno]].<ref>[[Boletín]] n279 (aprilo 1987, [http://www.gazetoteko.com/hef/bol279.pdf skanaĵo)]</ref> {{referencoj}} === [[Vicenta Garcia Aguirre]] === '''Vicenta Garcia Aguirre''' estis esperantistino en Hispanio en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. ===[[Vicente Garcia Ifarte]]=== '''Vicente Garcia Ifarte''' (1895-1966) estis hispana esperantisto ekde 1913. Li naskiĝis en vilaĝo [[San Mateo]] en insulo [[Ibiza]] kie movadis, post li translokiĝis al [[Tarrasa]] kie li organizis la [[Hispana Esperanto Kongreso|Hispanan Esperanton Kongreson]] en 1951. ===[[José Garcia San Pedro]]=== '''José Garcia San Pedro''' (mortis 1982) estis hispana esperantisto. === [[Pedro A. Garrote Escribano]] === '''Pedro A. GARROTE ESCRIBANO''' naskiĝis en [[1950]] en Villagarcia de Campos (Valladolid). Li fariĝis esperantisto en la jaro [[1985]]. Li estis kasisto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]<ref>Federación Española de Esperanto. [http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php Junta directiva / Estraro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060709192223/http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php |date=2006-07-09 }}. Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[1995]] dum 12 jaroj kaj peranto de [[UEA]] <ref>Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[2003]], kaj membro de la grupo kiu tradukis al la hispana la libron "La Homo kiu defiis Babelon". {{referencoj}} ===[[Rafael Gastón Burillo]]=== Prof. Dr. '''Rafael Gastón Burillo''' (mortis 1963) estis hispana denaska esperantisto. Li estis unu el la gefiloj de [[Emilio Gastón]]. Li kaj liaj fratinoj laŭ la UEA-jarlibro de 1966 estis la unuaj flue parolantaj denaskaj esperantistoj en la mondo. ===[[Herminia Gil Alvarez]]=== '''Herminia Gil Alvarez''' (mortis 1998) estis esperantistino en Zaragozo ekde la 1950-a jardeko. ===[[Juan Gil]]=== '''Juan Gil''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Palma de Mallorca]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> ===[[Felix Gómez Martín]]=== '''Felix Gómez Martín''' (mortis 2002) aeronaŭtika inĝeniero, estis esperantisto ekde la 1940-a jardeko. En 1953 li kun aliaj fondis Madridan E-Klubon, kiu en 1962 ŝanĝis sian nomon al Madrida E-Liceo, kies prezidanto li estis 1967-1968. ===[[Flora González]]=== '''Flora GONZÁLEZ''' (mortis en 1969) estis esperantistino en Madrido. Ŝi estis edzino de [[Isauro Alvarez]]. ===[[Fernando González Correa]]=== '''Fernando GONZÁLEZ CORREA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8088</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} === [[Pedro González Cantero]] === '''Pedro GONZÁLEZ CANTERO''' (mortis julie [[1990]] en [[Burgos]], [[Hispanio]] post longa malsano) estis dumviva patrono de [[UEA]] kaj malavara [[mecenato]] de la internacia movado. ===[[Rafael Gonzáles]]=== '''Rafael GONZÁLEZ''' (mortis 1949) estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis la unua delegito de [[IEL]] en Hispanio. ===[[Ferdinando González Guardiola]]=== '''Ferdinando GONZÁLEZ GUARDIOLA''' (mortis la 22-an de junio 1972) estis hispana esperantisto. ===[[José Ernesto Guillem Tarín]]=== '''José Ernesto Guillem Tarín''' (mortis 1971) estis esperantisto en [[Valencio]]. ===[[José Guio Fierro]]=== '''José Guio Fierro''' (naskiĝis 1918?; mortis la 15-a de decembro 1975) estis esperantisto en Zaragozo. <!-- == Ĝ == --> == H == ===[[Esteban Hernandez Baez]]=== '''Esteban HERNANDEZ BAEZ''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto kaj instruisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8089</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Amelia Hernando de Gil Contreras]]=== '''Amelia Hernando de Gil Contreras''' (mortis 1971) estas esperantistino en [[Valladolid]]. ===[[Rafael Herrero]]=== '''Rafael Herrero Arroyo''' (mortis 1983) estis esperantisto en [[Moyá]], [[Valencio]]. Li estis prezidanto de la [[Hispana Esperanto-Federacio]] ekde 1954 ĝis 1962. ===[[Ramón Herrero Arroyo]]=== '''Ramón Herrero Arroyo''' (mortis la 9-an de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencio]], frato de [[Rafael Herrero]]. <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[Concepción Iglesias Diez]]=== '''Concepción Iglesias Diez''' (mortis 1970) estas esperantistino en [[Valadolido]], patrino de [[Tinuca Tranque]]. == J == === [[Arturo Jiménez]] === [[Dosiero:Jiménez.jpg|dekstre|120ra|eta|Arturo Jiménez en 2008]] '''Arturo JIMÉNEZ CARRETERO''' (plumnomo: ''Simajro Nneer;'' naskiĝinta la {{daton|24|septembro|1976}}) estas hispana esperantisto. De 2008 al 2009 li estis prezidanto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. ===[[Engracia Juliá de Ricou]]=== '''Engracia Juliá de Ricou''' (mortis 1970) estis esperantistino, edzino de [[Ramón Ricou Pujadas]]. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == ===[[Cirilo Lapeña]]=== '''Cirilo Lapeña''' (mortis 1970) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Ignacia de Lara]]=== La junulino '''Ignacia de LARA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas ŝia adreso en 1903) estis pionira esperantistino el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8086</ref> Du jarojn poste, ŝi estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Joaquin López Herrero]]=== '''Joaquin López Herrero''' (mortis la 7-an de februaro 1981) estis esperantisto en Madrido, kie helpita de kelkaj samideanoj, fondigis la lokan societon [[Madrida Esperanto-Klubo]] (poste [[Madrida Esperanto-Liceo]]) en 1953. En 1975 li translokiĝis al [[Albufereta]] ([[Alicante]]). ===[[Jozefo López Gozálbez]]=== Pastro '''Jozefo López Gozálbez''' (mortis la 11-an de novembro 1974) monaĥo, iama estro de la franciskanaj monaĥejoj de [[Alcoy]], [[Cullera]] kaj [[Valencia]] estis hispana esperantisto. Okaze de mesoj dum la esperantistaj solenaĵoj li predikis en Esperanto. ===[[Nicolás López]]=== '''Nicolás López''' (mortis la 6-a de junio 1967) estis esperantisto el [[Zaragoza]]. Li estis patro de [[Nicolás Escartín|Nicolás López Escartin]]. == M == ===[[Julián de Maguregui]]=== '''Julián de Maguregui''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Miguel Manteca López]]=== '''Miguel Manteca López''' (1913-1981) estis hispana esperantisto. === [[Rafael Márquez Porres]] === '''Rafael MÁRQUEZ PORRES''' ([[1917]] - [[20-a de novembro]] [[1997]]) estis tri jardekojn delegito pri mondfederismo en [[Palma de Mallorca]] ([[Hispanio]]). ===[[Carlos Martínes Fernández]]=== '''Carlos Martínes Fernández''' estis hispana esperantisto en [[Sevilo]] ekde 1911. Li gvidis diversajn E-kursojn ĉe la [[Reĝa Ekonomia Societo de Amikoj de la Lando]], kaj estis ankaŭ dum multaj jaroj Delegito de [[UEA]]. ===[[Alberto Menéndez Gonzáles]]=== '''Alberto Menéndez Gonzáles''' (naskiĝis 1893 en [[Gijon]]) estis hispana esperantisto. Li lernis Esperanton de [[Francisco Menéndez Rua]] en 1908. En Gijon, li fondis la Esperanto-grupon ĉe la «[[Ateneo Jovellanos]]», organizis diversajn Esperanto-Ekspoziciojn kaj la Kongreson de Esperanto en Gijon en la jaro 1955. ===[[Francisco Menéndez Rua]]=== '''Francisco Menéndez Rua''' (naskiĝis 1870?; mortis 1953) estis hispana pioniro de esperanto. En 1906 li fondis la iama [[Reĝa Asturia Esperanto-Asocio]] kaj fondis ĉe la [[Centro Katolika]], la Grupon «[[Astura Esperantista Asocio]]» en [[Gijon]]. === [[David Minguillon]] === '''David MINGUILLON''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[basgitaro]]n. ===[[Jozefo Santiago Molina]]=== '''Jozefo Santiago Molina''' (naskiĝis la 2-an de marto 1897; mortis la 10-an de Majo 1967) estis esperantisto el Valencio. Antaŭ la [[dua mondmilito]], aktive li kunlaboris dum la florantaj tagoj de la Grupo. Post la konflikto, li tute sin dediĉis al lernado de la [[rusa lingvo]], kaj lia agado en la esperanta kampo malpliiĝis, sed neniam li forlasis la movadon. ===[[Pilar Molins Tomás]]=== '''Pilar Molins Tomás''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de februaro 1983) estis esperantistino ekde 1915. Ŝi estis edzino de [[Sebastià Alberich i Jofré]]. ===[[Julio Mongada Rosenora]]=== '''Julio Mongada Rosenora''' estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Qué es el Esperanto?'''. Eld. [[Asociación Esperantista Española]], Madrid, 1932(?) ===[[Jesús Morán Alvarez]]=== '''Jesús Morán Alvarez''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Moreno]]=== '''Francisco Moreno''' (mortis 1969) estis esperantisto en Valencia. === [[Nicolás Muñiz Alonso]] === '''Nicolás MUÑIZ ALONSO''' ([[1917]]- [[19-a de decembro]] [[1999]]) estis [[delegito de UEA]], fondinto ([[1987]]) kaj prezidanto de la grupo Antaŭen en [[Aviles]] ([[Hispanio]]). === [[Javier Muñoz i Cotoré]] === '''Javier MUÑOZ i COTORÉ''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[violono]]n. == N == ===[[Pedro Naranjo Terán]]=== '''Pedro Naranjo Terán''', industriisto, (naskiĝis la 3an de aprilo 1887, mortis 1968), estis esperantisto ekde 1917 en [[Jerez de la Frontera]]. Li paroladis pri Esperanto en la estinta jereza Ateneo kaj en la [[Nacia Porblindula Organizaĵo]]. Dum la ekzistado de la «[[Revista del Ateneo]]», li verkis ĉiumonate artikuleton en Esperanto. ===[[Maria Camino Tomás Navascues]]=== '''Maria Camino Tomás Navascues''' (naskiĝis 1898?; mortis 1964) estis esperantistino en [[Pamplono]] dum la 20-a jarcento. ===[[Julián Nieto Tapia]]=== Pastro '''Julián Nieto Tapia''' (mortis la 24-an de majo 1970) estis esperantisto en [[Zaragozo]] ekde 1933. == O == ===[[Mariano Ocaña Ortega]]=== '''Mariano Ocaña Ortega''' (mortis en 1969) estis hispana esperantisto loĝante en [[Bezons]] Francio. ===[[José Orós Gimeno]]=== '''José Orós Gimeno''' (mortis la 16-an de februaro 1971) advokato, estis esperantisto en Zaragozo ekde 1922. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo “Frateco", redaktis bultenon de la [[Hispana Esperantista Konfederacio]] "[[Progreso Esperantista]]", fondita en 1931 kaj organizanto de la 15-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1954. ===[[Francisco Orts Parach]]=== '''Francisco Orts Parach''' (mortis 1983) estis hispana esperantisto. ===[[Juan de Otaola Faón]]=== '''Juan de Otaola Faón''' (mortis la 1-an de novembro 1974) estis esperantisto en Bilbao. ===[[Fernando Oyarzábal Tejada]]=== '''Fernando Oyarzábal Tejada''' (naskiĝis probable en 1926, mortis en 1971) estis esperantisto en Bilbao. == P == ===[[Rafael Palacios Herranz]]=== '''Rafael Palacios Herranz''' (naskiĝis eble en 1913; mortis la 4-a de aprilo 1984) estis esperantisto en Bilbao. Li estis diversfoje sekretario kaj estrarano de loka asocio. ===[[José de Palma Andrés]]=== '''José de Palma Andrés''' (mortis 1971) estis esperantisto en Valladolid, kie li estis kasisto de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. === [[Salvador Palomares]] === '''Salvador PALOMARES''' (mortis 1937) iniciatinto de la Esperanto-movado en Tabernes de Valldigna (Valencio), li mortis kiel regula soldato en la fronto de Madrido en 1937. ===[[Vicente Palomares]]=== '''Vicente Palomares''' (naskiĝis 1912?; mortis la 21-a de septembro 1949) estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Tabernes de Validigna]]. === [[Marcelina Palomo]] === '''Marcelina PALOMO''' (naskiĝis en [[1911]], mortis la [[20-an de februaro]] [[2000]]) estis dumviva membro de [[Hispana Esperanto-Federacio]], vidvino de [[Ángel Figuerola Auque]] (prezidinto de [[HEF]], [[1970]]-[[1978]]), kiu aktivis en [[Madrido]]. ===[[José Pastor Torregrosa]]=== '''José Pastor Torregrosa''' (naskiĝis 1916?; mortis la 20-a de aŭgusto 1986) estis esperantisto en [[Novelda]]. ===J. Paulet=== '''J. Paulet''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Barcelona]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. ===[[José Efrén Pedraz Palacio]]=== '''José Efrén Pedraz Palacio''' (mortis 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Jean Peletier]]=== Kapitano '''Jean Peletier''' (mortis 1964) aviadisto, estis hispana esperantisto dum la 20-a jarcento. Li estis oficiro de la [[Honora Legio]]. ===[[Angel Pérez Saura]]=== '''Angel Pérez Saura''' (naskiĝis 1928?; mortis la 24-an de Februaro 1971) estis esperantisto en Valencio. Li estis sekretario [[Hispana Esperanto-Federacio]] kaj redaktoro de [[Boletín]]. Li tradukis “Platero y yo” . ===P. Perez Valle=== '''P. Perez Valle''' (mortis 1917) estis esperantisto en [[Barcelono]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n202 jun 1917</ref> === [[Vicent Peris Sifres]] === '''Vicent PERIS Sifres''' (naskiĝis en 1919) loĝis en [[Tavernes de la Valldigna]]<ref>https://lacotorradelavall.blogspot.com/2017/11/reportatge-unes-notes-sobre-lesperanto.html</ref> , zorgis pri la urba biblioteko kaj aktivis tie. Estas fama ĉar li kunkreis la surskribon farita sur monta ŝtono "Antaŭen esperantistoj" en 1933 sed ĝis 2017 ne estis malkovrita ke ĝi estis Esperanta surskribo. ===[[Vicente Perles Moncho]]=== '''Vicente Perles Moncho''' (naskiĝis 1892; mortis la 19an de julio 1963) estis kataluna esperantisto dum la 20-a jarcento en [[Tarbeno]]. ===[[Jose Manuel Pinedo Rodriguez]]=== '''Jose Manuel Pinedo Rodriguez''' (mortis la 26-an de julio 1980) estis esperantisto en [[Santander]]. ===[[Juan Miguel Piquero]]=== '''Juan Miguel Piquero''' (mortis 1980) estis esperantisto en Valladolid ekde 1966. Li estis ano de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[Marina Piquero Muñiz]]=== '''Marina Piquero Muñiz''' (mortis la 30-a de januaro 1996) estis esperantistino en [[Gijón]]. ===[[Darvin Pono]]=== '''Darvin Pono''' (mortis 1919) estis esperantisto en Palma en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Frederico Poveda Pérez]]=== '''Frederico Poveda Pérez''' (mortis la 12-a de februaro 1968) kuracisto, estis esperantisto en Valencio. <!-- == Q == --> == R == ===[[E. Rivero]]=== '''E. RIVERO''' (Esteban?, vivdatoj ne konatas, eĉ pri la persona nomo nur estas certigita unua litero E.) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute duua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} ===[[Angel Rodríguez Álvarez]]=== '''Angel Rodríguez Álvarez''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8087</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[José Rodriguez Arés]]=== '''José Rodriguez Arés''' (mortis la 5-a de aprilo 1968) estis hispana esperantisto. ===[[Agustina Roca Mas]]=== '''Agustina Roca Mas''' (naskiĝis 1907:mortis 1977) estis hispana esperantistino en Malago. === [[Josep Rofes Mestre]] === '''Josep ROFES MESTRE''' ([[1926]]- mortis [[1990]] en [[Barcelono]], [[Hispanio]]) estis esperantisto, libro-amanto kaj instruisto. Li estis ankaŭ unu el la kunfondintoj de [[Hispana Esperanto-Instituto]]. === [[Àngel Ribas Martí]] === '''Àngel RIBAS MARTI'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[akordiono]]n. === [[Lucia ROLET]] === '''Lucia Rolet'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ŝi estas okaza kunlaboranto de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[gambovjolo]]n. === [[Ramón Rodríguez Peña]] === '''Ramón RODRÍGUEZ PEÑA''' (naskiĝis [[1907]] - mortis la [[11-a de marto|11-an de marto]] [[1994]]) estis aktivulo kaj E-instruisto en la [[Kanariaj Insuloj]]. ===[[Arturo Ruiz Sánchez]]=== '''Arturo Ruiz Sánchez''' (mortis la 29-a de decembro 1979) estis esperantisto en [[El Morche]]. ===[[Manuel Ruiz Maza]]=== '''Manuel Ruiz Maza''' (mortis la 2-an de aŭgusto 1981) estis hispana esperantisto. == S == === [[Ramón de Salas Bonal]]=== '''Ramón de Salas Bonal''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. '''Sango kaj Sablo'''. Eldonis [[Aragona Esperanto-Federacio]], 1936, 232 pĝ. === [[Anna Maria Sánchez]] === '''Anna Maria SÁNCHEZ'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ekde pluraj jaroj ankaŭ ŝi estas membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[perkutilo]]jn. ===[[Ernestina Serra Jimenez]]=== '''Ernestina Serra Jimenez''' (mortis 1916) estis esperantistino en [[Liria]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo]]=== '''Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo''' (mortis la 31-an de aŭgusto 1972) estis esperantistino en [[Jaca]]. Ŝi estis edzino de [[Miguel Sancho Izquierdo]]. ===[[Andrés San Pedro González]]=== '''Andrés San Pedro González''' (naskiĝis 1890(?), mortis la 13an de marto 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis ano de [[Grupo Esperantista de Baracaldo]]. ===[[José Sastre Lago]]=== '''José Sastre Lago''' (mortis la 17-an de julio 1967) estis esperantisto, ano de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[José Sempere (Valencia)]]=== '''José Sempere''' (mortis 1952) estis esperantisto en Valencia dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] . === [[Jozefo Serrano]] === '''Jozefo Serrano''' ( mortis [[1937]]) estis hispana esperantisto, kunlaboranto de ĵurnalo [[Popola Fronto]]. Leŭtenanto de la Popola Armeo, li mortis en la aragona fronto, en batalo kontraŭ la faŝisma armeo dum [[Hispana Enlanda Milito]]. ===[[Conchita Soler]]=== '''Conchita Soler''' (mortis 1966) estis hispana esperantistino. Ŝi estis filino de [[Fernando Soler Valls]] kaj fratino de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Fernando Soler Sempere]]=== '''Fernando Soler Sempere''' (mortis la 17-an de Oktobro 1966) estis hispana esperantisto. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] kaj frato de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Mariano Soto]]=== '''Mariano Soto''' (1890?-1914), ministo, estis esperantisto en [[La Arboleda]] en la komenco de 20-a jarcento. <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Nicassi Terrassa]] === '''Nicassi TERRASSA''' (mortis la [[19-a de aprilo|19-an de aprilo]] [[1959]] [[Palma de Mallorca]], [[Balearaj Insuloj]]) estis hispana esperantisto, multjara UEA-delegito en sia urbo. ===[[Lorenzo Til]]=== '''Lorenzo Til''' (naskiĝis 1911?; mortis la 19an de septembro 1971) estis esperantisto en Zaragozo. === [[Alfonso Tur Thomas]] === '''Alfonso TUR THOMAS''' (naskiĝis en [[1918]], mortis la 2-an de januaro [[2002]] post longa malsano) estis delegito en [[Barcelono]], vicprezidanto de [[Hispana Esperanto-Instituto]], redaktoro de la revuo [[Eŭropa Unio]] kaj E-instruisto. Lia filo [[d:Q126202815|Alfons Tur i García]]<ref>[https://www.facebook.com/alfons.turgarcia/ persona paĝo de Alfons Tur i García] en la retejo ''[[Facebook]]''</ref> estas denaska Esperanto-parolanto kaj multe aktivas en la kataluna Esperanto-movado, interalie kiel estrarano kaj ekde 2024 prezidanto de [[Kataluna Esperanto-Asocio]]. {{referencoj}} === [[Pep Tordera]] === '''Pep TORDERA''' (plennome ''Josep Tordera i Bordas'')<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Li kun [[Xavier Rodon i Morera]] estas fondinto kaj poste dum pluraj jaroj estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[gitaro]]n kaj kantis. ===[[Fernando de la Torre Rodriguez]]=== '''Fernando de la Torre Rodriguez''' (naskiĝis 1891?; mortis 1987) estis esperantisto en [[Baena]]. ===[[Clementina Tranque Iglesias]]=== '''Clementina Tranque Iglesias''' (mortis la 31-an de julio 1984) estis esperantistino en [[Valodilido]]. Ŝi partoprenis en la unua elementa kurso okazinta en Valodilido en 1958. Ŝi apartenis al la estraro de la urba Esperanto-klubo «Fido kaj Espero» deĵorante en diversaj postenoj. ===[[Leandro Trujillo Casañas]]=== '''Leandro Trujillo Casañas''' estas esperantisto de [[Tenerife]]. Verkoj * [[Santa Cruz de La Palma]] y el Esperanto. Eld. [[Esperantista Societo de Tenerife]] en 2000. == U == ===[[Francisco Uceda Flores]]=== '''Francisco Uceda Flores''' (mortis la 10-an de aŭgusto 1995) instruisto, estis esperantisto en [[Baeza]]. ===[[Jacinto Ureña Antón]]=== '''Jacinto Ureña Antón''' (naskiĝis 1914?; mortis la 28-an de septembro 2001) estis instruisto kaj esperantisto en [[Valadolido]] ekde 1960. Li estis estrarano de loka grupo «Fido kaj Espero» en diversaj estrar-postenoj. == V == === [[Luz Vázquez Souto]] === '''Luz VÁZQUEZ SOUTO''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)--->estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj ŝi estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[fluto]]n kaj kantis. ===[[ Evaristo Verdŭ Gisbert| Evaristo Verdú Gisbert]]=== ''' Evaristo Verdú Gisbert''' (mortis 1993) estis esperantisto en [[Alicante]]. ===[[Alfredo Villa y Villa]]=== '''Alfredo Villa y Villa''' (mortis la 7-an de aprilo 1969) estis esperantisto en [[Gijón]]. Li estis ano de la Organiza Komitato de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1955. ===[[Rafael Vizcaino Olcina]]=== '''Rafael Vizcaino Olcina''' (mortis la 3-a de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencia]] ekde 1912. <!-- == W == == X == == Y == == Z == --> == Notoj == <div style="font-size: 90%"> {{Referencoj}} </div> [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hispanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hispanaj]] 4dic5ishbwdd8imi6m3j3fvgpxbdgdh 9488185 9488178 2026-10-04T14:43:20Z Roberto 609 /* Evaristo Verdú Gisbert */ 9488185 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hispana esperantisto|hispanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hispanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hispanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hispanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hispanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Francisco Abella]]=== '''Francisco Abella''' (naskiĝis 1888?; mortis aprilo 1965) estis hispana esperantisto ekde 1907. ===[[Joaquín Aguiló]]=== '''Joaquín Aguiló''' (mortis 1919) estis esperantisto el Palma en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Isauro Alvarez]]=== '''Isauro Alvarez''' (mortis la 12-an de januaro 1954) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Madrido. Li estis edzo de [[Flora González]]. ===[[Juan Anguita Galán]]=== '''Juan Anguita Galán''' (naskiĝis 1889?, mortis 1969) estis esperantisto en [[Jaén]]. ===[[Julio Antiguedad]]=== '''Julio Antiguedad''' (mortis 1970) estis esperantisto en Bilbao. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === '''Tomas APRAIZ RIBERAS''' (naskiĝis la [[21-an de decembro]] [[1914]], mortis la [[23-an de oktobro]] [[1999]]), kvardekon da jaroj estis [[delegito de UEA]] en [[Bilbao]] ([[Eŭskio]], [[Hispanio]]). Li agadis dum multaj jaroj kiel prezidanto, sekretario kaj vicprezidanto de la loka klubo. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === La instruisto '''Vallés Arévalo''' es ===[[Enrique Arnau Prosper]]=== '''Enrique Arnau Prosper''' (mortis la 15-an de januaro 1989) estis esperantisto en [[Cheste]]. Li estis elstara Esperanto-parolanto el la grupo de Cheste. Li instruis klasojn al interesitaj studentoj en la klubo de Esperanto de la Universitato Laboral de Cheste. ===[[Juan Artagoitia Artagoitia]]=== '''Juan Artagoitia Artagoitia''' (mortis la 30-an de aprilo de 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Emilio Artigas]]=== '''Emilio Artigas''' (mortis la 17-a de septembro 1953) estis hispana esperantisto en [[Zaragozo]] dum mezo de 20-a jarcento. === [[Jozefo Artigas Lasala]] === '''Jozefo ARTIGAS LASALA''' (naskiĝis la [[21-an de novembro]] [[1870]] en [[Pina]]) estis [[Hispanio|hispana]] esperantisto. Profesie lernejestro en [[Madrid]]. Esperantisto de [[1911]]. Membro de [[HEI]]. Kursgvidado, grupfondado. Artikoloj en nacia gazetaro. == B == ===[[Dativo Blanco Seco]]=== '''Dativo Blanco Seco''' (naskiĝis 1923?; mortis la 2-a de aprilo de 1984), fervojisto, estis esperantisto en Palencia kaj Valladolid ekde 1963. ===[[José Fernando Berenguer]]=== '''José Fernando Berenguer''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li tradukis multajn verkojn el la hispana al Esperanto. ;Tradukoj: *[[José de Elola y Gutiérrez]]. [[La amo en la jaro dekmil]]. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1932. *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. [[Sango kaj sablo]]. Eld. [[Frateco (Aragona Esperanta Societo)|Aragona Esperanta Societo «Frateco»]], Zaragozo, 1935. *Riccardo Becerro de Bengoa. '''La Ĵusnaskito'''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], 1937. ===[[Demetrio Berges María]]=== '''Demetrio Berges María''' (mortis la 29-an de januaro 1971) fervojisto, estis esperantisto en Zaragozo. ===[[Angel Bolaños Martinez]]=== '''Angel Bolaños Martinez''' (naskiĝis 1916?; mortis la 31-a de marto 1971) estis esperantisto en Bilbao. ===[[José Maria Carlos Boloix Romanos]]=== '''José Maria Carlos Boloix Romanos''' (mortis la 4-an de oktobro 1993) estis dum multaj jaroj presisto de [[Boletín]] kaj multnombraj verkoj en [[Esperanto]]. ===[[Fernando Boscá]]=== '''Fernando Boscá''' estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. ===[[Félix Brovo]]=== '''Félix Brovo''' estis esperantisto en [[Zaragoza]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Manuel Burgos Mancebo]]=== '''Manuel Burgos Mancebo''' (mortis 1965) estis esperantisto en [[Jaén]] dum 20-a jarcento. == C == ===[[Alfredo Cabrera]]=== '''Alfredo CABRERA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8085</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Manuel Capiliure Ballester]]=== '''Manuel Capiliure Ballester''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *Esperanto Gramatica, Ejercicios, y Diccionario. Eld. la aŭtoro, [[San Vicente]], 1934(?) {{citaĵo|Plena gramatiko de Esperanto en [[hispana lingvo]], kun vortaroj Esperanto-hispana kaj hispan-Esperanta. Kiom ni povas juĝi, ĝi estas verko tre bona, kaj multe helpos al hispanaj lernantoj. Traleginte multajn paĝojn, ni vidis nur tri aferojn kritikindajn : la stranga uzo de laŭ (''laŭ diras la kuracisto'', p. 88), la uzo de ''spite'' kiel prepozicio (''spite malhelpaĵoj''<nowiki>=</nowiki> malgraŭ malhelpaĵoj, ŝpite malhelpaĵojn, p. 106): kaj formoj kiaj ''mi estos dormigante'' (dormiganta) ''la infanon'' (p. 65). Eble preseraro, sed ripetita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 351, Julio (1934)}} ===[[Valeriano Casado]]=== Pastro '''Valeriano Casado''' (naskiĝis la 15-a de decembro 1915 en [[Castilla]]; mortis 2008 en [[Osorno (urbo)|Osorno]]), paroĥestro de [[Osorno]], li eniĝis seminarion en 1938 kaj pastiĝis en la 6-a de junio 1950 kaj estis misiisto en sudo de Ĉinio kaj paroĥestro en Ĉilio. ===[[Alberto Cendra Elias]]=== '''Alberto Cendra Elias''' (mortis la 14-a de septembro 1970) estis hispana esperantisto en [[Villanueva y Geltrú]]. ===[[Joaquim Coll]]=== '''Joaquim Coll''' (mortis 1919) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n225 majo 1919</ref> ===[[Raimundo Cortijo]]=== '''Raimundo Cortijo''' (mortis 1965) estis hispana esperantisto en [[Lérida]] dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Costa]]=== '''Francisko (aŭ Francisco) Costa''' (mortis la 9-an de januaro 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Valencia. ===[[Venancio Monsalve de la Cruz]]=== '''Venancio Monsalve de la Cruz''' (naskiĝis 1913; mortis 2002) estis esperantisto en Madrido. ==D== ===[[Alberto Diaz Chapartegui]]=== '''Alberto Diaz Chapartegui''' (naskiĝis 1892; mortis la 22-an de oktobro 1984) abelbredisto, estis hispana esperantisto loĝante en [[Southampton]] (Britujo). Li estis patro de [[Amador Díaz]], kiu estis prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li lernis Esperanton en Bilbao en 1908, kie li prezidis la lokan grupon dum [[Hispana Enlanda Milito]]. <!-- == Ĉ == == D == --> == E == ===[[José de Elezcano y Maiztegui]]=== '''José de Elezcano y Maiztegui''' (mortis la 8an de junio 1968) komercisto, estis esperantisto en [[Bilbao]] ekde 1910. Li estis frato de [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]]. === [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]] === '''Manuel de ELEZCANO Y MAIZTEGUI''' (naskiĝis [[1886]] - mortis la [[27-a de novembro|27-an de novembro]] [[1980]]) estis hispana esperantisto ekde [[1909]], plurfoje prezidanto aŭ estrarano de la grupo en [[Bilbao]] ([[Hispanio]]). Kiel Esperanta poeto li premiiĝis en kelkaj literatur-konkursoj. Elezcano kunlaboris en la esperanto-fako kiu aperis ĉiulunde en la ĵurnalo «[[El Pueblo Vasco]]» kaj verkis artikojon por kelkajn esperantaj gazetoj. Kun aliaj membroj de la loka societo de Esperanto, Elezcano fondis la «[[Grupo Alpinista Esperanto]]» kaj profitis ties agadon por propagandi Esperanton inter la montgrimpistoj. ===[[Teodoro Elizondo]]=== '''Teodoro Elizondo Correa''' (naskiĝis 1892? , mortis la 16-an de januaro 1967) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis kunfondinto kaj iama prezidanto de la [[Esperantista Grupo de Bilbao]] en la jaro 1905, ekde 1909 li kontribuis en la revuo [[Nova Sento]]. Verkoj: *1935: "Esperanto Giltza" (eŭsklingva versio de [[Ŝlosilo de Esperanto]]) ===[[Alfonso Escamilla]]=== '''Alfonso Escamilla Roa''' (naskiĝis 1912? en [[Santisteban del Puerto]], mortis 2007 en [[Linares]]) instruisto, estis esperantisto en [[Jaeno]] kaj [[Pegalajar]]. ===[[Justo Estañ Canales]]=== '''Justo Estañ Canales''' (mortis 1999) estis esperantisto en Granado. Li naskiĝis en [[Callosa de Segura]] elmigris al Francio en 1928, okaze de industria krizo. En Francio li lernis Esperanton sub la gvido de [[Lidja Zamenhof]]. Li vojaĝis tra la Eŭropo en la 1930-a jardeko disvastigante Esperanton ĉefe en Svedio. === [[Manuel Esteban]] === '''Manuel ESTEBAN''' [manŭel' esteban] estis [[hispana esperantisto]], kiu estis [[Esperanto-movado en Hispanio|pioniro de Esperanto]] en [[Murcia]]. Li estis prezidanto de [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]]. Kuntradukanto de la [[Hispana ŝlosilo]], verkis broŝurojn. == F == ===[[Miguel Fabregas Bargallo]]=== '''Miguel Fabregas Bargallo''' (mortis la 4-an de decembro 1982) estis esperantisto dum la dua duono de la 20-a jarcento. ===[[Jaime Fé]]=== '''Jaime Fé''' (mortis 1919) estis esperantisto el Palma en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Leonor Fernández-Elizaldé]]=== '''Leonor Fernández-Elizaldé''' (mortis en 1952) estis esperantistino dum la mezo de la 20-a jarcento en [[Santander]]. Ŝi estis edzino de [[Urbano Gómez Collado]]. ===[[S. Ferreira]]=== '''S. Ferreira''' (vivdatoj ne konatas, eĉ ne la plena persona nomo) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute dua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} === [[Antonio Ferrer Hervás]] === '''Antonio Ferrer Hervás''' estis iama prezidanto de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]]. Li estis ido el esperantista familio: la patro estis [[Antonio Ferrer Soler]], kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj aktivulo en [[La Laguna]], kaj la patrino la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]]. === [[Antonio Ferrer Soler]] === '''Antonio Ferrer Soler''' (naskiĝis eble en 1910; mortis en 1971) estis kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj poste aktivulo en [[La Laguna]]. Li partoprenis la agadon de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]], kies [[membro]] li estis ekde ĝia fondiĝo en [[1957]]. Li estis edzo de la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]] kaj patro de [[Antonio Ferrer Hervás]], iama prezidanto de la Esperantista Societo de Tenerifo. ===[[Gerardo Flores]]=== '''Gerardo Flores''' (naskiĝis 1914; mortis la 9-an de aprilo 2010) estis esperantisto en Madrido. Membro numero 1 de [[Madrida Esperanto-Liceo]] kaj eksprezidanto de [[MEL]] kaj de [[HEF]]. Li estis unu el la agantoj kiuj efektivigis la aĉeton de oficejo por HEF en 1971 en la centro de [[Madrido]], kaj la homo kiu plej multe donacis al la fonduso por tiu aĉeto. == G == ===[[María Luz Galán]]=== '''María Luz Galán''' (mortis 1971) estis esperantistino en Valladolid. ===[[Antonio Gamboa Sánchez]]=== '''Antonio Gamboa Sánchez''' (mortis la 31-a de januaro 1985) estis membro de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]], kie li okupis la postenon de vicprezidanto. Li kontribuis finance al la agado de la Grupo. Dank'al sia helpo ĝi sidis, dum pluraj jaroj, en la strato Dos de Mayo. Li, plurfoje, verkis por «[[Boletín]]» kaj inter siaj skribaioj, elstaras poezion, kastillingve, enhavante la tutan gramatikon de Esperanto. ===[[Gonzalo Garcia Alvaro]]=== '''Gonzalo Garcia Alvaro''' (mortis 1982?) estis esperantisto en Madrido. ===[[Juan García Pintado]]=== '''Juan García Pintado''' (mortis la 3-an de februaro 1987) estis esperantisto en [[Kartageno]].<ref>[[Boletín]] n279 (aprilo 1987, [http://www.gazetoteko.com/hef/bol279.pdf skanaĵo)]</ref> {{referencoj}} === [[Vicenta Garcia Aguirre]] === '''Vicenta Garcia Aguirre''' estis esperantistino en Hispanio en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. ===[[Vicente Garcia Ifarte]]=== '''Vicente Garcia Ifarte''' (1895-1966) estis hispana esperantisto ekde 1913. Li naskiĝis en vilaĝo [[San Mateo]] en insulo [[Ibiza]] kie movadis, post li translokiĝis al [[Tarrasa]] kie li organizis la [[Hispana Esperanto Kongreso|Hispanan Esperanton Kongreson]] en 1951. ===[[José Garcia San Pedro]]=== '''José Garcia San Pedro''' (mortis 1982) estis hispana esperantisto. === [[Pedro A. Garrote Escribano]] === '''Pedro A. GARROTE ESCRIBANO''' naskiĝis en [[1950]] en Villagarcia de Campos (Valladolid). Li fariĝis esperantisto en la jaro [[1985]]. Li estis kasisto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]<ref>Federación Española de Esperanto. [http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php Junta directiva / Estraro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060709192223/http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php |date=2006-07-09 }}. Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[1995]] dum 12 jaroj kaj peranto de [[UEA]] <ref>Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[2003]], kaj membro de la grupo kiu tradukis al la hispana la libron "La Homo kiu defiis Babelon". {{referencoj}} ===[[Rafael Gastón Burillo]]=== Prof. Dr. '''Rafael Gastón Burillo''' (mortis 1963) estis hispana denaska esperantisto. Li estis unu el la gefiloj de [[Emilio Gastón]]. Li kaj liaj fratinoj laŭ la UEA-jarlibro de 1966 estis la unuaj flue parolantaj denaskaj esperantistoj en la mondo. ===[[Herminia Gil Alvarez]]=== '''Herminia Gil Alvarez''' (mortis 1998) estis esperantistino en Zaragozo ekde la 1950-a jardeko. ===[[Juan Gil]]=== '''Juan Gil''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Palma de Mallorca]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> ===[[Felix Gómez Martín]]=== '''Felix Gómez Martín''' (mortis 2002) aeronaŭtika inĝeniero, estis esperantisto ekde la 1940-a jardeko. En 1953 li kun aliaj fondis Madridan E-Klubon, kiu en 1962 ŝanĝis sian nomon al Madrida E-Liceo, kies prezidanto li estis 1967-1968. ===[[Flora González]]=== '''Flora GONZÁLEZ''' (mortis en 1969) estis esperantistino en Madrido. Ŝi estis edzino de [[Isauro Alvarez]]. ===[[Fernando González Correa]]=== '''Fernando GONZÁLEZ CORREA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8088</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} === [[Pedro González Cantero]] === '''Pedro GONZÁLEZ CANTERO''' (mortis julie [[1990]] en [[Burgos]], [[Hispanio]] post longa malsano) estis dumviva patrono de [[UEA]] kaj malavara [[mecenato]] de la internacia movado. ===[[Rafael Gonzáles]]=== '''Rafael GONZÁLEZ''' (mortis 1949) estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis la unua delegito de [[IEL]] en Hispanio. ===[[Ferdinando González Guardiola]]=== '''Ferdinando GONZÁLEZ GUARDIOLA''' (mortis la 22-an de junio 1972) estis hispana esperantisto. ===[[José Ernesto Guillem Tarín]]=== '''José Ernesto Guillem Tarín''' (mortis 1971) estis esperantisto en [[Valencio]]. ===[[José Guio Fierro]]=== '''José Guio Fierro''' (naskiĝis 1918?; mortis la 15-a de decembro 1975) estis esperantisto en Zaragozo. <!-- == Ĝ == --> == H == ===[[Esteban Hernandez Baez]]=== '''Esteban HERNANDEZ BAEZ''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto kaj instruisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8089</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Amelia Hernando de Gil Contreras]]=== '''Amelia Hernando de Gil Contreras''' (mortis 1971) estas esperantistino en [[Valladolid]]. ===[[Rafael Herrero]]=== '''Rafael Herrero Arroyo''' (mortis 1983) estis esperantisto en [[Moyá]], [[Valencio]]. Li estis prezidanto de la [[Hispana Esperanto-Federacio]] ekde 1954 ĝis 1962. ===[[Ramón Herrero Arroyo]]=== '''Ramón Herrero Arroyo''' (mortis la 9-an de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencio]], frato de [[Rafael Herrero]]. <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[Concepción Iglesias Diez]]=== '''Concepción Iglesias Diez''' (mortis 1970) estas esperantistino en [[Valadolido]], patrino de [[Tinuca Tranque]]. == J == === [[Arturo Jiménez]] === [[Dosiero:Jiménez.jpg|dekstre|120ra|eta|Arturo Jiménez en 2008]] '''Arturo JIMÉNEZ CARRETERO''' (plumnomo: ''Simajro Nneer;'' naskiĝinta la {{daton|24|septembro|1976}}) estas hispana esperantisto. De 2008 al 2009 li estis prezidanto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. ===[[Engracia Juliá de Ricou]]=== '''Engracia Juliá de Ricou''' (mortis 1970) estis esperantistino, edzino de [[Ramón Ricou Pujadas]]. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == ===[[Cirilo Lapeña]]=== '''Cirilo Lapeña''' (mortis 1970) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Ignacia de Lara]]=== La junulino '''Ignacia de LARA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas ŝia adreso en 1903) estis pionira esperantistino el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8086</ref> Du jarojn poste, ŝi estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Joaquin López Herrero]]=== '''Joaquin López Herrero''' (mortis la 7-an de februaro 1981) estis esperantisto en Madrido, kie helpita de kelkaj samideanoj, fondigis la lokan societon [[Madrida Esperanto-Klubo]] (poste [[Madrida Esperanto-Liceo]]) en 1953. En 1975 li translokiĝis al [[Albufereta]] ([[Alicante]]). ===[[Jozefo López Gozálbez]]=== Pastro '''Jozefo López Gozálbez''' (mortis la 11-an de novembro 1974) monaĥo, iama estro de la franciskanaj monaĥejoj de [[Alcoy]], [[Cullera]] kaj [[Valencia]] estis hispana esperantisto. Okaze de mesoj dum la esperantistaj solenaĵoj li predikis en Esperanto. ===[[Nicolás López]]=== '''Nicolás López''' (mortis la 6-a de junio 1967) estis esperantisto el [[Zaragoza]]. Li estis patro de [[Nicolás Escartín|Nicolás López Escartin]]. == M == ===[[Julián de Maguregui]]=== '''Julián de Maguregui''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Miguel Manteca López]]=== '''Miguel Manteca López''' (1913-1981) estis hispana esperantisto. === [[Rafael Márquez Porres]] === '''Rafael MÁRQUEZ PORRES''' ([[1917]] - [[20-a de novembro]] [[1997]]) estis tri jardekojn delegito pri mondfederismo en [[Palma de Mallorca]] ([[Hispanio]]). ===[[Carlos Martínes Fernández]]=== '''Carlos Martínes Fernández''' estis hispana esperantisto en [[Sevilo]] ekde 1911. Li gvidis diversajn E-kursojn ĉe la [[Reĝa Ekonomia Societo de Amikoj de la Lando]], kaj estis ankaŭ dum multaj jaroj Delegito de [[UEA]]. ===[[Alberto Menéndez Gonzáles]]=== '''Alberto Menéndez Gonzáles''' (naskiĝis 1893 en [[Gijon]]) estis hispana esperantisto. Li lernis Esperanton de [[Francisco Menéndez Rua]] en 1908. En Gijon, li fondis la Esperanto-grupon ĉe la «[[Ateneo Jovellanos]]», organizis diversajn Esperanto-Ekspoziciojn kaj la Kongreson de Esperanto en Gijon en la jaro 1955. ===[[Francisco Menéndez Rua]]=== '''Francisco Menéndez Rua''' (naskiĝis 1870?; mortis 1953) estis hispana pioniro de esperanto. En 1906 li fondis la iama [[Reĝa Asturia Esperanto-Asocio]] kaj fondis ĉe la [[Centro Katolika]], la Grupon «[[Astura Esperantista Asocio]]» en [[Gijon]]. === [[David Minguillon]] === '''David MINGUILLON''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[basgitaro]]n. ===[[Jozefo Santiago Molina]]=== '''Jozefo Santiago Molina''' (naskiĝis la 2-an de marto 1897; mortis la 10-an de Majo 1967) estis esperantisto el Valencio. Antaŭ la [[dua mondmilito]], aktive li kunlaboris dum la florantaj tagoj de la Grupo. Post la konflikto, li tute sin dediĉis al lernado de la [[rusa lingvo]], kaj lia agado en la esperanta kampo malpliiĝis, sed neniam li forlasis la movadon. ===[[Pilar Molins Tomás]]=== '''Pilar Molins Tomás''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de februaro 1983) estis esperantistino ekde 1915. Ŝi estis edzino de [[Sebastià Alberich i Jofré]]. ===[[Julio Mongada Rosenora]]=== '''Julio Mongada Rosenora''' estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Qué es el Esperanto?'''. Eld. [[Asociación Esperantista Española]], Madrid, 1932(?) ===[[Jesús Morán Alvarez]]=== '''Jesús Morán Alvarez''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Moreno]]=== '''Francisco Moreno''' (mortis 1969) estis esperantisto en Valencia. === [[Nicolás Muñiz Alonso]] === '''Nicolás MUÑIZ ALONSO''' ([[1917]]- [[19-a de decembro]] [[1999]]) estis [[delegito de UEA]], fondinto ([[1987]]) kaj prezidanto de la grupo Antaŭen en [[Aviles]] ([[Hispanio]]). === [[Javier Muñoz i Cotoré]] === '''Javier MUÑOZ i COTORÉ''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[violono]]n. == N == ===[[Pedro Naranjo Terán]]=== '''Pedro Naranjo Terán''', industriisto, (naskiĝis la 3an de aprilo 1887, mortis 1968), estis esperantisto ekde 1917 en [[Jerez de la Frontera]]. Li paroladis pri Esperanto en la estinta jereza Ateneo kaj en la [[Nacia Porblindula Organizaĵo]]. Dum la ekzistado de la «[[Revista del Ateneo]]», li verkis ĉiumonate artikuleton en Esperanto. ===[[Maria Camino Tomás Navascues]]=== '''Maria Camino Tomás Navascues''' (naskiĝis 1898?; mortis 1964) estis esperantistino en [[Pamplono]] dum la 20-a jarcento. ===[[Julián Nieto Tapia]]=== Pastro '''Julián Nieto Tapia''' (mortis la 24-an de majo 1970) estis esperantisto en [[Zaragozo]] ekde 1933. == O == ===[[Mariano Ocaña Ortega]]=== '''Mariano Ocaña Ortega''' (mortis en 1969) estis hispana esperantisto loĝante en [[Bezons]] Francio. ===[[José Orós Gimeno]]=== '''José Orós Gimeno''' (mortis la 16-an de februaro 1971) advokato, estis esperantisto en Zaragozo ekde 1922. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo “Frateco", redaktis bultenon de la [[Hispana Esperantista Konfederacio]] "[[Progreso Esperantista]]", fondita en 1931 kaj organizanto de la 15-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1954. ===[[Francisco Orts Parach]]=== '''Francisco Orts Parach''' (mortis 1983) estis hispana esperantisto. ===[[Juan de Otaola Faón]]=== '''Juan de Otaola Faón''' (mortis la 1-an de novembro 1974) estis esperantisto en Bilbao. ===[[Fernando Oyarzábal Tejada]]=== '''Fernando Oyarzábal Tejada''' (naskiĝis probable en 1926, mortis en 1971) estis esperantisto en Bilbao. == P == ===[[Rafael Palacios Herranz]]=== '''Rafael Palacios Herranz''' (naskiĝis eble en 1913; mortis la 4-a de aprilo 1984) estis esperantisto en Bilbao. Li estis diversfoje sekretario kaj estrarano de loka asocio. ===[[José de Palma Andrés]]=== '''José de Palma Andrés''' (mortis 1971) estis esperantisto en Valladolid, kie li estis kasisto de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. === [[Salvador Palomares]] === '''Salvador PALOMARES''' (mortis 1937) iniciatinto de la Esperanto-movado en Tabernes de Valldigna (Valencio), li mortis kiel regula soldato en la fronto de Madrido en 1937. ===[[Vicente Palomares]]=== '''Vicente Palomares''' (naskiĝis 1912?; mortis la 21-a de septembro 1949) estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Tabernes de Validigna]]. === [[Marcelina Palomo]] === '''Marcelina PALOMO''' (naskiĝis en [[1911]], mortis la [[20-an de februaro]] [[2000]]) estis dumviva membro de [[Hispana Esperanto-Federacio]], vidvino de [[Ángel Figuerola Auque]] (prezidinto de [[HEF]], [[1970]]-[[1978]]), kiu aktivis en [[Madrido]]. ===[[José Pastor Torregrosa]]=== '''José Pastor Torregrosa''' (naskiĝis 1916?; mortis la 20-a de aŭgusto 1986) estis esperantisto en [[Novelda]]. ===J. Paulet=== '''J. Paulet''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Barcelona]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. ===[[José Efrén Pedraz Palacio]]=== '''José Efrén Pedraz Palacio''' (mortis 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Jean Peletier]]=== Kapitano '''Jean Peletier''' (mortis 1964) aviadisto, estis hispana esperantisto dum la 20-a jarcento. Li estis oficiro de la [[Honora Legio]]. ===[[Angel Pérez Saura]]=== '''Angel Pérez Saura''' (naskiĝis 1928?; mortis la 24-an de Februaro 1971) estis esperantisto en Valencio. Li estis sekretario [[Hispana Esperanto-Federacio]] kaj redaktoro de [[Boletín]]. Li tradukis “Platero y yo” . ===P. Perez Valle=== '''P. Perez Valle''' (mortis 1917) estis esperantisto en [[Barcelono]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n202 jun 1917</ref> === [[Vicent Peris Sifres]] === '''Vicent PERIS Sifres''' (naskiĝis en 1919) loĝis en [[Tavernes de la Valldigna]]<ref>https://lacotorradelavall.blogspot.com/2017/11/reportatge-unes-notes-sobre-lesperanto.html</ref> , zorgis pri la urba biblioteko kaj aktivis tie. Estas fama ĉar li kunkreis la surskribon farita sur monta ŝtono "Antaŭen esperantistoj" en 1933 sed ĝis 2017 ne estis malkovrita ke ĝi estis Esperanta surskribo. ===[[Vicente Perles Moncho]]=== '''Vicente Perles Moncho''' (naskiĝis 1892; mortis la 19an de julio 1963) estis kataluna esperantisto dum la 20-a jarcento en [[Tarbeno]]. ===[[Jose Manuel Pinedo Rodriguez]]=== '''Jose Manuel Pinedo Rodriguez''' (mortis la 26-an de julio 1980) estis esperantisto en [[Santander]]. ===[[Juan Miguel Piquero]]=== '''Juan Miguel Piquero''' (mortis 1980) estis esperantisto en Valladolid ekde 1966. Li estis ano de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[Marina Piquero Muñiz]]=== '''Marina Piquero Muñiz''' (mortis la 30-a de januaro 1996) estis esperantistino en [[Gijón]]. ===[[Darvin Pono]]=== '''Darvin Pono''' (mortis 1919) estis esperantisto en Palma en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Frederico Poveda Pérez]]=== '''Frederico Poveda Pérez''' (mortis la 12-a de februaro 1968) kuracisto, estis esperantisto en Valencio. <!-- == Q == --> == R == ===[[E. Rivero]]=== '''E. RIVERO''' (Esteban?, vivdatoj ne konatas, eĉ pri la persona nomo nur estas certigita unua litero E.) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute duua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} ===[[Angel Rodríguez Álvarez]]=== '''Angel Rodríguez Álvarez''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8087</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[José Rodriguez Arés]]=== '''José Rodriguez Arés''' (mortis la 5-a de aprilo 1968) estis hispana esperantisto. ===[[Agustina Roca Mas]]=== '''Agustina Roca Mas''' (naskiĝis 1907:mortis 1977) estis hispana esperantistino en Malago. === [[Josep Rofes Mestre]] === '''Josep ROFES MESTRE''' ([[1926]]- mortis [[1990]] en [[Barcelono]], [[Hispanio]]) estis esperantisto, libro-amanto kaj instruisto. Li estis ankaŭ unu el la kunfondintoj de [[Hispana Esperanto-Instituto]]. === [[Àngel Ribas Martí]] === '''Àngel RIBAS MARTI'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[akordiono]]n. === [[Lucia ROLET]] === '''Lucia Rolet'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ŝi estas okaza kunlaboranto de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[gambovjolo]]n. === [[Ramón Rodríguez Peña]] === '''Ramón RODRÍGUEZ PEÑA''' (naskiĝis [[1907]] - mortis la [[11-a de marto|11-an de marto]] [[1994]]) estis aktivulo kaj E-instruisto en la [[Kanariaj Insuloj]]. ===[[Arturo Ruiz Sánchez]]=== '''Arturo Ruiz Sánchez''' (mortis la 29-a de decembro 1979) estis esperantisto en [[El Morche]]. ===[[Manuel Ruiz Maza]]=== '''Manuel Ruiz Maza''' (mortis la 2-an de aŭgusto 1981) estis hispana esperantisto. == S == === [[Ramón de Salas Bonal]]=== '''Ramón de Salas Bonal''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. '''Sango kaj Sablo'''. Eldonis [[Aragona Esperanto-Federacio]], 1936, 232 pĝ. === [[Anna Maria Sánchez]] === '''Anna Maria SÁNCHEZ'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ekde pluraj jaroj ankaŭ ŝi estas membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[perkutilo]]jn. ===[[Ernestina Serra Jimenez]]=== '''Ernestina Serra Jimenez''' (mortis 1916) estis esperantistino en [[Liria]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo]]=== '''Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo''' (mortis la 31-an de aŭgusto 1972) estis esperantistino en [[Jaca]]. Ŝi estis edzino de [[Miguel Sancho Izquierdo]]. ===[[Andrés San Pedro González]]=== '''Andrés San Pedro González''' (naskiĝis 1890(?), mortis la 13an de marto 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis ano de [[Grupo Esperantista de Baracaldo]]. ===[[José Sastre Lago]]=== '''José Sastre Lago''' (mortis la 17-an de julio 1967) estis esperantisto, ano de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[José Sempere (Valencia)]]=== '''José Sempere''' (mortis 1952) estis esperantisto en Valencia dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] . === [[Jozefo Serrano]] === '''Jozefo Serrano''' ( mortis [[1937]]) estis hispana esperantisto, kunlaboranto de ĵurnalo [[Popola Fronto]]. Leŭtenanto de la Popola Armeo, li mortis en la aragona fronto, en batalo kontraŭ la faŝisma armeo dum [[Hispana Enlanda Milito]]. ===[[Conchita Soler]]=== '''Conchita Soler''' (mortis 1966) estis hispana esperantistino. Ŝi estis filino de [[Fernando Soler Valls]] kaj fratino de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Fernando Soler Sempere]]=== '''Fernando Soler Sempere''' (mortis la 17-an de Oktobro 1966) estis hispana esperantisto. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] kaj frato de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Mariano Soto]]=== '''Mariano Soto''' (1890?-1914), ministo, estis esperantisto en [[La Arboleda]] en la komenco de 20-a jarcento. <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Nicassi Terrassa]] === '''Nicassi TERRASSA''' (mortis la [[19-a de aprilo|19-an de aprilo]] [[1959]] [[Palma de Mallorca]], [[Balearaj Insuloj]]) estis hispana esperantisto, multjara UEA-delegito en sia urbo. ===[[Lorenzo Til]]=== '''Lorenzo Til''' (naskiĝis 1911?; mortis la 19an de septembro 1971) estis esperantisto en Zaragozo. === [[Alfonso Tur Thomas]] === '''Alfonso TUR THOMAS''' (naskiĝis en [[1918]], mortis la 2-an de januaro [[2002]] post longa malsano) estis delegito en [[Barcelono]], vicprezidanto de [[Hispana Esperanto-Instituto]], redaktoro de la revuo [[Eŭropa Unio]] kaj E-instruisto. Lia filo [[d:Q126202815|Alfons Tur i García]]<ref>[https://www.facebook.com/alfons.turgarcia/ persona paĝo de Alfons Tur i García] en la retejo ''[[Facebook]]''</ref> estas denaska Esperanto-parolanto kaj multe aktivas en la kataluna Esperanto-movado, interalie kiel estrarano kaj ekde 2024 prezidanto de [[Kataluna Esperanto-Asocio]]. {{referencoj}} === [[Pep Tordera]] === '''Pep TORDERA''' (plennome ''Josep Tordera i Bordas'')<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Li kun [[Xavier Rodon i Morera]] estas fondinto kaj poste dum pluraj jaroj estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[gitaro]]n kaj kantis. ===[[Fernando de la Torre Rodriguez]]=== '''Fernando de la Torre Rodriguez''' (naskiĝis 1891?; mortis 1987) estis esperantisto en [[Baena]]. ===[[Clementina Tranque Iglesias]]=== '''Clementina Tranque Iglesias''' (mortis la 31-an de julio 1984) estis esperantistino en [[Valodilido]]. Ŝi partoprenis en la unua elementa kurso okazinta en Valodilido en 1958. Ŝi apartenis al la estraro de la urba Esperanto-klubo «Fido kaj Espero» deĵorante en diversaj postenoj. ===[[Leandro Trujillo Casañas]]=== '''Leandro Trujillo Casañas''' estas esperantisto de [[Tenerife]]. Verkoj * [[Santa Cruz de La Palma]] y el Esperanto. Eld. [[Esperantista Societo de Tenerife]] en 2000. == U == ===[[Francisco Uceda Flores]]=== '''Francisco Uceda Flores''' (mortis la 10-an de aŭgusto 1995) instruisto, estis esperantisto en [[Baeza]]. ===[[Jacinto Ureña Antón]]=== '''Jacinto Ureña Antón''' (naskiĝis 1914?; mortis la 28-an de septembro 2001) estis instruisto kaj esperantisto en [[Valadolido]] ekde 1960. Li estis estrarano de loka grupo «Fido kaj Espero» en diversaj estrar-postenoj. == V == === [[Luz Vázquez Souto]] === '''Luz VÁZQUEZ SOUTO''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)--->estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj ŝi estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[fluto]]n kaj kantis. ===[[ Evaristo Verdŭ Gisbert| Evaristo Verdú Gisbert]]=== ''' Evaristo Verdú Gisbert''' (mortis 1993) estis esperantisto en [[Alicante]]. ===[[Josef Vidal]]=== '''Josef Vidal''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Tarragona]], kies loka asocio li estis prezidanto, en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. ===[[Alfredo Villa y Villa]]=== '''Alfredo Villa y Villa''' (mortis la 7-an de aprilo 1969) estis esperantisto en [[Gijón]]. Li estis ano de la Organiza Komitato de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1955. ===[[Rafael Vizcaino Olcina]]=== '''Rafael Vizcaino Olcina''' (mortis la 3-a de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencia]] ekde 1912. <!-- == W == == X == == Y == == Z == --> == Notoj == <div style="font-size: 90%"> {{Referencoj}} </div> [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hispanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hispanaj]] 5cb9qyf5w4ogzz32ni91idspnl9ajky 9488304 9488185 2026-10-04T19:58:36Z Roberto 609 9488304 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hispana esperantisto|hispanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hispanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hispanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hispanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hispanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Francisco Abella]]=== '''Francisco Abella''' (naskiĝis 1888?; mortis aprilo 1965) estis hispana esperantisto ekde 1907. ===[[Joaquín Aguiló]]=== '''Joaquín Aguiló''' (mortis 1919) estis esperantisto el Palma en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Isauro Alvarez]]=== '''Isauro Alvarez''' (mortis la 12-an de januaro 1954) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Madrido. Li estis edzo de [[Flora González]]. ===[[Juan Anguita Galán]]=== '''Juan Anguita Galán''' (naskiĝis 1889?, mortis 1969) estis esperantisto en [[Jaén]]. ===[[Julio Antiguedad]]=== '''Julio Antiguedad''' (mortis 1970) estis esperantisto en Bilbao. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === '''Tomas APRAIZ RIBERAS''' (naskiĝis la [[21-an de decembro]] [[1914]], mortis la [[23-an de oktobro]] [[1999]]), kvardekon da jaroj estis [[delegito de UEA]] en [[Bilbao]] ([[Eŭskio]], [[Hispanio]]). Li agadis dum multaj jaroj kiel prezidanto, sekretario kaj vicprezidanto de la loka klubo. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === La instruisto '''Vallés Arévalo''' es ===[[Enrique Arnau Prosper]]=== '''Enrique Arnau Prosper''' (mortis la 15-an de januaro 1989) estis esperantisto en [[Cheste]]. Li estis elstara Esperanto-parolanto el la grupo de Cheste. Li instruis klasojn al interesitaj studentoj en la klubo de Esperanto de la Universitato Laboral de Cheste. ===[[Juan Artagoitia Artagoitia]]=== '''Juan Artagoitia Artagoitia''' (mortis la 30-an de aprilo de 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Emilio Artigas]]=== '''Emilio Artigas''' (mortis la 17-a de septembro 1953) estis hispana esperantisto en [[Zaragozo]] dum mezo de 20-a jarcento. === [[Jozefo Artigas Lasala]] === '''Jozefo ARTIGAS LASALA''' (naskiĝis la [[21-an de novembro]] [[1870]] en [[Pina]]) estis [[Hispanio|hispana]] esperantisto. Profesie lernejestro en [[Madrid]]. Esperantisto de [[1911]]. Membro de [[HEI]]. Kursgvidado, grupfondado. Artikoloj en nacia gazetaro. == B == ===[[Dativo Blanco Seco]]=== '''Dativo Blanco Seco''' (naskiĝis 1923?; mortis la 2-a de aprilo de 1984), fervojisto, estis esperantisto en Palencia kaj Valladolid ekde 1963. ===[[José Fernando Berenguer]]=== '''José Fernando Berenguer''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li tradukis multajn verkojn el la hispana al Esperanto. ;Tradukoj: *[[José de Elola y Gutiérrez]]. [[La amo en la jaro dekmil]]. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1932. *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. [[Sango kaj sablo]]. Eld. [[Frateco (Aragona Esperanta Societo)|Aragona Esperanta Societo «Frateco»]], Zaragozo, 1935. *Riccardo Becerro de Bengoa. '''La Ĵusnaskito'''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], 1937. ===[[Demetrio Berges María]]=== '''Demetrio Berges María''' (mortis la 29-an de januaro 1971) fervojisto, estis esperantisto en Zaragozo. ===[[Angel Bolaños Martinez]]=== '''Angel Bolaños Martinez''' (naskiĝis 1916?; mortis la 31-a de marto 1971) estis esperantisto en Bilbao. ===[[José Maria Carlos Boloix Romanos]]=== '''José Maria Carlos Boloix Romanos''' (mortis la 4-an de oktobro 1993) estis dum multaj jaroj presisto de [[Boletín]] kaj multnombraj verkoj en [[Esperanto]]. ===[[Fernando Boscá]]=== '''Fernando Boscá''' estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. ===[[Félix Brovo]]=== '''Félix Brovo''' estis esperantisto en [[Zaragoza]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Manuel Burgos Mancebo]]=== '''Manuel Burgos Mancebo''' (mortis 1965) estis esperantisto en [[Jaén]] dum 20-a jarcento. == C == ===[[Alfredo Cabrera]]=== '''Alfredo CABRERA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8085</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Manuel Capiliure Ballester]]=== '''Manuel Capiliure Ballester''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *Esperanto Gramatica, Ejercicios, y Diccionario. Eld. la aŭtoro, [[San Vicente]], 1934(?) {{citaĵo|Plena gramatiko de Esperanto en [[hispana lingvo]], kun vortaroj Esperanto-hispana kaj hispan-Esperanta. Kiom ni povas juĝi, ĝi estas verko tre bona, kaj multe helpos al hispanaj lernantoj. Traleginte multajn paĝojn, ni vidis nur tri aferojn kritikindajn : la stranga uzo de laŭ (''laŭ diras la kuracisto'', p. 88), la uzo de ''spite'' kiel prepozicio (''spite malhelpaĵoj''<nowiki>=</nowiki> malgraŭ malhelpaĵoj, ŝpite malhelpaĵojn, p. 106): kaj formoj kiaj ''mi estos dormigante'' (dormiganta) ''la infanon'' (p. 65). Eble preseraro, sed ripetita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 351, Julio (1934)}} ===[[Valeriano Casado]]=== Pastro '''Valeriano Casado''' (naskiĝis la 15-a de decembro 1915 en [[Castilla]]; mortis 2008 en [[Osorno (urbo)|Osorno]]), paroĥestro de [[Osorno]], li eniĝis seminarion en 1938 kaj pastiĝis en la 6-a de junio 1950 kaj estis misiisto en sudo de Ĉinio kaj paroĥestro en Ĉilio. ===[[Alberto Cendra Elias]]=== '''Alberto Cendra Elias''' (mortis la 14-a de septembro 1970) estis hispana esperantisto en [[Villanueva y Geltrú]]. ===[[Joaquim Coll]]=== '''Joaquim Coll''' (mortis 1919) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n225 majo 1919</ref> ===[[Raimundo Cortijo]]=== '''Raimundo Cortijo''' (mortis 1965) estis hispana esperantisto en [[Lérida]] dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Costa]]=== '''Francisko (aŭ Francisco) Costa''' (mortis la 9-an de januaro 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Valencia. ===[[Venancio Monsalve de la Cruz]]=== '''Venancio Monsalve de la Cruz''' (naskiĝis 1913; mortis 2002) estis esperantisto en Madrido. ==D== ===[[Alberto Diaz Chapartegui]]=== '''Alberto Diaz Chapartegui''' (naskiĝis 1892; mortis la 22-an de oktobro 1984) abelbredisto, estis hispana esperantisto loĝante en [[Southampton]] (Britujo). Li estis patro de [[Amador Díaz]], kiu estis prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li lernis Esperanton en Bilbao en 1908, kie li prezidis la lokan grupon dum [[Hispana Enlanda Milito]]. <!-- == Ĉ == == D == --> == E == ===[[José de Elezcano y Maiztegui]]=== '''José de Elezcano y Maiztegui''' (mortis la 8an de junio 1968) komercisto, estis esperantisto en [[Bilbao]] ekde 1910. Li estis frato de [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]]. === [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]] === '''Manuel de ELEZCANO Y MAIZTEGUI''' (naskiĝis [[1886]] - mortis la [[27-a de novembro|27-an de novembro]] [[1980]]) estis hispana esperantisto ekde [[1909]], plurfoje prezidanto aŭ estrarano de la grupo en [[Bilbao]] ([[Hispanio]]). Kiel Esperanta poeto li premiiĝis en kelkaj literatur-konkursoj. Elezcano kunlaboris en la esperanto-fako kiu aperis ĉiulunde en la ĵurnalo «[[El Pueblo Vasco]]» kaj verkis artikojon por kelkajn esperantaj gazetoj. Kun aliaj membroj de la loka societo de Esperanto, Elezcano fondis la «[[Grupo Alpinista Esperanto]]» kaj profitis ties agadon por propagandi Esperanton inter la montgrimpistoj. ===[[Teodoro Elizondo]]=== '''Teodoro Elizondo Correa''' (naskiĝis 1892? , mortis la 16-an de januaro 1967) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis kunfondinto kaj iama prezidanto de la [[Esperantista Grupo de Bilbao]] en la jaro 1905, ekde 1909 li kontribuis en la revuo [[Nova Sento]]. Verkoj: *1935: "Esperanto Giltza" (eŭsklingva versio de [[Ŝlosilo de Esperanto]]) ===[[Alfonso Escamilla]]=== '''Alfonso Escamilla Roa''' (naskiĝis 1912? en [[Santisteban del Puerto]], mortis 2007 en [[Linares]]) instruisto, estis esperantisto en [[Jaeno]] kaj [[Pegalajar]]. ===[[Justo Estañ Canales]]=== '''Justo Estañ Canales''' (mortis 1999) estis esperantisto en Granado. Li naskiĝis en [[Callosa de Segura]] elmigris al Francio en 1928, okaze de industria krizo. En Francio li lernis Esperanton sub la gvido de [[Lidja Zamenhof]]. Li vojaĝis tra la Eŭropo en la 1930-a jardeko disvastigante Esperanton ĉefe en Svedio. === [[Manuel Esteban]] === '''Manuel ESTEBAN''' [manŭel' esteban] estis [[hispana esperantisto]], kiu estis [[Esperanto-movado en Hispanio|pioniro de Esperanto]] en [[Murcia]]. Li estis prezidanto de [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]]. Kuntradukanto de la [[Hispana ŝlosilo]], verkis broŝurojn. == F == ===[[Miguel Fabregas Bargallo]]=== '''Miguel Fabregas Bargallo''' (mortis la 4-an de decembro 1982) estis esperantisto dum la dua duono de la 20-a jarcento. ===[[Jaime Fé]]=== '''Jaime Fé''' (mortis 1919) estis esperantisto el Palma en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Leonor Fernández-Elizaldé]]=== '''Leonor Fernández-Elizaldé''' (mortis en 1952) estis esperantistino dum la mezo de la 20-a jarcento en [[Santander]]. Ŝi estis edzino de [[Urbano Gómez Collado]]. ===[[S. Ferreira]]=== '''S. Ferreira''' (vivdatoj ne konatas, eĉ ne la plena persona nomo) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute dua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} === [[Antonio Ferrer Hervás]] === '''Antonio Ferrer Hervás''' estis iama prezidanto de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]]. Li estis ido el esperantista familio: la patro estis [[Antonio Ferrer Soler]], kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj aktivulo en [[La Laguna]], kaj la patrino la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]]. === [[Antonio Ferrer Soler]] === '''Antonio Ferrer Soler''' (naskiĝis eble en 1910; mortis en 1971) estis kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj poste aktivulo en [[La Laguna]]. Li partoprenis la agadon de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]], kies [[membro]] li estis ekde ĝia fondiĝo en [[1957]]. Li estis edzo de la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]] kaj patro de [[Antonio Ferrer Hervás]], iama prezidanto de la Esperantista Societo de Tenerifo. ===[[Gerardo Flores]]=== '''Gerardo Flores''' (naskiĝis 1914; mortis la 9-an de aprilo 2010) estis esperantisto en Madrido. Membro numero 1 de [[Madrida Esperanto-Liceo]] kaj eksprezidanto de [[MEL]] kaj de [[HEF]]. Li estis unu el la agantoj kiuj efektivigis la aĉeton de oficejo por HEF en 1971 en la centro de [[Madrido]], kaj la homo kiu plej multe donacis al la fonduso por tiu aĉeto. == G == ===[[María Luz Galán]]=== '''María Luz Galán''' (mortis 1971) estis esperantistino en Valladolid. ===[[Antonio Gamboa Sánchez]]=== '''Antonio Gamboa Sánchez''' (mortis la 31-a de januaro 1985) estis membro de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]], kie li okupis la postenon de vicprezidanto. Li kontribuis finance al la agado de la Grupo. Dank'al sia helpo ĝi sidis, dum pluraj jaroj, en la strato Dos de Mayo. Li, plurfoje, verkis por «[[Boletín]]» kaj inter siaj skribaioj, elstaras poezion, kastillingve, enhavante la tutan gramatikon de Esperanto. ===[[Gonzalo Garcia Alvaro]]=== '''Gonzalo Garcia Alvaro''' (mortis 1982?) estis esperantisto en Madrido. ===[[Juan García Pintado]]=== '''Juan García Pintado''' (mortis la 3-an de februaro 1987) estis esperantisto en [[Kartageno]].<ref>[[Boletín]] n279 (aprilo 1987, [http://www.gazetoteko.com/hef/bol279.pdf skanaĵo)]</ref> {{referencoj}} === [[Vicenta Garcia Aguirre]] === '''Vicenta Garcia Aguirre''' estis esperantistino en Hispanio en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. ===[[Vicente Garcia Ifarte]]=== '''Vicente Garcia Ifarte''' (1895-1966) estis hispana esperantisto ekde 1913. Li naskiĝis en vilaĝo [[San Mateo]] en insulo [[Ibiza]] kie movadis, post li translokiĝis al [[Tarrasa]] kie li organizis la [[Hispana Esperanto Kongreso|Hispanan Esperanton Kongreson]] en 1951. ===[[José Garcia San Pedro]]=== '''José Garcia San Pedro''' (mortis 1982) estis hispana esperantisto. === [[Pedro A. Garrote Escribano]] === '''Pedro A. GARROTE ESCRIBANO''' naskiĝis en [[1950]] en Villagarcia de Campos (Valladolid). Li fariĝis esperantisto en la jaro [[1985]]. Li estis kasisto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]<ref>Federación Española de Esperanto. [http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php Junta directiva / Estraro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060709192223/http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php |date=2006-07-09 }}. Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[1995]] dum 12 jaroj kaj peranto de [[UEA]] <ref>Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[2003]], kaj membro de la grupo kiu tradukis al la hispana la libron "La Homo kiu defiis Babelon". {{referencoj}} ===[[Rafael Gastón Burillo]]=== Prof. Dr. '''Rafael Gastón Burillo''' (mortis 1963) estis hispana denaska esperantisto. Li estis unu el la gefiloj de [[Emilio Gastón]]. Li kaj liaj fratinoj laŭ la UEA-jarlibro de 1966 estis la unuaj flue parolantaj denaskaj esperantistoj en la mondo. ===[[Herminia Gil Alvarez]]=== '''Herminia Gil Alvarez''' (mortis 1998) estis esperantistino en Zaragozo ekde la 1950-a jardeko. ===[[Juan Gil]]=== '''Juan Gil''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Palma de Mallorca]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> ===[[Felix Gómez Martín]]=== '''Felix Gómez Martín''' (mortis 2002) aeronaŭtika inĝeniero, estis esperantisto ekde la 1940-a jardeko. En 1953 li kun aliaj fondis Madridan E-Klubon, kiu en 1962 ŝanĝis sian nomon al Madrida E-Liceo, kies prezidanto li estis 1967-1968. ===[[Flora González]]=== '''Flora GONZÁLEZ''' (mortis en 1969) estis esperantistino en Madrido. Ŝi estis edzino de [[Isauro Alvarez]]. ===[[Fernando González Correa]]=== '''Fernando GONZÁLEZ CORREA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8088</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} === [[Pedro González Cantero]] === '''Pedro GONZÁLEZ CANTERO''' (mortis julie [[1990]] en [[Burgos]], [[Hispanio]] post longa malsano) estis dumviva patrono de [[UEA]] kaj malavara [[mecenato]] de la internacia movado. ===[[Rafael Gonzáles]]=== '''Rafael GONZÁLEZ''' (mortis 1949) estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis la unua delegito de [[IEL]] en Hispanio. ===[[Ferdinando González Guardiola]]=== '''Ferdinando GONZÁLEZ GUARDIOLA''' (mortis la 22-an de junio 1972) estis hispana esperantisto. ===[[José Ernesto Guillem Tarín]]=== '''José Ernesto Guillem Tarín''' (mortis 1971) estis esperantisto en [[Valencio]]. ===[[José Guio Fierro]]=== '''José Guio Fierro''' (naskiĝis 1918?; mortis la 15-a de decembro 1975) estis esperantisto en Zaragozo. <!-- == Ĝ == --> == H == ===[[Esteban Hernandez Baez]]=== '''Esteban HERNANDEZ BAEZ''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto kaj instruisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8089</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Amelia Hernando de Gil Contreras]]=== '''Amelia Hernando de Gil Contreras''' (mortis 1971) estas esperantistino en [[Valladolid]]. ===[[Rafael Herrero]]=== '''Rafael Herrero Arroyo''' (mortis 1983) estis esperantisto en [[Moyá]], [[Valencio]]. Li estis prezidanto de la [[Hispana Esperanto-Federacio]] ekde 1954 ĝis 1962. ===[[Ramón Herrero Arroyo]]=== '''Ramón Herrero Arroyo''' (mortis la 9-an de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencio]], frato de [[Rafael Herrero]]. <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[Concepción Iglesias Diez]]=== '''Concepción Iglesias Diez''' (mortis 1970) estas esperantistino en [[Valadolido]], patrino de [[Tinuca Tranque]]. == J == === [[Arturo Jiménez]] === [[Dosiero:Jiménez.jpg|dekstre|120ra|eta|Arturo Jiménez en 2008]] '''Arturo JIMÉNEZ CARRETERO''' (plumnomo: ''Simajro Nneer;'' naskiĝinta la {{daton|24|septembro|1976}}) estas hispana esperantisto. De 2008 al 2009 li estis prezidanto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. ===[[Engracia Juliá de Ricou]]=== '''Engracia Juliá de Ricou''' (mortis 1970) estis esperantistino, edzino de [[Ramón Ricou Pujadas]]. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == ===[[Cirilo Lapeña]]=== '''Cirilo Lapeña''' (mortis 1970) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Ignacia de Lara]]=== La junulino '''Ignacia de LARA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas ŝia adreso en 1903) estis pionira esperantistino el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8086</ref> Du jarojn poste, ŝi estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Joaquin López Herrero]]=== '''Joaquin López Herrero''' (mortis la 7-an de februaro 1981) estis esperantisto en Madrido, kie helpita de kelkaj samideanoj, fondigis la lokan societon [[Madrida Esperanto-Klubo]] (poste [[Madrida Esperanto-Liceo]]) en 1953. En 1975 li translokiĝis al [[Albufereta]] ([[Alicante]]). ===[[Jozefo López Gozálbez]]=== Pastro '''Jozefo López Gozálbez''' (mortis la 11-an de novembro 1974) monaĥo, iama estro de la franciskanaj monaĥejoj de [[Alcoy]], [[Cullera]] kaj [[Valencia]] estis hispana esperantisto. Okaze de mesoj dum la esperantistaj solenaĵoj li predikis en Esperanto. ===[[Nicolás López]]=== '''Nicolás López''' (mortis la 6-a de junio 1967) estis esperantisto el [[Zaragoza]]. Li estis patro de [[Nicolás Escartín|Nicolás López Escartin]]. == M == ===[[Julián de Maguregui]]=== '''Julián de Maguregui''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Miguel Manteca López]]=== '''Miguel Manteca López''' (1913-1981) estis hispana esperantisto. === [[Rafael Márquez Porres]] === '''Rafael MÁRQUEZ PORRES''' ([[1917]] - [[20-a de novembro]] [[1997]]) estis tri jardekojn delegito pri mondfederismo en [[Palma de Mallorca]] ([[Hispanio]]). ===[[Carlos Martínes Fernández]]=== '''Carlos Martínes Fernández''' estis hispana esperantisto en [[Sevilo]] ekde 1911. Li gvidis diversajn E-kursojn ĉe la [[Reĝa Ekonomia Societo de Amikoj de la Lando]], kaj estis ankaŭ dum multaj jaroj Delegito de [[UEA]]. ===[[Alberto Menéndez Gonzáles]]=== '''Alberto Menéndez Gonzáles''' (naskiĝis 1893 en [[Gijon]]) estis hispana esperantisto. Li lernis Esperanton de [[Francisco Menéndez Rua]] en 1908. En Gijon, li fondis la Esperanto-grupon ĉe la «[[Ateneo Jovellanos]]», organizis diversajn Esperanto-Ekspoziciojn kaj la Kongreson de Esperanto en Gijon en la jaro 1955. ===[[Francisco Menéndez Rua]]=== '''Francisco Menéndez Rua''' (naskiĝis 1870?; mortis 1953) estis hispana pioniro de esperanto. En 1906 li fondis la iama [[Reĝa Asturia Esperanto-Asocio]] kaj fondis ĉe la [[Centro Katolika]], la Grupon «[[Astura Esperantista Asocio]]» en [[Gijon]]. === [[David Minguillon]] === '''David MINGUILLON''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[basgitaro]]n. ===[[Jozefo Santiago Molina]]=== '''Jozefo Santiago Molina''' (naskiĝis la 2-an de marto 1897; mortis la 10-an de Majo 1967) estis esperantisto el Valencio. Antaŭ la [[dua mondmilito]], aktive li kunlaboris dum la florantaj tagoj de la Grupo. Post la konflikto, li tute sin dediĉis al lernado de la [[rusa lingvo]], kaj lia agado en la esperanta kampo malpliiĝis, sed neniam li forlasis la movadon. ===[[Pilar Molins Tomás]]=== '''Pilar Molins Tomás''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de februaro 1983) estis esperantistino ekde 1915. Ŝi estis edzino de [[Sebastià Alberich i Jofré]]. ===[[Julio Mongada Rosenora]]=== '''Julio Mongada Rosenora''' estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Qué es el Esperanto?'''. Eld. [[Asociación Esperantista Española]], Madrid, 1932(?) ===[[Jesús Morán Alvarez]]=== '''Jesús Morán Alvarez''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Moreno]]=== '''Francisco Moreno''' (mortis 1969) estis esperantisto en Valencia. === [[Nicolás Muñiz Alonso]] === '''Nicolás MUÑIZ ALONSO''' ([[1917]]- [[19-a de decembro]] [[1999]]) estis [[delegito de UEA]], fondinto ([[1987]]) kaj prezidanto de la grupo Antaŭen en [[Aviles]] ([[Hispanio]]). === [[Javier Muñoz i Cotoré]] === '''Javier MUÑOZ i COTORÉ''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[violono]]n. == N == ===[[Pedro Naranjo Terán]]=== '''Pedro Naranjo Terán''', industriisto, (naskiĝis la 3an de aprilo 1887, mortis 1968), estis esperantisto ekde 1917 en [[Jerez de la Frontera]]. Li paroladis pri Esperanto en la estinta jereza Ateneo kaj en la [[Nacia Porblindula Organizaĵo]]. Dum la ekzistado de la «[[Revista del Ateneo]]», li verkis ĉiumonate artikuleton en Esperanto. ===[[Maria Camino Tomás Navascues]]=== '''Maria Camino Tomás Navascues''' (naskiĝis 1898?; mortis 1964) estis esperantistino en [[Pamplono]] dum la 20-a jarcento. ===[[Julián Nieto Tapia]]=== Pastro '''Julián Nieto Tapia''' (mortis la 24-an de majo 1970) estis esperantisto en [[Zaragozo]] ekde 1933. == O == ===[[Mariano Ocaña Ortega]]=== '''Mariano Ocaña Ortega''' (mortis en 1969) estis hispana esperantisto loĝante en [[Bezons]] Francio. ===[[José Orós Gimeno]]=== '''José Orós Gimeno''' (mortis la 16-an de februaro 1971) advokato, estis esperantisto en Zaragozo ekde 1922. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo “Frateco", redaktis bultenon de la [[Hispana Esperantista Konfederacio]] "[[Progreso Esperantista]]", fondita en 1931 kaj organizanto de la 15-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1954. ===[[Francisco Orts Parach]]=== '''Francisco Orts Parach''' (mortis 1983) estis hispana esperantisto. ===[[Juan de Otaola Faón]]=== '''Juan de Otaola Faón''' (mortis la 1-an de novembro 1974) estis esperantisto en Bilbao. ===[[Fernando Oyarzábal Tejada]]=== '''Fernando Oyarzábal Tejada''' (naskiĝis probable en 1926, mortis en 1971) estis esperantisto en Bilbao. == P == ===[[Rafael Palacios Herranz]]=== '''Rafael Palacios Herranz''' (naskiĝis eble en 1913; mortis la 4-a de aprilo 1984) estis esperantisto en Bilbao. Li estis diversfoje sekretario kaj estrarano de loka asocio. ===[[José de Palma Andrés]]=== '''José de Palma Andrés''' (mortis 1971) estis esperantisto en Valladolid, kie li estis kasisto de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. === [[Salvador Palomares]] === '''Salvador PALOMARES''' (mortis 1937) iniciatinto de la Esperanto-movado en Tabernes de Valldigna (Valencio), li mortis kiel regula soldato en la fronto de Madrido en 1937. ===[[Vicente Palomares]]=== '''Vicente Palomares''' (naskiĝis 1912?; mortis la 21-a de septembro 1949) estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Tabernes de Validigna]]. === [[Marcelina Palomo]] === '''Marcelina PALOMO''' (naskiĝis en [[1911]], mortis la [[20-an de februaro]] [[2000]]) estis dumviva membro de [[Hispana Esperanto-Federacio]], vidvino de [[Ángel Figuerola Auque]] (prezidinto de [[HEF]], [[1970]]-[[1978]]), kiu aktivis en [[Madrido]]. ===[[José Pastor Torregrosa]]=== '''José Pastor Torregrosa''' (naskiĝis 1916?; mortis la 20-a de aŭgusto 1986) estis esperantisto en [[Novelda]]. ===J. Paulet=== '''J. Paulet''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Barcelona]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[José Efrén Pedraz Palacio]]=== '''José Efrén Pedraz Palacio''' (mortis 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Jean Peletier]]=== Kapitano '''Jean Peletier''' (mortis 1964) aviadisto, estis hispana esperantisto dum la 20-a jarcento. Li estis oficiro de la [[Honora Legio]]. ===[[Angel Pérez Saura]]=== '''Angel Pérez Saura''' (naskiĝis 1928?; mortis la 24-an de Februaro 1971) estis esperantisto en Valencio. Li estis sekretario [[Hispana Esperanto-Federacio]] kaj redaktoro de [[Boletín]]. Li tradukis “Platero y yo” . ===P. Perez Valle=== '''P. Perez Valle''' (mortis 1917) estis esperantisto en [[Barcelono]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n202 jun 1917</ref> === [[Vicent Peris Sifres]] === '''Vicent PERIS Sifres''' (naskiĝis en 1919) loĝis en [[Tavernes de la Valldigna]]<ref>https://lacotorradelavall.blogspot.com/2017/11/reportatge-unes-notes-sobre-lesperanto.html</ref> , zorgis pri la urba biblioteko kaj aktivis tie. Estas fama ĉar li kunkreis la surskribon farita sur monta ŝtono "Antaŭen esperantistoj" en 1933 sed ĝis 2017 ne estis malkovrita ke ĝi estis Esperanta surskribo. ===[[Vicente Perles Moncho]]=== '''Vicente Perles Moncho''' (naskiĝis 1892; mortis la 19an de julio 1963) estis kataluna esperantisto dum la 20-a jarcento en [[Tarbeno]]. ===[[Jose Manuel Pinedo Rodriguez]]=== '''Jose Manuel Pinedo Rodriguez''' (mortis la 26-an de julio 1980) estis esperantisto en [[Santander]]. ===[[Juan Miguel Piquero]]=== '''Juan Miguel Piquero''' (mortis 1980) estis esperantisto en Valladolid ekde 1966. Li estis ano de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[Marina Piquero Muñiz]]=== '''Marina Piquero Muñiz''' (mortis la 30-a de januaro 1996) estis esperantistino en [[Gijón]]. ===[[Darvin Pono]]=== '''Darvin Pono''' (mortis 1919) estis esperantisto en Palma en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Frederico Poveda Pérez]]=== '''Frederico Poveda Pérez''' (mortis la 12-a de februaro 1968) kuracisto, estis esperantisto en Valencio. <!-- == Q == --> == R == ===[[E. Rivero]]=== '''E. RIVERO''' (Esteban?, vivdatoj ne konatas, eĉ pri la persona nomo nur estas certigita unua litero E.) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute duua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} ===[[Angel Rodríguez Álvarez]]=== '''Angel Rodríguez Álvarez''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8087</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[José Rodriguez Arés]]=== '''José Rodriguez Arés''' (mortis la 5-a de aprilo 1968) estis hispana esperantisto. ===[[Agustina Roca Mas]]=== '''Agustina Roca Mas''' (naskiĝis 1907:mortis 1977) estis hispana esperantistino en Malago. === [[Josep Rofes Mestre]] === '''Josep ROFES MESTRE''' ([[1926]]- mortis [[1990]] en [[Barcelono]], [[Hispanio]]) estis esperantisto, libro-amanto kaj instruisto. Li estis ankaŭ unu el la kunfondintoj de [[Hispana Esperanto-Instituto]]. === [[Àngel Ribas Martí]] === '''Àngel RIBAS MARTI'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[akordiono]]n. === [[Lucia ROLET]] === '''Lucia Rolet'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ŝi estas okaza kunlaboranto de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[gambovjolo]]n. === [[Ramón Rodríguez Peña]] === '''Ramón RODRÍGUEZ PEÑA''' (naskiĝis [[1907]] - mortis la [[11-a de marto|11-an de marto]] [[1994]]) estis aktivulo kaj E-instruisto en la [[Kanariaj Insuloj]]. ===[[Arturo Ruiz Sánchez]]=== '''Arturo Ruiz Sánchez''' (mortis la 29-a de decembro 1979) estis esperantisto en [[El Morche]]. ===[[Manuel Ruiz Maza]]=== '''Manuel Ruiz Maza''' (mortis la 2-an de aŭgusto 1981) estis hispana esperantisto. == S == === [[Ramón de Salas Bonal]]=== '''Ramón de Salas Bonal''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. '''Sango kaj Sablo'''. Eldonis [[Aragona Esperanto-Federacio]], 1936, 232 pĝ. === [[Anna Maria Sánchez]] === '''Anna Maria SÁNCHEZ'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ekde pluraj jaroj ankaŭ ŝi estas membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[perkutilo]]jn. ===[[Ernestina Serra Jimenez]]=== '''Ernestina Serra Jimenez''' (mortis 1916) estis esperantistino en [[Liria]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo]]=== '''Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo''' (mortis la 31-an de aŭgusto 1972) estis esperantistino en [[Jaca]]. Ŝi estis edzino de [[Miguel Sancho Izquierdo]]. ===[[Andrés San Pedro González]]=== '''Andrés San Pedro González''' (naskiĝis 1890(?), mortis la 13an de marto 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis ano de [[Grupo Esperantista de Baracaldo]]. ===[[José Sastre Lago]]=== '''José Sastre Lago''' (mortis la 17-an de julio 1967) estis esperantisto, ano de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[José Sempere (Valencia)]]=== '''José Sempere''' (mortis 1952) estis esperantisto en Valencia dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] . === [[Jozefo Serrano]] === '''Jozefo Serrano''' ( mortis [[1937]]) estis hispana esperantisto, kunlaboranto de ĵurnalo [[Popola Fronto]]. Leŭtenanto de la Popola Armeo, li mortis en la aragona fronto, en batalo kontraŭ la faŝisma armeo dum [[Hispana Enlanda Milito]]. ===[[Conchita Soler]]=== '''Conchita Soler''' (mortis 1966) estis hispana esperantistino. Ŝi estis filino de [[Fernando Soler Valls]] kaj fratino de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Fernando Soler Sempere]]=== '''Fernando Soler Sempere''' (mortis la 17-an de Oktobro 1966) estis hispana esperantisto. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] kaj frato de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Mariano Soto]]=== '''Mariano Soto''' (1890?-1914), ministo, estis esperantisto en [[La Arboleda]] en la komenco de 20-a jarcento. <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Nicassi Terrassa]] === '''Nicassi TERRASSA''' (mortis la [[19-a de aprilo|19-an de aprilo]] [[1959]] [[Palma de Mallorca]], [[Balearaj Insuloj]]) estis hispana esperantisto, multjara UEA-delegito en sia urbo. ===[[Lorenzo Til]]=== '''Lorenzo Til''' (naskiĝis 1911?; mortis la 19an de septembro 1971) estis esperantisto en Zaragozo. === [[Alfonso Tur Thomas]] === '''Alfonso TUR THOMAS''' (naskiĝis en [[1918]], mortis la 2-an de januaro [[2002]] post longa malsano) estis delegito en [[Barcelono]], vicprezidanto de [[Hispana Esperanto-Instituto]], redaktoro de la revuo [[Eŭropa Unio]] kaj E-instruisto. Lia filo [[d:Q126202815|Alfons Tur i García]]<ref>[https://www.facebook.com/alfons.turgarcia/ persona paĝo de Alfons Tur i García] en la retejo ''[[Facebook]]''</ref> estas denaska Esperanto-parolanto kaj multe aktivas en la kataluna Esperanto-movado, interalie kiel estrarano kaj ekde 2024 prezidanto de [[Kataluna Esperanto-Asocio]]. {{referencoj}} === [[Pep Tordera]] === '''Pep TORDERA''' (plennome ''Josep Tordera i Bordas'')<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Li kun [[Xavier Rodon i Morera]] estas fondinto kaj poste dum pluraj jaroj estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[gitaro]]n kaj kantis. ===[[Fernando de la Torre Rodriguez]]=== '''Fernando de la Torre Rodriguez''' (naskiĝis 1891?; mortis 1987) estis esperantisto en [[Baena]]. ===[[Clementina Tranque Iglesias]]=== '''Clementina Tranque Iglesias''' (mortis la 31-an de julio 1984) estis esperantistino en [[Valodilido]]. Ŝi partoprenis en la unua elementa kurso okazinta en Valodilido en 1958. Ŝi apartenis al la estraro de la urba Esperanto-klubo «Fido kaj Espero» deĵorante en diversaj postenoj. ===[[Leandro Trujillo Casañas]]=== '''Leandro Trujillo Casañas''' estas esperantisto de [[Tenerife]]. Verkoj * [[Santa Cruz de La Palma]] y el Esperanto. Eld. [[Esperantista Societo de Tenerife]] en 2000. == U == ===[[Francisco Uceda Flores]]=== '''Francisco Uceda Flores''' (mortis la 10-an de aŭgusto 1995) instruisto, estis esperantisto en [[Baeza]]. ===[[Jacinto Ureña Antón]]=== '''Jacinto Ureña Antón''' (naskiĝis 1914?; mortis la 28-an de septembro 2001) estis instruisto kaj esperantisto en [[Valadolido]] ekde 1960. Li estis estrarano de loka grupo «Fido kaj Espero» en diversaj estrar-postenoj. == V == === [[Luz Vázquez Souto]] === '''Luz VÁZQUEZ SOUTO''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)--->estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj ŝi estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[fluto]]n kaj kantis. ===[[ Evaristo Verdŭ Gisbert| Evaristo Verdú Gisbert]]=== ''' Evaristo Verdú Gisbert''' (mortis 1993) estis esperantisto en [[Alicante]]. ===[[Josef Vidal]]=== '''Josef Vidal''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Tarragona]], kies loka asocio li estis prezidanto, en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[Alfredo Villa y Villa]]=== '''Alfredo Villa y Villa''' (mortis la 7-an de aprilo 1969) estis esperantisto en [[Gijón]]. Li estis ano de la Organiza Komitato de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1955. ===[[Rafael Vizcaino Olcina]]=== '''Rafael Vizcaino Olcina''' (mortis la 3-a de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencia]] ekde 1912. <!-- == W == == X == == Y == == Z == --> == Notoj == <div style="font-size: 90%"> {{Referencoj}} </div> [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hispanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hispanaj]] sojymcpq1pmdgmif6381gvgwqd66m4m 0 121971 9488174 9484677 2026-10-04T14:32:55Z Roberto 609 /* N */ 9488174 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[nederlanda esperantisto|nederlandaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri nederlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:nederlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de nederlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de nederlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[G. Abbas-de Hoop]] === '''G. ABBAS-DE HOOP''' (naskiĝis en [[1917]], mortis la {{daton|31|oktobro|1995}} en [[Groningen]]) estis [[nederlanda esperantisto|nederlanda esperantistino]] kaj, same kiel sia edzo forpasinta en 1995, dumviva membro kaj mecenato de [[UEA]]. ===G. Allard=== '''G. Allard''' (mortis 1916) estis esperantisto en [[Roterdamo]], kie li estis direktoro de Hotelo Coomans, membro de Roterdama E-grupo ''Merkurio''.<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> == B == === [[P. W. Baas]] === '''P. W. Baas''' [bas] (naskiĝis la {{daton|9|junio|1894}} en [[Winschoten]], mortojaro ne konata) estis nederlanda instruisto kaj prezidanto de [[LEEN]], la [[Nederlanda Esperanto-Asocio]] "La Estonto Estas Nia", inter oktobro de [[1931]] kaj oktobro [[1933]], redaktoro de [[Nederlanda Esperantisto]] inter januaro [[1932]] kaj oktobro [[1933]]. Post la dua mondmilito, li interalie servis en la [[komitato de UEA 1947-1950]] kaj same en [[komitato de UEA 1950-1953|1950-1953]]. === [[W. A. Bakker-Smith]] === '''W. A. BAKKER-SMITH''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la [[22-a de junio|22-an de junio]] [[1994]] en [[Amsterdamo]]) estis longtempa membro de [[UEA]]. === [[Paul van den Berg]] === '''Paul van den BERG''' (naskiĝis en [[1931]], mortis la [[15-an de julio]] [[1999]] en [[Heemskerk]]) estis instruisto pri la angla kaj Esperanto kaj prezidinto (1975-1988) de la ''Nederlanda Societo de Blindaj kaj Malfortevidantaj Esperantistoj''. === [[May Bijleveld]] === === [[Nella Boon]] === '''Nella Boon''' estis esperantistino en Nederlando en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''Nederlanda Kantaro Esperantista''. Hago, eldonejo Espero, 1910? ===[[Mathilde Borret]]=== '''Mathilde Borret''' estis esperantistino en Nederlando. Ŝi partoprenis la katolikan movadon ĉe [[Nederlanda Katolika Esperantista Ligo]] de kies estraro ŝi partoprenis 1933. Tradukoj: *'''Kie estas la eklezio de Kristo'''. De v. d. Hagen, S. J. , el la [[Nederlanda_lingvo|nederlanda]] trad. f-ino M. Borret, 1912, 160 p. Kun [[eklezio|eklezia]] aprobo. {{citaĵo|Tre disvastigita verko en [[Nederlando]]. Vere ora libreto por ĉiuj, kiuj senpartie deziras ekkoni la [[katolika]]n [[eklezio]]n.| W. v. ZON.}} === [[H. Bouman]] === '''H. BOUMAN''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[1999]] en [[Roterdamo]]), estis dumviva membrino en [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] kaj multajn jarojn aktiva parto de la loka [[Esperanto-klubo|Esperanto-grupo]] en [[Roterdamo]]. === [[Ineke Bourguignon-Slis]] === '''Ineke BOURGUIGNON-SLIS''' estas nederlanda esperantistino. Inter 1991 kaj 2001 ŝi kantis en la [[voĉa muziko|nurvoĉa]] esperanta [[muzikgrupo]] [[Akordo (muzikgrupo)|Akordo]],<ref name="akordo">[http://www.tekstoj.nl/akordo/priakordo.htm grupa memprezento] (jen {{eo}})</ref> kaj multfoje prezentiĝis sceneje en esperantistaj eventoj dum 20 jaroj, ĝis kiam la grupo finis aktivajn koncertojn en 2008. Tamen ankoraŭ daŭras publikigoj de sondosieroj. Ekzemple en aprilo 2018 el la eldonejo [[Vinilkosmo]] en suda [[Francio]] lanĉiĝis bita reeldono de la unua albumo de la grupo, ''[[Muzikpluvo]]'', kun du kromaj trakoj.<ref name="vinilkosmo pri akordo">[https://www.vinilkosmo-mp3.com/eo/lirika-hhoroj/akordo/ prezento de akordo en retejo de] [[vinilkosmo]] ({{eo}}, {{fr}}, {{en}} kaj {{es}})</ref> La esperantisto kaj komputikisto [[Hardo Bourguignon]] estas ŝia edzo. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Gerrit J. Brons]] === '''Gerrit J. BRONS''' (naskiĝis en [[1926]], mortis la {{daton|12|novembro|2004}}) estis delegito de [[UEA]] en [[Maassluis]]. === [[Adrianus Bus]] === '''Adrianus N. BUS''' (naskiĝis en [[1913]], mortis la {{daton|15|aprilo|2000}}) estis dum 45 jaroj [[delegito de UEA]] en [[Bussum]]. === [[Hans Martin Butter]] === '''Hans Martin BUTTER''' (naskiĝis en [[1931]], mortis la [[11-an de junio]] [[2004]] post longa malsano) estis [[dumviva membro de UEA]] en [[Amsterdamo]]. == C == === I. Cade === '''I. Cade''' estis aktiva esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Laŭ lia iniciato fondiĝis Esperanto-klubo en Haago 1906<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. Nro 6, p. 126. Junio-Julio 1906</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[G. E. Cannemeyer-Hoogland]] === '''G. E. CANNEMEYER-HOOGLAND''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la 25-an de junio [[1995]] en [[Zwolle]]) Ŝi estis dumviva membro de [[UEA]]. == D == === [[Ramie Dittlof Tjassens-Lips]] === '''Ramie DITTLOF TJASSENS-LIPS''' (naskiĝis en [[1903]], mortis en [[1991]] en [[Hago]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj fakdelegito pri gastigado. === [[Johanna Douma-van Wisse]] === '''Johanna DOUMA-VAN WISSE''' (naskiĝis en [[1918]], mortis la [[19-an de aŭgusto]] [[2004]]) estis multjara membro de [[UEA]] en [[Zutphen]]. === [[Jenneke Dunnewold-Ehrmann]] === '''Jenneke DUNNEWOLD-EHRMANN''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la {{daton|3|aprilo|1998}} en [[Hago]]) estis dumviva membro de UEA kaj [[mecenato]]. == E == ===[[Pieter Elbers]]=== '''Pieter Gerhard Marie Elbers''' (naskiĝis la 12-an de decembro 1940 – mortis la 5-an de aprilo 2024) estis nederlanda esperantisto. === [[Gerard Ellerman]] === '''Gerard ELLERMAN''' (naskiĝis en [[1913]], mortis la komenciĝon de novembro 1995) estis esperantisto ekde [[1933]], aktiva en katolikaj kaj Amsterdamaj Esperanto-rondoj, sekretario de nederlanda ekzamenkomitato, delegito pri [[katolikismo]] dum 36 jaroj. == G == === [[Pieter Genesis]] === '''Pieter GENESIS''' ([[1913]] - mortis en decembro [[1992]]) estis fakdelegito de [[UEA]] pri [[maŝino]]j kaj [[pesilo]]j en [[Eindhoven]] ([[Nederlando]]). === [[Frans Goedhart]] === '''Frans GOEDHART''' (naskiĝis en [[1922]], mortis la {{daton|13|januaro|1993}} en [[Driebergen]], [[Nederlando]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[naturismo]]. === [[M. C. J. van der Graaf]] === '''M. C. J. van der GRAAF''' naskiĝis en [[1903]] kaj mortis la [[19-an de februaro]] [[1998]] en [[Dordrecht]] ([[Nederlando]]). Ŝi estis membro de [[UEA]] dum 50 jaroj, kaj fine dumviva membro. == H == === [[J. de Haan]] === '''J. de HAAN''' estis nederlanda esperantisto. Li estis kunfondinto de la unua [[Esperanto-klubo|Esperanto-grupo]] en [[Amsterdamo]] en 1905, funkciis kiel redaktoro de la gazeto ''Amsterdama Pioniro'' kaj poste inter 1908 kaj 1909 de la gazeto ''Holanda Pioniro''. Intense li varbis por Esperanto kaj aranĝis multajn kursojn. === [[H. L. Hartog]] === '''H. L. HARTOG''' (mortis 59-jara la {{daton|23|marto|1970}}) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[esperantisto]], fak-delegito por [[turismo]] en [[Volendam]]. Li estis konata aktivulo kaj malnova membro de [[UEA]]. === [[Aafke Haverman]] === '''Aafke HAVERMAN''' estis esperantisto el la dua duono de la 20-a jarcento, pri kiu oni laŭ la ĝisnuna stato scias nenion krom ke li kunlaboris en la [[Geografia Revuo]], revuo de la [[Internacia Geografia Asocio]], faka asocio de esperantlingvaj geografoj, kiu funkciis precipe dum la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj kaj havis sian sidejon en [[Beogrado]]. === [[Gerrit van Heek]] === '''Gerrit van HEEK''' (naskiĝis la {{daton|12|aŭgusto|1887}} en [[Hengelo]]) estis nederlandano kaj kontoristo. Esperantisto de 1910. Terenoj de lia Esperanto-laboro estis komerco, lernejo kaj radio. Finance li subtenis multajn gazetojn, organizojn kaj entreprenojn. === [[Johanna M. van den Hengel]] === '''Johanna M. van den HENGEL''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|28|aprilo|1995}} en [[Roterdamo]]) estis dumviva membro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], vicdelegitino dum kvarona jarcento en Roterdamo, kaj sekretario de la loka klubo "Merkurio".{{Mankas fonto}}<ref> fonto probable estas revuo Esperanto, majo aŭ junio 1995: laŭ stato komence de 2023, nenio inter jarkolektoj 1990 kaj 2002 je https://uea.org/revuoj/esperanto/ jam troveblas en la reto, do necesas konsulti propran malnovan eldonaĵon aŭ tiun de iu Esperanto-biblioteko aŭ -oficejo </ref> ==== Notoj ==== {{Referencoj}} ===[[Titia Heukers]]=== '''Titia Heukers''' estis nederlanda esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *''Nut en Noodzaak van Esperanto''. Eld. [[Holanda Esperanta Oficejo]], [[Eemnes]], 1926, 32 pĝ. {{citaĵo|Holandlingva pledo por nia lingvo, kiu certe konvinkos multajn personojn.|[[Belga esperantisto]] n144 (feb 1927)}} === [[Rineke Hoens]] === '''Rineke HOENS''' estas nederlanda esperantistino. En 1988 ŝi estis inter la fondaj membroj de la [[voĉa muziko|nurvoĉa]] esperanta [[muzikgrupo]] [[Akordo (muzikgrupo)|Akordo]],<ref name="akordo">[http://www.tekstoj.nl/akordo/priakordo.htm grupa memprezento] (jen {{eo}})</ref> kaj multfoje prezentiĝis sceneje en esperantistaj eventoj dum 20 jaroj, ĝis kiam la grupo finis aktivajn koncertojn en 2008. Tamen ankoraŭ daŭras publikigoj de sondosieroj. Ekzemple en aprilo 2018 el la eldonejo [[Vinilkosmo]] en suda [[Francio]] lanĉiĝis bita reeldono de la unua albumo de la grupo, ''[[Muzikpluvo]]'', kun du kromaj trakoj.<ref name="vinilkosmo pri akordo">[https://www.vinilkosmo-mp3.com/eo/lirika-hhoroj/akordo/ prezento de akordo en retejo de] [[vinilkosmo]] ({{eo}}, {{fr}}, {{en}} kaj {{es}})</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Sander van Huijzen]] === '''Sander van HUIJZEN''' estas nederlanda esperantisto. En 1988 li estis inter la fondaj membroj de la [[voĉa muziko|nurvoĉa]] esperanta [[muzikgrupo]] [[Akordo (muzikgrupo)|Akordo]],<ref name="akordo">[http://www.tekstoj.nl/akordo/priakordo.htm grupa memprezento] (jen {{eo}})</ref> kaj multfoje prezentiĝis sceneje en esperantistaj eventoj dum 20 jaroj, ĝis kiam la grupo finis aktivajn koncertojn en 2008. Tamen ankoraŭ daŭras publikigoj de sondosieroj. Ekzemple en aprilo 2018 el la eldonejo [[Vinilkosmo]] en suda [[Francio]] lanĉiĝis bita reeldono de la unua albumo de la grupo, ''[[Muzikpluvo]]'', kun du kromaj trakoj.<ref name="vinilkosmo pri akordo">[https://www.vinilkosmo-mp3.com/eo/lirika-hhoroj/akordo/ prezento de akordo en retejo de] [[vinilkosmo]] ({{eo}}, {{fr}}, {{en}} kaj {{es}})</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Rudolphus Henricus Homulle]] === '''Rudolphus Henricus HOMULLE''' (naskiĝis la {{daton|20|junio|1887}} en [[Amsterdamo]]) estis nederlandano kaj direktoro de stenografia instituto. Kreinto de nederlanda stenografisistemo ''(Nationaal Eenheids Kortschrift).'' Iniciatis la unuan grupon en Amsterdamo en 1905 kaj katolikan grupon en 1910. Li tradukis broŝuron de [[Théophile Cart]] "Unu horo de Esperanto". === [[Hil Hamers-Houtman]] === '''Hil HAMERS-Houtman''' (naskiĝis en [[1924]], mortis la {{daton|3|novembro|2001}}) estis konata nederlanda esperantistino kaj naturamikino. == K == ===[[Nora Keereveld]]=== '''Nora Keereveld''' estis nederlanda esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento en Amsterdam. === [[Ijntje Pals Kingma|IJntje Pals Kingma]] === '''IJntje Pals KINGMA''' (naskiĝis en [[1891]], mortis en septembro [[1980]]) estis multjara membro, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] en [[Bergum]], [[Nederlando]]. === [[G. H. Koudijs]] === '''G. H. KOUDIJS''' (naskiĝis en [[1883]], mortis la {{daton|4|julio|1989}} en [[Utrecht]], [[Nederlando]]) estis esperantisto de pli ol sesdek jaroj kaj fidela membro de [[UEA]]. Li aktivis por la lingvo ĉe sia metilernejo, landnivele kaj internacie. === [[Jan Kuster]] === '''Jan KUSTER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2002]]) estis nederlanda esperantisto, fakdelegito de UEA pri [[ornitologio]] kaj kasisto de [[ORE]], aktiva kursgvidanto kaj movadano. == L == === [[W. van der Ley]] === '''W. van der LEY''' estis esperantisto el la dua duono de la 20-a jarcento, pri kiu oni laŭ la ĝisnuna stato scias nenion (eĉ ne la ekzaktan personan nomon) krom ke li kunlaboris en la [[Internacia Geografia Asocio]], faka asocio de esperantlingvaj geografoj, kiu funkciis precipe dum la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj kaj havis sian sidejon en [[Beogrado]]. == M == === [[Marwine van der Molen]] === '''Marwine van der MOLEN''' estas nederlanda esperantistino. En 1988 ŝi estis inter la fondaj membroj de la [[voĉa muziko|nurvoĉa]] esperanta [[muzikgrupo]] [[Akordo (muzikgrupo)|Akordo]],<ref name="akordo">[http://www.tekstoj.nl/akordo/priakordo.htm grupa memprezento] (jen {{eo}})</ref> kaj multfoje prezentiĝis sceneje en esperantistaj eventoj dum 20 jaroj, ĝis kiam la grupo finis aktivajn koncertojn en 2008. Tamen ankoraŭ daŭras publikigoj de sondosieroj. Ekzemple en aprilo 2018 el la eldonejo [[Vinilkosmo]] en suda [[Francio]] lanĉiĝis bita reeldono de la unua albumo de la grupo, ''[[Muzikpluvo]]'', kun du kromaj trakoj.<ref name="vinilkosmo pri akordo">[https://www.vinilkosmo-mp3.com/eo/lirika-hhoroj/akordo/ prezento de akordo en retejo de] [[vinilkosmo]] ({{eo}}, {{fr}}, {{en}} kaj {{es}})</ref> Marwine daŭre prizorgas la grupan memprezenton ''tekstoj.nl/akordo'' kaj respondas al retpoŝtaj informpetoj. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Nel Munniksma-Bollen]] === '''Nel MUNNIKSMA-BOLLEN''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en [[1995]]), vidvino de [[Feiko Munniksma]] kaj mem aktiva movadano, mortis la 7-an de januaro en [[Nederlando]]. Antaŭ kelkaj jaroj ŝi donacis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] valoran librokolekton. == N == ===H. J. Nieuwenkamp=== '''H. J. Nieuwenkamp''' (mortis 1919), estis esperantisto el [[Zwolle]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> === [[Flori Nikolov]] === '''Flori NIKOLOV''' (naskiĝis en [[1926]], mortis la {{daton|8|junio|1992}} en [[Veenendaal]]) estis dumviva membro de [[UEA]], kunaŭtoro de ''Bulgara-Esperanta vortaro'' ([[1981]]) kaj [[filatelo|filatelisto]]. === [[Janny Nikolov-Hoitsma]] === '''Janny NIKOLOV-HOITSMA''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la 4-an de decembro 2000 en [[Veenendaal]]) estis dumviva membro kaj iam delegito de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]. == O == === [[M. F. Onnen]] === Inĝeniero '''M. F. ONNEN''' (naskiĝis en [[1869]], mortis la {{daton|25|junio|1933}} en [[Hago]]) estis frua [[Nederlando|nederlanda]] [[esperantisto]]. Dum pluraj jaroj li estis [[ĉefdelegito de UEA]]. Fervora kaj diversflanka laboro por [[Esperanto]]. Verko: * ''La universala Esperanto Asocio pereanta pro plurjara misgvidado de la estraro'' , Haag, Propra eldono, 1932? 16-paĝa. Citaĵo el anonco pri la libreto: :{{citaĵo|Plendo pri la agado de la estraro de [[UEA]]; verda kovrilo. Mendu senpere.}} === [[Marie Onnen-Onnen]] === '''Marie ONNEN-ONNEN''' (mortis la {{daton|20|majo|1959}}) estis nederlanda esperantistino, konata kiel vidvino de inĝ. [[M. F. Onnen]]. Ŝi tradukis la libron ''Kristo interne de vi''. === [[C. M. N. T. Op 't Roodt|Christiaan M. N. T. Op 't Roodt]] === '''Christiaan M. N. T.''' '''Op 't ROODT''' (naskiĝis en 1905, mortis en [[1996]]), kunlaboris al [[Espero Katolika|''Espero Katolika'']], kungvidinto de [[Universala Ligo]] ekde la 1970-aj jaroj, unu el ĝiaj lastaj batalantoj, redaktoro de ties bulteno. == P == ===[[Maria Posenaer]]=== '''Maria Posenaer''' estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de la 20-a jarcento. <ref>Esperanto n197 jan 1917</ref> === [[J. L. Putto]] === '''J. L. (Tini) PUTTO''' (naskiĝis en [[1907]], mortis la {{daton|18|majo|2000}} en [[Lochem]]) estis sekretario (1959-1981) de [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]-membro ekde 1939, delegito kaj fakdelegito pri evangelia kristanismo dum 30 jaroj. == Q == === [[Tona M. de Quaasteniet]] === '''Tona M. de QUAASTENIET''' (naskiĝis en [[1889]], mortis la {{daton|15|aprilo|1978}} en [[Alkmaar]]) estis multjara aktivulo en la loka Esperanto-movado kaj dum longa tempo delegito de [[UEA]]. === [[Wim Quispel]] === '''Wim QUISPEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la {{daton|13|januaro|2000}} en [[Roterdamo]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[esperantisto]] kiu estis aktiva en la [[laborista Esperanto-movado]]. Dum 20 jaroj (1972-1992), li zorgis pri la presigo kaj dissendado de la [[SAT]]-revuo ''[[Sennaciulo]]''. == R == === [[F. B. Rauwerdink]] === '''F. B. RAUWERDINK''' (mortis fine de [[1990]] en [[Almelo]]) estis dumviva membrino de [[UEA]]. == S == === [[M. G. Schoutens]] === '''M. G. SCHOUTENS''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[2002]] en [[Heemstede]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[esperantisto]] kaj dumviva membro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]. === [[Jan Slaats]] === '''Jan SLAATS''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1990]] en [[Aarle-Rixtel]]) estis la [[UEA]]-delegito dum kvindeko da jaroj. Li estis prokuristo de la eldonejo [[Boekdrukkerij Helmond]], kiu eldonis en la 1930-aj jaroj la [[Ideala Esperanto-Biblioteko|Idealan Esperanto-Bibliotekon]]. ===[[Frans Sleyffers]]=== '''Frans Sleyffers''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Ginneken]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> === P. W. van Sijn === '''P. W. van Sijn''' (personaj nomoj nekonataj) estis nederlanda esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Tradukis: * Adriaan Viruly ([[d:Q2804372]]): „Por la honoro de nia lando“. Eldonejo D. Van Sijn & Zonen, Roterdamo, 22 paĝoj === [[Bep Slösser-Bresler]] === '''Bep SLÖSSER-BRESLER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|10|januaro|2002}} en [[Gorinchem]]) estis dumviva membro de UEA. En [[Gorinchem]], ŝi estis delegito seninterrompe dum 70 jaroj, de post sia esperantistiĝo en [[1927]]. === [[Roelof Slot]] === '''Roelof SLOT''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la {{daton|2|marto|2000}} en [[Zeist]]) estis dumviva membro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], mecenato kaj pli ol 70 jarojn esperantisto. En [[Zeist]], li estis longtempe delegito kaj prezidis la lokan [[Esperanto-klubo|Esperanto-rondon]] pli ol 40 jarojn. === [[Anna Maria Slot-van der Meulen]] === '''Anna Maria SLOT-VAN DER MEULEN''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|4|marto|1999}} en [[Zeist]]) estis [[nederlanda esperantisto|nederlanda esperantistino]] kaj [[dumviva membro de UEA]]. === [[Wil Smit]] === '''Wil SMIT''' (naskiĝis en [[1901]], mortis en decembro [[1995]]) estis plurfoja premiitino en [[Belartaj Konkursoj]] kaj iama delegito en [[Amersfoort]]. === [[J. N. J. Smulders]] === '''J. N. J. SMULDERS''' estis [[Nederlando|nederlanda]] [[esperantisto]] kaj [[kuracisto]]. Li estis pioniro de la [[katolika Esperanto-movado]], redaktisto de la revuoj ''Nederlanda Katoliko'' kaj de [[Espero Katolika|''Espero Katolika'']]. Krome li estis aŭtoro de diversaj broŝuroj, ankaŭ pri organizaj temoj. === [[W. Spaander]] === S-ro '''W. SPAANDER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis meze de [[1989]] en [[Amsterdamo]], [[Nederlando]]) estis dumviva membro de [[UEA]], fakdelegito kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. === [[Pieter Snoek]] === '''Pieter Hanri Snoek''' (naskiĝis [[22-an de januaro]] [[1909]] en [[Oudewater]] - mortis la [[10-an de februaro]] [[1999]] en [[Bergen op Zoom]]) estis prezidanto de la [[Esperanto-klubo]] en [[Groningen]]. === [[Wim Spoelder]] === '''Wim SPOELDER''' (naskiĝis en [[1917]], mortis la {{daton|21|novembro|1992}} en [[Amsterdamo]]) estis dum pluraj jaroj patrono de [[TEJO]] kaj finance subtenis ankaŭ aliajn iniciatojn de [[UEA]]. == T == === [[P. H. van Terwisga|Petrus Hendrik van Terwisga]] === '''Petrus Hendrik van TERWISGA''' (naskiĝis la {{Daton|17|4|1911}} en [[Melissant]], mortis en {{Daton|31|7|1989}} post longa malsano en [[Oost-Vlieland]]) estis [[UEA-delegito]] sur [[Vlieland]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.humanitarisme.nl/personen/index.php?m=family&id=I403314|titolo=Gezinsblad van Petrus Hendrik van Terwisga|alirdato=2018-04-07|lingvo=nl|eldoninto=De geschiedenis van het Humanitarianisme in Nederland}}</ref> Ĝis sia morto li energie pledis kaj aktivis por la uzo de [[Esperanto]] en unuiĝinta Eŭropo kaj propagandis Esperanton en nederlandaj medicinaj revuoj. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Johanna C. van Tinteren]] === '''Johanna C. van TINTEREN''' (naskiĝis en [[1903]], mortis la {{daton|26|junio|1999}} en [[Amersfoort]]) estis nederlanda esperantistino. Ŝi estis [[dumviva membro de UEA]] kaj tre aktivis eĉ en alta aĝo, interalie kiel regula kongresano kaj loka delegito de UEA dum tri jardekoj. == U == === [[Henk Uittenbogaard]] === '''Henk UITTENBOGAARD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|24|februaro|2002}} en [[Utrecht]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[esperantisto]] kaj estrarano de la sekcio en [[Hilversum]]. ===[[Rubin Unterman]]=== '''Rubin Unterman''' estis esperantisto en la komenco de 20a jarcento. Verkoj: *[[En Danĝero]], originala dramo. == V == ===[[C.L. de Veer]]=== '''C.L. de Veer''' estis nederlanda vortaristo. Verkoj: *''Schidlof's zakwoordenboekje'' (1926); *[[Meulenhoff's zakwoordenboekje]] (1928); *Esperanto-Woordeboekje; {{citaĵo|En la Esperanto-Nederlanda parto de tiu bonega vortaro troviĝas ĉiuj radikoj de la [[Fundamento]] kaj de la ses aldonoj. La nombro de la ne-oficialaj radikoj estas konsiderinde pligrandigita. Al la Esperanta-Nederlanda parto estas aldonitaj proksimume 500 vortojn, unue vortojn kiujn oni regule trovas en la [[literaturo]] kaj kiuj oni ne plu povas konsideri kiel [[neologismo]]jn. Rilate al tio kelkaj ŝanĝoj okazis en la Nederlanda-Esperanta parto. La libro estas zorge reviziita. En la beleta griza vestaĵo, klare presita sur blanka papero, certe plaĉos al la leganto. Ĉiu Nederlanda [[Esperantisto]] deziros ĝin posedi, des pli ke oni uzis la novan ortografion.|K.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 315, Aprilo, 1953}} === [[Herman Veldhuis]] === '''Herman VELDHUIS''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la {{daton|28|februaro|1991}}) estis multjara delegito en [[Den Helder]], [[Nederlando]]. === [[Jan Verheule]] === '''Jan VERHEULE''' (naskiĝis en [[1930]], mortis la [[21-a de junio|21-an de junio]] [[2000]]), delegito en [[Apeldoorn]], kasisto kaj sekretario de [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] kaj redaktoro de ties [[Esperanta Ligilo|''Esperanta Ligilo'']]. === [[Arjen-Sjoerd de Vries]] === '''Arjen-Sjoerd de VRIES''' estas nederlanda esperantisto. En 1988 li estis inter la fondaj membroj de la [[voĉa muziko|nurvoĉa]] esperanta [[muzikgrupo]] [[Akordo (muzikgrupo)|Akordo]],<ref name="akordo">[http://www.tekstoj.nl/akordo/priakordo.htm grupa memprezento] (jen {{eo}})</ref> kaj multfoje prezentiĝis sceneje en esperantistaj eventoj dum 20 jaroj, ĝis kiam la grupo finis aktivajn koncertojn en 2008. Tamen ankoraŭ daŭras publikigoj de sondosieroj. Ekzemple en aprilo 2018 el la eldonejo [[Vinilkosmo]] en suda [[Francio]] lanĉiĝis bita reeldono de la unua albumo de la grupo, ''[[Muzikpluvo]]'', kun du kromaj trakoj.<ref name="vinilkosmo pri akordo">[https://www.vinilkosmo-mp3.com/eo/lirika-hhoroj/akordo/ prezento de akordo en retejo de] [[vinilkosmo]] ({{eo}}, {{fr}}, {{en}} kaj {{es}})</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Leni de Vries-Kanning]] === '''Leni de VRIES-KANNING''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|20|aprilo|1993}} en [[Groningen]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj multjara loka aganto. === [[Aaltje Vrolijk-Hemelman]] === '''Aaltje VROLIJK-HEMELMAN''' (naskiĝis en [[1911]], mortis la {{daton|15|decembro|1988}} en [[Almelo]]) estis dumviva membrino de [[UEA]] kaj la delegitino en Almelo. == W == === J. W. Van der Wal === Pastro '''J. W. Van der Wal''' (naskiĝis 1876?, mortis la 15-an de februaron 1911 <ref>Esperanto n96_mar5. 1911</ref>) estis esperantisto en [[Nederlando]] en la komenco de 20-a jarcento. Li estis vic-paroĥestro de [[Sankta Vilebrordo]] en [[Hago]]. Li speciale sin dediĉis al la propagando inter la nederlandaj [[katoliko]]j kaj ageme kunlaboris al ilia organo [[Nederlanda Katoliko]]. === [[Ko Wallenburg]] === '''Ko WALLENBURG''' estas nederlanda esperantisto. En [[1949]], li fariĝis ĉefperanto de [[TJO]] en [[Nederlando]]. === [[Gerda Wulfers-Meddens]] === '''Gerda WULFERS-MEDDENS''' (naskiĝis en [[1911]], mortis la {{daton|22|aprilo|1999}} en [[Nimego]]). Ŝi kun sia edzo kunfondis la [[Esperanto-klubo|Esperanto-societon]] de Nimego en 1961. Ĝis antaŭ kelkaj jaroj ŝi redaktis la kluban ''Nia Bulteno''. Longe delegito pri turismo, ŝi estis regula ano de [[Societo Zamenhof]] kaj mecenato. == Z == === [[Frits Zeiler]] === '''Frits ZEILER''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|14|marto|2000}} en [[Bergen (Norda Holando)|Bergen]], [[Norda Holando]]) estis aktivulo de [[Universala Ligo]], membro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] ekde 1936 kaj jura fakdelegito dum longa tempo ekde la 1930-aj jaroj. Li mecenate subtenis multajn valorajn projektojn de UEA kaj de la landa asocio en Nederlando. === [[Jan Ziermans]] === '''Jan ZIERMANS''' estis [[Nederlando|nederlanda]] [[esperantisto]]. Li redaktis la periodaĵon ''Holanda Pioniro'' de 1914 ĝis 1917. Li kuntradukis la "orientan romanon" ''[[Akbar (romano)|Akbar]]'' de [[P. A. S. Van Limburg Brouwer]] kaj tradukis la ''Koncertan Kantaron''. Li verkis la kanton "Ĉaskorno" troveblan en [[Ni Kantu kaj Deklamu!|''Ni Kantu kaj Deklamu!'']]. [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Nederlandaj]] [[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Nederlandaj]] fqstwiseur54gme283osleiodg88fs8 0 121972 9488169 9487411 2026-10-04T14:23:54Z Roberto 609 /* G */ 9488169 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[pola esperantisto|polaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri polaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:polaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de polaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de polaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Grzegorz Adamczyk]] === '''Grzegorz ADAMCZYK''' estas pola esperantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. === [[Mira Andrusiewicz]] === '''Mira ANDRUSIEWICZ''' (naskiĝis en [[1932]]) estas pola esperantistino kaj emerita lerneja instruistino. Ŝi verkis poemkolekton ''Amo, Amoro, Adoro'' ([[1987]]) == B == === [[Czesław Baranowski]] === '''Czesław BARANOWSKI''' estis esperantisto en [[Koszalin]], kiu mortis fine de februaro [[2017]].<ref>[https://www.facebook.com/groups/esperanto.grupo/posts/10154848433850289/ noto de pola retradio de marto 2017, jen en la] [[socia retejo]] [[Facebook]]</ref> Laŭ informoj de [[Barbara Pietrzak]] li interalie estis multfoja organizinto de Ĉebaltaj Esperanto-Printempoj. ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} === [[Walerian Baumgart]] === '''Walerian "Waldi" BAUMGART''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|18|aprilo|2004}} en [[Bydgoszcz]]) estis [[pola esperantisto]]. === [[Józef Paweł Bieliński]] === '''Józef Paweł BIELIŃSKI''' (mortis la 2-an de februaro [[2004]]) estis honora ano de Pola Esperanto-Asocio kaj certan tempon prezidanto de la PEA-Rondo en Bydgoszcz. === [[Modest Błasiak]] === '''Modest BŁASIAK''' estas pola esperantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj funkciis kiel prezidanto de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. === [[Roman Bura]] === '''Roman BURA''' estas pola esperantisto, muzikisto kaj kantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj koncertis interalie en la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. Samjare publikiĝis lia sola muzikkasede produktita albumo ''Jen la viv'.'' === T. Bylinski === '''T. Bylinski''' estis pioniro en Krakovo ĉirkaŭ 1905. ''(Se eĉ ne konatas la persona nomo aŭ vivdatoj, ĉu eblas almenaŭ noti kie estas referenco pri la fakto - noto pri ekzakta paĝo kaj numero de publikaĵo sufiĉas, ĝi ne devas skanite atingebli en la interreto)'' == C == === [[Józef Chybczyński]] === '''Józef Chybczyński''', kuracisto, estis pola esperantisto en la frua 20-a jarcento. Ekde 1913 li oficis kiel redaktoro de la revuo [[Kuracisto (revuo)|Kuracisto]]. === [[Ryczard Cywiński]] === '''Ryczard CYWIŃSKI''' estis pola arkitekto kaj esperantisto naskiĝinta en 1884 (lia mortojaro ne estas konata). Li estis esperantisto ekde 1908. En 1917 en kunlaboro kun T. Sikora<small>^[?]</small> li publikigis „Manifeston de socialistoj Esperantistoj“, kun la devizo: Socialistoj de ĉiuj nacioj unuiĝu per Esperanto, Amo kaj Racio! Malgraŭ ke estis anoncita Tutmonda Ligo de Socialistoj Esperantistoj kaj eĉ fondita unua grupo en [[Petrograd]], la „seismo“ ne progresis. == D == === [[Roman Dąbrowski]] === '''Roman DĄBROWSKI''' estis pola esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ==== Traduko ==== *[[Jan Wolski]]. '''Ĉu ĝi estas nur fabelo?''', publikigita per Esperanta Eldon-Kooperativo, [[Varsovio]], 1935-04-11, 172 paĝoj, [https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGDRUK094848/mode/2up rete legebla] en retejo de la [[Interreta Arkivo]] {{citaĵo|Libro en la formo de interesa rakonto pri- kaj por-infana, kun multaj ilustraĵoj. Ĝi priskribas la fondon de infana kooperativo, kaj la ĉiam kreskantajn bonojn kiuj sekvas el tio. Ĝi celas propagandi la infankooperativan movadon, kiu efektive ludas gravan rolon en Pollando hodiaŭ. De nuntempa [[realaĵo]] la rakonto transiras al estonta [[utopio]], kaj laŭ maniero tre efika pentras la kooperan idealon. Interalie la libro akcentas la gravecon de Esperanto kiel internacia komprenilo. La verko jam atingis grandan famon en Pollando. La nuna traduko estas farita el nova teksto plibonigita de la aŭtoro mem. La stilo estas simpla kaj alloga — la [[aŭtoro]] evidente amas kaj komprenas la [[infano]]jn. La traduko estas bona; sed makulita de difektetoj, kiuj iom ĝenas [[leganto]]n kritikeman. Oni trovas, ekz., ''depost'' kun diversaj signifoj (de, post, dum, jam de); ''ĉu'' kun signifo ''aŭ'' (IX) aŭ ''kaj'' (X); ''ĵus'' kun signifo ĝuste (23) kaj ''nun'' (1); ''ĝis kiam'' (dum) l; ''vi fluus'' (flotus) ''sur ĝi ''21; ''sonĝi'' (revi) 50 ; tradukita ''per (de) [[Antoni Grabowski|Grabowski]]'' 153 ; ''mi timas, ĉu mi sukcesis'' (mi demandas al mi, Ĉu ..., mi ne scias, Ĉu ..., mi timas, ke mi ne...) XI; oftan mislokon de ''nur'', kaj ŝanceliĝon inter ''kooperatismo'' kaj ''kooperativismo'' (kial ne kooperismo ?), Tamen, libro entute tre rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 368, decembro (1935)}} === [[Roman Iwo Dobrzański]] === '''Roman Iwo DOBRZYŃSKI''' estis pola pionira esperantisto. En 1904 li listiĝis en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]] ([[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 2|serio XXV/peco 2]]), tiam li estis [[gimnaziano]] en [[Kielce]], do li naskiĝis en 1890 plus minus 4 jaroj. Ankoraŭ en gimnazia kaj posta studenta aĝo li iĝis valora tradukisto de literaturaj verkoj al Esperanto. ==== Traduko ==== * [[Adam Mickiewicz]]: ''Improvizacio de Konrad'' : el dramo "[[Dziady]]" ("Festo de mortintoj") / El la pola lingvo trad. [[Roman Iwo Dobrzański]]. - Varsovio: [[Jan Günther]], 1910. - 29 paĝoj. === [[Zbigniew Dobrzyński]] === '''Zbigniew DOBRZYŃSKI''' (mortis la 14-an de majo [[1984]]) estis [[aktoro]] de [[Pola Esperanto-Teatro]] (kun [[Kalina Pieńkiewicz]]) el Varsovio. Li esti unu el la fondintoj de Esperanto-teatro [[Antoni Grabowski]], kiu prezentiĝis en kelkaj Universalaj Kongresoj.<!--Mi havas la kongresan libron de la UK 1987 en Varsovio en mia bretaro kaj suspektis ke tiu UK povus esti unu el la UK-oj kie prezentiĝis la laŭdira teatra grupo, sed tie ne trovis ion. Do devos esti antaŭ tiu jaro, ĉar se la grupo ankoraŭ aktivintus en 1987 ĝi certe prezentintus ion en tiu UK. Postnoto: Kompreneble mi scias ke Zbigniew D. jam mortis en 1984, sed se li indikiĝas kiel unu el la fondintoj de la grupo, tio ne nepre signifas ke ĝi aŭtomate malfondiĝis kiam li mortis kaj eble malsanis iom antaŭ tio. ThomasPusch 2025-09-04--><ref>[https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/Recenzoj_Katalogo/HIstorio%20de%20esperanta%20literaturo%20-ENHAVO.pdf en sia paĝo X] la libro [[Historio de la esperanta literaturo]] de [[Carlo Minnaja]] kaj de [[Giorgio Silfer]] el 2015 simple nomas teatran grupon kun nomo «Pola Esperanto-Teatro “Antoni Grabowski”». Tio povas esti indiko ke entute ne estis du teatraj grupoj, sed unu, indikita en Vikipedio kiel [[Pola Esperanto-Teatro]].</ref> ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} == E == ===[[Erna Epstein]]=== '''Erna Epstein''' (mortis 31 majo 1913) estis pola esperantistino en Lodzo en la komenco de 20-a jarcento. La ''[[Lodza Esperanto Societo]]'' estis kreita de ŝi.<ref>Esperanto, n148 jul 1913</ref> == F == === [[Adam Gabriel Furmanik]] === '''Adam Gabriel FURMANIK''' estis pola mariavita pastro kaj esperantisto, naskiĝinta la 20-an de decembro 1870. Lia senlaca persistemo favorigis al Esperanto la [[Mariavitismo|Mariavitan eklezion]], kiu laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]] eldonas (... aŭ almenaŭ ĝis tiam eldonadis) diversajn broŝurojn pri tiu ĉi eklezio. Ekde la 1920-aj jaroj Adam Furmanik estis [[delegito de UEA]]. {{EdE|F}} == G == ===[[Tadeo Grabowski]]=== '''Tadeo Grabowski''' (mortis 1919) filo de [[Antoni Grabowski]], estis esperantisto el Varsovio en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> === [[Zygmunt Greffkowicz]] === '''Zygmunt GREFFKOWICZ''' ([[pseŭdonimo]] Gryff), n. la 19-an de novembro 1885 en [[Varsovio]], m. en aĝo de 55 jaroj la 16-an de decembro 1940 samurbe,<ref>[https://timenote.info/he/person/view?id=3813464 informoj el la retejo ''timenote.info''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251204125706/https://timenote.info/he/person/view?id=3813464 |date=2025-12-04 }} (jen {{he}}, sed tuj ŝaltebla ankaŭ al 9 pliaj lingvoj)</ref> estis pola pionira esperantisto kaj ĵurnala propagandisto. Li estis komitatano de [[Pola Esperanto-Societo]] (PES), kaj estis aŭtoro de tri propagandaj broŝuroj pri Esperanto (el 1910, 1911 kaj 1930). <ref>laŭ [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934</ref> ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Regina Grzębowska]] === '''Regina GRZĘBOWSKA''' estas pola esperantistino. Ŝi listiĝas kiel membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]]. ==H== ===[[Ernest Hübscher]]=== '''Ernest Hübscher''' (mortis 1918) estis esperantisto en [[Lodzo]] en la komenco de 20-a jarcento. La lokaj Esperantistoj kolektis monon por starigi stonan sarkofagon sur lian tombon <ref>Esperanto n225 majo 1919</ref> ==I== ===[[Zenon Ihnatowicz]]=== '''Zenon Ihnatowicz''' (?-1911) estis pola esperantisto el [[Plock]], delegito de UEA. Li estas listigita en la [https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_1| Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIX/Peco 1], do li eklernis Esperanton en 1908. Lia lasta deziro estis, havi sur sia tombo esperantan surskribon.<ref>Esperanto n103 20 jun. 1911</ref> == J == === [[Marjan Jarocki]] === '''Marjan JAROCKI''' estis pionira esperantisto en Krakovo. Li estis la unua sekretario de [[Krakova Societo ESPERANTO]] en 1906.<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista Movado'', n-ro 8, p. 152, aŭg. 1906</ref><ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859193/NDIGCZAS043693_1906_1907_002.pdf "Pola Esperantisto", organo de societo " Esperanto" en Lvovo, 1-a jaro, n-ro 2, oktobro 1906, p. 24]</ref><ref>En Ruslanda kaj Pola Esperantisto de 1906 li nur nomatas "M. Jarocki", sed en la [[:dosiero:Brzostowski - Adresaro de Polaj Esperantistoj por 1909, 1909.pdf|Adresaro de polaj esperantistoj por 1909, p. 29]], kiam li jam ne plu estas sekretario, sed ordinara membro, notiĝas lia plena persona nomo Marjan kaj ankaŭ la adreso de 1909.</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == K == === [[Robert Kamiński]] === '''Robert KAMIŃSKI''' estas pola esperantisto, kiu vivas kaj agadas en [[Lodzo]]. Jam antaŭ 2005 li estis la redaktoro de la bulteno ''Lodza Informilo'' de la loka Esperanto-grupo.<ref>[https://web.archive.org/web/20051122141253/http://www.ikki.pl/esperant/malnova/ informoj el malnova retejo de la Lodza Esperanto-grupo, arkivigita en novembro 2005] ({{eo}})</ref> Ekde 2015 li membras en la centra estraro de [[Pola Esperanto-Asocio]], kun mandatoj de 2015-2016 kaj de 2016-2019 kiel ĝenerala sekretario, kaj ekde tiam kun mandatoj de 2019-2022 kaj de 2022-2025 kiel prezidanto. En tiuj du oficperiodoj li ankaŭ reprezentis la asocion kiel komitatano A en la [[Komitato de UEA 2019-2022|komitato]] [[Komitato de UEA 2022-2025|de UEA]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/robert.kaminski.1257 persona paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' estas esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Interalie, inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. Pri pliaj detaloj vidu la teksteton [[Iwona Kocięba]]. === [[Teresa Kosieradzka]] === '''Teresa KOSIERADZKA''' (m. en aĝo de 67 jaroj la 10-an de oktobro 2023)<ref>[https://www.facebook.com/esencopoznan/posts/hiera%C5%AD-la-10-an-de-oktobro-forpasis-nia-kara-amikino-teresa-kosieradzka-de-%C5%9Dia-f/900227831713342/ novaĵo pri ŝia morto en la ''Facebook''-paĝo] de la klubo [[E-SENCO]] en [[Poznano]] ({{eo}})</ref> estis pola esperantistino el [[Varsovio]], kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Izydor Krynicki]] === D-ro '''Izydor KRYNICKI''' estis kuracisto kaj esperantisto en [[Varsovio]]. Li naskiĝis la [[26-an de januaro]] [[1874]] en [[Vilno]], kaj iĝis esperantisto en [[1895]]. Interalie li estis kunorganizinto de Esperanto-Rondo en [[Vilno]], membro de la ''Loka Monumenta Komitato'' en Vilno, kaj verkisto de artikoloj en esperantlingvaj medicinaj revuoj. === [[Paweł Kulozik]] === '''Paweł KULOZIK''' (naskiĝis en [[1912]] - mortis la [[7-an de junio]] [[1976]] en [[Katowice]], [[Pollando]]) estis pola esperantisto. Li gvidis multajn Esperanto-kursojn kaj estis unu el la plej elstaraj aktivuloj en la loka movado. == L == === [[Joanna Lewoc]] === '''Joanna LEWOC''' estas pola esperantistino, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. Interalie ŝi tradukis el Esperanto en la anglan la libron de [[Reinhard Selten]] ''Enkonduko en la Teorion de Lingvaj Ludoj: Ĉu mi lernu Esperanton?''<ref>[https://www.amazon.de/Enkonduko-Teorion-Lingvaj-Einf%C3%BChrung-sprachlicher/dp/3929853035 informetoj pri la libro en la retejo ''amazon.de'']</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Zofia Anna Loiseau]] === '''Zofia Anna LOISEAU''' estas resp. estis aktiva esperantistino, kiu naskiĝis la 27-an de septembro [[1942]] en Pollando. == M == > [[Maria Majerczak]] jam estas ĝerma artikolo. === [[Stanisław Mandrak]] === '''Stanisław MANDRAK''' (n. la 20-an de julio 1948 en [[Gliwice]]) estas pola esperantisto. De 2013 ĝis 2016 li estis la prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/stanislaw.mandrak persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' === [[Janusz Motykiewicz]] === '''Janusz MOTYKIEWICZ''' (naskiĝis en [[1944]], mortis en [[1991]] en Kotla, vilaĝo kaj komunumo en la [[distrikto Głogów]] de la regiono [[Malsupra Silezio]] en nuna [[Pollando]]) estis [[poloj|pola]] [[esperantisto]] kaj delegito de [[UEA]] en Kotla, kiu ĝis 1945 germane nomiĝis ''Kuttlau'' en ''distrikto Glogau''. == N == === [[Aleksandro Naumann]] === Dro '''Aleksandro Naumann''' publikiĝis artikolon ''Nefermita letero al s-ro de Beaufront'' en nro 6 de [[Ruslanda Esperantisto]] en 1906. Li estis sekretario de sekretario de la Unua Grupo Homarana. Adreso: Varsovio. str. Koŝikova, No 7<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Nefermita letero al s-ro de Beaufront''. Nro 6 p.121-122. Jun-jul. 1906 </ref>. {{referencoj}} ==O== ===[[Fritz Ollhaber]]=== '''Fritz Ollhaber''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento el [[Szczecin]]. Li malaperis la 2-an de novembro 1914 ĉe [[Soissons]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == P == === [[Tadeusz Pleskaczyński]] === '''Tadeusz PLESKACZYŃSKI''' (n. en 1909, m. la 6-an de februaro 1996) estis [[delegito de UEA]] pri [[arkitekturo]] kaj [[turismo]] de 1957 kaj delegito de [[Varsovio]] ekde 1984. === [[Jan Poplawski]] === '''Jan POPLAWSKI''' (naskiĝis en [[1903]] - mortis la [[9-an de oktobro]] kiujare? en [[Poznano]], [[Pollando]]) estis [[pola esperantisto]] kaj unu el la plej fervoraj aktivuloj en la loka Movado, forpasinta post 30-jara servo kiel [[UEA-delegito]]. En 1941-1942 li estis pola oficiro kaj militkaptito en kampadejo ĉe [[Neubrandenburg]], laŭ propra informo la oficiroj traktiĝis relative bone tie, ne devis kaj ne rajtis labori kaj nur suferis je enorma enuo; ne mirige do ke pluraj kunmilitkaptitoj demandis la esperantiston pri sekretaj lecionoj de Esperanto - ĉar oficiale la "judan lingvon" ne permesiĝis instrui. Post la milito Esperanto ankoraŭ restis malpermesita ĝis 1965 en la socialisma ŝtato [[GDR]], sed kiam refondiĝis Esperanto-grupo en [[Neubrandenburg]], la anoj serĉis, trovis kaj invitis s-ron Poplawski, kaj ekestis plurjara kontakto de la grupo kun li.<ref>[http://www.esperanto-nb.de/jubileoj2006/esperanto-pfad_neubrandenburg.htm "Esperanto-pado Neubrandenburg"] ({{de}})</ref> {{referencoj}} ===Ant. Peczeli=== '''Ant. (Antonio?) Peczeli''' estis esperantisto el [[Przemyśl]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. == R == === [[Irena Radziewicz-Winnicka]] === '''Irena RADZIEWICZ-WINNICKA''' (naskiĝis en [[1917]], mortis la 7-an de oktobro 2002 en Gliwice) estis Esperanto-instruistino, redaktorino, konsultanto de la Silezia Branĉo de [[AIS]], poetino, verkistino por infanoj kaj tradukistino. === [[Ryszard Rokicki]] === '''Ryszard Rokicki''', ofte esperantigata ''Rikardo Rokicki'', estas pola esperantisto, kiu naskiĝis la 19-an de julio 1949 en [[Szczecin]]. Li studis en la Fremdlingva Fakultato de la [[Varsovia Universitato]], ĉe kiu li diplomiĝis en 1972 kaj [[magistro|magistriĝis]] pri [[aplikata lingvistiko]] en 1975. Rokicki dum kelkaj jardekoj laboris kiel instruisto de la angla kaj germana lingvoj en diversgradaj lernejoj kaj kiel abiturienta ŝtata ekzamenisto.<ref>[https://sezonoj.ru/2022/05/bet-129/ 30-an de majo 2022]</ref> Dum multaj jaroj li estis kunlaboranto de la [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]], kaj listiĝas kiel membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]]. Li estas aŭtoro de faka libro titolata ''Enkonduko en la morfologion de Esperanto'', kiu publikiĝis en 2022.<ref>[https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-313demo.pdf La Ondo de Esperanto 2022 Nº3, paĝo 119] en formato [[PDF]]</ref> ==== Referencoj ==== {{referencoj}} == S == === [[Antoni Schudmak]] === '''Antoni SCHUDMAK''' estis pioniro en Krakovo. Li iĝis unua prezidanto de [[Krakova Societo ESPERANTO]] en 1906. ===[[Jan Sigda]]=== '''Jan SIGDA''' estis esperantisto el [[Starachowice]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Jan Silhan]] === '''Jan SILHAN''' (naskiĝis en [[1889]] - mortis la [[29-an de junio]] [[1971]]) estis merita aganto de pola kaj internacia blindula movadoj (kiel la prezidanto de Universala Asocio de Blindul-Organizaĵoj) kaj de la Esperanto-movado. === [[Józef Śliwiński]] === '''Józef ŚLIWIŃSKI''' (mortis la 5-an de januaro, kiujare?) estis [[pola esperantisto]], kreinto kaj longtempa prezidanto de la Esperanto-rondo en [[Wałbrzych]] (Pollando). === [[Joanna Smycz]] === '''Joanna SMYCZ''' estas pola esperantistino, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. ===[[Piotr Spiewak]]=== '''Piotr SPIEWAK''' estis esperantisto en [[Gdansko]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Roman Stopa]] === Prof. d-ro '''Roman STOPA''' (naskiĝis en 1895, mortis en Krakovo la 15-an de aprilo 1995), estis specialisto pri afrikaj lingvoj, partopreninto de la [[UK 1912|Krakova UK en 1912]], kaj gvidis multajn Esperanto-kursojn por instruistoj inter la du mondmilitoj. ===[[Laurenti Swiatly]]=== '''Laurenti Swiatly''' estis esperantisto militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Neuburg]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> ===[[Ladislau Székács]]=== '''Ladislau Székács''' estis esperantisto el [[Vacz]], militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Nikolajev]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> ==T== ===[[Mihael Trombkowski]]=== '''Mihael Trombkowski''' estis esperantisto en Lodz en la unua duono de 20-a jarcento. ==V== ===S. Varga=== '''S. Varga''' estis esperantisto el [[Przemyśl]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ==W== ===[[Ireneusz Wilczyński]] === '''Ireneusz WILCZYŃSKI''' estas pola esperantisto, pri kiu en la serĉoj per la komputila reto laŭ la stato de 2025 eltroveblas tute '''nenio''' krom ke li laŭ instigo de [[Kazimierz Krzyżak]] en 2012 estis honorigita per dekreto de la [[prezidanto de Pollando]] [[Bronisław Komorowski]] per la Arĝenta Kruco de Merito de Pollando, por sia multjara socia laboro favore al Esperanto, kiun la pola ŝtato konsideras nemateria heredaĵo de Pollando, tial escepta aktivado por ĝi simbole honorigindas. <!--Se ĝustas ke li tiom escepte laboris favore al la Esperanto-movado, tiam bonvenus - plejbone kun eksteraj referencoj - ĉi tie naskiĝdaton aŭ jaron kaj naskiĝurbon, loko(j)n de posta agado, profesio(j) kaj fine, ankaŭ iam aldoni neeviteblan mortodaton kaj urbon. La vivo jes ne nur dokumentiĝas en la komputila reto, kaj eĉ tie ne klaras ĉu oni trovas ĉiun informon. Sed ĝis nun tiu ĉi biografio estas nur granda demandosigno: helpo bonvenas por transformi ĝin al tute normala informero.--> == Z == === [[Stanisław Zausmer]] === '''Stanisław ZAUSMER''' (naskiĝis en [[1905]]; mortis la [[19-an de majo]] [[1993]]) estis [[pola esperantisto]] kaj pioniro de la movado en [[Słupsk]].<ref>[https://web.archive.org/web/20170206103503/http://zimslupsk.com/Mieczyslaw_Jordanowski,271,115.html jen en flanka mencio de nekrologo pri Mieczysław Jordanowski]</ref> {{referencoj}} === [[Aleksander Zdechlik]] === '''Aleksander ZDECHLIK''' estas pola esperantisto. De 2016 ĝis 2019 li estis la prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]], post kiam li jam la antaŭjan tri jarojn gvidis la revizian komisionon de la asocio. === [[Arkadiusz Zychewicz]] === '''Arkadiusz ZYCHEWICZ''' estas pola esperantisto. En 2011 li elektiĝis prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]] kaj formale havis tiun postenon ĝis novelekto en januaro 2013. {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Polaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Polaj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] ioghg7a0zy3lprqap51d09n3dzn1urj 0 121976 9488171 9481275 2026-10-04T14:28:47Z Roberto 609 /* James D. Hailman */ 9488171 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[usona esperantisto|usonaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri usonaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:usonaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de usonaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de usonaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Floyd C. Anderson]] === '''Floyd C. ANDERSON''' ([[1923]] – [[2004]]) estis [[usona esperantisto]] kaj dumviva membro en [[Riverton (Vajomingo)|Riverton]], [[Vajomingo]] ([[Usono]]). == B == === [[Edwin Joseph Baker]] === '''Edwin Joseph BAKER''' (naskiĝis en [[1941]], mortis tragedie [[1971]] en [[Los Angeles]]), estis aktiva en la kadro de la [[Junularo Esperantista de Nordameriko]] kaj kiel membro kaj fakdelegito de UEA dum la jaroj 1962-1968. === [[Marion E. Bigelow]] === '''Marion E. BIGELOW''' (1904-1999), dumviva membro de UEA kaj de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko, delegito en Fresno, forpasis en Reedley (Kalifornio, Usono) la 20-an de julio. === [[Johano Vilhelmo Bishop]] === '''Johano Vilhelmo Bishop'''<ref>Laŭ Amerika Esperantisto, 43a Volumo, Numero 03, Januaro - Februaro (1931)</ref> (mortis en 1930 laŭdire en "Montclair, Novjorko", probable en Montclair, [[kantono Essex (Nov-Ĵerzejo)|kantono Essex]], [[Nov-Ĵerzejo]]) estis usona esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Aŭtoro de ''VersaĴetoj''. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[Jesse Burke]] === '''Jesse BURKE''' (naskiĝis en [[1920]] - mortis la [[5-a de januaro|5-an de januaro]] [[1994]] en [[San Diego]], [[Usono]]) estis iama [[UEA]]-fakdelegito. == C == === [[Creston C. Coigne]] === '''Creston C. Coigne''' (naskiĝis 1900?; mortis la 6-an de junio 1922) estis novjorka esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li donacis tricent esperantajn librojn al publika biblioteko de Novjorko <ref> La Brita Esperantisto - Numero 220, Julio (1923)</ref>. === [[John A. Cole]] === '''John A. COLE''' (naskiĝis en [[1922]] - mortis en [[2005]] en [[Santa Barbara]], [[Usono]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, iama delegito kaj fakdelegito pri urbaj aferoj. === [[Stella Cope]] === '''Stella Toogood COPE''' (naskiĝis en 1914 en [[Anglio]], mortis la 1-an de aŭgusto 2004 pro kancero en [[Berkeley]]) estis [[delegito de UEA]] kaj fakfelegito pri [[kvakerismo]] en [[Berkeley]] (Kalifornio). Kun sia nederlanddevena esperantista edzo, ambaŭ lernis Esperanton ankoraŭ en Eŭropo, ŝi multajn jarojn estis aktiva en la regiona Esperanto-organizaĵo [[SFERO]]. <!-- == Ĉ == --> == D == === [[Joseph Delpino]] === '''Joseph DELPINO''' (1913-1995), iama fakdelegito pri [[geografio]] kaj lingvoj en [[Novjorko]], mortis la 12-an de julio en [[Londono]], dum esperantista gastado. === [[Julie Dinnel]] === '''Julie DINNEL''' (naskiĝis en [[1908]] - mortis dum julio [[1991]] en [[Sacramento]] (CA), [[Usono]]) estis dumviva membro de [[UEA]] en Sacramento, kie ŝi estis delegito. ===[[Sonia Docal]]=== '''Sonia Docal''' (mortis la 22-an de novembro 1984) estis edzino de [[Sergio Docal Puig]], eldonisto de [[Je via sano]]. === [[Gretchen Doris]] === '''Gretchen DORIS''' (naskiĝis en [[1914]]; mortis en [[1987]]) estis [[usona esperantisto]] kaj dumviva membro de [[UEA]], delegito en [[Tampa]], [[Usono]], kaj fakdelegito pri [[Amatora radio|radio-amatorismo]]. ===[[ Horace Dutton]]=== Pastro ''' Horace Dutton''' (mortis 1920) esperantisto el [[Auburndale]] (Mass.), estis unu el la plej energiaj movadanoj en Boston. Laborante kiel kristana misiisto inter la junuloj de multaj landoj de Eŭropo, li frue kontaktiĝis kun la lingva problemo kaj en Ĝenevo en 1906 ekkonatiĝis kun Esperanto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 189, Novembro - Dec. 1920</ref>. Kune kun Pastroj [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[John Cyprian Rust]] (Anglujo) li aranĝis en la [[UK 1906|Dua Universala Kongreso]] la unuan protestantan diservon en Esperanto<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Unua_Protestanta_Dioservo/Anta%C5%ADparolo</ref>. === [[Robert D. Dwelley]] === '''Robert D. DWELLEY''' ([[1949]]-[[1992]] mortis en [[Rochester]], [[Nov-Jorko]], [[Usono]]) estis dirigento, [[UEA]]-delegito pri [[muziko]]. == E == == F == === [[Alice M. Field]] === '''Alice M. Field''' (mortis en 1912) estis sekretariino de la ''Nacia Nova Eklezia Esperanta Societo'', ankaŭ de la loka Esperanto-societo de Brockton ([[d:Q49193]]), [[Masaĉuseco]], kie ŝi estis unu el la pioniroj pri Esperanto. == G == === [[Stanley Neil Glass]] === '''Stanley Neil GLASS''' (1947-2004) mortis la 10-an de februaro 2004 en Sankta-Luiso (Misurio, Usono), pro sia tria koratako. La psikologo esperantistiĝis en 1992 kaj fariĝis konata interalie kiel helpanto pri Macintosh-problemoj. === [[Walter Lewis Gnagy]] === '''Walter Lewis GNAGY''' ([[1924]]-[[2005]]), [[dumviva membro de UEA]], iama delegito kaj fakdelegito pri [[geologio]], mortis en [[Colville]], [[Usono]]. ===[[Guy Griffith]]=== '''Guy F. Griffith''' (mortis februaro 1917) estis esperantisto en [[Santa Rosa (Kalifornio)]]. Kiam li mortis, esprimis la lastan deziron, ke familio sendu al ia Esperanto Asocio (Boston) kaj al UEA po la duono el la mono, kiu restos en la banko tuj post la pagoj pri la funebra ceremonio, t.e., 14 dolaroj <ref>Esperanto n202 jun 1917</ref> === [[John Grund]] === '''John GRUND''' (naskiĝis en [[1924]]; mortis en [[septembro]] [[2001]]) estis [[usona esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[James D. Hailman]] === '''James D. Hailman''' (mortis en 1930) estis usona esperantisto en [[Pittsburgh]] ekde 1906, tie li estis unu el la fondantoj de ''Pittsburgh Esperanto Society''. Li ankaŭ partoprenis la fondon de [[EANA]]. ===[[Herbert Harris]]=== '''Herbert Harris''' (mortis 1919) muzikisto, estis esperantisto el [[Chicago]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. Li estis aŭtoro de kelkaj Esperantaj muzikaloj kaj de la rakonto "Stranga Idilio". ;Muzikoj: *"Mi aŭdas vin" (teksto de [[Leono Zamenhof]]) por la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]]; ===[[Edward Harvey]]=== '''Edward K. Harvey''' (naskiĝis 1881? - mortis 27-an de oktobro 1908) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bostono]], Usono. Li enkondukis Esperanton en la [[Perkins Instituton por Blinduloj|Perkins Instituton por Blinduloj]] en Norda Ameriko kaj lia sindonemo por la blinduloj estis bone konata. Li verkis kelkajn ĵurnalartikolojn. Li estis la unua kasisto de [[EANA]] kaj sekretario de la [[Bostona Esperanto Societo]]. Li mortis per [[tifojda febro]]. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n45 15 dec 1918. === [[Robert Helm]] === '''B. Robert HELM''', kutime mallongigata ''Rob Helm'', estas usona komputilisto kaj esperantisto. Li [https://linguistlist.org/issues/4/4-982.html studis kaj poste estis scienca kunlaboranto de la instituto pri komputiko en la] [[universitato de Oregono]], [[Eugene]], kaj [[nun en 2016|nun]] laboras kiel [https://www.directionsonmicrosoft.com/analysts/rob-helm kunlaboranto de la entrepreno] ''[[Microsoft]]''. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]]. === [[Hazel Hoff Heusser]] === '''Hazel Hoff HEUSSER''' (1910-2000), dumviva membro, iama delegitino pri edukado, mortis la 14-an de majo en Fresno (Kalifornio). === [[Isabelle M. Horn]] === '''Isabelle M. HORN''' estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]], [[aŭtoro]] kaj [[ĵurnalisto]], naskiĝinta en [[Vaŝingtono]]. Ŝi estis esperantisto de [[1910]], helpa sekretariino de [[EANA]] 1910-16 kaj subredaktoro de [[Amerika Esperantisto]], 1913-16, kaj krome estis ano de la administra komitato de EANA. <!-- == Ĥ == == I == --> == J == === [[Saul J. Jaffe]] === '''Saul J. JAFFE''' [ĝefi] estis [[usona esperantisto]] kaj [[ekonomikisto]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1894]] en [[Rēzekne]], [[Latvio]]. Esperantisto de [[1909]]. Gvidis E-kurson en sia naskiĝa urbo. Propagandis E-on en [[Flint (Miŝigano)|Flint]] ([[Miŝigano]]) Oficiale reprezentis la ŝtaton Miŝigano ĉe la UK en Budapest. <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[John Lewis Kiplinger]]=== '''John Lewis Kiplinger''' (mortis la 6-an de aprilo 1937) estis esperantisto en [[West Liberty]], [[West Virginia]]. === [[Stuart E. Kittredge]] === '''Stuart E. KITTREDGE''' (naskiĝis en [[1905]]; mortis en [[1991]] en [[Hartford (Konetikuto)]]) estis [[usona esperantisto]], [[UEA]]-fakdelegito pri la [[bahaa kredo]]. === [[Pauline Klein]] === '''Pauline Klein''' estis aktiva en Esperanto-movado en Esperanto Klubo de [[Milwaukee]] dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Stanley Kozminski]] === '''Stanley Kozminski''' (mortis la 10-an de aprilo, 1927) estis usona esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], Ohio. == L == === [[George Winthrop Lee]] === '''George Winthrop LEE''' (li) estas [[usona esperantisto]] kaj [[bibliotekisto]]. Li naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1867]] en Roxbury ([[Masaĉuseco]]), ekde la sekva jaro, do 1868, parto de [[Boston]]. Li estis esperantisto ekde [[1905]] kaj prezidanto de la Esperanto-grupo de [[Boston]] ekde [[1912]]. Inter la jaroj [[1920]] kaj [[1922]] li funkciis kiel sekretario de [[EANA]]. ===[[Joseph Lencer]]=== '''Joseph (Joe) Lencer''' (naskiĝis 1891?; mortis la 31-an de oktobro 1973) estis usona esperantisto en [[Daytona Beach]] ekde 1910-a jardeko. === [[Moshe Lewin]] === '''Moshe LEWIN''' (naskiĝis [[1914]] - mortis la [[20-an de decembro]] [[1990]] en [[Novjorko]], [[Usono]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li estis dum multaj jaroj la delegito en la novjorka urbokvartalo [[Bronkso]], fakdelegito pri [[muziko]] kaj regula ano de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Lewis B. Lüders]]=== '''Lewis B. Lüders''' (naskiĝis 1879?; mortis 1914 en [[Leipzig]]) estis germana esperantisto en [[Philadelphia]]. Li estis unu el la pioniroj en Usono. Li estis dum du jaroj Prezidanto de la Philadelphia Societo. == M == === [[Benjamin Pickman Mann]] === ''' B. P. Mann''' (mortis en 1926), dum multaj jaroj la trezoristo de [[EANA]], estis usona esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Li estis filo de Horace Mann (1746-1859), la unua Prezidanto de Antioch College, Yellow Springs. === [[R. C. Marble]] === '''R.C. MARBLE''' estis la Esperanto-redaktanto de la angla/esperanta periodaĵo ''Musical Six-Six Newsletter/Muzika [[6-plus-6-instrumentoj|ses-ses]] bulteno'' (1972-1986)<ref>[http://orgs.usd.edu/nmm/GiftShop/MNMA/MusicalSixSixNewsletter.html Musical Six-Six Newsletter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322101838/http://orgs.usd.edu/nmm/GiftShop/MNMA/MusicalSixSixNewsletter.html |date=2012-03-22 }}</ref>. Interalie li kontribuis al la revuo [[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]]. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[John A. Mathews]] === '''John A. MATHEWS''' (1921-1997), delegito en Sacramento, refondinto de la loka Esperanto-Asocio, gvidinto de kursoj. === [[Fred H. McMann]] === '''Fred H. McMANN''' (mortis en [[1998]] en [[Troy]], [[Novjorkio]]) estis [[usona esperantisto]] kaj [[dumviva membro de UEA]]. === [[William Mets]] === '''William METS''' ([[1912]] - mortis la [[11-an de februaro]] [[1991]] en [[Santa Barbara]], [[Kalifornio]]) estis vic- kaj fakdelegito de [[UEA]]. === [[Henry B. Milsted]] === '''Henry B. MILSTED''' (mortis aŭtune [[1975]] en [[Zanesville]], [[Ohio]]) estis usona esperantisto. Dum la lastaj jardekoj de sia vivo li estis tre entuziasma aktivulo en la loka Esperanto-movado. Li estis ankaŭ [[UEA-delegito]]. === [[Simon Mudry]] === '''Simon MUDRY''' (naskiĝis en [[1910]] - mortis la [[11-a de januaro|11-an de januaro]] [[1993]] en [[Santa Barbara]], [[Kalifornio]], [[Usono]]) estis dum multaj jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]]. ===[[Richard Joseph Munn]]=== '''Richard Joseph Munn''' (mortis 1910) esperantisto en Savannah. === [[Ralph Murphy]] === '''Ralph MURPHY''' (naskiĝis en [[1938]] - mortis la [[15-a de aŭgusto|15-an de aŭgusto]] [[1987]] post reveno de [[Varsovio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj [[ELNA]]. Li estis UEA-delegito en [[Boston]], poste en [[Port Charlotte]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[Mary Murray]] === '''Mary MURRAY''' (mortis en [[1991]] en [[Novato]], [[Kalifornio]]) estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]] kaj dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Ward Nichols]]=== '''Ward Nichols''' estis esperantisto en [[Filadelfio]] dum la komenco de la 20-a jarcento. Li estis prezidanto de e la '''Pensilvania Esperanto Association''' kaj '''Philadelphia Esperanto Society'''. Komence li iĝis volapukisto, post li esperantigis. Li fariĝis idisto en 1908 kaj revenis al Esperanto en 1915.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> == O == === [[John Preston Ogden ]]=== John Preston OGDEN (naskiĝis la {{daton|29|julio|1840}} en [[Leeds]], [[Britio]]; mortis la {{daton|20|februaro|1925}} en [[Bostono]], [[Usono]]) estis brita-usona lingvisto kaj esperantisto. Li alvenis en Usono en 1886. De 1905 ĝis 1907 li instruis Esperanton en la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]].<ref>[anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2c&datum=1925&page=33 ''Amerika Esperantisto'' marto 1925, p. 7]–8.</ref> ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[Esther Owen Flint]] === '''Esther OWEN FLINT''' (mortis la {{daton|17|majo|1931}} en [[Sankt-Peterburgo (Florido)]], 80 jarojn aĝa) estis usona esperantistino, [[delegito de UEA]] en [[Florido]]. == P == ===[[Rufus Powell]]=== '''Rufus W. Powell''' (mortis la 7-an de julio 1929 en [[Orlando (Florido)]]) estis esperantisto el [[Novjorko]]. ===[[Godfrey Palmer]]=== '''Godfrey Palmer''' (mortis la 10-an de aprilo 1912) estis esperantisto en Novjorko. == Q == == R == === [[Robert L. Read]] === '''Robert L. READ''' estas estrarano de [[Esperanto-USA]].<ref>[http://www.gazetejo.org/node/1394 ''La bulteno de Esperanto-USA,'' 2008/1,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080515215533/http://www.gazetejo.org/node/1394 |date=2008-05-15 }} p. 2</ref> ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[George Coe Roberts]]=== '''George Coe Roberts''' (naskiĝis la 21-an de oktobro 1952 en [[Salem]], mortis la 25-an de Julio 2013 en [[Goiânia]]) instruisto, estis esperantisto el Usono. Li loĝis ankaŭ en [[Portugalujo]], [[Saud-Arabujo]] kaj en [[Brazilo]]. Li translokiĝis al Goiânia en 1982. Li esperantiĝis 14-jaraĝa memlerne. George estis prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Gojaso]] (EAGO). === [[Derek Roff]] === '''Derek ROFF''' (naskiĝis la {{daton|1954-11-20}}, do nun {{aĝo|1954|11|20}}-jara) ekde la 1980-aj jaroj estas aktiva esperantista aktivulo en [[Albuquerque (Nov-Meksiko)|Albuquerque]], ĉefurbo de la subŝtato [[Nov-Meksiko]], en kies [[Universitato de Nov-Meksiko]] li docentas respektive docentis ĝis pensiiĝo probable komence de la 2020-aj jaroj. Verkoj * Ekzempla gazeta kontribuo de li aperis en [[:dosiero:GEJ-Gazeto 5 1987 pri KISO Marburgo.jpg|GEJ-Gazeto 5 1987 pri KISO Marburgo]] ({{eo}}, du paĝoj) ===[[Abraham Rudy]]=== '''Abraham Rudy''' estis veterano de Esperanto en Novjorko, Usono en la komenco de 20-a jarcento. Li aperas en la [https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XX| Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XX], do li eklernis la lingvon en 1899. Eble kuracisto, ĉar Esperanto n. 118 (5 mar 1912) nomas lin "doktoro". Verko: '''Venĝo venĝita, humora bilda rakontento''' . Eld. la aŭtoro, [[Raleigh]], ~1912. == S == ===S. Savov=== '''S. Savov''' (mortis 1910) estis esperantisto en Vraca, kie li estis delegito de UEA kaj fondinto de loka grupo<ref>Esperanto n83-84 5-20 aŭg. 1910</ref>. === [[William A. Shanks]] === '''William A. SHANKS''' (naskiĝis en [[1917]] kaj mortis la [[12-an de septembro]] [[2001]]) estis dumviva membro, longtempe delegito en [[Mesa]] ([[Arizono]], [[Usono]]) kaj fakdelegito pri [[elektroniko]]. Li multfoje akompanis esperantistajn grupojn en ekskursoj de [[Esperanto VojaĝServo]] kaj ĉeestis multajn [[UK]]-ojn. === [[John A. Sheil]] === '''John A. SHEIL''' (mortinta en septembro [[1930]], 56 jarojn aĝa) estis usona esperantisto. Li estis [[delegito de UEA]] kaj sekretario-kasisto de [[Kolumbia Esperanto-Asocio]] en [[Vaŝingtono]]. Li laboris ĉe la registrejo de testamentoj de Vaŝingtono kaj estis aktiva katoliko. === [[Werner Simon]] === '''Werner SIMON''' (1908-1993), delegito dum pli ol kvardek jaroj en Memfiso (Usono) kaj monde konata fakulo en la kampo de filatelo, mortis en novembro 1993. === [[Mike Sloper]] === '''Mike SLOPER''' (naskita en 1952), ofte esperantigata ''Miko'' Sloper, ekde la 1980-aj jaroj estas aktiva esperantista aktivulo. Li estis direktoro de la centra oficejo de ''[[Esperanto USA]]'' en [[Emeryville]], [[Kalifornio]].<ref>http://www.lasarcyk.de/esperanto/insight.htm artikolo el la revuo INSIGHT, la 29-an de septembro 1997] ({{en}})</ref> Li rolludis kiel Georgo Bonvolo en la video-kurso ''[[Pasporto al la tuta mondo]]'', kaj helpis en la tradukado de la anoncoj en la laŭtparoliloj de la usona filmo ''[[Gattaca]]''. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[Benjameno F. Smith]]=== '''Benjameno F. Smith''' estis usona esperantisto en unua duono de 20-a jarcento. Verko * ''Historieto pri Elfarado de Everett W. Lord, Dekano de la Kolegio de Komerca Administrado de Bostona Umversitato''. Eld. la aŭtoro, Boston, 1926. {{citaĵo|Bele enbindita 17 paĝa libreto kun portreto de S-ro B. F. Smith. Verda presaĵpapero gluita en la libreto avertas Angle kaj Esperante ke la libreto estas donacata al la ricevanto kaj ke ĝia enhavo montras «kiel laboremulo bonmorala povas sukcesi en Ameriko». Ĝi estas donacata al la lernantoj de suprenomita Kolegio pro la sindonemo kaj malavareco de S-ro Smith kies vivrakonto estas mallonge verkita en ĝl. S-ro Smith esperas ke tiu rakonto pruvos al la leganto, ĉefe al la juna leganto, ke sukceso ekonomia en la vivo dependas nur de la intimaj virtoj: ŝparemo, kuraĝo, laboremo. Kun plezuro ni konstatas ke ĉe atenta leganto la verketo certe atingos sian celon kaj ke ĝia eldonado estas bona, utila ago. Ĝi meritas do pli ampleksan disvastiĝon. Ni devas tamen fari kritiketon pri la stilo kaj uzo de kelkaj vortoj kaj esprimoj (ĉefe sur la ok unuaj paĝoj) kiuj pruvas ke la tradukinto restis iomete tro sub la influo de sia landa lingvo: la stilo do ne estas tute sendepende Esperanta. Malgraŭ tio la libreto estas entute bone komprenebla kaj rekomendinda. [[Leon Paul Charles Cogen|L. COGEN]]. [[Belga esperantisto]] n144 (feb 1927)}} {{citaĵo|Tiu ĉi libreto, montras kiel laboremulo bonmorala povas sukcesi en Ameriko. Ĝi havas belan aspekton kaj interesan enhavon.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17_n05-08_maj-aug.}} === [[Julie Spickler]] === '''Julie SPICKLER''' multajn jarojn estis la sekretario de [[Esperanto-USA]]. [[Dosiero:Ellie Stein 1990-aj jaroj en San Diego.jpg|eta|200ra|<center>Ellie Stein en la 1990-aj jaroj, kun la eŭropaj esperantistoj [[Thomas Pusch]] kaj [[Birgit Prien]]]] === [[Ellie Stein]] === '''Ellie Stein''' (1922-2004) estis usona esperantistino, kiu en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj kiel pensiulino estis motoro de la loka Esperanto-klubo en [[San Diego]], [[Kalifornio]]. En la periodo de ties apero, inter la jaroj 1979 kaj 1988, ŝi ankaŭ regule kontribuis al la bulteneto ''[[Sekso kaj Egaleco]]'', kiun tiam ĉefredaktoris [[Anna Löwenstein]] en Italio. === [[Sidney Steinberg]] === '''Sidney STEINBERG''' (naskiĝis en 1914, mortis la 25-an de majo 1996), estis usona esperantisto, dumviva membro de UEA, kaj 15 jarojn funkciis kiel UEA-delegito pri komerco. Dum multaj jaroj li preparis jaran financan raporton pri la [[Novjorko|Novjorka]] Oficejo de [[UEA]]. == Ŝ == === [[Emily J. Ŝimonek]] === '''Emily J. Ŝimonek'''<ref>Laŭ Amerika Esperantisto 38-a Volumo, Numero 02, Julio - Aŭgusto (1927), p. 13</ref> (mortis en 1927), edzino de D-ro B. K. Ŝimonek, estis usona esperantistino en [[Ĉikago]] dum la komenco de la 20-a jarcento. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} == T == === [[Reuben A. Tanquist]] === '''Reuben A. TANQUIST''' (naskiĝis en [[1897]] - mortis la [[14-an de novembro]] [[1993]] en [[Portland]], [[Usono]]) estis usona esperantisto. En [[1927]] li defendis la unuan socio-psikologian tezon verkitan pri esperantistoj. <!-- == U == == V == --> == W == === [[L. A. Walther]] === '''L. A. WALTHER''' ([[1917]]-[[2005]] en [[Portland]], [[Usono]]) estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]] kaj regula membrino de [[Societo Zamenhof]] kaj patrono de [[TEJO]]. === [[Mark Weddell]] === '''Mark B. WEDDELL''' estas usona esperantisto, kiu [http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1980_0708.htm#12 inkluzive de la jaro 1980] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210211025134/http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1980_0708.htm#12 |date=2021-02-11 }} plurajn jarojn funkciis kiel landa reprezentanto de [[IKUE]] en Usono. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]]. === [[Adele Wesson]] === '''Adele WESSON''' estis usona esperantisto kaj [[dumviva membro de UEA]]. Ŝi mortis en majo 1993 en Lagrangeville en [[Nov-Jorkio]]. === [[Anne Whitteker]] === '''Anne WHITTEKER''' (1919-1999), dumviva membro de UEA kaj de ELNA, ano de [[Societo Zamenhof]], mortis la 10-an de marto. Ŝi estis longtempa delegito en Portland (Oregonio, Usono), kie ŝi partoprenis en la organizado de la 57-a UK (1972). <!-- == X == == Y == == Z == --> [[Kategorio:Usonaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Usonaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Usonaj]] enbrqa8wpgnx6nv7vb0yc5zcl9qnw3y 9488173 9488171 2026-10-04T14:30:52Z Roberto 609 /* K */ 9488173 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[usona esperantisto|usonaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri usonaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:usonaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de usonaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de usonaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Floyd C. Anderson]] === '''Floyd C. ANDERSON''' ([[1923]] – [[2004]]) estis [[usona esperantisto]] kaj dumviva membro en [[Riverton (Vajomingo)|Riverton]], [[Vajomingo]] ([[Usono]]). == B == === [[Edwin Joseph Baker]] === '''Edwin Joseph BAKER''' (naskiĝis en [[1941]], mortis tragedie [[1971]] en [[Los Angeles]]), estis aktiva en la kadro de la [[Junularo Esperantista de Nordameriko]] kaj kiel membro kaj fakdelegito de UEA dum la jaroj 1962-1968. === [[Marion E. Bigelow]] === '''Marion E. BIGELOW''' (1904-1999), dumviva membro de UEA kaj de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko, delegito en Fresno, forpasis en Reedley (Kalifornio, Usono) la 20-an de julio. === [[Johano Vilhelmo Bishop]] === '''Johano Vilhelmo Bishop'''<ref>Laŭ Amerika Esperantisto, 43a Volumo, Numero 03, Januaro - Februaro (1931)</ref> (mortis en 1930 laŭdire en "Montclair, Novjorko", probable en Montclair, [[kantono Essex (Nov-Ĵerzejo)|kantono Essex]], [[Nov-Ĵerzejo]]) estis usona esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Aŭtoro de ''VersaĴetoj''. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[Jesse Burke]] === '''Jesse BURKE''' (naskiĝis en [[1920]] - mortis la [[5-a de januaro|5-an de januaro]] [[1994]] en [[San Diego]], [[Usono]]) estis iama [[UEA]]-fakdelegito. == C == === [[Creston C. Coigne]] === '''Creston C. Coigne''' (naskiĝis 1900?; mortis la 6-an de junio 1922) estis novjorka esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li donacis tricent esperantajn librojn al publika biblioteko de Novjorko <ref> La Brita Esperantisto - Numero 220, Julio (1923)</ref>. === [[John A. Cole]] === '''John A. COLE''' (naskiĝis en [[1922]] - mortis en [[2005]] en [[Santa Barbara]], [[Usono]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, iama delegito kaj fakdelegito pri urbaj aferoj. === [[Stella Cope]] === '''Stella Toogood COPE''' (naskiĝis en 1914 en [[Anglio]], mortis la 1-an de aŭgusto 2004 pro kancero en [[Berkeley]]) estis [[delegito de UEA]] kaj fakfelegito pri [[kvakerismo]] en [[Berkeley]] (Kalifornio). Kun sia nederlanddevena esperantista edzo, ambaŭ lernis Esperanton ankoraŭ en Eŭropo, ŝi multajn jarojn estis aktiva en la regiona Esperanto-organizaĵo [[SFERO]]. <!-- == Ĉ == --> == D == === [[Joseph Delpino]] === '''Joseph DELPINO''' (1913-1995), iama fakdelegito pri [[geografio]] kaj lingvoj en [[Novjorko]], mortis la 12-an de julio en [[Londono]], dum esperantista gastado. === [[Julie Dinnel]] === '''Julie DINNEL''' (naskiĝis en [[1908]] - mortis dum julio [[1991]] en [[Sacramento]] (CA), [[Usono]]) estis dumviva membro de [[UEA]] en Sacramento, kie ŝi estis delegito. ===[[Sonia Docal]]=== '''Sonia Docal''' (mortis la 22-an de novembro 1984) estis edzino de [[Sergio Docal Puig]], eldonisto de [[Je via sano]]. === [[Gretchen Doris]] === '''Gretchen DORIS''' (naskiĝis en [[1914]]; mortis en [[1987]]) estis [[usona esperantisto]] kaj dumviva membro de [[UEA]], delegito en [[Tampa]], [[Usono]], kaj fakdelegito pri [[Amatora radio|radio-amatorismo]]. ===[[ Horace Dutton]]=== Pastro ''' Horace Dutton''' (mortis 1920) esperantisto el [[Auburndale]] (Mass.), estis unu el la plej energiaj movadanoj en Boston. Laborante kiel kristana misiisto inter la junuloj de multaj landoj de Eŭropo, li frue kontaktiĝis kun la lingva problemo kaj en Ĝenevo en 1906 ekkonatiĝis kun Esperanto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 189, Novembro - Dec. 1920</ref>. Kune kun Pastroj [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[John Cyprian Rust]] (Anglujo) li aranĝis en la [[UK 1906|Dua Universala Kongreso]] la unuan protestantan diservon en Esperanto<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Unua_Protestanta_Dioservo/Anta%C5%ADparolo</ref>. === [[Robert D. Dwelley]] === '''Robert D. DWELLEY''' ([[1949]]-[[1992]] mortis en [[Rochester]], [[Nov-Jorko]], [[Usono]]) estis dirigento, [[UEA]]-delegito pri [[muziko]]. == E == == F == === [[Alice M. Field]] === '''Alice M. Field''' (mortis en 1912) estis sekretariino de la ''Nacia Nova Eklezia Esperanta Societo'', ankaŭ de la loka Esperanto-societo de Brockton ([[d:Q49193]]), [[Masaĉuseco]], kie ŝi estis unu el la pioniroj pri Esperanto. == G == === [[Stanley Neil Glass]] === '''Stanley Neil GLASS''' (1947-2004) mortis la 10-an de februaro 2004 en Sankta-Luiso (Misurio, Usono), pro sia tria koratako. La psikologo esperantistiĝis en 1992 kaj fariĝis konata interalie kiel helpanto pri Macintosh-problemoj. === [[Walter Lewis Gnagy]] === '''Walter Lewis GNAGY''' ([[1924]]-[[2005]]), [[dumviva membro de UEA]], iama delegito kaj fakdelegito pri [[geologio]], mortis en [[Colville]], [[Usono]]. ===[[Guy Griffith]]=== '''Guy F. Griffith''' (mortis februaro 1917) estis esperantisto en [[Santa Rosa (Kalifornio)]]. Kiam li mortis, esprimis la lastan deziron, ke familio sendu al ia Esperanto Asocio (Boston) kaj al UEA po la duono el la mono, kiu restos en la banko tuj post la pagoj pri la funebra ceremonio, t.e., 14 dolaroj <ref>Esperanto n202 jun 1917</ref> === [[John Grund]] === '''John GRUND''' (naskiĝis en [[1924]]; mortis en [[septembro]] [[2001]]) estis [[usona esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[James D. Hailman]] === '''James D. Hailman''' (mortis en 1930) estis usona esperantisto en [[Pittsburgh]] ekde 1906, tie li estis unu el la fondantoj de ''Pittsburgh Esperanto Society''. Li ankaŭ partoprenis la fondon de [[EANA]]. ===[[Herbert Harris]]=== '''Herbert Harris''' (mortis 1919) muzikisto, estis esperantisto el [[Chicago]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. Li estis aŭtoro de kelkaj Esperantaj muzikaloj kaj de la rakonto "Stranga Idilio". ;Muzikoj: *"Mi aŭdas vin" (teksto de [[Leono Zamenhof]]) por la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]]; ===[[Edward Harvey]]=== '''Edward K. Harvey''' (naskiĝis 1881? - mortis 27-an de oktobro 1908) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bostono]], Usono. Li enkondukis Esperanton en la [[Perkins Instituton por Blinduloj|Perkins Instituton por Blinduloj]] en Norda Ameriko kaj lia sindonemo por la blinduloj estis bone konata. Li verkis kelkajn ĵurnalartikolojn. Li estis la unua kasisto de [[EANA]] kaj sekretario de la [[Bostona Esperanto Societo]]. Li mortis per [[tifojda febro]]. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n45 15 dec 1918. === [[Robert Helm]] === '''B. Robert HELM''', kutime mallongigata ''Rob Helm'', estas usona komputilisto kaj esperantisto. Li [https://linguistlist.org/issues/4/4-982.html studis kaj poste estis scienca kunlaboranto de la instituto pri komputiko en la] [[universitato de Oregono]], [[Eugene]], kaj [[nun en 2016|nun]] laboras kiel [https://www.directionsonmicrosoft.com/analysts/rob-helm kunlaboranto de la entrepreno] ''[[Microsoft]]''. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]]. === [[Hazel Hoff Heusser]] === '''Hazel Hoff HEUSSER''' (1910-2000), dumviva membro, iama delegitino pri edukado, mortis la 14-an de majo en Fresno (Kalifornio). === [[Isabelle M. Horn]] === '''Isabelle M. HORN''' estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]], [[aŭtoro]] kaj [[ĵurnalisto]], naskiĝinta en [[Vaŝingtono]]. Ŝi estis esperantisto de [[1910]], helpa sekretariino de [[EANA]] 1910-16 kaj subredaktoro de [[Amerika Esperantisto]], 1913-16, kaj krome estis ano de la administra komitato de EANA. <!-- == Ĥ == == I == --> == J == === [[Saul J. Jaffe]] === '''Saul J. JAFFE''' [ĝefi] estis [[usona esperantisto]] kaj [[ekonomikisto]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1894]] en [[Rēzekne]], [[Latvio]]. Esperantisto de [[1909]]. Gvidis E-kurson en sia naskiĝa urbo. Propagandis E-on en [[Flint (Miŝigano)|Flint]] ([[Miŝigano]]) Oficiale reprezentis la ŝtaton Miŝigano ĉe la UK en Budapest. <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Louis Alfred Kearney]]=== '''Louis Alfred Kearney''' (mortis 1919), estis esperantisto el [[Portland]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> ===[[John Lewis Kiplinger]]=== '''John Lewis Kiplinger''' (mortis la 6-an de aprilo 1937) estis esperantisto en [[West Liberty]], [[West Virginia]]. === [[Stuart E. Kittredge]] === '''Stuart E. KITTREDGE''' (naskiĝis en [[1905]]; mortis en [[1991]] en [[Hartford (Konetikuto)]]) estis [[usona esperantisto]], [[UEA]]-fakdelegito pri la [[bahaa kredo]]. === [[Pauline Klein]] === '''Pauline Klein''' estis aktiva en Esperanto-movado en Esperanto Klubo de [[Milwaukee]] dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Stanley Kozminski]] === '''Stanley Kozminski''' (mortis la 10-an de aprilo, 1927) estis usona esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], Ohio. == L == === [[George Winthrop Lee]] === '''George Winthrop LEE''' (li) estas [[usona esperantisto]] kaj [[bibliotekisto]]. Li naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1867]] en Roxbury ([[Masaĉuseco]]), ekde la sekva jaro, do 1868, parto de [[Boston]]. Li estis esperantisto ekde [[1905]] kaj prezidanto de la Esperanto-grupo de [[Boston]] ekde [[1912]]. Inter la jaroj [[1920]] kaj [[1922]] li funkciis kiel sekretario de [[EANA]]. ===[[Joseph Lencer]]=== '''Joseph (Joe) Lencer''' (naskiĝis 1891?; mortis la 31-an de oktobro 1973) estis usona esperantisto en [[Daytona Beach]] ekde 1910-a jardeko. === [[Moshe Lewin]] === '''Moshe LEWIN''' (naskiĝis [[1914]] - mortis la [[20-an de decembro]] [[1990]] en [[Novjorko]], [[Usono]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li estis dum multaj jaroj la delegito en la novjorka urbokvartalo [[Bronkso]], fakdelegito pri [[muziko]] kaj regula ano de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Lewis B. Lüders]]=== '''Lewis B. Lüders''' (naskiĝis 1879?; mortis 1914 en [[Leipzig]]) estis germana esperantisto en [[Philadelphia]]. Li estis unu el la pioniroj en Usono. Li estis dum du jaroj Prezidanto de la Philadelphia Societo. == M == === [[Benjamin Pickman Mann]] === ''' B. P. Mann''' (mortis en 1926), dum multaj jaroj la trezoristo de [[EANA]], estis usona esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Li estis filo de Horace Mann (1746-1859), la unua Prezidanto de Antioch College, Yellow Springs. === [[R. C. Marble]] === '''R.C. MARBLE''' estis la Esperanto-redaktanto de la angla/esperanta periodaĵo ''Musical Six-Six Newsletter/Muzika [[6-plus-6-instrumentoj|ses-ses]] bulteno'' (1972-1986)<ref>[http://orgs.usd.edu/nmm/GiftShop/MNMA/MusicalSixSixNewsletter.html Musical Six-Six Newsletter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322101838/http://orgs.usd.edu/nmm/GiftShop/MNMA/MusicalSixSixNewsletter.html |date=2012-03-22 }}</ref>. Interalie li kontribuis al la revuo [[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]]. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[John A. Mathews]] === '''John A. MATHEWS''' (1921-1997), delegito en Sacramento, refondinto de la loka Esperanto-Asocio, gvidinto de kursoj. === [[Fred H. McMann]] === '''Fred H. McMANN''' (mortis en [[1998]] en [[Troy]], [[Novjorkio]]) estis [[usona esperantisto]] kaj [[dumviva membro de UEA]]. === [[William Mets]] === '''William METS''' ([[1912]] - mortis la [[11-an de februaro]] [[1991]] en [[Santa Barbara]], [[Kalifornio]]) estis vic- kaj fakdelegito de [[UEA]]. === [[Henry B. Milsted]] === '''Henry B. MILSTED''' (mortis aŭtune [[1975]] en [[Zanesville]], [[Ohio]]) estis usona esperantisto. Dum la lastaj jardekoj de sia vivo li estis tre entuziasma aktivulo en la loka Esperanto-movado. Li estis ankaŭ [[UEA-delegito]]. === [[Simon Mudry]] === '''Simon MUDRY''' (naskiĝis en [[1910]] - mortis la [[11-a de januaro|11-an de januaro]] [[1993]] en [[Santa Barbara]], [[Kalifornio]], [[Usono]]) estis dum multaj jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]]. ===[[Richard Joseph Munn]]=== '''Richard Joseph Munn''' (mortis 1910) esperantisto en Savannah. === [[Ralph Murphy]] === '''Ralph MURPHY''' (naskiĝis en [[1938]] - mortis la [[15-a de aŭgusto|15-an de aŭgusto]] [[1987]] post reveno de [[Varsovio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj [[ELNA]]. Li estis UEA-delegito en [[Boston]], poste en [[Port Charlotte]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[Mary Murray]] === '''Mary MURRAY''' (mortis en [[1991]] en [[Novato]], [[Kalifornio]]) estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]] kaj dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Ward Nichols]]=== '''Ward Nichols''' estis esperantisto en [[Filadelfio]] dum la komenco de la 20-a jarcento. Li estis prezidanto de e la '''Pensilvania Esperanto Association''' kaj '''Philadelphia Esperanto Society'''. Komence li iĝis volapukisto, post li esperantigis. Li fariĝis idisto en 1908 kaj revenis al Esperanto en 1915.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> == O == === [[John Preston Ogden ]]=== John Preston OGDEN (naskiĝis la {{daton|29|julio|1840}} en [[Leeds]], [[Britio]]; mortis la {{daton|20|februaro|1925}} en [[Bostono]], [[Usono]]) estis brita-usona lingvisto kaj esperantisto. Li alvenis en Usono en 1886. De 1905 ĝis 1907 li instruis Esperanton en la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]].<ref>[anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2c&datum=1925&page=33 ''Amerika Esperantisto'' marto 1925, p. 7]–8.</ref> ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[Esther Owen Flint]] === '''Esther OWEN FLINT''' (mortis la {{daton|17|majo|1931}} en [[Sankt-Peterburgo (Florido)]], 80 jarojn aĝa) estis usona esperantistino, [[delegito de UEA]] en [[Florido]]. == P == ===[[Rufus Powell]]=== '''Rufus W. Powell''' (mortis la 7-an de julio 1929 en [[Orlando (Florido)]]) estis esperantisto el [[Novjorko]]. ===[[Godfrey Palmer]]=== '''Godfrey Palmer''' (mortis la 10-an de aprilo 1912) estis esperantisto en Novjorko. == Q == == R == === [[Robert L. Read]] === '''Robert L. READ''' estas estrarano de [[Esperanto-USA]].<ref>[http://www.gazetejo.org/node/1394 ''La bulteno de Esperanto-USA,'' 2008/1,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080515215533/http://www.gazetejo.org/node/1394 |date=2008-05-15 }} p. 2</ref> ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[George Coe Roberts]]=== '''George Coe Roberts''' (naskiĝis la 21-an de oktobro 1952 en [[Salem]], mortis la 25-an de Julio 2013 en [[Goiânia]]) instruisto, estis esperantisto el Usono. Li loĝis ankaŭ en [[Portugalujo]], [[Saud-Arabujo]] kaj en [[Brazilo]]. Li translokiĝis al Goiânia en 1982. Li esperantiĝis 14-jaraĝa memlerne. George estis prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Gojaso]] (EAGO). === [[Derek Roff]] === '''Derek ROFF''' (naskiĝis la {{daton|1954-11-20}}, do nun {{aĝo|1954|11|20}}-jara) ekde la 1980-aj jaroj estas aktiva esperantista aktivulo en [[Albuquerque (Nov-Meksiko)|Albuquerque]], ĉefurbo de la subŝtato [[Nov-Meksiko]], en kies [[Universitato de Nov-Meksiko]] li docentas respektive docentis ĝis pensiiĝo probable komence de la 2020-aj jaroj. Verkoj * Ekzempla gazeta kontribuo de li aperis en [[:dosiero:GEJ-Gazeto 5 1987 pri KISO Marburgo.jpg|GEJ-Gazeto 5 1987 pri KISO Marburgo]] ({{eo}}, du paĝoj) ===[[Abraham Rudy]]=== '''Abraham Rudy''' estis veterano de Esperanto en Novjorko, Usono en la komenco de 20-a jarcento. Li aperas en la [https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XX| Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XX], do li eklernis la lingvon en 1899. Eble kuracisto, ĉar Esperanto n. 118 (5 mar 1912) nomas lin "doktoro". Verko: '''Venĝo venĝita, humora bilda rakontento''' . Eld. la aŭtoro, [[Raleigh]], ~1912. == S == ===S. Savov=== '''S. Savov''' (mortis 1910) estis esperantisto en Vraca, kie li estis delegito de UEA kaj fondinto de loka grupo<ref>Esperanto n83-84 5-20 aŭg. 1910</ref>. === [[William A. Shanks]] === '''William A. SHANKS''' (naskiĝis en [[1917]] kaj mortis la [[12-an de septembro]] [[2001]]) estis dumviva membro, longtempe delegito en [[Mesa]] ([[Arizono]], [[Usono]]) kaj fakdelegito pri [[elektroniko]]. Li multfoje akompanis esperantistajn grupojn en ekskursoj de [[Esperanto VojaĝServo]] kaj ĉeestis multajn [[UK]]-ojn. === [[John A. Sheil]] === '''John A. SHEIL''' (mortinta en septembro [[1930]], 56 jarojn aĝa) estis usona esperantisto. Li estis [[delegito de UEA]] kaj sekretario-kasisto de [[Kolumbia Esperanto-Asocio]] en [[Vaŝingtono]]. Li laboris ĉe la registrejo de testamentoj de Vaŝingtono kaj estis aktiva katoliko. === [[Werner Simon]] === '''Werner SIMON''' (1908-1993), delegito dum pli ol kvardek jaroj en Memfiso (Usono) kaj monde konata fakulo en la kampo de filatelo, mortis en novembro 1993. === [[Mike Sloper]] === '''Mike SLOPER''' (naskita en 1952), ofte esperantigata ''Miko'' Sloper, ekde la 1980-aj jaroj estas aktiva esperantista aktivulo. Li estis direktoro de la centra oficejo de ''[[Esperanto USA]]'' en [[Emeryville]], [[Kalifornio]].<ref>http://www.lasarcyk.de/esperanto/insight.htm artikolo el la revuo INSIGHT, la 29-an de septembro 1997] ({{en}})</ref> Li rolludis kiel Georgo Bonvolo en la video-kurso ''[[Pasporto al la tuta mondo]]'', kaj helpis en la tradukado de la anoncoj en la laŭtparoliloj de la usona filmo ''[[Gattaca]]''. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[Benjameno F. Smith]]=== '''Benjameno F. Smith''' estis usona esperantisto en unua duono de 20-a jarcento. Verko * ''Historieto pri Elfarado de Everett W. Lord, Dekano de la Kolegio de Komerca Administrado de Bostona Umversitato''. Eld. la aŭtoro, Boston, 1926. {{citaĵo|Bele enbindita 17 paĝa libreto kun portreto de S-ro B. F. Smith. Verda presaĵpapero gluita en la libreto avertas Angle kaj Esperante ke la libreto estas donacata al la ricevanto kaj ke ĝia enhavo montras «kiel laboremulo bonmorala povas sukcesi en Ameriko». Ĝi estas donacata al la lernantoj de suprenomita Kolegio pro la sindonemo kaj malavareco de S-ro Smith kies vivrakonto estas mallonge verkita en ĝl. S-ro Smith esperas ke tiu rakonto pruvos al la leganto, ĉefe al la juna leganto, ke sukceso ekonomia en la vivo dependas nur de la intimaj virtoj: ŝparemo, kuraĝo, laboremo. Kun plezuro ni konstatas ke ĉe atenta leganto la verketo certe atingos sian celon kaj ke ĝia eldonado estas bona, utila ago. Ĝi meritas do pli ampleksan disvastiĝon. Ni devas tamen fari kritiketon pri la stilo kaj uzo de kelkaj vortoj kaj esprimoj (ĉefe sur la ok unuaj paĝoj) kiuj pruvas ke la tradukinto restis iomete tro sub la influo de sia landa lingvo: la stilo do ne estas tute sendepende Esperanta. Malgraŭ tio la libreto estas entute bone komprenebla kaj rekomendinda. [[Leon Paul Charles Cogen|L. COGEN]]. [[Belga esperantisto]] n144 (feb 1927)}} {{citaĵo|Tiu ĉi libreto, montras kiel laboremulo bonmorala povas sukcesi en Ameriko. Ĝi havas belan aspekton kaj interesan enhavon.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17_n05-08_maj-aug.}} === [[Julie Spickler]] === '''Julie SPICKLER''' multajn jarojn estis la sekretario de [[Esperanto-USA]]. [[Dosiero:Ellie Stein 1990-aj jaroj en San Diego.jpg|eta|200ra|<center>Ellie Stein en la 1990-aj jaroj, kun la eŭropaj esperantistoj [[Thomas Pusch]] kaj [[Birgit Prien]]]] === [[Ellie Stein]] === '''Ellie Stein''' (1922-2004) estis usona esperantistino, kiu en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj kiel pensiulino estis motoro de la loka Esperanto-klubo en [[San Diego]], [[Kalifornio]]. En la periodo de ties apero, inter la jaroj 1979 kaj 1988, ŝi ankaŭ regule kontribuis al la bulteneto ''[[Sekso kaj Egaleco]]'', kiun tiam ĉefredaktoris [[Anna Löwenstein]] en Italio. === [[Sidney Steinberg]] === '''Sidney STEINBERG''' (naskiĝis en 1914, mortis la 25-an de majo 1996), estis usona esperantisto, dumviva membro de UEA, kaj 15 jarojn funkciis kiel UEA-delegito pri komerco. Dum multaj jaroj li preparis jaran financan raporton pri la [[Novjorko|Novjorka]] Oficejo de [[UEA]]. == Ŝ == === [[Emily J. Ŝimonek]] === '''Emily J. Ŝimonek'''<ref>Laŭ Amerika Esperantisto 38-a Volumo, Numero 02, Julio - Aŭgusto (1927), p. 13</ref> (mortis en 1927), edzino de D-ro B. K. Ŝimonek, estis usona esperantistino en [[Ĉikago]] dum la komenco de la 20-a jarcento. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} == T == === [[Reuben A. Tanquist]] === '''Reuben A. TANQUIST''' (naskiĝis en [[1897]] - mortis la [[14-an de novembro]] [[1993]] en [[Portland]], [[Usono]]) estis usona esperantisto. En [[1927]] li defendis la unuan socio-psikologian tezon verkitan pri esperantistoj. <!-- == U == == V == --> == W == === [[L. A. Walther]] === '''L. A. WALTHER''' ([[1917]]-[[2005]] en [[Portland]], [[Usono]]) estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]] kaj regula membrino de [[Societo Zamenhof]] kaj patrono de [[TEJO]]. === [[Mark Weddell]] === '''Mark B. WEDDELL''' estas usona esperantisto, kiu [http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1980_0708.htm#12 inkluzive de la jaro 1980] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210211025134/http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1980_0708.htm#12 |date=2021-02-11 }} plurajn jarojn funkciis kiel landa reprezentanto de [[IKUE]] en Usono. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]]. === [[Adele Wesson]] === '''Adele WESSON''' estis usona esperantisto kaj [[dumviva membro de UEA]]. Ŝi mortis en majo 1993 en Lagrangeville en [[Nov-Jorkio]]. === [[Anne Whitteker]] === '''Anne WHITTEKER''' (1919-1999), dumviva membro de UEA kaj de ELNA, ano de [[Societo Zamenhof]], mortis la 10-an de marto. Ŝi estis longtempa delegito en Portland (Oregonio, Usono), kie ŝi partoprenis en la organizado de la 57-a UK (1972). <!-- == X == == Y == == Z == --> [[Kategorio:Usonaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Usonaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Usonaj]] d3l7sy0b8gdgjcgj146p287t3mys502 0 126046 9488087 9397468 2026-10-04T12:45:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488087 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=kanada urbo Vankuvero (Vancouver)|apa=Vankuvero (apartigilo)}} {{Informkesto geografiaĵo | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vankuvero | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|''Vancouver''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = el la [[nederlanda]] "van [[Coevorden]]" | oficiala_nomo = Vancouver | moto = By Land, Air and Sea We Prosper<br />(Laŭ tero, aero kaj maro ni prosperas) | kromnomo = [[Holivudo]] de la nordo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Vancouver photo montage.jpg | dosiero2 = Vancouver Montage 2020.jpg | dosiero3 = VancouverMontage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosierfaldo = jes | dosiero_grandeco = 300ra | lando = Kanado | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Brita Kolumbio | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Malalta Ĉeflando | regiono_tipo = | distrikto = [[Regiona distrikto Metropolo Vankuvero|Metropolo Vankuvero]] | limo = Georgia Markolo | rivero = Frejzero | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo_tipo = Transporto | ŝoseo = - | ŝoseo1 = [[Kanad-Pacifika Fervojo]] | ŝoseo1_tipo = fervojo | montaro = Marborda Montaro | orogenezo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Vankuvero | koordinatoj_ne_en_titolo = true | plej_alta_leviĝo = 167 | plej_malalta = 0 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 114.67 | areo_rondumo = 2 | areo_metropolo = 2878.52 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 578041 | loĝantaro_dato = 2008 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = 2524113 | loĝantaro_urbo_noto = [[Malalta Ĉeflando]] <small>(''regiono'' Lower Mainland)</small> | loĝantaro_metropolo = 2249725 | loĝantaro_metropolo_noto = [[Regiona distrikto Metropolo Vankuvero|Metropolo Vankuvero]] | loĝantaro_metropolo_denseco = auto | establita = 6-a de aprilo 1886 | establita_tipo = | establita1 = [[George Vancouver]] | establita1_tipo = nomita laŭ | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | gvidantaro = Urbokonsilio de Vankuvero | horzono = [[Pacifika tempa zono|PTZ]] | utc_offset = -8 | horzono_DST = [[Pacifika tempa zono|PTZ]] | utc_offset_DST = -7 | poŝtkodo = V5K ĝis V6Z | areo_kodo = +1-604, +1-778 | areo_kodo_tipo = | kodo = JBRIK | kodo_tipo = GNBC | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = iso | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = Vankuvero | mapo2 = | mapo2_priskribo = | mapo2_lokumilo = | Mapo en angulo = <!--funkcias eĉ sen valoro!--> | regiono-ISO = CA-BC | mapligilo = jes | zomo = 9 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://vancouver.ca/ vancouver.ca] | commons = Vancouver }} [[Dosiero:Vancouver ib.jpg|eta|maldekstra|400ra|{{centre|La vankuvera urbocentro}}]] '''Vankuvero''' ({{lang-en|Vancouver}}, [[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: /vɛŋkuvɚ/) estas havenurbo kiu troviĝas ĉe la kontinenta bordo en sudokcidenta [[Brita Kolumbio]], [[Kanado]]. Ĝiaj limoj estas la [[Georgia Markolo]], la [[Rivero]] [[Frejzero]], kaj la Marbordaj Montoj. Vankuvero ricevis sian nomon de [[kapitano]] [[George Vancouver]], brita esploristo. En la urbo Vankuvero loĝas 611 869,<ref name="gvrdpop"/> kaj en la urba regiono, la [[Aglomeraĵo Vankuvero]] 2 249 725.<ref name="gvrdpop">{{Cite web |title=GVRD Population Estimates 1996 - 2006 |url=http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/mun/Mun2007txt.pdf |publisher=BC statistics |accessdate=2007-01-28 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080624221410/http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/mun/Mun2007txt.pdf |arkivdato=2008-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624221410/http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/mun/Mun2007txt.pdf |archivedate=2008-06-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/mun/Mun2007txt.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080624221410/http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/mun/Mun2007txt.pdf |arkivdato=2008-06-24 }}</ref> Ĝi estas do la plej granda urbo en [[Brita Kolumbio]] kaj okcidenta Kanado, kaj la tria plej granda en la lando.<ref>{{cite web |url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo05a.htm |title=Population of census metropolitan areas (2001 Census boundaries) |publisher=[[Statistics Canada]] |accessdate=2006-09-15 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050724005426/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo05a.htm |arkivdato=2005-07-24 }}</ref> Vankuvero estas etne diversa. 52% de urbanoj<ref>{{Cite web |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=7&GF=59&G5=0&SC=1&RPP=100&SR=401&S=0&O=A&D1=1 |title=2006 Census: Population by mother tongue - cities |accessdate=2007-12-17 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080126104933/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=7&GF=59&G5=0&SC=1&RPP=100&SR=401&S=0&O=A&D1=1 |arkivdato=2008-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080126104933/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=7&GF=59&G5=0&SC=1&RPP=100&SR=401&S=0&O=A&D1=1 |archivedate=2008-01-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=7&GF=59&G5=0&SC=1&RPP=100&SR=401&S=0&O=A&D1=1 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080126104933/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=7&GF=59&G5=0&SC=1&RPP=100&SR=401&S=0&O=A&D1=1 |arkivdato=2008-01-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.city.vancouver.bc.ca/commsvcs/cityplans/CityFacts04.pdf|title=City Facts 2004|publisher=City of Vancouver|accessdate=2006-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060206103440/http://www.city.vancouver.bc.ca/commsvcs/cityplans/CityFacts04.pdf|archivedate=2006-02-06|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2008-03-29|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060206103440/http://www.city.vancouver.bc.ca/commsvcs/cityplans/CityFacts04.pdf|arkivdato=2006-02-06}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060206103440/http://www.city.vancouver.bc.ca/commsvcs/cityplans/CityFacts04.pdf |date=2006-02-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.city.vancouver.bc.ca/commsvcs/cityplans/CityFacts04.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060206103440/http://www.city.vancouver.bc.ca/commsvcs/cityplans/CityFacts04.pdf |arkivdato=2006-02-06 }}</ref> kaj 43% de urbregionanoj<ref>{{Cite web |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=5&GF=59&SC=1&S=0&O=A |title=2006 Census: Population by mother tongue - Metro regions |accessdate=2007-12-17 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080504094744/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=5&GF=59&SC=1&S=0&O=A |arkivdato=2008-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504094744/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=5&GF=59&SC=1&S=0&O=A |archivedate=2008-05-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=5&GF=59&SC=1&S=0&O=A |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080504094744/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Language/Table401.cfm?Lang=E&T=401&GH=5&GF=59&SC=1&S=0&O=A |arkivdato=2008-05-04 }}</ref> parolas denaske alian lingvon ol la anglan. La tuta loĝantaro de la vankuvera regiono laŭprognoze atingos 2,6 milionoj antaŭ 2020.<ref> {{Cite web | title = Urban Statistics| publisher = City Mayors| url = http://www.citymayors.com/statistics/urban_2020_2.html Urban Statistics - 2020 projection| accessdate=2007-01-17}}</ref> La loĝantara denseco estas la kvara plej alta inter grandaj urboj de Nordameriko post [[Novjorko]], [[Sanfrancisko]], kaj [[Meksikurbo]]. Oni prognozas ke ĝi atingos la duan rangon antaŭ 2021.<ref>{{Cite web| title = Vancouver| publisher = Emporis, Inc.| url = http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=100997| accessdate = 2007-11-25| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2008-03-29| arkivurl = https://web.archive.org/web/20070429181406/http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=100997| arkivdato = 2007-04-29| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070429181406/http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=100997| archivedate = 2007-04-29}}</ref> La unuaj neindiĝenaj loĝantoj de Vankuvero alvenis en la [[1860aj jaroj]] precipe de Usono pro la malkovro de oro en Frejzer-[[Kanjono]], sed multaj enmigrintoj ne restis post la orĉasado. La urbo kreskis rapide de malgranda lignoprilabora urbo al grava centro post konektiĝo al la oriento per [[transkontinenta fervojo]] (Canadian Pacific Railway) en 1887. La haveno de Vankuvero iĝis internacie grava post la kompletigo de la [[Panama Kanalo]], kio malaltigis frajtojn en la [[1920aj jaroj]] kaj ebligis sendi grenon de la prerioj okcidenten kaj eksterlanden per Vankuvero.<ref>{{Cite journal| last = Stevens| first = Leah| title = Rise of the Port of Vancouver, British Columbia| journal = Economic Geography| volume = 12| issue = 1| pages = 61–70| publisher = Clark University| date = January 1936| url = http://links.jstor.org/sici?sici=0013-0095%28193601%2912%3A1%3C61%3AROTPOV%3E2.0.CO%3B2-R| doi= 10.2307/140264 |accessdate=2007-01-17 | issn=0013-0095 }}</ref> Hodiaŭ ĝi estas la plej uzata marhaveno en Kanado, kaj eksportas pli da kargo ol iu alia haveno en [[Nordameriko]].<ref>{{Cite web| title = Port Facts| publisher = Port of Vancouver| url = http://www.portvancouver.com/media/port_facts.html| accessdate = 2007-01-17| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2008-03-29| arkivurl = https://web.archive.org/web/20061212075838/http://www.portvancouver.com/media/port_facts.html| arkivdato = 2006-12-12| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080925021841/http://www.portvancouver.com/media/port_facts.html| archivedate = 2008-09-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.portvancouver.com/media/port_facts.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080925021841/http://www.portvancouver.com/media/port_facts.html |arkivdato=2008-09-25 }}</ref> La ekonomio de Vankuvero dependas tradicie de la naturaj rimedoj de Brita Kolumbio: arbaroj, minado, fiŝkaptado kaj terkulturado. Ĝi tamen diversiĝis post tempo, kaj la hodiaŭa Vankuvero havas vibran servindustrion, kreskantan turismindustrion, kaj ĝi iĝis la tria plej granda filmprodukta centro post [[Losanĝeleso]] kaj [[Novjorko]].<ref>{{Cite web|url=http://www.tourismvancouver.com/pdf/research/monthly_overnight_visitors_1994_2005.pdf|title=Overnight visitors to Greater Vancouver by volume, monthly and annual basis|publisher=Vancouver Convention and Visitors Bureau|accessdate=2006-11-16|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2008-03-29|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717081342/http://www.tourismvancouver.com/pdf/research/monthly_overnight_visitors_1994_2005.pdf|arkivdato=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717081342/http://www.tourismvancouver.com/pdf/research/monthly_overnight_visitors_1994_2005.pdf|archivedate=2011-07-17}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tourismvancouver.com/pdf/research/monthly_overnight_visitors_1994_2005.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717081342/http://www.tourismvancouver.com/pdf/research/monthly_overnight_visitors_1994_2005.pdf |arkivdato=2011-07-17 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.vancouvereconomic.com/key_sectors/default.htm |title=Key Sectors |publisher=Vancouver Economic Development Commission |accessdate=2006-11-11 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061123083436/http://www.vancouvereconomic.com/key_sectors/default.htm |arkivdato=2006-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061123083436/http://www.vancouvereconomic.com/key_sectors/default.htm |archivedate=2006-11-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.vancouvereconomic.com/key_sectors/default.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080511233138/http://www.vancouvereconomic.com/key_sectors/default.htm |arkivdato=2008-05-11 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Industry Profile|url=http://www.bcfilmcommission.com/about_us/industry_profile.htm|publisher=BC Film Commission|accessdate=2006-12-24|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2008-03-29|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110707220257/http://www.bcfilmcommission.com/about_us/industry_profile.htm|arkivdato=2011-07-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bcfilmcommission.com/about_us/industry_profile.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110707220257/http://www.bcfilmcommission.com/about_us/industry_profile.htm |arkivdato=2011-07-07 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Vancouver Film Industry|url=http://www.vancouver.com/movies/hollywood_north/vancouver_film_industry_overview/index.htm|publisher=Vancouver.com|accessdate=2006-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517112136/http://www.vancouver.com/movies/hollywood_north/vancouver_film_industry_overview/index.htm|archivedate=2008-05-17}}</ref><ref>{{Cite book| last = Gasher | first = Mike | title = Hollywood North: The Feature Film Industry in British Columbia|publisher = University of British Columbia Press | date = November 2002 | location = Vancouver | id = ISBN 0-7748-0967-1}}</ref> En Vankuvero plivastiĝis ankaŭ teĥnologiaj industrioj. Notinda ekzemplo estas produktado de videoludoj. Vankuvero ade rangiĝas inter la tri plej bonaj urboj en la mondo laŭ vivokvalito.<ref>{{cite news | title = Vancouver and Melbourne top city league| publisher = BBC News| date = 4 October 2002 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2299119.stm | accessdate =2006-11-14 }}</ref><ref>{{cite news | title = Vancouver is 'best place to live' | publisher = BBC News | date = 4 October 2005| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4306936.stm | accessdate =2007-01-17}}</ref><ref>{{cite news | title = Vancouver world's second-best place to live: survey| publisher = CBC News| date = 3 March 2003| url = http://www.cbc.ca/money/story/2003/03/03/cities030303.html | accessdate =2007-09-01|archiveurl=http://web.archive.org/web/20071013223608/http://www.cbc.ca/money/story/2003/03/03/cities030303.html|archivedate=2007-10-13}}</ref><ref>{{Cite web| title = Readers Choice Awards 2005| publisher = Condé Nast Traveler| url = http://www.concierge.com/bestof/readerschoice/top_cities/topcities_americas| accessdate = 2006-11-23| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2008-03-29| arkivurl = https://web.archive.org/web/20061114161312/http://www.concierge.com/bestof/readerschoice/top_cities/topcities_americas| arkivdato = 2006-11-14}}</ref> Ekzemple, laŭ raporto de 2007 de Mercer Human Resource Consulting pri vivokvalito, Vankuvero okupis la trian lokon kune kun [[Vieno]] (post [[Zuriko]] kaj [[Ĝenevo]].<ref>{{Cite web| title = Vancouver leads Canadian cities in world survey| publisher = CBC.ca| url = http://www.cbc.ca/canada/british-columbia/story/2007/04/02/city-rankings-070402.html| accessdate = 2007-04-02| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070406190710/http://www.cbc.ca/canada/british-columbia/story/2007/04/02/city-rankings-070402.html| archivedate = 2007-04-06}}</ref><ref>[http://www.cbc.ca/news/interactives/map-expensivecities/ Expensive cities: The global cost of living]. Interactive map. CBC.ca. Retrieved: 2007-06-19.</ref> Vankuvero estas la dua plej altkosta urbo en Kanado post [[Toronto]] kaj la 89a en la mondo.<ref>{{cite news|first=Eric|last=Beauchesne|title=Toronto pegged as priciest place to live in Canada|publisher=CanWest News Service|date=24 June 2006|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/story.html?id=245b1dc8-1b43-46cb-bd84-6e78ab8a5afb&k=54140|accessdate=2006-11-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.canada.com/vancouversun/news/story.html?id=245b1dc8-1b43-46cb-bd84-6e78ab8a5afb&k=54140 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091227122715/http://www.canada.com/vancouversun/news/story.html?id=245b1dc8-1b43-46cb-bd84-6e78ab8a5afb&k=54140 |arkivdato=2009-12-27 }}</ref> La [[Vintraj Olimpikoj]] de 2010 okazis en Vankuvero kaj en la monta vintrosporta vilaĝo [[Whistler]] 115 kilometrojn pli nordoriente.<ref>{{Cite web|url=http://www.olympic.org/uk/games/vancouver/election_uk.asp|title=Vancouver 2010 Election|publisher=International Olympic Committee|accessdate=2007-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.winter2010.com/|title=Vancouver 2010|publisher=Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic Games|accessdate=2007-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180504133529/http://winter2010.com/|archivedate=2018-05-04}}</ref><ref>{{cite news|author=|title=Vancouver to host 2010 Winter Olympics||publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/sport/newsid_3039000/3039690.stm|date=2003-07-18|accessdate=2007-01-17}}</ref> [[Dosiero:Vancouver-bridge.jpg|eta|maldekstra|Rigardo elde la ponto ''Granville'' al Vankuvero]] == Vidindaĵoj == * [[Ĝardeno Nitobe]] * [[Hotelo Vankuvero]] == Sporto == * [[Vankuveraj Kanadanoj]], profesia [[glacihokeo|glacihokea]] teamo kaj membro de la [[Nacia Hokea Ligo]] == Organizaĵoj == * ''[[Adbusters]]'' == Lokoj en Vankuvero == * [[B.C. Place]] * [[Universitato de Brita Kolumbio]] * [[Gastown]] * [[Stanley Park]] {{Geografia ĉirkaŭaĵo | Centro = Vankuvero | Nordokcidente = [[Okcidenta Vankuvero (Brita Kolumbio)|Okcidenta Vankuvero]] | Norde = [[Norda Vankuvero (Brita Kolumbio)|Urbo Norda Vankuvero]] | Nordoriente = [[Norda Vankuvero (distrikto)|Distrikto Norda Vankuvero]] | Oriente = [[Burnaby (Brita Kolumbio)|Burnaby]]<br />[[Nov-Vestminstro (Brita Kolumbio)|Nov-Vestminstro]] | Sudoriente = [[Surrey (Brita Kolumbio)|Surrey]] | Sude = [[Richmond (Brita Kolumbio)|Richmond]]<br />[[Delta (Brita Kolumbio)|Delta]] | Sudokcidente = ''[[Georgia Markolo]]'' | Okcidente = [[Universitataj Terenoj (Brita Kolumbio)|Universitataj Terenoj]] }} La Malalta Ĉeftero (angle ''Lower Mainland'') estas komunnomo por la metropola areo de la urbo Vankuvero. == Famuloj == * [[Dan George]] * [[Jeni LeGon]] * En Vankuvero mortis: ** hungara [[inĝeniero]] [[Sándor Jablánczy]] ** hungara [[karikaturisto]] [[György Bodola]] ** hungardevena inĝeniero [[János Szablya]]. == Ĝemelaj urboj == {| | valign="top" | * [[Dosiero:Flago-de-Sud-Koreio.svg|25ra]] [[Pusano]] ([[Sud-Koreio]]) * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|25ra]] [[Edinburgo]], ([[Britio]]) * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|25ra]] [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]] ([[Ĉinio]]) * [[Dosiero:Flago-de-Tajvano.svg|25ra]] [[Kaoŝiung|Kaohsiung]], ([[Tajvano]]) | valign="top" | * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|25ra]] [[Los-Anĝeleso]] ([[Kalifornio]], [[Usono]]) * [[Dosiero:Flago-de-Aŭstralio.svg|25ra]] [[Melburno]] ([[Aŭstralio]]) * [[Dosiero:Flago-de-Ukrainio.svg|25ra]] [[Odeso]] ([[Ukrainio]]) * [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|25ra]] [[Jokohamo]] ([[Japanio]]) |} == Esperanto en Vankuvero == * Dum la somero de la jaro [[1984]] en la urbo okazis la '''[[UK 1984|69-a Universala Kongreso]]''' de [[UEA]] kun 802 partoprenantoj. * En Vankuvero loĝas Arono Chapman kaj Karlina Daley, kiuj faras la [[podkasto]]n [[Radio Verda]]. * La maldekstra politika librovendejo Spartacus Books havas sekcion de aĉeteblaj esperantaj libroj. * Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie. {{-}} {{Granda dosiero|North shore pan.JPG|1500ra|Panoramo de la ''Norda Marbordo''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=vankuver}} * [[Historia tramo de Vankuvero]] * [[Kanad-Pacifika Fervojo]] * [[Trolebusa transporto en Vankuvero]] [[Dosiero:The Lions peaks (British Columbia) banner.jpg|centre|900ra]] {{Metropolo Vankuvero}} {{Navigilo Brita Kolumbio}} {{Granda dosiero|Vancouver dusk pano.jpg|1500ra|{{centre|Panoramo de Vankuvero vidata norde el najbareco de Broadway kaj Oak Street. La ponto maldekstre estas [[Granville Street Bridge]].}}}} [[Dosiero:Vancouver WV banner.jpg|centre|900ra]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vankuvero| ]] [[Kategorio:Urboj en Brita Kolumbio]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Marbordaj urboj en Kanado]] [[Kategorio:Vintrolimpikaj urboj]] 5lragni3czpbqqhj8huad3tpqqa737p 0 127476 9488176 9481162 2026-10-04T14:35:29Z Roberto 609 /* Vincenzo Pasquario */ 9488176 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[itala esperantisto|italaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri italaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:italaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de italaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Alessandro Angeletti]] === '''Alessandro ANGELETTI''' (naskiĝis en [[1923]], vivis en [[Ozieri]], mortis en [[1992]] en [[Sardio]], [[Italio]]) estis itala esperantisto kaj [[notario]].<ref name="lamaddalena">[https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ artikolo ''I sogni di Garibaldi'' de januaro 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240724125826/https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ |date=2024-07-24 }} ({{it}})</ref> En [[Sardio]] li estis movada gvidanto kaj organizanto de lingvaj seminarioj pri [[Esperanto]]. Krome li multajn jarojn estis prezidanto de la Sarda Esperantista Unuiĝo (''Unione Esperantista Sarda'')<ref name="lamaddalena"/>, estis aktiva membro de [[IKUE]] kaj funkciis kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la 54-a [[Itala Kongreso de Esperanto]], kiu havis lokon en oktobro 1983 en [[Alghero]].<ref>[[Espero Katolika]], numero 1982 12</ref> {{referencoj}} == B == === [[Alfredo Bassetti]] === '''Alfredo BASSETTI''' naskiĝis en [[1912]], dum 50 jaroj animo de la Esperanto-movado en [[Trento]] ([[Italio]]) kaj prezidinto (1966- 94) de la loka Esperanto-grupo, delegito pri [[fervojo]]j kaj [[turismo]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1997]]. === [[Alessandro Bellucci]] === '''Alessandro BELLUCCI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Dario Besseghini]] === '''Dario BESSEGHINI''' estas esperantisto kaj amatora lingvisto, ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]] gvida aktivulo de [[Itala Esperantista Junularo]] kaj inter la jaroj [[1980]] kaj [[1985]] redaktoro de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[TEJO]] - parte sole, parte en redaktora duopo. Li naskiĝis en [[Bergamo]] kaj ekde la jaro 1992 laboras kiel komputila teknikisto en la [[Universitato de Pizo]] (Pisa),<ref>[https://www.linkedin.com/in/dariobesseghini/details/experience de lia persona paĝo en la retejo] [[LinkedIn]]</ref> kie li diplomiĝis pri matematiko. Li loĝas en [[San Giuliano Terme]] iom norde de [[Pizo (Italio)|Pizo]].<ref>[https://www.facebook.com/dario.besseghini/ de lia persona paĝo en la retejo] [[Facebook]]</ref> Naskiĝdato ne jam troviĝis en la interretaj mencioj pri li, sed laŭ takso li devus havi naskiĝjaron [[1960]].<!-- Hipotezon pri naskiĝjaro 1960 apogas lia salutnomo "Dario1960" en la retejoj https://store.falkon.org/u/dario1960 kaj https://www.opencode.net/dario1960 --> {{referencoj}} === [[Medardo Biagi]] === '''Medardo BIAGI''' (naskiĝis en [[1907]], mortis la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1991]] en [[Bologna]], [[Italio]]) estis malnova membro, regula kongresano kaj apoganto de [[Societo Zamenhof]]. === [[Giacomo Bianchini]] === '''Giacomo BIANCHINI''' naskiĝis en 1875 en Carbona PN , mortis en 1954 . Li esperantiĝis en la jaro 1904 . * vidu aparta paĝo pri li ĉe [[Giacomo Bianchini]] === [[Patrizia Bini]] === '''Patrizia BINI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Matia Bolcato]] === '''Matia BOLCATO''' (n. en 1906, mortis la 20-an de septembro 1998), estis itala esperantistino kaj iama [[UEA-delegito]] pri instruado en [[Mantovo]] (Italio). === [[Laura Bonciani]] === '''Laura BONCIANI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Egisto Borghini]] === '''Egisto BORGHINI''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1953, mortis decembre 2023) estis esperantisto ekde juna aĝo. Ekde 2021 li estis prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Massa]]. === [[Riccardo Borgioli]] === '''Riccardo BORGIOLI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Giuseppe Stanislao Boscarino]] === '''Giuseppe Stanislao BOSCARINO''' (mortis 72-jara la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1971]]) estis esperantisto ekde la jaro 1913 en [[Sicilio]] ([[Italio]]), kaj dum multaj jaroj estis UEA-delegito en [[Ragusa]]. === [[Serio Boschin]] === '''Serio BOSCHIN''' (naskiĝis en 1930), esperantisto ekde 1968, estis prezidanto de la [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]] (UECI) de 1998 al 2003, kaj dum aliaj jaroj estrarano. Li loĝas en [[Treviso]] apud [[Venecio]]. === [[Agostino Brizzi]] === '''Agostino BRIZZI''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[7-a de aŭgusto|7-an de aŭgusto]] [[1965]]), estis itala esperantisto kaj literaturisto, kiu lernis Esperanton en [[1920]]. Li postlasis manuskripton de ampleksa vortaro itala-Esperanta. === [[Enrico Brustolin]] === '''Enrico BRUSTOLIN''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. Ekde 2015 ĝi estas ties prezidanto (laŭ stato de 2023). == C == === [[Giovanni Cacciapuoti]] === '''Giovanni CACCIAPUOTI''' estis itala pionira esperantisto. Li en [[Napolo]] aperigis en [[1902]] gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon "harmonio kaj progreso". === [[Enrico Campanile]] === '''Enrico CAMPANILE''' (kampanile) (naskiĝis la [[4-a de novembro]] [[1861]] – ?) estis [[itala esperantisto]] kaj reĝa [[notario]]. Ekde 1922 li estis la prezidanto de la [[Napola Esperanto-Grupo]] "harmonio kaj progreso", fervora propagandisto, kiu elstaris per gastamo kaj bonhumoro. === [[Pilade Cappella]] === '''Pilade Cappella''' estis esperantisto itala en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: '''Lecionoj de tipostenografio''' (en lingvoj Esperanta kaj itala); Eld. de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento (Italujo). ===[[Domenico Cavalieri]]=== '''Domenico Cavalieri''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Linz]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Giuseppe Checco]] === '''Giuseppe CHECCO''' (mortis en [[1976]] en [[Triesto]], [[Italio]]) estis itala esperantisto. Li estis fervora aganto en la loka Esperanto-movado dum pluraj jardekoj. Li estis membro de UEA ekde [[1947]]. === [[Pier Luigi Cinquantini]] === '''Pier Luigi CINQUANTINI''' (ĉinkŭantini) (naskiĝis en Blera la [[9an de februaro]] [[1962]]) estas [[itala esperantisto]] kaj profesie [[policisto]]. Fama pro la organizado de Internacia Arkeologia Laborbrigado kiu okupiĝis pri fosado/purigado de etruskaj restaĵoj en urbeto Blera, li estis redaktoro de la itala Esperanta revuo [[l'Esperanto]], kaj interesiĝas pri muziko: li faris Esperantan muzikalon kaj tenas liston entenantan la tekstojn de ĉiuj italaj kantoj tradukitaj en Esperanto. ===[[Giacomo Costantini]]=== '''Giacomo Costantini''' estis esperantisto en [[Trani]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Michela Concialdi]] === '''Michela CONCIALDI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Bolonjo]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eŭropaj projektoj. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/michela.concialdi paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Franca Concina]] === '''Franca CONCINA''' ([[1932]]-[[1996]]), kasistino de [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]], kunorganizanto de pluraj kongresoj, mortis la [[16-a de oktobro|16-an de oktobro]] en [[Torino]]. [[Dosiero:LibroGConti-Zamenhof.jpg|eta|180ra|maldekstra|{{center|libroforma tabulo pri la paroladoj de Zamenhof en la unuaj tri UK-oj, en la ĝardeno ''Esperanto'' de [[Gianni Conti]] (pr. Ĝani Konti).}}]] === [[Gianni Conti]] === '''Gianni CONTI''', aŭ formale '''Giovanni Conti''' (n. en [[1932]], m. la 1-a de aŭgusto [[2022]]), tre aktiva esperantisto, estas aparte konata pro la ''[http://www.giardinoesperanto.com/galleria.html Ĝardeno Esperanto]'' apud sia domo en [[Cormano]] apud [[Milano]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/EsperantoInstituto/photos/la-1-an-de-a%C5%ADgusto-2022-forpasis-giovanni-conti-itala-esperantisto-movadano-kaj-/1964973127024666/ noto "La 1-an de aŭgusto 2022 forpasis Giovanni Conti" en la Facebook-paĝo de la] [[Internacia Esperanto-Instituto]], kun fotomuntaĵo de la ĝardeno ({{eo}}) * [http://www.giardinoesperanto.com persona sinprezento de li kun foto en la retejo ''giardinoesperanto.com''] ({{eo}}) === [[Glauco Corrado]] === '''Glauco CORRADO''' ([[1937]]-[[2004]]), milana profesoro, esperantisto tre aktiva inter la italaj katolikoj, longe instruis Esperanton kaj verkis [https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html Gramatikon pri Esperanto por itallingvanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240513155614/https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html |date=2024-05-13 }} kaj babiladojn por komencintoj ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Dirite_inter_Ni.pdf Dirite inter Ni]). == D == === [[Elena Delehaye]] === '''Elena DELEHAYE''' (naskiĝis la [[30-an de oktobro]] [[1959]] en [[Napolo]], mortis la [[14-an de oktobro]] [[2018]] en [[Napolo]]), ŝtata [[instruisto|instruistino]] kaj korespondantino por [[Radio Moskva]] en [[Napolo]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Diplomiĝinto ĉe la Universitato de [[Napolo]] "L'Orientale" pri Fremdaj Lingvoj kaj Literaturo, kun specialiĝo pri la rusa kaj la angla lingvoj; ŝi estis [[instruisto|instruistino]] de Esperanto ĉe la Provincaj, Interprovinciaj kaj Regionaj Katedroj de [[Napolo]] de la [[Itala Instituto de Esperanto]] (IIE) de la [[Akademio de Esperanto]] (AdE) kaj aktivis, ankaŭ en la Estraro, en la [[Napola Esperanto-Grupo|Napola Esperanto-Grupo "Harmonio kaj Progreso"]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]] (FEI). Elena estas filino de la esperantista paro [[Eduardo Delehaye]] kaj [[Ida Mancinelli]] - el la sume kvar infanoj, tri iĝis fervoraj esperantistoj, nur la plej aĝa restis distanca al la internacia lingvo: krom Elena, la dua plej aĝa, ankaŭ la signife pli junaj fratoj [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] (n. 1967) kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (n. 1969) movadumis aŭ movadumas. === [[Renato Delehaye]] === '''Renato DELEHAYE''' (naskiĝis la [[5-an de junio]] [[1969]] en [[Napolo]]), [[Scenaranĝaĵo|sceneja aranĝisto]] kaj [[grafikisto]], estas [[Italio|itala]] esperantisto. Diplomiĝinte pri Scenografio ĉe la [[Akademio de Belartoj]] en [[Napolo]]; li estas inter la fondintoj kaj konsilisto de la [[Napolo#Esperanto en Napolo|Junulara Sekcio "Lidja Zamenhof"]] de la [[Napolo#Esperanto en Napolo|Napola Esperanto-Grupo "Harmonio kaj Progreso"]], de la [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de la [[Itala Esperanto-Federacio]] (FEI), li kunlaboris kun la [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de la [[Itala Esperanto-Federacio]] (FEI), por ĝia bulteno "ItInfo" kaj kreis la IEJ-maskoton Mevo, amikan mevon, kiu dum jaroj estis la simbolo de la itala e-junularo. Li estas filo de la esperantista paro [[Eduardo Delehaye]] kaj [[Ida Mancinelli]] - el la sume kvar infanoj, tri iĝis fervoraj esperantistoj, nur la plej aĝa restis distanca al la internacia lingvo: krom Renato, la plej juna, ankaŭ la signife pli aĝa fratino [[Elena Delehaye|Elena]] (1959-2018) kaj la nur du jarojn pli aĝa frato [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] (n. 1967) movadumis aŭ movadumas. === [[Massimo Desideri]] === '''Massimo DESIDERI''', estis [[Italio|itala]] esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Primo Dottarelli]] === '''Primo DOTTARELLI''' (naskiĝis la [[1-an de decembro]], [[1864]] en [[Roma]], mortis la [[6-an de decembro]] [[1919]] en [[Roma]]), estis [[Italio|itala]] esperantisto. Esperantisto de [[1905]]. Vigla kaj fervora propagandisto. De [[1905]] [[konsulo]], Poste Delegito de [[Universala Esperanto Asocio]] (UEA), bazita en [[Roterdamo]] ([[Nederlando]]). {{EdE|D}} === [[Angelo Duranti]] === '''Angelo DURANTI''' (naskiĝis en [[1927]], mortis la [[8-an de septembro]] [[2002]], en [[Madonna Degli Angeli]], parto de la komunumo [[Fondi]] en la [[Provinco Latina]] ([[Italio]])<!-- La itala vikipedio ne informas pri tiu loĝloko, nek alia el la 10 plej grandaj vikipedioj, sed la serba vikipedio informas ke tia loĝloko estas po kvartalo de [[Frosinone]] (Frozinono), [[Rieti]] kaj [[Pescara]] (Peskaro). Sed pri kiu el tiuj kvartaloj temas? La publikaĵo [www.ueci.it/k_sento/ks_1987/ks_1987_n3.htm "Katolika Sento 3- 1987"] nomas lin "Angelo Duranti di [[Ravenna]] (Raveno)" - sed Ravenna ne proksimas al iu ajn el la supraj komunumoj. ... Mi fine decidiĝas favore al la komunumo [[Fondi]]... 2018-12-31-->) estis [[Italio|itala]] esperantisto. Estis [[pastro]], piliero de la [[Tutmonda Ekumena Ligo]] (TEL), iama Vic-Delegito kaj Fak-Delegito. == F == === [[Piero Ferrara]] === '''Piero FERRARA''' naskiĝis en [[1940]], delegito pri [[brikfarado]] kaj [[skoltismo]], forpasis en [[San Lazzaro di Savena]] ([[Italio]]) la [[17-a de septembro|17-an de septembro]] [[1999]]. Longdaŭra membro de la [[Bolonja Esperanto-grupo]], li agis precipe en la skolta medio. === [[Livio Fioroni]] === '''Livio FIORONI''' (naskiĝis la 2-a de aŭgusto 1948) estas itala esperantisto vivanta en [[Milano]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia libroservo. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Anna Formaggio]] === '''Anna FORMAGGIO''', estas denaska esperantistino el itala-hungara familio, filino de Aldo kaj [[Elisabetta Vilisics Formaggio]]. Ŝi estas la pli juna fratino de [[Eva Formaggio]], kaj same kiel la fratino pasigis la lernejajn jarojn en [[Chiavari]], Italio. Interalie, ŝi kun [[Uta Hasekamp]] verkis centojn da ilustraĵoj por la Esperanto-lernolibro ''[[Tesi, la testudo]]'', kies unua eldono publikiĝis dum 1985 en [[Bonno]]. === [[Raffaele Franceschini]] === '''Raffaele FRANCESCHINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eduko. === [[Mario Furlan]] === '''Mario FURLAN''' (1906-1995), [[mecenato]] de la movado en [[Triesto]] kaj de la granda vortaro itala-Esperanta, mortis la 9-an de septembro 1995. == G == === [[Gianfranca Gastaldi]] === '''Gianfranca GASTALDI''' estas itala psikologino kaj esperantisto, kiu funkciis kiel prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de 2011 ĝis 2012. Ŝi naskiĝis en Torino en 1981, kie ŝi kreskis kaj ricevis sian instruadon, krom mallongdaŭra Svislanda periodeto. Gianfranca Gastaldi okupiĝas pri esplorado pri Psikologio (precipe en la sektoroj Edukada Psikologio kaj Kultura Psikologio) ĉe la [[universitato de Torino]]. Elektita en 2010 (dum la 34-a IJF en Roncegno/Ronĉenjo) estrarano de IEJ por la jaroj 2010/2011, dum 2011a IJF ŝi elektiĝis prezidanto kaj en tiu posteno rekonfirmiĝis okaze de la 36-a festivalo (en Ĉervjo/Cervia, 2012).<ref name="IEJ 2012-13">[http://iej.esperanto.it/iej/estraro.eo.php la estraro de IEJ laŭ stato de 2012-13] ([https://web.archive.org/web/20230325021433/http://iej.esperanto.it/iej/estraro.eo.php arkive laŭ stato de marto 2023] ({{eo}})</ref> ==== Verkaĵoj (elekto) ==== * Ŝian itallingvan poemon ''Mi serĉas beston'' [[Nicola Ruggiero]] tradukis al Esperanto por [[Beletra Almanako 39]] (oktobro 2020). ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.youtube.com/watch?v=bAR7ebZ8spg prelego itallingva pri "virinoj en la Esperanta literaturo" de marto 2016], registrita en [[Jutubo]] === [[Francesco Geraci]] === '''Francesco GERACI''' (mortis 66-jara la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1965]]) estis itala esperantisto, mezgrada profesoro. En [[1961]] li kunorganizis la unuan kunvenon de siciliaj esperantistoj, kiu rezultigis la restarigon de la tiea movado. === [[Aldo Grassini]] === '''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri "specialaj taskoj". === [[Michele Guerriero]] === '''Michele GUERRIERO''' estas itala inĝeniero kaj esperantisto, kiu funkciis kiel prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de la 31-a de marto 2013 ĝis la 14-a de februaro 2015. Naskiĝinta en [[Maglie]]/Malje ([[provinco Lecce]]/Leĉo) la 7-an de julio 1987, do nun {{aĝo|1987|07|07}}-jaraĝa, li studis Energian Inĝenierarton ĉe [[Politeknika Universitato de Torino]], kie li loĝas ekde 2007; okupiĝas libertempe pri reklamadaj, komercaĵaj, aranĝadaj kaj tradukaj laboroj. Li komencis studi Esperanton en 2010, scivoligita de afiŝo de la Esperanto-Centro de Torino kroĉita en sia universitato; ekde tiam li faris la retajn kursojn “KaPe” kaj KIREK, sukcese bitigante ilin. Li partoprenis 35-an IJF-n en [[Pornassio]]/Pornasjo ([[provinco Imperia]]/Imperjo), kie li elektiĝis estrarano; li reprezentis Italion dum IJS 2011 kaj kontribuis organizi 36-an IJF-n en [[Ĉervjo]]/Cervia (apud [[Raveno]]/Ravenna) en 2012, dum kiu li konfirmiĝis konsilanto en la estraro de IEJ.<ref name="IEJ 2012-13"/> {{referencoj}} == I == === [[Katja Ignatieva]] === [[Dosiero:Uk2003-08-01-katja-tejokasistino.jpg|eta|Katja Ignatieva en 2003]] '''Katja IGNATIEVA''' (pasporte ''Jekaterina Ignatjeva, Екатерина Игнатьева'', naskiĝis la {{daton|13|aprilo|1979}}) inter la jaroj 2001 kaj 2007 estis [[estraro de TEJO|kasistino]] de [[TEJO]]. En la unua numero de 2002 ŝi amplekse intervjuiĝis kaj prezentiĝis en la [[revuo Kontakto]].<ref>[https://uea.org/gk/147a2 gazetara komuniko de UEA kaj TEJO pri la numero 1/2002 de la] [[revuo Kontakto]] ({{eo}})</ref> Antaŭe, ŝi de oktobro 1998 — oktobro 2000 estis prezidantino de la [[Junulara Esperanto-Asocio de Ĉuvaŝa Respubliko]]. Post kiam komence de la 2000-aj jaroj kelkajn jarojn ŝi vivis en Svedio, nun ŝi loĝas en [[Milano]], Italio. {{referencoj}} === [[Pia Incoronato]] === '''Pia INCORONATO''' (n. en [[1922]], mortis la 10-an de julio [[2000]]), instruistino, animo de la Esperanto-agado en sia urbo [[Ercolano]] ([[Italio]]), iama delegito pri [[arkeologio]]. === [[Piatti Ippolito]] === '''Piatti IPPOLITO''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[20-a de junio|20-an de junio]] [[1971]]) estis [[itala esperantisto]]. [[Profesoro]] Piatti Ippolito, [[delegito de UEA]] dum dudeko da jaroj kaj eksdirektoro de la [[katedro]] de Esperanto en la [[universitato de Milano]], sukcese agadis por [[Esperanto]] ĉe turismaj, komercaj kaj edukaj instancoj italaj, kaj tradukis i.a. la raporton de [[Ligo de Nacioj]]. == L == === [[Lorenzo Longoni]] === '''Lorenzo LONGONI''' (1920-1996), kanoniko de la katedralo de Milano, spirita asistanto de Itala Katolika Unuiĝo Esperantista kaj de la Milana Katolika Esperanto-Centro, mortis la 21-an de majo 1996. == M == === [[Alessandra Madella]] === '''Alessandra MADELLA''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia revuo. En la konferenco ''Assessing World Languages Workshop and Conference'' komence de novembro 2018 en la universitato de [[Makao]], ŝi prelegis angle pri la temo ''Formal and Informal Assessment in the Esperanto Courses at the Kunming College of the Arts''. Realigis la animacion de ''La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo''. * [https://uea.facila.org/filmetoj/la-aventuroj-de-saĝa-steleto-kaj-de-la-mirinda-teamo-r133/ Video: La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo] === [[Ida Mancinelli]] === '''Ida MANCINELLI''' (naskiĝis la [[21-an de junio]] [[1928]] en [[Valle di Maddaloni]] ([[Provinco de Caserta|CE]]), mortis la [[8-an de septembro]] [[2009]] en [[Napolo]]), [[instruisto]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Ŝi propagandis esperantismon en la dommastrina movado de la 1980-aj jaroj en [[Napolo]], kie ŝi konstante vivis kun edzo [[Eduardo Delehaye]] (ankaŭ [[esperantisto]]) kaj kvar gefiloj: Luigi, [[Elena Delehaye|Elena]], [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (tri [[geesperantistoj]]). === [[Ciro Menotti]] === '''Rag. Ciro MENOTTI''' (mortis en 1958 aŭ 1959 en [[Brescia]]) estis [[itala esperantisto]], librotenisto, multjara [[delegito de UEA]], fervora propagandisto kaj fondinto de loka Esperanto-grupo (laŭ ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' 642). === [[Miriam Michelotti]] === '''Miriam MICHELOTTI''' (perdis sian vivon en strata akcidento la [[25-a de novembro|25-an de novembro]] [[1991]] en [[Sicilio]], kune kun sia fratino Maria Luisa) estis unu el la fondintoj de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] [[San Marino]]. ===H. Mondini=== Dr. '''H. Mondini''' estis esperantisto el [[Stenico]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Linz]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Brunella Moracci]] === '''Brunella MORACCI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Carlo Musazzi]] === '''Carlo MUSAZZI''' (naskiĝis la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1922]], mortis la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[2001]]) estis [[itala esperantisto]] kaj pastro katolika. De [[1988]] plurajn jarojn li laboris kiel redaktoro ĉe la Esperanto-elsendoj de [[Radio Vatikana]]. En Valencio (1993) kaj Prago (1996) li gvidis Esperanto-lingvajn diservojn dum la Universalaj Kongresoj. == N == ===[[Orestes Nardi]]=== '''Orestes Nardi''' (naskiĝis la 21-an de junio 1886 en [[Cascia]]; mortis la 10-an de majo 1922) estis esperantisto kaj maristo dum la komenco de la 20-a jarcento. Dum lia militservo, li propagandis inter siaj kunuloj en [[Gosport]], ''Southwold'' ([[d:Q1854554|vikidatumoj]]) kaj [[Dublin]], kaj poste surŝipe li daŭrigis tiun laboron kiam ajn li trovis okazon, vizitante esperantistojn en [[Jokohamo]], [[Ŝanhajo]], [[Vancouver]], kaj [[Wellington]], Novzelando<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 207, junio (1922)</ref>. {{referencoj}} === [[Paola Nigrelli]] === '''Paola NIGRELLI''' (naskiĝis la 26-a de marto 1964) estas itala esperantistino vivanta en [[Torino]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la [[Itala Kongreso de Esperanto]] de 2018 en [[San Marino]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == O == === [[Ivan Orsini]] === '''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la eldona komisiono kaj la pres-servo de la asocio. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == P == === [[Vincenzo Pasquario]] === '''Vincenzo Pasquario''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Canto delle nazioni sorelle. Kanto de l' frataj nacioj''. Paroloj de Vincenzo Pasquario; muziko de majstro [[Natale Garosio]]. Eld. Internacia Kanto Lerneja. [[Genova]]. {{Citaĵo|Kun teksto en originala lingvo itala, kaj traduko en lingvoj franca, angla kaj Esperanta. Tiu kanto estis unuafoje kantita, la l0an de Majo 1919 en Genova, de 5000 gekantantoj ĥorsocietanoj, studentoj, kaj gelernantoj de la unuagrandaj lernejoj. La aŭtoro permesas liberan publikigon kaj kantadon en ĉiuj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Roberto Paternolli]]=== '''Roberto Paternolli''' (mortis 1916) estis esperantisto el [[Gorizia]], kiu mortis dum la milita okupo dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> === [[Jakov Perčević]] === '''Jakov PERČEVIĆ''' (naskiĝis en [[Jugoslavio]]) fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]), mortis en la 90-aj jaroj de la dudeka jarcento. La "Napola Esperanto Biblioteko kaj Legocentro "Jakov Perčević"", de la "Napola Esperanto Grupo "Harmonio kaj Progreso"", nomiĝis laŭ li. === [[Alessandro Perna]] === '''Alessandro PERNA''' (naskiĝis la 8-an de septembro -jaro?- en [[Romo]], vivas en Torino) estas itala esperantisto. Li en sia junaĝo tre aktivis en [[IJE]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj al [[EEU]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/alessandro.perna2 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Gustavo Perini]] === '''Gustavo PERINI''' (naskiĝis en [[1897]]; mortis la {{daton|20|decembro|1998}}) estis [[itala esperantisto]] kaj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Trento]] (Italio), kiu dum multaj jaroj instruis Esperanton kaj servis ĝis 1985 kiel [[delegito de UEA]]. === [[Giuseppina Picciotto de Vita]] === '''Giuseppina PICCIOTTO DE VITA''' (naskiĝis en [[1916]], mortis en [[marto]] [[1989]] en [[Palermo]], [[Italio]]) estis [[UEA]]-delegitino dum trideko da jaroj. === [[Riccardo Pinori]] === '''Riccardo PINORI''', je plena nomo '''Riccardo Natale PINORI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2026 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri administrado.<ref>la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[IEF]] laŭ [https://web.archive.org/web/20200919114031/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de septembro 2020], [https://web.archive.org/web/20230601004641/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ de junio 2023] kaj [https://web.archive.org/web/20260611001350/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de junio 2026]</ref> <!-- La retpoŝtaj adresoj «napinori@tin.it» kaj «riccardo.pinori@esperanto.it» ne antaŭvidatas por rekta montro en vikipedia frazo aŭ piednoto, tamen ili nerekte videblas per la eksteraj referencoj, kaj tamen ankoraŭ restu nevideble, ĉar estas tiom malmultaj informoj pri li ... naskiĝdato?, nuna urbo?, altlernejo? profesio?, alia esperanta agado, plua aktivado post 2026? --> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == R == ===[[Dante Randi]]=== '''Dante Randi''' estis esperantisto el [[Triesto]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Linz]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Agostinho Righi]] === '''Agostinho RIGHI''' (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de januaro 2000) estis itala instruisto kaj esperantisto. Multajn jarojn li estis la prezidanto de la Bolonja Esperanto-grupo ''A. Tellini''. ===[[Pietro Rizzo]]=== '''Pietro Rizzo''' itala esperantisto. Verko: *'''Lineamenti di lessiografia dell’ esperanto'''. Eldonejo [[Edistudio]], Pisa, 1983. 61p. {{citaĵo|Ampleksa itallingva kritiko de la vortaro ''[[Vocabolario italiano-esperanto]]'' (Verona, 1981) kaj la Esperanta [[leksikografio]] ĝenerale.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} === [[Carlo Rossini]] === '''Carlo ROSSINI''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj) estis itala esperantisto el la unua duono de la 20-a jarcento. Parte konata estas lia turista kaj komerca gvidlibro pri la banurbo [[Montecatini Terme]], nomata ''Italaj Urboj: Montecatini, ĝiaj mineralakvoj kaj grotoj'', eldonejo A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento ]], 1928, 56 paĝoj. En la teksto pri la urbo [[Montecatini Terme]] notiĝas iuj pliaj informoj, precipe du recenzoj el Belgio kaj Aŭstrio de 1930 kaj 1931. === [[Massimo Rinaldi]] === '''Massimo RINALDI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]] ekde 2018. Li naskiĝis en Florenco en 1964 kaj nuntempe profesias kiel programisto. Li ankoraŭ ne bone konas la lingvon sed li ĉiam estis fascinita de ĝi ekde sia infanaĝo, ĉar universala lingvo estas demokrata kaj povas kunigi homojn sen malegalecoj. === [[Massimo Ripani]] === '''Massimo RIPANI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Teramo]]. Li funkciis kiel ĉefredaktoro de [[TEJO Tutmonde]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri disvastigo. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Debora Rossetti]] === '''Debora ROSSETTI''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri sociaj retoj kaj la asocia retpaĝaro. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/luigi.fraccaroli paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == S == === [[Lucia Sanna]] === '''Lucia SANNA''', naskiĝinta en 1950, loĝas en la provinco de Florenco. Ŝi estas emerita instruisto, nuna sekretario de [[Florenca Esperanto-Asocio]] kaj esperantistino ekde 1985. === [[Gian Piero Savio]] === '''Gian Piero SAVIO''' (naskiĝis en [[1944]]) estas itala esperantisto vivanta en [[Israelo]]. Li aktivas en la projekto [[Esperanta Retradio]] kaj aparte redaktas tekstojn pri Israelo. Interalie li tradukis, kun [[Amri Wandel]], impresan novelon pri Esperanto de la israela verkisto [[Amos Oz]] en la [[revuo Esperanto]] de julio 2015, kaj prezentas la itala-franca [[drama filmo]] el la jaro 1986 [[Manon de la fontoj]] en la [[Esperanta Retradio]] de la 7-a julio 2017. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ sonartikolo pri lia 70-a naskiĝdato e 2014 fare de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181231143744/https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ |date=2018-12-31 }} [[Luiza Carol]] === [[Luigi Scarselli]] === '''Luigi SCARSELLI''' (vivdatoj ne konataj) estis itala esperanisto unuavice aktiva en sia hejmurbo [[Florenco]] en la unua duono de la 20-a jarcento. Li menciiĝas jam plurfoje en la [[revuo Esperanto]] en 1909.<ref>[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090205.pdf revuo Esperanto, la 5-an de februaro 1909]</ref><ref>[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090520.pdf revuo Esperanto, la 20-an de aprilo 1909]</ref>. La sekvan jaron, kiam en Florenco okazis la 1-a [[Itala Kongreso de Esperanto]] kaj samurbe fondiĝis la [[Itala Esperantista Federacio]] ([[IEF]]), li internacie konatiĝis per orkestra muzikaĵo nomata "Marŝo de la Esperantistoj",<ref>[https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf bibiografio de Davidof 1908-1911, p. 85]</ref> kaj en la jarlibro 2022 li plu listiĝas kiel la ĉefa [[UEA-delegito]] en la urbo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf oficiala Jarlibro de 1922, p. 103 (en formato PDF)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><!-- laŭ robota averto la ligilo ne estis havebla kaj laŭaserte ne estis arkivigebla en majo 2026, sed en julio kaj septembro 2026 ĝi ree estis senprobleme havebla, kaj ĝi ankaŭ estis pluroble arkivigita en la interreta arkivo, laste en oktobro 2025 je la URL https://web.archive.org/web/20251008163504/https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf. --> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Forwa Solimena]] === [[Dosiero:Forwa Solimena.jpg|eta|{{centre|1=Forwa Solimena, en uniformo de ''crocerossina'' (= volontula [[flegistino]]) de la [[Itala Ruĝa Kruco]] dum la Dua Mondmilito (1940-1945)}}]] '''Forwa SOLIMENA''' (naskiĝis en [[1912]] en [[Napolo]], mortis en [[1994]] samurbe) estis [[italoj|itala]] esperantistino, kiu dum la Dua Mondmilito (1940-1945) servis kiel volontula [[flegistino]] de la [[Itala Ruĝa Kruco]]. Dum 50 jaroj ([[1944]]-[[1994]]) ŝi estis fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]). Ŝi listiĝis kiel fak-[[delegito de UEA|delegito]] por [[kulturo]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[1974]]-[[1994]]). === [[Renzo Sommi]] === '''Renzo SOMMI''' (naskiĝis en [[1922]], mortis la [[14-a de decembro|14-an de decembro]] [[2000]] en [[Fidenza]], [[Italio]]) estis 40 jarojn delegito en Fidenza, gvidis multajn kursojn kaj aranĝis diversajn renkontiĝojn. === [[Agostino Stelacci]] === '''Agostino STELLACCI''' (stelaĉi), italo, sacerdoto, prof., eksmilita kapelano kaj post kapelano O. N. B. kaj kapelano de pasaĝerŝipo ''Conte Grande''. De 1928 gvidis la kursojn de Kampana Esperantista Instituto kaj de 1937 sur pasaĝerŝipo Conte Grande. Kunlaboris por „Rivista Italiana di Esperanto“. == T == === [[Leandro Taccani]] === '''Leandro TACCANI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado en [[Milano]] ([[Italio]]). Honora Membro de Itala ESPERANTO Federacio, li stimulis amasan lernadon de Esperanto en la mezlernejo, kiun li estris dum 22 jaroj. Dank'al li ekzistas turisma mezlernejo en Milano kun la nomo Marignoni-Polo. [[Daniele Marignoni]] estas la unua itala esperantisto. ===[[Adria Tellini]]=== '''Adria Tellini''' estis esperantistino en Udine en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: *'''Kristanaj preĝoj por blinduloj''' . Eld. la aŭtorino, [[San Rocco]], 1907(?) === [[Ugo Tonini]] === '''Ugo TONINI''' (naskiĝis en [[1949]], mortis en [[2024]] en [[Trento]]) estis itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estis unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri financoj. === [[Humberto Toschi]] === '''Humberto Toschi''' estis esperantisto en Italio en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj * ''Gvidlibro tra Bologna'' por la kongresanoj de la 5-a Esperantista Kongreso Itala. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1920. 16 paĝoj 16 X 12 cm. Ilustrita. * ''Gvidlibro tra Bologna'' eldonita je l'okazo de la pilgrimo de la 5-a kongreso de italaj Esperantistoj al la tombo de [[Dante]]. Eld. A. Paolet, San Vito al Tagliamento, 1920 == V == === [[Alberto Vitale]] === '''Alberto VITALE''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la informa fako. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido [[RAI]] pri Esperanto.<ref name="RAI 2017">[http://www.rai.it/dl/RaiTV/programmi/media/ContentItem-8e55cb2e-be0a-43a6-a875-960d4291faf7.html?fbclid=IwAR16ERmbj3414UyLVN6fGNhdZDvBN3WpYTL605LAM3SYv_tzQHvt3TbsT6I intervjuo en februaro 2017 en la ŝtata itala televido] [[RAI]] ({{it}}) kaj [https://www.facebook.com/esperantotorino/posts/661930577265219 novaĵo pri ĝi], Alberto Vitale ekde minuto 3:10</ref> {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/vitale.alberto paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == Z == === [[Giovanni Zanaboni]] === '''Giovanni ZANABONI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj kun la asocio Tavola della Pace, kun skoltoj kaj volontulaj asocioj. === [[Pierre Zanin]] === '''Pierre ZANIN''' (naskiĝis en 1921, mortis la 2-an de septembro 1995) estis [[UEA-delegito]] en [[Mel]] ([[Italio]]) pri instruado, ĝardenoj kaj universala kalendaro. Krome dum multaj jaroj li aktivis kiel instruanto de Esperanto. === [[Alessandro Zappalà]] === '''Alessandro ZAPPALÀ''' (naskiĝis en 1922, mortis la 26-an de novembro 2000) estis iama [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri instruado kaj delegito en [[Mesino]] (''Messina'', [[Sicilio]]). <!-- Referencoj - ne aperu fine de la listo, sed post ĉiu unuopa ĝermo, ĉar ĉiu unuopa ero konsiderindas memstara informo --> [[Kategorio:Italaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Italaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Italaj]] b68wdi8563vjjhl4awnx0jfvei08wcm 0 127843 9488167 9487422 2026-10-04T14:21:31Z Roberto 609 /* F */ 9488167 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Rumanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[rumana esperantisto|rumanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri rumanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:rumanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de rumanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de rumanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == B == === Liviu Bardi === Vidu la diskutpaĝan noton: Artikola ĝermo estas biografieto de malmultaj frazoj, kiu ne plene plenumas la kondiĉojn de [[:vikipedio:ĝermo|artikola ĝermo]]. Nura nomo ne sufiĉas. === Mariana Berariu === === Mișu Beraru === === Levente Bitay === === Ionel Bodale === === Aurel Boia === === Nicolae V. Bulencea === === Maria Butan === --> == C == <!-- === Marian Constantinescu === --> === [[Speranța-Eugenia Corâciu]] === '''Speranța-Eugenia CORÂCIU''' ([[1937]]–[[2002]]) estis delegito kaj fakdelegito en Turda, Rumanio; mortis komence de [[2002]]. <!-- === Emil Crâncău === == D == === Mioara Lacrima Dobre === --> == F == === [[Petro Firu]] === '''Petro FIRU''', pseŭdonimo de Henriko RABINOVICI, rumano, arkitekto. Naskita je la [[10-a de julio]] [[1907]] en [[Bukareŝto|București]]. Esperantisto de [[1924]]. Liaj tradukoj el la [[Rumanlingva literaturo|rumana literaturo]] aperis en diversaj Esperanto-gazetoj ([[1928]]–[[1932]]); en kunlaboro kun Pragano aperis de li en libroformo: ''[[Rumana Bonhumoro]]'', 1932. Verkis la unuan rumanan-Esperantan vortaron, [[1932]]. [[Enciklopedio de Esperanto - F|EdE-F]] === [[Marta Frollo]] === '''Marta FROLLO''', rumanino. Mortis kiel monaĥino. E-isto de 1889, kiam verkis vortareton, la unuan rumanan E-presaĵon. ==G== ===N. G. Ghinescu=== '''N. G. Ghinescu''' (mortis 1919) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> ;Tradukoj: *[[Nadina Kolovrat]]. '''Teorio pri evolucio de kono''' (Paris; Jaslo: Le Monde Esperantiste; Esperantista Voĉo, 1909. - 30 p.) == K == === [[Saul Kimel]] === '''Saul KIMEL''' ([[1875]]-[[1930]]) estis [[rumana esperantisto]] kaj [[kuracisto]]. Esperantistiĝis en [[1907]]. Kunfondinto de [[RES]], gvidis la unuan publikan kurson en [[București]], 1907, verkis la unuan [[rumana lingvo|rumanan]] lernolibron, 1908. __ Verko: * ''Curs complect si practic pentru invâtarea limbii Esperanto in putine lectiuni''. Eld. Edituri Esperantista Româna, [[Galatz]], 1908 (18X11) VIII+124 paĝoj, 2 volumoj. {{Citaĵo|Tiu verko pritraktas, kiel la titolo montras, la plenan [[gramatiko]]n de Esperanto. Ĝi estas verkita laŭ la plano de "[[L'Esperanto en dix leçons]]", sed estas iom pli ampleksa. El la esperanta parto de la libro mi ekvidis, ke la multnombraj ekzercoj estas bone elektitaj. La reguloj, rumane esprimitaj, estas klarigitaj de multaj, tre taŭgaj [[ekzemplo]]j. La libro enhavas plie malgrandan krestomation kaj vortareton esperanta-rumana.|[[Belga Esperantisto]] n.13 (nov 1909)}} == M == <!-- === Nicolae Macovei === --> === [[George Mahalu]] === '''George MAHALU''' esperantistiĝis en [[1971]]. Fondinto de A.S.T.R.O.(asocio de sindikataj tutmondaj rondoj kaj organizoj) en Kineskopa Entrepreno București kaj la unua prezidanto de ESPEMONT (Esperanto-turisma rondo) en 1985 București kaj Ploiești. Militanto por esperantistaj rajtoj antaŭ [[1989]]. <!-- === Eugenia Morariu === === Tiberiu Morariu === === Eugeniu Mustea === == N == === Jozefo E. Nagy === === Doru Neagu === == O == === Saul Osias === == P == === Floarea Popa === --> == S == === [[George Savopol]] === '''George SAVOPOL''' estis rumana armea kapitano kaj esperantisto. Li mortis en [[1916]] dum la [[Unua Mondmilito]], okaze de pulveja eksplodo en [[Bukareŝto]]. Esperantisto ekde [[1906]], li laboris multe por Esperanto kaj interalie estis vicprezidanto de [[Rumana Esperanto-Societo]]. <!-- === Ernest Schlesinger === === Júlia Sigmond === --> == T == === [[Miĥaelo Timuș]] === '''Miĥaelo TIMUȘ''', rumano, instr. Esperantistiĝis en [[1907]]. Kunlaboris je la organizo de l' unua E-kongreso en R. Fond. de la Societo de la R. Instruistoj E-istaj „Homaro“. Kunlaboris ĉe multaj E-gazetoj. === [[Rodica Anișoara Todor]] === === [[Mihai Trifoi]] === '''Mihai TRIFOI''' (naskiĝis la {{daton|1944-08-08}}) estas rumana esperantisto. Membro de [[SAT]], li interalie kontribuis en la tema programo de la [[83-a SAT-Kongreso 2010]]. === [[Alexandre Teodorescu]] === '''Alexandre Pr. TEODORESCU''' (teodoresku) estis rumana advokato kaj esperantisto, kiu mortis kiel soldato en 1916 dum la [[Unua Mondmilito]]<ref>Esperanto n225 majo 1919</ref>. Esperantisto ekde 1907, estis daŭriginto de la laboro de [[Gabrielo Robin]] ĝis la komenciĝo de la dua mondmilito. == V == ===[[Paul Vatarescu]]=== '''Paul Vatarescu''', licea instruisto, estis esperantisto en Oltenița en la mezo de la 20-a jarcento<ref>[[Der Esperantist]] n.09-10 dec. 1966</ref>. === [[Marian Vochin]] === '''Marian VOCHIN''' (naskiĝis la {{daton|1950-06-07}}) estas rumana esperantisto. Li lernis Esperanton en [[1967]], loĝas en Bukareŝto kaj tie funkcias kiel vic[[delegito de UEA]]. * [http://esperantoilustrita.blogspot.de/2015/05/67-kongreso-de-bulgara-esperanto-asocio.html?view=mosaic tre kritika artikolo de Marian Vochin pri la Bulgara Esperanto-Kongreso de majo 2015] {{eo}} == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Rumanaj]] [[Kategorio:Rumanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Rumanaj]] fd520s9mt34p9x9n6c4f501ruy2iffb 0 129968 9488099 9071125 2026-10-04T12:56:20Z Sj1mor 12103 9488099 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|planta speco|[[Agavo (mitologio)]]}} [[Dosiero:Agave001.jpg|eta|verŝajne ''Agave americana'']] '''Agavo''' (komprenata ĉi tie ĉiujn agavojn, speciojn de familio agavacoj (''Agavaceae'')) estas iu ajn specio de agavacoj. La agavacoj (''Agavaceae'') estas familio el ordo lilialoj (''Liliales''). La familio havas 22 genrojn kaj ĉirkaŭ 720 speciojn. Ili estas ofte arbaj plantoj kun malalta trunko, disvastiĝintaj en tropikaj, subtropikaj, moderaj klimatoj. La lancoformaj, mallarĝaj folioj kreskas el la bazo. La folioj estas karnecaj, dentaj. Plimulton de la specioj karakterizas multflora infloresko. La frukto estas [[kapsulo]] aŭ [[bero]]. La plej grava genro estas la agavo-genro (''Agave'') pro la fibroj ekspluateblej el la folioj. gravaj specioj kaj uzoj * [[Sisalo]] (''Agave sisalana'') donas la plej valorajn durajn fibrojn. * [[Blua agavo]] (''Agave tequilana'') uzatas por fari [[Tekilo]]n * A. fourcroydes : Henequen-fibro * A. cantala : cantala- aŭ manila maguey-fibro * A. americana: ornamplanto (folioj longas 1,5–1,8 m; infloresko 7,5–12 m). Alia grava genro estas la Yucca-genro, kies specioj havas lignecan tigon kaj dornajn foliojn. Pliaj genroj estas ''Nolina (Nolina recurvata), Dasylirion (Dasylirion acotrichum), Cordyline (Cordyline indivisa, C. australis, C. terminalis), Dracaena, Sansevieria, Polianthes (Polianthes tuberosa)'' kultivata pro [[volatila oleo]]). == Nutrado == {{Nutravaloro | name = Agavo, nekuirita | kJ = 286.0 | proteino = 0.52 g | graso = 0.15 g | karbonhidrato = 16.23 g | amelo = 0.24 g | sukeroj = 2.58 g | fibro = 6.6 g | natrio_mg = 14.0 | kalio_mg = 127.0 | vitA_iu = 37.0 | betakaroteno_ug = 22.0 | vitC_mg = 4.0 | tiamino_mg = 2.9e-2 | riboflavino_mg = 3.9e-2 | nikotina_acido_mg = 0.162 | pantotena_acido_mg = 4.1e-2 | foliata_ug = 7.0 | vitE_mg = 0.23 | vitK_ug = 5.3 | fero_mg = 1.8 | magnezio_mg = 55.0 | fosfero_mg = 7.0 | zinko_mg = 0.15 | kalcio_mg = 417.0 | vitB6_mg = 5.5e-2 | mangano_mg = 9.4e-2 | akvo = 81.83 g | source_usda = 1 }} {{Nutravaloro | name = Agava nektaro | kJ = 1297.0 | proteino = 9.0e-2 g | graso = 0.45 g | karbonhidrato = 76.37 g | sukeroj = 68.03 g | fibro = 0.2 g | natrio_mg = 4.0 | kalio_mg = 4.0 | fero_mg = 9.0e-2 | magnezio_mg = 1.0 | fosfero_mg = 1.0 | zinko_mg = 1.0e-2 | kalcio_mg = 1.0 | mangano_mg = 5.0e-3 | akvo = 22.94 g | source_usda = 1 }} Agavoj estas riĉaj je karbonhidratoj kaj akvo. Krome ili enhavas diversajn mineralojn kaj vitaminojn. {{-}} == Bildaro == <gallery perrow="6"> Image:Agave_americana4.jpg|''Agave americana'' var. 'americana' File:Agave americana74.jpg|''Agave americana'' var. 'marginata' Image:Agave americana 'Medio-Picta' Plant 3264px.jpg|''Agave americana'' cv. 'Medio-Picta Alba' Image:Agaveespinho2.jpg|''Agave angustifolia'' 'Marginata' File:Agave angustifolia (Caribbean Agave) in Hyderabad W IMG 8660.jpg|''Agave angustifolia'' File:Caribbean Agave (Agave angustifolia) with inflorescence at Secunderabad, AP W IMG 6676.jpg|''Agave angustifolia'' Image:Agave attenuata Pot 2250px.jpg|''Agave attenuata'' Image:Agave bracteosa.jpg|''Agave bracteosa'' (Spider agave) Image:Agave_deserti_form.jpg|''Agave deserti'' Image:Agave_ferox_3.jpg|''Agave ferox'' Image:Agave_filifera01.jpg|''Agave filifera'' Image:Agaveespinho1.jpg|''Agave horrida'' Image:Agave inaequidens ssp barrancensis.jpg|''Agave inaequidens'' ssp. ''barrancensis'' Image:Agave lechuguilla0.jpg|''Agave lechuguilla'' Image:Agave palmeri.jpg|''Agave palmeri'' Image:California Cabbage Agave.jpg|''Agave parryi'' Image:agave.potatorum.kewgardens.london.arp.jpg|''Agave potatorum'' Image:Agave schidigera Durango Delight.jpg|''Agave schidigera'' cv. 'Durango Delight' Image:Agave shawii 1.jpg|''Agave shawii'' Image:Plantsisal.jpg|''Agave sisalana'' (Sisal) File:Agave sisalana W IMG_2377.jpg|''Agave sisalana'' Image:Agave stricta Monaco.jpg|''Agave stricta'' Image:Agave tequilana0.jpg|''Agave tequilana'' (Tequila agave) Image:Agave utahensis leaves.jpg|''Agave utahensis'' Image:Agave victoriae-reginae lv 2.jpg|''Agave victoriae-reginae'' Image:Agave vilmoriniana 2.jpg|''Agave vilmoriniana'' Image:Agave parrasana.jpg|''Agave wislizeni'' (syn. ''Agave parrasana'') </gallery>{{Projektoj|ReVo=agav}} [[Kategorio:Asparagacoj]] 7lu7y09v9dujty0ag6iasj70xm2a6f1 0 137647 9488154 9461536 2026-10-04T13:51:40Z Sj1mor 12103 9488154 wikitext text/x-wiki == A == * [[Alajos Ács]] ([[Brăila]], [[28-a de julio]] [[1930]]) aktoro, teatrestro. * [[Tibor Ács]] ([[Nagyvárad]], [[5-a de februaro]] [[1944]]) aktoro. * [[András Áchim]] d-ro ([[Marosvásárhely]], [[29-a de majo]] [[1915]] - [[Budapest]], [[29-a de majo]] [[2001]]) dramaturgisto, direktoro de Multicultural Theatre en [[Toronto]]. * [[Erzsébet Ádám]] ([[Marosvásárhely]], [[5-a de januaro]] [[1947]]) aktorino. * [[Ingeborg Adleff]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[1-a de februaro]] [[1935]]) aktorino. * Baba Ágoston * [[Csaba Airizer]] ([[Kolozsvár]], [[23-a de aŭgusto]] [[1943]]) operkantisto (baso). * [[Andor Ajtay]], ''Ajtay Kovács'' ([[Fogaras]], [[25-a de julio]] [[1903]]- [[Budapest]], [[9-a de majo]] [[1975]]), aktoro, reĝisoro; * [[Annamária Albert]] ([[Turda]], [[12-a de septembro]] [[1926]]) operkantistino (soprano). * [[Júlia Albert]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[16-a de januaro]] [[1951]]) aktorino. * [[Annamária Albu]]; ''Domokos'' ([[Covasna]], [[10-a de novembro]] [[1965]]) aktorino. * [[Vilmos Ambrus]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1928]]) aktoro. * [[Gyula András]] ([[Csíkszereda]], [[2-a de februaro]] [[1942]]) aktoro. * [[Márton Andrási]] ([[Almásmálom]], [[4-a de junio]] [[1912]] - [[Cluj-Napoca]], [[23-a de januaro]] [[1975]]) aktoro. * [[Gábor Andrássy]] ([[Nagyvárad]], [[30-a de majo]] [[1943]] - [[Florida]], [[14-a de julio]] [[2004]]) operkantisto (baso). * [[Béla Angi]] ([[Kolozsvár]], [[18-a de februaro]] [[1912]] - [[Cluj-Napoca]] [[7-a de julio]] [[1975]]) aktoro. * [[Gabriella Angi]]; edzino de ''László Bocsárdi'' ([[Gheorgheni]], [[24-a de februaro]] [[1961]] - [[Budapest]], [[19-a de aŭgusto]] [[2003]]) aktorino * [[László Antal]] ([[Bocşa]], [[4-a de februaro]] [[1922]]) aktoro. * [[Pál Antal]]; ''Herskovits'' ([[Lunca de Jos]], [[12-a de novembro]] [[1925]]) reĝisoro, marionetaktoro. * [[Aranka Aradi]]; edzino de ''Gyula Stella'' ([[Arad]], [[8-a de aprilo]] [[1884]] - [[Budapest]], [[26-a de oktobro]] [[1961]]) aktorino. == B == * [[Ferenc Bács]] ([[Sibiu]], [[1936]]) aktoro. * [[Miklós Bács]] ([[Bucureşti]], [[27-a de septembro]] [[1964]]) aktoro. * [[Attila Balázs]] ([[Vlăhiţa]], [[8-a de decembro]] [[1969]]) aktoro. * [[Éva Balázs (aktorino)|Éva Balázs]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[1950]]) aktorino. * [[Samu Balázs]] ([[Huedin]], [[1906]] - [[Budapest]], [[1981]]), aktoro honorigita per [[Kossuth-premio]]. * [[Márta Bálint]] ([[Târgu Mureş]], [[1946]]) aktorino. * [[Péter Bálint]] ([[Oradea]], [[1950]] aktoro. * [[Miklós Balla]] ([[Sibiu]], [[1935]]) aktoro. * [[András Balogh]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1945]] aktoro, reĝisoro. * [[Éva Balogh]] ([[Mezőcsávás]], [[1934]] - [[Cluj-Napoca]], [[1976]]) aktorino. * [[Piroska Balogh B.]] ([[Deva]], [[2-a de decembro]] [[1975]]) aktorino. * [[Bözsi]]; ''Erzsébet'' Balogh ([[Arad]], [[7-a de junio]] [[1893]] - [[Budapest]], [[18-a de septembro]] [[1971]]) aktorino. * [[Margit Balló Belani]] ([[Radna]], [[1938]]) operkantistino. * [[Károly Bancsov]] ([[Oradea]], [[22-a de marto]] [[1953]]) operkantisto (baso). * [[Zoltán Banner]] ([[Satu Mare]], [[1932]]) artkritikisto, deklamisto. * [[Irén Bányai]] ([[Oradea]], [[1942]]) aktorino. * [[Mária Bányai]] ([[Turda]], [[1922]]) aktorino. * [[Rózsi Bányai]], edzino de ''Lantos Béla'' ([[Kolozsvár]], [[3-a de marto]] [[1906]] - [[Târgu Mureş]] [[?]]) aktorino. * [[Annamária Barabás]] (n. ?, ?): operkantistino (soprano) en [[Svislando]]. * [[Olga Barabás]] ([[Târgu Mureş]], [[19-a de aŭgusto]] [[1969]]) reĝisorino. * [[Teréz Bárdi]] 'Dincsi Braun' ([[Kolozsvár]], [[24-a de junio]] [[1908]] – Kolozsvár, [[8-a de julio]] [[1987]] aktorino. * [[György Barkó]] ([[Pürkerec]], [[1931]] aktoro. * [[Andor Barna]] ([[Arad]], [[9-a de septembro]] [[1881]] - [[?]] kantisto (tenoro). * [[Erzsi Baróti]]; edzino de ''János Lengyel'' ([[Arad]], [[17-a de februaro]] [[1900]] - [[Cluj-Napoca]], [[16-a de januaro]] [[1988]]) aktorino. * [[Enikő Barta]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[28-a de novembro]] [[1960]] - [[Satu Mare]], [[18-a de marto]] [[2001]]) aktorino. * [[Ildikó Bartis]] ([[Târgu Mureş]], [[1945]]) aktorino. * [[Ida Bathó F.]] ([[Homoródszentmárton]], [[1938]]) aktorino. * [[Kálmán Battyán]] ([[Galgó]], [[22-a de junio]] [[1897]] - [[Oradea]], [[29-a de septembro]], [[1985]] aktoro. * [[Karolina Bauer]] ([[Brassó]], [[6-a de februaro]] - [[Vieno]], [[14-a de marto]] [[1948]]) saksdevena aktorino. * [[Baby Becker]]; edzino de ''Antal Heinrich'' ([[Kolozsvár]], [[7-a de novembro]] [[1896]] - [[?]]) aktorino. * [[Áron Beczásy]] ([[Miercurea Ciuc]], [[16-a de aprilo]] [[1974]]) aktoro. [http://www.szinhaz.hu/index.php?id=97&szineszid=112280 Roloj] * [[Ferenc Bedő]] ([[Brassó]], [[24-a de septembro]] [[1915]] - [[Târgu Mureş]], [[6-a de junio]] [[1989]] aktoro. * [[Julianna Békési Kiss]] ([[Dicsőszentmárton]], [[7-a de aŭgusto]] [[1929]]) dramaturgino, reĝisorino. * [[Ferenc Belényi]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1927]]) aktoro. * [[Ferenc Bencze]] ([[Oradea]], [[4-a de novembro]] [[1924]] - [[Budapest]], [[6-a de septembro]]] [[1990]] aktoro. * [[Sándor Benczédi (aktoro)|Sándor Benczédi]] ([[Praid]], [[1945]]) aktoro. * [[Nándor Benedek]] ([[Timişoara]], [[7-a de decembro]] [[1876]] - [[New York]], [[8-a de decembro]]) aktoro. * [[Ilona Beness]] ([[Budapest]], [[1889]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1971]]) aktorino. * [[Kálmán Benkő]] ([[Csíkdelne]], [[11-a de decembro]] [[1824]] - [[Budapest]], [[25-a de oktobro]] [[1890]]), aktoro, verkisto. * [[Mihály Bérczi]] * [[Júlia Bereczky]] ([[Salonta]], [[1932]]) aktorino, reĝisorino. * [[Magda Bereczky]] ([[Nagyteremi]], [[1920]]) aktorino. * [[Péter Bereczky]] ([[Bucureşti]], [[1928]]) reĝisoro. * [[György Berkó]] ([[Sibiu]], [[1920]]) aktoro. * [[István Bessenyei]] ([[Egerhát]], [[1955]]) aktoro. * [[Bébi Betegh]] ([[Székelyudvarhely]], [[14-a de aprilo]] [[1902]] - [[?]] aktorino. * [[József Bihari]] ([[Nagyajta]], [[14-a de januaro]] [[1901]] - [[Budapest]], [[25-a de februaro]] [[1981]]) aktoro. * [[Annamária Biluska]] ([[Kolozsvár]], [[1941]]) aktorino. * [[Anna Biró]]; edxino de ''Márton Kulinyi'', de ''Antal Nyárai'' ([[Braŝovo]], [[26-a de julio]] [[1965]]) aktorino. * [[Iván Géza Bíró]] ([[Köpec]], [[1934]]) dekoraciisto. * [[Irén Bíró]]; edzino de István Bródy ([[Arad]], [[7-a de novembro]] [[1878]] - [[Budapest]], [[?-a de januaro]] [[1917]]) aktorino. * [[József Bíró (aktoro)|József Bíró]] ([[Oradea]], [[18-a de majo]] [[1960]]) aktoro. * [[Levente Bíró]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[20-a de decembro]] [[1924]] - [[Cluj-Napoca]], [[10-a de julio]] [[2007]]: aktoro. * [[Mária Bisztrai]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[25-a de majo]] [[1928]] aktorino, teatrestrino. * [[Lili Bobrovszky]] ([[Dés]], [[16-a de februaro]] [[1895]] - [[Kolozsvár]], [[?-a de junio]] [[1944]]) aktorino. * [[László Bocsárdi]] ([[Târgu Mureş]], [[6-a de oktobro]] [[1958]]) kemiinĝeniero, aktororo, reĝisoro [http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=304] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061127224724/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=304 |date=2006-11-27 }}. * [[Johanna Bodor]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[23-a de oktobro]] [[1965]]) baletistino, koreografino. * [[Éva Bodó Vass]] ([[Bistriţa]], [[1947]]) operkantistino. * [[Zoltán Bodó]] ([[Marosvásárhely]], [[1944]]) aktoro. * [[Pál Bodor]], el [[Lécfalva]] ([[Kolozsvár]], [[5-a de aŭgusto]] [[1873]] -[[Budapest]], [[?-a de decembro]] [[1944]]) mecenato de hungara teatro de [[Târgu Mureş]]. * [[Ferenc Boér]] ([[Marosvásárhely]], [[1940]]) aktoro. * [[Orsolya Boér]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[7-a de junio]] [[1977]]]) aktorino. * [[István Bogdán]] ([[Magyargyerőmonostor]], [[1947]]) aktoro. * [[Erzsébet Bóka]] ([[Timişoara]], [[1923]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[1971]]) aktorino. * [[Andor Bokor]] ([[Kolozsvár]], [[1911]] - [[Târgu Mureş]], [[1974]]) reĝisoro, teatrestro. * [[Ildikó Bokor]] ([[Cluj-Napoca]], [[1949]]) aktorino. * [[Ilona Bokor]] ([[Mezőharasztos]], [[27-a de novembro]] [[1915]] - [[Târgu Mureş]], [[22-a de majo]] [[1986]] aktorino. * [[Péter Bokor]] ([[Kolozsvár]], [[24-a de majo]] [[1940]]) reĝisoro. * [[Júlia Borbáth]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1945]]) aktorino. * [[Magda Borbáth H.]] ([[Budapest]], [[7-a de septembro]] [[1914]] reĝisorino. * [[Ottilia Borbáth]] ([[Târgu Mureş]], [[1946]]) aktorino. * [[Ferenc Borbély]] ([[Mocs]], [[1922]] - [[Cluj-Napoca]], [[1975]]) operkantisto. * [[Ferike Boros]] (artistnomo); ''Weinstock'' ([[Nagyvárad]], [[3-a de aŭgusto]] [[1873]]- [[?]]) aktorino. * [[István Boros (operkantisto)|István Boros ]] ([[Nagybánya]], [[11-a de decembro]] [[1911]] - [[Cluj-Napoca]], [[14-a de junio]] [[1976]]) operkantisto (tenoro). * [[Oszkár Borovszky]] ([[Pincéd]], [[1894]] - [[Târgu Mureş]], [[1966]]) aktoro. * [[Barna Borsos]] ([[Aiud]], [[1926]]) aktoro. * [[Erzsébet Konrád Borsos]] ([[Oradea]], [[5-a de aprilo]] [[1953]]) operkantistino (soprano). * [[Anna Bósy]] ([[Bós]], [[1938]]) aktorino. * [[Edit Botár]] ([[Gherla]], [[1930]]) tekstilartistino, scenejdekoraci- kaj marionetprojektistino. * [[András Both]] ([[Târgu Mureş]], [[21-a de februaro]] [[1951]] scenejdekoraciisto. * [[László Botka]] ([[Satu Mare]], [[26-a de junio]] [[1927]]): aktoro. * [[Vilmos Bölöni]] ([[Oradea]], [[1941]]) dekoraci- kaj marionetprojektisto. * [[Klára Bölöni Zakariás]] ([[Târgu Mureş]], [[1957]]) aktorino. * [[Sarolta Bucsy]] ([[1913]]-[[1997]]) operkantistino == C == * [[Anatol Constantin]] ([[Sibiu]], [[28-a de majo]] [[1931]]) aktoro, reĝisoro. * [[Nicolae Cristescu]] ([[Jánosfölde]], [[1948]]) baletisto en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Sándor Cseke]] ([[Oradea]], [[21-a de julio]] [[1924]]) aktoro. * [[Gyula Cseresznyés]] ([[Ocna de Jos]], [[24-a de oktobro]] [[1931]]) aktoro, reĝisoro. * [[László Csergőffy]] ([[Miercurea Nirajului]], [[22-a de aŭgusto]] [[1944]]) aktoro. * [[Margit Csernyánszky]]; edzino de ''István Török'' ([[Kolozsvár]], [[12-a de januaro]] [[1882]] - [[Budapest]], [[4-a de aprilo]] [[1981]]) operkantistino (soprano). * [[András Csiky]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[1930]]) aktoro. * [[Csengele Csíky]] ([[Kolozsvár]], [[1976]]) aktorino [http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=61 Roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928061511/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=61 |date=2007-09-28 }} * [[Ibolya Csiky]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1945]]) aktorino. * [[István Csiszér]] ([[Etéd]], [[?]] - [[Torda]], [[7-a de februaro]] [[1868]]) aktoro. * [[Mária Csoma]] ([[Kolozsvár]], [[25-a de februaro]] [[1944]]) operkantistino (soprano). * [[András Csorba]] ([[Brăila]], [[25-a de aŭgusto]] [[1927]] - [[Târgu Mureş]], [[24-a de aŭgusto]] [[1987]]) aktoro. * [[Zsigmond Czakó]] ([[Dés]], [[20-a de junio]] [[1820]] - [[Pest]], [[14-a de decembro]] [[1847]]) aktoro, dramverkisto. * [[László Czikéli]] ([[Bucureşti]], [[31-a de julio]] [[1934]] - [[Budapest]], [[1-a de junio]] [[2007]]): hungara aktoro. * [[Valéria Czikle]], edzino de ''Gábor György'' [[Tasnád]], [[10-a de januaro]] [[1878]] - [[?]]) aktorino. * [[József Czintos]] ([[Târgu Mureş]], [[1946]]) aktoro. * [[Ilona Cs. Tóth-Kovács]] ([[Oradea]], [[27-a de marto]] [[1927]]) aktorino. == D == * [[András Dálnoki]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1922]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1968]]) aktoro. * [[Zsóka Dálnoky]] ([[Oradea]], [[1949]]) aktorino. * [[Florica Daminescu]]; edzino de ''Márton Andrási'' ([[Lugoj]], [[30-a de junio]] [[1921]]) aktorino. * [[Albert D'André]] ([[Soşdea]], [[1909]] - [[]], [[]]) operkantisto, reĝisoro. * [[György Dancsó]] ([[Temesbökény]], [[20-a de aprilo]] [[1894]]- [[Cluj-Napoca]], [[20-a de decembro]] [[1989]]) aktoro. * [[István András Darida]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[6-a de marto]] [[1953]]) reĝisoro. * [[István Darkó (aktoro)|István Darkó]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1954]] - [[1982]]) aktoro. * [[Tamás Daróczi]] ([[Árpástó]], [[1954]]) operkantisto. * [[Dezső Darvas]] ([[Kolozsvár]] [[1909]]) aktoro. * [[Ernő Darvas]] ([[Rimaszécs]], [[15-a de februaro]] [[1884]] - [[Bp.]], [[14-a de januaro]] [[1968]]): aktoro, teatrestro * [[László Darvas]] ([[Gelence]], [[1941]]) aktoro. * [[Anna Darvas Polgár]] ([[Kiskunhalas]], [[1915]]) aktorino. * [[Sándor Dávid]] ([[Oradea]], [[1953]]) aktoro. * [[Barna Deák]] ([[Kovászna]], [[1943]]) dekoraciisto. * [[Ria Deák M.]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[30-a de aŭgusto]] [[1944]]) scenejdekoraciistino kaj kostumdesegnistino. * [[Sámuel Deáky Filep]] ([[Kolozsvár]], [[?]] - [[?]], [[3-a de septembro]] [[1799]]) direktoro de hungara teatro de Kolozsvár inter [[16-a de aprilo]] kaj [[27-a de septembro]] [[1795]]. * [[Gabriella Debreczeni]] ([[Alba Iulia]], [[1953]]) aktorino. * [[Károly Debreczeni]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[1931]]) dirigento en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Kálmán Debreczy]] ([[Covasna]], [[1955]]) aktoro. * [[Jenő Deési]] ([[Kolozsvár]], [[1889]] - [[Satu Mare]], [[1967]]) aktoro. * [[Gábor Dehel]] ([[Satu Mare]], [[29-a de aprilo]] [[1940]]) aktoro, reĝisoro, verkisto. * [[Ferenc Delly]] ([[Szeged]], [[1901]] - [[Cluj-Napoca]], [[1960]]) aktoro. * [[Attila Demény]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[2-a de marto]] [[1955]]) operreĝisoro, dirigento. * [[István Demeter András]] ([[Târgu Mureş]], [[18-a de majo]] [[1969]]) aktoro, teatrestro. * [[Marietta Demeter Gáspár]] ([[Braŝovo]], [[1949]]) aktorino. * [[Vilmos Demián]] ([[Braŝovo]], [[1910]]) komponisto, dirigento. * [[Imre Demidor]] d-ro ([[Szatmárnémeti]], [[?]] [[1855]] - [[Szabadka]], [[29-a de aŭgusto]] [[1917]]) aktoro. * [[Iván Andor Dengyel]] ([[Nagyvárad]], [[1944]]) aktoro [http://www.muveszkek.hu/index.php?id=583&cid=5576] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060617120949/http://www.muveszkek.hu/index.php?id=583&cid=5576 |date=2006-06-17 }}. * Pál Derecskey * [[Blanka Dergán]] ([[Oradea]], [[30-a de junio]] [[1891]] - [[?]]), aktorino. * [[Imola Diószegi]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[29-a de decembro]] [[1969]]) aktorino. * [[Iván Diószeghy (pli aĝa)|Iván Diószeghy]] ([[Harasztos]], [[1929]]) aktoro. * [[Iván Diószeghy (pli juna)|Iván Diószeghy]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[15-a de februaro]] [[1952]]) aktoro. * [[Béla Ditrói Puskás]] ([[Tövis]], [[1902]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1966]]) aktoro. * [[Judit Dobre-Kóthay]] ([[Sibiu]], [[17-a de januaro]] [[1952]]) scenejdekoraciistino. * [[Imre Dobos]] ([[Marosvásárhely]], [[1941]]) aktoro. * [[Imre Domby]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1922]]) koreografo, baletmajstro. * [[István Domokos]] ([[Corund]], [[1928]]) koreografo. * [[Ilona Dorián]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[14-a de septembro]] [[1927]]) aktorino. * [[Erzsébet Dormán]] ([[Arad]], [[24-a de decembro]] [[1890]] - [[?]]) aktorino. * [[Júlia Dormán]]; ''Juci'' ([[Arad]], [[2-a de februaro]] [[1885]]) aktorino. * [[Anna Dukász]] ([[Oradea]], [[3-a de marto]] [[1925]]) aktorino, teatrestrino en [[Sfântu Gheorghe]] * [[Péter Dukász]] ([[Oradea]], [[1-a de majo]] [[1954]]) aktoro * [[Róbert Dunkler]] ([[Baia Mare]], [[20-a de julio]] [[1968]]) aktoro. == E == * [[Tibor Ebergényi]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[9-a de februaro]] [[1931]]) aktoro. * [[Jozefa Ecsedi]] ([[Illyefalva]], [[1795]] - [[Kolozsvár]], [[24-a de marto]] [[1827]]) aktorino. * [[Ghissa Éghy]] ''Gizella Égi'' ([[Temesvár]], [[5-a de februaro]] [[1905]] - [[Târgu Mureş]], [[2-a de septembro]] [[1982]]) baletistino. * [[Mihály Eisikovits]] ([[Balázsfalva]], [[1908]] - [[Cluj-Napoca]], [[1983]]) komponisto, direktoro de la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Károly Elek]] ([[Carei]], [[1935]]) operetkantisto. * [[Emma Elekes]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1932]]) aktorino. * [[Sándor Enyedi]] ([[Dej]], [[1-a de januaro]] [[1938]]) teatrohistoriisto. * [[Géza Erdélyi]] d-ro ([[Gyulafehérvár]], [[22-a de februaro]] [[1888]] - [[?]]) aktoro. * [[Margit Erdélyi]] ([[Kolozsvár]], [[1-a de majo]] [[1864]] - [[Kispest]], [[18-a de oktobro]] [[1918]]) aktorino. * [[Rózsa Erdélyi]]; ''Róza Cordier Vanda'' ([[Kolozsvár]], [[3-a de julio]] [[1943]]) aktorino. * [[Sándor Erdélyi]] ([[Temesvár]], [[12-a de marto]] [[1878]] - [[?]]) aktoro. * [[Irma Erdős]] ([[Crăciuneşti (Mureş)]], [[1929]]) aktorino. == F == * [[Enikő Fábián]] ([[Braŝovo]], [[3-a de januaro]] [[1957]]) aktorino. * [[Ferenc Fábián]] ([[Gălăuţaş]], [[1933]] - [[Oradea]], [[1979]]) aktoro. * [[Ilona Fall]] ([[Marosvásárhely]], [[1940]]) aktorino. * [[Antal Faludi]] ([[Nagyvárad]], [[14-a de februaro]] [[1851]] - [[Budapest]], [[14-a de septembro]] [[1932]]) aktoro. * [[Lajos Faluvégi]] ([[Târgu Mureş]], [[14-a de decembro]] [[1922]]) - [[Târgu Mureş]], [[21-a de majo]] [[1992]]) aktoro. * [[Mária Fancsali]] ([[Baia Mare]], [[1952]]) operkantistino. * [[András Farkas]] [[Corund]], [[26-a de marto]] [[1953]]) deklamisto, kantisto. * [[Ibolya Farkas]] ([[Braŝovo]], [[1939]]) aktorino. * [[István Farkas]] ([[Oradea]], [[1929]]) reĝisoro. * [[Mária Fáskerti]] ([[Máriaradna]], [[16-a de aprilo]] [[1883]]) - [[?]]) aktorino. * [[Vilma F. Csók]] * [[Jani Fehér]] ([[Hosszúfalu]], [[13-a de julio]] [[1904]] - [[Eszék]], [[31-a de aŭgusto]] [[1978]]) operkantisto (baritono). * [[Ferenc Fekete]], ''Fritsi'' ([[?]], [[1744]] - [[Kolozsvár]], [[14-a de februaro]] [[1823]]) mecenato de teatro. * [[Gyula Fekete]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1922]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[1977]]) aktoro. * [[Károly Fekete]] ([[Nyárádgálfalva]], [[1957]]) aktoro. * [[Mihály Fekete]] ([[Csongrád]], [[1884]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1960]]) aktoro, teatrestro. * [[Mária Felszeghy]] ([[Nagyszeben]], [[6-a de aŭgusto]] [[1909]] – [[Cluj-Napoca]], [[22-a de julio]] [[1985]]) aktorino. * [[Sándor Fenyves]] [[Kolozsvár]], [[24-a de majo]] [[1904]] - [[13-a de novembro]] [[1975]]) operkantisto (baritono}. * [[Csongor Ferenczy]] ([[Reghin]], [[1939]]) aktoro. * [[Annamária Ferenczy]] ([[Magyarlápos]], [[1928]]) aktorino. * [[István Ferenczy (aktoro)|István Ferenczy ]] ([[Reghin]], [[31-a de aŭgusto]] [[1938]] - ? [[2002]], aktoro. * [[Andrea Finczinski]] ([[Oradea]], [[16-a de aŭgusto]] [[1971]]) aktorino. * [[Márta Finna]] ([[Aiud]], [[13-a de aprilo]] [[1919]] aktorino. * [[Jenő Flóra]] ([[Kolozsvár]], [[1-a de majo]] [[1914]] - [[Cluj-Napoca]], [[22-a de oktobro]] [[1982]]) aktoro. * [[Géza Fischer]] ([[Temesvár]], [[25-a de marto]] [[1899]] - [[Brünn]], [[4-a de marto]] [[1963]]) operkantisto (baritono). * [[Tibor Fodor]] ([[Satu Mare]], [[1929]]) baletisto, koreografo. * [[Eszter Fogel Fanny]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[2-a de marto]] [[1968]]) operkantistino (soprano). * [[Katalin Fogel Simon]] ([[Szecseleváros]], [[1941]]) operkantisto. * [[László Fogel]] ([[Marosvásárhely]], [[17-a de septembro]] [[1940]]) operkantisto (baritono). * [[Ferenc Forrai]] ([[Kolozsvár]], [[1915]]) aktoro. * Berta Földes * [[László Földes (aktoro)|László Földes]]([[Braŝovo]], [[1930]]) aktoro. * [[Zoltán Fülöp J.]] [[Târgu Mureş]], [[1954]]) aktoro. * [[Klára Fülöp]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1939]]) aktorino. * [[Vilma Fratta]]\ ([[Kolozsvár]], [[5-a de marto]] [[1866]] - [[?]]) kantistaktorino. * [[Márton Fülöp]] ([[Sânmărghita]], [[20-a de aprilo]] [[1961]]) operkantisto (baritono). == G == * [[Lajos Gaál]] ([[Szováta]], [[1909]] - ?) aktoro. * [[József Gábor]] ([[Nagyszalonta]], [[1918]]) aktoro, reĝisoro. * [[Katalin Gábor]] ([[Szalárd]], [[1928]]) aktorino. * [[Kati Gábor]] ([[Oradea]], [[1950]]) aktorino. * [[László Gábor]] ([[Zalău]], [[27-a de novembro]] [[1973]]) aktoro en la [[Tomcsa Sándor Színház]]. * [[Delinke Gajdó]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[1-a de junio]] [[1974]]) aktorino, de [[1996]] en la [[Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat]]. * [[Hermin Gál]]; ''Godstein'' ([[Arad]], [[4-a de februaro]] [[1863]] - [[?]]) aktorino. * Nusi Gállfi * [[Annamária Gáll]] ([[Sarmaság]], [[1954]]) aktorino. * [[Alice Galló]] ([[Topliţa (Harghita)]], [[1922]] - [[Târgu Mureş]], [[1981]]) aktorino. * [[Ilka Garai]] ([[Arad]], [[21-a de oktobro]] [[1880]] - [[?]]) aktorino. * [[Gyula Gari]] ([[Medgyes]], [[9-a de septembro]] [[1909]] - [[New York]], [[15-a de aprilo]] [[1994]]) operkantisto (tenoro). * [[Imola Gáspár]] ([[Lunga (Târgu Secuiesc)]], [[1955]]) aktorino. * [[István Gáspár]] ([[Braŝovo]], [[24-a de septembro]] [[1919]]) operkantisto (tenoro), reĝisoro. * [[Maria Georgescu]]; ''Laczkó'' ([[Odorheiu Secuiesc]], [[24-a de decembro]] [[1952]]) operkantistino (mezosoprano), de [[1985]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Géza Gergely]] ([[Târgu Mureş]], [[1929]]) reĝisoro. * [[Roberto Giacomello]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[12-a de aŭgusto]] [[1971]]) aktoro en la [[Csíki Játékszín]]. * [[Mihály Gócz]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1945]] - [[Târgu Mureş]], [[1973]]) aktoro. * [[Emma Gömöri]] ([[Arad]], [[1896]] - [[Arad]], [[1978]] aktorino. * [[Gabriella Görgényi]] ([[Satu Mare]], [[1949]]) dekoraciisto. * [[László Gróf]] ([[Abádszalók]], [[1891]] - [[Oradea]], [[1971]]) aktoro, reĝisoro. * [[Valéria Gróh]] ([[Szatmárnémeti]], [[28-a de oktobro]] [[1872]] - [[Budapest]] [[8-a de oktobro]] [[1922]]) aktorino. * [[Albert Gulácsy]] ([[Kolozsvár]], [[22-a de januaro]] [[1918]]) aktoro. * [[István Gyarmati]] ([[Marghita]], [[1929]]) aktoro. * [[Anna Gyenge]]; ''Anne Roselle'' ([[Kézdivásárhely]], [[20-a de marto]] [[1884]] - [[Lakeland]], [[Florida]] [[31-a de julio]] [[1989]]) operkantistino (soprano). * [[Gábor Gyöngyösi]] ([[Satu Mare]], [[1935]]) dramaturgiisto, reĝisoro. * [[András Győrffy]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[1952]]) aktoro. * [[Dénes György]] ([[Kilyénfalva]], [[9-a de januaro]] [[1887]] - [[Cluj-Napoca]], [[8-a de aŭgusto]] [[1983]]) deklamisto. * [[László György]] ([[16-a de februaro]] [[1932]]) operkantisto. * [[András Györy]] ([[Szatmárnémeti]], [[1944]]) aktoro. == H == * [[Sándor Haáz]] ([[Székelyudvarhely]], [[1912]]) kostum- kaj dekoraciprojektanto. * [[Géza Hajdu]] ([[Biharszentjános]], [[1947]]) aktoro. * [[Erzsébet Halasi]] ([[Szeged]], [[1940]]) aktorino. * [[Gyula Halasi]] ([[Salgótarján]], [[23-a de decembro]] [[1916]] - [[Oradea]], [[5-a de septembro]] [[1989]]) aktoro. * [[Géza Halász]] ([[Budapest]], [[1919]] - [[Budapest]], [[1957]]) aktoro en [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]] inter [[1949]] kaj [[1955]]. * [[Mihály Halász]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[21-a de majo]] [[1938]]) kapelestro, ĉefmŭikdirektoro. * [[Hajnal Halay]] ([[Teiuş]], [[1929]]) dekoraci- kaj kostumprojektistino. * [[Ilona Hampel]] ([[Szatmárnémeti]], [[14-a de aŭgusto]] [[1889]] - [[?]]) kantistaktorino. * [[Lucy Hamvay]] ([[Budapest]], [[8-a de aŭgusto]] [[1914]] - [[Budapest]], [[22-a de januaro]] [[1984]]) aktorino. * [[György Harag]] ([[Marghita]], [[4-a de junio]] [[1925]] - [[Târgu Mureş]], [[7-a de julio]] [[1985]]) reĝisoro, aktoro. * Jolán Harmath * [[Béla Hary]] ([[Şimleu Silvaniei]], [[1934]]) kapelestro, direktoro de la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Judit Hary]] ([[1-a de septembro]] [[1968]]) operkantistino (soprano), de [[1988]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Lajos Háry]] ([[Budapest]], [[1914]] - [[Târgu Mureş]], [[1962]]) dekoraciisto. * [[Lajos Hegedüs]] ([[Nagyvárad]], [[3-a de decembro]] [[1877]] - [[New York]], [[17-a de junio]] [[1947]]) aktoro. * [[Magda Hegyesi]] ([[Szászrégen]], [[1909]]) aktorino. * [[Sándor Héjja]] ([[Marosvásárhely]], [[1942]]) aktoro. * [[Ida Heltai]] ([[Marosvásárhely]], [[3-a de marto]] [[1901]] - [[?]]) operkantistino (soprano). * [[Péter Hercz]] ([[Oradea]], [[6-a de februaro]] [[1954]]) operkantisto (baso). * [[Márta Herczegh]]; edzino de ''István Horváth'' ([[Arad]], [[19-a de junio]] [[1938]]) baletistino kun propra baletlernejo en [[Toronto]] inter [[1989]] kaj [[1991]]. * [[Imre Higyed]] ([[Temesvár]], [[1942]]) aktoro, reĝisoro. * [[Rozália Hornok]] ([[Temesvár]], [[9-a de januaro]] [[1890]] - [[?]]) kantistaktorino. * [[Béla Horváth]] ([[Ineu (Arad)]], [[1927]] - [[Târgu Mureş]], [[1981]]) aktoro, reĝisoro en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[László Horváth]] ([[Székelyudvarhely]], [[1-a de septembro]] [[1917]] - [[Odorheiu Secuiesc]] - [[30-a de septembro]] [[2004]]) operkantisto (tenoro), de [[1948]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[András Hunyadi]] ([[Jeica]], [[1-a de oktobro]] [[1925]]) reĝisoro. * [[László Hunyadi (aktoro)|László Hunyadi]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[30-a de oktobro]] [[1951]] - samloke [[2-ad oktobro]] [[2001]]) aktoro. == I == * [[Aladár Ihász]] ([[Kiskunfélegyháza]], [[1886]] - [[Oradea]], [[1960]]) aktoro, reĝisoro. * [[Klári Ihász]] ([[Budapest]], [[1917]] - ?) aktorino. * [[Ferenc Ille]] ([[Kisháza]], [[1929]]) aktoro. * [[Kinga Illyés]] ([[Bereck]], [[1940]] - [[Târgu Mureş]], [[2004]]) aktorino, deklamistino. * [[Géza Imrédi]] ([[Versec]], [[19-a de januaro]] [[1909]] - [[Cluj-Napoca]], [[2-a de junio]] [[1987]]) aktoro. * Rezső Inke * [[Márta István]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[1956]]) aktorino. * [[Johanna Izsó]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[17-a de junio]] [[1922]] - [[Timişoara]], ?) aktorino. == J == * [[Lajos Jakab (kantisto)|Lajos Jakab]] ([[Sândominic]], [[29-a de septembro]] [[1929]] - [[Cluj-Napoca]], [[18-a de julio]] [[2000]]) operkantisto (tenoro), aktoro en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Irén Jakab]]; edzino de ''Béla Benkő'' ([[Székelyudvarhely]], [[1-a de decembro]] [[1902]] - [[?]]) operkantistino (soprano). * [[Ilona Jall]] ([[2-a de marto]] [[1960]]) aktorino, radioraportistino. * [[Adrienne Jancsó]] ([[Ocna Mureş]], [[1921]] - [[Budapest]], [[2006]]) deklamistino. * [[Miklós Jancsó]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1946]]) aktoro, verkisto. * [[Pál Jancsó]], ''Jantsó'' ([[Gidófalva]], [[1761]] – [[Kolozsvár]], [[2-a de decembro]] [[1845]]) aktoro * [[Jánó János]] ([[Lunca de Jos]], [[15-a de aprilo]] [[1930]]) aktoro. * [[Zelma Jánosi]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[3-a de majo]] [[1921]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[7-a de decembro]] [[1957]]) aktorino. * [[Jenő Janovics]] ([[Ungvár]], [[8-a de decembro]] [[1872]] - [[Cluj-Napoca]], [[16-a de novembro]] [[1945]]) aktoro, reĝisoro, teatrestro. * [[Ottó Jenei]] ([[Temesvár]], [[1900]] - [[Târgu Mureş]], [[1960]]) aktoro. * [[Karolin Jeremiás]] ([[Erzsébetváros]], [[6-a de junio]] [[1805]] - [[Rákospalota]], [[8-a de februaro]] [[1890]]) aktorino. * [[Éva Jordán]] ([[Oradea]], [[17-a de aŭgusto]] [[1976]]) operkantistino (soprano) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Lajos Jordáky]] ([[Kolozsvár]], [[1913]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1974]]) sociologo, publicisto, teatrohistoriisto. * [[Emil Josán]] ([[?]] [[1909]] - [[Temesvár]], [[8-a de novembro]] [[2001]]) reĝisoro, direktoro, eterna ano de la [[Temesvári Állami Csiky Gergely Színház]]. == K == * Duci Kabdebó * [[Margit Kaczér]] ([[Nagyvárad]], [[15-a de novembro]] [[1879]] - [[Cluj-Napoca]] [[?-a de januaro]] [[1932]]) aktorino. * [[Ágnes Kakassy]] ([[Kolozsvár]], [[1941]]) aktorino. * [[Ágnes Kakuts]] ([[Nyárádremete]], [[1939]]) aktorino. * [[Jolán Kállay]] ([[Kolozsvár]], [[8-a de februaro]] [[1879]] - [[ 27-a de decembro]] [[1921]]) kantistaktorino. * [[Róza Kalocsa]] ([[10-a de februaro]] [[1870]] - [[?]]) aktorino. * [[József Kallós]] ([[Kolozsvár]], [[1907]] - ? [[2002]]) operkantisto. * [[Magda Kapáló]] ([[Kassa]], [[1919]]) aktorino. * [[Mariska Karácsonyi]]; edzino de ''József B. Szabó'' ([[Dés]], [[3-a de marto]] - [[Arad]] [[16-a de novembro]] [[1903]]) aktorino. * [[György Kárp]] ([[Târgu Mureş]], [[1945]]) aktoro. * Károly Kassay * [[Róbert Máriusz Kardos]] ([[Oradea]], [[24-a de aprilo]] [[1968]]) aktoro en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[Éva Katona]] ([[Kolozsvár]], [[1942]]) aktorino. * [[Károly Katona]] ([[Kolozsvár]], [[1944]]) aktoro. * [[Gábor Kazinczy]] ([[Temesvár]], [[1942]]) grafikisto, dekoraciisto. * [[Irma Kecskeméti]]; ''Irma Bolyhos'' ([[Szászrégen]], [[7-a de oktobro]] [[1865]] - [[?]]) aktorino. * [[Brigitta Kele]] ([[Oradea]], [[1978]]) operkantistino [http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=1281 Roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928061520/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=1281 |date=2007-09-28 }}. * [[Ferenc Kelemen]] ([[Marosvásárhely]], [[1942]]) koreografo. * [[Anna Tamás]] ([[Marosvásárhely]], [[1945]]) dekoraci- kaj kostumprojektistino. * [[Árpád Kemény]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1937]]) pentristo, dekoraciisto. * [[János Kemény]] ([[Pittsburg]], [[Usono]], [[1903]] - [[Târgu Mureş]], [[1971]]) verkisto, teatrestro. * [[Erzsébet Kerekes Tóth]] ([[Târgu Mureş]], [[1929]]) kantistino. * [[László Kerestély]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[1919]]) aktoro, kantisto. * [[Sándor Keresztes]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1956]]) aktoro. * [[Ilka Kilyén]] ([[Nagynyulas]], [[1954]]) aktorino, deklamistino. * [[Elemér Kincses]] ([[Târgu Mureş]], [[1946]]) reĝisoro, verkisto. * [[József Király]] ([[Kolozsvár]], [[2-a de januaro]] [[1912]] - ?) aktoro. * [[László Király (aktoro)|László Király]] ([[Nagyvárad]], [[9-a de oktobro]] [[1917]] –[[Toronto]], [[23-a de decembro]] [[1984]]) aktoro. * [[Júlia Kirkósa]] ([[Gherla]], [[10-a de julio]] [[1947]]) operkantisto (soprano) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Orsolya Kirkósa]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[31-a de majo]] [[1974]]) operkantisto (soprano). [http://www.orsolyakirkosa.com Retejo] * [[Bálint Kisfalussy]] ([[Ip]], [[1939]]) aktoro. * [[Attila Kiss B.]] ([[Huedin]], [[28-a de januaro]] [[1963]]) operkantisto (tenoro) inter [[1993]] kaj [[1998]] en [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Domokos Kiss]] ([[Rugăneşti]], [[1946]]) operkantisto. * [[Ildikó Kiss Törék]] ([[Petroşani]], [[1945]] aktorino. * [[Imre Kiss]] ([[Oradea]], [[1927]]) aktoro. * [[László Kiss (aktoro)|László Kiss]] ([[Sighişoara]], [[1919]] - [[Târgu Mureş]], [[1968]]) aktoro, verkisto. * [[Magda Klein]] ([[Satu Mare]], [[14-a de majo]] [[1952]]) reĝisoro, inter [[1983]] kaj [[1988]] en la [[Temesvári Állami Csiky Gergely Színház]]. * [[Antal Kocsis]] ([[Satu Mare]], [[1939]] aktoro. * [[Ilona Komlóssy]]; ''Komlosi'' ([[Kolozsvár]], [[1-a de aprilo]] [[1884]] - [[?]]) aktorino. * [[Gábor Kontz]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[8-a de oktobro]] [[1949]]) operkantisto (tenoro), ĝis [[1990]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[László Kónya]] ([[Ceuaşu de Câmpie]], [[7-a de aŭgusto]] [[1934]]) operkantisto (tenoro), inter [[1958]] kaj [[1968]] ano de la [[Bucureşti]]-operejo. * [[Mária Korda]]; ''Antónia Farkas'' ([[Déva]], [[4-a de majo]] [[1898]]) - [[Ĝenevo]], [[?-a de februaro]] [[1976]]) aktorino, edzino de [[Alexander Korda]]. * [[Endre Koréh]] ([[Sepsiszentgyörgy]], [[13-a de aprilo]] [[1906]] - [[Vieno]], [[20-a de septembro]] [[1960]]) oprkantisto (baso). * [[Zsófia Koós]] ([[Sztána]], [[6-a de aprilo]] [[1916]] - [[Cluj-Napoca]], [[16-a de septembro]] [[1990]]) aktorino. * [[Jenő Korcsmáros]] ([[Timişoara]], [[1932]]) aktoro. * [[Ágnes Kostyán]]; edzino de ''István Seibert'' ([[Cluj-Napoca]], [[30-a de majo]] [[1948]]) kantistaktorino en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[János Kotsi Patkó]] ([[Derecske]], [[24-a de septembro]] [[1763]] – [[Kolozsvár]], [[14-a de februaro]] [[1842]] aktoro, dremverkisto, tradukisto, fakverkisto, teatrestro * [[Ádám Kovács]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[1933]]) reĝisoro. * [[Attila Kovács]] ([[Kolozsvár]], [[1942]]) operkantisto. * [[Éva Kovács]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1947]]) aktorino. * [[Ferenc Kovács (reĝisoro)|Ferenc Kovács]] ([[Marossárpatak]], [[1927]]) reĝisoro. * [[György Kovács]] ([[Kolozsvár]], [[1910]] - [[Cluj-Napoca]], [[1977]]) aktoro, reĝisoro. * [[Gyula Kovács]], ''E. Kovács'' ([[Gébe]], [[14-a de februaro]] [[1839]] - [[Segesvár]], [[2-a de aŭgusto]] [[1899]]) aktoro, poeto, reĝisoro. * [[Ildikó Kovács]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[1927- [[2008]]]]) reĝisoro. * [[Ilona Kovács]] ([[Braŝovo]], [[1927]]) operkantistino. * [[Kató Kovács]] ([[Gernyeszeg]], [[1918]] aktorino. * [[Lenke M. Kovács]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[11-a de aprilo]] [[1945]]) kantistaktorino, de [[1968]] por 5 jaroj en la [[Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat]] kaj poste en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[Levente Kovács]] ([[Marosvásárhely]], [[1940]]) reĝisoro. * [[Dezső Kováts]] ([[Kövend]], [[24-a de aŭgusto]] [[1905]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[5-a de novembro]] [[1986]]) aktoro, teatrestro. * [[Erzsébet Kováts]] ([[Arad]], [[1910]] - ?) aktorino. * [[Gyula Kozma]] ([[Kolozsvár]], [[1910]] - [[Cluj-Napoca]], [[1976]]) aktoro. * [[Lajos Kozma]] [[Zetea]], [[24-a de decembro]] [[1925]] - ) aktoro. * [[József Kozsik]] ([[Sânnicolau Mare]], [[19-a de julio]] [[1962]]) aktoro en [[Arad]], [[Turda]] kaj [[Târgu Mureş]]. * [[Jenő Könyves]] ([[Apáca]], [[9-a de aprilo]] [[1860]] -[[?]]) aktoro. * [[István Kőfalvi]] ([[Pusztakeresztúr]], [[1933]]) aktoro. * [[Béla Köllő]] ([[Gheorgheni]], [[1929]]) aktoro. * [[Sándor Köpeczi]] ([[Cristur]], [[6-a de majo]] [[1945]]) operkantisto en la rumana operejo de [[Cluj-Napoca]]. * [[Mihály Kőmíves]] ([[Arad]], [[1942]]) aktoro. * [[Lajos Kőmíves Nagy]] ([[Budapest]], [[1885]] - [[Cluj-Napoca]], [[1977]]) reĝisoro. * [[Dusu Kőszegi]] ([[Máramarossziget]], [[1908]] - [[Târgu Mureş]], [[1952]]) aktorino. * [[Margit Kőszegi]] ([[Máramarossziget]], [[11-a de marto]] [[1902]] - [[Târgu Mureş]], [[2-a de februaro]] [[1988]] aktorino. * [[Mária Kőszegi]] ([[Máramarossziget]], [[1911]] - [[Târgu Mureş]], [[1980]]) aktorino. * [[József Kötő]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1939]]) dramaturgo, teatrohistoriisto, politikisto. * Böske Kürthy * [[Andor Krasznai]] [[?]] [[1858]] - [[Nagyvárad]], [[17-a de januaro]] [[1910]]) aktoro. * [[Paula Krasznai]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[24-a de junio]] [[1931]]) aktorino. * [[Margit Kémer]], ''Manci'' [[Nagykároly]], [[28-a de septembro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[21-a de septembro]] [[1990]]) aktorino * [[Ágnes Kriza]] ([[Bistriţa]], [[29-a de januaro]] [[1937]] - [[Cluj-Napoca]] [[?]] [[1996]]) operkantistino. * [[András Krizsán]] ([[Temesbökény]], [[1912]] - ?) aktoro. * [[Karola Krisán]] ([[Kolozsvár]], [[8-a de januaro]] [[1910]] - [[?]]) aktorino. * [[Szidónia Krizsovánszky]] ([[Kisiklód]], [[1944]]) aktorino. * [[Ildikó Kudelász]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1926]]) aktorino. * [[Károly Kudelász]] ([[Sátoraljaújhely]], [[1896]] - [[Oradea]], [[1973]]) dekoraciisto. * [[Attila Kulcsár-Székely]] ([[Târgu Mureş]], [[8-a de julio]] [[1970]]) aktoro en la [[Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat]]. * [[Márton Kulinyi]] ([[Szeged]], [[23-a de decembro]] [[1859]] - [[Arad]], [[20-a de majo]] [[1933]]) aktoro. * [[István (Krausz) Kuti]] ([[Timişoara]], [[1938]]) aktoro. == L == * [[Róbert Laczkó Vass]] ([[Gyergyóremete]], [[1976]]) aktoro de 2000 en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]], operkantisto (baritono). [http://www.huntheater.ro/cv.php?soid=26&sl=1 Roloj]. * [[Gusztáv Laczó]] ([[Köröskisjenő]], [[1936]]) aktoro. * [[Károly Lajtai]]; ''Le Derle'' ([[Marosvásárhely]], [[7-a de decembro]] [[1886]] - [[?]], [[27-a de aŭgusto]] [[1946]]) aktoro. * [[Imre Ladányi]] ([[Hajdúnánás]], [[1-a de septembro]] [[1877]] – [[Timişoara]], [[17-a de novembro]] [[1949]]) aktoro, reĝisoro, prozaverkisto * [[Béla Lantos]] ([[Vajdahunyad]], [[1905]] - [[Târgu Mureş]], [[1967]]) aktoro. * [[Dániel Láposi]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1933]]) operkantisto. * [[Adrienne Laskay]] ([[Kolozsvár]], [[25-a de aprilo]] [[1944]]) kapelestrino en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Éva László]] ([[Arad]], [[6-a de oktobro]] [[1923]] - [[Cluj-Napoca]], [[23-a de decembro]] [[1995]]) operkantistino (soprano) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Gerő László]] ([[Alba Iulia]], [[3-a de januaro]] [[1928]] - [[Cluj-Napoca]], [[?]] [[2005]]) aktoro. * [[Gyula László (aktoro)|Gyula László]] ([[Végvár]], [[1910]] - ?) aktoro. * [[Ildikó László]] ([[Târgu Mureş]], [[1954]]) dekoraci- kaj kostumprojektistino. * [[Irén László]] ([[Kolozsvár]], [[8-a de aprilo]] [[1882]] - [[?]]) aktorino. * [[Károly László]] ([[Braŝovo]], [[1935]]) aktoro. * [[Magda László]] ([[Marosvásárhely]], [[14-a de julio]] [[1912]] - [[Roma]], [[2-a de aŭgusto]] [[2002]]) operkantistino. * [[Zita László]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[30-a de oktobro]] [[1970]]) aktorino de [[1996]] en la [[Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat]]. * [[Zoltán László]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[25-a de marto]] [[1953]]) aktoro de [[1976]] ĝis [[1991]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[Gabriella Lázár]] ([[Székelyudvarhely]], [[3-a de oktobro]] [[1890]] - [[Montekarlo]], [[?]] [[1954]]) baletistino. * [[Károly Lavotta]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]] [[1926]]) aktoro. * Hilda Lázár * [[János Lázár]] ([[Szemlak]], [[1912]] - ?) operkantisto. * Pál Légrády * [[Márton Lendvay]] ([[Nagybánya]], [[11-a de novembro]] [[1807]]- [[Pest]], [[29-a de januaro]] [[1858]]) aktoro. * [[Annamária Lengyel]] ([[Nagyvárad]], [[5-a de junio]] [[1931]]) baletistino inter [[1949]] kaj [[1956]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[József Ligeti]] ([[Budapest]], [[10-a de decembro]] [[1897]] – [[28-a de januaro]] [[1985]], [[Budapest]]) – baletisto, reĝisoro inter [[1921]]-[[1960]]) en [[Rumanio]]. * [[Béla Lomniczy]]; ''Probatzsky'' ([[London]], [[31-a de marto]] [[1864]] -[[?]]) aktoro. * [[Loránd Lohinszky]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1924]]) aktoro. * [[Andrea Lory]] ([[Oradea]], [[22-a de novembro]] [[1963]]) operkantistino (soprano). * [[Sára Loy]] ([[Oradea]], [[1920]]) aktorino. * [[Lajos Lőrincz]] ([[Corund (Harghita)]], [[1931]]) koreografino. * [[Ilona Lőrinczy]] ([[Miercurea Nirajului]], [[1931]]) aktorino. * [[Mária Lukács]] ([[Bucureşti]], [[1934]]) baletistino. * [[Béla Lukács (operkantisto)|Béla Lukács]] ([[Nagyvárad]], [[2-a de oktobro]] [[1887]] - [[Budapest]], [[12-a de oktobro]] [[1935]]) operkantisto (baritono). * [[Katalin Lukácsy]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[8-a de aprilo]] [[1954]]) aktorino. == M == * [[József Madaras]] ([[Rigmani]], ([[16-a de aŭgusto]] [[1937]] - [[Budapest]], [[24-a de aprilo]] [[2007]]) aktoro * [[Lóránt Madarász]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[27-a de oktobro]] [[1969]]) aktoro en la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]]. * [[Ida Major]] ([[Kolozsvár]], [[20-a de decembro]] [[1866]] - [[?]]) aktorino. * [[Gergely Magyari]] ([[Jedd]], [[1936]] - [[Târgu Mureş]], [[1998]]) aktoro. * [[László Majtényi]] ([[Nagyvárad]], [[27-a de junio]] [[1883]] - [[?]]) aktoro. * [[Olga Major]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1955]]) aktorino. * [[Mata Makay]]; ''Frida Zwilling'' ([[Nagyvárad]], [[?]] -[[?]]) operkantistino (soprano). * [[Gyula Margittay]] ([[Arad]], [[8-a de oktobro]] [[1878]] - [[Dunaföldvár]], [[17-a de septembro]] [[1929]]) aktoro. * [[Éva M. Kovács]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1945]]) kantistino. * [[Lajos Makra]] ([[Timişoara]], [[1937]]) aktoro. * [[Éva Maksay]] ([[Moroeni]], [[1935]]) baletistino. * [[Béla Maresch]] ([[Arad]], [[1923]]) aktoro. * [[Eszter Márkó]] [[Sfântu Gheorghe]], [[16-a de majo]] [[1978]]) aktorino en la [[Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat]]. * [[András Márkos (grafikisto)|András Márkos]] ([[Miercurea Ciuc]], [[1950]]) pentristo, dekoraciisto. * [[Árpád Márton (aktoro)|Árpád Márton]] ([[Magyarlápos]], [[1955]]) aktoro, politikisto. * [[Erzsébet F. Márton]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1947]]) aktorino. * [[János Márton]] ([[Zetea]], ([[1921]] - [[Cluj-Napoca]], [[1998]]) aktoro, dramverkisto. * [[Melinda Márton]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[14-a de aŭgusto]] [[1956]]) operkantistino (koloratursoprano) de [[1975]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[László Mátray]] ([[Nagyvárad]], [[1943]]) aktoro. * [[Jenő Mátyás]] ([[Oradea]], [[16-a de septembro]] [[1935]]) operkantisto (baso) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[József Mátyási]] ([[Nagybánya]], [[3-a de aprilo]] [[1841]] - [[Nagybánya]], [[7-a de januaro]] [[1904]]) aktoro. * [[Margarethe Matzenauer]] ([[Temesvár]], [[1-a de julio]] [[1881]] - [[Van Nuys]], [[Usono]], [[19-a de majo]] [[1963]]) operkantistino (soprano).[http://www.answers.com/topic/margarete-matzenauer Retejo][http://www.answers.com/topic/lebendige-vergangenheit-margarete-matzenauer Classical Albums] * [[Kati Méhes]] ([[Hadad]], [[1950]]) aktorino. * [[István Merk]] ([[Oradea]], [[12-a de julio]] [[1947]]) operkantisto (baritono) de [[1981]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Éva Meister]] ([[Olthévíz]], [[1956]]) aktorino. * [[Vilmos Tibor Meleg]] ([[Kémer]], [[1956]]) aktoro. * [[Gaby Mende]] ([[Reghin]], [[1929]]) aktorino. * [[András Mester]] ([[Rugăneşti]], [[1922]]) aktoro. * [[József Mester]] ([[Welland]], [[Kanada]], [[1927]]) operkantisto. * [[Tibor Mester]] ([[Szatmárnémeti]], [[22-a de majo]] [[1904]] - [[?]]) aktoro. * [[Paulette Mészáros]] ([[Nagyvárad]], [[30-a de oktobro]] [[1902]] - [[?]]) aktorino * Mici Jósika * [[Irén Mihályffy]] ([[Zsombolya]], [[27-a de majo]] [[1882]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[5-a de septembro]] [[1950]]) operkantistono (alto, mezzosoprano). * Károly Mihályi * [[Mária Mihályi]]; edzino de ''Kálmán Gerzsán'' ([[Nagybacon]], [[20-a de aŭgusto]] [[1889]] - [[Budapest]], [[18-a de februaro]] [[1979]]) aktorino. * [[Tamara Miklós]] ([[Mislea]], [[1957]]) aktorino. * [[László Miske]] ([[Turda]], [[1935]]) aktoro. * [[Győző Mogyoróssy]] ([[Oradea]], [[1919]] - [[Târgu Mureş]], [[1971]]) aktoro. * [[István Mogyoróssy]] ([[Oradea]], [[1928]]) aktoro. * [[Katalin Moldvay]] ([[Satu Mare]], [[1955]]) dekoraciistino. * [[Gizella Molnár]] ([[Lunca de Jos]], [[1935]]) aktorino. * [[János Molnár (kantisto)|János Molnár]] ([[Máramarossziget]], [[16-a de septembro]] [[1943]]) operkantisto (tenoro, baritono) de [[1969]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Levente Molnár (kantisto)|Levente Molnár]] ([[Remetea (Harghita)]] [[?]] [[1983]]) operkantisto (baritono). * [[Mária Molnár]] ([[Târgu Mureş]], [[? de junio]] [[1965]]) operkantistino de [[1998]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Ilona Montagh]] ([[Arad]], [[8-a de decembro]] [[1899]] - [[?]]) aktorino. * [[Erzsébet Mózes]] ([[Sáromberke]], [[10-a de novembro]] [[1935]]) aktorino. == N == * [[István Nádai]]; ''Niedermann'' ([[Nagykároly]], [[12-a de novembro]] [[1910]] - ?) aktoro. * [[Anna Nádas]] ([[Brassó]], [[1897]] - [[Beregszász]], [[1990]]) aktorino. * [[Csongor Nagy]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[21-a de decembro]] [[1975]]) aktoro en Sfântu Gheorghe, [[Miercurea Ciuc]], [[Satu Mare]]. * [[Dezső Nagy]] ([[Temesvár]], [[1941]]) aktoro. * [[Endre Nagy (scenejdekoraciisto)|Endre nagy]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1938]]) dekoraciisto. * [[Ilona Nagy]] ([[Bucureşti]], [[1932]]) aktorino. * [[Imre Nagy (aktoro)|Imre Nagy]] ([[Salonta]], [[1926]] - [[Târgu Mureş]], [[1979]]) aktoro, reĝisoro. * [[Iza Nagy]] ([[Oradea]], [[1930]]) aktorino. * [[Jolán Nagy]] ([[Târgu Mureş]], [[1928]] - [[Târgu Mureş]], [[1971]]) altorino. * [[József Nagy (aktoro)|József Nagy]] ([[Mezőmadaras]], [[19-a de aŭgusto]] [[1931]]) aktoro. * [[Katalin Nagy (kantistino)|Katalin Nagy]] ([[Miercurea Ciuc]], [[22-a de majo]] [[1937]]) operkantistino (mezosoprano) de [[1962]] ĝis [[1987]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Orbán Nagy]] ([[Braşov]], [[22-a de majo]] [[1972]]) aktoro de [[1996]] en la [[Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat]]. * [[Malvin Nógrádi]] ([[Arad]], [[6-a de aprilo]] [[1890]] - [[?]]) aktorino. * [[Katalin Nászta]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1950]]) aktorino. * [[Mária Néb]], ''Núb'' ([[Kolozsvár]], [[18-a de aŭgusto]] [[1799]] – samloke, [[17-a de januaro]] [[1884]]) aktorino * [[Levente Nemes]] ([[Mediaş]], [[1939]]) aktoro, teatrestro. * [[Mihail Nemes]] ([[Botháza]], [[1922]]) dekoraciisto. * [[Sándor Nemes Niman]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1928]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1973]]) aktoro. * [[Piroska Nyiredi]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1925]] - [[Cluj-Napoca]], [[1997]]) aktorino. == O == * [[Károly Orbán]] ([[Apáca]], [[1943]]) aktoro. * [[Lajos Olasz]] ([[Szatmárnémeti]], [[24-a de majo]] [[1894]]- [[Budapest]], [[31-a de majo]] [[1949]]) aktoro, scenejdekoraciisto. * [[Lujza Orosz]] ([[Krasznahorvát]], [[1926]]) aktorino. * [[Ferenc Ottrok]] ([[Piski]], [[4-a de junio]] [[1911]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[14-a de septembro]] [[1972]]) operkantisto (tenoro) de [[1949]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * Géza Örvössy == P == * [[Tibor Pálffy]] ([[Târnăveni]], [[22-a de aŭgusto]] [[1967]]) aktoro en la [[Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház]]. * Zsazsa Pálffy * [[Magda, E. Páll]] ([[Világos]], [[19-a de marto]] [[1913]] - [[Cluj-Napoca]] [[21-a de decembro]] [[1992]]) aktorino. * [[Imre Palló]] ([[Mátisfalva]], [[23-a de oktobro]] [[1891]] - [[Budapest]], [[25-a de januaro]] [[1978]]), operkantisto (baritono). * [[Irma Palucz M.]] ([[Nagyvárad]], [[1-a de septembro]] [[1904]] – [[Oradea]], [[3-a de oktobro]] [[1969]]) aktorino. * Vilma Palucz * [[Kati Panek]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[4-a de septembro]] [[1957]]) aktorino. * [[Anna Pánti]] ([[Beiuş]], [[13-a de septembro]] [[1960]]) operkantistino (soprano). * [[Éva Papp]] ([[Baia Mare]], [[1958]]) aktorino. * [[Judit Papp]] ([[Debrecen]], [[1940]]) scenejdekoraciistino. * [[Magda Papp]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[10-a de marto]] [[1921]] - [[Békéscsaba]], [[25-a de marto]] [[1992]]) kantistaktorino. * [[Tibor Papp]] ([[Braŝovo]], [[2-a de aprilo]] [[1917]] - [[Cluj-Napoca]], [[26-a de majo]] [[2004]]) operkantisto (tenoro). * [[Vilma Papp]] ([[Arad]], [[24-a de aprilo]] [[1953]]) operkantistino (soprano). * [[Miklós Parászka]] ([[Făgăraş]], [[1953]]), aktoro, reĝisoro, direktoro de teatro [[Csíki Játékszín]]. * [[Gabriel Pascal]] ''Gábor Lehel'' ([[Arad]], [[4-a de junio]]] [[1894]] - [[New York City]], [[6-a de julio]] [[1954]]), aktoro, filmproduktisto, reĝisoro. * [[János Pásztor]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1929]] -[[Cluj-Napoca]], [[1981]]) aktoro. * [[Enikő Pataki]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[18-a de aprilo]] [[1968]]) operkantistino (soprano) de [[1990]] en [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Tibor Pataky]] ([[Temesvár]], [[1912]] - ?) aktoro. * [[Etelke Pávai Sidó]]; edzino de ''Gáspár Szántó'' ([[?]] - [[?]]) operkantistino (soprano). * [[János Perényi]], ''Predics'' ([[Szászrégen]], [[1912]] aktoro. * [[László Perényi]], ''Predics'' ([[Szászrégen]], [[23-a de aprilo]] [[1910]] - [[Baja]], [[8-a de novembro]] [[1993]]) aktoro. * [[Teréz Peris]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[19-a de oktobro]] [[1932]]) aktorino, teatrohistoriistino. * [[János Péter]] ([[Temesvár]], [[1907]] - [[Timişoara]], [[1976]]) aktoro. * [[Gyula Péterffy]] ([[Târgu Mureş]], [[1935]] - [[Budapest]], [[1980]]) aktoro. * [[Lajos Péterffy]] ([[Sibiu]], [[1937]]) aktoro. * [[Alice Petróczy]] ([[Halmi]], [[10-a de februaro]] [[1900]] - [[Zuriko]], [[26-a de januaro]] [[1951]]) aktorino. * [[Alfréd Pfeiffer]] ([[?]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[26-a de marto]] [[1938]]) operkantisto (baso). * [[Klára Piroska]] ([[Oradea]], [[1950]]) aktorino. * [[Lili Poór]] ([[Mariancs]], [[1886]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1962]]) aktorino. * [[Ernő Puhala]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1928]]) aktoro. * [[Kornélia Prielle]]; ''Antónia Priel'' ([[Máramarossziget]], [[1-a de junio]] [[1826]] - [[Budapest]], [[25-a de februaro]] [[1906]]) aktorino. * [[Júlia Puni]] ([[Reghin]], [[8-a de decembro]] [[1927]]) operkantistino (soprano) de [[1953]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Auguszta Pünkösdy]] ([[Lugos]], [[28-a de aŭgusto]] [[1890]] - [[Vieno]] [[28-a de aŭgusto]] [[1955]]) hungardevena germana aktorino. == R == * [[Imre Rádai]]; ''Rittinger'' ([[Temesvár]], [[9-a de aŭgusto]] [[1907]] - [[?]]) aktoro. * [[Teri Radó]] ([[Temesvár]], [[8-an de marto]] [[1900]] - [[?]]) aktorino. * [[János Raisz]] ([[Kapnikbánya]], [[1-a de oktobro]] [[1830]] - [[Budapest]], [[11-a de septembro]] [[1882]]) aktoro. * [[Mari Rácz]] ([[Sântimreu]], [[25-a de julio]] [[1952]]) aktorino.[http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=227 Roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928061606/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=227 |date=2007-09-28 }} * [[Dódi Rappert]] ([[Oradea]], [[1920]] - ) aktorino. * [[Károly Rappert]] ([[Oradea]], [[1926]]) aktoro. * [[Magda R. Bertalan]] ([[Kádár]], [[1931]]) aktorino. * [[Árpád Réti]]; ''Réthy'' ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[31-a de decembro]] [[1939]]) aktoro. * [[Ödön Réthely]] ([[Pápa]], [[1881]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1951]]) aktoro, operkantisto. * [[Antal Rónai]] ([[Szeged]], [[1906]] - [[?]]) kapelestro inter [[1948]] kaj [[1970]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Lya Rosescu]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[29-a de oktobro]] [[1926]] - [[Cluj-Napoca]], [[25-a de septembro]] [[1999]]) kostumistino. * [[Anna Rozek]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1937]]) aktorino. * [[Anna Rózsa]]; ''Vasiliu'' ([[Buziásfürdő]], [[10-a de februaro]] [[1899]] - [[8-a de aprilo]] [[1987]]) operkantistino (soprano). == S == * [[Gyula Salacz]] ([[Gyula]], [[31-a de aŭgusto]] [[1832]] - [[Arad]], [[18-a de julio]] [[1915]]) urbestro de Arad, mecenato. * [[Lehel Salat]] ([[Miercurea Ciuc]], [[26-a de julio]] [[1959]]) aktoro. * [[Árpád Sándor]] ([[Zetea]], [[16-a de majo]] [[1978]]) operkantisto (baritono) en [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Zoltán-Gábor Sarkadi]] ([[Târgu Mureş]], [[17-a de septembro]] [[1968]]) aktoro, de [[1998]] en la [[Tomcsa Sándor Színház]]. * [[Júlia Sárközi F.]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1927]]) aktorino. * [[Imre Sarlai]] ([[Budapest]], [[14-a de novembro]] [[1904]] - Budapest, [[16-a de februaro]] [[1983]]) aktoro. * [[Éva Sáros]]y ([[Târgu Mureş]], [[9-a de junio]] [[1932]] - [[Timişoara]], [[10-a de novembro]] [[2000]]) aktorino. * [[László Sass]] ([[Arad]], [[27-a de decembro]] [[1918]] - [[Cluj-Napoca]], [[2-a de majo]] [[1998]]) operkantisto (baritono), de [[1948]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]] . * [[Mária Sass]] ([[Kolozsvár]], [[1-a de marto]] [[1843]] - [[Saint-Perines]], [[Francio]], [[5-a de oktobro]] [[1905]]) operkantistino. * [[Árpád Sata]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[17-a de oktobro]] [[1950]]) aktoro.[http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=847 Roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928061454/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=847 |date=2007-09-28 }}. * [[Richárd Schaaser]] ([[Odorheiu Secuiesc]], [[1931]]) aktoro. * [[Samu Sebesi]] ([[Rugonfalva]], [[1859]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[21-a de marto]] [[1930]]) aktoro, ĵurnalisto, verkisto. * [[Aba Sebestyén]] ([[Braŝovo]], [[8-a de decembro]] [[1973]]) aktoro. * [[Klára Sebők]] [[Vlăhiţa]], [[1941]]) aktorino. * [[Ildikó Selyem]] ([[Târgu Secuiesc]], [[1945]]) aktorino, movarta konsilanstino. * [[Endre Senkálszky]] ([[Kolozsvár]], [[2-a de oktobro]] [[1914]]) aktoro [http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=300 Roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070712083747/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=300 |date=2007-07-12 }}. * [[Attila Seprődi Kiss]] [[Sepsiszentgyörgy]], [[1945]]): aktoro, reĝisoro. * [[Júlia Sigmond]] (*[[Turda]], [[1929]]): pupaktorino. * [[Lajos Sigmond]] ([[Hídalmás]], [[1908]] - [[Cluj-Napoca]], [[1979]]) operkantisto, fondintano de la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[András Simon]] (*[[Cluj-Napoca|Cluj]], [[15-a de decembro]] [[1950]]) aktoro, profesoro [http://www.magyarszinhaz.hu/index.php?id=463&cid=4723 Roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070515042802/http://www.magyarszinhaz.hu/index.php?id=463&cid=4723 |date=2007-05-15 }} * [[András Simon]] (*[[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1972]]) aktoro. * [[Gábor Simon]] [*[[Târgu Mureş]], [[1951]]) aktoro. * [[Katalin Fogel Simon]] (*[[Szecseleváros]], [[7-a de decembro]] [[1941]]) operkantistino (mezosoprano), de [[1966]] ĝis [[1989]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Károly Sinka]] (*[[Bucureşti]], [[1934]]) aktoro. * Rózsi S. Mátray * Jenő Soór * [[Margit Sipos]] (*[[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1936]]) baletistino. * [[Miklós Solti]] ([[Budapest]], [[1911]] - [[Oradea]], [[1980]]) aktoro. * [[Sándor Sombori]] ''Salamon'' ([[Barátka]], [[1920]] - ?) dramaturgo, teatrohistoriisto. * [[Angéla Soós]] (*[[Târgu Mureş]], [[20-a de septembro]] [[1930]]) aktorino. * [[Frigyes Stadler]] ([[Kolozsvár]], [[1860]] - [[Kolozsvár]], [[1938]]) aktoro. * [[Ödön Sümegi]] ([[Arad]], [[7-a de junio]] [[1882]] - [[?]]) aktoro. * [[András Sütő Udvari]] ([[Târgu Mureş]], [[25-a de novembro]] [[1959]]) aktoro. * [[Éva S. Sütő]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1936]]) scenejdekoraciistino kaj kostumprojektistino. * [[Bálint Szabó (operkantisto)|Bálint Szabó]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[18-a de aŭgusto]] [[1969]]) operkantisto (baso), de [[1990]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Ági Szabó]] ([[Turda]], [[1926]] - [[Târgu Mureş]], [[1977]]) aktorino. * [[Duci Ida Szabó]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[10-a de novembro]] [[1920]]) aktorino. * [[Ernő Szabó (aktoro)]] ([[Kassa]], [[1900]] - [[Budapest]], [[1960]]) aktoro inter [[1946]] kaj [[1955]] en la [[Székely Színház]]. * [[Erzsébet Szabó]] (*[[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1952]]) scenejdekoraciistino kaj marionetprojektantistino. * [[György Szabó]] (*[[Galaţi]], [[1938]]) dancisto, kantisto. * [[Ica Szabó]] ([[Kolozsvár]], [[9-a de marto]] [[1907]] - [[Cluj-Napoca]], [[5-a de majo]] [[1979]]) kantistaktorino. * [[Irma Szabó]] ([[Retteg]], [[1872]] - [[Rákoskeresztúr]], [[9-a de junio]] [[1930]]) aktorino. * [[István K. Szabó]] ([[Jibou]], [[21-a de junio]] [[1977]]) de [[1999]] reĝisoro, direktoro en la [[Tomcsa Sándor Színház]]. * [[József Szabó]] ([[Székelyhíd]], [[1926]]) reĝisoro. * [[Károly Szabó]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1932]]) aktoro. * [[Lajos Szabó (verkisto)|Lajos Szabó]]] ([[Alsóbölkény]], [[1912]] _ [[?]]) dramverkisto, profesoro, rektoro de la [[Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet]]. * [[Lajos Szabó (aktoro)|Lajos Szabó]] (*[[Târgu Mureş]], [[1932]]) aktoro. * [[Lajos Szabó E.]] (*[[Oradea]], [[1947]]) aktoro. * [[Mária Szabó]] {[[Cluj-Napoca|Cluj]], [[25-a de oktobro]] [[1949]]) aktorino. * Pál Szabó * [[Ottó Szabó]] ([[Szigetvár]], [[20-a de decembro]] [[1920]] - [[Budapest]], ? [[1998]]): aktoro. * [[Tibor Szabó]] ([[Carastelec]], [[13-a de oktobro]] [[1957]]) aktoro de [[1990]] en [[Figura Stúdió Színház]], direktoro de [[1996]]. * [[Zoltán Szabó (operkantisto)|Zoltán Szabó]]; ''bikfalvi'', el [[Bikfalva]], [[?]]-[[?]]) operkantisto (baritono). * [[Ferenc Szadai]]; ''Sonnenfeld'' ([[Arad]], [[2-a de oktobro]] [[1880]] - [[Karánsebes]], [[10-a de aŭgusto]] [[1904]]) aktoro. * [[Géza Szaday]] ([[Pürkerec]], [[1936]]) operkantisto de [[1968]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[László Szakács]] ([[Târgu Mureş]], [[10-a de marto]] [[1961]]) aktoro. * [[Levente Szakács]] ([[Bistriţa]], [[6-a de junio]] [[1970]]) operkantisto (tenoro), de [[1990]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Erzsébet Szállassy Nagy]] ([[Kolozsvár]], [[1942]]) baletistino. * [[József Szamosi]] ([[Nagysomkút]], [[13-a de septembro]] [[1912]]) ĵurnalisto, reĝisoro, verkisto. * [[József Szanati]] ([[Budapest]], [[1914]] - [[Cluj-Napoca]], [[1975]]) operkantisto inter [[1949]] kaj [[1975]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Enikő Szász]] ([[Goagiu]], [[8-a de decembro]] [[1953]]) aktorino. * Ilona Szász * [[Zoltán Szász]] ([[Kolozsvár]], [[28-a de junio]] [[1877]] - [[Budapest]], [[16-a de marto]] [[1940]]) teatrkritikisto. * [[Tibor Bej Szeffedin Sefket]]; ''Séfedin'', ''Sefedin'' ([[Kolozsvár]], [[6-a de junio]] [[1913]] - [[Bajruto]], [[Libano]] [[22-a de novembro]] [[1967]]) ĵurnalisto, scenaristo, filmreĝisoro. * Lili Szegő * [[Ferenc Székely]] ([[Udvarfalva]], [[1932]]) dramaturgo, literatursekretario. * [[Zoltán Székely Szabó]]; ''Zoltán Szabó'' ([[Mezőrücs]], [[26-a de aŭgusto]] [[1949]]) aktoro, redaktoro. * [[István Székely]] ([[Praid]], [[1930]]) operetaktoro. * [[Éva Székely M.]] ([[Marosvásárhely]], [[1942]]) aktorino. * [[Zoltán Székely Szabó]] ([[26-a de aŭgusto]] [[1949]]): aktoro ([[Sfântu Gheorghe]], [[Vieno]]) * [[Zsejke Székely]] ([[Cristuru Secuiesc]], [[8-a de februaro]] [[1968]]) operkantisto (soprano) de [[1986]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Anna Széles]] ([[Oradea]], [[1942]]) aktorino. * [[Erzsi Széll]] ([[Retteg]], [[27-a de aŭgusto]] [[1880]] - [[?]]) aktorino. * [[Ferenc Szélyes]] ([[Târgu Mureş]], [[1953]]) aktoro. * [[Sándor Széllyes]] (n. [[1932]]) kantisto. * [[Ferenc Szentes]], ''Sziszik'' ([[Szilágysomlyó]], [[15-a de aŭgusto]] [[1907]] - [[Cluj-Napoca]], [[20-a de januaro]] [[1992]]) aktoro. * [[István Szentgyörgyi (aktoro)|István Szentgyörgyi]] ([[Diósjenő]], ([[20-a de februaro]] [[1842]] - [[Kolozsvár]], [[19-a de oktobro]] [[1931]]) aktoro. * [[Jenő Szentimrei]] ([[Arad]], [[1891]] - [[Ciucea]], [[1959]]) verkisto, kritikisto, teatrohistoriisto. * [[József Szentmiklósi]] ([[salonta]], [[1957]]) aktoro. * [[Gusztáv Szepesi]] ([[Bethlen]], [[3-a de decembro]] [[1853]] - [[Miskolc]], [[20-a de novembro]] [[1901]]) aktoro. * [[Sándor Szígyártó]] ([[Hunedoara]], [[1923]]) reĝisoro. * [[Enikő Szilágyi]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]] [[1954]]) aktorino. * [[János Szilágyi]] ([[Tăşnad]], [[25-a de junio]] [[1975]]) operkantisto (baso) de [[1995]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Ferenc Szilágyi]] ([[Nagykapus]], [[1925]]) operkantisto. * [[Károly Szilágyi]] ([[Hegyközcsatár]], [[1943]]) operkantisto. * [[Margit Szilvássy]] ([[Beszterce]], [[16-a de novembro]] [[1910]] - [[Budapest]], [[7-a de septembro]] [[1988]]), hungara operkantistino (soprano) * [[Sándor Szinberger]] (*[[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1921]]) reĝisoro. * [[Gabriella Szirmai]] ([[Satu Mare]], [[1920]]) aktorino. * [[Zsuzsa Szokolay]] ([[Budapest]], [[1923]]) aktorino. * [[Klára Szopos]] ([[Dés]], [[1917]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]] [[1959]]) scenejdekoraciistino, kostumprojektantistino. * [[Lajos Szöllősy Szabó]] dancisto, koreografo. * [[Malvin Szterényi]] ([[Lugos]], [[28-a de februaro]] [[1886]] - [[Baden]], [[9-a de aprilo]] [[1957]]) operkantisto (soprano). * [[István Szugyiczky]] ([[Satu Mare]], [[1941]]) aktoro. * [[Margit Sz. Wittinger]] ([[Erdőszáda]], [[1940]]) scenejdekoraciistino. == T == * [[Ferenc Tamás]] ([[Târgu Mureş]], [[3-a de oktobro]] [[1922]]) aktoro. * [[Simon Tamás]] ([[Torockószentgyörgy]], [[1946]]) aktoro. * [[Bella Tanai]] ([[Miercurea Ciuc]], [[1930]]) aktorino. * [[Emil Tanay]] ([[Eger]], [[1903]] - [[?]]) aktoro de [[1940]] ĝis [[1964]] en [[Oradea]]. * [[József Tarnay]] ([[Nagyvárad]], [[4-a de decembro]] [[1901]] - [[Budapest]], [[1-a de decembro]] [[1962]]) aktoro. * [[László Tarr]] ([[Salonta]], [[28-a de julio]] [[1927]]) aktoro. * [[Sándor Tatai]] ([[Oradea]], [[1951]]) aktoro. * [[János Taub]] ([[Halmi]], [[1927]]) reĝisoro. * [[Zsuzsa Técsy]] ([[Marosvásárhely]], [[3-a de oktobro]] [[1917]] - [[Târgu Mureş]], [[2-a de marto]] [[1989]]) aktorino. * [[Nóra Tessitori]] ([[Kolozsvár]], [[1883]] - [[Târgu Mureş]], [[1969]]) deklamistino. * [[Gitta Temesvári]]; ''Seniora Tejnora'' ([[Temesvár]], [[25-a de decembro]] [[1915]] -[[?]]) aktorino de [[Temesvári Állami Csiky Gergely Színház]]. * [[Gyula Toducz]] ([[Zalău]], [[1930]]) aktoro. * [[Erzsébet Thúry]] operkantistino[http://www.vilaghirnev.ro/fgsz3.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051028164536/http://www.vilaghirnev.ro/fgsz3.html |date=2005-10-28 }} * [[Mária Thury]] ([[Arad]], [[3-a de marto]] [[1899]] - [[Budapest]], [[23-a de februaro]] [[1954]]) aktorino. * [[Béla Timár]] ([[Karánsebes]], [[3-a de aprilo]] [[1873]] - [[?]]) aktoro. * [[Attila Tompa]] ([[Târgu Mureş]], [[1929]]) aktoro. * [[Gábor Tompa]] ([[Târgu Mureş]], [[1957]]) reĝisoro. * [[Miklós Tompa]] ([[Székelyudvarhely]], [[1910]] - ) reĝisoro, aktorpedagogo. * [[Sándor Tompa]] ([[Kézdivásárhely]], [[22-a de decembro]] [[1903]] - [[Budapest]], [[19-a de decembro]] [[1969]]) aktoro. * [[Ilona Toszó]] ([[Marosvásárhely]], [[1944]]) aktorino. * [[Ilona Tóth]] ([[Cegléd]], [[14-a de aŭgusto]] [[1900]]– [[Cluj-Napoca]], [[30-a de januaro]] [[1992]])) aktorino. * [[László Tóth]] ([[Satu Mare]], [[1933]]) pentristo, scenejdekoraciisto. * [[Tamás Tóth]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1936]]) aktoro. * [[Miklós Tóth-Páll]] ([[Marosvásárhely]], [[1944]]) aktoro. * [[Sándor Tóth (aktoro)|Sándor Tóth]]([[Oradea]], [[1923]]) aktoro. * [[András Török]] ([[Huedin]], [[1949]]) aktoro. * [[István Török (n. 1924)|István Török]] ([[2-a de januaro]] [[1924]] - [[Satu Mare]], [[15-a de septembro]] [[1995]]: aktoro * [[József Török]] ([[Sighetu Marmaţiei]], [[1922]]) aktoro. * [[Károly Török]] ([[Kolozsvár]], [[6-a de marto]] [[1843]] - [[?]]) aktoro. * [[Katalin Török]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1930]]) aktorino. * [[Zsigmond Törökfalvi Pap]] ([[?]], [[1823]] - [[Nagybánya]], [[26-a de majo]] [[1904]]) macenato. * [[Éva Török Lukács]] ([[Aiud]], [[1925]]) aktorino. * [[Sándor Török (teatrohistoriisto)|Sándor Török]] ([[Nagykároly]], [[1911]] - ) artsekretario, teatrohistoriisto. * Janka T. Pogány * [[Éva Trenka]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[9-a de marto]] [[1922]]) operkantistino (soprano), de [[1948]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Piroska Tutsek]] ([[Braŝovo]], [[3-a de septembro]] [[1905]] - [[Budapest]], [[24-a de decembro]] [[1979]]) operkantistino (mezosoprano). == U == * [[Miklós Ungvári]]; ''Móric'', ''Mór'' ([[Szakcs]], [[1-a de aprilo]] [[1875]] - [[?]]) aktoro. * [[Anna Utry]] ([[Gyulafehérvár]], [[9-a de januaro]] [[1907]] - [[Budapest]], [[1968]]) operkantistino (koloratursoprano). * Magda Ürmössy == V == * [[Zoltán Vadász]] ([[Csákigorbó]], [[1926]] - [[Cluj-Napoca]], [[1989]]) aktoro. * [[Zsuzsa Vajda]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1955]]) aktorino. * [[Vilmos Vákár]] * [[Zita Váli]] ([[Târgu Mureş]], [[2-a de aŭgusto]] [[1948]]) aktorino en [[Cluj-Napoca]], [[Eger]]. * [[Ferenc Valkay]] ([[Timişoara]], [[20-a de majo]] [[1940]]) baletisto, koreografo. * [[András Vándor]] ([[Baia Mare]], [[4-a de novembro]] [[1928]]) aktoro. * [[István Vank]] ([[?]] - [[Nagyvárad]], [[8-a de septembro]] [[1916]]) aktoro. * [[Rudolf Várady]] ([[Nagyvárad]], [[1892]] - [[Târgu Mureş]], [[1957]]) aktoro. * [[Júlia Várady]] ''Tőzsér'' ([[Nagyvárad]], [[1-a de septembro]] [[1941]]) operkantistino (soprano) ĝis [[1970]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]], de [[1977]] en [[Germanio]]; edzino de [[Dietrich Fischer-Dieskau]]. * [[Mária Várady]] ([[Baia Mare]], [[1954]]) aktorino. * [[József Varga]] ([[Nagyvárad]], [[1902]] - [[Târgu Mureş]], [[1976]]) aktoro. * [[László Varga]] ([[Máramarossziget]], [[28-a de novembro]] [[1916]] - [[Cluj-Napoca]], [[3-a de julio]] [[1995]]) operkantisto en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Melinda Varga]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[10-a de aprilo]] [[1952]]) operkantisto (soprano, koloratursoprano) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Vilmos Varga]] ([[Hegyközkovácsi]], [[1935]]) aktoro, deklamisto. * [[Piroska Vargha]] ([[Marosvásárhely]], [[1942]]) operkantistino. * [[Zoltán Vargha]] ([[Bucureşti]], [[1936]]) operkantisto. * [[Árpád Varjas]] ([[Arad]], [[31-a de decembro]] [[1854]] - [[Arad]], [[30-a de decembro]] [[1915]]) mecenato. * [[Katalin Vásárhelyi]] ([[Oradea]], [[1944]]) aktorino. * [[Éva Vass]] ([[Bistriţa]], [[1947]]) operkantistino. * [[György Vass]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1939]]) baletisto. * [[Piri Vass]] ([[Kolozsvár]], [[1-a de oktobro]] [[1913]] - [[Frankfurt am Main]], [[10-a de septembro]] [[2002]]) aktorino. * [[Lóránd Váta]] ([[Sfântu Gheorghe]], [[19-a de septembro]] [[1972]]) aktoro en la [[Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház]]. * [[István Végh]] ([[Marosvásárhely]], [[7-a de junio]] [[1856]] - [[?]]) scenejdekoraciisto. * [[Albert Veress]] (*[[Miercurea Ciuc]]) aktoro en [[Csíki Játékszín]] [http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=78 Roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070524014257/http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=78 |date=2007-05-24 }} * [[László Veress (operkantisto)|László Veress]] ([[Timişoara]], [[1945]]) operkantisto. * [[László Veress (aktoro)|László Veress]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1945]]) aktoro. * [[József Vértes]] ([[Timişoara]], [[23-a de majo]] [[1939]]) aktoro. * [[Ernő Vigh]] * [[Lili V. Hegyi]] ([[Dunaharaszti]], [[1883]] - [[Cluj-Napoca]], [[1967]]) aktorino, operkantistino. * [[Árpád Visky]] ([[Székelyvécke]], [[1940]] [[Sfântu Gheorghe]], [[1986]]) aktoro. * [[Ildikó Vitályos]] ([[Dumbrăveni]], [[8-a de aprilo]] [[1935]]) aktorino. * [[Olga Vojtekovits Köllő]] ([[Borgóbeszterce]], [[1900]] - [[Târgu Mureş]], [[1981]]) kantistino, muzikpedagogino. * [[Lucia Vonica]] ([[Zalău]], [[9-a de januaro]] [[1930]]) operkantistino (soprano), de [[1953]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[András Völgyesi]] ([[Oradea]], [[1923]]) reĝisoro, scenejdekoraciisto. * [[János Völgyesi]] ([[Oradea]], [[1926]]) aktoro. * [[András V. Vajda]] ([[Budapest]] [[1909]] - ?) aktoro, reĝisoro. == W == * [[György Wellmann]] ([[Oradea]], [[1946]]) aktoro. * [[Kató Wilkovits]] ([[Vylok]], [[Ĉeĥio]], [[1918]] - ?) operkantistino en [[Timişoara]], [[Cluj-Napoca|Cluj]]. * [[Zoltán Winkler]] ([[Târgu Mureş]], [[1950]]) operkantisto. * [[Sándor Winterfeld]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[1933]]) scenejdekoraciisto. * [[Ágnes Péter]] ([[Temesvár]], [[1940]]) aktorino. == Z == * [[Gyula Zalányi]] ([[Szabéd]], [[1950]]) aktoro. * [[Ildikó Znorovszky]] ([[Arad]], [[1947]]) aktorino. * [[István Zongor]] ([[Marosvásárhely]], [[1943]]) aktoro. * [[Éva Zsellér]] ([[Târgu Mureş]], [[7-a de aprilo]] [[1961]]) operkantistino (soprano) en [[Iaşi]], [[Kanado]]; de [[1988]] anino de [[Operejo Metropolitan]] en [[New York]]. * [[Anna Zsigmondi]] ([[Braŝovo]], [[5-a de novembro]] [[1887]] - [[?]]) kantistaktorino. * [[Margit Zsizsik]] ([[Timişoara]], [[6-a de julio]] [[1934]]) operkantistino (soprano) de [[1954]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]], de [[1961]] ĝis [[1985]] en la [[Timişoara]]. * [[József Zsold]] ([[Braŝovo]], [[7-a de februaro]] [[1927]] - [[Vancouver]], [[31-a de januaro]] [[1996]] aktoro. * [[Árpád Zsoldos]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[21-a de aŭgusto]] [[1933]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[17-a de decembro]] [[2001]]) aktoro. == Bibliografio == * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/ Hungara teatroarta enciklopedio 1-3. (hungare)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03628/index.phtml Enciklopedio de rumaniana hungara literaturo, 1-4.] * ''Színjátszó személyek'', A Hét Évkönyve 1982. Redaktis: Mária Kacsir. * Enyedi Sándor: ''Színészek, színházak, városok'' - A harárontúli magyar színhásművészet kislexikona, Balassi Kiadó, Budapest - Polis Könyvkiadó, Kolozsvár, 2006. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hamlet.ro/ Hungaraj teatroj en Transilvanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100722053626/http://www.hamlet.ro/ |date=2010-07-22 }} * [http://karpatok.szinhaz.hu/ Hungaraj teatroj en Karpatbaseno ekster Hungario] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061205042332/http://karpatok.szinhaz.hu/ |date=2006-12-05 }} * [http://www.hamlet.ro/adatbazis.php?kat=-1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070211001724/http://www.hamlet.ro/adatbazis.php?kat=-1 |date=2007-02-11 }} Listo de transilvaniaj hungaraj geaktoroj [[Kategorio:Transilvanio]] [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Rumanoj]] roq83s77jxbabnrbxgl9lckqalsvs23 0 140185 9488492 9487620 2026-10-05T11:13:25Z Roberto 609 /* El Esperanto */ 9488492 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} {{KompaktaEnhavTabelo}} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == ===[[Afrika Revuo]]=== '''Afrika Revuo: Esperanto-gazeto por ĉiuj.'''. Siatempe la sola esperanto-gazeto aperanta en Afriko. Casablanca (Maroko). Jan.-nov.-dec. 1947, 8-20 p. 23x15. 20,5x13,5, presita, 12 n-roj entute 108 paĝoj. Ĉefred. [[Iréne Fink]]. IEMW 705.227-B.Esp. HEM (340), GEBAA (1829), === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== [[Magi Emulo]]. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== [[Frank Booth]]. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} {{citaĵo|La tradukisto skribas, ke tiu [[libreto]] helpos al pli granda familiareco kun arboj kiuj ŝirmas kaj nutras la peltajn kaj plumajn estaĵojn kaj provizas la semantajn flamojn ĉirkaŭ kiuj oni kolektigas kiam en [[Anglujo]] la strigoj komencas sian noktan kriadon ». La libreto prezentias ion novan en nia tradukita literaturaĵo, kaj certe interesos multajn, kiuj ŝatas la naturon.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== N. Mihajlov. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} ===[[Bohemaj kantoj]]=== '''Bohemaj kantoj''' trad. [[Rudolfo Dostal]]. Vieno, 1913(?) {{citaĵo|Pri tiu hektografita kolekto de muzikaloj mi ne povas fari pli bone ol rekopii la antaŭparoleton de S-ro R. Dostal: "Provinte esperantigi kelkajn el la amasa riĉeco la plej konatajn bohemajn popolkantojn, mi ne atentis en la tradukoj tiel severe pri la korektaj rimoj, kiel pri la laŭsenca kaj preskaŭ laŭvorta transmeto. La konantoj de la afero scias, ke la originaloj ankaŭ ne estas rimpuraj. Se mi trafis klare kopii la naivan senton de tiuj ĉi popolkantoj, tio min jam kontentigus kaj samtempe tio ree pruvus, kian mirindan flekseblecon Esperanto enhavas. — Pro tio, karaj kantoj, plezurigu kelkhore la Esperantistaron!"|Esperanto n140 mar 1913}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === [[Ambros Schiffner]]. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== [[Margarethe Krestanoff]] (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *[[Spas Rusinov]]. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== [[Renatino Vongrej]]. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== [[A. den Doolaard]]. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== [[Mats Traat]] ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Ekrigardo al Budhismo]]=== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[El idioma internacional Esperanto]]=== '''El idioma internacional Esperanto''' . Eld. Asociacion Esperantista Argentina, 1919? Enhavo : Propaganda parto. Kurso de Esperanto en 18 lecionoj. Ĝenerala Esperanto-hispana vortaro.<ref>Esperanto n231 nov 1919</ref> ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)]]=== Z. Adam. '''Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)'''. Eld. L. Boguslawski, Varsovio, 1914 (?) {{Citaĵo|Tiu grava verko havigos oportunan dokumentaron al la Esperantistaj literaturistoj kaj historiistoj. Ĝi daurigas, en pli kompleta kaj pli scienca formo, la laboron tiel bone komencitan de S-ro G. Davidov. La Esperanta - Pola Bibliografio enhavas: a) Esperantajn verkojn de polaj autoroj; b) polajn tradukojn de priesperantaj verkoj de nepolaj aŭtoroj; e) kolektajn verkojn de diversnaciaj autoroj. La ordo de libroj estas kronologia, sed nur laŭ jaroj, ĉiuj detaloj de la titoloj estas konservitaj. Prave rimarkigas S-ro Z. Adam, ke en la titoloj ofte troviĝas interesaj kaj gravaj detaloj por la historio de Esperanto. La valoro de tiu libro de S-ro Zakrzeuwki, jam granda en la estanteco, pli kaj pli grandigos en la estontjaroj.|Esperanto n172 jul 1914}} ===[[Esperanto poŝ-libreto]]=== '''Esperanto poŝ-libreto'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, 1913(?) du volumoj. N° 1. [[La Premiito]], novelo originale verkita en Esperanto de [[Herschel S. Hall]]. Nº 2. [[Tra la loko ensorĉita]], novelo originale verkita en Esperanto de [[J. Ŝirjaev]] ([[Ivan Malfeliĉulo]]) (17 paĝa). {{citaĵo|Feliĉe kaj esperige komenciĝas la malkara Esperanta poŝ-biblioteko. Efektive "La Premiito" kaj "Tra la loko ensorĉita" ambaŭ sin rekomendas per interesaj temoj, lerte kondukita rakonto kaj bona stilo. En "Tra la loko ensorĉita" mi rimarkis nur la kutiman malkorektajon de niaj rusaj literaturistoj: por ke aranĝi la edziĝofeston (por ke ili aranĝu, por aranĝi). Vidu sur la paĝo 14: por ke ŝi ne forkuru, ĉu iu el niaj rusaj legantoj komplezus skribi al mi (mi ne konas la rusan) kaj klarigi, kial la Rusoj emas tiun nekorektan uzmanieron de "por ke"? |[[Verto]]; Esperanto, n 148 jul 1913}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumenoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste]]=== [[Louis Perret]]. '''Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste'''. Lyon, edke 1946 ĝis 1955.<ref>https://arkivo.esperanto-france.org/divers/perret/fede.htm</ref> {{citaĵo|Jen aperis 3-a kajero de tiu bonega verko, kiu alportos senegalan helpon al propagandistoj en landoj de francalingvo. Estas metoda kompilo de plej diversaj tekstoj, opinioj de famuloj, kiujn kompletigas bonegaj fotoj, je tre diversaj temoj kaj okazoj en la esperantista mondo. Estas vere giganta laboro, kiun entreprenis tiu fervora samideano, kiu vere meritas helpon de ĉiuj. Ni esperas, ke ĉiu samideano fariĝos abonanto de tiu Enciklopedio por sia profito en la propagando de nia kara lingvo kaj por helpi la eldoniston en lia peniga kaj honorinda laboro.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumenoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekretariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februaro]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== Baucon.^{<small>[?]</small>} '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small>^[?]</small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small>^[?]</small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8^III [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj]]=== '''Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj'''. Eld. Postnikov. ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Bobs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden. ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . ===[[La Kvakerismo: Religio sen Ritoj]]=== William E. Wilson. '''La Kvakerismo: Religio sen Ritoj'''. [[Kvakera Esperantista Asocio]], [[Olton]], 1934(?) {{citaĵo|Simpla priskribo de la distingaj [[kredo]]j kaj pensoj de la [[Societo de Amikoj]]. Lingve bona, kaj leginda de ĉiu interesita pri religiaj demandoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 352, Aŭgusto (1934)}} === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de la Esperanta stenografio]]=== *[[Ludoviko Jakob]]. '''Lernolibro de la Esperanta stenografio'''. Eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1913(?) ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} ===[[Lernu Esperanton]]=== '''Lernu Esperanton''' Eld. Quarello & Cia. Buenos Aires, 1947(?) {{citaĵo|Tiu libreto estas eltiraĵo el la ampleksa verko «LERNU ESPERANTON», kiu ne estas ankoraŭ eldonita kaj destinita por tiuj, kiuj volas ellerni bone la lingvon. Kompreneble ĝi taŭgas bone por hispanlingvanoj, pro klarigoj superfluaj por alilingvuloj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small>^[?]</small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small>^[?]</small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo¹ pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"² ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle fŭr Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Povo sukseci]]=== [[Henri Thomas Hamblin]] '''Povo sukseci''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. Eld. la tradukinto, Birminghan 1947(?) ===[[La prahistoria arto]]=== [[Agostinho da Silva]]. '''La prahistoria arto''' trad. [[José de Freitas Martins]]. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], 1947(?). ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} {{citaĵo|Tiu lasta eldonaĵo de E.P.C. estas verketo konsistanta el pli ol 20 rakontoj de diversaj aŭtoroj, originale verkitaj, okaze de organizita konkurso de supre nomita eldonejo. La rakontoj estas tiom diversaj, kiom multnombraj estas la aŭtoroj. La temoj estas ĝenerale interesaj. Ni trovis multe da vortoj ne troviĝantaj en Plena Vortaro: kiel: ervardTelo, braso, k. a. La libreto pro siaj mallongaj ĉapitroj taŭgas kiel interesa legolibreto dum daŭrigaj kursoj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo]]=== [[Germana Gabineto por internacia juro]]. '''Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo Farita de la subkomisio, kiu estis starigata la 21 septembro 1918'''. 1919. {{citaĵo|En tiu projekto, kun 36 artikoloj, estas difinitaj la celo de l’ Ligo, ĝiaj organoj, la rimedoj uzotaj por eviti konfliktojn, la limigo de l' armadoj, la koloniaj arangoj, k. t. p. Tiaj projektoj ĉiam elvokos [[intereso]]n kaj simpation ĉe la Esperantistoj, kiuj jam de longe atendas la kreon de tutmonda unuiĝo. Juristoj studu tiun projekton, komparu ĝin kun tiu de l’ Pariza konferenco, kiel ankaŭ kun tiu de l' Svisa registaro, kaj taksu ĝian valoron, kion mi ne kapablas. Sed estas rimarkinde kaj laŭdinde, ke projekto pri Interpopola Ligo estas publikigata pei interpopola lingvo. Tiu speciala teksto estas lerte tradukita; kelkaj vortoj tamen eble ne bone elektitaj: «rekurso» ne estas preferinda al la jam uzita «apelacio»; «akomodi» estis ĝis nun rezervita por optika fenomeno; fine, «marino» (ŝiparo) kaj «obligi» (devigi) estas certe malbonaj, ĉar konfuzeblaj kun la jam akceptitaj terminoj: maro, marini (pekli) kaj obl-igi.||[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n226 jun 1919}} ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro]]=== '''La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro''', [[Konsilejo por la Rekonstruo de Roterdamo]], [[Rotterdam]] 1947(?) {{citaĵo|18-paĝa libreto, ŝajne senpaga. Ĝi priskribas la laboron nun faratan por rekonstrui la detruitan urbocentron. Ilustras ĝin dek [[plano]]j kaj mapoj. Eldonajo unika en nia [[literaturo]], kaj tre interesa por ĉiu, kiu sin okupas pri arkitekturo aŭ urba planado. Lingve modela.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 511-512 nov-dec 1947}} ===[[Resumo de la kurso pri teologio]]=== Le Clement de Saint-Marq. '''Resumo de la kurso pri teologio''' trad. Stas. Anvers (1912). ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Vintro-fabeloj]] [[Heinrich Seidel]]. [[Vintro-fabeloj]]: Unua volumo, trad. I. Bücker. Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1919(?) {{citaĵo|Sciencistoj asertas, ke dum sia junaĝo, infano devas travivi resume la longan evoluon de sia prapatraro. Ĉu ankaŭ juna lingvo devas progresadi samvoje, kiel naturaj idiomoj, kaj ĉu tial ĝi ŝategas [[legendo]]jn, fabelojn? Riĉa estas jam tiu fako, de "[[La feino]]" en la [[Ekzercaro]] kaj "L' virineto de l'maro" en la Krestomatio, ĝis la [[traduko]]j de l’ rakontaroj de Grimm aŭ de Andersen. Jen simila, kaj tion oni rajtas diri, ne malpli valora verko. "Vintro-fabeloj" prezentanta sin, kiel konvenas en neĝblanka placa bindaĵo. En la [[antaŭparolo]] deziras la tradukintino, ke la ĉarmaj fantaziajoj, kiuj vidigas profundan amon al la naturo, havigu al la tutmonda gejunularo ioman plezuron kiel "al ĉiuj plenaĝuloj sciantaj revi kaj ŝati fantaziaĵojn". Do, sorĉistoj, magiistoj, feinoj, reĝidinoj, sagacaj bestoj, jen la [[personaro]]; miraklaj okazoj, virto rekompencita kaj malbono punita, jen la enhavo de l’ dekunu vivplenaj rakontoj. Oni povas laŭdi la nunan kutimon antaŭekzamenigi manuskripton de societo aŭ de alilandaj spertuloj. La stilo estas vigla, tre komprenebla; ĝi denove montras, kiom nia lingvo, sen plibonigoj, taŭgas por tradukoj fidelaj. Oni rimarkos oftan lertan uzon de l’ apartaj propraĵoj de Esperanto, t. e. adverboj kaj participoj, malpezigante multe da esprimoj. Sed [[perfekteco]] estas malfacile atingebla. En frazoj kiel: "La reĝo estis promesinta al tiu, kiu sukcesas, la manon de lia filino kaj la duonon de lia regno" la vorto "sia" estus sole korekta. Se formoj kiel: "sunumitaloko", "hejmveo", "rapideforumante", "rajdonte kastelen" agrable surprizas, vortoj kiel: "sekalderikolto” aŭ "detondi" gajnus perdante sian "de". En: "La pluvo deglitis de ŝi nenion domanĝante", aŭ: "La akra vintro ne domaĝis la semon", la verbo "domaĝi" havas sencon preskaŭ malan al la ĝisnune uzata. Ĉu "la [[kano]]" povas signifi: "la kanoj" aŭ "la kanejo"? Ĉu prepozicio ne estus pli konsilinda ol akuzativo en: "Ili malsuperen falis la Stuparon" "Moka ridado trasonis la tutan arbon?" Kaj kial "cizeli" anstataŭ "ĉizi"? Sed tiuj makuletoj kaj kelkaj similaj estas neoftaj; vere rekomendinda temppasigilo estas tralego de tiu rakontaro, agrabla laŭ ekstero kaj interno; multaj legantoj pruvu, ke mirindajoj ankoraŭ placas en nia materia epoko kaj rekompencu ia laboron de l' tradukintino kaj la kunagon de l’ [[eldonisto]]j.|G. S.|Esperanto n223 fev 1919}} ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] ebgo1etsj9japcq4ilvta0sbr8rzcnw 0 141083 9488150 9107326 2026-10-04T13:46:53Z Sj1mor 12103 9488150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-SZ|zomo=10}} '''Újfehértó''' [UjfehErtO] estas [[urbo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Szabolcs-Szatmár-Bereg]], en [[Distrikto Nyíregyháza]]. La [[loknomo]] signifas: nova-blanka-[[lago]], ĉar apud la urbo troviĝas sala lago. [[Dosiero:Újfehértó légifotó1.jpg|eta|maldekstre|Centro de Újfehértó]] == Geografio == Újfehértó situas sur [[ebenaĵo]], laŭ laŭ ĉefvojo kaj [[fervojo]] [[Nyíregyháza]]-[[Debrecen]], 18 km-ojn sude de Nyíregyháza. [[Aŭtoŝoseo]] M3 el [[Budapeŝto]] estas proksime. [[Dosiero:Újfehértó légifotó2.jpg|eta|Grekokatolika preĝejo en Újfehértó]] == Historio == Újfehértó elformiĝis el tri [[vilaĝo]]j, kiuj jam ekzistis en la [[10-a jarcento]], sed ili senhomiĝis en la [[16-a jarcento]]. La komunumo rehomiĝis en komenco de la [[16-a jarcento]], skribaj dokumentoj mencias ĝin unuafoje en [[1608]]. [[Gabrielo Báthori]] invitis tien [[hajdukoj]]n en [[1627]], la bienuloj estis transilvaniaj [[princo]]j. La komunumo akiris rangon de [[kampara urbo]] en [[1836]], sed perdis ĝin en [[1886]], ĝi iĝis urbo en [[1992]]. En dua duono de la [[19-a jarcento]], elformiĝis la ekonomiaj branĉoj kiel silkraŭpa bredado, en la 20-a jc. alkoholaĵ-fabrikado, muelado kaj olepremfabriko. En dua duono de la [[20-a jarcento]], oni fondis lanaĵ-teksan fabrikon en Újfehértó. == Vidindaĵoj == * [[Kalvinana preĝejo (Újfehértó)]] * [[Grekokatolika preĝejo (Újfehértó)]] * [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Újfehértó)]] == Famuloj == * en Újfehértó naskiĝis: ** [[aktoro]]j [[Erzsi B. Marton]] kaj [[Erika Marozsán]] ** [[Péter Bíró (biologo)]] pri [[fiŝo]]j ** ekonomihistoriisto [[Sándor Gyimesi]] ** [[kritikisto]] [[Laura Dánielné Lengyel]] ** [[Imre Révész (pastro)]] ** kaŝpolicisto [[Gábor Péter]] ** [[pentristo]] [[Ferenc Zajti]] * en Újfehértó mortis: ** [[agronomo]] [[Pál Jeszenszky]] ** [[ministro]] [[Béla Mezőssy]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Rumanio}} [[Braniștea]], [[Rumanio]] * {{Flago|Rusio}} [[Kursk]], [[Rusio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Nymburk]], [[Ĉeĥio]] * {{Flago|Italio}} [[Doberdo del Lago]], [[Italio]] * {{Flago|Pollando}} [[Harta (Pollando)|Harta]], [[Pollando]] * {{Flago|Slovakio}} [[Šahy]], [[Slovakio]] * {{Flago|Pollando}} [[Zarów]], Pollando {{Szabolcs-Szatmár-Bereg}} [[Kategorio:Újfehértó|Ujfehértó]] 4o4vbsydxm6t6dwz56s0p9vb9zvxt22 0 175576 9488363 9289093 2026-10-04T23:24:21Z Juan Emilio Prades Bel 146978 9488363 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Erndtebrück.svg |zomo = 10 |mapo = Erndtebrück in SI.svg |situo-bildo = Stadtgliederung Erndtebrück.png |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Arnsberg]] |distrikto = [[Distrikto Siegen-Wittgenstein]] |alto = 597 |areo = 70,86 |poŝtkodo = 57339 |tel_antaŭkodo = 02753 |aŭtokodo = SI |oficiala_kodo = 05970012 |subdivido = 9 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Talstraße 27 |retpaĝaro = [http://www.erndtebrueck.de/ www.erndtebrueck.de] |komunumestro = Karl-Ludwig Völkel |komunumestro-partio = SPD }} [[Dosiero:Municipio de Erndtebrück, distrito Siegen-Wittgenstein, Renania del Norte-Westfalia (Alemania).jpg|eta|Erndtebrück]] '''Erndtebrück''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Siegen-Wittgenstein]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Arnsberg|Arnsberg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05970012}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas interalie komunan limon interalie kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- La komunumo konsistas el la partoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P150|modo=kaj}}. --> <!-- == Trafiko == .. == Partneraj komunumoj == * {{flago|io}} [[]] == Konataj lokuloj == .. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Christus Koenig Erndtebrück Mai 2012.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|panoramo}}]] {{projektoj}} {{ĝermo|Germanio}} {{distrikto Siegen-Wittgenstein}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Siegen-Wittgenstein]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] pmex288tuyw35vzex2vr25zynmo9f09 9488364 9488363 2026-10-04T23:25:41Z Juan Emilio Prades Bel 146978 9488364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Erndtebrück.svg |zomo = 10 |mapo = Erndtebrück in SI.svg |situo-bildo = Stadtgliederung Erndtebrück.png |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Arnsberg]] |distrikto = [[Distrikto Siegen-Wittgenstein]] |alto = 597 |areo = 70,86 |poŝtkodo = 57339 |tel_antaŭkodo = 02753 |aŭtokodo = SI |oficiala_kodo = 05970012 |subdivido = 9 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Talstraße 27 |retpaĝaro = [http://www.erndtebrueck.de/ www.erndtebrueck.de] |komunumestro = Karl-Ludwig Völkel |komunumestro-partio = SPD }} [[Dosiero:Municipio de Erndtebrück, distrito Siegen-Wittgenstein, Renania del Norte-Westfalia (Alemania).jpg|eta|Erndtebrück]] [[Dosiero:Evangelische Kirchengemeinde Erndtebrück, Deutschland.jpg|eta|Erndtebrück]] '''Erndtebrück''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Siegen-Wittgenstein]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Arnsberg|Arnsberg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05970012}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas interalie komunan limon interalie kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- La komunumo konsistas el la partoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P150|modo=kaj}}. --> <!-- == Trafiko == .. == Partneraj komunumoj == * {{flago|io}} [[]] == Konataj lokuloj == .. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Christus Koenig Erndtebrück Mai 2012.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|panoramo}}]] {{projektoj}} {{ĝermo|Germanio}} {{distrikto Siegen-Wittgenstein}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Siegen-Wittgenstein]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] pxez9w6hxem1sakg3q2artkvaaafu5a 0 183424 9488222 8774198 2026-10-04T16:49:43Z Psittacuso 192538 image replaced 9488222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Oldenburg in Holstein Wappen.png |zomo=10 |situo-bildo = Dosiero:Oldenburg in OH.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Orienta Holstinio]] |alto = 8 |areo = 39.67 |poŝtkodo = 23758 |tel_antaŭkodo = 04361 |aŭtokodo = OH, antaŭe OLD |oficiala_kodo = 01055033 |adreso-komunumestraro = Markt 1<br />23758 Oldenburg |retpaĝaro = [http://www.oldenburg-holstein.de/ www.oldenburg-<br />holstein.de] |komunumestro = Andreas Bigott }} '''Oldenburg en [[Holstinio]]''' ({{Lang-de|Oldenburg in Holstein}}, [[platgermane]] ''Olenborg'') estas urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvig-Holstinio]] en la nordo de [[Germanio]]. Ĝi apartenas al la [[distrikto Orienta Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01055033}}}} loĝantojn. Dum la [[mezepoko]] en la urbo estis la centro de la [[vagroj]], slava tribo, kiu vivis de fiŝkaptado, sed ankaŭ de piratado de la ĉirkaŭa marbordo kaj insularo de la [[Balta Maro]]. La urbo ne miksendas kun la pli granda urbo [[Oldenburg]] en la najbara federacia lando [[Malsupra Saksio]]. == Trafiko == Oldenburg per individua motora trafiko konektiĝas al la [[germana aŭtovojo A1|aŭtovojo]] {{vojo|GER|A|1}}, kaj kompreneble ankaŭ havas fervojan stacidomon. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Oldenburg-oh-wallmuseum.jpg|eta|maldkestra|<center>la diga muzeo]] [[Dosiero:Oldenburger Wall im Luftbild.jpg|eta|maldkestra|<center>urba digo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Orienta Holstinio}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Orienta Holstinio]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] eaxtbtb08otsexnmoejvqbwjx3pgq25 0 187524 9488311 8569022 2026-10-04T20:15:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488311 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Wettin.png |zomo = 10 |situo-bildo = Wettin in SK.png |federacia_lando = [[Saksio-Anhalto]] |distrikto = [[Distrikto Saale]] |alto = 73 |areo = 16,95 |loĝantaro = 2355 |loĝantaro-dato = fine de [[2009]] |poŝtkodo = 06198 |tel_antaŭkodo = 034607 |aŭtokodo = SK }} '''Wettin''' estas eksa urba komunumo kaj ekde 2011 parto de nova, ampleksigita urbo [[Wettin-Löbejün]] en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Saale]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]. La 31-an de decembro [[2009]] la tiam ankoraŭ sendependa komunumo havis {{nombro|2355}} loĝantojn - al la tiutempa teritorio ankaŭ apartenis la urbopartoj ''Dobis, Dößel, Mücheln, Schachtberg'' kaj ''Zaschwitz''. La urbo ricevis sian nomon de samnoma [[burgo Wettin]], kiu tronas super la urbokerno kaj donis sian nomon ankaŭ al la tie historie hejma nobela [[dinastio Wettin]]. Wettin situas borde de la rivero [[Saale]]. == Vidu ankaŭ == * [[Dinastio Wettin]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20170817124751/http://www.stadt-wettin-loebejuen.de/de/ortschaft-stadt-wettin.html retejo de la nova urba komunumo] [[Wettin-Löbejün]] ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20170817124751/http://www.stadt-wettin-loebejuen.de/de/ortschaft-stadt-wettin.html subretejo de la urbo ''Wettin''] ({{de}}) [[Dosiero:WettinCastleSaale.jpg|eta|maldekstra|400ra|<center>la kastelo Wettin vidata de la rivero [[Saale]]]] [[Dosiero:Wettin,Rathaus,townhall.jpg|eta|maldekstra|400ra|<center>la historia urbodomo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Saale}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Saale]] [[Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Dinastio Wettin|*]] lozrkm6fhb0wi1cxxfmmiz5xp5ck4o1 0 191393 9488191 3267081 2026-10-04T15:43:49Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Gubernio Yamanashi]] 9488191 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gubernio Yamanashi]] <!-- '''Jamanaŝi''' havas diversajn signifojn: *'''[[Jamanaŝi (prefektujo)]]''' {{Apartigilo}} --> gqn3jbz34497en623kpbylnaghhrgei 0 196327 9488445 8594751 2026-10-05T07:43:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Żelechów | slogano = | genitivo = Żelechowa | blazono =POL_Żelechów_COA.svg | flago = | mapo = PL Żelechów map.svg | provinco = [[Mazovio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[Distrikto Garwoliński]] | komunumo = [[Komunumo Żelechów]] | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Mirosława Miszkurka | urba_komunumo = | retpoŝto = | adreso-estraro = ul. Piłsudskiego 47 | poŝtkodo-estraro = 08-430 | telefono-estraro = 25 754-11-44 | fakso-estraro = 25 754-11-44 | poŝto-estraro = zelechow@interia.pl | areo = 12.14 | alto = 170 | latitudo = 51/48 | longitudo = 21/54 | loĝantaro-dato = 2005 | loĝantaro = 4029 | denso = 331 | tel_antaŭkodo = 25 | poŝtkodo = 08-430 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = WG | TERYT = 1142103144 | SIMC = | fondita = Antaŭ [[1282]] | urborajtoj = 1447 | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.zelechow.pl/ | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Żelechów - city hall.jpg|eta|maldekstra|290ra|<center>la urbodomo]] [[Dosiero:Żelechów-parish church in winter.jpg|eta|maldekstra|290ra|<center>la paroĥa kirko en vintro]] [[Dosiero:Żelechów - branch church.jpg|eta|maldekstra|290ra|<center>la "branĉa" kirko de Sankta Stanislavo]] '''Żelechów''' estas urbo en la provinco (historie [[vojevodio]]) [[Mazovio]] de [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en la [[distrikto Garwoliński]]. == Nomo en diversaj lingvoj == * [[hebrea lingvo]]: ז'לחוב (elparolo Ĵeleĥov) * [[jida]]: זשעלעכאָוו (Ĵeleĥov) * [[rusa lingvo]], [[ukraina lingvo]]: Желехув <!-- La nomoj en la hebrea, jida, rusa kaj ukraina historie bone kompreneblas. La nomoj latva (fakte Želehova) kaj serba ŝajnas iom arbitre elprenitaj el la listo de alilingvaj artikoloj. Se, kulture pli kompreneblus aldono de la litova, kaj eventuale de la rutena. Mi forprenas la formojn latva kaj serba: * [[latva lingvo]]: Ĵelehova * [[serba lingvo]]: Желехов / Ĵelehov --> == Personoj ligitaj kun la urbo == * [[Joachim Lelewel]] – [[historiisto]], [[deputito]] al [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] el la distrikto * [[Romuald Traugutt]] – [[generalo]], diktatoro de la [[januara ribelo]], loĝanto. {{Commons|Żelechów}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.polskaniezwykla.pl/attraction/20002212.id Żelechów en turisma portalo PolskaNiezwykla.pl] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{-}} [[Dosiero:Żelechów-panoramaRynku.JPG|centre|800ra|eta|<center>panoramo pri la ĉefa urba placo]] {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Mazovia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] ibjozhet3097o1reah6fpxilwlqwdtr 0 199673 9488389 8914964 2026-10-05T02:48:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488389 wikitext text/x-wiki {{AliaSignifo|Étampes (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |lando=Francio |nomo=Étampes |bildo=France Essonne Etampes Eglise Saint-Martin 02.jpg |bildo-priskribo=Preĝejo Saint-Martin |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |mapo=Essonne.jpg | longitudo-gradoj = 2 | longitudo-minutoj = 09 | longitudo-sekundoj = 47 | longitudo-direkto = E | latitudo-gradoj = 48 | latitudo-minutoj = 26 | latitudo-sekundoj = 09 | latitudo-direkto = N |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Francilio]] |departemento=[[Essonne]] <small>([[subprefektejo]]) |arondismento=Étampes <small>([[ĉefurbo]])|kantono=Ĉefurbo de 10 kantonoj |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-ro [[Franck Marlin]]<br /><small>[[1995]]-[[2008]]</small> |interkom= |ĝemel= |pk=91150 |alto=De 66 al 156 m |areo=45,40 km² |loĝ= 26 604<br /><small>[[1999]]</small> |dens=331 |tel= |aŭto= |kodo=91228 |laŭ=[[INSEE]] |horzono=[[UTC]] +1 (+2 somere) |TTTejo=http://www.mairie-etampes.fr/ }} '''Étampes''' estas [[franca komunumo]] kaj [[Parizo|pariza ĉirkaŭurbo]], lokita en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Essonne]] kaj en la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Francilio]]. Ĝi havas proksimume 27 000 loĝantojn. Étampes estas unu el la [[subprefektejo]]j de la departemento, kaj do estras unu [[arondismento]]n. Étampes estis malnovtempe la ĉefurbo de la [[graflando de Étampes]]. == Geografio == Tiu subprefektejo de suda Essonne troviĝas proksimume 49 kilometrojn sude de [[Parizo]], kaj 60 kilometrojn norde de [[Orleano]]. [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{-}} == Urbidoj == * [[Henri Manhès]], rezistadmovadano == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Essonne]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Étampes (stacidomo)]] * [[Saint-Martin-d'Étampes (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20110527185832/http://www.mairie-etampes.fr/ Oficiala TTT-ejo] [[Dosiero:France Essonne Etampes Hotel de Ville 02.jpg|eta|maldekstra|250ra|Urbodomo]] {{DEFAŬLTORDIGO:Etampes}} [[Kategorio:Étampes| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Essonne]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] galze2uoytidf3liqs8kzrgawiwswbc 0 207640 9488284 9001460 2026-10-04T19:05:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Věra Bartošková''' (* la [[27-an de septembro]] [[1946]] en [[Prago]]) estas [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[Publicisto|publicistino]] kaj [[Poeto|poetino]]. Ŝi finvizitis studadon en Filozofia fakultato de [[Universitato de Karolo]] en Prago, ekde 1974 ŝi vivas en [[Duchcov]]. Ŝi laboris kiel redaktorino de Nordbohema eldonejo, en Teplický Směr, la Revuo [[Teplice]], kiel ĉefredaktorino de Nordbohema revuo kaj en Nordbohema gazeto. Ŝi estas membrino de Sindikato de ĵurnalistoj, de Ligo de verkistoj kaj de Nordbohema klubo de verkistoj. En la jaro 1993 ŝi fondis eldonejon KAPUCÍN de Societo de la amikoj de urbo Duchcov, eldonis en ĝi pli ol 40 libroj kaj publikaĵoj resp. preparis ilin. Ŝi aktive kunlaboras en kelkaj ekologiaj kaj civilaj neŝtataj organizoj. Ŝi iniciatis la multtavolajn ekologiajn-klerigajn simpoziojn '''„Vznášení nad krajinou"''' (Ŝvebado super la pejzaĝo) kaj organizas ilin ekde 1996. Siajn versojn ŝi publikigas en literaturaj revuoj kaj amaskomunikiloj en la regiono kaj ankaŭ en la tuta Ĉeĥa respubliko – la versojn ŝi publikigas en regiona preso kaj ankaŭ en tuta [[Ĉeĥio]], ekz. en la suplemento de revuo Nové ústecké přehledy Sluneční koróna, en la sudbohema Foruma, en Světliku en [[Liberec]], sur interretaj paĝoj de la poetoj de Ĉeĥa respubliko. Ŝi eldonis [[Samizdato|samizdatan]] kolekton '''Jezeří''' (1988) kaj aranĝis publikaĵon '''Chceme čistý vzduch''' (Ni volas puran aeron, 1990) pri ekologiaj demonstracioj en Teplice. Laŭ ŝia poemo '''Strach o moudivláčka''' (Timo pri la saknesta paruo) estas nomita antologio de nordbohemaj kaj [[soraboj|sorabaj]] aŭtoroj (Kapucín 1996). Ŝiaj versoj estas parto de antologio de nordbohemaj aŭtoroj '''Od břehů k horám''' (De bordoj al montoj, eldonejo Votobia 2000). Ŝi eldonis la poemkolektojn '''Vrstvení v krajině''' (Tavolado en pejzaĝo, eldonejo Kapucín, 2002) kaj '''Zasaženi sluncem''' (De la suno trafitaj, eldonejo Kapucín, 2003). El la versoj de la kolekto Vrstvení v krajině komponis la nordbohema komponisto [[Václav Bůžek]] la [[kantato]]n '''„Černí čápi a bílé labutě"''' (Nigraj cikanioj kaj blankaj cignoj) por [[soprano]], [[baritono]], miksita [[ĥoro]], [[orgeno]] kaj [[orkestro]]. La mondpremiero eksonis en la jaro 2004 en Teplice, prezentita de Nordbohema [[filharmonio]] kaj la [[solisto]]j de [[Nacia Teatro]]. Ŝi partoprenis kun siaj versoj en la antologio de nordbohemaj literaturistoj '''„Sluneční koróna"''' (Sunkorono, eldonejo Kapucín, 2004) kaj '''Poutníci slova''' (Pilgrimoj de la vorto), kun traduko al [[Esperanto]] (eldonita de Teplický Šlauch 2000, libera kleriga kaj literatura-estetika societo, 2004). En la jaro 2005 ŝiaj versoj estis inkludataj en la kolekton de poezio '''Vzplanutí deště''' (Ekflamado de pluvo) en interreto (enkadre de la projekto de neforgesita literaturo Taxus bohemica prezentis ĝin la sindikato V-Art Horažďovice-Písek, Prácheň). En la sama jaro eldonis Nordbohema scienca biblioteko en [[Ústí nad Labem]] kune kun Nordbohema klubo de verkistoj ŝian poemkolekton '''Světlo stromů''' (La luno de la arboj). En la jaro 2006 ŝi kontribuis al la antologio '''Rošáda''' ([[Aroko]]), eldonita al Festivalo de la poezio de sudbohemaj aŭtoroj (Balt-East, Ke Škole 1, 14900 Praha 11). Ŝia poezio estas reprezentata sur la TTT-paĝoj de Komunumo de la verkistoj ([http://www.obecspisovatelu.cz/tvorba Obec spisovatelů]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) kaj de la [http://www.zar.cz eldonejo Žár], kaj de filio de Komunumo de la verkistoj de [[Ostrava]]. Ŝi partoprenas en aŭtoraj legadoj en Teplický Šlauch, en ciklo ''Nebojte se poezie'' (Netimu la poezion) en [[Most]], en la scienca biblioteko en Ústí nad Labem, en la urba biblioteko de Teplice, en la Blua klubo en [[Litoměřice]] kaj en Prago. En siaj versoj ŝi elmontras la unikecon de naturo kaj pejzaĝo kaj tuŝas la timon pri ĝi, precipe pri [[Ercmontaro]] kaj [[Ĉeĥa mezmontaro]]. Ŝi serĉas kaŝitajn kaj ellaboritajn interligojn kun la [[antikva epoko|antikva]] kaj [[Keltoj|kelta]] [[mitologio]]j. Ŝia plej nova poemkolekto '''Šupiny hlubin''' (Skvamoj de la profundoj) eldoniĝis en 2007. == En Esperanto aperis == * Pilgrimo de la Vorto (''Poutníci slova''), kun traduko al Esperanto (eldonita de Teplický Šlauch 2000, libera kleriga kaj literatur-estetika societo, 2004) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zar.cz Eldonejo Zar] ({{cs}}) * [https://web.archive.org/web/20070928194807/http://www.zar.cz/pdf/BO-BartoskovaPreklady.pdf Malgranda elekto de tradukoj de versoj de Věra Bartošková al Esperanto, al la soraba kaj al la germana] (pdf) * [http://www.obecspisovatelu.cz Obec spisovatelů (Komunumo de verkistoj)] ({{cs}}) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Bartoskova, Vera}} [[Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj poetoj]] iimwp3ng7cx0hbr1jnnen4seef9o5do 0 208810 9488355 8581820 2026-10-04T23:02:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zdeněk MILER''' (naskiĝis la [[21-a de februaro|21-an de februaro]] [[1921]] en [[Kladno]] ([[Ĉeĥoslovakio]]), mortis la [[30-a de novembro|30-an de novembro]] [[2011]] en [[Nová Ves pod Pleší]] ([[Ĉeĥio]])) estis [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] filmisto de desegnitaj filmoj. Plej konata estas lia figuro [[Krtek|Talpo]] ([[ĉeĥa lingvo|ĉeĥe]] ''Krtek''). {{TOCdekstre}} == Vivo == Jam infanaĝe Miler kaj ŝatis kaj kapablegis desegni. 1936 li ekstudis ĉe ŝtata prigrafiko-lernejo (en [[Prago]]-Smíchov) kaj poste (1939 – 1942) studis fotadon ĉe la praga lernejo pri artmetioj ("uměleckoprůmyslová škola Praha"). 1942 li eklaboris en la film-entrepreno pri desegnitaj filmoj »Baťa« (en [[Zlín]]). Tie li lernis la plej bazajn metiajn kapablojn kaj specialiĝis pri animaciaj filmoj. Post la dua mondmilito li ŝanĝis al la entrepreno pri desegnitaj filmoj »Bratři v triku«, unue kiel desegnisto, reĝisoro kaj aŭtoro. Poste li iĝis ties direktoro. La 28-an de oktobro 2006 la ĉeĥa prezidanto [[Václav Klaus]] honorigis la dumvivan verkadon Miler per la ĉeĥa merit-medalo. == Krtek – La malgranda talpo == Miler kreis proksimume 70 filmojn. Eble 50 el ili temas pri lia plej fama kreaĵoj: ''[[Krtek]]'', la malgranda talpo. En 1956 Miler ricevis taskon filmigi porinfanan rakonton. Sed la rakonto al li ne plaĉis, krome li timis esti tro influita per la filmoj de [[Walt Disney]]. Li serĉis besteton, kiu ricevu ĉefan rolon. Kiel li poste rakontis, li stumblis dum promenado pro talpa monteto kaj tiel ekhavis la ideon uzi talpon. En 1956 la unua filmo estis kreita: »Kiel la talpo ricevis siajn pantalonojn« (»Jak krtek ke kalhotkám přišel«). Ĝi estis premiita per la »Arĝenta Leono« de la [[Festivalo de Venecio|filmfestivalo en Venecio]]. Tiutempe la talpo ankoraŭ parolis. Sed Miler volis, ke lia talpo estu komprenata ĉie ajn en la mondo. Tial pli poste la talpo nur esprimis siajn sentojn per mallongaj vokoj. Miler uzis la voĉojn de siaj filinoj por tio. Kaj ili ankaŭ estis la unuaj, kiuj rajtis spekti la filmojn. Per tio Miler vidis, ĉu infanoj komprenas la mesaĝojn, kiujn transdonu la filmoj. En [[Ĉeĥoslovakio]] ''Krtek'' estis tuj grandega sukceso. Hodiaŭ ĝi estas spektata en pli ol 80 landoj. Kiom ege Krtek estas parto de Miler montras citaĵo: »Mi bezonis longe por tion kompreni, sed se mi desegnas Krtek-on, mi min desegnas.« == Filmografio == * [[Krtek]] – La malgranda talpo * »Pri milionulo kiu ŝtelis la sunon« (»O milionáři, který ukradl slunce«), 1948; laŭ [[Jiří Wolker]] * »Luna rakonto« (»Měsíční pohádka«), 1958 * »Kiam hundido apetitiĝis pri mielo« (»Jak štěňátko dostalo chuť na med«), 1960 * »Pri la malgranda hundido« (»O štěňátku«), 1960 * »Kiam la hundido volis malgrandajn hundojn« (»Jak štěňátko chtělo malé pejsky«), 1960 * »Kiam la suno redonis la akvon al la hundido malgranda« (»Jak sluníčko vrátilo štěňátku vodu«), 1960 * »Pri la plej riĉa korvo de la mondo« (»O nejbohatším vrabci na světě«), 1961 * »Ruĝa ŝpuro« (»Rudá stopa«), 1963 * »Pri la malgrandaj kvarangulo kaj triangulo« (»O Čtverečkovi a Trojúhelníčkovi«), 1963 * »Velura bendo« (»Sametka«), 1967 * »Helgolanda romanco« (»Romance helgolandská«), 1977 * »La grilo kaj la maŝino« (»Cvrček a stroj«), 1977 * »La grilo kaj la araneo« (»Cvrček a pavouk«), 1977 * »La grilo kaj la violono« (»Cvrček a housličky«), 1978 * »La grilo kaj la kokino« (»Cvrček a slepice), 1978 * »La grilo kaj la segilo« (»Cvrček a pila«), 1978 * »La grilo kaj la bombardono« (»Cvrček a bombardón«), 1978 * »La grilo kaj la kontrabaso« (»Cvrček a basa«), 1979 == Libroj kaj aliaj objektoj == Pri kelkaj filmoj aperis bildlibroj tre ĉarmaj, kun aldonitaj tekstoj. Kutime ili aperis en la praga eldonejo »Artia«, kiu okazigis ankaŭ komunajn eldonojn kun alilingvaj eldonejoj. Intertempe ekestis tuta industrio ĉirkaŭ la eta talpo, kiu ofertas ĉiuspecajn objektojn kiel infanajn vestaĵojn, bantukojn, tasojn, ludojn, puzlojn, kristnaskajn kalendarojn ktp. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo}} * [http://www.radio.cz/cz/clanek/76236 Intervjuo de la 25-a de februaro 2006] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{cs}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Miler, Zdenek}} [[Kategorio:Ĉeĥaj animaciistoj]] [[Kategorio:Filmoreĝisoroj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ilustristoj]] 13nww4iyz4j7js76cglp649zheun8cu 0 217022 9488440 8594123 2026-10-05T06:52:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488440 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Ŝi estas mia amiko | aŭtoro = Luiz Portella | eldonjaro = 2005 | eldonurbo = Porto-Alegro | eldoninto = Torixoréu Libroj | paĝoj = 41 | isbn = 978-85-60661-00-8 | bildo = }} '''Ŝi estas mia amiko''' (porinfana amrakonto pri infanoj por komencantoj) estas [[libro]] de la [[brazila]] verkisto [[Luiz Portella]], unue eldonita de [[Torixoréu Libroj]] en [[2005]] kaj due de [[Pentuvio]] en [[2007]]. == Libropriskribo == {| |- | '''Titolo''' || Ŝi estas mia amiko (porinfana amrakonto pri infanoj por komencantoj) |- | '''Aŭtoro''' || Luiz Portella |- | '''Dato''' || [[septembro]] 2005 (1-a eldono), 2007 (2-a eldono) |- | '''Eldonejo''' || Torixoréu Libroj (1-a e.), Pentuvio (2-a e.) |- | '''Loko''' || [[Porto-Alegro]] (1-a e.), [[Braziljo]] (2-a e.) |- | '''Kategorio''' || Esperanta literaturo, originala, porinfana, rakonto |- | '''Idiomo''' || [[Esperanto]] |- | '''Formato''' || 15 x 21 [[centimetro|cm]] (1-a e.), 14 x 20&nbsp;cm (2-a e.) |- | '''Paĝoj''' || 41 (1-a e.), 38 (2-a e.) |- | '''Pezo''' || 75 [[gramo|g]] (1-a e.), ? (2-a e.) |- | '''Materialo''' || ? (kovrilo), ? (interno) |- | '''Impreso''' || kovrilo: ?, interno: nigra-blanka, sen ilustraĵo (1-a e.); kovrilo kaj interno: nigra-blanka, ilustrita de Elison Simas (2-a e.) |- | '''Bindo''' || vinktita (1-a e.), ? (2-a e.) |- | |- | '''[[ISBN]]''' || ne havas (1-a e.), 978-85-60661-00-8 (2-a e.) |- | |- | '''Notoj''' || Tiun verkon taŭgas uzi por instruo de infanoj kaj ĝeneralaj komencantoj. Oni povas uzi ĝin laŭ licenco de [[Creative Commons]]. |} == Enhavo == En la libro estas: * Informo kaj averto pri uzo * Dediĉo * Antaŭparolo de la aŭtoro mem * Rakonto je 11 ĉapitroj: # Granda novaĵo # La familio, la amikoj kaj la strato # Novaj lernantoj # Mateo emas ege lerni # Futbalo kaj brilaj okuloj # Promeno al la bieno # Duboj # Parolado dum paŭzo/Glaciaĵo # En la domo de Marcelo # Multo da novaĵoj # Finfine mardo == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20080509124740/http://www.lujz.org/amiko/index.php Ŝi estas mia amiko](arkivita el [http://www.lujz.org/amiko/ originalo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509124740/http://www.lujz.org/amiko/index.php |date=2008-05-09 }} je 2008 majo 9), html-a versio ĉe paĝaro de la aŭtoro mem (esperante) * [http://www.edukado.net/biblioteko/libroj?iid=14569 Ŝi estas mia amiko], ĉe paĝaro de [[Edukado.net]] (esperante) * [https://www.esperanto.be/fel/but/lib/ŝma.php Detaloj de la 1-a eldono]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ĉe retbutiko de [[Flandra Esperanto-Ligo]] (esperante) * [http://www.pentuvio.com/estas-amiko-p-309.html?language=eo Detaloj de la 2-a eldono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304235217/http://www.pentuvio.com/estas-amiko-p-309.html?language=eo |date=2016-03-04 }}, ĉe retbutiko de Pentuvio (esperante) * [http://www.lujz.org/amiko/nilegis.php Recenzo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071024070116/http://www.lujz.org/amiko/nilegis.php |date=2007-10-24 }} de [[Ginette Martin]], aperinta en [[La Gazeto]] 121, decembro 2005, ĉe rubriko Ni legis (esperante) * [http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/2.0/br/deed.eo Uzo-licenco por Ŝi estas mia amiko], laŭ reguloj de Creative Commons (esperante) {{DEFAŬLTORDIGO:Ŝi Estas Mia Amiko}} [[Kategorio:Esperanto-infanlibroj]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2007]] 03do19rujzwxovdey3rml34sjl5kip5 0 222748 9488296 8435714 2026-10-04T19:37:28Z Kani 670 9488296 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Saguaro |koloro = lightgreen |dosiero2 = Saguaro Cactus AZ.jpg |dosiero=Carnegiea gigantea in Saguaro National Park near Tucson, Arizona during November (19).jpg |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Kariofilaloj]] ''Caryophyllales'' |familio = [[Kakto]]j ''Cactaceae'' |subfamilio = ''[[Cactoideae]]'' |tribo = ''[[Pachycereeae]]'' |genro = '''''Carnegiea''''' |genro aŭtoritato = [[Nathaniel Lord Britton|Britton]] & [[Joseph Nelson Rose|Rose]] |specio = '''''C. gigantea''''' |statuso = EN |dunomo = ''Carnegiea gigantea'' |dunomo aŭtoritato = [[Nathaniel Lord Britton|Britton]] & [[Joseph Nelson Rose|Rose]] |sinonimo = ''Cereus giganteus'' <small>[[Engelm.]]</small> |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Saguaro''' aŭ '''giganta kakto''' aŭ '''kandelabra kakto''' (''Cereus giganteus'') estas alta kakto el kaktacoj (''Cactaceae''), origine kreskante en [[Meksiko]] kaj [[Usono]] (en [[Arizono]] kaj [[Kalifornio]]). Kelkaj sciencistoj, la genron ''Cereus'' dividas al pluraj aliaj genroj, tiel ono povas renkonti la nomon '''''Carnegiea gigantea'''''. La surfaco de la juna saguaro estas ripa kaj kolona, plenkreske ĝi disiĝas en alto de ĉ. 5 m al kvin-ses branĉoj. Ĝi komence malrapide kreskas – dum la unuaj dek jaroj nur 2 cm po jaro –, sed kiam ĝi atingas la alton de 2–3 m, la kreskorapido atingas la 10 cm/jaro. La unuaj floroj de la saguaro aperas en aĝo de 50–75 jaroj. La plenkreskaj gigantaj kaktoj povas atingi la alton de 15 m kaj aĝon de 150–200 jaroj, kiam ili formortos plej ofte pro tio, ke pro vento aŭ inundo aperas surface la radikoj. Ĝiaj radikoj situas proksime al la surfaco kaj abunde disetendiĝas por kolekti akvon el granda areo. La supergrunda maso de la kakto povas atingi 9000 kg. La floroj evoluas sur la trunko kaj sur pinto de la branĉoj. La floroj havas blankan koloron, ili ekfloras nokte kaj sekvatage restas malfermitaj. La fruktoj estas ruĝaj kaj estas gravaj manĝaĵoj por la indianoj de Meksiko, kiuj same uzas la elsekiĝintajn restaĵojn de la kakto. ==Ligitaj specioj== * [[Saguara melanerpo]] == Vidu ankaŭ == * [[Nutristin-arbo]] * [[Sonora-dezerto]] * [[Velura prozopo]] {{Portalo Biologio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kaktoj]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] 9tkyfy417yri3faqjkoyw8pouerx2cs 0 224197 9488259 9065026 2026-10-04T18:15:12Z Sj1mor 12103 9488259 wikitext text/x-wiki '''Grafologio''' estas [[pseŭdoscienco]], kiu asertas ke eblas ekkoni ies personecon kaj sanon per analizo de ties manskribo. La sciencan studon de [[skribmaniero]] kaj [[subskribo]], parto de [[kinezologio]], ĉefe uzata por trovi falsaĵojn, oni kutime nomas ''[[grafotekniko]]n'' aŭ ''[[grafoskopio]]n''. Samekiel ''grafoskopio'' estas parto de scienca kinezologio, oni povas rigardi grafologion kiel parton de pseŭdoscienca [[aplikata kinezologio]]. Laŭ siaj praktikantoj, oni faras la grafologian studon sur la formo de la literoj, kaj ne sur la [[teksto]]. Laŭ ili, tiu formo donas informojn pri psikologiaj trajtoj, kiel agresemo, dubemo, honesteco, laboremo, ktp. Tiel, ekzemple, se en manskribita T la horizonta streketo estas tro alta, tiu montrus orgojlemon. Oni ankaŭ konsideras la ligojn inter la literojn, la rilatan grandecon de literoj en lineo, ktp. Kvankam ne estas sciencaj pruvoj pri '''grafologio''', multajn entreprenoj kaj firmaoj uzas ĝin por elekti dungontojn. La kreantoj de moderna grafologio estis la [[abato]] [[Jean-Hippolyte Michon]] kaj la itala [[kuracisto]] [[Camillo Baldi]], dum [[17-a jarcento]]. La ĉefaj aŭtoroj de grafologio estas [[Max Pulver]], [[Michel de Grave]] kaj [[Alfred Binet]]. La bazoj de grafologio ne estas tute neraciaj, kiel tiuj de [[astrologio]], sed mankas sciencaj pruvoj por apogi ĝiajn konkludojn. Sekve, ĝi estas rigardata kiel [[pseŭdoscienco]] pro sia [[metodo]], aŭ manko de tiu, ne pro sia [[teorio]] aŭ studobjekto. Estas dekoj da skoloj de grafologio, kiuj ofte kontraŭdiras unu la alian. Kelkaj [[grafologisto]]j kredas ke se iu ŝanĝas sian skribmanieron, li ankaŭ ŝanĝos sian psikologiajn traitojn. Do, se iu estas agresema, li eble povus lerni skribi per malpli da forto sur la skribilo kaj iĝi malpli agresema. Tion oni nomas [[grafoterapio]]n. Multaj el ili kredas ankaŭ ke oni povas diagnozi malsanojn per grafologio. Esperantistoj havis en [[Grafologia Revuo|''Grafologia Revuo'']] sian "intermitan gazeton" por vulgarigo de la grafologio, sub la redakto de konata hispana [[Folkloro|folkloristo]] kaj esperantisto [[Joan Amades Gelats|Joan Amades]]. La unua (kaj verŝajne sola) numero aperis en [[Barcelono]] en Januaro [[1913]]. {{Projektoj|ReVo=grafol1}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pseŭdoscienco]] 1uj66vpvnats2gti0ujut12q8wwmahp 0 224311 9488378 9154986 2026-10-05T00:27:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488378 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sculpture pagne.jpg|200ra|dekstra|Zontuko, unu el la plej malnovaj [[vestaĵo]]j kaj/aŭ ornamaĵoj]] '''Zontuko''' aŭ '''lumbotuko''' estas [[tradicio|tradicia]] [[vestaĵo]], nuntempe ĉefe portata de [[indiĝeno]]j. Zontuko estas aŭ pendigata de [[zono]] antaŭ la [[seksorgano]]j aŭ estas pasigata inter la [[kruro]]j kaj sub [[zono]] por pendi libere. Ĝi estas ofte longeca kaj farita el [[ledo]] aŭ [[ŝtofo]]. Zontuko plej ofte ne servas por kaŝi seksorganojn, sed por montri apartenon al [[tribo]] aŭ [[grupo]] aŭ simple kiel [[ornamaĵo]]. Tiel ekzistas popoloj, kiuj pendigas nur kelkajn fadenojn de zono aŭ portas nur [[ŝnuro]]n ĉirkaŭ la [[kokso]]j. == Deveno == La deveno de zontuko estas nekonata, sed ŝajne oni portis ĝin kiel vestaĵo, ornamaĵo aŭ aldonaĵo al aliaj vestaĵoj ekde tre longe kaj sur ĉiuj [[kontinento]]j. == Uzo kaj kutimoj == [[Dosiero:Senkaji Chao wringing out hin loincloth.jpg|eta|240ra|dekstra|Zontuko kiel [[subvesto]]]] Hodiaŭ zontuko estas ankoraŭ ĉiutaga vestaĵo en pluraj landoj de [[Afriko]], [[tropiko|tropika]] [[Ameriko]] kaj [[Oceanio]]. Ekzistas centoj da specoj de zontukoj diversaj laŭ aĝo de la portanto kaj por diversaj agadoj aŭ intimeco. Ĉar por iuj afrikaj etnoj gravis la [[virgeco]] de la novedzino ''la blanka zontuko de la novedzino'' devis esti makulita de sango post la nuptonokto por pruvi ŝian virgecon. Oni promenis kun la makulita zontuko tra la stratoj ĝis la loĝejo de la edzo por montri al ties familio, ke la edzino estis vere virga. Tamen oni scias ke [[sango]] de [[kortobirdo]] foje anstataŭis edzinan sangon, kiam ŝi ne plu estis virga, aŭ se la [[himeno]] ne sangis. <ref>[http://www.musow.com/article.php3?id_article=131 artikolo de Ousmane Thiény pri zontuko, iniciatantino kaj virgeco]</ref>. ''Mortintzontukoj'', aparte ornamitaj por akompani la mortinton al la transa mondo, estis preparitaj aŭ aĉetitaj en pluraj kulturoj de sud-orienta [[Azio]], [[Afriko]] aŭ [[Madagaskaro]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kandeer-manjaku.com/pages/tissage.htm |titolo=TTT-ejo pri mortintzontuko manjaku |alirdato=2007-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070801000709/http://www.kandeer-manjaku.com/pages/tissage.htm |arkivdato=2007-08-01 }}</ref>. La motivoj de tiuj zontukoj rakontis ekzemple la vivon de la mortinto, priskribis ritojn kaj ceremoniojn vilaĝajn aŭ priskribis la entombigon de la mortinto. <ref>[http://www.archeographe.net/Un-pagne-funeraire-senoufo Priskribo de mortinzontuko de la etno senufo, Malio] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Tra la mondo == === Afriko === [[Dosiero:Pagne wax batik - west coast africa artlibre jnl.jpg|eta|dekstra|240ra|Vaksmotivo sur zontuko, okcidenta Afriko]] Multaj diversaj zontukoj ekzistas en Afriko, faritaj el arbaraj materialoj. La [[pigmeoj]] de [[Kongo Kinŝasa]] preparis ilin el batitaj arboŝeloj kaj ornamis iin de motivoj. [[Masajoj]] portas kolorajn zontukojn kaj en la okcidenta parto de la kontinenta mallongaj zontukoj uzatas en intimeco. Zontukoj el ŝtofoj printitaj, ĉefe en okcidenta Afriko laŭ [[javo|java]] [[batiko|batiktekniko]] kaj realigitaj per hidrofobaj vaksoj nomiĝas ankaŭ ''vaksaj zontukoj''. Fabrikado kaj tisado de tiuj zontukoj kreis veran industrion, ĉefe en [[Ebur-Bordo]]. Motivoj, foje [[humuro|humuraj]] aŭ popularaj (bildoj de televidherooj, frapfrazoj, ktp.) estas desegnitaj de artistoj [[burkino|burkinaj]], [[malio|maliaj]] kaj [[ebur-Bordo|eburbordaj]]. En [[Ebur-Bordo]] kaj [[Ganao]] troveblas ankaŭ ''kita''-zontukoj. En [[Malio]], la ''bogolan''-zontuko estas desegnata kaj portata de virinoj. Ĝi kovras la korpon de la [[umbiliko]] ĝis la [[maleolo]]j. Tradicie ĝi konsistas el sep kunkudritaj [[kotono|kotonaj]] ŝtofstrioj. Oni volvas ĝin ĉirkaŭ la korpo, la dekstra flanko fiksita al la maldekstra. La kvinparta ornamaĵo havas simbolan sencon: :- la supera bordo (''fini siri'' (fiksi) ''bolo'' , aŭ ''finitayoro''), foje pli solida servas por nodi la zontukon. :- la dekstra bordo (''sokonon bolo'' ; ''so'' signifas la domon, ''konon'' ene, kaj ''bolo'' la manon aŭ limon) ne plu vedeblas, kiam la zontuko estas nodita, nur la maldekstra bordo (''kenema'' (ekstere) ''bolo'') restas videbla. :- la malsupra bordo (''duguma bolo'' aŭ ''senkorola'' (''duguma'' signifas la teron aŭ la grundon kaj ''sen'' la [[piedo]]n. ''Korola'' signifas "ĉe") estas ornama strio, kies motivoj asociiĝas al la centra parto, ''finin ba'' (''ba'' estas la avino kaj ''finin'' ŝtofo).<br /> La motivoj sur la ''bogolan''-zontukoj kaj iliaj pozicioj simbolas aŭ reprezentas eventojn realajn aŭ mitajn. La motivoj, kiuj povas havi plurajn sencojn, havas nomojn kaj protektas la virinon, kiu portas la zontukon. Temas ofte pri [[premsigno]]j de homoj aŭ bestoj. Homoj kredis, ke la surteraj premsignoj enhavis parton de la persono. :- iuj motivoj estas portataj dum apartaj eventoj aŭ por reprezenti etnon, regionon aŭ epokon. :- zontukoj varias laŭ la evoluo de la virino: edzino, patrino, ktp. :- anguloj de la zontuko povas havi apartajn motivojn.<br /> En la [[1980-aj jaroj]] la ĝis tiam al Malio specifa ''bogolan''-tekniko estis alprenita kaj transformita de artistoj maliaj, [[senegalo|senegalaj]] kaj [[burkino|burkinaj]] (ekz. la malia grupo ''bogolan kasobane''), kiu desegnas sur ŝtofstriojn. === Polinezio === [[Dosiero:Young nauruan people.jpg|eta|200ra|maldekstra|[[Nauranoj]] kun tradiciaj zontukoj]] Vestaĵoj en formo de zontukoj, priskribataj de eŭropaj navigaciantoj de la [[19-a jarcento]], faritaj el [[vegetalo|vegetalaj]] [[fibro]]j kaj uzitaj en [[Polinezio]] (suda [[Vanuatuo]], [[Salomonoj]], nordokcidenta [[Nov-Gvineo]]) nomiĝas ankaŭ ''tapa''. [[Pareo]] estas longa zontuko el ŝtofo malpeza portata kiel zontuko aŭ nodita super la [[mamo]]j, aŭ ankaŭ super [[ŝultro]] aŭ malantaŭ la [[kolo]]. La uzo de pareo disvastiĝis tra la mondo kiel [[hejmo|hejma]] kaj [[ferio|feria]] vestaĵo. La motivoj ([[floro]]j, [[planto]]j, ktp.) pensigas pri [[paradizo|paradizecaj]] bildoj el [[Tahitio]]. Multajn vestaĵartajn kreistojn ili inspiris por krei ĉefe vesperajn [[robo]]jn. Iam en [[Tahitio]] nur virinoj portis pareon, viroj portis zontukon nomita ''maro'', sed nuntempe kaj virinoj kaj viroj portas pareojn. === Japanio === [[Dosiero:Yamagasa uniform 2.png|eta|150ra|dekstra|[[Fundoshi]] tradicia [[japanio|japana]] zontuko]] En [[Japanio]] zontukoj estis kutimaj vestaĵoj ĝis la komenco de la [[20-a jarcento]]. ''[[Fundoshi]]'' malaperis nur post la [[dua mondmilito]] pro [[usono|usona]] influo, kiel malaperis ankaŭ la publikaj ambaŭseksaj banoj. Okcidentuloj alportis sian prudecon, kaj ''fundoshi'' cedis sian lokon al okcidentaj subvestoj. Tamen ankoraŭ nuntempe ĝi estas tre kutima dum tradiciaj [[matsuri|japanaj festoj]], portataj sola aŭ kun [[jako]]. === Nord-Ameriko === [[Dosiero:Two Mohave braves, western Arizona - Timothy O'Sullivan - NARA.jpg|eta|maldekstra|Nordamerikaj [[indianoj]].]] Ideala vesto por varma kaj malseketa vetero, zontukoj estis portataj de [[indianoj]] antaŭ la alveno de [[misio|misiistoj]] kaj [[kolonio|koloniistoj]]. Dum pli malvarma vetero indianoj portis aldone al zontuko sendependaj krurumoj ([[maniko|krurmanikoj]]) fiksitaj je zono, kiuj kovris la krurojn de la [[femuro]] ĝis la [[maleolo]]. Zontukoj estis pli ofte simplaj strioj el [[antilopo|antilopa]] aŭ [[cervo|cerva]] [[ledo]]. [[Pueblo]]-indianoj iam anstataŭis ledajn zontukojn per [[kotono|kotonaj]].<ref>[http://www.welt-der-indianer.de/alltag/kleidung.html Indianaj vestaĵoj (germane)]</ref> === Sud-Ameriko === [[Dosiero:Aztec drums, Florentine Codex..jpg|eta|200ra|dekstra|[[aztekoj|Azteka]] zontuko]] Malnovaj popoloj de Sud-Ameriko scipovis teksi tre fajnajn ŝtofojn el [[kotono]], ofte riĉe ornamitaj. En tombejoj laŭ la [[peruo|perua]] marbordo oni trovis tiajn zontukojn, volvitajn ĉirkaŭ la mortintoj aŭ aldonitaj kiel donacoj. [[Bildo]]j, [[kodekso]]j kaj [[steleo]]j montras zontukojn tra la diversaj epokoj de la [[aztekoj|azteka]], [[majaoj|majaa]] kaj [[inkaoj|inkaa]] regnoj. En multaj regionoj de [[Sud-Ameriko]], ekzemple en [[Amazonio]] zontukoj estas ankoraŭ vaste portataj nuntempe. == Evoluo == Pareo supervivas kiel [[strando|strandvestaĵo]] dum ferioj, sed la okcidenta vivmodelo malplioftiĝis la uzon de zontukoj en multaj landoj. Tre ofte infanoj enmigrintaj en riĉajn landojn, forlasas tradiciajn vestojn de ilia devenlando kaj portas laŭmodan sportvestojn por viziti lernejon. Foje oni portas zontukojn en familia intimeco hejme. En iuj landoj kaj dum iuj epokoj zontukoj estis malpermesitaj en [[misiejo]]j, lernejoj, preĝejoj, laborejoj aŭ surstrate por devigi tradiciajn etnajn grupojn adaptiĝi al importitaj vestmodoj. Kontraŭe, kelkaj artistoj aŭ modistoj provas de tempo al tempo atentigi pri la praktikaj kaj komfortaj aspektoj de diversaj zontukoj, foje kun helpo de lokaj aŭtoritatoj. Tiel ekzemple okazis en [[Dualao]], [[Kameruno]], en junio [[2005]] tritaga ''zontukfesto'', kreita por remodigi porton de zontuko, ''"aktivigi la kreemon de modistoj kaj kudristoj"'', sed ankaŭ por ''"direkti la kreadon vers modeloj kaj spirito pli modernaj"'' por tradiciaj vestoj<ref>[http://www.peuplesawa.com/fr/bnevents.php?agid=17 Ttt-ejo pri la zontukfesto en Dualao]</ref> == Fotogalerio == <gallery> Ra-Horakhty, Wallis Budge.jpg|Amun-Ra en <br />[[faraono|faraona]] [[Egiptio]]<!--|eta|dekstra|150ra|in Pharaonic Egypt, any man was worthily dressed in a loincloth (and headdress), even a god's image for worship; here [[Amun-Ra]]--> Niello-technik mindener kreuz.jpg|Zontuko de [[Kristo]] krucumita<!--thumb|200ra|dekstra|Zontuko de kristo krucumita]]--> Nezahualpiltzintli.jpg|[[Kodekso]] Ixtlilxochitl<br /> [[17-a jarcento]]<!--thumb|200ra|dekstra|Indiana zontuko de la [[17-a jarcento]] ([[Kodekso]] Ixtlilxochitl)]]--> The How and Why Library 002.jpg|[[Nord-Ameriko|Nordamerikaj]] [[indianoj]]<!--|eta|200ra|maldekstra|Ankaŭ en [[Nord-Ameriko]] [[indianoj]] portis zontukojn.]]--> AoM breechcloth1.png|Formo de zontuko </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Fundoshi]] * [[Pareo]] * [[Batiko]] {{Projektoj|ReVo=tuk.zon0o}} [[Kategorio:Vestoj]] i26wwuhs9hs41dmw0tcv8a3ae6cxalj 0 226718 9488156 8899411 2026-10-04T13:51:49Z Sj1mor 12103 9488156 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johannes Stockem''' ('''Stokem''', '''Stokhem''', '''Jean de Prato alias Stochem''') (*ĉ. [[1445]] [[Flandrio]] - † ĉ. [[1500]] en [[Hungario]]?, estis [[Franco-flandra skolo|nederlanda polifoniisto]], [[kantado|kantisto]] kaj [[komponisto]]. Li aktivis ekde [[1487]] ĝis [[1489]] kiel kantisto ĉe la [[Papo|papa]] kapelo. Poste li troviĝis ĉe la hungara reĝokortego. Pro la geedziĝo de reĝino Beatrix, filino de reĝo Ferdinando la 1-a de Napolo, kun la hungara reĝo [[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso Korvinuso]], muzikistoj el okcidenta [[Eŭropo]] akiris pli kaj pli influon ĉe la hungara kortego. Evoluo, kiu tiam montriĝis ankaŭ en aliaj orienteŭropaj princodomoj. Nur malvigle tie evoluis aparta muzika tradicio. Stockem kreis serion da muzike elstaraj [[kanzono]]j en la nederlanda polifonia stilo. Siatempe li ĝuis altan reputacion. Tion atestas la enprenon de verko lia en la plej fruaj muzikpresaĵoj de [[Ottaviano Petrucci]]. {{Bibliotekoj}} ==Fontoj== [http://de.wikipedia.org/wiki/Johannes_Stokem Johannes Stokem en la germanlingva vikipedio] [[Kategorio:Renesancaj komponistoj|Stockem, Johannes]] [[Kategorio:Franc-flandra skolo|Stockem, Johannes]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento|Stockem, Johannes]] [[Kategorio:Flandraj komponistoj|Stockem, Johannes]] 5tx3jf79h0c2qh6isj541fluvr1k9u9 0 230748 9488263 8934778 2026-10-04T18:15:34Z Sj1mor 12103 9488263 wikitext text/x-wiki '''Mono-plangottus''' estas projekto de [[pasigrafio]] proponita de [[hispanio|hispano]] [[Pedro Bermuto]] en [[1653]] en [[Romo]]. Oni preskaŭ ne konas la projekton krome per skribaĵoj de [[Gaspar Schott]]. La celo de la aŭtoro estis krei [[universala lingvo]] al ĉiuj popoloj. Laŭ Schott, la projekto estas presebla en unu [[paperfolio]] (nuna [[A1]]) kaj estus bazita sur [[numero]]j. La homo devis trovi la ideon en sia lingvo, "kalkuli" per tabelo de Bermuto, kaj apontis al alia homo aŭ skribi ĝin. Ĉiuj ideoj estis metitaj en 45 klasoj, aŭ "gradoj", al ĉiu grado oni donas unu romian numeron. La subgrupoj de la "gradoj" aŭ "determinantoj" ricevas hindan numeron. Por marki la gramatikajn rilatojn, la aŭtoro metas numerojn kaj simboloj super aŭ sub "vortradiko". La numero 4 supermetata signifas la [[pluralo]]n, unu Q supermetita signifas la [[infinitivo]]n, ktp. Unu punkto (.) post la numero montras la [[nominativo]]n kaj du punktoj (..) la [[genitivo]]n, tri punktoj (...), [[dativo]]n, kvar [[akuzativo]]n kaj kvin punktoj, la [[ablativo]]n. Specimeno: *XXXIX 4 XLII 8 111 1 .... XXXIII 47 LX 23 ...., XXXVI 17 .... 11 lo.. (Mi kredas en unu Dio ciŭpova, kreanto de la ĉielo). [[Kategorio:Pasigrafio]] rkdsnj09w74on7e9hxwn66gkyd3793h 0 233055 9488160 8920690 2026-10-04T13:55:32Z Sj1mor 12103 9488160 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Gadopentetic acid 3D.png|eta|220px]] '''DTPA-gadobutrolo''' estas internacia libera nomo por [[gadopentetato dimeglumino]], kiu baziĝas sur la malofta elemento [[gadolinio]] forte tenata en DTPA-komplekso. == strukturo kaj funkcio == [[DTPA-gadobutrolo]] konsistas el gadolinio kompleksigita per [[dietilotetraminpentaetanacido]] (DTPA). La komplekso estas grava, ĉar la libera Gadolinio-iono estus toksa por homoj kaj la plej multaj bestoj. La kompleksokonstanto estas je pH de 7 pli alta ol 1020. Gadolinio havas en la plej ekstera [[elektronŝelo]] (f-ŝelo) sep neparajn [[elektrono]]jn, kiuj donas al la elemento fortan [[paramagnetismo]]n. La substanco permesas en la sango al la ĉirkaŭantaj [[protonoj]] – ĉefe [[akvo]] – pli rapide relaksi. Nome la tiel nomata T1-tempo estas draste reduktata. Regionoj, kie la kontrastrimedo akumuliĝas, aperas pli helaj en T1-balancitaj bildoj ol aliaj strukturoj. Tio plibonigas la kvaliton de MRT-bildo. {| class = wikitable | [[Dosiero:Gadolinium-Diethylentriaminpentaacetat.svg|280px]] · 2 [[Dosiero:N-Methyl-D-glucamin2.svg|180x180px]] |- | Struktura formulo |} Kiel altpoluseca kaj relative granda molekulo gadobutrolo ne povas trapasi ĉe sana homo la [[sango-cerbo-barilo]]n. En la kazo de certaj malsanoj, ekzemple de [[glioblastomo]], ĝi povas trapasi la barilon kaj atingi la malsanan histon. Tio ebligas ricevi ekzaktan informon pri la speco kaj pozicio de la [[tumoro]], kiu krome estas pli bone rekonebla kontraste al la sana histo. La retentempo en [[sango]] estas 20 minutoj, en [[urino]] 21 minutoj post [[injekto]]. == Apudaj efikoj == Gadobutrolo estas tre bone kunvivema. Alergiaj kaj alergiformaj reagoj estas ekstreme maloftaj. Ĉe malsanuloj kun malbone funkcianta reno ĝi povas kaŭzi [[nefrogena sistema fibrozo|nefrogenan sisteman fibrozon]] kaj tial ne estas uzata. == Historio == Gadobutrolo estis 1984 evoluigita ĉe [[Schering AG]] kaj de 1988 sub la nomo [[Magnevist®]] kiel la unua kontrastrimedo en la [[magneta resonanca tomografio]] allasata. De 1984 ĝis 2005 ĝi estis aplikita 60-milionfoje en la tuta mondo. == Markaj nomoj == [[Dosiero:Magnevist Bottle.JPG|eta|180px|<!-- یک _بطری_ _مگنویست_، _ساخت_ _شرکت_ _برلکس_ -->]] [[Magnevist®]] okupas ĉirkaŭ 50 % de la merkato, ĝi estas nun vendata de [[Bayer Schering Pharma]]. [[Kategorio:Organikaj gadoliniaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Kontrastaj agentoj de MRT]] [[Kategorio:Eksigitaj drogoj]] iz9b5istzsat0p4fgux4zl7uhe8ijm9 0 234077 9488111 9217833 2026-10-04T13:16:37Z Sj1mor 12103 9488111 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavbeka kukolo |koloro = pink |dosiero = Coccyzus-americanus-001.jpg | dosiero larĝo=250px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Kukoloformaj]], ''Cuculiformes'' |familio = [[Kukoledoj]], ''Cuculidae'' |genro = ''[[Coccyzus]]'' |specio = '''Flavbeka kukolo''', ''C. americanus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Coccyzus americanus'' |volume=2016 |article-number=e.T22684331A93025386 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22684331A93025386.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Coccyzus americanus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |vikispecio = |komunejo = }} La '''Flavbeka kukolo''', ''Coccyzus americanus'', estas specio de la [[kukoledoj]], familio de la ordo de [[birdo]]j, nome ''Cuculiformes'', kiuj inkludas ankaŭ la ''[[Geococcyx]]'', la [[anio]]jn, kaj la [[centropo]]jn. == Aspekto == [[Dosiero:Yellow-billed cuckoo (42690).jpg|eta|maldekstre|200ra|]] Plenkreskuloj havas longan brunan supre kaj gradite nigroblankan sube voston kaj nigran kurvitan bekon kun flavo ĉefe en la suba makzelo. La kapo kaj supraj partoj estas brunaj kaj la subaj partoj estas blankaj. Estas flava ringo ĉirkaŭ ĉiu okulo. Dumfluge ĝi montras cinamonkoloran makulon meze de ĉiu flugilo. Junuloj estas similaj sed la nigro en subvosto estas griza. == Disvastiĝo kaj kutimaro == La reprodukta habitato estas en la bordoj de [[decidua]]j arbaraj areoj tra [[Nordameriko]] el suda [[Kanado]] al [[Meksiko]]. Ili konstruas neston kiel febla platformo el etaj bastonetoj sur horizontala branĉo en malalta arbo aŭ arbustejo el 1 ĝis 4 metrojn supergrunde. Ili foje demetas ovojn en la nestoj de aliaj birdoj (plej ofte de la proksima parenco [[Nigrabeka kukolo]]), sed ili ne nepre estas [[nestoparazitado|nestoparazitoj]] de aliaj birdoj kiel la [[Komuna kukolo]] de [[Eŭrazio]]. La 3-4 ovoj estos kovataj dum 14 tagoj aŭ malpli. La idoj kapablas grimpi lerte ĉirkaŭ post 7-9 tagoj. Ĉirkaŭ samtempe, la flugiloj de la idoj formiĝas el ties ingoj kaj ili kapablas ekflugi. La tutan tempon el eloviĝo ĝis elnestiĝo estas nur ĉirkaŭ 17 tagoj. [[Dosiero:Coccyzus erythropthalmus americanusAAP058CB1.jpg|maldekstra|200ra|eta|Komparo de Nigrabeka kukolo kaj Flavbeka kukolo]] [[Dosiero:Coccyzus americanus MHNT.ZOO.2010.11.151.2.jpg|eta|maldekstra|150ra|ovoj de ''Coccyzus americanus'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] Tiuj birdoj estas [[birdomigrado|migrantaj]] al [[Centrameriko]] kaj tiom suden kiom ĝis norda [[Argentino]]. Tiu [[birdo]] estas rara vaganto al okcidenta [[Eŭropo]]. Tiuj [[birdo]]j manĝas en densaj arbustejoj aŭ arboj. Ili manĝas ĉefe [[insekto]]jn ĉefe dumfluge, ĉefe [[raŭpo]]jn, sed ankaŭ kelkajn [[cikado]]jn, [[lacerto]]jn, ovojn de aliaj birdoj kaj [[bero]]jn. Tiu birdo havas diversajn alvokojn; la plej komuna estas rapida ''ka ka ka ka ka ku ku ku''. == Aliaj == Oftaj ordinaraj nomoj por tiu specio en [[Suda Usono]] estas '''Pluvokorvo''' kaj '''Ŝtormokorvo'''. Tiuj rilatas la kutimon de la specio pli insiste alvoki en varmaj tagoj, do ofte antaŭsentante fulmotondrojn. == Okcidenta raso de la Flavbeka kukolo == Estis kreskanta polemiko rilate la taksonomian statuson de la okcidenta raso kaj pri ĉu ĝi estas diferenca el tiuj birdoj oriente. Tiu demando estas signifa por la konserva statuso de tiu specio okcidente, kie ĝi malpliiĝis al eta parto de sia loĝantaro de antaŭ unu jarcento<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fws.gov/sacramento/es/animal_spp_acct/yellow-billed_cuckoo.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061014064740/http://www.fws.gov/sacramento/es/animal_spp_acct/yellow-billed_cuckoo.htm |arkivdato=2006-10-14 }}</ref><ref>http://bss.sfsu.edu/holzman/courses/Fall%2003%20project/WYBCuckoo1.htm</ref>. Populacioj de tiu specio en okcidenta Nordameriko estas en danĝera malpliiĝo. Ĝi jam malaperis el la [[Brita Kolumbio]], [[Vaŝingtono]] kaj [[Oregono]] dum la unua duono de la 20-a jarcento. Ankaŭ orientaj populacioj malpliiĝis, sed ne tiom draste. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47876|title=Coccyzus americanus|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne Minacata * John K. Terres (1980), ''Audubon Society Encyclopedia of North American Birds'', Knopf, ISBN 0-394-46651-9 * David Gaines, ''Review of the Status of the Yellow-Billed Cuckoo in California: Sacramento Valley Populations'', The Condor, Vol. 76, No. 2 (Somero, 1974), pp.&nbsp;204–209 * Laymon, S.A., kaj M.D. Halterman. 1987. ''Can the western subspecies of Yellow-billed Cuckoo be saved from extinction?'' Western Birds 18:19-25. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3870id.html USGS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080306113811/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3870id.html |date=2008-03-06 }} * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Yellow-billed_Cuckoo_dtl.html Universitato Cornell—Ĉio pri Birdoj] * [http://www.backyardnature.net/n/03/030720.htm Natchez Natursciencisto] * [http://www.sdakotabirds.com/species/yellow_billed_cuckoo_info.htm Birdoj kaj Birdumo en Suda Dakoto] * [http://www.biologicaldiversity.org/swcbd/species/cuckoo/cuckoo1.html Centro pri Biologia Diverseco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071217051137/http://www.biologicaldiversity.org/swcbd/species/cuckoo/cuckoo1.html |date=2007-12-17 }} * [http://www.prbo.org/calpif/htmldocs/species/riparian/yellow-billed_cuckoo.htm PRBO OKcidenta Raso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151015052153/http://www.prbo.org/calpif/htmldocs/species/riparian/yellow-billed_cuckoo.htm |date=2015-10-15 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nestoparazitoj]] [[Kategorio:Kukoloformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] dwblgaw4lwxoffrm1vi6opa7yrsmfo6 0 237340 9488123 9208885 2026-10-04T13:21:04Z Sj1mor 12103 9488123 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Microtubule structure.png|eta|Strukturo de mikrotubeto]] '''Mikrotubeto''' estas [[proteina strukturo]] kun diametro de ĉirkaŭ 25 [[nanometro|nm]], kiu devenigas per polimerigo de [[tubulino]]. Mikrotubetoj kune kun aliaj strukturoj formas [[ĉelskeleto]]n, agas en internĉela transporto, en ĉelmoviĝo kaj [[ĉeldivido]]. Mikrotubetoj formas ankaŭ [[cilio]]j kaj [[flagelo]]j. {{Projektoj}} [[Kategorio:Ĉelbiologio]] 0neux35fudy6ux2ixp7qecw5rdtru1b 0 237393 9488128 9216174 2026-10-04T13:22:14Z Sj1mor 12103 9488128 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FluorescentCells.jpg|eta|dekstra|300ra|Ĉelskeleto]] La '''ĉelskeleto''' estas reto de fibraj {{J|proteina strukturo}} en la [[citoplasmo]] de [[Eŭkariotoj|eŭkariota]] [[Biologia ĉelo|ĉelo]]. Ĉelskeleton konsistigas filamentoj [[aktino|aktinaj]], [[mikrotubeto]]j [[tubulino|tubulinaj]] kaj [[Intermeza filamento|intermezaj filamentoj]]. La radiko "''[[skeleto]]''" estas erariga, ĉar: * la komponantoj de la ĉela "skeleto" estas konstante renovigataj per polimeriĝo. * la movaj fortoj de la ĉelo originas en la ĉelskeleto, kiu pli similas al [[Muskolo|muskularo]]. {{Animalaj organetoj}}{{Projektoj}} [[Kategorio:Ĉelbiologio]] akm58y46qn7lagmqu5zsqace6g554fx 0 240006 9488113 7956210 2026-10-04T13:17:33Z Sj1mor 12103 9488113 wikitext text/x-wiki '''Bócsa''' (bOĉa) estas [[vilaĝo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en regiono '''Suda Ebenaĵo''', en [[departemento]] [[Bács-Kiskun]], en subregiono de [[Kiskőrös]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 97&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 1850 * [[Poŝtkodo]]: 6235 * [[Telefonprefikso]]: 78 == Situo == La vilaĝo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ ĉef[[vojo]] [[Baja]]-[[Kecskemét]]. La lasta troviĝas 25, [[Soltvadkert]] 10 km-ojn for. == Historio == La unua mencio devenis el [[1436]] en formo ''Bócsaszállás'' (=tranoktejo Bócsa). La [[turkoj]] faris senhoma la vilaĝon. En la [[18-a jarcento]] farmoj formiĝis, poste 2 farmocentroj Kis-Bócsa kaj Nagybócsa (=granda kaj malgranda Bócsa). Prauloj de [[Nicolas Sarkozy]] uzis la nobelan antaŭnomon "de Nagybócsa". En [[1872]] [[Tázlár]] refondiĝis kun ankaŭ tieaj kampoj. La memstara Bócsa formiĝis en [[1906]]. == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] omaĝe al Rozaria Beata Damo de [[1907]] * preĝejo omaĝe al [[Emeriko (Hungario)]] de [[1920]] == Fama nomportanto == * [[Iván Bócsa]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] 0xmc88nyvkt2mk8o889br17e7vmyye0 0 240008 9488112 8245844 2026-10-04T13:17:28Z Sj1mor 12103 9488112 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jakabszállás1.jpg|eta|dekstra|300px|Centro de Jakabszállás]] [[Dosiero:Jakabszállás2.jpg|eta|dekstra|300px|Preĝejo de Jakabszállás]] '''Jakabszállás''' (jakabsAlAŝ) estas [[vilaĝo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en regiono '''Suda Ebenaĵo''', en [[departemento]] [[Bács-Kiskun]], en subregiono de [[Kecskemét]]. La nomo signifas: tranoktejo [[Jakobo]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 71&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 2600 * [[Poŝtkodo]]: 6078 * [[Telefonprefikso]]: 76 == Situo == La vilaĝo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ ĉef[[vojo]] [[Baja]]-[[Kecskemét]], laŭ et[[fervojo]] Kecskemét-[[Kiskunmajsa]]. Apud la vilaĝo privata aerodromo funkcias depost [[1994]]. Kecskemét troviĝas 17 km-ojn for. == Historio == Antaŭ la [[turkoj]] [[hungaroj]] vivis tie. La turkoj faris senhoma la regionon. Poste la paŝtejoj apartenis al [[Szabadszállás]]. En [[1895]] komenciĝis agrokulturado, farmoj formiĝis. La memstara vilaĝo formiĝis en [[1924]]. La etfervojo atingis la vilaĝon ekde [[1928]]. == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] de [[1944]] * kalvinana preĝejo * [[kapelo]] de [[1924]] == Famuloj == En Jakabszállás naskiĝis [[ekonomikisto]] [[Tibor Palánkai]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] 635tyyg0ogwkntmdndj0xgqru6gjwet 0 241746 9488301 9424513 2026-10-04T19:53:52Z Alifono 114488 /* */ Israelo 9488301 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Somalio}} {{Informkesto lando |regiono-ISO=SO |eonomo=Somalilando |priskribo de blazono = Emblemo <!-- nur por ne vidigi nedeziratan ruĝan ligilon pri neekzista paĝo pri la emblemo --> | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] }} [[Dosiero:Somaliland-map-en.png|eta|dekstra|200ra|Somalilando sur la mapo]] '''Somalilando,''' oficiale la '''Respubliko Somalilando''' ([[Somala lingvo|somale]]: ''عرض السومال'' ‎; [[Araba lingvo|araba]]: أرض الصومال , ''Arḍ aṣ-Ṣūmāl),'' estas internacie konsiderata parto de [[Somalio]] en [[Afriko]]. La areo estis la brita protektorato de [[Brita Somalio]] ĝis [[1960]], kiam ĝi estis integrigita en la nova ŝtato de Somalio. Ĝi estas memdeklarita [[ŝtato]] en [[Orientafriko]] kaj efike funkciis kiel plene sendependa ŝtato post la kolapso de la somala centra administracio ekde [[1991]], tamen estas oficiale agnoskita nur de [[Etiopio]] kaj [[Israelo]]. La ĉefurbo estas Hargejso. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la teritorio vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². * [[Ĉefurbo]]: [[Hargejso]] (ĉ. 760 000 loĝantoj laŭ la stato de 2015) * Telefona kodo: +252 == Geografio == La lando situas laŭ marbordo de [[golfo de Adeno]], ĝuste en [[korno de Afriko]]. Interne troviĝas 2000 metrojn altaj [[montoj]]. === Administrado === Somalilando havas [[Duĉambra parlamento|duĉambran]] [[Parlamento de Somalilando|parlamenton]]. La teritorion oni povas dividi en 6 regionoj: * [[Awdal]] (kun urbo [[Zeila]], literumita ankaŭ Saylac) * Sahil, literumita ankaŭ Saaxil * [[Hargejso]], literumata ankaŭ Hargeysa * [[Togdheer]] * [[Sanaag]] * [[Sool (Somalio)|Sool]] == Klimato == Somalilando havas tropikan dezertan klimaton kun pluvsezono printempe. Ĉe la marbordo, la temperaturo povas atingi 42 ⁰ C en junio ĝis septembro, la averaĝa jara temperaturo estas inter 25 kaj 35 ⁰ C. Ĉe la [[Altebenaĵo|altebenaĵoj]], la temperaturo povas fali sub 0⁰ C. La lando suferegas de sekeco sekve de la klimata ŝanĝo<ref>(angla) ”''[https://www.unicef.org/somalia/stories/drought-worsens-somaliland-unicef-and-partners-scale-support-children As drought worsens in Somaliland, UNICEF and partners scale up support to children]''”, unicef.org.</ref>. == Historio == En la [[19-a jarcento]] ĝi estis kolonio de [[Britio]]. Dum la [[2-a mondmilito]], [[Italio]] dum mallonga tempo ekhavis la kolonion. La lando sendependiĝis en [[1960]]. Poste tuj ankaŭ la iam itala kolonio [[Somalio]] sendependiĝis kaj ili formis novan ŝtaton ''Somalia Respubliko''. En [[1991]] komenciĝis intercivitana milito, sekve la iam Brita landoparto proklamis denove sendependiĝon. == Politiko == Vidu [[Parlamento de Somalilando]] Somalilando estis taksita en 2019 kiel la plej stabila en la regiono kaj faris pacajn elektojn<ref>(sveda) Lifos (2019). ”Säkerhetssituationen i Somalia”. ''LifosRAPPORT''</ref>.  Movante la pacprocezon de loka nivelo, la lando sukcesis atingi internan stabilecon, male al la resto de Somalio kiu daŭre baraktas kontraŭ malstabileco<ref>(angla) Bradbury, Mark (1994). ''The Somali Conflict: Prospects for peace''. Oxfam GB. Parti 5. ISBN 978-0-85598-271-3</ref>, ĉefe pro la terrosisma grupo [[Al-Ŝabab|Al Ŝabab]]. La Sveda Agentejo pri Migrado skribis en 2019, ke Somalilando estas la plej stabila regiono en Somalio. Ekzistis funkcianta ekonomio, propra registaro, polico, jura sistemo kaj flago. Potenco ŝanĝiĝis per pacaj, ĝeneralaj elektoj. La ĉefaj sekureco-minacoj kiuj ekzistis estis la alta nivelo de krimo kaj la konfliktoj kun [[Mogadiŝo]] kaj [[Puntlando]]. La ​​[[Unuiĝintaj Nacioj]] raportis en 2020 ke nur 1.2% de membroj de parlamento estis virinoj. La BBC raportis en 2017, ke pli ol 97% de la loĝantaro voĉdonis por subteni la konstitucion adoptitan en 1997, en referendumo okazigita en 2001. La konstitucio celis konfirmi la memdeklaritan sendependecon de Somalio. Male al Somalio, Somalilando estas libera kaj sufiĉe paca lando kie la terorisma grupo Al Ŝabab estas forte kontraŭbatalata<ref>(angla) Michal Horton, ''[https://ctc.westpoint.edu/somaliland-combats-al-shabaab/ How Somaliland Combats al-Shabaab]'', Combatting Terrorism Center,</ref>. En [[2020]], la lando faris paŝon direkte al rekono kiam [[Tajvano]] ekigis [[diplomatiaj rilatoj|diplomatiajn rilatojn]] kun la lando<ref>(angla) ”''[https://www.bbc.com/news/world-africa-56719409 Somaliland and Taiwan: Two territories with few friends but each other]''”, ''BBC News''. la 1-an de aprilo 2021.</ref>. == Edukado == La sendinto de Somalilando ĉe [[Eŭropa Unio]] raportas, ke ekzistas pli ol 30 universitatoj en Somalilando<ref>(sveda) ”''[https://www.svd.se/belona-demokrati--erkann-somaliland-nu Belöna demokrati – erkänn Somaliland nu | | SvD Ledare]''”. ''Svenska Dagbladet, la'' 11-an de marto 2019. ISSN 1101-2412. </ref>. Laŭ [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN), duono de ĉiuj infanoj en Somalilando ne iras al lernejo, kio kontraŭas la celojn de [[Celoj por Daŭripova Evoluigo|Agendo 2030 por daŭripova evoluo]]<ref>(angla) ”[https://news.un.org/en/tags/somaliland Somaliland] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220125101315/https://news.un.org/en/tags/somaliland |date=2022-01-25 }}”, ''UN News''.</ref>.  Laŭ la UN, estas bezono de edukado en la lando por pliigi ekonomian evoluon<ref>(angla) ”''[https://news.un.org/en/story/2019/07/1042401 With half of Somaliland children not in school, UNICEF and partners launch education access programme] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201107234938/https://news.un.org/en/story/2019/07/1042401 |date=2020-11-07 }}''”. Förenta Nationerna. la 13-an de julio 2019.</ref>. == Sano == Kvankam alkoholo estas malpermesita, oni taksas ke 90% de ĉiuj viroj uzas la [[Drogo|drogon]] ''kat'' laŭ raporto de ''[[Al Ĝazira]]''<ref>(angla) Jeffrey, James. ”''[https://www.aljazeera.com/features/2015/4/21/somaliland-abuzz-from-ethiopias-khat-convoys Somaliland khat]''”, aljazeera.com.</ref>. == Ekonomio == Precipe paŝtado. Sub la tero troviĝas [[nafto]], [[tergaso]], [[terkarbo]], [[plumbo]], [[oro]], [[sulfuro]] apenaŭ ekspluatata. == Trafiko == Troviĝas 2 [[flughaveno]]j, 3 [[haveno]]j kaj [[vojo]]j resume 5000&nbsp;km-ojn longaj. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Somalio| ]] [[Kategorio:Somalilando| ]] [[Kategorio:Neagnoskitaj aŭ parte agnoskitaj landoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] 3xvwc638rta5gxp5vtqvf1eaplmxmi3 0 245326 9488103 9395987 2026-10-04T13:01:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488103 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Vasilij KANDINSKIJ''' aŭ '''Wassily KANDINSKY''' ({{lang-ru|Василий Васильевич Кандинский}}, ''Vasilij Vasiljeviĉ Kandinskij'' respektive slavisme ''Vasilij Vasil'evič Kandinskij''; naskiĝis la [[4-an de decembro]] [[1866]] en [[Moskvo]]; mortis la [[13-an de decembro]] [[1944]] en [[Neuilly-sur-Seine]], [[Francio]]) estis [[rusio|rusa]] [[pentristo]], [[desegnado|desegnisto]] kaj artteoriisto, kiu vivis ankaŭ en [[Germanio]] kaj [[Francio]]. [[Dosiero:Vassily-Kandinsky.jpeg|eta|maldekstre]] Ofte oni mencias Kandinskij-n kiel la kreanton de la unua [[abstraktismo|abstrakta]] bildo en la [[mondo]] (el la jaro [[1911]]). Li estis membro de la artista grupiĝo ''[[Der Blaue Reiter]]'' kaj partoprenis en ambaŭ ekspozicioj organizitaj sub tiu titolo. == Vidu ankaŭ == *[[2662 Kandinsky]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Wassily Kandinsky|Wassily Kandinsky}} * [http://www.galleryofart.us/Vassily_Kandinsky/ Wassily Kandinsky ĉe Gallery of Art] * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }} * [http://www.schlossmuseum-murnau.de/Rundgang6.htm Kastelmuzeo Murnau] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114040322/http://www.schlossmuseum-murnau.de/Rundgang6.htm |date=2008-01-14 }} * [http://www.wassilykandinsky.de Biografio kaj verkoj de Wassily Kandinsky] * [http://search.famsf.org:8080/search.shtml?keywords=wassily+kandinsky Bildoj ĉe Fine Arts Museums of San Francisco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090701013417/http://search.famsf.org:8080/search.shtml?keywords=wassily+kandinsky |date=2009-07-01 }} * [http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_works_71_0.html Bildoj ĉe Guggenheim-Muzeo Novjorko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080113103714/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_works_71_0.html |date=2008-01-13 }} * [https://web.archive.org/web/20110315094929/http://www.famousartistsgallery.com/gallery/kandinsky.html Wassily Kandinsky: virtuala artgalerio] * [http://www.kandinsky-muenchen.de/ Wassily Kandinsky: Ekspozicio en Munkeno] {{Der Blaue Reiter}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kandinskij, Vasilij}} [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Ekspresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Bauhaus]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Abstraktismaj pentristoj]] 0gg1ta0yl3uusy71zwsmvt4z1mwaic6 0 245637 9488283 9176143 2026-10-04T18:40:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488283 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Voĉo de Usono''' (''Voice of America, VdA'') estas la oficiala al-eksterlanda elsendo-stacio (por [[radio]] kaj [[televido]]) de la usona registaro. Ĝi elsendas satelite kaj surtere kaj estas aŭskultebla ankaŭ per la interreto. La usona registaro jam antaŭ [[dua mondmilito]] dissendis al eksterlando, kaj en 1942 - fariĝinte militanto - elsendis programon kun la nomo Voĉo de Ameriko. En 1947 VdA komencis elsendi ankaŭ en [[rusa lingvo]] por respondi al la [[soveta propagando]] kontraŭ usonaj politikistoj. [[Sovetunio]] siaflanke ekde 1949 provis elektronike malhelpi ke sovetianoj povas ricevi la informojn. VdA ankaŭ instalis programojn celitaj al aliaj landoj de la [[Orienta Bloko|orienta bloko]], ankaŭ [[Popola Respubliko Ĉinio|PR Ĉinio]]. La elsendoj de la stacio estas elsenditaj ĉirkaŭ la mondo kaj per surteraj dissendiloj ([[AM]] - [[Amplitudmodulado|AmplitudModulado]], [[Fm|FM]] - [[Frekvencmodulado|FrekvencModulado]] kaj [[Mallongondo|mallongondoj]]) kaj help de perantaj amaskomunikiloj kun kiuj la VdA havas kunlaborajn interkonsentojn. == Elsendoj en Baza Angla (nomita Speciala Angla) == En 1959, la dissendservo iniciatis elsendojn en "speciala angla" kun la celo dissendi programojn en facila angla (uzante bazan vortprovizon de 1 500 vortoj) por nedenaska anglalingva aŭskultantaro. Elsendoj en speciala angla inkludas novaĵojn, resumojn pri scienco kaj [[spacesploro]], usonan kulturon kaj muzikajn ĝisdatigojn kaj rakontojn pri famaj roluloj en [[usona historio]]. Instruistoj de [[la angla kiel dua lingvo]] tra la mondo uzas elsendojn en speciala angla kiel ilon por ke siaj studentoj lernu la lingvon kaj kulturon. En oktobro 2009, la datreveno de tiuj elsendoj estis markita. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.voanews.com/specialenglish/about_special_english.cfm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-05-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100208061747/http://www.voanews.com/specialenglish/about_special_english.cfm |arkivdato=2010-02-08}}</ref> == Post la malvarma milito == La fino de la [[Malvarma Milito]] malfermis seninterrompajn elsendajn kapablecojn por la VdA kaj ĝi vastigis la lingvojn en kiuj ĝi elsendis kaj la kovrozonojn al areoj kie estis [[subpremado]] de la loĝantaroj kiel [[Kurdio]], [[Ruando]], [[Tibeto]] kaj la antaŭa [[Jugoslavio]]. La VdA ankaŭ dissendas programojn ene de lokaj dissendantoj kiel ekzemple la programo "Hebron Se Aga" (en la [[Urduo|urdua]]: "Preter la titoloj") en la nacia afgana televidservo. En 1994, prezidanto [[Bill Clinton]] kreis la ''Broadcasting Board of Governors'' (Guberniestroj de la dissendaj korpuso) kaj la ''International Broadcasting Bureau'' (IBB, Internacia dissenda buroo) kiel sendependajn federaciajn agentejojn, nuligita la United States Information Agency (Agentejo de informado de Usono). La nova agentejo inkludis inspektadon kaj kontrolon de ĉiuj internaciaj dissendantoj de la administracio kiel ekzemple [[Free Europe Radio]], [[Free China Radio]], [[Sawa Radio]] kaj [[Al Hurra]] en la [[Araba lingvo|araba]], kaj [[Radio Farda]] en la [[Persa lingvo|persa]]. En 1994, VdA estis la unua, kiu uzis la interreton por starigi elsendostacion kiu dissendas novaĵon kaj ĝisdatigitan enhavon ade en sia retejo. <ref>http://www.chriskern.net/history/voaFirstOnTheInternet.html</ref> La retejo ofertas enhavon en 44 lingvoj. VdA ankaŭ uzas [[Jutubo|jutubon]] por publikigi ties programaron. En februaro 2004, al-Hura kanalo en la araba estis establita, dissendita per satelito al 22 [[arabaj landoj]]. == VdA kaj Esperanto == Por VdU laboris interalie 1960/61 [[Wilhelm Solzbacher]], germano elmigrinta al [[Usono]] (parolanta en Esperanto) kaj la hungaro [[Denis Silagi]] en [[Munkeno]]. Regulaj radiaj elsendoj en ILo okazis inter 1960 kaj 1962.<ref>[https://www.liberafolio.org/2024/03/26/kiel-nixon-vizitis-esperanto-kongreson-en-1959/ "Kiel Nixon vizitis Esperanto-kongreson en 1959."] - Ĉe: [[Libera Folio]], 26.3.2024</ref> == Radiostacioj resendantaj ĉiutagan bultenon de Voĉo de Usono == {{projektoj}} === En la hispana === * [[Melodía FM Estéreo]] (je la 13:30) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Usonaj radiostacioj]] [[Kategorio:Propagando en Usono]] [[Kategorio:Registaro de Usono]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]] 7x6r6spjhgf687kvo7xx0gmbrrdk24w 0 246573 9488153 8819838 2026-10-04T13:51:36Z Sj1mor 12103 9488153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=SK}} '''Dlhá nad Váhom,''' [[hungare]] '''Vághosszúfalu''' estas [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[regiono Nitra]], en [[Distrikto Šaľa]]. [[Dosiero:Map slovakia sala.png|eta|dekstra|400ra|Dlhá nad Váhom en Slovakio]] * [[Areo]]: 9&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 890 * [[Supermara alteco]]: m * [[Aŭtokodo]]: SA... * [[Poŝtkodo]]: 927 05 * [[Telefonprefikso]]: 31 == Situo == La vilaĝo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ maldekstra bordo de [[Váh]], laŭ traira flanko[[vojo]]. Kontraŭe troviĝas [[Kráľová nad Váhom]], kun kiu estas amikemaj kontaktoj. [[Šaľa]] troviĝas 3 km-ojn for. == [[Historio]] == En [[1113]] okazis la unua skriba mencio en formo ''Zomboe''. En [[1910]] loĝis en la vilaĝo 949 da [[homo]]j, plejparte [[hungaroj]]. Ĝis [[1920]] la komunumo apartenis al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Šaľa|Vágsellye]]. Inter 1920-[[1938]] kaj inter [[1945]]-[[1993]] la vilaĝo apartenis al [[Ĉeĥoslovakio]]. Antaŭ la [[2-a mondmilito]] ĝi rehungariĝis. La [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. Post la [[2-a mondmilito]] multe da hungaroj estis deportitaj al [[Sudetoj]]. La restaĵo iĝis senrajta laŭ [[Dekretoj de Beneš]]. Ekde [[1993]] la vilaĝo estas parto de [[Slovakio]]. En [[2001]] loĝis tie 895 da homoj, (640 hungaroj, 239 [[slovakoj]]). {{Projektoj}} {{Municipoj de Regiono Nitra|Distrikto Šaľa}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Šaľa]] 5iyccg0l46t9e0i7o5uji9ag7miu03t 0 253489 9488155 9134304 2026-10-04T13:51:45Z Sj1mor 12103 9488155 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''HERRMANN Antal''' estis hungara etnografo naskita en [[Braŝovo]] la [[30-an de julio]] [[1851]] kaj mortinta en [[Segedo]] la [[15-an de aprilo]] [[1926]]. == Biografio == Antal Herrmann finis siajn studojn en universitatoj de [[Vieno]], [[Koloĵvaro]] kaj [[Budapeŝto]]. Li instruis en 1871–73 en Brassó, ekde [[1875]] ĝis [[1879]] en [[Pancsova]], pli poste en [[Fehértemplom]] (Budapeŝto). Ekde [[1883]] li instruis germanan lingvon kaj literaturon en la ĉefurbo. En [[1898]] li estis universitata privatprofesoro en Kolozsvár pri etnografio. Ekde [[1921]] li instruis en [[Szeged]], ekde [[1887]] kune kun [[Lajos Katona]] kaj [[Henrik Wlislocki]] li aperigis la revuon ''Ethnologische Mittheilungen aus Ungarn''. Ekde [[1889]] kune kun [[Pál Hunfalvy]] li establis la [[Magyar Néprajzi Társaság]]. Li estis kunlaboranto de revuo [[Kalotaszeg (revuo)|Kalotaszeg]]. Li estis redaktoro de hungaraj partoj de la eldonaĵo ''Az Osztrák-Magyar Monarchia írásban és képben''. Sekve de liaj kolektoj estiĝis pluraj muzeoj en [[Transilvanujo]]. Li mem esploris unuavice la folklorojn de ciganoj, armenoj kaj saksoj; li kolektis popolbaladojn. == Verkoj == * ''A hegyek kultusza Erdély népeinél'' (Kolozsvár, 1893); * ''A Magyarországban 1893 … végrehajtott czigányösszeírás eredményei'' (Feldolgozta és az általános jelentést írta H. A. Bp., 1895). == Literaturo == * Kós Károly: H. A. (Anuarul Muzeului Etnografic al Transilvaniei 1957–58. Cluj, 1958.) == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Herrmann, Antal}} [[Kategorio:Hungaraj etnografoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] eikuaq3jar9zgfj71h0nhn7kkppwr6h 0 257157 9488367 9157979 2026-10-04T23:34:01Z Kani 670 9488367 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Karolina melanerpo |koloro = pink |dosiero = Red-bellied Woodpecker-27527.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = Karolina melanerpo (masklo) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Karolina melanerpo''' ''M. carolinus'' |statuso = LC |dunomo = ''Melanerpes carolinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Red-bellied Woodpecker-rangemap.jpg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Arealo }} La '''Karolina melanerpo''' aŭ '''Karolina pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes carolinus'', estas mezgranda [[melanerpo]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kiu reproduktiĝas en suda [[Kanado]] kaj centra kaj nordorienta [[Usono]], kun teritorio tiom sude kiom ĝis [[Florido]] kaj tiom okcidente kiom ĝis [[Teksaso]]. Ĝi estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en la verko de [[Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]'', kiel ''Picus carolinus''.<ref>"''[Picus] pileo nuchaque rubris, dorso fasciis nigris, rectricibus mediis albis nigro punctatis. [...] Ani regio rubra punctata.''" - "Pego kun ruĝa krono kaj nuko, dorso kun nigraj strioj, centraj vostoplumoj kun nigraj punktoj. Anusa regiono kun ruĝa punktaro." (Linneaus, 1758)</ref>. La tipa loko estas dirata simple kiel "''Ameriko septentriona''" (Nordameriko). [[Dosiero:Melanerpes_carolinusFPCSL11132B.jpg|eta|maldekstra|200ra|Plenkreska ino - notu malfacile videblan ruĝecan nuancon al ventro kaj facile videblan interrompitan ruĝan kronon.]] == Priskribo == Plenkreskuloj estas ĉefe helgrizaj en vizaĝo kaj subaj partoj (aŭ alimaniere dirite blankaj kun helgrizbrunaj nuancoj); ili havas nigroblankan stribildon en dorso, flugiloj kaj vosto. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon el beko al nuko; inoj havas ruĝan makulon en nuko kaj alian super la beko (kaj eĉ ĉirkaŭ ties bazo kiel nuanca zono). La ruĝeca nuanco de la ventro estas malfacile videbla en kampidentigo. === Voĉo === Karolina melanerpo estas bruema birdo, kaj havas multajn variajn alvokojn. Tiuj estis priskribitaj kiel sonantaj kiel ''ĉurr-ĉurr-ĉurr'' aŭ ''ĉaf-ĉaf-ĉaf'' kun alternaj sonoj ''br-r-r-r-t''. Maskloj tendencas alvoki kaj tamburi pli ofte ol inoj, sed ambaŭ seksoj alvokas. Ofte, tiuj pegoj "tamburas" por allogi partnerojn. Ili tamburas sur aluminiaj tegmentoj, metalaj tegmentaj kanaletoj, arbotruoj aŭ eĉ transformilaj skatoloj, en urbaj medioj, por komuniki kun eventualaj partneroj. == Ekologio == Tiuj birdoj manĝas ĉefe [[artropodo]]jn el arbotrunkoj. Ili povas ankaŭ kapti [[insekto]]jn dumfluge. Ili estas reale ĉiomanĝantaj, ĉar manĝas ne nur insektojn, sed ankaŭ [[frukto]]jn, nuksojn kaj semojn. Ties reprodukta habitato estas kutime [[konstanta]] arbaro. Ili nestumas en sekaj kavoj de mortaj arboj, oldaj arbostumpoj, aŭ eĉ en vivantaj arboj kiuj havas pli molan lignon kiel [[ulmo]]j, [[acero]]j, aŭ [[saliko]]j; ambaŭ seksoj helpas por elfosado de la nestokavaĵoj. Kvankam la specio ne estas monde minacata, ĝi dependas de grandaj arboj por nestumado. En areoj kiuj estas ekstensive [[senarbarigo|senarbarigitaj]], tiuj birdoj foje uzas [[ĝardeno]]jn, sed ĉe plej parto simple ili jam ne ĉeestas nombre<ref>Henninger (1906)</ref>. [[Dosiero:Red bellied woodpecker nest.jpg|eta|maldekstra|Rigardante for de la nesto]] [[Dosiero:Melanerpes carolinus cut.jpg|eta|210px|maldekstra|Ino ĉe birdomanĝejo]] == Subspecioj == * ''Melanerpes carolinus carolinus'' * ''Melanerpes carolinus harpaceus'' == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * {{aut|BirdHouses101.com}} (2007): [http://www.birdhouses101.com/red-bellied-woodpecker.asp Karolina melanerpo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907123308/http://www.birdhouses101.com/red-bellied-woodpecker.asp |date=2008-09-07 }}. 2008-FEB-14a. * {{IUCN2006|assessors={{aut|BirdLife International}}|year=2004|id=47302|title=Melanerpes carolinus|downloaded=11a Majo 2006}} Ne minacata * {{aut|Henninger, W.F.}} (1906): A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio. ''Wilson Bulletin'' '''18'''(2): 47-60. [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu DjVu plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161911/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu |date=2011-06-06 }} [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161920/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf |date=2011-06-06 }} * {{aut|[[Carl Linnaeus|Linnaeus, Carls]]}} (1758): 54.6. ''Picus carolinus. In: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis'' (10th ed., vol. 1): 113. Laurentius Salvius, Holmius (= Stockholm). [http://gdz-srv1.sub.uni-goettingen.de:8080/contentserver/contentserver?command=docconvert&docid=D265100&pdf.x=19&pdf.y=8 PDF plena teksto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{aut|Terres, John K. & [[National Audubon Society]] (NAS)}} (1991): ''The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds''. Wings Books, New York. Reprint of 1980 edition. <small>ISBN 0517032880</small> == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Melanerpes carolinus}} * [https://www.webcitation.org/query?id=1256454579453089&url=ca.geocities.com/woodpeck2006/redbellied.html Karolina melanerpo], bibliografia fontaro * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4090id.html USFWS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080916065708/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4090id.html |date=2008-09-16 }} * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Red-bellied_Woodpecker.html Birdogvidilo], Laboratorio Cornell Lab de Ornitologio * [http://www.sdakotabirds.com/species/red_bellied_woodpecker_info.htm Birdoj de Suda Dakoto - Informaro kaj Fotaro de la Karolina melanerpo] {{Birdoj}} [[Kategorio:Birdoj de Nordmeriko]] [[Kategorio:Pegedoj]] 15n7778fch9533w0a7e4vvo08h89udv 9488369 9488367 2026-10-04T23:34:16Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9488369 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Karolina melanerpo |koloro = pink |dosiero = Red-bellied Woodpecker-27527.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = Karolina melanerpo (masklo) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Karolina melanerpo''' ''M. carolinus'' |statuso = LC |dunomo = ''Melanerpes carolinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Red-bellied Woodpecker-rangemap.jpg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Arealo }} La '''Karolina melanerpo''' aŭ '''Karolina pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes carolinus'', estas mezgranda [[melanerpo]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]], kiu reproduktiĝas en suda [[Kanado]] kaj centra kaj nordorienta [[Usono]], kun teritorio tiom sude kiom ĝis [[Florido]] kaj tiom okcidente kiom ĝis [[Teksaso]]. Ĝi estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en la verko de [[Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]'', kiel ''Picus carolinus''.<ref>"''[Picus] pileo nuchaque rubris, dorso fasciis nigris, rectricibus mediis albis nigro punctatis. [...] Ani regio rubra punctata.''" - "Pego kun ruĝa krono kaj nuko, dorso kun nigraj strioj, centraj vostoplumoj kun nigraj punktoj. Anusa regiono kun ruĝa punktaro." (Linneaus, 1758)</ref>. La tipa loko estas dirata simple kiel "''Ameriko septentriona''" (Nordameriko). [[Dosiero:Melanerpes_carolinusFPCSL11132B.jpg|eta|maldekstra|200ra|Plenkreska ino - notu malfacile videblan ruĝecan nuancon al ventro kaj facile videblan interrompitan ruĝan kronon.]] == Priskribo == Plenkreskuloj estas ĉefe helgrizaj en vizaĝo kaj subaj partoj (aŭ alimaniere dirite blankaj kun helgrizbrunaj nuancoj); ili havas nigroblankan stribildon en dorso, flugiloj kaj vosto. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon el beko al nuko; inoj havas ruĝan makulon en nuko kaj alian super la beko (kaj eĉ ĉirkaŭ ties bazo kiel nuanca zono). La ruĝeca nuanco de la ventro estas malfacile videbla en kampidentigo. === Voĉo === Karolina melanerpo estas bruema birdo, kaj havas multajn variajn alvokojn. Tiuj estis priskribitaj kiel sonantaj kiel ''ĉurr-ĉurr-ĉurr'' aŭ ''ĉaf-ĉaf-ĉaf'' kun alternaj sonoj ''br-r-r-r-t''. Maskloj tendencas alvoki kaj tamburi pli ofte ol inoj, sed ambaŭ seksoj alvokas. Ofte, tiuj pegoj "tamburas" por allogi partnerojn. Ili tamburas sur aluminiaj tegmentoj, metalaj tegmentaj kanaletoj, arbotruoj aŭ eĉ transformilaj skatoloj, en urbaj medioj, por komuniki kun eventualaj partneroj. == Ekologio == Tiuj birdoj manĝas ĉefe [[artropodo]]jn el arbotrunkoj. Ili povas ankaŭ kapti [[insekto]]jn dumfluge. Ili estas reale ĉiomanĝantaj, ĉar manĝas ne nur insektojn, sed ankaŭ [[frukto]]jn, nuksojn kaj semojn. Ties reprodukta habitato estas kutime [[konstanta]] arbaro. Ili nestumas en sekaj kavoj de mortaj arboj, oldaj arbostumpoj, aŭ eĉ en vivantaj arboj kiuj havas pli molan lignon kiel [[ulmo]]j, [[acero]]j, aŭ [[saliko]]j; ambaŭ seksoj helpas por elfosado de la nestokavaĵoj. Kvankam la specio ne estas monde minacata, ĝi dependas de grandaj arboj por nestumado. En areoj kiuj estas ekstensive [[senarbarigo|senarbarigitaj]], tiuj birdoj foje uzas [[ĝardeno]]jn, sed ĉe plej parto simple ili jam ne ĉeestas nombre<ref>Henninger (1906)</ref>. [[Dosiero:Red bellied woodpecker nest.jpg|eta|maldekstra|Rigardante for de la nesto]] [[Dosiero:Melanerpes carolinus cut.jpg|eta|210px|maldekstra|Ino ĉe birdomanĝejo]] == Subspecioj == * ''Melanerpes carolinus carolinus'' * ''Melanerpes carolinus harpaceus'' == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * {{aut|BirdHouses101.com}} (2007): [http://www.birdhouses101.com/red-bellied-woodpecker.asp Karolina melanerpo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907123308/http://www.birdhouses101.com/red-bellied-woodpecker.asp |date=2008-09-07 }}. 2008-FEB-14a. * {{IUCN2006|assessors={{aut|BirdLife International}}|year=2004|id=47302|title=Melanerpes carolinus|downloaded=11a Majo 2006}} Ne minacata * {{aut|Henninger, W.F.}} (1906): A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio. ''Wilson Bulletin'' '''18'''(2): 47-60. [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu DjVu plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161911/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/DJVU/v018n02/P0047-P0060.djvu |date=2011-06-06 }} [http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606161920/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v018n02/p0047-p0060.pdf |date=2011-06-06 }} * {{aut|[[Carl Linnaeus|Linnaeus, Carls]]}} (1758): 54.6. ''Picus carolinus. In: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis'' (10th ed., vol. 1): 113. Laurentius Salvius, Holmius (= Stockholm). [http://gdz-srv1.sub.uni-goettingen.de:8080/contentserver/contentserver?command=docconvert&docid=D265100&pdf.x=19&pdf.y=8 PDF plena teksto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{aut|Terres, John K. & [[National Audubon Society]] (NAS)}} (1991): ''The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds''. Wings Books, New York. Reprint of 1980 edition. <small>ISBN 0517032880</small> == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Melanerpes carolinus}} * [https://www.webcitation.org/query?id=1256454579453089&url=ca.geocities.com/woodpeck2006/redbellied.html Karolina melanerpo], bibliografia fontaro * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4090id.html USFWS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080916065708/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4090id.html |date=2008-09-16 }} * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Red-bellied_Woodpecker.html Birdogvidilo], Laboratorio Cornell Lab de Ornitologio * [http://www.sdakotabirds.com/species/red_bellied_woodpecker_info.htm Birdoj de Suda Dakoto - Informaro kaj Fotaro de la Karolina melanerpo] {{Birdoj}} [[Kategorio:Birdoj de Nordameriko]] [[Kategorio:Pegedoj]] 1m7be2d24nc0870e6sgw6w3cunrvca4 0 260863 9488427 9292243 2026-10-05T05:16:46Z Sj1mor 12103 9488427 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lamenbeka montotukano |koloro = pink |dosiero=Plate-billed Mountain-Toucan 2 JCB.jpg |dosiero2 = Andigena laminirostris-Gould.jpg |priskribo de dosiero = Lamenbeka montotukano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Ramfastedoj]] ''Ramphastidae'' |genro = ''[[Andigena]]'' |specio = '''''A. laminirostris''''' |statuso = NT |dunomo = ''Andigena laminirostris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1851]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Lamenbeka montotukano''' ('''''Andigena laminirostris''''') estas mezgranda kaj kolora [[birdo]] el la familio de la [[Ramfastedoj]] kaj ordo de [[Pegoformaj]] de [[Sudameriko]], kiu enhavas la [[tukanoj]]n, tukanetojn, [[arasarioj]]n, ktp. La scienca nomo '''''Andigena laminirostris''''' signifas “devena de Andoj” pro la genro [[Andigena]], tio estas [[montotukanoj]], kaj “lamenbeka”, kio kongruas kun la specifa nomigo kiu vere markas unu el la plej karaktera eco, nome la brileco de la beko kie aperas flava rimarkinda ĉebaza makulo. == Aspekto == Tiu ĉi specio (inoj iomete pli malgrandaj kaj mallongbekaj) (49 al 52&nbsp;cm longaj kaj 275 al 355 g pezaj) montras '''nigrajn bekon, kronon, nukon kaj voston''' (kun ruĝeca pinto). La nuda ĉirkaŭokula haŭtaĵo komuna en tukanoj estas en tiu ĉi specio '''blua supre kaj tre flava kaj rimarkinda sube'''. La '''subaj partoj estas bluecaj''', dum estas aliaj flavaj markoj sufiĉe kontrastaj en pugo, ambaŭ flankoj (cirkloj) kaj en ĉebaza duono de la supra makzelo, kiu estas tre videbla eĉ dumfluge kaj kiu kontrastas en ĝenerala tre nigreca kaj brila beko, de kie venas la nomo “lamenbeka”. La dorso, flugiloj kaj femuroj estas brunecaj. Sub la pugo estas ruĝa parto. La junuloj estas iome pli senkoloraj. == Disvastiĝo == La specio loĝas en sudokcidenta [[Kolombio]] kaj okcidenta [[Ekvadoro]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de [[montaro]]j en altitudoj de 1200 à 2500 m kaj pli malofte vagas ĝis altitudoj de 300 m aŭ tiom alte kiom ĝis 3200 m. La specio estas minacata pro [[perdo de habitato]]. == Kutimaro == [[Dosiero:Andigena laminirostris -Ecuador-8.jpg|maldekstra|eta|Andigena laminirostris -Ecuador-8|alt=Andigena laminirostris -Ecuador-8.jpg]]Tiu specio ne estas tre socia. La grupoj estas nur de ĝis 6 individuoj. Ili estas tre aktivaj. Ili ne estas facile videblaj sed ja aŭdeblaj. Pro ebla manko de manĝo ili defendas energie la teritorion kontraŭ aliaj specioj. Ili reproduktiĝas printempe kaj somere kaj nestumas en arbotruoj. Kelkaj fakuloj asertas, ke tiu ĉi specio reuzas nestojn de Barbotukano (''Semnornis ramphastinus'') sed ili ankaŭ povas elfosi siajn proprajn kavaĵojn ĉefe en palmoj. La nesto situas je 6 al 30 m supergrunde. La masklo paradas ceremonie por pariĝado alportante manĝaĵojn al la ino. Poste ili aranĝas la neston kaj pligrandigas ties enirejon. La ino demetas 2 aŭ 3 blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum ĉirkaŭ 16 tagoj. La [[elnestiĝo]] okazas post 46 al 60 tagoj post eloviĝo kaj la junuloj ne revenas al la nesto. Tiele, post malpli da 20 tagoj poste, la ino komencas novan ovodemetadon. La Lamenbeka montotukano moviĝas en etaj grupoj de 3 al 6 individuoj serĉante manĝaĵojn ene de sia teritorio. Ili manĝas grandan varion de fruktoj, beroj aŭ nuksoj. Ili profitas siajn longajn bekojn por atingi malproksimajn manĝerojn kaj foje por kunporti ilin por posta deŝaligo aŭ konsumado. Krome ili manĝas ankaŭ insektojn kaj ovojn de aliaj specioj. Se mankas manĝo ili povas moviĝi sezone. == Referencoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1269/all Andigena laminirostris]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a Julio 2007. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/toucan.montagnard.html En la franca pri tiu ĉi specio] {{Commons|Andigena laminirostris}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Tukanoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] cenksvlu1qfr7olr55izlfp82omhbd3 0 266667 9488152 9435096 2026-10-04T13:51:29Z Sj1mor 12103 9488152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}}[[Dosiero:Slovakia kosice sobrance.png|eta|dekstra|330px|Horňa situas en la plej griza distrikto]] '''Horňa,''' [[hungare]] '''Katlanos''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Košice]], en [[Distrikto Sobrance]]. Ĝis [[1899]] la oficiala hungara nomo estis ''Hornya'', poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungarecan nomon. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 7 km² * [[Supermara alteco]]: 141 m * [[Loĝantaro]]: 380 * [[Poŝtkodo]]: 073 01 * [[Aŭtokodo]]: SO * [[Telefonprefikso]]: 56 == Situo == Horňa situas laŭ traira flanko[[vojo]]. [[Sobrance]] troviĝas 2 km-ojn. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo devenis de [[1282]]. En [[1910]] loĝis en Katlanos 569 da [[homo]]j, (534 [[slovakoj]], 17 [[hungaroj]], 11 [[germanoj]], 7 [[rutenoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] Katlanos apartenis al [[Hungara Reĝlando]], al [[Ung]], al distrikto de [[Sobrance|Szobránc]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine ekde [[1993]] al Slovakio. Dum unua disfalo de Ĉeĥoslovakio en [[1939]] la hungara armeo okupis tiean zonon loĝatan de ankaŭ rutenoj. Tiu loko estis parto de [[aŭtonomio]] rutena kune kun iama [[Karpata Ukrainio]]. Tio apartenis al [[Hungario]] ĝis apero de [[Ruĝa Armeo]] fine de [[1944]]. En [[2001]] loĝis en Horňa 380 da homoj, (368 slovakoj, [[ciganoj]], 2 [[ĉeĥoj]], unusola [[ukrainoj|ukraino]]). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-194707&pos_y=-1239690&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Sobrance Horňa en la mapo] {{Municipoj de Regiono Košice|Distrikto Sobrance}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Sobrance]] i3zn6cwzq07dn7kc8fcueqogt02ullm 0 269138 9488143 9291493 2026-10-04T13:29:46Z Sj1mor 12103 9488143 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankflugila alaŭdo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = White-winged Lark - Kazakistan S4E0496 (16947462615).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Kazaĥio]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Alaudidae]] - [[alaŭdedoj]] |genro = ''[[Alauda]]'' - [[Alaŭdo (genro)|alaŭdo]] |specio = '''''A. leucoptera''''' - '''blankflugila alaŭdo''' |statuso = LC |dunomo = ''Alauda leucoptera'' |dunomo aŭtoritato = [[Peter Simon Pallas|Pallas, PS]], 1811 |mapo de vivoteritorioj = Melanocorypha leucoptera distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#418107|Ĉiujare ĉeestanta}} {{Priskribo|#FDF731|Reproduktiĝanta}} {{Priskribo|#244AFC|Vintranta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Melanocorypha leucoptera'' *''Melanocorypha sibirica'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''blankflugila alaŭdo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ({{lang-la|[[Alauda leucoptera]]}}) estas [[birdospecio]] el la familio de [[alaŭdedoj]]. Ĝi reproduktiĝas en centra [[Azio]], el [[Kaŭkazo]] orienten tra mezvarma suda [[Azio]] kaj [[Kazaĥio]]. Ĝi estas parte [[birdomigrado|migranta]], kaj la plej nordaj birdoj eme moviĝas suden vintre. Ĝi estas tre rara vaganto al okcidenta [[Eŭropo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 5-an de jan. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Alaudidae]] - [[alaŭdedoj]] ***[[Alauda]] <small>Linnaeus, C, 1758</small> - [[Alaŭdo (genro)|alaŭdo]] ****''[[Alauda leucoptera]]'' <small>Pallas, PS, 1811</small> - blankflugila alaŭdo {{Genealogia arbo2/fino}} == Priskribo == [[Dosiero:Melanocorypha leucoptera2.jpg|maldekstra|eta|220ra|Melanocorypha leucoptera|alt=Melanocorypha leucoptera2.jpg]] [[Dosiero:Alauda leucoptera. Lord Lilford.jpg|maldekstra|eta|220ra|Alauda leucoptera. Lord Lilford|alt=Description de cette image, également commentée ci-après]] [[Dosiero: Blankflugila-alaŭdo.jpg |eta|220ra|Ilustraĵo]] [[Dosiero:Alauda leucoptera MHNT.ZOO.2010.11.165.38.jpg|eta|''Alauda leucoptera'']] Tiu alaŭdo estas granda kaj fortika, kaj kun rondoforma kapo, kutime ĉirkaŭ 17-19 cm longa, kun enverguro de 35 cm. Ambaŭ seksoj pezas ĉirkaŭ 44 g. Dumfluge, ĝi estas nekonfuzebla pro ĝia rimarkinda flugilbildo nome: nigraj eksteraj flugilplumoj, blankaj internaj flugilplumoj kaj la cetero de la flugiloj bruna. La blanka parto de la flugiloj nomigas la specion kaj en [[komunlingva nomo|komunlingva]] kaj en scienca nomo ĉar ''leucoptera'' signifas en la greka “blanka flugilo”. La korpo estas grizbrune striita (griza kun iomete da blueca nuanco kaj bruna kun rufa nuanco) kaj blankeca sube, kiel multaj aliaj alaŭdoj. La maskla plenkreskulo havas kaŝtanan kronon, sed pri la cetero ambaŭ seksoj estas similaj. Estas superokula blankeca strio kiu ĉirkaŭas brunecan makulon en malantaŭa vango. Stare videblas la blankega marko de la flugiloj kontraste kun la malhela bruno de suba dorso kaj vosto, kiu havas blankajn eksterajn plumojn. == Kutimaro == La blankflugila alaŭdo loĝas en sekaj, malfermaj [[stepo]]j kaj [[ebenaĵo]]j. Ĝi nestumas surgrunde, kie la ino demetas 3-8 ovojn ĉiun ovodemetadon. Ĝia dieto konsistas el [[semo]]j, kaj [[insekto]]j dum la reprodukta sezono. Ĝi estas gregema dum vintro. === Voĉo === Ĝia kanto estas pli melodia versio de tiu de la [[kampalaŭdo]]. == Konservado == [[Habitatodetruo]] pro [[plugado]] de novaj kultivejoj estas unu el la ĉefaj minacoj de la blankflugila alaŭdo. Kvankam ĝia populacion malpliiĝis draste, ĝi estas ankoraŭ relative komuna, kaj ne estas konsiderata sub risko<ref>[http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52888/all IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Birdoj}} *[http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob9650.htm BTO BirdFacts – Birdoj de Britio.] {{Birdoj}} [[Kategorio:Alaŭdedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Armenio]] [[Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano]] l5rd3h1dcjdxd0e871ksy7657ts9h01 0 270303 9488194 3267082 2026-10-04T15:44:19Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Gubernio Yamanashi]] 9488194 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gubernio Yamanashi]] 9ir0k6ryoft3z312o00896eol8buk6c 1 270304 9488208 3267181 2026-10-04T15:46:39Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Gubernio Yamanashi]] 9488208 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Gubernio Yamanashi]] px7a56hd61m6yh32n3u08nzcs7esrvc 0 271909 9488241 9377585 2026-10-04T17:51:21Z Taylor 49 126294 {{Prisupre|pri=ŝtoneca konstrumaterialo|artileria armilo kun mallonga paftubo|Mortero (armilo)}} {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Mortero inter brikoj}} '''Mortero''' estas miksaĵo el [[kalko]] kaj [[sablo]] por kunigi ŝtonojn aŭ brikojn de konstruaĵo. 9488241 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=ŝtoneca konstrumaterialo|artileria armilo kun mallonga paftubo|Mortero (armilo)}} {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Mortero inter brikoj}} '''Mortero''' estas miksaĵo el [[kalko]] kaj [[sablo]] por kunigi ŝtonojn aŭ brikojn de konstruaĵo. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''mortero''' estas ''Fluidaĵo de materialo kungluanta (gipso, kalko, cemento) kaj inerta (sablo, tero), uzata por kunfiksi brikojn, ŝtonojn, k.c., ĉe konstruado.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝoj 143-144.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''mortarium'', el ''mordere'' (mordi, preni). Kaj li aldonas la terminon ''morteri'', por fari morteron; ŝmiri morteron.<ref>Azorín, samloke.</ref> == La antikva mortero == [[Dosiero:Chetham's Library 2015 56.jpg|eta|dekstra|Romia mortero ekspoziciita.]] Oni uzis en [[Egiptujo]] en 3000 a.K. dum konstruado de la piramidoj koton miksitan kun pajloj, gipsan aŭ kalkan morteron por interligi la brikojn. Samtempe en [[Ĉinio]] oni uzis cementsimilan materialon dum konstruo de la [[Ĉina Granda Muro]]. La grekoj uzis en 800 a. K. sur [[Kreto]] kaj [[Kipro]] morteron kirlita el kalko, kiu estis pli dura ol la mortero de la romianoj - nomata pucolano, pucolana cemento -, kiu estis nomata "rozkolora sablo" kaj estis el kalko, brikeroj, brikpolvo aŭ vulkana cindro. Ĝi estis minata apud Vezuvo kaj entenis [[aluminio]]n, kiel ankaŭ nuntempe artefarita cemento. La [[Romio|romianoj]] uzis tiun morteron por vojoj, banejoj, la Baziliko, [[Koloseo]], [[Panteono]] kaj por la romiaj akvoduktoj. En libro de [[Vitruvio]] (27), li traktis ankaŭ proprecojn de la mortero. (Oni trovis la libron "De architectura libri decem" en [[1414]] en svisa monaĥejo.) Vidu ankaŭ artikolon: ''[[Opus caementicium]]''. == Mortero de la nuntempaj masonistoj == Ĝi estas pretigita el miksaĵo de bonkvalita kalko (kalka hidrato), sablo, akvo. La sablo estas preferinde rivera sablo, sed gravas ankaŭ la malgranda argila enteno. Oni ofte kribras la sablon. Kutima miksturo: 10 litroj da akvo, 3 ŝovelaĵoj el kalko, 3 ŝovelaĵoj el cemento kaj 16 ŝovelaĵoj el sablo, atingante tiel krem-denson. == Apliko == Oni uzas ĝin por interligi la brikojn, glatsurfacigi la muron aŭ eĉ ornami ĝin kiel ĉe fresko. Tiam oni enkmiksas farbaĵon al la mortero. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=morter}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Materialoj]] [[Kategorio:Konstruado]] qb9rfea7kc0g7zcq1jl5hx4d1xsw9gr 0 273101 9488083 8725302 2026-10-04T12:26:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488083 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|SierraEscarpmentCA.jpg|1000ra|{{center|la valo antaŭ la fono de la montaro ''Sierra Nevada'', vidaĵo proksime de la loko ''Big Pine'' sudokcidenten}}}} {{Informkesto geografiaĵo|regiono |vikivojaĝa bildo = neniu |kategorio=regiono |lando = Usono |regiono = Kalifornio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |dosiero priskribo= |regiono-ISO = US-CA |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo = 8 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |longo = 120 }} [[Dosiero:Owens River from tableland-750px.jpg|eta|300ra|<center>la rivero ''Owens'' proksime de la loĝloko ''Bishop'']] La valo '''Owens Valley''' estas la proksimume 120&nbsp;km longa valo de la rivero ''Owens River'' en la sudoriento de la ŝtato [[Kalifornio]] de Usono. Ĝi vojas de nordo al sudo inter la [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]] okcidente kaj la "Blankaj Montoj" (''White Mountains'') nordoriente respektive la montoĉeno "Inyo Mountains " sudoriente. Sude la valo limiĝas per la "lago Owens", nuntempe sekiĝinta [[salakva lago]]. Norde ĝi finiĝas per la pasejo ''Sherwin Summit'' en alteco de 2100&nbsp;metroj super la [[marnivelo]], aliflanke de kiu troviĝas la "lago Mono". Tra la valo gvidas la nacia ŝoseo 395, kiu ligas de sudo al nordo la loĝlokojn ''Lone Pine, Independence, Big Pine'' kaj kiel plej granda loĝloko de la valo norde ''Bishop''. == Geologio == [[Dosiero:Owens Valley Sh-p6250166.jpg|eta|altdekstre=1.33|<center>la rivero sude de la loko ''Big Pine'']] La valo ekestis dum la lastaj tri milionoj da jaroj iom post iom per [[tektoniko|tektonika]] disiĝo de du partoj de [[tektona plato|kontinenta plato]], nomata [[rifto]], kaj kompareblas al ekzemple la [[Granda Rifto]] en [[Afriko]] aŭ la ''[[Supra Rejno|Suprarejna]] Rifto'' en [[Eŭropo]]. La flankoj limiĝas per la ''Sierra Nevada Fault'' okcidente kaj la ''White Mountains Fault'' oriente. La valo estas la plej okcidenta "baseno" de la regiono ''Basin and Range'', kies centra parto estas la [[Granda Baseno]] kaj tiu etendiĝas orienten ĝis la ŝtato [[Koloradio]], norden ĝis [[Oregono]] kaj suden ĝis [[Meksiko]]. La parto de la [[tektona plato]], kiu pro la [[rifto]] malaltiĝis, en la valo subensinkis ĝis 3000 metrojn sub la tera surfaco, kaj la grundon inter la tektona plato ĝis la surfaco pleniĝis per materialo de [[erozio]] el la apudaj montaroj, aparte de la [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]]. Malgraŭ tiu plenigo de la valo per erozia materialo, la valo estas la plej profunda valo de Nordameriko per altecodiferenco de 3282&nbsp;m inter la montopinto de la [[Monto Whitney]], la plej alta monto de Usono ekstere de [[Alasko]], kiu altas 4418&nbsp;metrojn super la [[marnivelo]], kaj la vala fundo ĉe la loĝloko ''Lone Pine'' en alteco de 1136&nbsp;metroj super la marnivelo – la horizontala distanco inter la montopinto kaj la loĝloko ''Lone Pine'' estas 20 kilometroj. La valo la [[26-an de marto]] [[1872]] skuiĝis per [[tertremo]] de la forteco 7.1 sur la [[skalo de Richter]]. Temis pri la tria plej forta tertremo en la historio de Kalifornio. Aparte la konstruaĵoj de la urbeto ''Lone Pine'' estis forte damaĝitaj. Entute tiam mortis 27 homoj en la valo. Ankoraŭ nuntempe la regiono ofte skuiĝas per malgrandaj tertremoj. Geologie interesaj kaj aparte pitoreskaj estas la "Alabamaj Montetoj" (''Alabama Hills'') ĉe la okcidenta flanko de la valo proksime de ''Lone Pine''. La montetoj estis kaj estas la scenejo por tre multaj televidaj kaj kinejaj filmoj. == Historio == La unuaj praloĝantoj de la valo vivis tie antaŭ proksimume 10.000 jaroj. Ekde la jaro [[500]] de nia erao pruveblas spuroj de antaŭuloj de la nunaj [[pajuteoj|pajuteaj indianoj]]. La tiamaj prauloj de la pajuteoj vivis aparte kiel ĉasistoj de sovaĝaj bestoj kaj kolektistoj de manĝeblaj planteroj, sed ankaŭ iomete praktikis akvuman agrikulturon. Sekve de la [[kalifornia deliro pri oro]] ekde la fino de la 1850-aj jaroj usonaj setlistoj atingis la valon kaj konstruis bestobredajn farmejojn kaj [[minejo]]jn. Aparte ili serĉis [[oro]]n, sed nur trovis modestajn kvantojn de [[arĝento]], [[plumbo]] kaj [[zinko]]. Pro la penetro de la usonanoj en la regionon ekestis konfliktoj kun la lokaj indianoj. Dum la jaro [[1862]] konstruiĝis postenejo de la usona armeo en la valo, el kiu poste evoluis la loĝloko ''Independence'', kaj dum la sekva jaro [[1863]] proksimume 1000 pajuteoj estis perforte translokigitaj al indiana rezervejo proksimume 200 kilometrojn suden. Preskaŭ ĉiuj dum la sekvaj jaroj revenis, parte laboris por la usonaj farmistoj kaj parte plu praktikis sian precipe ĉasan, aldone iom agrikulturan vivmanieron. Dum la jaro [[1900]] ekzistis tri indianaj lernejoj en la valo<ref>laŭ la [http://www.nps.gov/manz/historyculture/index.htm priskribo de la administrejo de naciaj parkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150212104204/http://www.nps.gov/manz/historyculture/index.htm |date=2015-02-12 }}</ref>. La minejoj ĝis la jaro [[1880]] estis elĉerpitaj, la valanoj devis pluvivi nur de la agrikulturo kaj suferis pro la malcentra situo de la valo, kiu malfaciligis profitigan vendon de la agrikulturaj produktoj. Nur la konstruo de fervojeto meze de la 1880-aj jaroj plibonigis la situacion. La farmistoj konstruis pluraajn akvumajn kanalojn kaj pli ekspluatis la akvon de la rivero Owens. Inter la jaroj 1905 kaj 1910 kampanjo alvokis la lokajn farmistojn ekkultivi [[frukto]]jn. En la nova loĝloko ''Manzanar'' (de la [[hispana]] vorto por "pomkultivejo") eksetlis pluraj familioj kaj kultivis plurajn speciojn de fruktoj, aparte [[pomo]]jn. Samtempe la loĝloko [[Los-Anĝeleso]] en distanco de 300 kilometroj, tiutempe nur urbeto, interesiĝis aĉeti akvon el la rivero Owens kaj aĉetis ĉiujn haveblajn akvorajtojn. Konstruiĝis unua akvokondukilo kun 370 kilometroj da longo kaj 164 tuneloj de la valo ĝis Los-Anĝeleso, kiu forprenis tiom da akvo, ke ene de 15 jaroj la "lago Owens" plene sekiĝis. La farmistoj de la valo kaj el la ĉirkaŭaĵo forte luktis kontraŭ la projekto, kaj tiu lukto konatiĝis sub la moti "kaliforniaj akvomilitoj" (angle ''California Water Wars''). Ekzemple dum la jaro 1924 nekonatuloj eksplodigis la akvokondukilon super la kanjono ''Jawbone'', aliaj luktantoj malfermis kluzon kaj dum kvar tagnoktoj forkondukis akvon, tiel ke la akvoprezo altiĝis. Tiu situacio devigis la urbokonsilantaron de Los-Anĝeleso intertrakti kun la valanoj, sed fine tamen dum multaj jardekoj ne ekestis taŭga interkonsento. Sekve multaj loĝantoj forlasis la valon, en kiu ne plu kontentige eblis praktiki agrikulturon. Nur dum la 1990-aj jaroj la valanoj kaj la urbo Los-Anĝeleso trovis validan interkonsenton, laŭ kiu ekde la fino de la jaro [[2006]] denove almenaŭ 5 procentoj de la natura akvokvanto de la rivero restas en la valo. == Vidu ankaŭ == * [[Manzanar]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ovcweb.org/OwensValley/OwensValley.html retejo de la vala komitato (angle)Webseite des Owens Valley Committee] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031008120847/http://www.ovcweb.org/OwensValley/OwensValley.html |date=2003-10-08 }} * [http://geology.csupomona.edu/docs/sierra.html teksto pri la prahistoria vulkanismo en la orienta Sierra Nevada (same angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030812195327/http://geology.csupomona.edu/docs/sierra.html |date=2003-08-12 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Koordinatoj |36_48_9.072_N_118_11_58.8156_W_region:US-CA|36° 48' 9" norde, 118° 11' 59" okcidente}} [[Kategorio:Valoj en Usono]] [[Kategorio:Geografio de Kalifornio]] rww507air2n14kva5elubt7xfb4ms6y 0 273823 9488161 9346885 2026-10-04T13:55:42Z Sj1mor 12103 9488161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''August Heinrich Hoffmann''', konata kiel '''Hoffmann von Fallersleben''' (* [[2-an de aprilo]] [[1798]] en Fallersleben (nun urboparto de [[Wolfsburg]]); † [[19-an de januaro]] [[1874]] en [[Corvey]]) estis altlerneja instruisto por [[germanistiko]] kaj [[poeto]]. En 1841 li verkis la postan germanan [[La kanto de l' germanoj|nacian himnon]]. Por distingiĝi de aliaj portantoj de la ofta familia nomo Hoffmann li alprenis aldone la devenonomon ''von Fallersleben''. == Vivo == Fallersleben frekventis en 1816 la {{N|Universitato de Göttingen}} por studi teologion. Instigite de [[Georg Friedrich Benecke]] li okupiĝis pli pri studo de germanlingva literaturo. Al tio li restis fidela ankaŭ en [[Bonn]], kien li iris en 1819. Post esploroj pri la malnova nederlanda literaturo pasigitaj dum ses monatoj en [[Leiden]], li iĝis privata sciencisto en [[Berlino]]. En 1823 li iĝis gvardanto ĉe la universitata biblioteko de [[Vroclavo]], kaj samloke en 1830 eksterordinara kaj en 1835 ordinara profesoro pri germana lingvo. Li entreprenis plurajn studvojaĝojn al Aŭstrio (1827 kaj 1834), Danujo (1836), Nederlando kaj Belgujo (1837), Svisio (1839). Lian deĵoron bibliotekan li jam en 1838 libervole estis transdoninta. En la 20.12.1842 li malprofesoriĝis sen pensia rajto perdekrete pro laŭdira politika maldececo videbla en la verko »Unpolitische Lieder« (Hamburg 1840–1841). Sekve li forpelitis el pluraj germanaj federaciaj ŝtatoj (komparu: »Zehn Aktenstücke über die Amtsentsetzung des Professors H.«, Mannheim 1843) kaj vivis dum pluraj jaroj migradan vivon. En 1845 finfine li rajtis setli en [[Meklenburgo]]. En 1848 li rehabilitiĝis ankaŭ en [[Prusio]], rericevis pension kaj setlis en 1853 en [[Vajmaro]]. Tie li eldonis kune kun [[Oskar Schade]] la jarlibron »Weimarisches Jahrbuch für deutsche Sprache, Literatur und Kunst«, de kiu aperis ses volumoj (Hannover 1854–57). En Vajmaro estiĝis ankoraŭ »Theophilus«, la eldonoj de malaltgermana teatraĵo el la mezo de la 15-a jarcento en du versioj (Hannover 1853 kaj 1854), kaj la verko »Geschichte der deutschlateinischen Mischpoesie«. En 1860 li nomumitis fare de la duko de [[Racibórz]] bibliotekisto ĉe Kastelo Korvel. En sia naskiĝurbo starigitis en 1883 je lia honoro obelisko. Alia monumento troviĝas sur la insulo [[Helgoland]], tria en [[Höxter]] en 1903. == Graveco == Ekster la meritoj eldonistaj pri malnova germana literaturo Fallersleben famiĝis pro serenaj kaj facile kanteblaj kantoj. Sen pretendo je troa intelekta profundeco li kolektis la ideojn de la samtempuloj en etaj, ofte epigramaj poemoj. Li per tio perfekte trafis la kernon de vera popola kanto. Sen muzika talento li eĉ proponis melodiojn por diversaj poeziaĵoj. Ankaŭ ''[[La kanto de l' germanoj]]'', la germana nacia himno, tekstitis de li. == Verkaro == * ''Politische Gedichte aus der deutschen Vorzeit'' (Herausgeberschaft), 1843 ([http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/2006/fallersleben_polgedichte/ Digitalisat] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090701041557/http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/2006/fallersleben_polgedichte/ |date=2009-07-01 }}) * Gesammelte Werke, 1893 (postmorte) Krom sia politika liriko la poeto kreis 550 infankantojn, el kiuj 80-on li muzikigis, multajn kunlabore kun sia amiko [[Ernst Heinrich Leopold Richter|Ernst Richter]]. Krome li verkis [[popolkanto|popol-]] kaj patrujokantojn. La plej konataj kantoj estas: * ''[[La kanto de l' germanoj]]'', kies tria strofo estas la nacia himno de la Federacia Respubliko [[Germanio]] * ''[[Alle Vögel sind schon da]]'' (verkita en [[Althaldensleben]]) * ''[[Ein Männlein steht im Walde]]'' (decembre 1843) * ''[[Summ, summ, summ]] (...Bienchen summ herum)'' * ''[[Winter ade]] , scheiden tut weh'' * ''[[Kuckuck, Kuckuck, ruft's aus dem Wald]]'' * ''[[Der Kuckuck und der Esel]]'' * ''[[Morgen kommt der Weihnachtsmann]]'' * ''[[Der Frühling hat sich eingestellt]]'' * ''[[Auswanderungslied]]'' * ''[[Ruwertallied]]'' == Fonto == Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 423-424, kio [http://www.zeno.org/nid/20006781403 legeblas tie ĉi interrete.] == Literaturo == * Walter Methler, Martin Frost: ''Hoffmann von Fallersleben. Kinderlieder - Freundschaften'', Evangel. Kirchengemeinde Volmarstein, Wetter/Ruhr 1990 * Marek Halub: ''August Heinrich Hoffmann von Fallersleben. Im schlesischen Mikrokosmos, eine kulturgeschichtliche Studie'', Wydan. Uniw., Breslau 2005, ISBN 83-229-2576-X * Richard Müller: ''Die Ahnen des Dichters Hoffmann von Fallersleben und ihre Familien'', Hoffmann-von-Fallersleben-Gesellschaft, Fallersleben 1957 * Irina Kaminiarz, Hans Lucke: ''Hoffmann von Fallersleben - Alles Schöne lebt in Tönen'', Weimarer Taschenbuch Verlag, Weimar 2006, 144 S., mit zahlr. Abbildungen, ISBN 978-3-937939-68-1 * Dr. Wilhelm Schoof, ''Der Dichter des Deutschlandliedes in [[Lübeck]]'', Seite 111ff, in ''Der Wagen 1962'', ein Lübeckisches Jahrbuch, herausgegeben in Verbindung mit der Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit, Verlag Max Schmidt-Römhild, Lübeck 1962 * Franz-Josef Degenhardt, ''Der Mann aus Fallersleben, Die Lieben des August Heinrich Hoffmann'' (Roman), Aufbau Taschenbuch Verlag Berlin 1996 == Notoj kaj fontoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro|August Heinrich Hoffmann von Fallersleben}} {{Commons|August Heinrich Hoffmann von Fallersleben}} * {{PND|118552589}} * [http://dz-srv1.sub.uni-goettingen.de/cache/browse/AuthorVariaMonograph,WorkContainedH1.html Digitalisierte Schriften]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hoffmann-von-fallersleben-gesellschaft.de/ Hoffmann von Fallersleben Gesellschaft e.V.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111009063044/http://www.hoffmann-von-fallersleben-gesellschaft.de/ |date=2011-10-09 }} * [http://www.von-fallersleben.de/ Fallersleben-Archiv] * [http://www.wolfsburg.de/hoffmann-von-fallersleben-museum Hoffmann-von-Fallersleben-Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080619002350/http://www.wolfsburg.de/hoffmann-von-fallersleben-museum/ |date=2008-06-19 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Germanaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Verkistoj de naciaj himnoj]] [[Kategorio:Homoj de la Revolucioj de 1848]] dhw2w1rr2quee6rakdc1duj48qnh1y2 0 277745 9488235 8604371 2026-10-04T17:27:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CN |situo sur mapo= Hongkongo |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''''Vision City''''' ([[angle]]) aŭ '''[[vizio|vizia]] [[urbo]]''' ([[ĉine]]: 萬景峰) estas loĝloko en la distrikto [[Tsuen Wan]] de la [[novaj teritorioj (Honkongo)|novaj teritorioj]] de [[Hongkongo]]. La ejo konsistas el kvin [[nubskrapulo]]j<ref name="EMP">[http://www.emporis.com/en/wm/ĉ/?id=121991 Vision City, Emporis.com]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, el kiuj ĉiu estas unu el la plej altaj konstruaĵoj de Hongkongo. La plej altaj konstruaĵoj estas '''Vision City 2''' kaj '''Vision City 3''', kun respektive 195 metra alto kaj 52 etaĝoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=visioncity2-hongkong-china |titolo=Vision City 2, Emporis.com |alirdato=2009-03-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121021204923/http://www.emporis.com/building/visioncity2-hongkong-china |arkivdato=2012-10-21}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=visioncity3-hongkong-china |titolo=Vision City 3, Emporis.com |alirdato=2009-03-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121021204947/http://www.emporis.com/building/visioncity3-hongkong-china |arkivdato=2012-10-21}}</ref> Ili staras en rango 67 de la hongkongaj konstruaĵoj laŭ alto. La turoj 1 kaj 5 estas 192 metrojn kaj 52 etaĝajn altaj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=visioncity1-hongkong-china |titolo=Vision City 1, Emporis.com |alirdato=2009-03-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121021205020/http://www.emporis.com/building/visioncity1-hongkong-china |arkivdato=2012-10-21}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=visioncity5-hongkong-china |titolo=Vision City 5, Emporis.com |alirdato=2009-03-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121021205121/http://www.emporis.com/building/visioncity5-hongkong-china |arkivdato=2012-10-21}}</ref> kaj staras en rango 70. La turo 6 estas 50 etaĝajn kaj 183 metrojn alta<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=visioncity6-hongkong-china |titolo=Vision City 6, Emporis.com |alirdato=2009-03-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121021205204/http://www.emporis.com/building/visioncity6-hongkong-china |arkivdato=2012-10-21}}</ref> kaj estas la 90a plej alta konstruaĵo en la urbo. La tuta ejo estis finkonstruita en [[2007]].<ref name="EMP"/> La kvin turoj, kiuj enhavas nur apartamentojn, elstaras el kuna podio, en kiu troviĝas butikoj.<ref name="SKY">[http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=27700 Vision City, SkyscraperPage.com]</ref> Vision City enhavas 1.446 loĝunuojn kaj areon de 138.000 m². ==Fotogalerio== <gallery> Image:HK Citywalk Shopping Mall.jpg|Butikaro Image:HK Vision City Phase1 Garden.jpg|Vision City, fazo 1, ĝardeno Image:HK Vision City Phase 1 view1.jpg|Vision City, fazo 1, vido </gallery> ==Vidu ankaŭ== *[[Nubskrapulo]] *[[Honkongo]] *[[Kvarfobio]] ==Referencoj== {{referencoj}} [[Kategorio:Honkongo]] [[Kategorio:Arkitekturo]] [[Kategorio:Nubskrapuloj]] 18ofe2zpcyx7zjiqpj2w37ct7ox923s 0 283258 9488396 9277453 2026-10-05T03:51:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488396 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Intel 80486DX2 top.jpg|eta|dekstre|230ra|Intel 80486DX2 CPU, vidita desupre.]] [[Dosiero:Intel 80486DX2 bottom.jpg|eta|dekstre|230ra|Intel 80486DX2 CPU, vidita desube, montranta siajn stiftojn.]]{{Informkesto organizaĵo}} '''Ĉefprocesoro''' aŭ '''centra proceza unuo''' (CPU) estas tipo de [[procesoro]]. Ĝi estas la aparataro por elektronika cirkulado ene de [[komputilo]] kiu aranĝas la instrukciaĵon de komputila programo prezentante la bazan aritmetikon, logikon, kontrolon kaj enigaĵ- /produktaĵajn (I/O) operaciojn precizigitajn per la instrukciaĵo. La komputilindustrio uzas la terminon "procesoro" minimume ekde la komenco de la [[1960-aj jaroj]] kaj precize "central processing unit" ekde 1955.<ref>Weik, Martin H. (1955). [http://ed-thelen.org/comp-hist/BRL-i.html#IBM-CPC "A Survey of Domestic Electronic Digital Computing Systems".] Ballistic Research Laboratory.</ref><ref name="ed-thelen.org">Weik, Martin H. (1961). [http://ed-thelen.org/comp-hist/BRL61.html "A Third Survey of Domestic Electronic Digital Computing Systems".] Ballistic Research Laboratory.</ref> Tradicie, la esprimo "CPU" rilatas al procesoro, pli specife al pretigilo kaj kontrolunuo (CU), distingante tiujn kernelementojn de komputilo de eksteraj komponentoj kiel ekzemple ĉefa memoro kaj I/O-cirkulado,<ref>Kuck, David (1978). ''Computers and Computations'', Vol 1. John Wiley & Sons, Inc. p. 12. ISBN 978-0471027164.</ref> kaj de specializitaj procesoroj kiel la grafikaj procesoroj (angle ''graphics processing unit'' - GPU). La formo, dezajno, kaj efektivigo de CPU-oj ŝanĝiĝis dum ilia historio, sed ilia fundamenta operacieblo restas preskaŭ senŝanĝa. Ĉefkomponentoj de CPU inkludas la aritmetikan logikunuon (ALU) kiu prezentas [[aritmetiko]]n kaj logikoperaciojn, procesorregistrojn kiel liveroperaciantojn al la ALU kiuj stokas la rezultojn de ALU-operacioj, kaj kontrolunuon kiu reĝisoras la prenon (de memoro) kaj plenumon de instrukciaĵo direktante la kunordigitajn operaciojn de la ALU, registroj kaj aliaj komponentoj. La plej multaj modernaj CPUoj estas [[mikroprocesoro]]j, signifante, ke ili estas enhavitaj sur ununura integra cirkvito (IC). IC kiu enhavas CPU ankaŭ povas enhavi memoron, periferiajn interfacojn, kaj aliajn komponentojn de komputilo; tiaj integraj aparatoj estas diverse nomitaj kiel mikroregiloj aŭ sistemoj sur peceto (SoC). Kelkaj komputiloj laborigas mult-kernan procesoron, kio estas ununura peceto enhavanta du aŭ pli da CPUoj nomitaj "kernoj"; en tiu kunteksto, oni povas paroli pri tiaj unuopaĵoj kiel "ingoj ". Arprocesoroj aŭ vektorprocesoroj havas multoblajn procesorojn kiuj funkciigas en paralela sistemo, kun neniu unuo konsiderita centra. Tie ankaŭ ekzistas la koncepto de virtualaj CPUoj kiuj estas abstraktado de dinamikaj agregitaj komputilaj resursoj. == Historio == [[Dosiero:Edvac.jpg|eta|maldekstre|240ra|[[EDVAC]], unu el la plej fruaj stokit-programaj komputiloj.]] Fruaj komputiloj kiel ekzemple la [[ENIAC]] devis esti fizike restrukturitaj por plenumi diversajn taskojn, kiuj igis tiujn maŝinojn esti nomitaj "fiks-programaj komputiloj".<ref>Regan, Gerard (2008). [https://www.google.com/search?hl=es&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:1848000839 A Brief History of Computing.] p. 66. ISBN 978-1848000834. Alirita la 26an de Novembro 2014.</ref> Ekde la esprimo "CPU" estas ĝenerale difinita kiel aparato por [[Programaro|programara]] (komputila programo) ekzekuto, la plej fruaj aparatoj kiuj povus prave esti nomitaj CPUoj venis kun la apero de la stokit-programa komputilo. La ideo de stokit-programa komputilo jam ĉeestis en la dezajno la [[ENIAC]] de [[J. Presper Eckert]] kaj tiu de John William Mauchly, sed estis dekomence preterlasita tiel ke ĝi povus esti finita pli baldaŭ.<ref>[https://web.archive.org/web/20121013210908/http://ds.haverford.edu/bitbybit/bit-by-bit-contents/chapter-five/5-1-stored-program-computing/ "Bit By Bit".] Haverford College. Arkivita el la originalo la 13an de Oktobro, 2012. Alirita la 1an de Aŭgusto, 2015.</ref> La 30-an de junio 1945, antaŭ ol ENIAC estis farita, matematikisto [[John von Neumann]] publikigis la artikolon titolitan ''First Draft of a Report on the Edvac''. Ĝi estis la skizo de stokit-programa komputilo kiu poste estus kompletigita en aŭgusto 1949.<ref>[https://www.wiley.com/legacy/wileychi/wang_archi/supp/appendix_a.pdf "First Draft of a Report on the EDVAC" (PDF).] Moore School of Electrical Engineering, University of Pennsylvania. 1945.</ref> EDVAC estis dezajnita por elfari certan nombron da instrukciaĵoj (aŭ operacioj) de diversaj tipoj. Signife, la programoj skribitaj por EDVAC estis stokotaj en altrapida komputilmemoro prefere ol precizigita per la fizika drataro de la komputilo.<ref>Stanford University. [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ "The Modern History of Computing".] The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Alirita la 25an de Septembro, 2015.</ref> Tio venkis severan limigon de ENIAC, kio estis la konsiderinda tempo kaj fortostreĉo postulata por reagordi la komputilon por plenumi novan taskon.<ref>[https://web.archive.org/web/20181017163347/https://mitpress.mit.edu/blog/eniacs-birthday "ENIAC's Birthday".] The MIT Press. 9a de Februaro, 2016. Arkivita el la originalo la 17an de Oktobro, 2018. Alirita la 17an de Oktobro, 2018.</ref> Kun la dezajno de von Neumann, la programo kiun funkciigis EDVAC povus esti ŝanĝita simple ŝanĝante la enhavon de la memoro. EDVAC, aliflanke, estis ne la unua stokit-programa komputilo; la ''Manchester Small-Scale Experimental Machine'' (Manĉestra Malgrandskala Eksperimenta Maŝino), malgranda prototipo de stok-programa komputilo, prizorgis sian unuan programon la 21an de junio 1948,<ref>Enticknap, Nicholas (Summer 1998), [https://www.computerconservationsociety.org/resurrection/res20.htm#d "Computing's Golden Jubilee",] Resurrection, The Computer Conservation Society (20), ISSN 0958-7403, Alirita la 26an de Junio 2019</ref> kaj la Manĉestra Marko 1a prizorgis sian unuan programon dum la nokto de 16a-17a de junio 1949.<ref>[http://curation.cs.manchester.ac.uk/digital60/www.digital60.org/birth/manchestercomputers/mark1/manchester.html "The Manchester Mark 1".] The University of Manchester. Alirita la 25an de Septembro, 2015.</ref> [[Dosiero:JohnvonNeumann-LosAlamos.gif|eta|dekstre|200ra|[[John von Neumann]], pioniro.]] Fruaj CPUoj estis specialadaptitaj dezajnoj utiligitaj kiel parto de pli granda kaj foje karakteriza komputilo.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/92 "The First Generation".] Computer History Museum. Alirita la 29an de Septembro, 2015.</ref> Tamen, tiu metodo de dezajnado de specialadaptitaj CPUoj por speciala aplikiĝo plejparte kolapsis je la evoluo de universalaj procesoroj produktita en grandaj kvantoj. Tiu normigado komenciĝis en la epoko de diskretaj [[transistoro|transistoraj]] kaj [[Ĉefkomputilo|komputilegoj]] kaj [[Minikomputilo|komputiletoj]] kaj rapide akcelis per la popularigado de la [[integra cirkvito]] (IC). La IC permesis ĉiam pli al kompleksaj CPUoj esti dezajnitaj kaj produktitaj al toleremoj sur la ordo de [[nanometro]]j.<ref>[https://educationalgames.nobelprize.org/educational/physics/integrated_circuit/history/index.html "The History of the Integrated Circuit".] Nobelprize.org. Alirita la 17an de Julio, 2022.</ref> Kaj la miniaturpentrigo kaj normigado de CPUoj pliigis la ĉeeston de ciferecaj aparatoj en moderna vivo longe preter la limigita apliko de diligentaj komputikmaŝinoj. Modernaj mikroprocesoroj aperas en elektronikaj aparatoj game de [[aŭto]]j <ref>Turley, Jim (11a de Aŭgusto 2003). [https://www.embedded.com/motoring-with-microprocessors/ "Motoring with microprocessors".] Embedded. Alirita la 15an de Novembro, 2015.</ref> ĝis [[poŝtelefono]]j,<ref>[https://www.androidauthority.com/mobile-processor-guide-summer-2013-234354/ "Mobile Processor Guide – Summer 2013".] Android Authority. 2013-06-25. Alirita la 15an de Novembro, 2015.</ref> kaj foje eĉ en [[ludilo]]j.<ref>[https://web.archive.org/web/20210413194655/https://eng100.engin.umich.edu/list/sec250/ "Section 250: Microprocessors and Toys: An Introduction to Computing Systems".] The University of Michigan. Arkivita el la originalo la 13an de Aprilo, 2021. Alirita la 9an de Oktobro, 2018.</ref> Dum von Neuman estas plejofte konsiderita kiel la dezajnisto de la stokit-programa komputilo pro lia dezajno de EDVAC, kaj la dezajno iĝis konata kiel la Von Neumann-arkitekturo, aliaj antaŭ li, kiel ekzemple [[Konrad Zuse]], sugestis kaj efektivigis similajn ideojn.<ref>[https://computerhistory.org/profile/konrad-zuse/?alias=bio&person=konrad-zuse "Konrad Zuse".] Computer History Museum. Alirita la 29an de Septembro, 2015.</ref> La tielnomita Harvard-arkitekturo de la Harvard Mark I, kiu estis kompletigita antaŭ EDVAC,<ref>[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ "Timeline of Computer History: Computers".] Computer History Museum. Alirita la 21an de Novembro, 2015.</ref><ref>White, Stephen. [http://trillian.randomstuff.org.uk/~stephen/history/timeline-GEN1.html "A Brief History of Computing - First Generation Computers".] Alirita la 21an de Novembro, 2015.</ref> ankaŭ utiligis stokit-programdezajnon uzantan [[Trubendo|trupaperbendon]] prefere ol elektronika memoro.<ref>[https://www.computerhistory.org/collections/catalog/102698407 "Harvard University Mark - Paper Tape Punch Unit".] Computer History Museum. Alirita la 21an de Novembro, 2015.</ref> La grava diferenco inter la arkitekturoj de von Neumann kaj de Harvard estas ke ĉi-lasta apartigas la stokadon kaj traktadon de CPU-instrukciaĵoj kaj de datenoj, dum la unua uzas la saman memorspacon por ambaŭ.<ref>[http://infocenter.arm.com/help/index.jsp?topic=/com.arm.doc.faqs/3738.html "What is the difference between a von Neumann architecture and a Harvard architecture?".] ARM. Alirita la 22an de Novembro, 2015.</ref> La plej multaj modernaj CPUoj estas ĉefe de dezajno de von Neumann, sed CPUoj kun la Harvard-arkitekturo vidiĝas ankaŭ, precipe en integriĝintaj aplikoj; ekzemple, la Atmel AVR mikroregiloj estas Harvard-arkitekturprocesoroj.<ref>{{Cite web|title=Advanced Architecture Optimizes the Atmel AVR CPU|url=http://www.atmel.com/technologies/cpu_core/avr.aspx|publisher=Atmel|access-date=22a de Novembro, 2015|archive-date=14a de Novembro, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114090428/http://www.atmel.com/technologies/cpu_core/avr.aspx|url-status=dead}}</ref> [[Relajso]]j kaj elektrontuboj ([[vakutubo]]j) estis ofte utiligitaj kiel interŝanĝeblaj elementoj;<ref>[https://web.archive.org/web/20161205142752/http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/design/electronics/switchesrev5.shtml "Switches, transistors and relays".] BBC. Arkivita el la originalo la 5an de Decembro 2016.</ref><ref>[https://spectrum.ieee.org/introducing-the-vacuum-transistor-a-device-made-of-nothing "Introducing the Vacuum Transistor: A Device Made of Nothing".] IEEE Spectrum. 2014-06-23. Alirita la 27an de Januaro 2019.</ref> utila komputilo postulas milojn aŭ dekojn de miloj da interŝanĝeblaj aparatoj. La totala rapideco de sistemo estas dependa de la rapideco de la ŝaltiloj. Tubo kiun komputiloj interŝanĝeblas al EDVAC tendencas averaĝi ok horojn inter fiaskoj, dum relajs-komputiloj kun la pli malrapida, sed pli frua Harvard Mark I malsukcesis tre malofte.<ref name="ed-thelen.org"/> En la fino, tub-bazitaj CPUoj iĝis dominaj ĉar la signifaj rapidecavantaĝoj havigitaj ĝenerale superpezis la fidindecproblemojn. La plej multaj el tiuj fruaj sinkronaj CPUoj funkciis ĉe malaltaj horloĝfrekvencoj komparite kun modernaj mikroelektronikaj dezajnoj. Horloĝaj signalfrekvencoj intervalantaj de 100&nbsp;kHz ĝis 4&nbsp;MHz estis tre oftaj ĉe tiu tempo, limigite plejparte per la rapideco de la ŝanĝeblaj aparatoj el kiuj ili estis konstruitaj.<ref>[https://nap.nationalacademies.org/read/12980/chapter/5#55 What Is Computer Performance?.] The National Academies Press. 2011. doi:10.17226/12980. ISBN 978-0-309-15951-7. Alirita la 16an de Majo, 2016.</ref> == Mikroprocesoroj == {{Ĉefartikolo|Mikroprocezilo}} [[Dosiero:HuC6260A 01.jpg|eta|maldekstre|240ra|Japanfabrikita mikroprocesoro HuC6260A.]] '''Mikroprocezilo''' aŭ '''mikroprocesoro''' (kiel internacia vorto) estas [[komputilo|komputila]] procesoro kiu asimilas la funkciojn de la procesoro de [[komputilo]] (CPU) sur ununura [[integra cirkvito]] (IC),<ref>Osborne, Adam (1980). An Introduction to Microcomputers. Volume 1: Basic Concepts (2nd ed.). Berkeley, California: Osborne-McGraw Hill. ISBN 0-931988-34-9.</ref> aŭ maksimume kelkaj integraj cirkvitoj.<ref>Krishna Kant Microprocessors And Microcontrollers: Architecture Programming And System Design, PHI Learning Pvt. Ltd., 2007 ISBN 81-203-3191-5, page 61, describing the iAPX 432.</ref> La mikroprocesoro estas multcela, movita pere de [[horloĝo]], bazita sur [[reĝistro]], programebla elektronika aparato kiu akceptas ciferecajn aŭ [[Duuma kodo|binarajn datenojn]] kiel enigaĵon, prilaboras ĝin laŭ instrukciaĵoj stokitaj en sia memorilo, kaj disponigas rezultojn kiel produktaĵo. Mikroprocesoroj enhavas kaj kombinan logikon kaj sinsekvan ciferecan logikon. Mikroprocesoroj funkciigas sur nombroj kaj [[simbolo]]j reprezentitaj en la [[duuma sistemo]]. La integriĝo de tuta CPU sur ununura peceto aŭ sur kelkaj aparatoj tre reduktis la koston de pretigpotenco. Integracirkvitaj procesoroj estas produktitaj en nombregoj pere de tre aŭtomatigitaj procezoj rezultigantaj en malalta kosto por unuo. Unublataj procesoroj pliigas fidindecon ĉar ekzistas pli malmultaj elektraj ligoj kiuj malsukcesas. Ĉar mikroprocesoraj dezajnoj iĝas pli rapide, la kosto de produktado de blato (kun pli malgrandaj komponentoj konstruitaj sur duonkondukta blato de la sama grandeco) ĝenerale restas la sama. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Amdahl, G. M., Blaauw, G. A., & Brooks, F. P. Jr. (1964). ''Architecture of the IBM System/360''. IBM Research. * Brown, Jeffery (2005). [https://www.ibm.com/es-es «Application-customized CPU design».] IBM developerWorks. Konsultita la 17an de decembro 2005. * [[Digital Equipment Corporation]] (novembro 1975). «LSI-11 Module Descriptions». LSI-11, PDP-11/03 user's manual (2a eldono). Maynard, Massachusetts: Digital Equipment Corporation. pp.&nbsp;4–3. * Garside, J. D., Furber, S. B., & Chung, S-H (1999). ''AMULET3 Revealed''. [[Universitato de Manĉestro|University of Manchester]] Computer Science Department. * Hennessy, John A.; Goldberg, David (1996). [https://archive.org/details/computerarchitec00patt Computer Architecture: A Quantitative Approach.] Morgan Kaufmann Publishers. ISBN 1-55860-329-8. * MIPS Technologies, Inc. (2005). [https://web.archive.org/web/20060318015607/http://www.mips.com/content/Documentation/MIPSDocumentation/ProcessorArchitecture/doclibrary MIPS32® Architecture For Programmers Volume II: The MIPS32® Instruction Set.] MIPS Technologies, Inc. Arkivita el la originalo la 18an de marto 2006. * Smotherman, Mark (2005). [https://people.computing.clemson.edu/~mark/multithreading.html «History of Multithreading».] Konsultita la 19an de decembro 2005. * [[John von Neumann|von Neumann, John]] (1945). [https://web.archive.org/web/20040423232125/http://www.virtualtravelog.net/entries/2003-08-TheFirstDraft.pdf First Draft of a Report on the EDVAC.] Moore School of Electrical Engineering, [[Universitato de Pensilvanio|University of Pennsylvania]]. Arkivita el la originalo la 23an de Aprilo 2004. * Weik, Martin H. (1961). [http://ed-thelen.org/comp-hist/BRL61.html A Third Survey of Domestic Electronic Digital Computing Systems.] Ballistic Research Laboratories. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20090505045213/http://spectrum.ieee.org/25chips 25 Microchips that shook the world] – artikolo de la [[Institute of Electrical and Electronics Engineers]]. {{Projektoj|ReVo=proceso.cxef0o}} {{Portalo|Komputiko}} {{Ĝermo|komputiko}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Procesoroj]] 37pg3d4ffju4inioqvu3tr9lx8s8r0h 0 290680 9488261 9140462 2026-10-04T18:15:23Z Sj1mor 12103 9488261 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Zábřeh}} {{Geokesto | municipa parto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Zábřeh | devena_nomo = Zábřeh nad Odrou | alia_nomo = | kategorio = municipa parto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ostrava, Zábřeh, Středoškolská 2.jpg | dosiero_priskribo = Strato Středoškolská en Ostrava-Zábřeh <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Zábřeh | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Ostrava-urbo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | municipo = Ostrava <!-- *** Familio *** --> | parenco = Ostrava-Sudo | montaro = Ostrava baseno | montaro_tipo = Baseno | rivero = Odro | rivero1 = | limo = | urbo = Loka parto | urbo_tipo = Tipo de parto | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = [[Preĝejo de Vizito de Sankta Maria (Ostrava)|Preĝejo de Vizito de Maria]] | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = [[Zábřeh (kastelo)|Zábřeh]] | memorindaĵo1_noto = kastelo | memorindaĵo2 = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo = ČEZ Aréna | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Zábřeh | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 47 | lat_s = 53 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 14 | long_s = 21 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1288 | establita_tipo = Unua skribmencio | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de Zábřeh enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Zábřeh enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Zábřeh (Ostrava) | retpaĝo = | portalo = Ostrava <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Dům u čez arény.JPG|eta|maldekstra|250ra|Domo ĉe ČEZ Areno]] '''Zábřeh''' estas historia municipo kaj kiel '''Zábřeh nad Odrou''' ankaŭ [[katastra teritorio]] de la [[statuta urbo]] [[Ostrava]] en [[Ĉeĥio]], kreanta la plej nordan parton de [[urboparto]] [[Ostrava-Jih]]. En la pasinteco apartenis al ĝi ankaŭ katastraj teritorioj [[Hulváky|Zábřeh-Hulváky]] kaj [[Zábřeh-VŽ]], do ĝi estas hodiaŭ partoj de la teritorio de la origina historia municipo de du pluaj ostravaj urbaj partoj, kiuj estas [[Mariánské Hory kaj Hulváky]] kaj [[Vítkovice (Ostrava)|Vítkovice]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). == Historio == La skribindikoj notas vilaĝon Zábřeh unuafoje en la jaro [[1288]]. Post vico de posedantoj en la unuaj jarcentoj de la ekzistado ĝi transiris en la posedaĵon de [[Kapitulo de Olomouc]] kaj kun kelkaj pluaj najbaraj municipoj ĝi restis - enkadre de [[Petřvald (distrikto Nový Jičín)|petřvalda]] senjorujo - en ties tenado ĝis nuligo de [[patrimonala establo]] en la jaro [[1848]]. Sur la katastro de la agrikultura vilaĝo estis ankaŭ kelke da fiŝlagoj. Al la evoluo de la municipo havis influon ne nur [[Ferfabriko Vítkovice|ferfabriko en la proksima Vítkovice]], sed ankaŭ fabriko por malmola papero fondita en la jaro 1886, plu [[cemento|cementfabriko]] kaj ĉefe kemiaj uzinoj de [[Julius Rütgers]], kiuj prilaboris apudajn produktojn estiĝantaj dum fabrikado de [[koakso]]. Ekde fino de la 19-a jarcento ĉi tie funkciis ankaŭ [[briko|brikfabriko]]; krom kvalitaj brikfabrikistaj argiloj oni ĉi tie minis ankaŭ gisejajn [[sablo]]jn. Sed la industria evoluo kaŭzis ankaŭ ŝanĝojn [[demografio|demografiajn]] kaj sidejajn. En la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]] ĝi estis [[vilao|vilaa]] kvartalo de [[Moravia Ostrava]] (precipe loka areo Zábřeh-Družstvo). [[Malsanulejo]] estis ĉi tie konstruita en la jaro [[1912]], Zábřeh estis aligita al Moravia Ostrava en la jaro [[1924]]. La municipo estis dum la [[dua mondmilito]] liberigita de [[Ruĝa Armeo]] la [[30-an de aprilo]] [[1945]]. Inter la plej signifaj historiaj konstruaĵoj apartenas [[Preĝejo de Vizito de Sankta Maria (Ostrava)|Preĝejo de Vizito de Sankta Maria]] kaj [[Zábřeh (kastelo)|Zábřeha kastelo]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} {{Ostrava}} [[Kategorio:Zábřeh (Ostrava)| ]] [[Kategorio:Ostrava-Sudo]] [[Kategorio:Partoj de Ostrava]] [[Kategorio:Setlejoj en Ostrava baseno]] [[Kategorio:Setlejoj sur Odro]] hh8hu5rq9um5p635vto3q44u1zetqla 0 297074 9488238 9484285 2026-10-04T17:48:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488238 wikitext text/x-wiki {{Ĝisdatigenda}} Eksterlandanoj kiuj volas viziti [[Mongolio]]n ĝenerale bezonas mongolian [[Vizo|vizon]], se ne ekzistas oficiala interkonsento pri senviza vizitado (nur tre malmultaj landoj). Por ekscii ĉu oni bezonas vizon oni kontaktu la mongolan [[ambasadejo]]n aŭ [[konsulejo]]n. Sube estas listigitaj landoj kiuj en 2009 havis interkonsenton kun Mongolio pri vizo. == Eksteraj ligiloj == *[http://www.botschaft-mongolei.de/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=76 Ligo al la mongola ambasadejo en Germanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090409221340/http://www.botschaft-mongolei.de/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=76 |date=2009-04-09 }} ({{de}}) *[https://web.archive.org/web/20090804172740/http://www.mongolianembassy.us/default.php] ({{en}}) *[http://www.embassyofmongolia.co.uk/ Ligo al la mongola ambasadejo en [[Britio]]] ({{en}}) kaj en [[mongola lingvo]] [[Kategorio:Mongolio|*]] amnuvji061jpc5zjrqy8a54uxva6sel 0 302267 9488137 9393935 2026-10-04T13:25:00Z Sj1mor 12103 9488137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:GroES-GroEL top.png|eta|250ra|Ekzemplo de ĉaperono: bakteria GreS/GroEL ĉaperon-komplekso, kiu helpas aliajn proteinojn faldi post ŝanĝoj en ilia tridimensia strukturo. Bildo komputile kreita per la programo Rasmol.]] En biologio, '''ĉaperonoj''' estas aro de [[proteino]]j troveblaj en ĉiuj [[ĉelo (biologio)|ĉelo]]j, kies ĉefa funkcio rilatas al faldebligo de proteinoj tuj post ilia [[proteina sintezo|sintezo]]. Ili plenigas sian funkcion ekzemple per evitado de nekorektaj asocioj inter proteinoj. Kutime ili havas trueton, kiun devas eniri nefalditaj proteinoj por esti traktitaj. Ĉaperonoj estas troveblaj en preskaŭ ĉiuj specioj, kaj ili estas tre konservitaj, pro tio ke ili estas esencaj por la ebligo de multaj aliaj proteinoj. La proteinoj de tiu ĉi grupo ankaŭ helpas aliajn proteinojn pri ĉel-transportado. == Historio == La vorto ''ĉaperono'' (el la angla ''chaperon'', viro, kies tasko estas kontroli, kutime laŭ peto de gepatroj, unu aŭ pli junulojn dum sociaj eventoj, por inspekti ilian agadon kaj eviti neadekvatan konduton) estis ekuzita en molekula biologio de Ron Laskey en [[1978]], rilate al ''molekulaj ĉaperonoj'', por priskribi [[ĉelkerno|ĉelkernajn]] proteinojn, kiuj evitis kuniĝo de falditaj [[histono]]j kaj [[DNA]] dum konstruado de [[nukleosomo]]j. Poste, dum la 80-aj jaroj, tiu ĉi vorto estis reuzita pli ĝenerale rilate al diversaj eŭkariotaj kaj prokariotaj protein-familioj, kun similaj funkcioj. == Ekzemploj == Ekzistas diversaj familioj de ĉaperonoj, kiuj helpas [[proteinfaldado]]n diversmaniere. Multaj ĉaperonoj, sed ne ĉiuj, estas ankaŭ varm-ŝokaj proteinoj; por ili, la prefikso ''Hsp'' (el la angla ''heat shock protein'') estas uzita, kutime sekvita de numero, kiu indikas la mason de la proteino en [[Atommasa unuo|kDa]]. * '''Hsp60''' (GroEL/GroES proteinaro ĉe ''[[Escherichia coli]]''), [[eŭkariotoj|eŭkariota]] proteinfamilio, kiu helpas faldadon de [[kloroplasto|kloroplastaj]] aŭ [[mitokondrio|mitokondriaj]] proteinoj. Ili estas faritaj de du unuiĝintaj ringoj, kun truo en la centro, kies grandeco estas proksimume 50 Å, kie estas traktitaj la faldotaj proteinoj. * '''Hsp70''' (DnaK ĉe ''[[Escherichia coli]]''), * '''Hsp90''' (HtpG ''[[Escherichia coli]]''), en ilia N-terminala ekstremumo ili havas liglokon al [[Adenozina trifosfato|ATP]], kiu utilas por diversaj funkcioj. * '''Hsp100''', proteinfamilio tre konservita kaj trovita en pluraj specioj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Proteinoj]] tgxo8f5a82dlcnlq77fsa4j7zqtm04i 3 307467 9488452 9483242 2026-10-05T08:50:25Z Kani 670 /* Granda Bombaja tekstiilstriko */ 9488452 wikitext text/x-wiki Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 22:11, 5. Jan 2010 (UTC) == {{ŝ|redaktas}} == Ho, via diskutpaĝo ankoraŭ malplenas! Sed aparte de tiu miro: Mi estis petita kontroli kiuj malnovaj uzoj de la ŝablono {{ŝ|redaktas}}, kiu laŭ la dokumentado uziĝu nur dum unu semajno, forgesiĝis en iuj artikoloj, kaj mi efektive trovis multajn forgesitajn blokiĝojn de artikoloj, de 2020, 2019, unu eron mi trovis kiu estis tie jam de 2014. Principe tio devus esti facile videbla, ĉar laŭ la ŝablono oni indiku sian nomon, daton de ekblokiĝo kaj deziratan daton de finblokiĝo. Ne estas problemo forgesi iun ŝablonon en paĝo kiu ne ĉiam tie estu, ni ĉiuj nur estas homoj, ne robotoj. Sed bonas almenaŭ du- trifoje en jardeko forviŝi tiuj forgesaĵojn. En mia purigo mi renkontis ankaŭ vian paĝon [[Miĥail Vodolagin]], kiu estas de septembro 2023, do tute aktuala. Neniu problemo do pro forgeso. Tamen mi volas atentigi vin pri la intervalo de unu semajno, kaj memorigi al vi ke vi ne indikis daton de ekblokiĝo. Tiun daton mi ĵus aldonis por vi, kaj donis ankoraŭ semajnon ekde nun, tiam sume estos intervalo de 3 semajnoj, sed indiki ke vi devus fini vian neĝenatan redaktadon antaŭ unu semajno estus iom stulte. Do vi havos ankoraŭ semajnon por fini vian unuan version de la paĝo, kaj tiam (aŭ pli frue, se vi volas) principe devos '''mem''' forpreni la ŝablonon... mi ne intencos nun ĉiusemajne kontroli la ŝablonouzojn... Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 10 okt. 2023 (UTC) : Dankon pro via atentemo. Mi nun estas en oficvojaĝo kaj dume preskaŭ ne havas tempon por redakti. Artikolon [[Miĥail Vodolagin]] mi nepre plu faros, ĉar ĝi estas por mi la unua artikolo pri persoj en eo-vikio kaj mi sininstruas per ĝi. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:29, 12 okt. 2023 (UTC) Cetere, ankoraŭ kvar etajn rimarkojn pri la nepreta paĝo [[Miĥail Vodolagin]]: a) ĉiu artikolo komenciĝi per laŭeble konciza plena frazo, do kun verbo (kutime en biografio "estis") kaj tre konciza priskribo de la homo, kiu ankaŭ uziĝu en la priskribo de vikidatumoj. Tio povas esti minimuma indiko pri ŝtataneco kaj profesio (ekzemple "...estis pola matematikisto"), mi ĉi tie elektis priskribon iom pli longan "... estis sovetunia historiisto kaj en la [[dua mondmilito]] soldato de la [[ruĝa armeo]]" (la priskribo estu laŭeble objektiva, sobra, sen nenecesa kritiko aŭ pompa propagando, kaj mi penis fari tiel). Ĉio pli detala tiam sekvas en la sekvaj frazoj. Ĉu vi mem volas enmeti la priskribon en vikidatumojn, tiel ke ĝi poste videblu supre de la esperanta teksto? Tie ĝis nun nur skribatas ''sen priskribo''... b) Se vi volas, ke interna ligilo komenciĝu per minuskla litero, kio tre tre ofte utilas, ĉar principe ĉiuj normalaj adjektivoj kaj substantivoj en Esperano minusklas (sendepende de tio, ke la anglalingvanoj, aparte la usonanoj, tre ŝatas uzi majusklojn en ĉiuspecaj titoloj, kvankam en la angla principe ĉiuj adjektivoj kaj substantivoj same minusklas, sed tiu miso ne infektu aliajn lingvojn), ne necesas komplike skribi <nowiki>[[Batalo ĉe Stalingrado|batalo ĉe Stalingrado]]</nowiki> - koncize <nowiki>[[batalo ĉe Stalingrado]]</nowiki> tute sufiĉas, al la vikipedia ligilo principe tute egalas ĉu unua litero de ligilo estas minusklo aŭ majusklo. Kaj ankoraŭ du tajperarojn, kiujn vi probable ankaŭ mem ankoraŭ trovintus: c) li laboris en muzeo, ne en museo, kaj ĉ) lia fako en Esperanto nomiĝas historio, ne ĥistorio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 12 okt. 2023 (UTC) : Kolego dankon pro viaj klarigoj. Se vi ne kontraŭas mi respondas al vi per miaj konsiloj. :# ĉiu aparta temo de ajna diskutpaĝo devas esti komencata per titolo de la temo, kia estas metata inter <nowiki>== ==</nowiki>. :# por numerigi eldirojn necesas uzi <nowiki>#</nowiki>, kiu estas metata en komenco de nova linio. :# estas malbona tono redakti fremdajn frazojn, krom korekti evidentan preseraron aŭ regulrompon de komunumo. :# tre malbonas daŭrigi diskuton per duobla Enter: tio rompas vikian [[marklingvo]]n. :# instalu al vi ilon de komfortaj diskutoj kaj ne plu havu problemojn de marklingvo: [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions Convenient Discussions] : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:55, 12 okt. 2023 (UTC) : Plu mi respondu al viaj asertoj. :# vi pravas, ke por vikio estas egale ĉu "Batalo ĉe Stalingrado" aŭ "batalo ĉe Stalingrado". Tamen estas tiu malevidenta "tamen": se pro ia kialo oni renomigos la artikolon (Batalo ĉe Stalingrado => Stalingrada katastrofo aŭ Triunfo ĉe Stalingrado aŭ iel ajn), legilo komencata per minusklo povas iĝi ruĝa. Do, mi plu uzos mian formon. Des pli, Batalo ĉe Stalingrado estas propra nomo. :# vi tro fidas al vikidatumoj: se oni la datumeron ne ordigos, prezentata informo estos fuŝita. Ekzemple, mi nun speciale por subteni vian vidpunkton ordigas datumeron se Vodolagin, kaj ligitajn kun ĝi datumerojn. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 18:55, 12 okt. 2023 (UTC) == Menciindeco de diversaj esperantaj aferoj == @VladimirPF: Dankon pro via atentigo de homoj pri [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Menciindeco_de_diversaj_esperantaj_aferoj|mia propono klarigi la menciindan polison pri Esperantaj aferoj]]. Mi preferus, ke ĉi tiu poliso estu eksplicita, prefere ol unuopa. Sed ŝajnas, ke ne estas komuna volo fari tion ĉi-momente. Iuj eble proponus "Estu kuraĝa! Skribu polison ĉiu-okaze!". Sed mi opinias, ke estas pli saĝe movi tian gravan polison nur kiel unuigita komunumo. Do nuntempe, ŝajnas, ke decidoj pri la menciindeco de Esperantaj aferoj daŭros esti unuopaj. [[Uzanto:Dotyoyo|Dotyoyo]] ([[Uzanto-Diskuto:Dotyoyo|diskuto]]) 08:35, 13 okt. 2023 (UTC) : Ĉefa problemo estas jena: vikiistoj ne estas komunumo - ĉiu laboras en propra angulo. Pri via propono: ĉi vespere mi provos formuli miajn proponojn pri la grava temo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 09:49, 13 okt. 2023 (UTC) == Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:49, 12 nov. 2023 (UTC) : Estimata kolego, mi ne povas partopreni la balotadon, ĉar mi neniam partoprenis projekton vivkivortaro en ajna lingvo, ne scias ties regulojn kaj praktikon. Do, dankon pro invito, sed - ne. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:59, 13 nov. 2023 (UTC) :: RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:27, 13 nov. 2023 (UTC) ::: Mi nenion komprenas en vikivortaro. Mi eĉ kiel leganto nek unu foje vizitis ĝin. Kaj problemoj de ĝi por mi ne estas klaraj. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:53, 14 nov. 2023 (UTC) == Ŝablono:Dua mondmilito == Saluton kara! Evidente necesas redakti kaj alinomi ankaŭ tiun ĉi ŝablonon, ĉar nun ĝi malvidebliĝis en la artikoloj pro majuskligo de la vorto ''mondmilito''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:02, 20 nov. 2023 (UTC) : Kolego, vi certe pravas: hodiaŭ mi planas alinomigi la ŝablonon, sed post ioma esploro kaj preparo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:01, 20 nov. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:RG72|RG72]] estas farite. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:59, 20 nov. 2023 (UTC) == Tula == Saluton VladimirPF! Mi sendas al vi ĉi tiun demandon, ĉar mi vidis ke vi loĝas en Rusio. Mi ĵus redaktis artikolon [[Tramtransporto en Tula]] sed ne sukcesis vidi la oficialan retejon (https://www.tulatrans.ru/) ĉar mia situo (FR) troviĝas en ilia "nigra listo" - do ĉu vi mem havas aliron al tiu retejo - aldone, ĉu ili proponas alian lingvon ol la rusa? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:35, 5 dec. 2023 (UTC) : mi petas pardonon: mi tre malsanas kaj respondos post kelkaj tagol [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 09:09, 5 dec. 2023 (UTC) : Resaluton @[[Uzanto:Dominik|Dominik]]. :# la retejo estas nur ruslingva. Estas ligigilo al alilingva parto, tamen "International Pages (in process of filling)" : Se estas demandoj pri ruslingvaj retejoj, petu min kaj mi serĉos respondojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 10:22, 17 jan. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro via respondo, kiu konfirmas al mi ke tiu retejo efektive ekzistas. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:54, 17 jan. 2024 (UTC) ::: Jes, la retejo ekzistas, funkcias kaj estas regule renovigata. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 13:56, 17 jan. 2024 (UTC) == Ŝajne forgestitaj paĝetoj komencitaj en 2005 == Saluton Vladimir, mi hodiaŭ hazarde stumblis je kelkaj mikropaĝetoj, kiujn vi komencis en 2005, sed kiuj nuntempe neniel meritus la nomon de [[artikola ĝermo]]. Konkrete mi vidis la paĝojn * [[CCITT]] * [[CELF]] * [[IEEE]] * [[ITU-TSS]] * [[PCI-SIG]] * [[SCSI Trade Association]] - merkata asocio de interfaco [[SCSI]] * [[T13]] Bonvolu pripensi, kiel vi povus - nun post 18 jaroj - ampleksigi ilin al la nivelo de [[artikola ĝermo]]. Se mi publike afiŝas ilin, teorie ĉiu estas alvokata helpi, sed kutime tre malmultaj havas tempon, kaj en kazo de publiko afiŝo kutime estas nur sep tagoj da tempo por savi ĝermetojn. Sed la paĝoj (mi eĉ ne scias ĉu eble ankoraŭ kaŝiĝas iuj) sekiĝis nerimarkite dum tiom da jaroj, ke ilin laŭ mi ne necesas urĝe savi ene de sep tagoj. Sed vi rememoru pri viaj eksaj idoj, kaj provu ene de la venontaj 1-2 monatoj nutri ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:34, 31 jan. 2024 (UTC) : Dankon pro rememorigo pri miaj tiamaj interesoj. Faru mi tiel: mi maldonos la artikolojn al mia listo de riparindaj artikoloj kaj po iom mi ilin pligrandigos. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 19:35, 31 jan. 2024 (UTC) == "Ĥistorio" == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3ALibroj%3AEsperantistoj_de_Sovetunio%2C_partoprenentoj_de_2-a_mondmilito&diff=8617305&oldid=8602894 Kio estas "Ĥistorio"?]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:06, 3 feb. 2024 (UTC) : En rusa lingvo estas figura esprimo {{lang-ru|Бес попутал}}. traduki rekte al eo la frazon estas komplike, tamen senco estas jena: diableto delogis min, malklarigis konscion, kovris per nebulo miajn okulojn kaj tiel plu. Post via mesaĝo, kian mi tralegis je 1:30 post noktomezo, mi tuj demandis min per la sama demando :) Do, mi eraris kaj vi povas ripari. Aŭ mi riparos morgaŭ.<br>ps: dankon pro la mesaĝo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 09:09, 4 feb. 2024 (UTC) == °C == Mi vidis, ke vi ŝanĝis °C en artikoloj. Tio nature povas esti, sed tio troviĝas supozeble cent mil foje. Petu roboton por fari tion, eble sukcesos kaj vi faru alian laboron. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:20, 7 feb. 2024 (UTC) : Mi kontrolas korektan ŝanĝon, ĉar okazis ke ekzistas minimume 6 formoj kaj mi foj-foje riparas erarajn ŝanĝojn Des pli, ke mi tion faras dum zumaj konferencoj: la kolegaro opinias, ke ilia estro ion saĝe faras en komputilo dum ili disputas pri plenumo de taskoj ) <br>ps: mi kontrolis - dume mi trovis 7 formojn de prezento de °C. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 13:36, 7 feb. 2024 (UTC) : Kaj, mi la korektojn faras per [[Vikipedio:AutoWikiBrowser]]: por la laboro estas bezonata nura atantemo, ĉar AWB plenumas la ŝanĝojn kaj mi nu kontrolas ties korektecon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 13:49, 7 feb. 2024 (UTC) Saluton, vidu ankaŭ [[Marso (planedo)]], ekz. (–55&amp;nbsp;°C) &rarr; <nowiki>(–55&amp;nbsp;{{GdC|}})</nowiki> ne estas ĝuste, ĉas estas du spacoj inter la nombro kaj la unuo. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 10:02, 16 feb. 2024 (UTC) * Dankon. Ve, en nia vikio estas kaĉo en la problemo. Mi verkis la ŝablonon <nowiki>{{GdC|}}</nowiki> tiel, ke oni povas meti ciferojn post vertikala streko kaj la rezulto estos simila al <nowiki>nbsp;</nowiki>. Rigardu: <nowiki>{{GdC|–55}}</nowiki> = {{GdC|–55}}; <nowiki>–55nbsp;{{GdC|}}</nowiki> = –55 {{GdC|}}. Mi pensis pri aŭtomatika meto de ciferoj pos la streko, sed mia posedo ne estas alta. Vi povas puŝi min kaj mi riparos iajn problrmojn, aŭ, se estas por vi taŭge, ripari mem. Mi planas post ioma tempo korekti kondiĉojn de serĉo per AWB por kapti similajn erarojn. Sed por la serĉado estu kompleta mi bezonas fari solan prezenton de simbolo de celsiaj gradoj. Refoje mi diras dankon pro via atento. :* Saluton, mia AWB roboto riparis tion, ankaŭ la ŝablonon GdF: <nowiki>(?<!\d)([-−–+]?([\d]+[.,])?[\d]+)(&nbsp;| )?\{\{(GdC|GdF)\|?\}\} &rarr; {{$4|$1}}</nowiki> --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 20:29, 19 feb. 2024 (UTC) ::* {{Re|LiMr}} Bonege. Mi ne posedas AWB-on tiel lerte. Bv rigardi miajn kondiĉojn por AWB por celsiaj gradoj: [https://drive.google.com/file/d/195UOR7rrwlCadzAJ6WDEnevcdM4lRM5W/view?usp=sharing] - espereble al vi helpos. Ĉu mi ne plu okupiĝu pri celsiaj gradoj? Ĉu via roboto plu zorgos pri la temo? --[[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:26, 20 feb. 2024 (UTC) ::*:Saluton, mi zorgos pri tio nur se oni trovas specifan problemon, kiun la roboto povas ripari. Ĉu ankoraŭ estas problemo nun? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 09:18, 21 feb. 2024 (UTC) ::*:: tute ne estas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 09:23, 21 feb. 2024 (UTC) == Vjatskije Polani == Mi vidis ke en la paĝo [[Vjatskije Polani]] estis nur neniondira foto de vikidatumoj, kaj anstataŭigis ĝin per pli bela, kio estas ... de vi. Gratulon pro la bona foto pri escepte bela konstruaĵo en tiu grandparte ŝajne relative averaĝa kaj ne aparte bela urbeto. La foto aspektas kvazaŭ povus temi pri la kultura domo el sovetuniaj tempoj. Sed la priskribo de la foto diras tute nenion klarigan. Eble vi povus aldoni informojn en la komunejo, ruse kaj esperante, kaj konsideru ankaŭ se vi aldonas fotojn al la komunejo, ke eblas ilin nomigi ne nur per ciferoj, sed ankaŭ per klaraj esperantaj vortoj en la dosieronomo... tiel iom da esperantaj vortoj aperos en la alilingvaj branĉoj de vikipedio, kaj iom pli klariĝos, ke ankaŭ la esperantlingvaj uzantoj kontribuas al la kompleta projekto. Ĉiukaze mi estas kontenta, ke la ankoraŭ sufiĉe robote kruda kaj home ne polurita teksto nun almenaŭ havas bonan foton! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 14 feb. 2024 (UTC) : Saluton Tomas. Mi foje estis en oficvojaĝo en la urbeto kaj speciale lasis duontagon por promeni kaj foti stratojn kaj domojn. Granda parto de ilustraĵoj ĉe commons estas mia. Bedaŭrinde pri la konstruaĵo mi povas diri tute ne multon: super pordo pendas plato kun teksto {{lang-ru|Муниципальное казённое учреждение культуры "Вятскополянский районный организационно-методический центр"}}. Do, mi havas bonan personan rusan vortaron kaj pli-malpli posedas E-on, sed mi eĉ ruse ne povas klare transdoni sencon de titolo de la organizo, sidanta en la domo. Mi provu:<br>''Urba kaj ŝtata oficejo de kulturo "Organiza kaj metodika centro de Vjatskopolanska distrikto"''<br>Mi ne estas certa, tamen mi supozas, ke en la domo sidas oficejo por organizi rimedojn, kursojn kaj metodikojn por instruistoj kaj organizantoj de porinfanaj instruaj eventoj. Similaj oficejoj en Rusio helpas al instruistoj laborantaj en infanĝardenoj, lernejoj, porinfanaj kluboj, rondetoj kaj tiel plu.<br>Leginte la titolon de la oficejo mi povas konkludi, ke ĝi helpas al specialistoj de diversnivela instruado el distrikto (pli malalta nivelo ol [[Kirova provinco]]) de Vjatskie Polani, plejparte al vilaĝaj instruistoj.<br>Do, mi ne estas certa pri la oficejo kaj ties sidejo, sed verŝajne mia klarigo estas tre apuda al la vero.<br>Tamen pri mem konstruaĵo mi nenion povas diri.Mi supozas, ke ĝi estis konstruita baldaŭ post [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|la Milito]] (en Rusio esprimo "la Milito" dume havas solan kaj certan sencon), sed ĝis morto de Stalin: pri tio diras arketekturaj elementoj tre popularaj dum 1930-1953 jaroj. Mi pensas, ke iam ĝi estis [[kulturdomo]]. Mi certas, ke projekto de la konstruaĵo estis tipa (rigardu al tre simila konstruaĵo en urbo [[Ĉeboksari]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%94%D0%BE%D0%BC_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B2_%D0%A7%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85.JPG Дом культуры Южный в Чебоксарах.JPG].<br>Mi dubas, ke miaj supozoj taŭgas por priskribo de la disiero. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 13:41, 14 feb. 2024 (UTC) : Mi ĝenerale uzas oficvojaĝojn por foti diversajn urbetojn en Rusio. Ekzemple mi dum lastaj jaroj po iom fotas mian denaskan urbon [[Volĵskij]], dum mia oficvojaĝo en fora siberia urbeto [[Belojarskij]] mi speciale planis renkontiĝojn por vespero ĉar tage mi fotis (vetero estis vere siberia: {{GdC|-35}}) kaj tiel plu. Ve, dum lastaj jaroj mi ne tre ofte oficvojaĝas - dek jarojn antaŭ mi oficvojaĝis multege, sed tiam mi ne interesiĝis pri fotado de urboj. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 13:50, 14 feb. 2024 (UTC) ::Konstruaĵon "oficejo de kulturo", por preni la esencon de la tre longa titolo, en Esperanto ankaŭ eblas koncizigi per vorto "kulturdomo", kvankam kiel konvencio mi komprenas ke sovetunia "kulturdomo" havas grandegan salonon kun scenejo por kulturaj surscenigoj, ne nur etajn ĉambrojn kun skribtabloj kaj komputiloj por administrado de kulturo (="oficejo de kulturo"). Tial probable pli bonas nomi la domon de tipe stalinisma, pseŭdoklasikisma fasado "oficejo de kulturo" aŭ pli elegante "kultura oficejo" en la komunejo. Mi metas la priskribon en Esperanto, kaj kuraĝigas vin fari same en la rusa... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 10 sep. 2024 (UTC) ::: Oficejo de kulturo - signifas ĝuste oficejon, kie oni oficas pri kulturo: diversaj oficistoj metas paperojn de unu flanko de tablo al alia kaj opinias, ke sen ili kulturo ne plu kreskas en Vjatskopolanska distrikto. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 12:41, 10 sep. 2024 (UTC) == Salutado == Saluton kara Vladimir Kiel vi fartas? Mi estas Alexandrine zorgantino pri virinaj aferoj en mia urbo Kinshaso /DRKongo. Esperantistaj Virinoj en Afriko devas esti viglaj , kuraĝaj , ktp [[Specialaĵo:Kontribuoj/169.159.212.34|169.159.212.34]] 08:47, 18 mar. 2024 (UTC) == Saluton == Saluton [[Uzanto:Ombalexo|Ombalexo]] ([[Uzanto-Diskuto:Ombalexo|diskuto]]) 09:14, 18 mar. 2024 (UTC) : Resaluton. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 09:46, 18 mar. 2024 (UTC) ::Saluton [[Uzanto:Ombalexo|Ombalexo]] ([[Uzanto-Diskuto:Ombalexo|diskuto]]) 04:18, 19 mar. 2024 (UTC) == Via peto == Vidu, jam estas [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto|nova afiŝo en la paĝo Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 10 sep. 2024 (UTC) ==Referencoj== Dankon la inviton, sed mi ne interesiĝas pri tio. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:59, 26 sep. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:21, 13 jul. 2025 (UTC) == Mankaj bazaj tekstoj pri la historio de Rusio/Sovetunio == Al mi tre mankis iuj bazaj tekstoj pri la historio kaj konsisto de [[Rusia SFSR]]. Tial mi ĵus faris artikolajn ĝermojn pri la * [[Ĉuvaŝa ASSR]], nuntempe [[Ĉuvaŝio]] * [[Dagestana ASSR]], nuntempe [[Dagestano]] * [[Kabarda-Balkara ASSR]] ([[1936]]-[[1944]]), ([[1957]]-[[1990]]), dum ([[1944]]-[[1957]]) [[Kabarda ASSR]] , nuntempe [[Kabardio-Balkario]] * [[Kalmuka ASSR]], ([[1935]]-[[1943]]), ([[1958]]-[[1990]]), nuntempe [[Kalmukio]] * [[Karelia ASSR]] ([[1923]]-[[1940]]), ([[1956]]-[[1991]]), nuntempe [[Karelio]] * [[Komia ASSR]], nuntempe [[Komiio]] * [[Maria ASSR]], nuntempe [[Mariio]] * [[Mordvia ASSR]], nuntempe [[Mordvio]] * [[Tatara ASSR]], nuntempe [[Tatario]] * [[Tuva ASSR]] ([[1961]]-[[1992]]), nuntempe [[Tuvio]] * [[Udmurta ASSR]], nuntempe [[Udmurtio]] * [[Jakuta ASSR]], nuntempe [[Jakutio|Respubliko Saĥa Jakutio]] Tiel ke nun ĉiuj ASSR-oj de la [[Rusia SFSR]] havas tekston (nur 4 [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetunio]] ekster Rusio ankoraŭ estas sen). Krome jam antaŭ kelkaj tagoj mi faris same ampleksajn tekstojn pri iuj gubernioj de la [[Rusia Imperio]], ĉar aparte skribante pri pioniraj esperantistoj estis vere ĝene ke ili ne estis: la [[Grodna gubernio]], [[Kaluga gubernio]], [[Kovna gubernio]], [[Kurlanda gubernio]], [[Livlanda gubernio]], [[Minska gubernio]], [[Moskva gubernio]], [[Orenburga gubernio]], [[Orjola gubernio]], [[Sankt-Peterburga gubernio]], [[Smolenska gubernio]], [[Suvalkia gubernio]], [[Taŭrida gubernio]], [[Tobolska gubernio]], [[Tomska gubernio]] kaj [[Vilna gubernio]] nun havas artikolojn. 5 tekstoj jam estis antaŭe (Elizavetpola, Erevana, Kutaisa, Simbirska, Tiflisa), nur kun miaj novaj 16 estas entute 21 - sume imageblas 96 tekstoj pri gubernioj, do ankoraŭ estas malpli ol kvarono, sed por miaj temoj jam efike reduktiĝis ĝenaj ruĝaj ligiloj. Klaras ke la pioniraj esperantistoj plejgrandparte estis tute en la okcidenta parto de la imperio, ne en fora oriento... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:39, 16 jul. 2025 (UTC) == Granda Bombaja tekstiilstriko == Saluton. Ĉu en tiu artikolo ne estas tajperaro anstataŭ Granda Bombaja tekstilstriko? Ĉu mi alinomu aŭ vi mem?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 28 sep. 2026 (UTC) : Grandan dankon. Mi korektis. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 12:33, 28 sep. 2026 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|Kani]]: Ĉu neniu, krom mi, partoprenis la maratonon pri laboro? [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 12:54, 28 sep. 2026 (UTC) ::Bone. Estas almenaŭ pli ol kvin kaj malpli ol dek kutimaj laborantoj, sed ne maratonanoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:57, 28 sep. 2026 (UTC) :::Mi nuligis la iaman titolon, nun alidirektilon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:58, 28 sep. 2026 (UTC) :En [[Bombaja Leĝo pri Industriaj Rilatoj de 1946]] ĉiu referenco estas fuŝa. Mi ne povas helpi ĉar ne scipovas la rusan.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:50, 5 okt. 2026 (UTC) 0xee181lcc9uil963y1khktj0z8xklc 0 308110 9488163 9403092 2026-10-04T13:55:53Z Sj1mor 12103 9488163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Joseph de Maistre by Villain.jpg|eta|dekstra|Joseph de Maistre]] '''Joseph de Maistre''' (naskiĝis la {{daton|1|aprilo|1753}} en [[Chambéry]] de [[Savojo]], mortis la {{daton|26|februaro|1821}} en [[Torino]]), estis politikisto, verkisto kaj filozofo [[Savojo|savoja]], ŝtatano de [[Regno de Sardio]] kiam Savojo estis parto de la [[Regno de Sardio]]. Ĉi-rilate Joseph de Maistre ĉiam sin konsideris ne franco ''"Mi ne estas franco, mi tia neniam estis kaj ne volas esti"''. Li sin konsideris italo, travivis la destinon de la [[Dinastio savoja|dinastio Savojo]], kaj esperis la falon de la aŭstra regado en Italio: kaj ĝuste pro tio en Italio, kies lingvon li bone regis, estas nomata '''Giuseppe de Maistre''' La historia graveco de la figuro de Joseph de Maistre precipas en lia staturo de filozofo kaj en lia influo en la kulturo de sia tempo. == Biografio == Joseph de Maistre nomumiĝis membro de la senato de Savojo antaŭ sia elmigro al [[Laŭzano]] kiam la franca armeo okupis (1793) Savojon. Li sekve pasigis kelkajn jarojn en [[Rusia Imperio|Rusio]]. Reveninte al [[Torino]] eksuferis la konsekvencojn de la militema franca politiko: revenis al Rusio kaj, fine al Torino kie kunlaboris por realigi la decidojn de [[Viena Kongreso]] (1815). Li studis ĉe la [[Jezuitoj]], inter kiuj ordene aliĝis ankaŭ lia malpliaĝa frato. De ili li edukiĝis al profunda adhero al la religio kaj al kontraŭeco al la filozofia [[raciismo]] de la antaŭa jarcento. En [[1774]] li eniris [[Juĝisto|juĝistan]] oficon. Tiam li okupiĝis ankaŭ en la kreado, kun sia frato, de [[Fratoj Montgolfier|Mongolfiero]] per kiu, post kelkaj malsukcesoj, flugis super [[Chambéry]]. Kiam eventiĝis la [[franca revolucio]] Joseph de Maistre, kiu tiam estis en Parizo, ŝajnis partopreni en tiuj emocioj kaj entuziasmiĝoj. Sed liaj reagoj sintene ŝanĝiĝis tre rapide kiam li konsciiĝis pri la neinversigebleco de evoluprocezo kaj pri la neebleco reestabli la [[Malnova Reĝimo|Malnovan Reĝimon]]. Tiam eĉ plifortiĝis liaj ideoj timemaj pri la revolucia demokratio kies aĉajn efikojn li kredis konstati en la invado de Savojo fare de la franca armeo [[1792]]. Pro tiu invado li devis forfuĝi el Savojo al [[Aosto]]; sed li revenis al Savojo por eviti la [[Konfisko|konfiskon]] de siaj havaĵoj ĉar [[Ekziligo|ekziliĝinta]]. Li, ŝarĝite de la [[duko de Savojo]], reĝo de Sardio, agadis diplomatie en [[Laŭzano]] dum kvar jaroj dum kiuj li engaĝigis por kontribui al naskiĝo kaj kreskiĝo de kerna armeo [[Kontraŭrevolucio|kontraŭrevolucia]]. Li vagadis tra diversaj italaj urboj ĝis kiam la duko de Savojo lin devigis atingi Sardion por regi la [[Kanceliero|kancelierian]] oficon. Poste li estis sendita kiel [[plenpotenca ambasadoro]] ĉe [[Sankt-Peterburgo]], kie li estis multe estimata kvankam malmulte subtenita de sia registaro; sed iom post iom li estis suspektata pri [[prozelitismo]] subŝirme de [[diplomatia imuneco]] favore al [[jezuitoj]] ĉeestaj en [[Rusio|Rusujo]]: pro tio la [[Caro]] petis ke li revenu al Torino, kie praktike finiĝis lia diplomatia [[kariero]] kaj kreskis lia politika agado kune kun verkista engaĝiĝo: ĝuste tiam li alfrontis filozofian kritikon pri la filozofio de [[Hume]] kaj la [[enciklopediistoj]] kaj verkis la famegan ''Les Soirées de Saint-Pétersbourg'' (La vesperoj en Sankt-Peterburgo), ĉefverkon pri [[teologio]] kaj filozofio, publikigitan tamen [[Postmortaj Verkoj|post lia morto]], kiu okazis en Torino en 1821. Junaĝe Joseph de Maistre membriĝis al [[Framasonismo|framasona]] [[Loĝio (framasona)|loĝio]] de [[Liono]]. Malgraŭ la averto de [[papoj]] pri la danĝero pri sia kredo por katolikoj adherantaj al framasonismo (tiam katoliko estis nur invitata neadheri al framasonismo), li opiniis akordiĝeblaj la du pensmanierojn kaj procedis en la iniciativo ĝis kelka grado, rifuzante la akuzon pri framasona [[komploto]] kontraŭ [[katolikismo]]; sed iom post iom li distanciĝis el ĉiu ajn framasona loĝio. Sed li konservis rilatojn kun personuloj perloĝie konitaj. Oni diras ke en liaj verkoj elstaras ideoj framasonaj, jam origine kristanaj tamen, kiel providencismo, solidarismo... == Prisocia filozofio de Joseph de Maistre == Joseph de Maistre estas la precipa reprezentanto kune kun la franca [[Louis de Bonald]] kaj hispano [[Donoso Cortés]] proponanto de [[tradiciismo]] kontraŭ la franca revolucio. La du konfesis teoriojn tre proksimajn kiel allasis Louis de Bonald mem. La du oponis kontraŭ raciismo de la dekoka jarcento la komunan saĝon (vidu De Bonald and De Maistre, en ''The American Catholic Sociological Review'', Vol. 1, No. 3 (Oct., 1940), pp.&nbsp;116–124). Kun tiuj intelektulaj personuloj li estis taksata eminenta protagonisto de la Restaŭrado. === La individuo akiras sian valoron en la socio === Por Joseph de Maistre, la individuo anticipas, jes ja, la socion kiel valoron sed ekstere de la socio li perdas kapablon esti kaj esti influita: laŭ tiu vidpunkto la socio lin antaŭas. La socio, fakte, ne estas nur la sumo de la individuoj ĝin konstituantaj. Per tiu baza koncepto li kritikas la koncepton de [[Jean-Jacques Rousseau]], laŭ kiu [[socia kontrakto|socian kontrakton]] la individuoj, akordiĝantaj inter si, formas: tio ne eblas ĉar, ĝuste, la socio anticipas kaj formas la individuojn, kiuj do jam kuniĝis socie. Joseph de Maistre asertadis, ke li neniam vidis la Homon. ''Nu, ne ekzistas la Homo en la mondo. Mi vidis, dum tuta mia vivo, Francojn, Italojn, Rusojn ktp; mi scias, dank’al Montesquieu ke iu povas esti Persa: sed rilate la Homon mi deklaras ke mi neniam ĝin vidis... La homo abstrakta ekzistas nenie, dum la konkreta vivas en socio kiu lin anticipas, kiu lin akceptas kaj regulas per la aŭtoritato celanta, interalie, bremsi la egoismajn kaj koruptigajn tendencojn'' (ĉu eĥo de la Origina Peko, kiun li religie konfesis?). === La Providenco === Gravan rolon ludas, en la filozofia-socia sistemo de Joseph de Maistre, la [[Providenco]] kiun, identigitan kun la zorgo de Dio favore al la homaro, li vidas reale interveni en la vivo de la homoj. Por li la Providenco ŝajnas krom fidelmento ankaŭ sperta konstato. Li ĝin vidas eĉ en la hororaj troigoj de la franca revolucio kiel ankaŭ en la militoj: menso kaj mano superaj liberigas el tiuj hororaj troigoj. La politika korpo estas por li organismo vivanta kaj do povas ankaŭ malsani kaj tio okazas kiam la aŭtoritato febliĝas kaj la unuiĝo displitiĝas: tiam la Providenco entreprenas, ankaŭ per apartaj individuoj, la regeneradon de la socio. La individuoj kredas esti la protagonistoj kaj renversuloj (li konsideras la teroran periodon de la franca revolucio) sed reale ili preparas sian malsukceson. La Providenco ĉesigas la malordon kaj revenigas la ordon. Se en tiuj sociaj pasaĵoj la eventoj semis viktimojn, tio estas sufero necesa por defendi la socian korpon ''(Soirées de Saint-Pétersbourg). Ke la Providenco havas rolon en la vivo de la homoj kaj socioj kaj ŝtatoj kaj ke ĝi mistere kondukas la homaron al sia destino estas tezo komuna de la kristanaro, sed kiel vidi la agadon de Providenco inter la konkretaj historiaj eventoj estas engaĝo tute libera kaj malfermita al necertecoj. Tiel opinias la diversaj kristanaj teologioj. Kaj ankaŭ de Maistre superrampis sur tereno je malegala stabileco! === Strikta interligo inter la ŝtata kaj religia povoj === Laŭ Joseph de Maistre kiam la homoj agas individue generas misfarojn kiel faris protestantismo kaj republikanismo, kiuj rifuzis la aŭtoritaton establitan de Dio. Laŭ li eĉ la monarkioj ĝuis dian elekton, kaj tiujn ĉi deoficigi kaj batali estas krimo damaĝanta la tutan socian korpon: ili kontribuas malhelpi la malbonan agadon de individuoj. La interligo inter la du povoj igas certa la efikon de tiu malhelpo. Por li [[protestantismo]] ne estas religio ĉar ĝi estas frukto de individueco. De Maistre taksas signo de tiu Providenco la ĉeeston de la religio, kiu por li estas precipe tiu katolika, kaj reekvilibrigan taskon de la papado, kies ankaŭ la tera papa potenco tiom utilas ke ĝi aperas foje eĉ necesa por la socia-politika ordo. Kaj ankaŭ en tio manifestiĝas la Providenco. Kelkaj esploristoj pri la pensado de de Maistre opinias ke lia socia-politika-religia konceptado alproksimiĝas al iu speco de “teokratio” ĉar finfine atribuas al la papado funkciojn tiel elstarajn ke fine ties parolo estas la decido valida por ĉiuj, se konsideri la originon kaj historion de tiu institucio. Al la papo, fakte, li atribuas ankaŭ la karakterizon de neeraripovo. Rilate tion kelkaj faras el li pioniron de la difino pri neeraripovo de la papo okazonta, duonjarcenton poste, dum la [[Unua Vatikana Koncilio]] (1870). Sed, oni ne povas ne vidi ankaŭ la malsamecojn ĉar la neeraripovo rekonita ĉeesta en la papo en tiu ekumena Koncilio rilatas nur al kredendaĵoj por obei al Jesuo Kristo, neniel rilatas al la rajtoj interveni kaj decidi en ŝtataj kaj politikaj aferoj. Historiistoj diras ke se elstara parto de la ideoj de Jozefo de Maistre ne havis finan triumfon, tiun male realiĝis en literaturo. Fakte, laŭ literaturistoj, li havis posteulecon pli spiritan kaj longdaŭran en verkistoj neniel senvaloraj kiel en [[Honoré de Balzac]], sed precipe en [[Charles Baudelaire]] (ekzemple en poemoj Correspondances ou Réversibilité) kaj [[Ernest Hello]], kaj signis certe ne malgrandan parton de la katolika literaturo de la 20-a jarcento. Kaj ne forgesendas [[Lev Tolstoj]] de la [[Milito kaj Paco]]. == Verkoj de Jozefo de Maistre == * ''Lettres d'un royaliste savoisien à ses compatriotes'', ([[1793]]) * ''Étude sur la souveraineté'' ([[1794]]) * ''De l'État de nature'' ou ''Examen d'un écrit de [[Jean-Jacques Rousseau]]'' * ''Du Pape'', P. Rusand, 1819, pontificale, au spirituel comme au temporel ; cette œuvre inspira l'[[ultramontanismo|ultramontanisme]] de la 19-a jarcento * ''De l'église gallicane dans son rapport avec le souverain pontife pour servir de suite à l'ouvrage intitulé Du Pape'', Rusand, 1821 * ''Les Soirées de St-Petersbourg ou Entretiens sur le gouvernement temporel de la Providence'' * ''Lettres a un gentilhomme russe sur l'inquisition espagnole'', Méquignon, 1822 * ''Examen de la philosophie de Bacon'' , Poussielgue-Rusand, 1836 * ''Catéchisme de controverse'', Seguin Aîné, 1838 * ''Lettres et opuscules inédits du comte Joseph de Maistre'' Tome premier, A. Vaton, 1853 * ''Lettres et opuscules inédits du comte Joseph de Maistre'' Tome second, Charpentier, 1853 * ''Mémoires politiques et correspondance diplomatique'', édit. Albert Blanc, 1858 == Instituto de Studoj pri de Maistre == Temas pri ''Institut d'études maistriennes'' fondita de [[Jacques Lovie]] en 1975 sine de la Universitato de Savojo. Estas ankaŭ eldonata de la asocio “Amis de Joseph et Xavier de Maistre” la ''Revue des études maistriennes''. == Bibliografio == * Alibert, Jacques. ''Joseph de Maistre: État et religion.'' Paris, 1990. * Armenteros, Carolina. « Parabolas and the Fate of Nations: Early Conservative Historicism in Joseph de Maistre’s ''De la Souveraineté du peuple'' », ''History of Political Thought'', 28, 2 (2007), p.&nbsp;1-24. * Barbey d'Aurevilly, Jules. ''Les prophètes du passé. Société Générale de Librairie Catholique'', Paris, Victor Palmé ; Bruxelles, J. Albanel, 1880. * Barthelet Philippe (dir.)''Joseph de Maistre'', Dossier H, L'Age d'Homme, 2005, 877 pages. * Bayle, Francis. ''Les idées politiques de Joseph de Maistre'', Paris, Domat-Montchrestien, 1945. * Beik, Paul. ''The French Revolution Seen from the Right: Social Theories in Motion, 1789-1799.'' Philadelphia, American Philosophical Society, 1956. * Bradley, Owen. ''A Modern Maistre: The Social and Political Thought of Joseph de Maistre.'' Lincoln et Londres, University of Nebraska Press, 1999. * Cioran, Émile. « Joseph de Maistre. Essai sur la pensée réactionnaire », dans ''Exercices d'admiration. Essais et portraits''. Paris, Gallimard, 1986. * Costa de Beauregard, Charles-Albert. ''Un Homme d'autrefois''. Paris, Plon, 1910. * Darcel, Jean-Louis, Les Années d'apprentissage d'un contre-révolutionnaire: Joseph de Maistre à Lausanne, 1793-1797 », ''Revue des études maistriennes'', n° 10 (1986-87), p. 7-135. * Joseph de Maistre et la Révolution française, ''Revue des études maistriennes'', n° 3 (1977), p. 29-43. * Dermenghem, Émile. ''Joseph de Maistre mystique : ses rapports avec le martinisme, l'illuminisme et la franc-maçonnerie, l'influence des doctrines mystiques et occultes sur sa pensée religieuse.'' Paris, La Colombe, 1946. * [[François Descotes]]. ''Joseph de Maistre avant la Révolution: souvenirs de la société d'autrefois, 1753-1793.'' Paris, Picard, 1893 (2 vol.). * ''Joseph de Maistre orateur.'' Chambéry, Perrin, 1896. * Dijon de Monteton, Charles Philippe: ''Die Entzauberung des Gesellschaftsvertrags. Ein Vergleich der Anti-Sozial-Kontrakts-Theorien von Carl Ludwig von Haller und Joseph Graf de Maistre im Kontext der politischen Ideengeschichte'', Frankfurt am Main et. al., 2007, 164 S., 2 Abb. ISBN 978-3-631-55538-5 * Durand, Gilbert. ''« Homo Latomus », dans Science de l'homme et tradition. Le "nouvel esprit" anthropologique.'' Paris, Éd. Tête de Feuilles/Éd. du Sirac, 1975, pp. 134-161. * Fuchs, Michel, ''« Edmund Burke et Joseph de Maistre », '' Revue de l'Université d'Ottawa, 54 (1984), pp.&nbsp;49–58. * Garrard, Graeme. ''« Roussau, Maistre, and the Counter-Enlightenment »'', History of Political Thought, 15 (Spring 1994), pp.&nbsp;97–120. * Ghervas, Stella. ''Réinventer la tradition. Alexandre Stourdza et l'Europe de la Sainte-Alliance.'' Paris, Honoré Champion, 2008. ISBN 978-2-7453-1669-1. * Gignoux, G.-J. ''Joseph de Maistre: prophète du passé, historien de l'avenir.'' Paris, Nouvelles Éditions Latines, 1963. * Glaudes, Pierre, ''Maistre et le sublime de la Révolution. Enjeux d’une conversion esthétique'', Revue des études maistriennes, 14 (2004), pp.&nbsp;183–200. * Goyau, Georges. ''La Pensée religieuse de Joseph de Maistre d'après des documents inédits.'' Paris, Perrin, 1921. * Grieffer, Elisha. ''Joseph de Maistre and the reaction against the eighteenth century'', in ''American Political Science Review'', pp.&nbsp;591–598. * Guyon, Edouard-Félix. « Joseph de Maistre: diplomate sarde, témoin et juge de son temps, 1792-1817 », ''Revue d'histoire diplomatique'', 97 (1983), pp.&nbsp;75–107. * Holdsworth, Frederick. ''Joseph de Maistre et l'Angleterre.'' Paris, Campion, 1935. * Kohlhauer, Michael, ''Politiques, poétiques du moi: Joseph de Maistre et la question du sujet'', Revue des études maistriennes, 14 (2004), pp.&nbsp;201–229. * Latreille, Camille. ''Joseph de Maistre et la papauté.'' Paris, Hachette, 1906. * Leborgne, Jean-Yves. ''Joseph de Maistre et la Révolution'', thèse de doctorat, Brest, [[Université de Bretagne Occidentale]], 1976. * Lebrun, Richard A. ''Joseph de Maistre: An Intellectual Militant.'' Kingston and Montreal, McGill-Queen's University Press, 1988. * Lebrun, Richard A. ''Throne and Altar: The Political and Religious Thought of Joseph de Maistre.'' Ottawa, University of Ottawa Press, 1965. * Lombard, Charles ''M. Joseph de Maistre.'' New York, Twayne, 1976. * Maistre, Henri de. ''Joseph de Maistre.'' Paris, Perrin, 1990. * Mandoul, ''J. Joseph de Maistre et la politique de la maison de Savoie.'' Paris, Alcan, 1899. * Margerie, Amédée de. ''Le Comte Joseph de Maistre: sa vie, ses écrits, ses doctrines, avec des documents inédits.'' Paris, Librairie de la Société Bibliographique, 1882 (Bibliothèque nationale de France, Gallica - mode image, format PDF) . * Montmasson, J.M. ''L'Idée de Providence d'après Joseph de Maistre.'' Lyon, Vitte, 1928. * Murray, John Courtney. ''Political Thought of Joseph de Maistre'', Review of Politics, 11 (1949), pp.&nbsp;63–86. * [[Novarina]], Valère. ''L'envers de l'Esprit'' Paris, POL, 2009. * Pranchère, Jean-Yves. ''L'Autorité contre les Lumières. La philosophie de Joseph de Maistre.'' Genève, Droz, 2004. * Secret, Bernard. ''Joseph de Maistre, Substitut et Sénateur.'' Chambéry, Dardel, 1927. * [[Alain-Gérard Slama]]. ''Les Chasseurs d'Absolu : Genèse de la gauche et de la droite.'' Paris, Bernard Grasset, 1980. * Steiner, George. « ''Les Logocrates : de Maistre, Heidegger et Boutang », Les logocrates.'' Traduit par Pierre-E. Dauzat. Paris, L'Herne, 2003. * Triomphe, Robert. ''Joseph de Maistre: Étude sur la vie et sur la doctrine d'un matérialiste mystique.'' Genève, Droz, 1968. * Vallin, Pierre. ''"Les 'Soirées' de Joseph de Maistre: Une création théologique originale"'', Recherches des Sciences Religieuses, 74 (1986), pp.&nbsp;341–62. * Vermale, François. ''Joseph de Maistre émigré''. Chambéry, Dardel, 1927. * [[Vivenza]], Jean-Marc, ''Qui suis-je ? Maistre'', Pardès, 2003. * Cioran, Émile. ''Essai sur la pensée réactionnaire: à propos de Joseph de Maistre''. Fata Morgana, Parigi, 1977. * [[Domenico Fisichella]]. ''Giusnaturalismo e teoria della sovranità in Joseph de Maistre''. Messina-Firenze, 1963. (ora in Id. ''Politica e mutamento sociale''. Costantino Marco Editore, Lungro di Cosenza, 2002, pp.&nbsp;191–243. ISBN 88-85350-97-6.). * Domenico Fisichella, ''Il pensiero politico di Joseph de Maistre''. Laterza, Roma-Bari, 1993. ISBN 88-420-4157-2. * Domenico Fisichella, ''Joseph de Maistre, pensatore europeo''. Laterza, Roma-Bari, 2005. ISBN 88-420-7598-1. * Legitimo, Gianfranco. ''Sociologi cattolici italiani: De Maistre, Taparelli, Toniolo''. Il Quadrato, Roma, 1963. * Monteton, Charles Philippe Dijon de. ''Die Entzauberung des Gesellschaftsvertrags. Ein Vergleich der Anti-Sozial-Kontrakts-Theorien von Carl Ludwig von Haller und Joseph Graf de Maistre im Kontext der politischen Ideengeschichte''. Frankfurt am Main et. al., 2007, 164 S., 2 Abb. ISBN 978-3-631-55538-5. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://canalculture.com/2009/03/04/regard-sur-joseph-de-maistre/ Présentation de Joseph de Maistre]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} par [[Maxence Caron]] * {{fr}} [http://www.philippesollers.net/Maistre.html Présentation de Joseph de Maistre par Philippe Sollers] * {{fr}} [http://cage.ugent.be/~dc/textes.html Textes en ligne de J.de Maistre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061205214915/http://cage.ugent.be/~dc/textes.html |date=2006-12-05 }} ''Les Lettres sur l'Inquisition espagnole'', ''les Considérations sur la France'' et ''les Soirées de Saint-Pétersbourg''. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maistre, Joseph}} [[Kategorio:Katolikaj filozofoj]] [[Kategorio:Katolikaj verkistoj]] 2lxn1j7bd7dtmpb57mp3nusifg5xs4o 0 314545 9488180 9181025 2026-10-04T14:40:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488180 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BR-SP |tersituo=Centra San-Paŭlo (urbo)/San-Paŭlo (urbo)/San-Paŭlo/Brazilo |tipo1 = reliefo |zomo=13 }} {{Informkesto geografiaĵo|konstruaĵo |kategorio = |lando = Brazilo |regiono = |situo = [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BR-SP |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo =<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 16 |larĝo = |alteco = 170 |alteco noto = ĝis tegmento |materialo = betono |materialo noto = por la strukturo |materialo1 = vitro |materialo1 noto = por la fasado |aŭtoro = Aron Kogan |aŭtoro tipo = Inĝeniero |arkitekto = Waldomiro Zarzur |stilo = Internacia stilo (arkitekturo){{!}}Internacia stilo |establita = 1966 |establita tipo = Malfermo |dato = 1988 |dato tipo = Renovigo |libera = Burokonstruaĵo |libera tipo = Uzmaniero |libera1 = [[1960]] – [[1966]] |libera1 tipo = Konstrutempo |libera2 = 12 |libera2 tipo = Liftoj |libera3 = 51 |libera3 tipo = Etaĝoj |libera4 = {{unuo|75000|m²}} |libera4 tipo = Tuta uzareo }} [[Dosiero:Mirante_do_Vale_Building.jpg|200ra|dekstra|eta|Videjo de Valo]] '''Videjo de Valo''' (''Mirante do Vale'') estas ŝtala konstruaĵo en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] kun 51 etaĝoj, kun alto de 170 m. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.mirantedovale.com.br Videjo de Valo] * [https://web.archive.org/web/20070522105709/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=mirantedovale-saopaulo-brazil Videjo de Valo: Emporis] * [http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1537 Videjo de Valo: SkyscraperPage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110604124116/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1537 |date=2011-06-04 }} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Mirante do Vale}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en San-Paŭlo (urbo)]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1960]] nwqto7m6smer0k4cwp5952wahwbyrim 0 315045 9488486 9484625 2026-10-05T10:59:13Z Kani 670 /* Venkintoj */ 9488486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} La '''Premio Nadal de romano''' estas komerca [[literatura premio]] kiu ekzistas en [[Hispanio]] el [[1944]] por la plej bona neeldonita verko elektita de '''Eldonejo Destino''' (apartenanta nun al ''Grupo Planeta'' ekde komencoj de la [[1990-aj jaroj]]). Ĝi estas la literatura premio plej malnova en [[Hispanio]] kaj inter ties premiitoj troviĝas gravaj figuroj de la [[hispana literaturo]] de la [[20a jarcento]]. En 2010 la premio konsistis el 18 000 eŭroj kaj oni ricevas ĝin komence de januaro ĉiujare en [[Barcelono]]. ==Historio== La unua romano premiita estis '''''[[Nada (romano)|Nada]]''''', de '''[[Carmen Laforet]]'''. Post la akiro de ''Eldonejo Destino'' fare de la ''Grupo Planeta'' komence de la 1990-aj jaroj, la Premio Nadal iĝis multe pli komerca, kaj ekricevis ĝin jam famaj verkistoj anstataŭ novaj, kio okazis ĝis tiam. Inter la premiitaj verkoj elstare pasis al la historio de la [[hispana literaturo]], kune kun ''[[Nada]]'' (1944), de [[Carmen Laforet]], ''[[La sombra del ciprés es alargada]]'' (1947), de [[Miguel Delibes]], ''[[El Jarama]]'' (1955), de [[Rafael Sánchez Ferlosio]], ''[[Entre visillos]]'' (1957), de [[Carmen Martín Gaite]], kaj ''La soledad era esto'' (1990), de [[Juan José Millás]]. Aliaj prestiĝaj verkistoj kiuj ricevis la Premion Nadal estas [[Elena Quiroga]] (en 1950), [[Ana María Matute]] (en 1959), [[Ramiro Pinilla]] (en 1960), [[Álvaro Cunqueiro]] (en 1968) kaj [[Francisco Umbral]] (en 1975) aŭ, pli ĵuse, [[Fernando Arrabal]] (en 1982), [[Manuel Vicent]] (en 1986), [[Gustavo Martín Garzo]] (en 1999), [[Lorenzo Silva]] (en 2000) kaj [[Andrés Trapiello]] (en 2003). En 2009 estis la lasta fojo en kiu oni havigis ankaŭ duan premion nomita "finalisto"; ekde tiam nur la unua premio, tio estas la Premio Nadal estas havigita. Inter gravaj verkistoj kiuj iam iĝis finalistoj, sed ne ricevis la premion Nadal menciindas [[Manuel Mur Oti]] (1948), [[Jesús López Pacheco]] (1956), [[Lauro Olmo]] (1957), [[Armando López Salinas]] (1959), ktp. ==Venkintoj== * 1944: [[Carmen Laforet]] pro ''Nada'' * 1945: José Félix Tapia pro ''La Luna ha entrado en casa'' * 1946: [[José María Gironella]] pro ''Un hombre'' * 1947: [[Miguel Delibes]] pro ''La sombra del ciprés es alargada'' * 1948: [[Sebastián Juan Arbó]] pro ''Sobre las piedras grises'' * 1949: José Suárez Carreño pro ''Las últimas horas'' * 1950: [[Elena Quiroga]] pro ''Viento del Norte'' * 1951: [[Luis Romero]] pro ''La noria'' * 1952: [[Dolores Medio]] pro ''Nosotros, los Rivero'' * 1953: Lluïsa Forrellad pro ''Siempre en capilla'' * 1954: Francisco José Alcántara pro ''La muerte le sienta bien a Villalobos'' * 1955: [[Rafael Sánchez Ferlosio]] pro ''[[El Jarama]]'' * 1956: José Luis Martín Descalzo pro ''La frontera de Dios'' * 1957: [[Carmen Martín Gaite]] pro ''Entre visillos'' * 1958: José Vidal Cadellans pro ''No era de los nuestros'' * 1959: [[Ana María Matute]] pro ''Primera memoria'' * 1960: [[Ramiro Pinilla]] pro ''Ciegas hormigas'' * 1961: Juan Antonio Payno pro ''El curso'' * 1962: José María Mendiola pro ''Muerte por fusilamiento'' * 1963: [[Manuel Mejía Vallejo]] pro ''El día señalado'' * 1964: Alfonso Martínez Garrido pro ''El miedo y la esperanza'' * 1965: [[Eduardo Caballero Calderón]] pro ''El buen salvaje'' * 1966: [[Vicente Soto]] pro ''La zancada'' * 1967: José María Sanjuán pro ''Réquiem por todos nosotros'' * 1968: [[Álvaro Cunqueiro]] pro ''Un hombre que se parecía a Orestes'' * 1969: [[Francisco García Pavón]] pro ''Las hermanas coloradas'' * 1970: [[Jesús Fernández Santos]] pro ''Libro de las memorias de las cosas'' * 1971: [[José María Requena]] pro ''El cuajarón'' * 1972: [[José María Carrascal]] pro ''Groovy'' * 1973: [[José Antonio García Blázquez]] pro ''El rito'' * 1974: Luis Gasulla pro ''Culminación de Montoya'' * 1975: [[Francisco Umbral]] pro ''[[Las ninfas]]'' * 1976: [[Raúl Guerra Garrido]] pro ''Lectura insólita de "El Capital"'' * 1977: José Asenjo Sedano pro ''Conversación sobre la guerra'' * 1978: [[Germán Sánchez Espeso]] pro ''Narciso'' * 1979: [[Carlos Rojas Vila|Carlos Rojas]] pro ''El ingenioso hidalgo y poeta Federico García Lorca asciende a los infiernos'' * 1980: Juan Ramón Zaragoza pro ''Concerto grosso'' * 1981: [[Carmen Gómez Ojea]] pro ''Cantiga de agüero'' * 1982: [[Fernando Arrabal]] pro ''La torre herida por el rayo'' * 1983: Salvador García Aguilar pro ''Regocijo en el hombre'' * 1984: José Luis de Tomás pro ''La otra orilla de la droga'' * 1985: Pau Faner Coll pro ''Flor de sal'' * 1986: [[Manuel Vicent]] pro ''[[Balada de Caín]]'' * 1987: [[Juan José Saer]] pro ''[[La ocasión]]'' * 1988: [[Juan Pedro Aparicio]] pro ''[[Retratos de ambigú]]'' * 1989: Ne atribuita * 1990: [[Juan José Millás]] pro ''[[La soledad era esto]]'' * 1991: [[Alfredo Conde]] pro ''[[Los otros días]]'' * 1992: [[Alejandro Gándara]] pro ''[[Ciegas esperanzas]]'' * 1993: [[Rafael Argullol]] pro ''[[La razón del mal]]'' * 1994: [[Rosa Regàs]] pro ''[[Azul]]'' * 1995: [[Ignacio Carrión]] pro ''[[Cruzar el Danubio]]'' * 1996: [[Pedro Maestre Herrero]] pro ''[[Matando dinosaurios con tirachinas]]'' * 1997: [[Carlos Cañeque]] pro ''[[Quién]]'' * 1998: [[Lucía Etxebarria]] pro ''[[Beatriz y los cuerpos celestes]]'' * 1999: [[Gustavo Martín Garzo]] pro ''[[Las historias de Marta y Fernando]]'' ===21a jarcento=== * 2000: [[Lorenzo Silva]] pro ''[[El alquimista impaciente (romano)|El alquimista impaciente]]'' * 2001: [[Fernando Marías Amondo]] pro ''[[El Niño de los coroneles]]'' * 2002: [[Ángela Vallvey]] pro ''[[Los estados carenciales]]'' * 2003: [[Andrés Trapiello]] pro ''[[Los amigos del crimen perfecto]]'' * 2004: [[Antonio Soler (verkisto)|Antonio Soler]] pro ''[[El camino de los Ingleses]]'' * 2005: [[Pedro Zarraluki]] pro ''[[Un encargo difícil]]'' * 2006: [[Eduardo Lago]] pro ''[[Llámame Brooklyn]]'' * 2007: [[Felipe Benítez Reyes]] pro ''[[Mercado de espejismos]]'' * 2008: [[Francisco Casavella]] pro ''[[Lo que sé de los vampiros]]'' * 2009: [[Maruja Torres]] pro ''[[Esperadme en el cielo]]'' * 2010: [[Clara Sánchez]] pro ''[[Lo que esconde tu nombre]]''<ref>{{cite news |url = http://www.elpais.com/articulo/cultura/thriller/psicologico/gana/Nadal/elpepicul/20100107elpepicul_1/Tes/ |title = Un 'thriller' psicológico gana el Nadal |access-date = 7a de Januaro, 2010 |author = Carles Geli |date = 1a de Januaro, 2010 |work = [[El País]]}}</ref> * 2011: [[Alicia Giménez Bartlett]] pro ''[[Donde nadie te encuentre]]'' * 2012: [[Álvaro Pombo]] pro ''[[El temblor del héroe]]''<ref>[http://www.elmundo.es/elmundo/2012/01/06/barcelona/1325880141.html Álvaro Pombo gana el Premio Nadal]</ref> * 2013: [[Sergio Vila-Sanjuán]] pro ''[[Estaba en el aire]]'' <ref>Staff writer {{cite web |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2013/01/06/cultura/1357512610.html |title=Sergio Vila-Sanjuán gana el Nadal con 'Estaba en el aire' |work=El Mundo |language=es |author= |author-link=Staff writer |date=7a de Januaro, 2013 |access-date=9a de Januaro, 2013}}</ref> * 2014: [[Carmen Amoraga]] pro ''[[La vida era eso (romano)|La vida era eso]]''<ref>[http://www.elmundo.es/cultura/2014/01/06/52cb330122601db8098b4577.html Carmen Amoraga, Premio Nadal 2014 por su obra 'La vida era eso']</ref> * 2015: [[José C. Vales]] pro ''[[Cabaret Biarritz]]''<ref name=nespolo>{{cite web |url=http://www.elmundo.es/cultura/2015/01/06/54ac4a97268e3e1e688b4575.html |title=El traductor José C. Vales gana el Premio Nadal con su novela 'Cabaret Biarritz' |work=El Mundo |language=es |author=Matias Nespolo |date=7a de Januaro, 2015 |access-date=12a de Januaro, 2015}}</ref> * 2016: [[Víctor del Árbol]] pro ''[[La víspera de casi todo]]''<ref>[http://www.elmundo.es/cultura/2016/01/06/568d969ee2704ed7028b45b6.html Víctor del Árbol gana el Premio Nadal 2016 con la novela 'La víspera de casi todo']</ref> * 2017: [[Care Santos]] pro ''[[Media vida]]'' * 2018: [[Alejandro Palomas]] pro ''[[Un amor]]'' * 2019: [[Guillermo Martínez]] pro ''[[Los crímenes de Alicia]]'' * 2020: [[Ana Merino]] pro ''[[El mapa de los afectos]]'' * 2021: [[Najat El Hachmi]] pro ''[[El lunes nos querrán]]'' * 2022: [[Inés Martín Rodrigo]] pro ''[[Las formas del querer]]'' * 2023: [[Manuel Vilas]] pro ''[[Nosotros]]'' * 2024: [[César Pérez Gellida]] pro ''[[Bajo tierra seca]]'' * 2025: [[Jorge Fernández Díaz]] pro ''[[El secreto de Marcial]]'' * 2026: [[David Uclés]] pro ''[[La ciudad de las luces muertas]]''<ref>Mar Rocabert Maltas [https://elpais.com/cultura/2026-01-06/david-ucles-ficha-por-planeta-al-ganar-el-premio-nadal-con-una-nueva-novela-de-realismo-magico.html David Uclés ficha por Planeta al ganar el Premio Nadal con una nueva novela de realismo mágico], [[El País]], 6a de januaro 2026 - Alirita la 7an de januaro 2026</ref><ref>EFE, [https://www.publico.es/culturas/libros/escritor-david-ucles-gana-82o-edicion-premio-nadal-ciudad-luces-muertas.html El escritor David Uclés gana la 82º edición del Premio Nadal con 'La ciudad de las luces muertas'] [[Público]] 6a de januaro 2026 - Alirita la 7an de januaro 2026</ref> == Kelkaj gravaj finalistoj == * 1956, [[Jesús López Pacheco]], ''Central eléctrica'' * 1959, [[Armando López Salinas]], ''La mina'' * 1967, [[Francisco García Pavón]], ''El reinado de Witiza'' * 1986, [[Horacio Vázquez-Rial]], ''Historia del Triste'' * 1987, [[José Ferrater Mora]], ''El juego de la verdad'' * 1994, [[José Ángel Mañas]], ''Historias del Kronen'' * 1997, [[Lorenzo Silva]], [[La flaqueza del bolchevique|''La flaqueza del bolchevique'']] * 1998, [[Ignacio García-Valiño]], ''La caricia del escorpión'' ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Hispanaj literaturaj premioj|Nadal]] 75wpuzbfuu7jgzw7uaoe1c9cs4e05h7 0 331686 9488340 9216781 2026-10-04T21:40:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488340 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wow signal.jpg|eta|300ra|bildo 1 The WOW! Signal <br /> Origino: The Ohio State University Radio Observatory and the North American AstroPhysical Observatory (NAAPO).]] La '''Wow!-signalo''' estis forta [[mallarĝbend]]a [[radio]]-signalo ricevita de d-ro [[Jerry R. Ehman]] je 1977-08-15, dum li laboris pri [[SETI]]- projekto je la [[radioteleskopo]] [[The Big Ear]], angle la granda [[orelo]], de la [[Ŝtata Universitato de Ohio]] (Ohio State University)<ref name=npr>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126510251 "Aliens Found In Ohio? The 'Wow!' Signal"], de Robert Krulwich, [[NPR]], 2010-05-29</ref>. La signalo estis ege interesa, ĉar ĝi povis eventuale deveni de ekster-tera aŭ ekster-sun-sistema fonto. Ĝia ricevado daŭris 72 sekundojn. Sed ĝi ne aperis denove. Granda intereso ekestis en la ĵurnaloj dum diskutoj pri SETI-rezultoj. Surprizita pri kiel bone la signalo similis al kvalito de esperita ekstertera signalo, Ehman ĉirkaŭmarkis la signalon sur la papero kaj skribis la komenton "Wow!" je ĝia flanko. Tiu komento fariĝis la nomo de la signalo<ref name=npr/>. Rimarko pri la daŭro de la ricevado de 72 sekundoj: Tiu rezultis de la turniĝanta anteno. La anteno estas en fiksita pozicio kaj turniĝas kun la turniĝanta [[Tero]]. Konstanta signalo kun daŭro de pli ol 72 sekundoj povas esti aŭdata nur tiom longe, kiom la anteno direktas al la fonto de la signalo. == Interpretado de la papera teksto == La ĉirkaŭmarkitaj literoj '''6EQUJ5''' ne estas kodita teksto en iu nekonata lingvo de eksterteruloj. Ili nur priskribas la ŝanĝon de la [[forteco]] de la signalo. La sistemo do estas programita de Ter-homo. Detaloj: * spaco signifas fortecon inter 0 kaj 1 * ciferoj 1 ĝis 9 signifas forteco-ŝtupojn, simile kiel uzitaj en profesia radio, [[amatora radio]] kaj [[CB-radio]]. Valoroj estas inter 1 000 kaj 10 000. * Pli altaj fortecoj, 10 kaj supre ricevas literojn por ebligi indikon per nur unu karaktro.. * "A" indikas fortecon inter 10 kaj 11. * "B" indikas fortecon inter 11 kaj 12. "C" kaj sekvaj, pli altajn fortecojn. * "U" indikas fortecon inter 30 kaj 31. Tio estis la plej alta forteco ricevita. Je logaritma skalo ĝi estis pli ol 30-foje pli laŭta ol normala bruo en la spaco<ref name=npr/>. La forteco estas la rilato de signalo kontraŭ bruo (angle: signal to noise ratio), la bruo mezurita kiel averaĝa dum la antaŭaj minutoj<ref name="code">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bigear.org/6equj5.htm|titolo=Explanation of the Code "6EQUJ5" On the Wow! Computer Printout|alirdato=2010-01-01|familia nomo=Ehman|persona nomo=Jerry}}</ref>. [[Dosiero:Wow signal location.jpg|eta|400ra|bildo 2, La loko de kie venis la signalo en la konstelacio [[Sagitario]]. Laŭ la tekniko de la antenoj la loko povas esti unu de la du ruĝaj strekoj. La vertikala pozicio estas necerta. La loko ne estas punkto, sed strio. Signalo povis veni de pli norda aŭ suda loko.]] == Ŝanĝo dum tempo == [[Dosiero:Wow signal profile.svg|eta|200ra|bildo 3, forteco dum tempo]] Bildo 3 montras, kiel la literoj aspektas kiel kurbo. == "Horizontala" informo == La supra klarigo pri bildo 1 temis pri la vertikalaj kolonoj, speciale pri la kolono kun la kodigita sinsekvo de fortecoj. Horizontale, de maldekstre al dekstre estas 20 kolonoj. Tiuj reprezentas 20 kanalojn, en kiuj samtempe eniris signaloj kaj estis analizitaj. La larĝeco de ĉiu kanalo estas 10&nbsp;kHz. En bildo 1 en la resto de la kanaloj ne estas vere fortaj signaloj, nur la ĝenerala malforta bruo. === Ĉu la signalo enhavis moduladon, do enhavon? === Tiu demando estas tre grava. En sia dokumento "eksteraj ligiloj n-ro 1" Ehman detale diskutas tion. En unu ĉapitro de la dokumento (en paĝoj 21 ĝis 23) li diskutas la demandon, ĉu eblas, ke la signalo havis [[modulado]]n, do enhavon, informon. La respondo de D-ro Ehman estas: jes, eblas. Sed nia tiama ricevilo ne estis sufiĉe kapabla. Ankaŭ nia tiama komputilo ne estis tre kapabla. Jam kun la tiama "state of the art", la stato de la tekniko, oni estus povinta apliki ricevilon multe pli mallarĝbendan ol 10&nbsp;kHz, nome malpli ol 0,5&nbsp;kHz, kaj duan komputilon por aparta samtempa analizo. Aŭ la unua komputilo estus devinta enŝalti normalan sonbend-registrilon, por posta analizo. Se la ETI, la eksterteraj inteligentuloj, uzis moduladon, ekzemple similan kian ni mem uzis en nia [[Arecibo-mesaĝo]], ni ne kaptis la enhavon pro nia tro simpla, larĝbenda ricevilo. Tre bedaŭrinda afero! === Problemo pri financoj === La kaŭzo por nia tro simpla aparataro estis simple manko de financoj. Poste estis evoluigita SERENDIP-ricevilo, kiu povis samtempe observi multajn kanalojn kun larĝeco de po 0,6&nbsp;Hz (16000-foje pli detaligebla!). Se ni estus tiam havintaj ĝin, ni estus povintaj legi eventuale enestantan informon. Ehman pripensas, kial la signalo ne reaperis. Unu ebleco: eble la ETI poste sendis al aliaj lokoj. Alia ebleco: ĉu la signalo ne reaperis ĝis nun, ĉar la ETI ankaŭ ne ricevis sufiĉan monon por pli ofta sendado en nian direkton? Por la ETI ja ekzistas pli ol mil diversaj steloj, al kiuj ili povas sendi. === Estonteco === Nun nur restas la espero, ke la signalo denove aperu. La lokon en la ĉielo ni konas, estas loko en la konstelacio [[sagitario]], kaj ankaŭ la frekvencon ni konas. Vidu bildon 2. Ni observas tie daŭre. Ekzakte dirite ne vere daŭre: La anteno ne povas esti direktita daŭre al tiu direkto, ĉar aliaj taskoj estas, kaj financoj ankoraŭ ne sufiĉas. Alia kaŭzo, kial radioobservatorioj devas paŭzi: la loko turniĝas, dum 24 horoj je 360 gradoj. Tial dum granda parto de la tago la observatorio ne povas vidi la objekton. La plimulto de la observatorioj havas moveblajn antenojn. Tiuj povas esti movitaj tiel, ke la anteno konstante vidas la certan lokon/stelon, maksimume dum 12 horoj. En la [[observatorio]] de [[Arecibo]] tio nur eblas tre limigite. Tie la anteno estas fiksita kaj moviĝas konstante kun la Tero. Per movigo de ĝia sekundara anteno tamen la direkto de ricevo povas esti ŝanĝita je kelkaj gradoj, do observado dum kelkaj minutoj eblas. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Formulo de Drake]] * [[Arecibo-mesaĝo]] * [[SETI]] * [[SETI@home]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bigear.org/wow20th.htm Jerry R. Ehman: The Big Ear Wow! Signal. Kion ni scias kaj ne scias pri ĝi post 20 jaroj], en angla * [http://www.wow-signal.com Wow-Signal.com] * [http://www.setileague.org/photos/bigear/wow.gif foto de la presaĵo de la signalo] * [http://www.final-frontier.ch/WowSignal artikolo pri la Wow-Signalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100524065710/http://www.final-frontier.ch/WowSignal |date=2010-05-24 }} germana * [http://www.bigear.org/ Memorial-Website de la anteno-aro] * [https://web.archive.org/web/20030210203047/http://www.bigear.org/wowmenu.htm About The Wow! Signal] (''Big Ear'' ret-paĝo de la observatorio de la [[Internet Archive|Internetarchiv]]) * [https://web.archive.org/web/20070311083623/http://www.planetary.org/explore/topics/seti/seti_history_10.html La Planetary-Society pri la Wow-Signal] (angla) * [https://web.archive.org/web/20021219220107/http://www.space.com/searchforlife/seti_shostak_wow_021205.html S. Shostak, „Interstellar Signal From the 70s Continues to Puzzle Researchers“] * [http://www.bigear.org/Gray-Marvel.pdf R. H. Gray & K. B. Marvel, „A VLA Search for the Ohio State 'Wow'“, ''Astrophys. J.'' '''546''', 1171–1177 (2001).] (pdf, 7 p., elŝutita 2009-10-29) * [http://www.bigear.org/Gray-Ellingsen.pdf R. H. Gray & S. Ellingsen, „A Search for Periodic Emissions at the Wow Locale“, ''Astrophys. J.'' '''578''', 967–971 (2002).] (pdf, 5p.) * [http://www.pas.rochester.edu/~afrank/A105/LectureXVII/wow.gif kopio de la signalo, pli ampleksa ol bildo 1] [[Kategorio:SETI]] [[Kategorio:1977]] ml80mwg17qq984fc5mtfo0z8jfac5h2 0 341777 9488193 3266813 2026-10-04T15:44:09Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Gubernio Yamanashi]] 9488193 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gubernio Yamanashi]] 9ir0k6ryoft3z312o00896eol8buk6c 1 341778 9488207 3266815 2026-10-04T15:46:29Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Gubernio Yamanashi]] 9488207 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Gubernio Yamanashi]] px7a56hd61m6yh32n3u08nzcs7esrvc 0 353100 9488373 9364073 2026-10-04T23:39:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} {{Informkesto homo}} '''Zodiako''' estas [[seria murdisto]], aganta en [[Kalifornio]], [[Usono]], je fino de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]] kaj komenco de la [[1970-aj jaroj]]. Personidento de la murdisto restas nekonata ĝis nuntempo. Per la vorto ''Zodiako'' la murdisto nomis sin en la serio de pikaj leteroj, senditaj al la loka gazetaro. La leteroj enhavis kvar [[kriptaĵo]]jn, tri el kio estas ĝis nun nedekriptitaj. La Zodiako murdis siajn viktimojn en [[Benicia (Kalifornio)|Benicia]], [[Vallejo (Kalifornio)|Vallejo]], ĉe la lago [[Berryhessa]] kaj en [[San Francisko]] de [[decembro]] [[1968]] ĝis [[oktobro]] [[1969]], atakinte kvar virojn kaj tri virinojn en la aĝoj inter 16 kaj 29 jaroj. En [[2004]], la Polica Departemento de San Francisko markis la aferon kiel "neaktiva", sed remalfermis ĝin antaŭ [[marto]] [[2007]]. La afero ankaŭ restas malfermita kiel en Vallejo, tiel en la distriktoj Napa kaj Solano. La Justeca Departamento de Kalifornio kondukas la malfermatan aferon detempe 1969. == Viktimoj == === Konfirmitaj viktimoj === Kvankam en siaj leteroj la Zodiako skribis pri 37 murdoj, enketistoj memfidas pri nur 7 viktimoj, 2 el kiu restis vivaj.<ref>{{cite web |url=http://www.crimeandinvestigation.co.za/famous_criminal/86/the_crimes/1/The_Zodiac_Killer.htm |title=The Zodiac Killer - Famous Criminal - The Crimes - Page 1 of 9 - Crime And Investigation Network |publisher=Crimeandinvestigation.co.za |date= |accessdate=2010-01-02 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100109040816/http://www.crimeandinvestigation.co.za/famous_criminal/86/the_crimes/1/The_Zodiac_Killer.htm |arkivdato=2010-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109040816/http://www.crimeandinvestigation.co.za/famous_criminal/86/the_crimes/1/The_Zodiac_Killer.htm |archivedate=2010-01-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.crimeandinvestigation.co.za/famous_criminal/86/the_crimes/1/The_Zodiac_Killer.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100109040816/http://www.crimeandinvestigation.co.za/famous_criminal/86/the_crimes/1/The_Zodiac_Killer.htm |arkivdato=2010-01-09 }}</ref> Ili estas: * David Arthur Faraday, 17, kaj Betty Lou Jensen, 16: pafmortigitaj la {{daton|20|decembro|1968}} sur la vojo al Lago Herman inter la urbaj limoj de Benicia. * Michael Mageau Renault, 25, kaj Darlene Elizabeth Ferrin, 22: pafvunditaj sur la parkejo de la parko Blue Rock Springs en Vallejo. Mageau postvivis la atakon, sed Ferrin mortis sur la vojo al [[hospitalo]]. * Bryan Calvin Hartnell, 20, kaj Cecelia Ann Shepard, 22: tranĉitaj la {{daton|27|septembro|1969}} ĉe la lago Berryessa en Napa distrikto. Hartnell postvivis ses tranĉilajn vundojn je la dorso, sed Shepard mortis pro rezulto de siaj vundoj la {{daton|29|septembro|1969}}. * Paul Lee Stine, 29: pafmortigita la {{daton|11|oktobro|1969}} en ĉirkaŭaĵo de [[Presidio Heights]] en San Francisko. === Nekonfirmitaj viktimoj === La jenaj viktimoj estas supozataj kiel viktimoj de la Zodiako, sed ili ne estis konfirmitaj: * Robert Domingos, 18, kaj Linda Edwards, 17: pafmortigitaj la {{daton|4|junio|1963}}, sur [[plaĝo]] apud [[Lompoc (Kalifornio)|Lompoc]]. Edwards kaj Domingos estis identigitaj kiel eblaj viktimoj de Zodiako pro similecoj inter ilia murdo kaj atako de la Zodiako ĉe la lago Berryessa post 6 jaroj.<ref>[http://www.zodiackiller.com/ www.zodiackiller.com]</ref> * Cheri Jo Bates, 18: ĝismorte tranĉita kaj preskaŭ senkapigita la {{daton|30|oktobro|1966}} ĉe la urba kolegio de Riverside. Eblan ligon inter Bates kaj Zodiako trovis [[Paul Avery]], [[ĵurnalisto]] de ''[[San Francisco Chronicle]]'', post 4 jaroj. * Donna Lass, 25: laste vidita la {{daton|6|septembro|1970}} en [[Stateline]], [[Nevado]]. Poŝtkarto, ricevita de ''Chronicle'' la {{daton|22|marto|1971}} estis interpretita kiel deklaro de Zodiako, ke Lass estas lia viktimo. Nenia pruvo por klare ligi Zodiakon kun malapero de Lass estis malkovrita. Ankaŭ estas tria supozebla sinsavanto de Zodiako: * Kathleen Johns, 22: supozeble ŝtelita la {{daton|22|marto|1970}} sur la aŭtovojo 132-a, okcidente de [[Modesto]]. Johns, tenante sian filinon saltis el aŭto de viro, kiu veturigis ilin ronde inter [[Stockton]] kaj [[Patterson]] dum ĉirkaŭ 3 horoj.<ref name="JOHNSREPORT">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zodiackiller.com/JohnsReport.html|titolo=Police report|alirdato=2010-05-30|eldoninto=Zodiackiller.com}}</ref> == Okazoj == === Atako al la Vojo Lago Herman === La unuaj murdoj vaste atribuataj al Zodiako estis la pafmortigoj de altlernejaj studentoj '''Betty Lou Jensen''' kaj '''David Faraday''' la {{daton|20|decembro|1968}} sur la Vojo Lago Herman, nur inter urbolimitoj de Benicia. La duopo estis sur sia unua rendevuo kaj estis venonta al Kristnaska koncerto ĉe Hogan High sur tri kvartaloj de hejmo de Jensen. Ili vizitis amikon antaŭ stopi ĉe loka restoracio kaj poste forveturi al la vojo Lago Herman. Ĉirkaŭ 22:15 Faraday parkis aŭton, apartenantan al lia patrino, sur asfaltita platformo, konata kiel "loko por rendevuoj".<ref>{{Cite web|url=http://www.clint.ca/zodiac/lakeherman.htm|title=Dec. 20, 1968 - Lake Herman Road|lang=en|accessdate=2011-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070304084921/http://www.clint.ca/zodiac/lakeherman.htm|archivedate=2007-03-04}}</ref><ref name="Wark5">{{Cite web|url=http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/zodiac/vallejo_2.html|title=The Zodiac Killer. Vallejo.|last=Wark|first=Jake|publisher=trutv.com|lang=en|accessdate=2011-04-14}}</ref> Nelonge post 23:00 iliaj kadavroj estis trovitaj de Stella Borges, vivanta apude. La Departamento de Ŝerifo de Solano distrikto enketis pri la krimo, sed sen rezultoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.clint.ca/zodiac/lakeherman.htm|titolo=Dec. 20, 1968 - Lake Herman Road|alirdato=2008-06-16}}</ref> Uzante haveblan juĝan informon, Robert Graysmith konjektis, ke la alia aŭto venis al la platformo nur antaŭ 23:00 kaj parkis apude al la duopo. La murdisto supozeble forlasis la aŭton kaj iris direkte al la duopo, eble komandante al ili eliri el la aŭto. Jensen supozeble eliris unue kaj kiam Faraday iĝis meze ekstere, la murdisto pafis el lian kapon. Forkurante de la murdisto, Jensen estis murdita per kvin pafoj en ŝia dorso sur dudek du futoj (ĉirkaŭ 7 metroj) de la aŭto, kaj la murdisto forveturis.<ref name="Wark5"/>. === Atako al Blue Rock Springs === Nur antaŭ la meznokto de la {{dato|4|julio|1969}} '''Darlene Ferrin''' kaj '''Michael Mageau''' enveturis en la parkon Blue Rock Springs en Vallejo, 4 miloj de la murdloko sur Vojo Lago Herman kaj parkis tie. Kiam la duopo sidis en la aŭto de Ferrin, dua aŭto stopis apud ili, preskaŭ ĝuste sur veturvojo. Reveninte post ĉirkaŭ 10 minutoj, la dua aŭto parkis antaŭ ili. La stiranto forlasis la aŭton, alpaŝante al pasaĝera pordo de la aŭto de Ferrin kaj portante 9-milimetran "Luger". La murdisto direktis radion de lanterno al iliaj okuloj kaj kvinfoje pafis al ili. Ambaŭ viktimoj estis vunditaj, kelkaj kugloj trapasis tra Mageau kaj trafis Ferrin-on. La murdisto ekdeiris, sed, aŭdinte ĝemon de Mageau, revenis kaj pafis dufoje al ĉiu viktimo antaŭ forveturi. La {{daton|5|julio|1969}} nekonata viro telefonis Polican Departamenton de Vallejo, deklarante ke la murdisto estas li mem. Li ankaŭ deklaris pri respondeco pro la murdoj, okazantaj ses kaj duono monatoj malantaŭen. La polico spuris la telefonadon al la telefonbudo ĉe benzinstacio ĉe Springs Road kaj Tuolumne, ĉirkaŭ tri dekonoj da milo de la hejmo de Ferrin kaj nur kelkaj kvartaloj de la Polica Departmento de Vallejo. Ferrin mortis sur la vojo al hospitalo. Mageau malgraŭ esti vundita je la facio, la kolo kaj la brusto restis viva. === Unuaj leteroj de Zodiako === [[Dosiero:Zodiac cipher.png|eta|230ra|La solvaĵo de la 408-sembola kriptaĵo. La senco de la lastaj 18 simboloj, se ĝi ekzistus, ne estis elkriptigita.]] La {{daton|1|aŭgusto|1969}} tri leterojn skribitajn de la murdisto ricevis redaktejoj de la gazetoj ''Vallejo Times-Herald'', ''[[San Francisco Chronicle]]'' kaj ''[[San Francisco Examiner]]''. En la preskaŭ samaj leteroj skribinto metis sur sin respondecon pro la pafoj ĉe la Vojo Lago Herman kaj Blue Rock Springs. Ĉiu letero ankaŭ enhavis trionon da kriptaĵo konsistanta de 408 simboloj, kiu, laŭ vortoj de skribinto, enhavis lian personidenton. La murdisto postulis publikigi ilin sur titolpaĝo de ĉiu gazeto, minacante aliokaze murdi 12 homojn dum la ripoztagoj.<ref name="Wark8">{{Cite web|url=http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/zodiac/8.html|title=The Zodiac Killer. Cryptic Message.|last=Wark|first=Jake|publisher=trutv.com|lang=en|accessdate=2011-04-14}}</ref> ''Chronicle'' publikigis sian trionon de la kriptaĵo sur paĝo kvar de sekva eldono. Artikolo printita apude citis polican ĉefon de Vallejo, Jack E. Stiltz: "ni ne kredas, ke la letero estis skribita de la murdisto" kaj petis aŭtoron skribi novan leteron kun pli faktoj por pruvi sian personidenton. La promesitaj murdoj ne okazis, kaj resume ĉiuj tri partoj estis publikigitaj.<ref name="Wark8"/> La {{daton|7|aŭgusto|1969}} la alia letero estis ricevita de ''San Francisco Examiner''. Ĝi havis saluton: "Kara redaktoro! La Zodiako parolas!" Unuafoje la murdisto uzis tiun nomon por si mem. La letero estis la respondo al ĉefo Stiltz, kiu petis la murdiston pri plu detalojn por pruvi, ke la murdojn de Faraday, Jensen and Ferrin faris li mem. En ĝin la Zodiako inkludigis detalojn pri murdoj, kiujn oni ne montris al la publiko, samkiel la mesaĝo, ke la polico povos kapti la Zodiakon apenaŭ enpromos la ĉifron.<ref name="Wark9">{{Cite web|url=http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/zodiac/9.html|title=The Zodiac Killer. This is the Zodiac Speaking.|last=Wark|first=Jake|publisher=trutv.com|lang=en|accessdate=2011-04-14}}</ref> La {{daton|8|aŭgusto|1969}}, Donald kaj Bettye Harden el [[Salinas (Kalifornio)|Salinas]], [[Kalifornio]], enpromis la 408-simbolan kriptaĵon. Ĝi enhavis fiskribitan mesaĝon, sed neniujn personaĵojn de la murdisto. {{Citaĵo|Mi ŝatas murdi homojn ĉar tio estas tiele ĝoje tio estas pli ĝoje ol murdi sovaĝbeston ludo en la arbaro ĉar homo estas la plej danĝera animalo el ĉiuj murdeblaj io donas al mi la plej impresan sensaĵon tio eĉ estas plibone ol kiam vi orgasmas kun via amikino la plej bona parto de ĝi estas ke kiam mi mortos mi renaskiĝos en paradizo kaj la murdataj estos miaj sklavoj mi ne donos al vi mian nomon ĉar vi provos plilantigi aŭ stopi mian kolektadon de sklavoj por mia postvivo [18 senordaj simboloj]|Zodiako<ref name="Wark8"/>}} === Atako al la lago Berryessa === La {{daton|27|septembro|1969}} '''Bryan Hartnell''' kaj '''Cecelia Shepard''' estis piknikintaj ĉe la lake [[Berryessa]], sur malgranda insulo, kunigita kun la lando per benko. Ĉirkaŭ 18:20 viro apudiĝis al ili, surmetante ekzekutisto-stilan kapuĉon kun okultruoj, fermitaj per sunokulvitroj, kaj antaŭtuko kun bildo de 3x3-cola cirklo, trastrekita per kruco. Li portis pistolon, kiu, laŭ vortoj, de Harntell, estis 45-kalibra [[Colt]]. Sur lia liva kokso troviĝis 30-centimetra tranĉilo. La viro deklaris, ke li estas prizonulo, forkurinta de [[Deer Lodge]], [[Montano]], kie li murdis gardiston kaj ŝtelis aŭton. Li klarigis sin bezoni ilian aŭton kaj monon por atingi [[Meksiko]]n. La murdisto donis al Shepard kelkajn pecojn de sekigŝnuro kaj komandis bindi Hartnell antaŭ bindi ŝin per si mem. Poste li provis nodojn sur Hartnell, kaj malkovrinte ke Shepard bindis ilin malstreĉe, plistreĉigis ilin. Hartnell komence pensis sin kaj sian amikinon trafi bizaran rabon, sed la krimulo preninte la tranĉilon tranĉis ilin kelkfoje en dorsojn. Tiam la murdisto pasis 500 jardojn al la aŭto de Hartnell kaj desegnis per surstrekilo sur ĝi cirklon, trastrekitan per kruco. Sub ĝi li alskribis: "Vallejo/12-20-68/7-4-69/Sept 27-69-6:30/by knife"<ref name="Berryhessa">{{Cite web|url=http://www.clint.ca/zodiac/berryessa.htm|title=Saturday, Sept. 27, 1969|lang=en|accessdate=2011-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050115153812/http://www.clint.ca/zodiac/berryessa.htm|archivedate=2005-01-15}}</ref><ref name="Wark12">{{Cite web|url=http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/zodiac/12.html|title=The Zodiac Killer. Evidence.|last=Wark|first=Jake|publisher=trutv.com|lang=en|accessdate=2011-04-14}}</ref> Je 19:40 la murdisto telefonis ŝerifan oficon de la distrikto Napa per [[publika telefono]] for raporti pri siaj murdoj. Oni malkovris la telefonon troviĝi ĉe aŭtolavejo kelkajn kvartalojn de la ŝerifa ofico kaj 43 kilometrojn de krimloko. Detektivoj trovis en telefono humidan spuron de palmo, sed ĝi ne helpis identigi la krimulon.<ref name="Pat Stanley">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napavalleyregister.com/articles/2007/02/18/news/local/iq_3812957.txt|titolo=Zodiac on the line&nbsp;...|alirdato=2008-09-16|familia nomo=Stanley|persona nomo=Pat|dato=2007-02-18|eldoninto=[[Napa Valley Register]]}}</ref> Post aŭdi kriojn de la viktimojn, viro kun sia filo, fiŝintaj ĉe la lago, apudiĝis al ili kaj vokis por helpo policistojn. La asistantoj de ŝerifo de la distrikto Napa, Dave Collins kaj Ray Land, estis unuaj venintaj al la krimloko.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napavalleyregister.com/articles/2007/02/18/news/local/iq_3823497.txt|titolo=Online exclusive: In the wake, of the Zodiac|alirdato=2008-09-16|familia nomo=Dorgan|persona nomo=Marsha|dato=2007-02-18|eldoninto=[[Napa Valley Register]]}}</ref> Kiam Collins venis Cecelia Shepard estis konscianta, doninte al li detalan priskribon de la atakinto. Ili estis forveturigitaj al la hospitalo per ambulanco. Shepard enkomatiĝis dum veturo, neniam rekonsciiĝonte. Ŝi mortis 2 tagon poste, kaj Hartnell supervivis, rakontonte sian historion al la gazetaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napavalleyregister.com/articles/2007/02/18/news/local/iq_3823540.txt|titolo=Zodiac victim: 'I refused to die'|alirdato=2008-09-16|familia nomo=Carson|persona nomo=L. Pierce|dato=2007-02-18|eldoninto=[[Napa Valley Register]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090502220201/http://www.napavalleyregister.com/articles/2007/02/18/news/local/iq_3823540.txt|arkivdato=2009-05-02}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.napavalleyregister.com/articles/2007/02/18/news/local/iq_3823540.txt |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090502220201/http://www.napavalleyregister.com/articles/2007/02/18/news/local/iq_3823540.txt |arkivdato=2009-05-02 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://cdn.sfgate.com/chronicle/acrobat/2007/02/25/zodiac_1969_09_30_1.pdf | title=Girl Dies of Stabbing at Berryessa | publisher=San Francisco Chronicle | date=1969-09-30 | accessdate=2008-09-16 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2011-05-22 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910075418/http://cdn.sfgate.com/chronicle/acrobat/2007/02/25/zodiac_1969_09_30_1.pdf | arkivdato=2008-09-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://cdn.sfgate.com/chronicle/acrobat/2007/02/25/zodiac_1969_09_30_1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910075418/http://cdn.sfgate.com/chronicle/acrobat/2007/02/25/zodiac_1969_09_30_1.pdf |arkivdato=2008-09-10 }}</ref> Ken Harlow, detektivo de la ŝerifa ofico de la distrikto Napa, taksita al tiu afero de ĝia komenca, laboris pri ĝi ĝis sia demisio el la departamento en [[1987]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napavalleyregister.com/articles/2007/02/18/news/local/iq_3821597.txt|titolo=Tracking the mark of the Zodiac for decades|alirdato=2008-09-16|familia nomo=Dorgan|persona nomo=Marsha|dato=2007-02-18|eldoninto=[[Napa Valley Register]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090903100345/http://www.napavalleyregister.com/articles/2007/02/18/news/local/iq_3821597.txt|arkivdato=2009-09-03}}</ref> === Atako al Presidio Heights === La {{daton|11|oktobro|1969}} viro eniris taksion, stiritan de '''Paul Stine''' ĉe la intersekco de la stratoj Mason kaj Geary en [[San Francisko]] peninte veturigi sin al la stratoj Washington kaj Maple en [[Presidio Heights]]. Laŭ nekonata kaŭzo Stine stopis sian aŭton unu kvartalon antaŭe al tiuj stratoj. La pasaĝero tiam unufoje pafis en lian kapon per 9-milimetra pistolo, prenis lian [[monpaperujo]]n, aŭtoŝlosilon kaj forŝiris pecon de lia sangomakulita ĉemizo. Je 21:55 la krimulon spektis tri junuloj, troviĝintaj en dua etaĝo de domo kontraŭe, 15 metrojn de la krimloko. Ili observis la viron forviŝi la aŭton antaŭ foriri direkte al [[Presidio de San-Francisko|Presidio]], unu kvartalon norden.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zodiackiller.com/Stine.html|titolo=Definite Zodiac Victim Paul Stine|alirdato=2010-01-02|eldoninto=Zodiackiller.com}}</ref> Du kvartalojn de la krimloko, oficiro Don Fouke, respondante al mesaĝo, observis blankhaŭtulon irantan laŭ trotuaro. La nekonato, surpaŝinte sur ŝtuparon al fronta korto de unu el la domoj ĉe norda flanko de la strato, malaperis post 5-10 sekundoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.mikerodelli.com/4interview.html|title=4th Interview with Don Fouke - Thoughts on the Zodiac Killer|last=Rodelli|first=Mike|year=2005|publisher=Mike Rodelli|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-05-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190222131125/http://www.mikerodelli.com/4interview.html|arkivdato=2019-02-22|accessdate=2011-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190222131125/http://www.mikerodelli.com/4interview.html|archivedate=2019-02-22}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mikerodelli.com/4interview.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190222131125/http://www.mikerodelli.com/4interview.html |arkivdato=2019-02-22 }}</ref> La policistoj ne enketis la viron ĉar ili ricevis, ke la murdisto estas [[nigrulo]], tial ili forveturis preter li senhalte. Konfuzo en la priskriboj restas neklarigita ĝisnune. La serĉado kontinuis, sed oni trafis neniujn eblajn suspektatojn. Polica artisto laboris kun tri adoleskantaj atestantoj por pretigi portreton de la krimulo. Detektivoj Bill Armstrong kaj Dave Toschi estis taksitaj al la afero. La polica departamento de San-Francisko enketis ĉirkaŭ 2500 suspektatojn dum kelkaj jaroj.<ref>{{Cite web|url=http://www.amw.com/features/feature_story_detail.cfm?id=1542|title=Zodiac Killer: Meet The Prime Suspects|date=September 2, 2008|publisher=[[America's Most Wanted]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-05-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110901221523/http://www.amw.com/features/feature_story_detail.cfm?id=1542|arkivdato=2011-09-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.amw.com/features/feature_story_detail.cfm?id=1542 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110901221523/http://www.amw.com/features/feature_story_detail.cfm?id=1542 |arkivdato=2011-09-01 }}</ref> === Novaj leteroj de la Zodiako === La {{daton|14|oktobro|1969}} ''Chronicle'' ricevis alian leteron de la Zodiako, enhavantan pecon, elŝiritan el la ĉemizo de Stine kiel pruvon, ke li estas la murdisto. En tiu letero la Zodiako ankaŭ minacis, ke estos murdanta lernejanojn, trapafinte tra rado de lernejbuso kaj murdante infanojn sinsekve dum ili eliĝas.<ref name="Wark15">{{Cite web|url=http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/zodiac/15.html|title=The Zodiac Killer. Threats.|last=Wark|first=Jake|publisher=trutv.com|lang=en|accessdate=2011-04-14}}</ref>. Je 14:00 la {{daton|20|oktobro|1969}}, iu, deklarante, ke li estas la Zodiako, telefonis la polican departementon de Oakland kaj postulis por iu de eminentaj advokatoj, F. Lee Bailey aŭ Melvin Belli, aperu ĉe matena televida spektaĵo de Jim Dunbar. Bailey estis nekomunikebla, kaj Belli aperis ĉe la spektaĵo. Dunbar proklamis al spektantoj lasu liniojn malfermataj. Rezume, iu deklaranta, ke li estas la Zodiako, telefonis kelkfoje, nominte sin "Sam". Belli akceptis renkonti kun li en [[Dalyurbo|Daly City]], kaj la suspektato ne venis al rekonto. Poste oni malkovris, ke la nekonato estis ne sama ulo ol skribinto al polico, sed frenezulo, telefoninta el frenezulejo.<ref>{{Cite web|url=http://www.clint.ca/zodiac/belli.htm|title=Wednesday, Oct. 22, 1969|lang=en|accessdate=2011-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041026121857/http://www.clint.ca/zodiac/belli.htm|archivedate=2004-10-26}}</ref> La {{daton|8|novembro|1969}} la Zodiako sendis karton kun alia kriptaĵo, konsistanta el 340 simboloj. La kriptaĵo malgraŭ grandnombraj provoj ĝisnune restas neelkriptigita.<ref name="Wark16">{{Cite web|url=http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/zodiac/16.html|title=The Zodiac Killer. Taunting Police.|last=Wark|first=Jake|publisher=trutv.com|lang=en|accessdate=2011-04-14}}</ref> La {{daton|9|novembro|1969}} li sendis sep-paĝan leteron, deklarante en ĝi ke du policistoj, vidintaj lin, vere stopis lin kaj parolis kun li dum 3 minutoj post li murdis la taksiiston.<ref name="Wark16"/> ''Chronicle'' publikigis ekstraktojn el la letero la {{daton|12|novembro}}, saman tagon Don Fouke skribis memoraĵon, eksplikantan, kio okazis tiun nokton. La {{daton|20|decembro|1969}}, ekzakte jaron post la murdoj de Faraday kaj Jensen, la Zodiako sendis al Belli leteron, enhavantan alian pecon el la ĉemizo de la murdita taksiisto, la Zodiako ankaŭ petis Belli-n helpi lin<ref name="Wark17">{{Cite web|url=http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/zodiac/17.html|title=The Zodiac Killer. Melvin Belli.|last=Wark|first=Jake|publisher=trutv.com|lang=en|accessdate=2011-04-14}}</ref>. === Atako al Modesto === Je la nokto al la {{dato|22|marto|1970}} '''Kathleen Johns''' estis stiranta de [[San Bernardino]] al [[Petaluma]] por viziti sian patrinon. Ŝi estis graveda de 7 monatoj kaj flanke ankaŭ troviĝis ŝia 10-monataĝa filino.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Evidence Links Zodiac Killer to '66 Death of Riverside Coed|familia nomo=Smith|persona nomo=Dave|dato=1970-11-16|eldoninto=[[Los Angeles Times]]}}</ref> Direktante sin okcidenten laŭ la Aŭtovojo 132, ŝi rimarkis aŭton sekvantan malantaŭe, signalante al ŝi per sono kaj lumo. Ŝi deveturis sur vojflankon kaj haltis. La sekvinta aŭto ankaŭ parkis, kaj viro, sidinta en ĝi, eliĝis, apudiĝis al ŝi, informonte, ke la dekstra malantaŭa rado de ŝia veturilo ŝanceliĝas kaj propononte plistreĉigi boltojn. Fininte laboron, la viro revenis en sian aŭton kaj forveturis, sed kiam Johns estis reveturanta sur la aŭtovojon, la rado defalis. La viro apenaŭ reveturis, propononte transporti al plejapuda [[benzinejo]] por helpo. Ŝi kun sia filino leviĝis en lian aŭton. Dum la veturo la aŭto pasis preter kelkaj benzinejoj, sed la viro ne haltis. Dum ĉirkaŭ 90 minutoj li giris laŭ ĉirkaŭaĵoj de la urbo [[Tracy]], kaj kiam Johns demandis, ĉu li stopus, li tuj ŝanĝis subjekton. Kiam la stiranto finfine stopis ĉe vojkruciĝo, Johns elsaltis, tenante la filinon inter la brakoj. Tiam la stiranto fermis la aŭtopordon kaj foriĝis. Johns petveturis al la policejo en [[Patterson]].<ref name="JOHNSREPORT"/> Kiam ŝi donis sian depozicion al deĵora serĝento, ŝi rimarkis portreton de la murdinto de Stine, dironte, ke tiu estas la viro, ŝtelinta ŝin kaj ŝian filinon.<ref name=about>{{Cite web|url=http://crime.about.com/od/history/a/zodiackiller_2.htm|title=The Zodiac Killer Continued - The Zodiac Letters|last=Montaldo|first=Charles|publisher=[[About.com]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-06-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081220084932/http://crime.about.com/od/history/a/zodiackiller_2.htm|arkivdato=2008-12-20|accessdate=2011-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220084932/http://crime.about.com/od/history/a/zodiackiller_2.htm|archivedate=2008-12-20}}</ref> Timante, ke la Zodiako povus reveni kaj murdi ilin ĉiujn, la serĝanto ordonis al Johns kaŝiĝi en loka kafejo. Kiam la aŭto de Johns estis trovita, ĝi estis eltripigita kaj bruligita.<ref name=about/> Multaj fontoj deklaras, ke la ŝtelinto, girante ĉirkaŭe, minacis al Johns murdi ŝin kaj ŝian filinon, sed minimume unu raporto kontestis tion.<ref name="JOHNSREPORT"/> Johns rakonts al Paul Avery de ''Chronicle'', ke post ŝi elsaltis el la aŭton, la ŝtelinto kelktempe provis serĉi por ŝin per lanterno, tamen en unu raporto, donita al polico, ŝi deklaris ke li ne lasis la veturilon.<ref name="JOHNSREPORT"/> === Plu mesaĝoj de la Zodiako === [[Dosiero:Zodiac-logo.png|eta|Simbolo uzita de Zodiako por subskribi siajn leterojn.]] Dum [[1970]] la Zodiako kontinuis interkomuniki kun aŭtoritatoj kaj amaskomunikiloj. En la letero datita la {{dato|20|aprilo|1970}} li skribis "My name is _____" ({{lang-en|Mia nomo estas _____}}), sekvatan de 13-simbola ĉifro. La Zodiako ankaŭ deklaris ke li ne estas respondeca pri antaŭnelonga bombado de polica stacio en San Francisko (koncerne la {{dato|18|februaro|1970}}, la morton de serĝento Brian McDonnell, du tagojn post bombado ĉe Park Station de [[Golden-Gate-Parko]]),<ref name="BLOODY">>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/27/MNG9DNQ8TQ1.DTL|titolo=1967-71 -- a bloody period for S.F. police|alirdato=2007-03-07|aŭtoro=Zamorra, Jim Herron|dato=2007-01-27|eldoninto=[[San Francisco Chronicle]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110916220431/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fc%2Fa%2F2007%2F01%2F27%2FMNG9DNQ8TQ1.DTL|arkivdato=2011-09-16}}</ref> sed aldonis, ke "estas plihonore murdi policiston ol infanon, ĉar policisto povas pafi responde." La letero ankaŭ enhavis skizon de bombo, kiun, laŭ vortoj de Zodiako, li estis uzonta por eksplodigi lernejan buson. Sub la skizo li skribis: "[[Dosiero:Zodiac-logo crop.jpg|30ra]] = 10, SFPD = 0". La Zodiako sendis gratulkarton datitan la {{daton|28|aprilo|1970}} al ''Chronicle'', skribinte sur ĝi: "Mi esperas, vi ĝuos pro mia eksplodo", sekvitan de la kruco-cirklo. Sur la inverso de la karto la Zodiako minacis eksplodigi lernejan buson se la gazeto ne publikigus lian leteron plene. Li ankaŭ volis vidi homojn porti "Zodiako-signojn".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zodiackiller.com/DragonCard.html|titolo=Dragon card letter|alirdato=2010-05-30|dato=1970-04-28|eldoninto=Zodiackiller.com}}</ref> En la letero datita la {{daton|26|junio|1970}} la Zodiako deklaris, ke li estas trista, ĉar li ne vidas homojn porti "Zodiako-signojn". Li skribis: "Mi pafmortigis viron sidintan en parkita aŭto per .38".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zodiackiller.com/ZButtonLetter.html|titolo=Button letter|alirdato=2010-05-30|dato=1970-06-26|eldoninto=Zodiackiller.com}}</ref> La Zodiako eble diris pri la murdo de serĝento Richard Radetich semajnon antaŭe, la {{daton|19|junio}}. Kiam je 5:25 Radetich estis skribanta parkan karton en sia ofica aŭto, atakanto pafis en lian kapon per 38-kalibra pistolo. Radetich mortis 15 horojn poste. SFPD malkonfirmas ke la Zodiako respondas pri tiu murdo, ĝi restas nesolvita.<ref name="BLOODY"/> En la konverto ankaŭ troviĝis vojmapo de [[Philips 66]], marko de benzinejoj. Sur bildo de la [[monto Diablo]] la Zodiako desegnis sian krucocirklon. Super la kruco-cirklo li skribis nulon, kaj poste dekstrume tri, ses kaj naŭ. Dekstre de la nulo estis skribaĵo "to be set to Mag. N."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zodiackiller.com/ZMap.html|titolo=Zodiac map letter|alirdato=2010-05-30|dato=1970-06-26|eldoninto=Zodiackiller.com}}</ref> ("orienti sin al la Norda Magnetpolo"). La letero ankaŭ enhavis 32-simbolan kriptaĵon, laŭ vortoj de aŭtoro, montrontan al loko de bombo, kiun li enterigis. Bombo estis eksplodonta aŭtunon. La ĉifro neniam estis dekriptigita kaj neniu bombo estis trovita. La murdisto subskribis sian leteron per "[[Dosiero:Zodiac-logo crop.jpg|30ra]] = 12, SFPD = 0." En la letero al ''Chronicle'' datita la {{daton|27|julio|1970}} la Zodiako prenis respondecon pri ŝtelo de Kathleen Johns 4 monatojn poste de la incidento.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zodiackiller.com/JohnsLetter.html|titolo=Zodiac Johns letter|alirdato=2010-05-30|dato=1970-07-24|eldoninto=Zodiackiller.com}}</ref> En la letero de la {{dato|26|julio}} li parafrazis kanton el "''la Mikado''", aldoninte vortojn pri farado de malgranda listo de metodoj, kiel li torturos siajn "sklavojn" en "paradizo". La letero estis subskribita per pli granda kruco-cirklo kaj nova poentaro: "[[Dosiero:Zodiac-logo crop.jpg|30ra]] = 13, SFPD = 0."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.zodiackiller.com/Mikado1.html|titolo=Zodiac Mikado letter|alirdato=2010-05-30|dato=1970-07-26|eldoninto=Zodiackiller.com}}</ref> Fina skribaĵo ĉe malsupro de la letero estis "P.S. The Mt. Diablo code concerns Radians + # inches along the radians." ("Fine, La Monto-Diablo-kodo koncernas radianojn + # colojn laŭlonge de la radianoj"). En 1981, skrupula esplorado de radiana sugesto de esploranto Gareth Penn montris al malkovro, ke radiana angulo, lokigita sur la mapo per instruoj de la Zodiako, montris al la lokoj de la Zodiakaj atakoj. Je la {{dato|7|oktobro|1970}}, ''Chronicle'' ricevis 3x5-colan karton, subskribitan de la Zodiako per sango. La mesaĝo estis kompostita per algluado de vortoj kaj literoj el la gazeto ''Chronicle'', kaj dek tri truoj estis trabatitaj tra la karto. Inspektisto Armstrong kaj Toschi konsideris, ke ĝi "alte probable" venis de la Zodiako. === Leteroj de la Zodiako al Paul Avery === La {{daton|27|oktobro|1970}} reportero de Chronicle Paul Avery (aŭtoro de artikoloj pri la Zodiako) ricevis [[Halloween|Halovenan]] poŝtkarton, subskribitan per litero "Z" kaj la kruco-cirklo. La karto enhavis manskribitan noton "Peek-a-boo, you are doomed" ("Vi estas kondamnitaj"). La minaco estis prenita serioze kaj ricevis titolpaĝan artikolon de Chronicle. Baldaŭ post ricevi tiun leteron, Averi ricevis anoniman leteron, indikantan al simileco inter agado de la Zodiako kaj nesolvita murdo de Cheri Jo Bates, okazinta kvar jarojn antaŭe ĉe urba kolegio de Riverside en la Pligranda Los-Anĝelesa Regiono pli ol 400 mejloj sude de San-Francisco. Li raportis pri siaj trovoj en Chronicle la {{daton|16|novembro|1970}}. === Murdo ĉe Riverside === Je la {{dato|30|oktobro|1966}} 18-jara Cheri Jo Bates pasigis la vesperon ĉe la kolegia [[biblioteko]] ĝis ĝi fermiĝis je 21:00. Najbaroj raportis aŭdi krion ĉirkaŭ 22:30. Bates estis trovita morte la sekvan matenon proksime al la biblioteko inter du abandonitaj domoj, detruotaj sekvan jaron por renovigo de la kolegio. Ŝi estis brutate batita kaj ĝismorte tranĉita. Vira horloĝo kun ŝirita rimeno estis trovita apude. La horloĝoj stopis je 12:24, sed polico opinias ke la atako okazis longe antaŭe. Monaton poste, la {{daton|29|novembro|1966}} la loka polico kaj la loka gazetejo ''Riverside Press-Enterprise'' ricevis preskaŭ samajn tajpitajn leterojn, titolitajn "La konfeso". La aŭtoro prenis respondecon pri murdo de Bates, donante detalojn de la krimo, nekonatajn de la publiko. La aŭtoro minacis, ke "Bates estas nek la unua, nek la lasta". Je decembro de 1966, versaĵo, skribita sur interna flanko de tablo estis malkovrita en la kolegia biblioteko. La versaĵo, titolita "Tediĝinta de vivo, nevolanta morti", similis stile kaj skribmaniere Zodiakajn mesaĵojn. Ĝi estis subskribita per "rh", kio povas esti inicialoj. Je la {{dato|30|aprilo|1967}}, ekzakte 6 monatojn post la murdo ŝia patro, Joseph Bates, la ''Press-Enterprise'' kaj loka policejo ricevis preskaŭ samajn leterojn. La manskribitaj mesaĝoj, venintaj al la polico kaj la gazetejo, enhavis tekston "Bates devis morti, estos plu" kun "Z"-subskribaĵo. La ekzemplero de la patro deklaris, "Ŝi devis morti, estos plu", sen la "Z"-subskribaĵo. La {{daton|13|marto|1971}}, ĉirkaŭ kvar monatojn post la unua artikolo pri Bates de Paul Avery, la Zodiako sendis al [[Los Angeles Times]] leteron, en kio li laŭdis la policon, anstataŭ Averi, pro malkovri lian agadon en Riverside, "sed ili nur trovas la facilajn, estas diable plimulte (viktimoj)". La ligo inter Cheri Jo Bates, Riverside kaj la Zodiako restas necerta. Paul Avery kaj la polica departamento de Riverside asertis ke ne la Zodiako murdis la junulinon, kaj kelkaj liaj leteroj povas esti provo por preni respondecon pro murdo, farita de alia persono. === Disapero ĉe la lago Tahoe === La {{daton|22|marto|1971}} ''Chronicle'' ricevis poŝtkarton, adresitan al "Paul Averly", supozeble de la Zodiako. Aŭtoro prenis respondecon pri malapero de Donna Lass la {{daton|6|septembro|1970}}.<ref>Adams, p. 274</ref> Komponita el reklamaĵoj kaj gazetaj eltranĉaĵoj, la poŝtkarto enhavis scenon el reklamo de kunposedaj domoj de Forest Pines kaj la tekston "Sierra Club" (la [[klubo Sierra]]), "Sought Victim 12" (la 12-a serĉata viktimo), "peek through the pines" (rigardu tra la [[pino]]j), "pass Lake Tahoe areas" (tra regionoj de la lago Tahoe) kaj "around in the snow" (ie en la neĝo). Lass estis flegistino ĉe la hotelo kaj la kazino [[Sierra Tahoe]]. La {{daton|6|septembro|1970}} ŝi laboris ĝis ĉirkaŭ 14:00, kuracinte sian lastan pacienton je 13:40. Poste dum la sama tago ŝia ĉefo kaj gastejestro ricevis telefonadon de nekonata viro, kiu false informis pri Lass forlasis la urbon pro familiaj cirkonstancoj.<ref>Graysmith, p. 178.</ref> Oni neniam trovis ŝin. Ne estis trovita pruvo por certe ligi la malaperon de Lass kun la Zodiako. === Atako ĉe Santa Barbara === En artikolo aperinta en ''Vallejo Times-Herald'' la {{daton|13|novembro|1972}}, ŝerifa detektivo de [[Santa Barbara]] nome Bill Baker asertis, ke la murdoj de juna paro en norda [[Kantono Santa Barbara (Kalifornio)|Kantono Santa Barbara]] povus esti faritaj de la Zodiako. La {{daton|4|junio|1963}} altklasanoj Robert Domingos kaj Linda Edwards estis morte pafitaj sur la plaĝo apud Lompoc. Tiutage ili evitis lernejon. Polico supozis, ke murdanto provis bindi la viktimojn, sed kiam ili elliberiĝis kaj provis savi sin, la murdanto pafis al ili je dorso kaj brusto per 22-kalibera pafilo. La murdanto metis la kadavrojn en malgrandan kabanon kaj provis elbruligi ĝin, sed sensukcese.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://zodiackiller.com/DomingosEdwards.html | titolo = Possible Zodiac Victims: Robert Domingos and Linda Edwards | alirdato = 2012.05.30 | eldonisto = Zodiac-killer.com}}</ref> === Fina letero de la Zodiako === {{Ĝermo|sekcio=jes}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Adams, Charles F. (2004). ''Murder by the Bay: Historic Homicide in and about the City of San Francisco.'' Quill Driver Books. ISBN 978-1-884995-46-0. * Graysmith, Robert. (2007). ''Zodiac (Berkeley; reissue edition).'' ISBN 0-425-21218-1. * Graysmith, Robert. (2007). ''Zodiac Unmasked: The Identity of America's Most Elusive Serial Killer (Berkeley; reissue edition).'' ISBN 0-425-21273-4. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&om=1&msid=110578061651284892934.00000111d3cf57de2c360&msa=0&ll=38.201497,-122.203674&spn=1.651111,2.271423&z=9 Markoj de murdolokoj] sur [[Google Maps]]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj seriaj murdistoj]] [[Kategorio:Neidentigitaj seriaj murdistoj]] ew862igw30xu1pqt65og1zw77m9mjr8 0 353355 9488416 9484445 2026-10-05T04:38:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488416 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Ĉinio (apartigilo)|Ĉina Popola Respubliko|Respubliko de Ĉinio}} {{Informkesto | titolo =Ĉinio | bildo = | bilda nomo =Chinaimg.png | bilda larĝo =280px | bilda teksto = Tradicia ĉinlingvo: '''中國''' Simpligita ĉinlingvo: '''中国''' |eonomo =Ĉinio | stilo = 1 | style = | titola koloro =8 | sekcia koloro =5 | priskribo1 = + |datoj1 = Transskriboj: | priskribo2 = - |datoj2 = [[Norma ĉina lingvo]] | priskribo3 = | datoj3 = [[pinjino]]: Zhōngguó | priskribo4 = | datoj4 = [[Wade-Giles]]: Chung¹-kuo² | priskribo5 = | datoj5 = [[Bopomofo]]: ㄓㄨㄥ ㄍㄨㄛ' | priskribo6 = | datoj6 = {{Audio|zh-zhongguo.ogg|Aŭskultu}} | priskribo7 = - | datoj7 = [[Hakaa lingvo|Hakaa dialekto]] | priskribo8 = | datoj8 = Romanĉito: Chûng-koet | priskribo9 = - | datoj9 = [[Min-donga lingvo|Min dialekto]] | priskribo10 = | datoj10 = Min-Hakaa: Tiong-kok | priskribo11 = | datoj11 = [[Min-donga lingvo|Min Dong]]: Dṳ̆ng-guók | priskribo12 = - |datoj12 = [[Vua lingvo|Vua dialekto]] | priskribo13 = | datoj13 = Romanĉito: tson^平 koh^入 | priskribo14 = - |datoj14 = [[Kantona lingvo]] | priskribo15 = | datoj15 = Romanĉito: zung¹ gwok³ | priskribo16=* }} {{ĈinaTeksto}} '''Ĉinio''', aŭ '''Ĉinujo''', estas vidita diversmaniere kiel antikva [[civilizo]] en [[Orienta Azio]], kiu profunde kulture influis kelkajn najbarajn landojn kaj naciojn, aŭ kiel la modernaj [[nacio]]j kiuj estas daŭrigo de la civilizo. Kun preskaŭ 4 000 jaroj da kontinua historio, Ĉinio estas unu el plej malnovaj civilizoj de la mondo.<ref>{{Cito|URL=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1287798.stm |Titolo=''China country profile'' (Ĉina lando) |Eldonejo=[[BBC|BBC News]]|Lingvo= angle}}</ref><ref>{{Cito|URL=http://www.emsc.nysed.gov/ciai/socst/grade3/whatisa.html |Titolo=''What Is a Culture?'' (Kio estas kulturo?) |Eldonejo=Universitato de la Stato de Nov-Jorko|Lingvo=angle}}</ref><ref>{{Cito|URL=http://www.historians.org/projects/giroundtable/Chinese/Chinese3.htm|Titolo=''Oldest Living Civilization'' (Plej malnova ankoraŭ ekzistanta civilizo) |Eldonejo=American Historical Association|Lingvo=angle}}</ref> Antaŭ la [[19-a jarcento]], ĝi posedis unu el la plej altnivelaj [[socio]]j kaj [[ekonomio]]j en la mondo,<ref>{{Cito|URL=http://afe.easia.columbia.edu/song/ |Titolo=''The Song Dynasty in China'' (La dinastio Song en Ĉinio) |Eldonejo=[[Universitato Kolumbio]]|Lingvo=angle}}</ref><ref>{{Cito|URL=http://afe.easia.columbia.edu/chinawh/web/s5/index.html |Titolo=''Was China More Productive Than Europe?'' (Ĉu Ĉinio estis pli produktiva ol Eŭropo?)|Eldonejo=[[Universitato Kolumbio]]|Lingvo=angle}}</ref> sed en la civila malstabileco de ĝia fina [[dinastio]], ĝi maltrafis la [[Industria Revolucio|Industrian Revolucion]] kaj regresis en graveco. En la 19-a kaj [[20-a jarcento]], [[imperiismo]] kaj [[interna milito|internaj militoj]] difektis la landon kaj ĝian ekonomion kaj alproksimiĝis la forfalo de imperia regulo. En [[1949]], post la finiĝo de grava batalo en la [[Ĉina enlanda milito]], aperis du ŝtatoj nomantaj sin "Ĉinio": * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|40ra|Flago de Ĉinio]] La '''[[Ĉinio_(ŝtato)|Ĉina Popola Respubliko]]''' (ĈPR), establita en 1949, plej ofte simple ''Ĉinio'', regas super [[Ĉeftera Ĉinio]] kaj la plejparte [[aŭtonomeco|aŭtonomaj]] teritorioj de [[Hongkongo]] (ekde 1997) kaj [[Makao]] (ekde 1999). * [[Dosiero:Flago-de-Tajvano.svg|40ra|Flago de Tajvano]] La '''[[Respubliko Ĉinio|Respubliko de Ĉinio]]''' (RĈ), establita en 1912 en kontinenta Ĉinio, nun ofte ''Tajvano'', regas super la insuloj de [[Tajvano]] kaj kelkaj periferiaj insuloj. En la [[1950-aj jaroj]], ŝanĝo al ekonomiaj politikoj en Tajvano transformis la insulon en teknologio-direkte industriiĝintan ekonomion post periodo de altaj kreskigaj indicoj kaj rapida [[industriiĝo]]. En la Popola Respubliko en la [[1970-aj jaroj]] okazis reformo nomata la "Kvar Modernigoj" - plibonigita agrikulturo, industrio, teknologio kaj defendo. Ĝi levis vivajn normojn kaj transformis la ŝtategon al rapide industriiĝanta monda superpotenco.<ref>{{Cito|URL=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |Titolo=CIA – ''The World Factbook'' – Ĉinio |Eldonejo=[[Monda faktolibro de CIA]]|Lingvo=angle}}</ref><ref>{{Cito|URL=http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=E1_PNTJQTR |Titolo=''The Real Great Leap Forward'' (La vera antaŭa paŝego)|Eldonejo=[[The Economist]]|Lingvo=angle}}</ref> Malgraŭ tio, la ĈPR hodiaŭ ankoraŭ devas pritrakti la disiĝon inter riĉaj kaj malriĉaj ŝtatanoj, ekologia degenerado kaj serioza [[korupto]]. Historie, la kulturo de Ĉinio etendiĝis trans [[Orienta Azio]] ĝenerale, kaj la ĉinan religion kaj skribsistemojn adoptis najbaraj landoj kiel [[Japanio]], [[Koreio]] kaj [[Vjetnamio]]. Tra ĝia historio, Ĉinio estis la fonto de multaj gravaj inventaĵoj.<ref name="Hagg">Haggett, Peter. [2001] (2001). '''Enciklopedio de Monda Geografio''', Volumo 23. Eldono 2, ilustrita. Eldonejo Marshall Cavendish. ISBN 0-7614-7289-4, 9780761472896. P 37. P 2836.</ref> Ĝi havas ankaŭ unu el [[Ĉina skribo|plej malnovaj skribsistemoj]]. Frua pruvo de homa [[setlado]] en la regiono estis trovita ĉe la Zhoukoudian-kaverno, unu el la plej fruaj sciataj specimenoj de ''[[Homo erectus]]'', nun ofte nomata la [[Homo erectus pekinensis|Pekina Homo]], kiu vivis proksimume antaŭ 300 000 ĝis 780 000 jaroj.<ref name="BBC">{{Cito|URL=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7937351.stm |Titolo='Peking Man' ''older than thought'' (La 'Pekina homo' pli maljuna ol pensite) |Eldonejo= [[BBC]] novaĵoj|Lingvo=angle}}</ref> == Deveno de la vorto == [[Dosiero:Tradsimpzhongguo.png|eta|180ra|La tradicia (supra) kaj simpliga (malsupra) ĉinaj karaktroj por "Ĉinio". La unua karaktro signifas "meza" aŭ "centra" kaj la dua karaktro signifas "lando".]] === Esperantaj nomoj === La esperanta vorto "Ĉinio", estas derivita origine de ''Cin'' (چین), [[Persa lingvo|persa]] nomo por Ĉinio, kiu populariĝis en Eŭropo pro [[Marko Polo]]. Ĝi laŭvice estis derivita de la [[Sanskrito|sanskrita]] vorto ''Cīna'' (चीन), uzita kiel nomo por Ĉinio jam en la jaro 150 p.K. <ref>{{Cito|URL=http://www.etymonline.com/index.php?termo=China |Titolo= ''Online Etymology Dictionary- China'' (Reta etimologia vortaro) |Eldonejo=Online Etymology Dictionary|Lingvo=angle}}</ref> Estas diversaj sciencaj teorioj koncerne al la deveno de ĉi tiu vorto. La tradicia teorio, proponite en la 17-a jarcento de la itala misiisto Martino Martini, estas ke "Ĉinio" devenas de "Qin" (秦 oni prononcas ''ĉin''), por la [[Qin-dinastio]], la unua dinastio de unuigita Ĉinio.<ref>Martino, Martin, ''Novus Atlaso Sinensis'', Vieno 1655, Antaŭparolo, p. 2.</ref> En la [[Mahabarato]], la sanskrita vorto ''Cīna'' priskribas lokon apud [[Tibeto]]. Alia teorio estas ke ĉi tiu vorto estas derivita de ''Yelang'', antikva reĝlando, kie estas nun [[Gŭiĝoŭo]], kies loĝantoj nomas sin mem "Zina".<ref>Wade, Geoff, "[http://www.sino-platonic.org/complete/spp188_yelang_china.pdf ''The Polity of Yelang and the Origin of the Name'' 'China' (Origino de la nomo 'Ĉinio')]", ''Sino-Platonic Papers'', n-ro 188, majo 2009, p. 20.|Lingvo=angle</ref> En la frua Esperanto la kutima formo estis "Ĥinujo". La formoj "Ĉinujo" kaj "Ĉinio" forpuŝis ĉi tiun arĥaikan formon inter la du mondmilitoj. Al tio verŝajne kontribuis ankaŭ la tiam ĝenerala emo eviti la literon Ĥ, kvankam ĉi-okaze ĝi ne anstataŭiĝis per K kiel en la plej multaj aliaj okazoj. === Ĉinaj nomoj === La oficiala nomo de Ĉinio ŝanĝiĝis kun ĉiu [[dinastio]] aŭ kun ĉiu nova registaro, la imperia registaro priskribis la nomon de sia imperia dinastio: la Imperio de la Granda [[Qing-dinastio|Qing]], Imperio de la Granda [[Ming-dinastio|Ming]], ktp. Tamen, la ofta nomo restis ''Zhōngguó'' (simpligite: 中国; tradicie: 中國; ankaŭ ''Chungkuo'') tra dinastiaj ŝanĝoj. Tio ĉi tradukeblas kiel "Meza Reĝlando" aŭ "Centra Lando". La nomo ''Zhōngguó'' unue aperis en la ''Klasiko de Historio'' (6-a jarcento a.K.) kaj estis uzita por priskribi la Zhou-dinastion, kiu kredis mem esti la centro de civilizo. La uzo de ''Zhōngguó'' implicis aserton de politika legitimo kaj ''Zhōngguó'' estis uzita ofte de dinastioj, kiuj konsideris sin mem kiel la sola rajta posteulo de la antaŭaj ĉinaj dinastioj. Ekzemple, de 1127–1279 kaj la [[Jin-dinastio]] kaj la suda [[Song-dinastio]] asertis esti ''Zhōngguó''. <ref>Vidas Quansongwen (8,345 ĉapitroj), 2005.</ref> ''Zhōngguó'' estis uzita kiel ofta nomo por la [[Respubliko Ĉinio|Respubliko de Ĉinio]] (''Zhonghua Minguo'') post ĝia establo en 1912. Post kiam la [[komunisto]]j akiris regon de Ĉinio en 1949, ili establis la [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinan Popolan Respublikon]] (ĈPR). Rezulte, la ĈPR estas nun ofte konata kiel "Ĉinio" aŭ "Zhōngguó". La Respubliko de Ĉinio nuntempe estas ofte nomata "[[Tajvano]]". === Modernaj signifoj === En moderna lingvaĵo, "Ĉinio" havas tre diversajn signifojn laŭ la kategorioj de [[historio]], [[etno|etneco]], [[geografio]], kaj [[politiko]]. De historia starpunkto, "Ĉinio" temas pri la kontinua sistemo de dinastioj kaj reĝlandoj, kiuj komencis proksimume kun la [[Xia-dinastio]] kaj daŭras nuntempe kun la Ĉina Popola Respubliko kaj la Respubliko de Ĉinio. Etne, "Ĉinio" temas pri nacio de [[Etnoj en Ĉinio|56 etnoj]], kiuj laŭ la ŝtata ideologio formu koheran tutaĵon, la ideo de ''Zhōnghuá Mínzú'' (中华民族), kiu estas simila en signifo al la Esperanto vorto ''[[ĉinoj|ĉino]]''. Geografie, "Ĉinio" estis uzita por priskribi vastan regionon en [[Orienta Azio]], kiu limiĝas per la [[Himalajo]] sude, la [[Mez-Azio|mez-aziaj]] stepoj okcidente, [[Siberio]] kaj [[Mongolio]] norde, kaj la [[Pacifiko]] oriente. Politike, Ĉinio temas pri la du sendependaj registaroj de la ĈPR kiu regas [[Ĉeftera Ĉinio|Ĉefteran Ĉinion]] sed ne la insulo de Tajvano, kaj la Respubliko de Ĉinio kiu regas la insulo de Tajvano sed ne Ĉeftera Ĉinio. Ambaŭ asertas, sed ne havas, politikan regon super tuta Ĉinio. [[Makao]], [[Honkongo]] kaj [[Tibeto]] estas politike parto de la ĈPR, sed por etno-historiaj kialoj ne rigardas sin kiel vere parto de Ĉinio. Sekve, la difino de Ĉinio povus estigi konflikto en tielaj lokoj. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Ĉinio}} {{Pluraj bildoj | pozicio = left | direkto = vertikala | larĝeco = 180 | dosiero1 = Peking Man Skull (replica) presented at Paleozoological Museum of China.jpg | alt1 = Muzea kopio de la kranio de "Pekina Homo" | priskribo1 = Muzea kopio de la kranio de "Pekina Homo" | dosiero2 = Qinshihuang.jpg | alt2 = [[Ying Zheng|Qin Shihuangdi]], unua imperiestro de unuigita Ĉinio | priskribo2 = [[Ying Zheng|Qin Shihuangdi]], unua imperiestro de unuigita Ĉinio | dosiero3 = Porcelaine chinoise Guimet 241101.jpg | alt3 = Longquan [[porcelano|porcelanaj]] pecoj de la 10-a – 11-a jarcento dum la [[Song-dinastio]] | priskribo3 = Longquan [[porcelano|porcelanaj]] pecoj de la 10-a – 11-a jarcento dum la [[Song-dinastio]] | dosiero4 = 角樓.JPG | alt4 = Turo de la [[Malpermesita Urbo]] ĉe nokto; la palaco estis la loĝejo por la imperia familio de la Ming-dinastio ĝis la falo de la Qing-dinastio en 1912. | priskribo4 = Turo de la [[Malpermesita Urbo]] ĉe nokto; la palaco estis la loĝejo por la imperia familio de la Ming-dinastio ĝis la falo de la Qing-dinastio en 1912. | dosiero5 = 溥仪.jpg | alt5 = Pu Yi, la lasta imperiestro de Ĉinio | priskribo5 = Pu Yi, la lasta imperiestro de Ĉinio }} [[Antikva Ĉinio]] estis unu el la plej fruaj centroj de homara [[civilizo]]. Ĉina civilizo estis ankaŭ unu el la malabunda, kiu inventis [[skribsistemo]]n.<ref name="Hagg" /> La aliaj estas [[Mezopotamio]], la [[Indusa civilizo|Induso-civilizacio]], la [[majaoj]] kaj alia [[Mezameriko|Mezamerikaj]] civilizoj, la [[Minoa civilizo]] de [[Antikva Grekio]] kaj [[Antikva Egiptio]].<ref>Gernet, Jacques. [1996] (1996). Historio de ĉina civilizacio Eldono 2, ilustrita. Cambridge University Press. ISBN 0-521-49781-7, 9780521497817. P 40.</ref> === Prahistorio === [[Arkeologio|Arkeologia]] montriĝo sugestas, ke la plej fruaj [[homedoj]] en Ĉinio [[Radiokarbona datado|estis datita]] de 250 000 al 2,24 milionoj da jaroj antaŭe.<ref>[http://www.archaeology.org/0001/newsbriefs/china.html "Frue Homo erectus Iloj en Ĉinio"] de [http://www.archaeological.org/ Arkeologia Instituto de Ameriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100917095804/http://www.archaeological.org/ |date=2010-09-17 }}</ref> La kaverno ĉe [[Zhoukoudian]] en [[Pekino]] havas [[fosilio]]jn ([[Homo erectus pekinensis|pekina homo]]), kiuj estas datitaj ĉe inter 300 000 ĝis 780 000 jaroj.<ref name="BBC"/> La plej frua montriĝo de plene moderna homo en Ĉinio originas de Liujiang [[gubernio]] en [[Gŭangŝio]], kie kranio estis trovita kaj datita ĉe proksimume 67 000 jaroj antaŭe. Kvankam multe da polemikoj daŭras super la datado de la Liujiang restaĵoj,<ref>{{Cito|URL=http://www-personal.une.edu.au/%7Epbrown3/Liujiang.html|Titolo=La Liujiang skeleton}}</ref><ref>[http://www.thefreelibrary.com/Skull+may+complicate+human-origins+debate.+(Chinese+Roots)-a096417261 Kranio povas kompliki homan-devena debato. (Ĉinaj Radikoj).] </ref> parta skeleto ĉe Minatogawa en [[Okinavo]] Japanio estis datita ĉe 16 600 aŭ 18 250 jaroj antaŭe, tiel modernaj homoj verŝajne atingis Ĉinion antaŭ ol tiu tempo.<!--<ref>{{Cito|URL= http://www-personal.une.edu.au/~pbrown3/Minat.html |Titolo=Minatogawa 1 |Eldonejo=Peter Brown’s Australian and Asian Palaeoanthropology |Dato= |Alirdato=2011-04-12]}} (ne plu valida referenco)</ref>--><ref name="minato1"> {{Citaĵo el libro | titolo = 'The Minatogawa Man - The Upper Pleistocene Man from the Island of Okinawa'' (La Minatogawa homo - [[Plejstoceno|Plejstocena]] homo el la insulo [[Okinavo]], Japanio) | aŭtoro = Hisashi Suzuki |aŭtoro2=Kazuro Hanthara| gazeto = ''Bulletin of the University Museum'' | eldonejo = ''University of Tokyo'' | url = http://www.um.u-tokyo.ac.jp/publish_db/Bulletin/no19/no19002.html | volumo = 19 | jaro = 1982|display-authors=etal}} </ref> === Dinastia imperio === Laŭ ĉina tradicio, la unua dinastio nomiĝas '''[[Xia-dinastio|Xia]]''' (ĉ. 2100–1600 a.K.), sed ĝi estis konsiderita mita ĝis sciencaj elfosaĵoj trovis frue [[Bronzepoko|bronzepokaj]] ejoj ĉe [[Kulturo de Erlitou|Erlitou]] en [[Henano]] en jaro 1959.<ref>[http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm "Bronza Aĝo Ĉinio"] de [http://www.nga.gov/ Nacia Galerio de Artaj]</ref> Arkeologoj poste malkovris urbajn ejojn, [[bronzo|bronzaj]] artefaktoj kaj tomboj en Xia-aj lokoj (laŭ antikvaj historiaj tekstoj), sed ĝi estas neebla konfirmi, ke ĉi tiuj restaĵoj estas de la Xia sen skribaj rekordoj de la periodo. La unua ĉina dinastio kiu lasis historiajn rekordojn, la feŭda '''[[Shang-dinastio]]''' (ĉ. 1600–1046 a.K.), loĝis laŭ la [[Flava Rivero]] en orienta Ĉinio de la 17-a al la 11-a jarcento a.K. La [[orakola osto|orakola osta]] skribo de la Shang reprezentas la plej malnovajn formojn de ĉina skribo trovita kaj la rekta prapatro de modernaj [[Ĉina skribo|ĉinaj karaktroj]] uzita tra Orienta Azio. La Shang estis venkata de la '''[[Zhou-dinastio]]''' (ĉ. 1045–256 a.K.), la plej longa dinastio en ĉina historio, kvankam ili tenadis centran aŭtoritaton nur ĝis la 5-a jarcento, kiam lia forto estis eroziita malrapide de feŭda militlordo. Multaj sendependaj statoj poste elaperiĝis de la malfortigita Zhou stato kaj kontinue kondukis militon kun ĉiu alia en la [[Periodo de Printempo kaj Aŭtuno]]. Je la tempo de la [[Periodo de Militantaj Regnoj]] estis sep potencaj suverenaj statoj, ĉiu kun ĝia propra reĝo, ministerio kaj armeo. Poste, la Qin stato sukcese konkeris la aliajn statojn, kaj centra aŭtoritato estis restarigita. La unua vera unuigita ĉina dinastio estis la '''[[Qin-dinastio]]''' (221–206 a.K.), establita de [[Qin Shihuangdi]], reĝo de la Qin stato. Qin Shihuangdi proklamis sin la "Unua Imperiestro" kaj faris multajn reformojn en la imperio, precipe la normigado de la ĉina lingvo kaj mezuroj. La dinastio daŭris nur dek-kvin jarojn, ĉar ĝia severa leĝismaj kaj absolutismaj politikoj baldaŭ kaŭzis vastan ribelon. La '''[[Han-dinastio]]''' regis Ĉinion inter 206 a.K. kaj 220 p.K., kaj kreis daŭrantan [[Hanoj|hanan kulturan identecon]]. La Han-dinastio vastigas la limojn de la imperio atingi [[Koreio]]n, [[Vjetnamio]]n, [[Mongolio]]n kaj [[Mez-Azio|Centran Azion]], kaj ankaŭ establis la [[Silka Vojo|Silkan Vojon]] en [[Centra Azio]]. Post la disfalo de la Han-dinastio, alia periodo de malunueco sekvis, inkluzive de la kavalireca periodo de la [[Tri Regnoj]]. Dum tiu ĉi periodo, rilatoj estis malfermitaj kun [[Japanio]], kaj la ĉina skribsistemo estis enkondukita tien. Ĉinio estis reunuigita por mallonga periodo sub la [[Sui-dinastio]] (581–618), tamen la Sui estis efemera post malsukceso en milito kun la korea regno de [[Kogurjo]], kiu malfortigis ĝin. Sub la sekvantaj '''[[Tang-dinastio|Tang]]''' (618 – 907) kaj '''[[Song-dinastio|Song]]''' (960 – 1279) dinastioj, ĉina teknologio kaj kulturo atingis ĝian altpunkton. La Tang estis ĉe la alto de potenco ĝis la mezo de la 8-a jarcento, kiam la Ribelo de An Shi detruis la prosperon de la imperio. La Song dinastio estis la unua registaro historie eldoni paperan monon kaj la unua ĉina imperio establis konstantan mararmeon. Inter la 10-a kaj 11-a jarcentoj, la loĝantaro de Ĉinio duobligis en grandeco. Ĉi tiu kresko rezultis el vastigita riza kultivo en centra kaj suda Ĉinio kaj la produktado de abundaj manĝaĵoj superfluoj. Ene de ĝiaj landlimoj, la Song-dinastio havis loĝantaron de kelkaj 100 milionoj da loĝantoj. Estis kulture riĉa periodo por filozofio kaj la artoj. [[Pejzaĝismo]] kaj [[portreto|portretismo]] estis alportita al novaj niveloj de matureco kaj komplekseco post la Tang-dinastio, kaj abunda riza kulturo kaj plia manĝaĵo. [[Filozofo]]j kiel [[Zhu Xi]] revigligis [[Konfuceismo]]n kun nova raportado, inspiris [[Budhismo|budhismaj]] idealoj kaj emfazis novan organizon de klasikaj tekstoj, kiu kreis la kerna doktrino de [[Konfuceismo|Novkonfuceismo]]. La '''[[Jŭan-dinastio]]''' (1271–1368) estis establita de la [[Mongola Imperio|mongola]] imperiestro [[Kublajĥano]] en jaro 1271, kaj la lasta restaĵo de la Song-dinastio estis konkerita al la Jŭan en 1279. La imperio tiam estis la plej vasta lando en la mondo, atingis ĝis Eŭropo. Estis tiutempe ke [[Venecio|venecia]] esploristo [[Marko Polo]] onidire estas veturinta al Ĉinio, kunveninta Kublajĥano-n kaj alportanta pli grandan konon de Orienta Azio al Eŭropo. Kamparano nomiĝis [[Ĵu Juanĵang]] renversis la mongolan Jŭan-dinastion en 1368 kaj fondis la sekvan ĉinan Ming-dinastion.<ref>"[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580643/ming_dynasty.html Ming-dinastio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090126181206/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580643/ming_dynasty.html |date=2009-01-26 }}</ref> La '''[[Ming-dinastio]]''' (1368–1644) estis [[ora epoko]] en Ĉinio, kiu havis tiutempe unu el la plej fortaj mararmeoj en la mondo, riĉa kaj prospera ekonomio kaj vigliĝo je arto kaj kulturo. Ming-dinastiaj filozofoj cetere kritikigis kaj vastigis Novkonfuceismon kun ideoj de [[individuismo]] kaj denaska moraleco, kiu havus treegan efikon sur japana kulturo. Ankaŭ dum ĉi tiu periodo [[Ĉeng He]] esploris grandan parton de la sciata mondo kun giganta imperia ŝiparo, atingis ĝis suda Afriko kaj eble eĉ pli fore. Frue en la Ming-dinastio, la ĉefurbo de Ĉinio estis movita de [[Nankino]] al [[Pekino]], kaj [[Joseon-Dinastio|Joseon Koreio]] ankaŭ fariĝis vasala stato de Ĉinio kaj adoptis ĝia Novkonfuceisma burokratia strukturo. En 1644 Pekino estis maldungita de [[koalicio]] de ribelulaj fortoj sub Li Zicheng, negrava Ming oficialulo, kiu fariĝis gvidanton de la kamparana [[ribelo]]. La lasta Ming imperiestro faris suicidon kiam la urbo falis. La [[Manĉuroj|manĉura]] Qing-dinastio tiame aliancis kun la lastatempa Ming [[generalo]] Wu Sangui kaj renversis efemeran regulon de Li Zicheng, kaj poste prenis regon de Pekino, kiu fariĝis la nova ĉefurbo de la Qing-dinastio manĉua. La '''[[Qing-dinastio]]''' (1644–1911) estis la lasta dinastio sur ĉina tero. En la 19-a jarcento la Qing-dinastio estis multfoje kaj longe invadita de [[imperiismo|imperiismaj]] landoj, ĉefe de [[Anglio]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Rusio]] kaj [[Japanio]]. [[Opio]] produktita de brita kolonia [[Barato]] estis devigita al Ĉinio, kaj la Unua kaj Dua [[Opia Milito]] kun Britio malfortigis la regon de la imperiestro. Anglio kaj Francio invadis Ĉinion je la [[Opia milito|2-a Opia Milito]] (1856–1860) kaj detruis la faman [[Yuan Ming Yuan-Imperia Ĝardeno|Imperia Ĝardeno]]. La sekve Traktato de Tjanĝino en 1856 kaj la Pekinaj Kongresoj de 1860, sub kiu Ĉinio estis devigita malfermi pli da ĝiaj havenoj al fremdlanda investo kaj ŝipoj kaj [[Hongkongo]] estis cedita al Britio, pli grande vundis la danĝere malforta imperio. Tiel, la "neegalaj traktatoj sistemo" estis establata. Pezaj kompensaĵoj devis esti pagataj de Ĉinio kaj pli da teritorio kaj rego estis transprenita de la fremduloj.<ref>Busky, Donald F. (2002). "[http://books.google.com/books?id=Q6b0j1VINWgC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false Komunismo en Historio kaj Teorio]. Greenwood Eldona Grupo, p.2.</ref> Eŭropa imperiismo estis katastrofo por Ĉinio. La malfortigo de la Qing reĝimo kaj la malhonoro de la neegalaj traktatoj instigis la [[Tajpinga ribelo]], kiu daŭris de 1851 ĝis 1862. Ĝi estis gvidata de Hong Xiuquan, kiu estis influata parte de idiosinkrazia interpreto de [[kristanismo]]. Hong kredis lin mem esti la filo de Dio kaj la pli juna frato de [[Jesuo]]. Kvankam la Qing fortoj estis poste venkinta, la civila milito estis unu el la plejsanga en homa historio, kun inter 20 milionoj da viktimoj (pli ol la totala nombro de mortiĝoj en la [[Unua mondmilito]]). Aliaj seriozaj ribeloj sekvis. En la 19-a jarcento, [[koloniismo]] estis ĉe ĝia alto kaj ekis la granda ĉina [[diasporo]]. Ĉirkaŭ 35 milionoj da ĉinoj vivas en [[Sudorienta Azio]] hodiaŭ rezulte.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/ |titolo=Sukcesaj diasporoj de la mondo. |alirdato=2011-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130115173048/http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/ |arkivdato=2013-01-15}}</ref> La [[malsatego]] en 1876–79 mortigis inter 9 kaj 13 milionoj en norda Ĉinio.<ref>[http://www.fao.org/docrep/U8480E/U8480E05.htm Dimensioj de bezona – Loĝantaro kaj loĝantaroj ĉe risko.]</ref> De 108 a.K. al 1911 p.K., Ĉinio spertis 1,828 malsategojn,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://press.princeton.edu/chapters/s8857.html |titolo=Ó Gráda, C.: Malsatego: Mallonga Historio |alirdato=2011-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160112061115/http://press.princeton.edu/chapters/s8857.html |arkivdato=2016-01-12 }}</ref> aŭ unu jare, t.e. dum la imperio.<ref>[http://www.jstor.org/pss/3014847 Ĉinio: Lando de Malsatego. Revuo de la Reĝa Instituto de Internaciaj Aferoj.]</ref> Dum Ĉinio estis turmentata de kontinua milito, [[Meiji-restarigado|Meiji Japano]] sukcesis en rapida modernigo, kaj japanaj militistoj rigardis avide je Koreio kaj nordorienta Ĉinio. Ĉe la peto de la korea reĝo, la ĉina registaro sendis trupojn por helpi subpremi ribelon en 1894. Tamen, Japanio ankaŭ sendis trupojn al Koreio. Tio igis la [[Unua japana-ĉina milito]], kiu rezultis perdon de Ĉina influo en la [[Korea duoninsulo]] kaj la cedo de [[Tajvano]] al Japanio. La [[Guangxu]] Imperiestro en 1898 provis fari la imperion kiel moderna [[konstitucia monarkio]] laŭ la stilo de Meiji Japano, sed estis oponita de la Imperiestrino [[Ciŝji]], kiu gvidis en [[puĉo]]n kaj metis la Imperiestro sub [[hejmaresto]]. La [[Boksera ribelo]] en jaro 1900 kontraŭ fremdlandanoj en [[Pekino]] streĉis la lando eĉ pli grande. De la frua [[20-a jarcento]], amasaj civilaj malordoj komenciĝis, kaj petoj por reformo kaj revolucio estis aŭdata tra la lando. Imperiestro Guangxu mortis, ankoraŭ sub hejmaresto, en 1908, suspekte nur unu tago antaŭ la morto de Imperiestrino Ciŝji. La sekvulo de Ciŝji estis elektata, lia dujara nevo [[Pu Yi]], kiu fariĝis la Xuantong Imperiestro. Edzino de Guangxu, Longyu, tiame fariĝis [[regento|regentino]]n, sed estis devigita signi la [[abdiko]]n de Pu Yi post respublika puĉo en 1912, finante du mil jarojn da ĉina dinastia imperio. === Respubliko de Ĉinio (1912–49) === [[Dosiero:Flag of the Qing Dynasty (1889-1912).svg|180ra|maldekstra|Flago de la Qing-dinastio]] [[Dosiero:Flag of the Republic of China 1912-1928.svg|180ra|maldekstra|Flago de la Respubliko de Ĉinio]] [[Dosiero:Whampoa3.jpg|eta|180ra|[[Sun Jatsen|Suno Yat-sen]] kaj [[Ĉiang Kai-ŝek|Chiang Kai-shek]] ĉe la fondaĵo de la [[Whampoa Militista Akademio]]. Flagoj de la Respubliko de Ĉinio kaj [[Kuomintango]]]] [[Dosiero:LA2-NSRW-1-0148.jpg|eta|180ra|Mapo de [[Respubliko de Ĉinio]] presita de Rand McNally & Co, en la jaro 1914.]] Je la 1-a januaro 1912, la [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko de Ĉinio]] estis establita, finigante la Qing-dinastio. [[Sun Jatsen]] de la [[Kuomintango]] (la KMT aŭ Naciista Partio) estis proklamita provizora prezidanto de la respubliko. Tamen, la prezidanteco estis poste donita al Yuan Shikai, eksa Qing generalo, kiu certigis la transiron de la tuta Beiyang Armeo de la Qing al la revolucio. En 1915, Yuan proklamis sin "Imperiestro de Ĉinio", sed estis devigita abdiki kaj reveni la staton al respubliko kiam li konsciis, ke ambaŭ la popolo kaj liaj propraj Beiyang Armeo estis kontraŭ li. Post la morto de Yuan Shikai en 1916, Ĉinio estis politike disiĝa, kun internacie agnoskita, sed preskaŭ senpova nacia registaro en [[Pekino]]. Militlordoj en diversaj regionoj ekzercis realan regon super iliaj respektivaj teritorioj. En la lasta 1920-aj jaroj, la [[Kuomintango]], sub [[Ĉiang Kai-ŝek]] reunuiĝis la lando sub ĝia propra rego. La Kuomintango movis la ĉefurbon al [[Nankino]] kaj efektivigis "politikan tutoron", meza etapo de politika evoluado skizita en Sun Yat-sen por transformi Ĉinion en moderna, demokrata stato. Efike, la politiko tutoro signifis unu-partia regulo de la Kuomintango. [[Dosiero:Flago-de-Tajvano.svg|180ra|maldekstra|Flago de la Respubliko de Ĉinio]] La [[Dua japana-ĉina milito]] (1937-1945) (parto de la [[Dua mondmilito]]) devigis maltrankvilan aliancon inter la Naciistoj kaj la Komunistoj, kaj kaŭzis ĉirkaŭ 20 milionoj da ĉinaj civilaj mortoj.<ref>[http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuclear_01.shtml "Atoma Potenco: La Fino de la Milito Kontraŭ Japanio"]. BBCa — Historio.</ref> Kun la kapitulaco de Japanio en 1945, Ĉinio estis venkinta lando, sed financo elĉerpiĝis. Pro la malfido inter la Naciistoj kaj la Komunistoj okazis ree la [[Ĉina enlanda milito]]. En 1947, konstitucia regularo estis reestablita de la Kuomintango, sed la daŭranta civila milito igis efektivigo de la naciista konstitucio neebla en Ĉeftera Ĉinio. === Du ŝtatoj elmergiĝas (1949–nun) === [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|180ra|maldekstra|Flago de la Popola Respubliko de Ĉinio]] * Vidu artikolojn [[Historio de la Ĉina Popola Respubliko]] kaj [[Historio de Respubliko Ĉinio post 1949]]. Post la venko en la [[Ĉina Revolucio|Ĉina Interna Milito]], la [[Komunista Partio de Ĉinio]] (KPĈ) gvidita de [[Mao Zedong]] akiris regon de plejparto de la [[Ĉeftera Ĉinio]]. Je la 1-a de oktobro 1949, ili establis la Ĉinan Popolan Respublikon. La centra registaro de la Kuomintango gvidita de Chiang Kai-shek retiriĝis al la insulo [[Tajvano]] kaj kelkoj da pli malgrandaj insuloj kiel Kinmen kaj Matsu. En la 1950-aj jaroj okazis la ''Granda Saltego'' kaj en la sekvaj 1960-aj jaroj la [[Kultura Revolucio]]. La ''Granda malsatego'' rezultis proksimume 30 ĝis 36 milionojn da mortoj.<ref name="autogenerated1999">"[http://www.bmj.com/cgi/content/extract/319/7225/1619 granda malsatego de Ĉinio: 40 jaroj poste]". ''[[Brita Medicina Ĵurnalo]]'' 1999;319:1619-1621 (18-a de decembro)</ref>Post la morto de la unua generacio de gvidantoj de la Komunista Partio kiel Mao Zedong kaj [[Zhou Enlai]], la ĈPR komencis efektivigantan serion da politika kaj ekonomia reformoj rekomenditaj de [[Deng Xiaoping]]. Poste ekde la 1990-aj jaroj rapidas la ekonomia evoluado en la ĉeftera Ĉinio. Post-1978-aj reformoj en la ĉeftera Ĉinio gvidis al iom da malstreĉiĝo de rego super multaj areoj de socio. Tamen, la ĈPRa registaro ankoraŭ havas preskaŭ absolutan regon en la politiko, kaj ĝi kontinue serĉas forigi, kion ĝi perceptas kiel minacoj al la socia, politika kaj ekonomia stabileco de la lando. En 1989, la [[Protestoj sur placo Tian An Men|protestoj en Tian An Men Placo]] okazis. En 1997, [[Honkongo]] revenis denove al Ĉinio de Britio; kaj en 1999, [[Makao]] same de [[Portugalio]]. Ekde 1949, la ĉeftera Ĉinio estas administrita de la [[Ĉina Popola Respubliko]] — unu-partia rego sub la gvidantaro de la Ĉina Komunista Partio—dum la insulo Tajvano kaj ĉirkaŭaj insuloj estas administritaj de la Respubliko de Ĉinio — demokrata multi-partia politiko. Post la fondiĝo de la Ĉina Popola Respubliko en 1949, ambaŭ statoj asertis, ke ĝi estas la unika laŭleĝa reganto de tuta Ĉinio. Post la Kuomintang-a retiriĝo al Tajvano en 1949, la Respubliko de Ĉinio daŭrigis oficialajn diplomatiajn rilatojn kun plejpartoj da landoj en la mondo, sed de la 1970-aj jaroj, la Ĉina Popola Respubliko akiris la plimulte da internaciaj diplomatiaj rilatoj. En 1971, sub ''la UNa rezolucio 2758'', la reprezentantoj de Chiang Kai-shek ĉe la [[Unuiĝintaj Nacioj]] estis elpelitaj de la interregistaraj organizoj. Kun la elpelo de la reprezentantoj de Respubliko de Ĉinio, la reprezentantoj de la Ĉina Popola Respubliko estis invititaj alpreni seĝon de Ĉinio je la [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|UNa Sekureca Konsilio]], la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|UN Ĝenerala Asembleo]] kaj aliaj konsilioj kaj agentejoj de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Pli lastaj provoj de la Respubliko de Ĉinio ree aliri al UN okazis. Tio ĉi estis barita de la Ĉina Popola Respubliko, kiu havas vetoan potencon en la Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj, aŭ malakceptita de la [[Sekretariejo de la Unuiĝintaj Nacioj|Unuecaj Nacioj Sekretariejo]] aŭ la komitato de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj respondeca pri tagordo de la Ĝenerala Asembleo.<ref>{{Cito |URL= http://www.cbc.ca/world/story/2007/09/19/taiwan-un.html |Titolo= ''Taiwan's 15th bid for UN membership rejected'' - 15-a malakcepto de Tajvana provo por UN-a membriĝo. |Alirdato= 2008-08-09 |Aŭtoro= CBC News |Dato= 2007-09-19 |Lingvo= angle }}</ref> Nun la Respubliko de Ĉinio ne formale rezignis ĝian aserton pri sia aŭtoritato al Ĉinio, eĉ ne ŝanĝis siajn oficialajn mapojn, kiu inkludas la ĉefteran Ĉinion kaj la eksteran [[Mongolio]]n. Tamen, la RĈ ne faris ajnajn formalajn agojn ŝanĝi la nomon, flagon aŭ nacian himnon de la stato. Kiam li estis elektita kiel prezidanto, [[Ma Ying-jeou]](Kuomintango) asertis ke, konstitucie, la ĉeftera Ĉinio estas la parto de la Respubliko de Ĉinio.<ref>{{Cito |Titolo=''Ma refers to China as ROC territory in magazine interview'' - Ma plu referencas al Kontinenta Ĉinio kiel RĈ-a teritorio en revuo-intervjuo.|Eldonejo=''Taipei Times'' - Tajpeaj Tempoj|Dato=2008-10-08|URL=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/10/08/2003425320|Lingvo= angle}}</ref> La Ĉina Popola Respubliko asertas same, ke ĝi estas la unika laŭleĝa reganta aŭtoritato de tuta Ĉinio, kiu, de la oficiala vidpunkto de la Ĉina Popola Respubliko, inkludas la insulon Tajvano. Je la 50 jaroj, ambaŭ la Respubliko de Ĉinio kaj la Ĉina Popola Respubliko uzis diplomatian kaj ekonomian rimedon konkurenci por la internacia agnosko. Ĉar plejparto da internaciaj, interregistaraj organizoj observas la ''Unu-Ĉinia politikon'' de la Ĉina Popola Respubliko, la ĈPR estis kapabla premadi organizojn, kiel la [[Monda Organizaĵo pri Sano|Monda Sano Organizo]] kaj la [[Internacia Olimpika Komitato]], rifuzi al oficiale agnoski la Respublikon de Ĉinio. Pro la Unu-Ĉinia politiko, landoj en la mondo estas premaditaj rifuzi aŭ tranĉi de diplomatiaj rilatoj kun la Respubliko de Ĉinio. Rezulte, 22 landoj de UN-membreco nuntempe daŭrigas oficialajn diplomatiajn rilatojn kun la Respubliko de Ĉinio, dum la vasta plimulto da UN-membroŝtatoj daŭrigas oficialajn diplomatiajn rilatojn kun la Ĉina Popola Respubliko. La '''[[Renkontiĝo Xi–Ma 2015]]''' estis okazaĵo historie senprecedenca, kiam la [[ŝtatestro]]j de la Respubliko de Ĉinio ([[Ma Ying-jeou]]) kaj de la Popola Respubliko de Ĉinio ([[Xi Jinping]]) renkontiĝis en [[Singapuro]] je la {{dato|7|novembro|2015}}.<ref>{{cite news|last1=Yin|first1=Chun-chieh|last2=Lee|first2=Mei-yu|title=Ma, Xi to split dinner bill in Singapore|url=http://focustaiwan.tw/news/acs/201511040053.aspx|accessdate=7 November 2015|agency=Central News Agency|date=4 November 2015}} {{Citaĵo el la reto |url=http://focustaiwan.tw/news/acs/201511040053.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151107003747/http://focustaiwan.tw/news/acs/201511040053.aspx |arkivdato=2015-11-07 }} ({{en}})</ref>. == Teritorio kaj medio == === Teritoriaj ŝanĝoj de Ĉinio === {{Vidu ankaŭ|Administra divido de Ĉinio}} [[Dosiero:Territories of Dynasties in China.gif|200ra|eta|dekstra|Teritoriaj ŝanĝoj inter malsamaj dinastioj en la historio de Ĉinio.]] [[Dosiero:ROC vs PRC.svg|eta|200ra|Kompara mapo deklarita teritorio de [[Ĉina Popola Respubliko]] kaj [[Respubliko de Ĉinio]]]] Antaŭ la moderna socio ne ekzistis la teritoria divido kun la moderna teritoria, tamen oni vivis en la centra sfero de Ĉinio ĉirkaŭ la [[Flava Rivero]] baseno laŭ gentoj. Tie ''Huaxia gento'' agadis,ankaŭ Dongyi,Baiyue,Chu,Qiang,tibetano, ktp. Ekde [[Xia-dinastio]], dinastio regule komencis. Kaj sekve de la [[Shang-dinastio]] kaj [[Zhou-dinastio]], la teritorio plivastiĝis al la baseno de [[Jangzio]]. La unuiĝo de [[Qin-dinastio]] bazis kiel ĉefa kerna fundamento de Ĉinio kaj plivastigis la teritorion al [[Zhu Rivero|Zhu Rivera baseno]].[[Han-dinastio]] kaj [[Jin-dinastio|la okcidenta Jin]] submetigis la [[Okcidenta Regiono|Okcidentan Regionon]] al la regado de suvereno de la centra registaro. Sekve Ĉinio estis la longa disiĝa periodo norde kaj sude [[Sudaj kaj Nordaj Dinastioj]]. La disiĝa situacio je 100 jaroj finiĝis ĝis [[Sui-dinastio]]. Pro prospero kaj civilizacio, [[Tang-dinastio]] plivastigis la teritorion okcidenten ĝis la [[Meza Azio]] kaj norden ĝis la [[Malgranda Ĥingan-Montaro|Ekstera Ĥingan-Montĉeno]] (Stanovoy Montĉeno). Kaj multaj landoj venis por tributi. Post la milita ĥoaso dum [[Kvin dinastioj kaj Dek regnoj]],la teritorio de [[Song-dinastio|la Norda Song]] malvastiĝis. [[Yuan-dinastio]] ekregis [[Mongolio]]n, [[Tibeto]]n, [[Ŝinĝango]]n kaj parton de [[Siberio]] ĝis Eŭropo. La teritorio de [[Ming-dinastio]] malvastiĝis ree. [[Qing-dinastio]] denove regis [[Mongolio]]n, [[Ŝinĝango]]n kaj [[Tibeto]]n kiel la nuna teritoria formo de Ĉinio. Poste pro la malforto de [[Qing-dinastio]] kaj multfoje invadita de eksterlandoj. Ĉinio perdis grandskalon da landteron, inkluzive de la nordo de [[Amuro|Heilongjiang Rivero]] (Amuro) kaj la oriento de [[Ussuri|Wusuli Rivero]] kaj insulo [[Saĥaleno]]. Post la fondiĝo de Respubliko de Ĉinio, la ekstera [[Mongolio]] sendependiĝis je 1924, kiu malvastigis la teritorian nordon de Ĉinio ree. Respubliko de Ĉinio ne agnoskas tion ĝis nun,sed Ĉina Popola Respubliko agnoskas tion sub premo de [[Stalino]]. La novemisiita oficiala mapo de Respubliko de Ĉinio je 1988 ankoraŭ prenas la eksteran [[Mongolio]]n kiel la parto de Ĉinio. Nun Ĉinio havas:24 provincoj,5 aŭtonomaj regionoj, 4 municipoj, 2 Specialaj administraj regionoj, inkluzive de Tajvano, Penghu, Kinmen, Matsu. === Geografio kaj klimato === {{Pluraj bildoj | pozicio = left | direkto = vertikala | kaplinio = | larĝeco = 200 | dosiero1 = China 100.78713E 35.63718N.jpg | priskribo1 = Satelita foto | dosiero2 = Terrace field yunnan china.jpg | priskribo2 = Riza kampo sur terasoj, <br />en [[Junano]] | dosiero3 = Diqing, Yunnan, China.jpg | priskribo3 = Neĝa montaro en [[Diqing]], <br />en Junano }} Ĉinio havas varian topografion plejparte kun altebenaĵoj kaj montoj en la okcidento, kaj ebenaĵo en la oriento. Ĉefaj riveroj de okcidenta al oriento fluas, plejparte al la [[Pacifika Oceano]]; inter la grandaj riveroj nur [[Bramaputro|Yarlung Zangbo]] (Bramaputro) fluas al la [[Hinda Oceano]]. La ĉefaj riveroj fluantaj al la Pacifika Oceano estas, de nordo al sudo: [[Amuro|Heilongjiang]] (Amuro), nordoriente; [[Flava Rivero|Huang Ho]] (Flava Rivero), nord-centre; [[Jangzio]] (Blua Rivero), centre; [[Perlorivero|Zhu Jiang]] (Perlorivero), sudoriente; [[Mekongo|Lancangjiang]] (Mekongo) sude. En la oriento, laŭ la marbordoj estas la [[Flava Maro]] kaj la [[Orientĉina Maro|Orienta Ĉinio Maro]] estas vasta kaj densa aluvia ebenaĵo. En la nordo estas la Interna mongola altebenaĵo, herboriĉa ebenaĵo povas esti vidita. En la suda Ĉinio superregas montetoj kaj malaltaj montĉenoj. En la centra-oriento estas la [[delto]]j, kie du gravaj riveroj de Ĉinio, la [[Flava Rivero]] kaj [[Jangzio]]. La plejparto da semotaŭga grundo de Ĉinio situas laŭ ĉi tiuj riveroj kaj tie estis la centro de gravaj antikvaj civilizacioj de Ĉinio. Aliaj gravaj riveroj inkluzivas la Perlan Riveron, [[Mekongo|Lancangjiang]], [[Bramaputro|Yarlung Zangbo]] kaj [[Amuro|Heilongjiang]]. [[Junano|Yunnan Provinco]] estas konsiderita parto de la Granda Mekonga Subregiono, kiu ankaŭ inkludas Birmon, Laoson, Tajlandon, Kamboĝon kaj Vjetnamion.<ref>[http://www.adb.org/Documents/Books/GMS_Atlas/default.asp Pli granda Mekong Subregiono Atlaso de la Medio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110501132413/http://www.adb.org/Documents/Books/GMS_Atlas/default.asp |date=2011-05-01 }} eldonita de [http://www.adb.org/default.asp azia Evoluado Enbankigas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110120001746/http://adb.org/default.asp |date=2011-01-20 }}</ref> [[Mekongo]](nomite:Lancangjiang en Ĉinio) estas la internacia rivero. [[Dosiero:ChinaGeography.png|dekstra|eta|260ra|La ĉefaj geografiaj trajtoj kaj regionoj de Ĉinio.]] Troviĝas la plej alta montaro de la mondo [[Himalajo]], kie estas plej alta pinto de terglobo [[Ĉomolungmo]]. La nordokcidento ankaŭ estas altebenaĵo kun pli da senpluva [[gobio]] kiel la [[Taklamakano]] dezerto, kiu estis vasta. La [[Paleozoiko|paleozoika]] formacio de Ĉinio, nur escepte de la supra parto de la [[Karbonio|karbonia]] sistemo, estas maro, dum la [[Mezozoiko|Mezozoika]] kaj [[Terciaro|terciaraj]] tavoloj sedimentiĝis [[estuaro]] kaj sensala akvo,jen la tera origino. . La klimato de Ĉinio varias tre. La somera temperaturo tage en la norda zono estas pli ol 30 Celsia gradoj kaj la vintra frosta severeco. La centra zono estas [[kontinenta klimato]] kun tre varma somero kaj malvarma vintro. La suda zono estas [[subtropika klimato]] kun tre varma somero kaj milda vintro. Vidu artikolon [[Orient-himalajaj foliaj kaj koniferaj arbaroj]]. == Demografio == [[Dosiero:Ethnolinguistic map of China 1983.jpg|eta|300ra|dekstra|Nacilingva mapo de [[Ĉina Popola Respubliko]] kaj la [[Respubliko de Ĉinio]]]] Centoj da gentoj ekzistis en Ĉinio dum sia historio. La plej granda gento en Ĉinio estas la [[Hanoj|Han]]. Pli ol tri jarmiloj, antaŭe multaj gentoj en Ĉinio estis ĉinigaj en Han identeco, kiu draste vastigis la grandecon intertempe en la Hanoj. Tamen, ĉi tiuj asimiloj kutime estas nekompletaj. Iuj ankoraŭ tenas siajn dialektojn kaj kulturojn resti en diversaj regionoj de Ĉinio. Pro tio ĉi, multaj Hananoj idente daŭrigis siajn lingvojn, kaj samtempe kultura tradicio ankoraŭ estas identiganta kiel same. Pluraj naciecoj ankaŭ draste formis Hanan kulturon, ekz. la manĉura vestaĵo [[ĉipao]] fariĝis la "ĉineca" post la 17-a jarcento, anstataŭ la antaŭa han-stilo da vesto kiel la [[Hanfu]]. La moderna termino [[Ĉinia Nacio]] (''Zhonghua Minzu'') signifas la tutajn naciojn de Ĉinio. === Loĝantaro === De mil jaroj, Ĉinio estas la lando kun la plejmulte da loĝantoj en la mondo. {{Ĉefartikolo|Demografio de Popola Respubliko Ĉinio}} De 1950, loĝantoj grande multiĝas. Laŭplana gravedigo komenciĝis je la fino de 70 jaroj. Loĝantara strukturo altigas laborforton parte je alta nivelo da rilatumo en totala sumo de <ref>[http://www.china.com.cn/chinese/zhuanti/fy/782063.htm Kelkaj Priatentindaj Problemoj Pri Nuna loĝantara Strategia Situacio de Ĉinio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110519121119/http://www.china.com.cn/chinese/zhuanti/fy/782063.htm |date=2011-05-19 }}.[http://www.laogai.org/news2/special.php?specialid=7 劳改基金会：计划生育专辑]</ref>: seksa malekvilibro, manko de laborforto por estonteco kaj loĝantara maljuniĝo kaj aliaj sociaj problemoj. Loĝantaro estas {{formatnum:1358560000}} en la interna landtero de Ĉinio je la 31-a de decembro 2008, novaj naskuloj je {{formatnum:1600}} milionoj, neta pliigo je 8 milionoj, loĝantara natura kreska procento je 0,9%. === Nacioj === Ĉinio estas lando kun multaj nacioj. La plej multnombraj nun estas [[hanoj]], [[tibetanoj]], [[manĉuroj]], [[mongoloj]], [[ujguroj]], [[hujoj]] kaj [[ĝŭangoj]]. Oficiale sume temas pri 56 nacioj. [[Hanoj]] estas la ĉefa parto da nacio, kiu estas dissemita vaste tutlande, ĉefe amasige je la nordoriento, la Norda Ĉinio, la orienta Ĉinio, la Sudcentra Ĉinio, [[Gansuo]], [[Ŝanŝio]], [[Junano]], [[Gŭiĝoŭo]], [[Siĉuano]], [[Ĉongĉingo]] ktp. Laŭ la statistiko de la Kvina Ĝenerala Popolnombrada Esplorado de Popola Respubliko de Ĉinio, en 2000 la loĝantara sumo de Ĉinio (inkluzive de la Ĉeftero de Ĉinio, Hongkongo kaj Makao) estis 1,29533 [[miliardo]]j. El ili 91,59 procentaĵoj estis hanoj kaj la aliaj 55 nacioj estas nomataj “nacimalplimulto”. El la ĉefaj nacimalplimultoj, tibetanoj loĝas ĉefe en [[Tibeto]], [[Ĉinghajo]], [[Siĉuano]] kaj [[Junano]], [[manĉuroj]] ĉefe en la nordoriento kaj en multaj urboj de Ĉinio, [[mongoloj]] ĉefe en [[Interna Mongolio|Interna Mongola Aŭtomona Regiono]], [[ujguroj]] ĉefe en [[Ŝinĝango]], [[hujoj]] ĉefe en [[Ningŝjao]] kaj [[ĝŭangoj]] ĉefe en [[Gŭangŝio]]. Aliaj nacimalplimultoj, ekz. [[mjaŭoj]], [[kazaĥoj]], [[sanioj]] k. a. vivas en malsamaj lokoj de la lando. == Ekonomio == Antikva Ĉinio havis disvolvitan agrikulturan ekonomion,kiu skalo estis ĉe la kapo en la mondo dum longa historia periodo.Historie, la ekonomio de antikva Ĉinio havis saman ciklon kun dinastiaj prospera kaj malprospera pro ŝanĝoj de natura medio kaj influoj de militoj. Komence de [[Ming-dinastio]], estis permesita komerci ŝipe foren al la oriento kaj la okcidento. De [[Qing-dinastio]], Ĉinio firme defendis agrikulturan ekonomion, tamen tiam la okcidento jam realigis la [[industria revolucio|Industrian Revolucion]]. Ĉina ekonomio postiĝis post la okcidento. De [[Opia Milito]], la konservativa agrikultura ekonomio de Ĉinio renkontis grandan defion el la okcidento. Ĉinio imitis disvolvitan procezon de la okcidenta industrio,kiu jam glate disvolvis de la fondiĝo de [[Respubliko de Ĉinio]] ĝis la komenciĝo de la milito inter Ĉinio kaj [[Japanio]], malgraŭ pro diversaj ĝenaĵoj enlandaj kaj eksterlandaj dume. Post la finiĝo de la militoj inter Ĉinio kaj Japanio kaj la Ĉina civila milito,Ĉinio ekhavis longan kaj pacan disvolvitan periodon. La ekonomio en la ĉeftero de Ĉinio estis [[planita ekonomio]] laŭ [[Sovetio]] je la fondiĝa komenco de Popola Respubliko de Ĉinio. La registaro rekvizicie aĉetis agrikulturaĵojn je malalta prezo por konstrui pezan industrion. La planita ekonomio de Mao Zedong estis la pinto je la [[saltega]] periodo, kiu suferis grande. Tio havis severan influon je ekonomia disvolvo, ĉe por [[Kultura Revolucio]] poste. Ekde la 1980-aj jaroj, [[Deng Xiaoping]] komencis la reformon,kiu prenas [[socialism marketa ekonomio|socialisman marketan ekonomion]] kaj reformis ekonomian sistemon. De 2008, MEP superas 44000 milionojn da usona doloro. Nun Ĉinio estas la tria ekonomia lando en la mondo. Oni ĝenerale opinias,ke Ĉinio nun estas plejrapide disvolviĝanta ekonomia ento tutmonde, sed pokapa [[malneta nacia produkto]] ankoraŭ estas je meza nivelo de la mondo. Kresko de ekonomio ĝenerale estas komercado al eksterlandoj je marborda region. Hongkongo kaj Tajvano sub regado de Respubliko de Ĉinio estis du el [[kvar draketoj de Azio]] je 1970-aj jaroj. La ekonomia disvolvo en Tajvano dependas komercadon kun Japanio, Usono kaj aliaj okcidentaj landoj. La averaĝa kreskprocento de Tajvana ekonomio estas super 9% de la komenco de 1970-aj jaroj ĝis la [[Financa Krizo de Azio]] de 1990-aj jaroj. Hongkongo estas la ĉefa komerca fenestro al eksterlandoj de la fondiĝo de Popola Respubliko de Ĉinio de 1949 ĝis la 1980 jaroj. La ekonomia rilato inter la ĉeftero de Ĉinio,Hongkongo, Makao kaj Tajvano estas nedisigebla pli kaj pli en la ekonomia tut-terglobigo. Multaj analizistoj asertas ke Ĉinio estas unu el la eminentaj ekzemploj de [[stato kapitalismo|ŝtata kapitalismo]] en la 21-a jarcento.<ref>[http://blogs.forbes.com/greatspeculations/2010/03/22/communism-is-dead-but-state-capitalism-thrives/ Komunismo Estas Senviva, Sed Ŝtata Kapitalismo Viglas</ref><ref>[http://blogs.forbes.com/gadyepstein/2010/08/31/the-winners-and-losers-in-chinese-capitalism/ La Gajnintoj Kaj Perdintoj En Ĉina Kapitalismo], de Gady Epstein, forbes.Com, Aug. 31 2010. </ref> == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Ĉina kulturo}} [[Dosiero:PeiligangCulture-RedPotWithTwoEars-ShanghaiMuseum-May27-08.jpg|eta|Peiligang-kulturo estas kulturo de frupeiroda neolitiko en Ĉinio，malkovrita en Peiligang vilaĝo de Xinzheng en provinco [[Henano]]|180ra]] [[Ĉina kulturo]]，alinome '''Huaxia Kulturo''', '''Huaxia Civilizacio''', estas unu el la plej antikvaj civilizacioj tutmonde, kun jam 5000 jaraj historioj, estas ankaŭ plej longe kontinua civilizacio. [[Flava Rivero|Flava Rivera]] Baseno de la centra Ĉinio estas la regiono de kerna fonto por la ĉina kulturo. [[Yan Di]] (imperiestro Yan) kaj [[Huang Di]] (imperiestro Huang) fundamentis la Ĉinan kulturon, kiu maturiĝis tra la evoluo en la periodoj [[Yao]] (尧), [[Shun]] (舜), [[Yu]] (禹) kaj [[dinastio Xia|Xia]], [[dinastio Shang|Shang]], [[dinastio Zhou|Zhou]] ktp. Helpe de [[arkeologio]] en la frua [[21-a jarcento]], en la baseno de Flava Rivero estis malkovritaj la antikvaj restaĵoj de Peiligang-a kulturo kaj Jiahu-a kulturo de la frua periodo de [[Neolitiko]], Yanshao-kulturo de Neolitiko kaj Longshan-kulturo en la malfrua periodo de Neolitiko. Erlitou-kulturo transpasinte Neolitikon kaj [[Bronzepoko]]n. Ekde [[-10000|10000 jaroj antaŭ nia erao]] ĝis [[-7000|7000 jaroj antaŭ nia erao]], la baseno de Flava Rivero jam eniris en la primitivan klanan socion de la primitiva agrikulturo, brutobredo, kaj metio ĉefe, kaj fiŝado krome. La skribaj simboloj malkovritaj tie similas kiel [[Orakola Osta Skribo]] de [[-3000|3000 jaroj antaŭ nia erao]] malkovrita en Anyang de provinco [[Henano]]. Tre famaj kulturoj ankaŭ estas Hemudu-kulturo kaj [[Sanxingdui]]-kulturo. La ortodoksa Ĉina kulturo havas ideon honori imperiestron kaj malhonori ĉirkaŭlandon. La normo ne je gento, sed je kulturo. Se homo akceptas Huaxia-kulturon, tiu homo rajtas edz(in)iĝi en Ĉina kulturo. Tiu ĉi ideo igas Ĉinan kulturon granda kaj unueca.<ref>[[雍正帝]]，《[[大义觉迷录]]》：“夫以春秋时百里之国，其大夫犹不可非。我朝奉天承运，大一统太平盛世，而君上尚可谤议乎？且圣人之在诸夏，犹谓夷狄为有君，况为我朝之人，亲被教泽，食德服畴，而可为无父无君之论乎？韩愈有言：‘中国而夷狄也，则夷狄之；夷狄而中国也，则中国之。’”</ref> Ĉina kulturo disvastiĝis sekvinte super la centrlandan imperion, precipe post la unuiĝo de [[dinastio Qin]]. En la longa historia evoluo, Ĉina civilizacio kununuiĝis kun diverslokaj kulturoj, eĉ kun la kulturo de nomada gento en la nordo. [[Dosiero:Wang-yang-ming.jpg|eta|altdekstre|180ra|Wang Yangming, tre influa Nov-Konfuceano]] [[Konfuceismo]] estis la oficiala filozofio dum historio de plejparto de ''Imperia epoko de Ĉinia historio'', kaj majstreco de konfuceaj tekstoj estis la primara kriterio por [[ekzamensistemo en la ĉina imperio|eniro en la imperia burokratismo]]. Tradiciaj valoroj de Ĉinio estis derivitaj de diversaj versioj de [[Konfuceismo]]; nombro de pli da absolutismaj trostreĉiĝoj de penso ankaŭ estis influa, kiel juristo (filozofio). Estis ofte konflikta inter la filozofioj, ekz. la [[Nov-Konfuceismo]] de [[Song-dinastio]] kredis, ke juristo devias de la originala spirito de Konfuceismo. Ekzamenoj kaj [[meritokratio]] restas tre valorecaj. En lastatempaj jaroj, nombro de Nova Konfuceismo (ne esti konfuzita kun Nov-Konfuzeismo) rekomendis, ke demokrataj idealoj kaj homaj rajtoj estu tre kongruaj kun tradiciaj konfuceaj "aziaj valoroj".<ref>Bary, Theodore de. [http://www.columbia.edu/cu/ccba/cear/issues/fall97/graphics/special/debary/debary.htm Helpema Engaĝiĝo kun aziaj Valoroj] [http://web.archive.org/web/20050311041507/http://www.columbia.edu/cu/ccba/cear/issues/fall97/graphics/special/debary/debary.htm Arkivodato=2005-03-11]. [[Universitato Kolumbio]].</ref> Kun la altiĝo de eŭropa ekonomia kaj militista potenca komenco en la mezo de [[19-a jarcento]], ne-ĉinaj sistemoj de socia kaj politika organizo akiris adeptojn en Ĉinio. Je tiuj valoroj, reformistoj estis tute malakceptitaj pro kultura heredaĵo de Ĉinio, dum aliaj serĉis kombini la fortojn de ĉina kaj eŭropa kulturoj. En esenco, la historio de la [[20-a jarcento|20-a jarcenta]] Ĉinio estas unu el eksperimentado kun novaj sistemoj de socio, politiko kaj ekonomio, kiuj permesus por la reintegrigo de la nacio en la maldormo de la dinastia disfalo. La tradicia Ĉina kulturo profunde influas najbarajn landojn,ekz. [[Japanio]], [[Koreio]], [[Vjetnamio]] ktp, kaj ĝi ĉerpis el eksteraj kulturoj. [[Budaismo]] el antikva [[Hindio]] estis ĉefa ekzemplo. Ekde Opia Milito, la tradicia Ĉina kulturo havis severan konflikton kun Eŭropa civilizacio. [[Tajvano]], [[Hongkongo]] kaj [[Makao]] bone konservas la Ĉinan kulturon. === Artoj, esplorado kaj literaturo === [[Dosiero:Mifu01.jpg|eta|maldekstra|180ra|Ĉinia [[kaligrafio]] de [[Mi Fu]], [[Song-dinastio]].]] [[Dosiero:Bamboo book - binding - UCR.jpg|eta|altdekstre| [[Bambuo|Bambua]] libro-kopio de [[Sun Tzu]]-a ''[[La Arto de Milito]]''. ]] [[Ĉina skribo]] havis variajn stilojn dum ĉina historio. Pli da dek mil da antikvaj skribaj dokumentoj ankoraŭ ekzistas, de [[orakolaj ostoj]] al [[edikto]]j de Qing-dinastio. Ĉi tiu literaturo emfaze influis la ĝeneralan percepton de kultura rafineco en Ĉinio, ekz. la vidpunkto ke ''ĉinia kaligrafio'' estis pli alta arto ol pentraĵo aŭ dramo. Manuskriptoj de la klasikaĵoj kaj religiaj tekstoj (plejparte de konfuceano, taoisto kaj budaisto) estis manskribitaj per [[peniko]]. Kaligrafio poste fariĝis komercata, kaj la skribaĵoj de famaj artistoj fariĝis estimataj posedaĵoj. [[ĉinlingva literaturo|Ĉina literaturo]] havas longan pasintecon; la plej frua klasika laboro en Ĉino, la ''[[Yijing]]'' (易经) aŭ ''Libro de Ŝanĝoj''datis je ĉirkaŭ 1000 [[a.K.]] Vigla filozofio dum la [[Periodo de Militantaj Regnoj]] elproduktis tiajn rimarkindajn laborojn kiel konfuceaj ''[[Analektoj de Konfuceo|La Analektoj]]'' kaj [[Laozio|Laozia]] ''[[Daŭdeĝingo|Tao Te Ching]]''. Dinastiaj historioj estis ofte skribataj, komencis kun [[Sima Qian]] ''[[Registroj de la Historiografio]]'', kiu estis skribita de 109 a.K. al 91 a.K. [[Dosiero:QingmingshangHetu.jpg|eta|300ra|<center>[[Laŭ La Rivero Dum Serena Festo]] la ĉefurbo de [[Song-dinastio]] ''Dongjing Bianliang'' (nuna [[Kaifeng]] en provinco [[Henano]])]] Tang-dinastio spertis poezian floradon. [[Kvar Grandaj Klasikaj Romanoj]] de ĉina literaturo estis skribataj dum la Ming kaj Qing dinastioj. [[Tipografio]] movebla estis evoluigata je Song-dinastio. Song-dinastio estis ankaŭ periodo de granda [[scienca literaturo]] kaj vidis la kreon de laboroj kiel Su Song-a ''Xin Yixiang Fayao'' kaj Shen Kuo-a ''[[Sonĝaj Basenaj Eseoj]]''. Estis ankaŭ grandegaj laboroj de historiografio kaj granda enciklopedio, kiel Sima Guang-a ''[[Zizhi Tongjian]]'' de 1084 [[p.K.]] aŭ la ''Kvar Grandaj Libroj de [[Song-dinastio|Song]]'' plene kompilitaj kaj redaktitaj je la [[11-a jarcento]]. De jarcentoj, religia kaj socia progreso en Ĉinio povus esti atingita alte tra la [[ekzamensistemo en la ĉina imperio|imperiaj ekzamenoj]], kiu gvidis al la kreo de [[meritokratio]], la sukceso estis havebla nur al viroj, kiuj povus havigi testan preparon. Imperiaj ekzamenoj postulitaj rilatis pri eseoj kaj majstreco de la konfuceaj klasikaĵoj. Tiuj, kiuj pasis la plej altan nivelon de la ekzameno, fariĝos elitaj oficuloj sciitaj kiel ''jinshi,'' tre estimata socio-ekonomia pozicio. Ĉinaj filozofoj, verkistoj kaj poetoj estis tre respektitaj kaj ludis kernajn rolojn en konservanta kaj antaŭeniganta kulturo de la antikva Ĉinio. Ĉinio inventis multnombrajn [[muzika instrumento|muzikajn instrumentojn]], kiel [[ĝonghuo]], [[guĉino]], [[ŝengo]] kaj [[ŝjiao]] (vertikala fluto), [[erhuo]] kaj [[pipao]], multe disvastigitaj poste en [[Orienta Azio]] kaj [[Sud-Orienta Azio|Sudorienta Azio]], precipe al Japanio, Koreio kaj Vjetnamio. === Arto === {{Ĉefartikolo|Ĉina arto}} '''Ĉina arto''' enhavas diversajn tradiciaĵojn de ĉinaj [[metio]]j（ekz.[[ceramiko]] kaj [[porcelano]], [[jado|jadaĵo]]）, [[belarto]]（ekz. [[kaligrafio]], [[tradicia ĉina pentraĵo]], [[literaturo]]（ekz.[[poezio]], [[romano]]）, [[muziko]]（ekz.[[guĉino]], [[ĝengo]], nuntempa [[arto]]（ekz.[[danco]], [[opero]]）ktp. :;Literaturo {{Ĉefartikolo|Ĉina literaturo}} Ekde la frua [[Qin-dinastio]], [[La Libro de Poezio]], [[La Kantoj, La Elegioj]], Han-dinastia rimprozo (汉赋), Kroniko pri Jin-dinastio (晋书), Poezio de Tang, [[Cio]] (poezio de Song-dinastio), Yuan-kantoj, [[Romano]] de [[Ming-dinastio]] kaj [[Qing-dinastio]]. [[Dosiero:Songhuizong8.jpg|eta|180ra| Aŭskultante Guĉinon, pentrita de Huizhong Imperiestro de Song-dinastio]] :;Pentraĵo {{Ĉefartikolo|Ĉina pentraĵo}} Tradicia ĉina pentraĵo estas nomita ŝtatapentraĵo en Ĉinio，ĉefe per tuĉpeniko, mola skribaĵo aŭ man-fingro，per tuĉo kaj pigmento. Enhavo de tradicia ĉina pentraĵo estas: floro kaj birdo, monto kaj akvo kaj homa figuro. [[Dosiero:Bianzhong.jpg|200ra|maldekstra|eta|[[Bjanzongo de Markizo Yi de Zeng]] en la frua [[Periodo de Militantaj Regnoj]]]] :;Muziko {{Ĉefartikolo|Ĉina muziko}} Ekde la [[neolitiko]] de Ĉinio jam aperiĝis osta [[fluto]]， kiu estas plejfrua [[blovinstrumento]] nun-konata en la mondo. Ĉina tradicia muziko havas klaran apartecon. Ĉefaj muzikiloj estas ekzemple [[ĝengo]], [[guĉino]], [[jueĉino]], [[ŝjiao]] ktp. Muziknotoj baziĝas sur kvintonaj [[gamo (muziko)|gamoj]]: 宫(pinjino: gōng) - do, 商(shāng) - re, 角( jué) - mi, 徵(zhǐ) - sol, 羽(yǔ) – la. Ĉina tradicia danco havis longan historion, kiu rilatas profunde kun [[Vuŝuo]], [[akrobataĵo]] kaj tradicia opero. Tiu prezentas la tradician ĉinan kulturon kaj estetikon. [[Opero]] estas tradicia ĉina teatra arto, ĉefe [[Pekina Opero]], Kunĉju-opero, Henan-opero kaj alilokaj operoj: [[Hebei]], [[Shanxi]], [[Kantono]], [[Zejiang]], [[Anhui]] ktp. === Lingvoj === {{Ĉefartikolo|Ĉina lingvaro}} Plejparto da lingvoj en Ĉinio apartenas al la [[Ĉinotibeta lingvaro|ĉinotibeta]] lingva familio, parolata de 29 etnoj. Estas ankaŭ pluraj gravaj lingvaj grupoj ene de la [[ĉina lingvaro]]: la plej parolataj varioj estas la [[Mandarena lingvo|mandarena]] (70% el la loĝantaro, kun la varianto la [[putonghua]] la oficiala normo), la [[Vua lingvo|vua]] (en Ĝeĝjango), la [[kantona]] (en Kantonio), la [[minnana lingvo|mina]] (en Fuĝjano), la [[Ĵina lingvo|ĵina]] (en Ŝanŝio), la [[ksianga lingvo|ksianga]] (en Hunano) kaj la [[Hakaa lingvo|haka]] (en Kantonio kaj Fuĝjano). Ne-sinotibetaj lingvoj parolita ĝenerale de {{J|etna malplimulto}} inkluzivas la [[Ĝuanga lingvo|ĝŭanga]], la [[mongola lingvo|mongola]], la [[Tibeta lingvo|tibeta]], la [[ujgura lingvo|ujgura]], la [[miaa lingvo|miaa]] kaj la [[korea lingvo|korea]].<ref name=language>[http://english.gov.cn/2005-08/16/content_23691.htm Lingvoj de Ĉinio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130725061022/http://english.gov.cn/2005-08/16/content_23691.htm |date=2013-07-25 }}, retejo de la registaro de Popola Respubliko de Ĉinio, vidita la 3-an de majo 2006.''</ref> Klasika ĉinlingvo estis la skriba normo en Ĉinio por mil jaroj kaj permesita por skriba komunikado inter parolantoj de diversaj nekompreneblaj lingvoj kaj dialektoj en Ĉinio. Vulgara ĉinlingvo aŭ ''baihua'' estas la skriba normo bazita sur la [[putonghua]] dialekto, unue popularigita en Ming-dinastiaj romanoj kaj estis adoptita (kun gravaj modifaĵoj) dum la frua 20-a jarcento kiel la nacia vulgara. Klasika ĉinlingvo estas ankoraŭ parto de la mezlerneja instruado kaj estas tiel komprenebla por partoj da ĉinoj. === Skriba lingvo === [[Dosiero:Orakelknochen.JPG|maldekstra|eta|200ra|[[Orakola Osta Skribo]] [[Yinxu]] [[Anyang]]， la plej antikva [[Hanzio]] de Ĉinio]] [[Dosiero:Shang_dynasty_inscribed_tortoise_plastron.jpg|eta|180ra|Skribaĵa Muzeo de Ĉinio， la antikva skribsigno]] [[Hanzio]] estas unu de la plej antikvaj skriboj, uzata je plejmulte da uzantoj, ne-alfabeta. Kun mil jaroj, la prononco de hanzio ŝanĝis, sed malmulte ŝanĝis je skribo. Tio utilis por popola interŝanĝo kaj por unuiĝo de Ĉinio. Orakola Osta Skribo estas malkovrita pri la plej frua skriba sistemo en Ĉinio. Orakola Osta Skribo estis skribita sur bestaj ostoj en [[Shang-dinastio]]. Ĝi estis malkovrita je la fino de 19 jarcento en Anyan de Henan-provinco. En Ĉinio, ankaŭ troviĝas la tibeta lingvo, mongola lingvo kaj aliaj nacimalplimultaj lingvoj. Dialekto de hanzio estas granda diferenco precipe en la suda Ĉinio. Hanzio profunde influis Japanion, Korean duoninsulon kaj Vjetnamion. Tio ĉi ankaŭ estas nomita ''Hanzia Kultura Sfero''. Kanao de la japana lingvo estis inventita baze de hanzio. Multe da hanziaj vortoj estas uzataj en ĝi nun ankoraŭ. Koreio preskaŭ same. Vjetnamio uzis hanzion antaŭ la kolonio de Francio. En la 1960-aj jaroj, la ĉeftera Ĉinio komencis hanzi-simpligon, sed Tajvano ankoraŭ uzas la tradician hanzion. === Moroj === ==== Luktartoj ==== {{Ĉefartikolo|Ĉinaj luktartoj}} '''Ĉinaj luktartoj''', kiuj estas nomataj [[kung fu]] ([[Ĉina]]: 功夫; [[Hanyu Pinyin|pinjine]]: ''gong fu'') aŭ ''ŭu ŝu'' (武術), estas nombro de [[luktarto|luktostiloj]] kiuj disvolviĝis laŭlonge de jarcentoj en [[Ĉinio]]. Tiuj luktostiloj estas ofte klasitaj laŭ komunaj trajtoj, identigitaj kiel "familioj" (家; jiā), "sektoj" (派; pài) aŭ "skoloj" (門; mén) de luktartoj. Ekzemploj de tiaj trajtoj estas fizikaj ekzercoj kiuj inkludasn bestimitadon, aŭ trejnmetodoj inspiritaj de [[Ĉina filozofio|ĉinaj filozofioj]], [[religio]]j kaj [[legendo]]j. ==== Festoj ==== [[Luna kalendaro]], alinome agrikultura kalendaro, estas uzata populare en Ĉinio. Ĝi reflektas ŝanĝon de sezono per 24 [[Suna Periodo|Sunaj Periodoj]]. Ankaŭ Tibeta kalendaro kaj Islama kalendaro. Ĉinio havas multajn tradiciajn festojn, la plejgrava estas printempa festo. Fakte ĝi estas la unua tago de la malnova kalendaro (luna kalendaro). Jen la parto de festoj. {| class="wikitable" frame="box" rules="all" align="center" cellpadding="2" cellspacing="0" |----- ! style="background:#efefef" | Festa Nomo <th style="background:#efefef">Dato ! style="background:#efefef" | Klarigo |----- | [[Ĉina novjara festo|Printempa Festo]] || La 1-a de unua monato de [[luna kalendaro]] | Popoldire pasigi jariĝon，tradicie de la fina tago de antaŭa jaro ĝis la 15-a de unua monato de luna kalendaro (Jŭanŝoa festo) |----- | [[Jŭanŝoa Festo]] || la 15-a de unua monato de luna kalendaro || Manĝi Jŭanŝoon kaj hejma renkontiĝo |----- | [[Serena Festo]] || la 4-a aŭ 5-a de kvara monato de luna kalendaro || balai tombejon kaj doni oferon al prauloj |----- | [[Drakboata Festo]] || la 5-a de kvina monato de luna kalendaro || manĝi [[zonzio]]n kaj ludi [[drakboato]]n por memorigi [[Qu Yuan]] |----- | [[Sepvespera Festo]] || la 7-a de sepa monato de luna kalendaro | la festo por amantoj |----- | [[Festo Spirita de Mortinto]] || la 15-a de sepa monato de luna kalendaro || fantoma festo |----- | [[Aŭtunmeza Festo]] || la 15-a de oka monato de luna kalendaro || hejma renkontiĝo, spekti la lunon kaj manĝi lunkukon |----- | [[Festo Duobla Naŭo]] || la 9-a de naŭa monato de luna kalendaro || respekti maljunulon. |} ==== Konstituciaj Festoj inter du bordoj ==== ===== Festoj de la Respubliko de Ĉinio ===== * Novjariĝa Tago (中華民國開國纪念日)： la 1-a de la 1-a monato， ekde la jaro 1912, la unua Novjaro laŭ la Gregoria kalendaro post la Revolucio de 1911-1912. * Printempa Festo (春節)： ferio je 6 tagoj， jarfina tago de la [[luna kalendaro]],、eka tago de Novjaro. * Memoriga Tago por Paco (和平紀念日)： je la 28-a de Februaro, memorige por 228 Evento en 1947. * Arboplanta Tago (植樹節): je la 12-a de marto, ankaŭ funebra tago de Nacia Patro. * Infana Tago (兒童節)： je la 4-a de aprilo. * Nacia Tombejbala Tago (民族掃墓節)： je la 4-a aŭ 5-a de aprilo. [[Serena Festo]]. * Labora Tago (勞動節)： je la 1-a de majo, partoj da laborantoj havas ferion. * Drakboata Festo (端午節)： je la 5-a de majo laŭ luna kalendaro * Armeana Tago (軍人節),、Defenda Eduka Tago (全民國防教育日)： je la 3-a de septembro, Naciaj Armeanoj de Respubliko de Ĉino ferias laŭregulare. * Naskiĝtago de Konfuzeo (孔子誕辰紀念日)、Instruista Festo (教師節)： je la 28-a de septembro. * Aŭtunmeza Festo (中秋節)： je la 15-a de la oka monato de la luna kalendaro. * Nacia Tago (國慶日)： je la 10-a de oktobro. Memorige pri la Revolucio de 1911-1912. * Reliberiga Tago de Tajvano (臺灣光復節)： je la 25-a de oktobro. * Naskiĝtago de Nacia Patro (國父誕辰日): je la 12-a de novembro. * Konstitucia Tago (行憲纪念日)： je la 25-a de decembro, memorige por konstitucia komenciĝo de Respubliko de Ĉinio en 1947. ===== Festoj de Popola Respubliko de Ĉinio ===== * Novjariĝa Tago (元旦)： je la 1-a de januaro, unu tago da ferio laŭ konstitucio. * Printempa Festo (春节)： ekde la jarfina festo de la luna kalendaro je 3 tagoj laŭ konstitucio kaj inkluzive de 4 ripozaj tagoj, du antaŭ la festo kaj du post la festo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.xinhuanet.com/society/2007-12/16/content_7259301.htm |titolo=Decido de la Ŝtata Konsilantaro pri Feria Modifo Tutlande |alirdato=2011-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110514140333/http://news.xinhuanet.com/society/2007-12/16/content_7259301.htm |arkivdato=2011-05-14}}</ref>。 * Virina Tago (妇女节)： je la 8-a de aŭgusto, duona tago da ferio nur por virinoj. * Serena Festo (清明节)： je la 4-a aŭ 5-a de aprilo. [[Serena Festo]], ferio je 1 tago. * Labora Tago (劳动节)： je la 1-a de majo, 1 tago. * Junula Tago (青年节)： je la 4-a de majo, duona tago da ferio por junularo de 14 ĝis 28 jaroj. * Drakboata Festo (端午节)： je la 5-a de kvina monato de luna kalendaro, unu tago da ferio. * Infana Festo (儿童节) je la 1-a de junio, unu tago por infanoj sub 14 jaroj. * Armea Tago (中国人民解放军建军节)： je la 1-a de aŭgusto, duona tago da ferio por armeanoj. * Instruista Tago (教师节)： je la 10-a de septembro, duona tago da ferio por instruistoj. * Aŭtunmeza Festo(中秋节)： je la 15-a de la oka monato de la luna kalendaro, unu tago da ferio. * Nacia Tago(国庆节)： je la 1-a de oktobro, 3 tagoj da ferio laŭ konstitucio kaj inkluzive de 4 ripozaj tagoj, du antaŭ la festo kaj du post la festo. * Festo Duobla Naŭo (重阳节)： je la 9-a de la naŭa monato, por respekti maljunulojn. ==== Tradiciaj moraj festoj ==== # Printempa Festo：je la eka tago de unua monato de luna kalendaro # Jŭanŝoa Festo：je la 15-a de unua monato de luna kalendaro, la unua tago kun cirkla luno en unu jaro. # Bonvena Tago por [[Mon-dio]]：je la 5-a de unua monato de luna kalendaro. # Kapleviĝa Tago de Drako：je la 2-a de dua monato de luna kalendaro. Draka kapo leviĝas je la tago laŭ mito. # [[Ŝansi Festo]]：je la 3-a de tria monato de luna kalendaro, edzino de ĉiela dio okazigas renkontiĝon pri persiko de senmorteco. # [[Malvarma Manĝaĵa Tago]]：je la antaŭa tago de Serena Festo. # Serena Festo： je la 4-a ŭ 5-a de kvara monato de luna kalendaro. # [[Naskiĝa Tago de Budho]]：je la 8-a de kvara monato. # [[Drakboata Festo]]：je la 5-a de kvina monato de luna kalendaro. # [[Somera Solstico]]：je la 21-a de sesa monato de luna kalendaro. # [[Sepvespera Tago]]：je la 7-a de sepa monato de luna kalendaro, tago por amantoj. # [[Spirita Festo de Mortinto]]：je la 15-a de sepa monato de luna kalendaro,fantoma festo. # [[Aŭtunmeza Festo]]：je la 15-a de aŭgusto. # [[Festo Duobla Naŭo]]：je la 9-a de naŭa monato. # [[Vintra Solstico]]：je la 22-a de dekdua monato de luna kalendaro. # [[Oka tago de Dekdua Monato]]：je la 8-a de dekdua monato de luna kalendaro. # [[Jareta Festo]]: je la 22-a de dekdua monato de luna kalendaro, Ofera Tago por Kuir-dio. Kuir-dio foriros al ĉiel-dio raporti ĉion pri via familio je la tago. La tago estas fakta komenciĝo de Novjariĝo. # [[Jarfina Tago]]：je la fina tago de dekdua monato, unu monato havas 30 tagojn, alinome: 30, 30 de granda Jaro. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Ĉina Popola Respubliko]] * [[Respubliko de Ĉinio]] * [[Historio de Ĉinio]] * [[Ĉina kuirarto]] * [[Etnoj en Ĉinio]] * [[Listo de urboj de Ĉinio]] * [[Tibeto]] * [[Historio de la Ĉina Popola Respubliko]]. * [[Ĉina sesdekjara ciklo]] * [[Ĉina imperiestro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{ueavikio|Ĉinujo|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [http://esperanto.china.org.cn/ Ĉina Interreta Informa Centro] * [http://www.espero.com.cn/ El Popola Ĉinio] * [http://www.state.gov/p/eap/ci/ch/ Usona Ŝtata Departemento retpaĝaro pri Ĉinio (angle)] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html Ĉinio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161013030611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |date=2016-10-13 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{en}} * [http://www.export.gov/china/country_information/index.asp?dName=country_information Usona registara retpaĝaro pri komerco (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110523064139/http://www.export.gov/china/country_information/index.asp?dName=country_information |date=2011-05-23 }} * [http://www.chinapage.com/map/map.html#desert Mapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080513085635/http://www.chinapage.com/map/map.html#desert |date=2008-05-13 }} * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/ĉinio Vojaĝraportoj pri Ĉinio, ĝiaj historio kaj vizitindaĵoj] {{eo}} {{Metaŝablono en artikolo|Cito}} [[Kategorio:Antikva epoko]] [[Kategorio:Ĉinio| ]] [[et:Hiina#Hiina Rahvavabariik]] oqad0pbkn5q9hue6bx413puzlfefyyi 0 361252 9488096 8419732 2026-10-04T12:55:42Z Sj1mor 12103 9488096 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Punktoflugila falketo |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Spiziapteryx circumcincta Spot-winged Falconet, Chancaní Natural Reserve, Córdoba, Argentina 02.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Punktoflugila falketo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Falkoformaj]] ''Falconiformes'' |familio = [[Falkedoj]] ''Falconidae'' |genro = ''[[Spiziapteryx]]'' |specio = ''S. circumcincta'' |statuso = LC |dunomo = ''Spiziapteryx circumcincta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Jakob Kaup|Kaup]], [[1852]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktoflugila falketo''' (''Spiziapteryx circumcincta'') estas specio de [[rabobirdo]] de la familio de [[Falkedoj]]. Ĝi estas [[Monotipo (biologio)|monotipa]] en la genro '''''Spiziapteryx'''''. Oni ne konas [[subspecio]]jn.<ref name=cle>[http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view Clements, J. F. 2007. ''The Clements Checklist of Birds of the World, 6a Eldono''. Cornell University Press. Elŝutebla el Laboratorio Cornell de Ornitologio]</ref> Ĝi troviĝas en [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Paragvajo]], kaj ĉefe en [[Urugvajo]] kaj estis nur ununura konstato en suda Brazilo. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j aŭ [[arbustaro]]j. [[Dosiero:Spiziapteryx circumcincta 1862.jpg|eta|maldekstra|180ra]] Temas pri malgranda kaj fortika birdospecio 25-31 cm longa kun malhelgrizbruna dorso kaj kapo pli malhelgrizbruna kie estas '''du helaj strioj''' unu superokula kaj alia subokula, kio havigas la specion nekonfuzeblan aspekton, dum la subaj partoj estas blankaj kun vertikala strieco malhelgriza, kaj la ventro estas blanka. La irisoj kaj kruroj estas flavaj, dum la beko estas hokoforma kaj helgriza kun nigra pinto. Ege karaktera eco estas tre malhelbrunaj vosto kaj flugiloj tiuj kun rimarkindaj '''blankaj punktoj''' kiuj nomigas la specion. Tiu specio estas [[ĉiomanĝanta]], kiu manĝas insektojn, lacertojn kaj birdetojn. Uzas abandonitajn nestojn por nestumadi. == Referencoj == {{Referencoj}} * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/49485/all Spiziapteryx circumcincta]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 24an de julio 2007. == Eksteraj ligiloj == * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Falconidae/Spiziapteryx_circumcinctus.jpg/view.html Bildo ĉe ADW] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081012235711/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Falconidae/Spiziapteryx_circumcinctus.jpg/view.html |date=2008-10-12 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Falkoformaj]] [[Kategorio:Falkedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] ltggksq2zu1pbn4jcdi9zgpbn5dl1y7 0 363728 9488116 8808565 2026-10-04T13:18:26Z Sj1mor 12103 9488116 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Büsserach |blazono=[[Dosiero:Buesserach-blason.png|120ra|centre|<small>Blazono de Büsserach</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Büsserach |bildo=[[Dosiero:Buesserach katolika preghejo 659.JPG|285ra|centre|<small>Katolika preĝejo de Büsserach</small>]] |priskribo de bildo=Bildo de Büsserach |kantono=Soloturno |distrikto=[[Thierstein (distrikto)|Thierstein]] |latitudo=47/23/30/N |longitudo=7/32/25/E |regiono-ISO=CH-SO |loĝantaro=1995 |areo=7,55 |alteco=420 |poŝtkodo=4227 |kodo=2614 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Büsserach 2007.png|285ra|centre|<small>Mapo de Büsserach </small>]] |priskribo de mapo=Mapo de Büsserach }} '''Büsserach''' estas komunumo en la [[distrikto Thierstein]] en [[Kantono Soloturno]], [[Svislando]]. Ĝi havis {{formatnum:1995}} loĝantojn je la 31-a de decembro 2010. == Geografio == Büssach situas en valo de la [[Soloturna Ĵuraso]] ĉe la bordo de la rivero [[Lüssel]], orienta alfluanto de [[Birs]], norde de [[Passwang-Pasejo]]. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Büsserach limas en nordo al [[Breitenbach SO|Breitenbach]], en nordoriento al [[Fehren]], en sudoriento al [[Meltingen]], en sudo al [[Erschwil]], en sudokcidento al [[Grindel]], kaj en nordokcidento al [[Wahlen BL|Wahlen]]. == Trafiko == Tra Büsserach pasas la kantona ĉefvojo n-ro 253 de [[Zwingen]] tra [[Breitenbach SO|Breitenbach]] kaj [[Passwang-Pasejo]] al [[Balsthal]]. Per [[poŝtaŭtolinio]], kiu trafikas sur tiu vojo, la komunumo estas konektita al la publika transportreto. == Vidindaĵoj == La hodiaŭa katolika preĝejo Sankta Petro estas novkonstruaĵo de la jaro [[1953]]. Ĝia turo estis konservita de la malnova preĝejo kaj datiĝas el la jaro [[1464]] kaj servas ek de [[1995]] kiel muzeo. La rekonilo de Büsserach estas la [[Kastelo Nov-Thierstein]], kiu tronas sur roko sude de la vilaĝo apud la kantona ĉefvojo al [[Passwang-Pasejo]]. == Historio == La unua dokumenta mencio de Büsserach datiĝas el la jaro [[1194]] kiel ''Buezherach''. Dum [[mezepoko]] la senjoroj pri Büsserach estis la Grafoj de Thierstein. Dum la [[Malnova Zurika Milito]] [[Aŭstrio|aŭstriaj]] trupoj sub gvido de Peter de Mörsberg en la jaro [[1445]] prirabis la vilaĝon. Post la formorto de la grafa familio en la jaro [[1522]] la urbo [[Soloturno]] akiris la regadon pri Büsserach. Ek de tiam ĝis la [[Helveta Revolucio]] de la jaro [[1798]] en la Kastelo Nov-Thierstein residencis la soloturna [[vokto|kamparvokto]]. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1178.php ''Lukas Schenker'': ''Büsserach'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2005-01-24)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.büsserach.ch Oficiala retejo de la komunumo Büsserach] {{HLS|D1178}} {{Komunejokat}} == Bildoj == <gallery> Dosiero:Buesserach katolika preghejo 639.JPG|<small>Turo de la katolika preĝejo Sankta Petro</small> Dosiero:Buesserach katolika preghejo 648.JPG|<small>La preĝejo de interne</small> Dosiero:Buesserach Preghejoturomuzeo 652.JPG|<small>Preĝejoturomuzeo</small> Dosiero:Buesserach 662.JPG|<small>Kantona ĉefvojo</small> Dosiero:Buesserach rivereto Luessel 632.JPG|<small>Lüssel</small> Dosiero:Buesserach 629.JPG|<small>Bonveniga tabulo ĉe la vilaĝeniro</small> Dosiero:Büsserach Kastelo Nov-Thierstein 624.JPG|Kastelo Nov-Thierstein </gallery> <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Thierstein}} 926omhjasjenm64ulh94fjh33ufwa3f 4 366080 9488079 9486743 2026-10-04T12:19:37Z Goren 4701 /* Sarastamo */ 9488079 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) {{kom}} La enhavon de la diskutpaĝo bonus konservi kiel dokumentigon, sed ĝi ne plu bone troveblas, se la koncerna teksto estas for, tial plej bonas kopii ĝin ĉi tien. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:42, 20 sep. 2026 (UTC) '''Diskuto:Esperanto Eksport':''' '' Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas?'' Mi ne trovas ajnan fonton pri ĝi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:01, 7 okt. 2025 (UTC) :@[[Uzanto:Roberto|Roberto]] vi kreis la paĝon en 2009. ĉu vi scias pli? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:02, 7 okt. 2025 (UTC) ::Laŭ mi indas forviŝi la artikolon. Mi tre bone konas la malagasan Esperanto-movadon kaj neniam aŭdis pri tiu firmao. [[Uzanto:Ulrich Matthias|Ulrich Matthias]] ([[Uzanto-Diskuto:Ulrich Matthias|diskuto]]) 20:51, 18 nov. 2025 (UTC) :::Mi vere ne memoras pri io, kion mi verkis antaŭ 17 jaroj. Mi pensas ke oni povas forigi ĝin kaj eble meti noton en artikolo pri Madagaskaro dirante ke eble ĝi ekzistis. Tre eble estis nur iu, kiu revis krei ion tian. Ofte naivaj homoj anoncas, ke ili kreis klubon, entrepenon, revuon aŭ ion ajn, kiu uzos Esperanton, sed tio estas nur revo. Tio okazas ekde la komenco de la movado. Tre eble iu anoncis tion, kaj mi kredis ĝin. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:55, 4 dec. 2025 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! == Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo == {{Propono de forigo |artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo |kialo = Duoblaĵo akcidente kreita |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]]. Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC) == Sarastamo == {{Propono de forigo |artikolo = Sarastamo |kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita. Ĝi estis farita de nekonata anonimulo, kio do ne taŭgas kiel savanto - sola alternativo al forigo laŭ mi estus kompleta retraduko de la finna teksto kaj ankaŭ farado de deca vikidatumero ... sed tion oni same bone povas fari post forigo de tiu ĉi ĝermeta ruino (la finna teksto ja ĉiam restos). |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{Por}} forigo de la artikolo en nuna stato. Estas absolute nenio savebla en ĝi, eĉ la nomo estas fuŝa (ĝuste estus ''Markku Sarastamo''). Verŝajne temas pri la sama anonimulo kiu jam estas kreinta multajn same malaltkvalitajn artikolojn pri Suomio kaj suomaj kulturaj fenomenoj kun nova IP. Se ŝli registriĝos, ni povos kunlabori al ŝli kaj helpi al ŝli fruktodone kontribui pri suomaj temoj, kiuj estas vere ne sufiĉe reprezentataj en nia Vikipedio, sed ĵus nun estas nenio kion ni povas fari. == Du ŝablonoj: Ŝablono:Lang- == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Lang-mhd |artikolo2 = Ŝablono:Lang-mhg |kialo = neuzata, rompita, malĝusta lingvokodo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:17, 2 okt. 2026 (UTC) |tempo = 2026-10-09 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} sobnh3wmfs2bfszkmig42fyy01iwe2n 0 367969 9488100 8675279 2026-10-04T12:56:26Z Sj1mor 12103 9488100 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Susch (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo de Kantono Grizono |nomo=Susch |blazono=[[Dosiero:CHE Susch COA.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de Susch</small>]] |bildo=[[Dosiero:Susch1.jpg|eta|285ra|centre|<small>Susch</small>]] |distrikto=[[Inn/En (distrikto)|Inn/En]] |komunumaro=[[Sur Tasna (komunumaro)|Sur Tasna]] |koord={{Koordinatoj gms|46|45|0|N|10|4|0|E}} |loĝantoj=222 |areo=93,93 |alteco=1438 |poŝtkodo=7542 |kodo=3744 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Susch 2009.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de Susch</small>]]}} == Pri la komunumo == '''Susch''' (germanlingva kaj ĝis [[1943]] oficiala nomo: '''Süs''') estas komunumo de la [[komunumaro Sur Tasna]] kaj la [[distrikto Inn/En]] en [[Kantono Grizono]], [[Svislando]]. Ĝi havis 222 loĝantojn je la 31-a de decembro [[2009]]. == Geografio == Susch situas en la [[Engadino|Suba Engadino]] ĉe la suda flanko de [[Flüela-Pasejo]]. De Flüela-Pasejo alfluas al [[Inn|Eno]] en la centro de Susch la rivero ''Susasca''. La komunumo konsistas el la vilaĝo Susch okcidente de Eno kaj [[Surpunt]] oriente de Eno, kaj [[Raglia]] en nordo de la komunumo. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Susch limas en nordo al [[Klosters-Serneus]], en oriento al [[Lavin]], en sudo al [[Zernez]], en okcidento al [[S-chanf]], kaj en nordokcidento al [[Davos]]. == Trafiko == Tra Susch pasas de sudo al nordoriento la kantona ĉefvojo n-ro 27 de [[Malojo-Pasejo]] tra [[Engadino]] al [[Tirolo]]. De oriento alvenas la kantona ĉefvojo n-ro 28 de [[Flüela-Pasejo]]. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita pere de la engadina linio de [[Retia Fervojo]], kiu kondukas paralele al la rivero [[Inn|Eno]] kaj la kantona ĉefvojo n-ro 28. Poŝtaŭtolinio krome kondukas tra Flüela-Pasejo al [[Davos]]. == Historio == La unua dokumenta mencio de Susch datiĝas el la jaro [[1161]] kiel ''Susis''. Sur la diversaj montetoj de la komunumo estis faritaj malkovroj de restaĵoj el la [[bronzepoko|bronzo-]] kaj [[ferepoko]]. En la jaro [[1200]] estis la unuan fojon menciita la turo de la familio Planta en Praschun, kiu verŝajne estis konstruita en la 13-a jarcento. Ĝi estis detruita de aŭstriaj trupoj dum la [[Tirola Milito]] en la jaro [[1499]]. en la jaro [[1635]] la duko Henri de Rohan kaj Jörg Jenatsch konstruis sur la monteto Chaschinas la steloforman fortikaĵon ''Fortezza''. En la jaro [[1325]] Susch kune kun Lavin disiĝis de la paroĥo [[Ardez]]. En la jaro [[1422]] Susch fariĝis propra [[paroĥo]]. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1523.php ''Paul Eugen Grimm'': ''Susch'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2005-02-22)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Susch (stacidomo)]] * [[Sagliains (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.susch.ch Oficiala retejo de la komunumo Susch] {{HLS|D1523}} {{Komunejokat}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Inn/En|Sur Tasna}} fz4q2ewa05kjcdut8bbdzpatbaphmyk 0 374403 9488210 7087890 2026-10-04T16:09:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''LÁZÁR Vilmos''' (pro. la:za:r vilmoŝ) estis [[kolonelo]] dum la liberecbatalo de la [[hungara revolucio de 1848]] kaj unu el [[la 13 martiroj de Arad]], naskiĝinta en [[Nagybecskerek]] la [[24-an de oktobro]] [[1817]] kaj mortinta en [[Arado]] la [[6-an de oktobro]] [[1849]]. == Biografio == Vilmos Lázár estis oficiro en la imperiestra armeo, poste en [[1848]] kapitano, de [[1-a de februaro]] [[1849]] majoro, poste en rango de kolonelo brigadkomandanto ĉe la norda armeo. Pro sia malsano li povis partopreni en la luktoj nur de somero de [[1849]]. Li senarmiĝis ĉe [[Karánsebes]]. == Verko == * ''Lázár Vilmos 1849-ki honvédezredes aradi fogságában kivégeztetése előtt írt emlékiratai'' (Sátoraljaújhely, 1883). == Fonto == * [https://web.archive.org/web/20130726014256/http://oktober6.kormany.hu/lazar-vilmos-eletrajza Biografio] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lazar, Vilmos}} [[Kategorio:Hungaraj oficiroj]] [[Kategorio:La 13 martiroj de Arad]] [[Kategorio:Hungariaj armenoj]] 660jlul3uj845lw6j3fnjsg4ygd9j98 0 377629 9488413 9094879 2026-10-05T04:23:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488413 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Putin and Jiang Zemin document-signing ceremony 2001.jpg|eta|[[Jiang Zemin]] kaj [[Vladimir Putin]]]] La '''ĉina-rusia [[traktato de amikeco]]''' estas dudekjara strategia traktato, kiu estis subskribita de la du gvidantoj de la internaciaj povumoj, [[Jiang Zemin]] kaj [[Vladimir Putin]] la [[16-an de julio]] [[2001]]. ==Vidu ankaŭ== * [[BRICS]] ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.fmprc.gov.cn/eng/wjdt/2649/t15771.htm Text of the Treaty] — Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China * [http://english.people.com.cn/english/200107/16/eng20010716_75105.html "China, Russia Sign Good-Neighborly Friendship, Cooperation Treaty"] — ''[[People's Daily]]'' * [http://www.chinese-embassy.no/eng/dtxw/t110017.htm "China, Russia Sign Good-Neighborly Treaty of Friendship, Cooperation" (details)] — The Chinese Embassy in Norway * [http://www.china.org.cn/english/2002/Jul/36991.htm "Anniversary of Sino-Russian Good-Neighborly Treaty Marked"] — China Internet Information Center *[http://english.chinamil.com.cn/site2/special-reports/2005-08/16/content_274207.htm "China, Russia to promote military cooperation"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060507132549/http://english.chinamil.com.cn/site2/special-reports/2005-08/16/content_274207.htm |date=2006-05-07 }} — ''People's Daily'' * [http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-01/01/content_508523.htm Chinese, Russian leaders exchange new year's greetings" (2006)] — [[Xinhua]] * [http://english.peopledaily.com.cn/200506/30/eng20050630_193359.html "Chinese president arrives in Moscow for state visit" (2005)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130923071938/http://english.peopledaily.com.cn/200506/30/eng20050630_193359.html |date=2013-09-23 }} — ''People's Daily'' * [https://web.archive.org/web/20160304040347/http://news.xinhuanet.com/english/2005-06/30/content_3154066.htm "Hu: Sino-Russian ties enter a new phase"] — Xinhua * [http://en.rian.ru/analysis/20060110/42926674.html "Russian-Chinese border most problematic ecologically"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204040411/http://en.rian.ru/analysis/20060110/42926674.html |date=2012-02-04 }} — RIA Novosti * [https://web.archive.org/web/20020812101418/http://www.idsa-india.org/AN-JAN0102-5.htm "Post-Cold War Sino-Russian Relations: An Indian Perspective"] — Institute for Defense Studies and Analyses * [http://www.twq.com/01autumn/garnett.pdf "Challenges of the Sino-Russian Strategic Partnership" (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060517235219/http://www.twq.com/01autumn/garnett.pdf |date=2006-05-17 }} — [[Center for Strategic and International Studies]] * [http://www.asiaquarterly.com/content/view/129/40/ "Power Politics in Central Asia"] — ''[[Harvard University|Harvard]] Asia Quarterly'' [[kategorio:Rilatoj de Ĉinio kaj Rusio]] [[Kategorio:Traktatoj de la 21-a jarcento]] [[kategorio:Politiko en 2001]] 8m5mrjsf8imx61dgno5df8039eo3eg1 0 377787 9488109 9107891 2026-10-04T13:09:12Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ 9488109 wikitext text/x-wiki '''Programaro de Mikrosofto kun fontaliro ''' ({{l-en|Microsoft software with shared source}}) aŭ '''Iniciato pri dividita fontkodo''' ({{l-en|Shared Source Initiative}}) estas ŝirma termino, kiu kovras kelkajn el la juraj mekanismoj de [[Microsoft]] rilate al distribuado de [[programaro|programara]] [[fontkodo]]. La iniciato de dividita [[fontkodo]] de Microsoft lanĉita en majo [[2001]]<ref>[http://www.geekzone.co.nz/content.asp?contentid=4253 Geekzone: Microsoft announces expansion of Shared Source Initiative]</ref> inkludas aron da [[teknologio]]j kaj [[permesilo]]j. La plej multaj el ĝiaj fontokodofertoj elŝuteblas post indiko de necesaj kriterioj. ==Vidu ankaŭ== * [[Libera programaro]] * [[Malfermitkoda programaro]] ==Referencoj== {{referencoj|2}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.microsoft.com/opensource/default.aspx Open Source at Microsoft] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/default.mspx Microsoft Shared Source Initiative Home Page] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/licensingbasics/default.mspx Microsoft Shared Source Basics] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/Licensing/default.mspx List of Microsoft Shared Source Licensing Programs] [[kategorio:Programaj permesiloj]] [[kategorio:Microsoft]] 3tft8pqjz3t82u2u51jc0fxx5nz0eav 9488118 9488109 2026-10-04T13:18:36Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ 9488118 wikitext text/x-wiki '''Programaro de Mikrosofto kun fontaliro ''' ({{l-en|Microsoft software with shared source}}) aŭ '''Iniciato pri dividita fontkodo''' ({{l-en|Shared Source Initiative}}) estas ŝirma termino, kiu kovras kelkajn el la juraj mekanismoj de [[Microsoft]] rilate al distribuado de [[programaro|programara]] [[fontkodo]]. La iniciato de dividita [[fontkodo]] de Microsoft lanĉita en majo [[2001]]<ref>[http://www.geekzone.co.nz/content.asp?contentid=4253 Geekzone: Microsoft announces expansion of Shared Source Initiative]</ref> inkludas aron da [[teknologio]]j kaj [[permesilo]]j. La plej multaj el ĝiaj fontokodofertoj elŝuteblas post indiko de necesaj kriterioj. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== * [[Libera programaro]] * [[Malfermitkoda programaro]] ==Referencoj== {{referencoj|2}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.microsoft.com/opensource/default.aspx Open Source at Microsoft] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/default.mspx Microsoft Shared Source Initiative Home Page] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/licensingbasics/default.mspx Microsoft Shared Source Basics] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/Licensing/default.mspx List of Microsoft Shared Source Licensing Programs] [[kategorio:Programaj permesiloj]] [[kategorio:Microsoft]] 93tjupamkolba70ms8odsm97b00elaf 9488121 9488118 2026-10-04T13:20:30Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Nuligis version 9488118 de [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Speciala:Contributions/VolodimirSvjatoslaviĉ|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskutpaĝo]]) 9488121 wikitext text/x-wiki '''Programaro de Mikrosofto kun fontaliro ''' ({{l-en|Microsoft software with shared source}}) aŭ '''Iniciato pri dividita fontkodo''' ({{l-en|Shared Source Initiative}}) estas ŝirma termino, kiu kovras kelkajn el la juraj mekanismoj de [[Microsoft]] rilate al distribuado de [[programaro|programara]] [[fontkodo]]. La iniciato de dividita [[fontkodo]] de Microsoft lanĉita en majo [[2001]]<ref>[http://www.geekzone.co.nz/content.asp?contentid=4253 Geekzone: Microsoft announces expansion of Shared Source Initiative]</ref> inkludas aron da [[teknologio]]j kaj [[permesilo]]j. La plej multaj el ĝiaj fontokodofertoj elŝuteblas post indiko de necesaj kriterioj. ==Vidu ankaŭ== * [[Libera programaro]] * [[Malfermitkoda programaro]] ==Referencoj== {{referencoj|2}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.microsoft.com/opensource/default.aspx Open Source at Microsoft] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/default.mspx Microsoft Shared Source Initiative Home Page] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/licensingbasics/default.mspx Microsoft Shared Source Basics] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/Licensing/default.mspx List of Microsoft Shared Source Licensing Programs] [[kategorio:Programaj permesiloj]] [[kategorio:Microsoft]] 3tft8pqjz3t82u2u51jc0fxx5nz0eav 9488125 9488121 2026-10-04T13:21:19Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Referencoj */ 9488125 wikitext text/x-wiki '''Programaro de Mikrosofto kun fontaliro ''' ({{l-en|Microsoft software with shared source}}) aŭ '''Iniciato pri dividita fontkodo''' ({{l-en|Shared Source Initiative}}) estas ŝirma termino, kiu kovras kelkajn el la juraj mekanismoj de [[Microsoft]] rilate al distribuado de [[programaro|programara]] [[fontkodo]]. La iniciato de dividita [[fontkodo]] de Microsoft lanĉita en majo [[2001]]<ref>[http://www.geekzone.co.nz/content.asp?contentid=4253 Geekzone: Microsoft announces expansion of Shared Source Initiative]</ref> inkludas aron da [[teknologio]]j kaj [[permesilo]]j. La plej multaj el ĝiaj fontokodofertoj elŝuteblas post indiko de necesaj kriterioj. ==Vidu ankaŭ== * [[Libera programaro]] * [[Malfermitkoda programaro]] ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.microsoft.com/opensource/default.aspx Open Source at Microsoft] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/default.mspx Microsoft Shared Source Initiative Home Page] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/licensingbasics/default.mspx Microsoft Shared Source Basics] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/Licensing/default.mspx List of Microsoft Shared Source Licensing Programs] [[kategorio:Programaj permesiloj]] [[kategorio:Microsoft]] l0sxowzbxwvtofmtugjokwbmmk0ejgd 9488138 9488125 2026-10-04T13:26:02Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 9488138 wikitext text/x-wiki '''Programaro de Mikrosofto kun fontaliro ''' ({{l-en|Microsoft software with shared source}}) aŭ '''Iniciato pri dividita fontkodo''' ({{l-en|Shared Source Initiative}}) estas ŝirma termino, kiu kovras kelkajn el la juraj mekanismoj de [[Microsoft]] rilate al distribuado de [[programaro|programara]] [[fontkodo]]. La iniciato de dividita [[fontkodo]] de Microsoft lanĉita en majo [[2001]]<ref>[http://www.geekzone.co.nz/content.asp?contentid=4253 Geekzone: Microsoft announces expansion of Shared Source Initiative]</ref> inkludas aron da [[teknologio]]j kaj [[permesilo]]j. La plej multaj el ĝiaj fontokodofertoj elŝuteblas post indiko de necesaj kriterioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Libera programaro]] * [[Malfermitkoda programaro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.microsoft.com/opensource/default.aspx Open Source at Microsoft] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/default.mspx Microsoft Shared Source Initiative Home Page] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/licensingbasics/default.mspx Microsoft Shared Source Basics] * [http://www.microsoft.com/resources/sharedsource/Licensing/default.mspx List of Microsoft Shared Source Licensing Programs] [[kategorio:Programaj permesiloj]] [[kategorio:Microsoft]] rwwp0wja4wesemgf612squrozhwx76z 0 378559 9488115 8936451 2026-10-04T13:17:46Z Sj1mor 12103 9488115 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Senegala akacio |koloro = lightgreen |dosiero = Acacia_senegal_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-004.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Folioj, floroj, frukto. |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Fabaloj]] ''Fabales'' |familio = [[Fabacoj]] ''Fabaceae'' |subfamilio = [[Mimozedoj]] ''Mimosoideae'' |tribo = ''Acacieae'' |genro = [[Akacio]] ''Acacia'' |dunomo = Acacia senegal |dunomo aŭtoritato = [[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]] |vikispecio = Acacia senegal |komunejo = Acacia senegal |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''senegala akacio''' (''Acacia senegal'') estas en Afriko indiĝena arbospecio el familio de [[fabacoj]] (''Fabaceae''). == Sistematiko == La specion priskribis unuafoje en 1753 la sveda botanikisto [[Carl von Linné]], donante la nomon ''Mimosa senegal''. La germana botanikisto [[Carl Ludwig Willdenow]] en 1806 nomis la specion ''Acacia senegal''. Pliaj sinonimoj estas: * ''Acacia verek'' <span class="Person">Guill. & Perr.</span> * ''Senegalia senegal'' <span class="Person">(L.) Britton</span> Oni diferencigas tri varietojn de la specio: * ''Acacia senegal'' var. ''leiorhachis'' <span class="Person">Brenan</span> * ''Acacia senegal'' var. ''rostrata'' <span class="Person">Brenan</span> * ''Acacia senegal'' var. ''senegal'' == Priskribo kaj kreskejo == La arbusto aŭ arbeto altas de 2 ĝis 6 m, malofte ĝis 8 m. La ombreloforma krono estas forte disbranĉiĝanta kaj formas multajn, supre starantajn branĉojn, je kiuj formiĝas dornoj en tripo kaj grizverdaj, duoble plumitaj folioj. LA fruktoj evoluas el la flavaj aŭ kremflavaj floroj, kiuj entenas 5 ĝis 6 verd-brunajn brilantajn grajnojn. La senegala akacio bezonas jaran precipitaĵon de 100 ĝis 800&nbsp;mm, normale 300 ĝis 400&nbsp;mm, sed ĝi toleras sekan periodon de 8 ĝis 11 monatoj. La planto preferas la sablajn aŭ ete argilajn grundojn en la duonseka [[sahelzono]], precipe en okcidenta Afriko kaj en okcidenta parto de [[Sudano]]. == Uzado == Oni prenas laktosukon ([[Gummi arabicum]]) el sub la arbokrusto. Por tio, oni entranĉas la trunkon kaj la branĉojn de la arbo dum la pluvsezono. Oni povas atingi per relative malmulte da laboro grandan enspezon. La arbo konvenas ankaŭ kontraŭ dezertiĝo kaj ventoerodo, ĉar la abunde disbranĉiĝantaj fibraj radikoj fiksas la sablodunojn. Tradicie, la plantado en Sudano okazas en sinsekvo de [[sorgo]], [[ternukso]], [[sezamo]] kaj [[karkadeo]], tiel estas certigante por 10-15 jaroj la regenerado de la grundo[[fekundeco]]. La enspezo de Gummi arabicum dependas de la sufiĉa okvoprizorgo en la grundo. Esploroj en okcidenta Sudano montris, ke kultivado de senegala akacio kun aliaj kultivplantoj en eta denso (sorgo aŭ karkadeo) donas favoreblan mikskulturon kontraŭ la malriĉeco kaj nutroprizorgo de la loka loĝantaro. La enspezo el gumosuko po arbo ĉe la sama plantodistanco kreskas, ke oni kunkultivas karkadeon. La malpeza kaj malmola ligno estas uzebla ĉe domkonstruo, por bariloj kaj kiel fajromaterialo. La arbokrusto estas riĉa – krom la "arab gumo" aŭ "akacia gumo" - je [[galotanino]] kaj tiel ĝi estas uzata en la afrika popola kuracado kiel [[adstringa]] medicino. {{Projektoj}} [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Arbedoj]] [[Kategorio:Afrotropisa flaŭro]] [[Kategorio:Orientalisa flaŭro]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Dezertaj plantoj]] [[Kategorio:Akacioj]] afbv4xj1magsc9keobgitgp49pnau0f 0 391246 9488282 9487607 2026-10-04T18:38:23Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9488282 wikitext text/x-wiki {{ĉi tiu artikolo|temas pri la historia persono '''Jesuo de Nazaret'''. Pri la kristana kredo pri li vidu ĉe: [[Jesuo Kristo]].}} {{Informkesto gravulo | nomo = Jesuo de Nazaret | dosiero = The Good Shepherd, Priscilla Catacomb,from the 1903 book Die Malereien der Katakomben Roms (Tafeln) by Wilpert, Joseph.jpg | priskribo = Jesuo kiel [[Bona Paŝtisto]], frukristana pentraĵo en Romo, ĉirkaŭ 250 | dato de naskiĝo = ĉ. [[−7|7]] / [[−4|4 a.Kr.]] | dato de morto = ĉ. [[30]] / [[31|31 p.Kr.]] | patro = [[Jozefo de Nazareto]] }} '''Jesuo''', ankaŭ nomata '''Jesuo de [[Nazareto]]''' ({{lang-arc|ישוע}} ܝܫܘܥ, ''Jēŝūʿ'', grekigite {{lang|grc|Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος|Iēsûs ho Nazōraîos}}; naskiĝis inter la jaroj [[−7|7]] kaj [[−4|4 a.Kr.]] probable en [[Nazaret]], mortis ĉirkaŭ la jaroj [[30]] aŭ [[31]] en [[Jerusalemo]]) estis [[judoj|juda]] migranta [[Prediko|predikanto]]. Ekde ĉirkaŭ la jaro 28 li ekaperis publike en [[Galileo (regiono)|Galileo]] kaj [[Judeo]]. Du aŭ tri jarojn poste li estis [[Krucumado|krucumita]] en [[Jerusalemo]] de romiaj soldatoj laŭ ordono de la [[Romio|romia]] [[prefekto]] [[Poncio Pilato]]. La [[Nova Testamento]] (NT) estas la plej grava fonto pri Jesuo, kaj por religio kaj por [[esploro pri la historieco de Jesuo]]. Laŭ la NT, Jesuo alvokis sekvantojn, proklamis al la tiutempaj [[judismo|judoj]] la baldaŭ venontan regnon de Dio kaj tial alvokis sian popolon al pento. Post lia morto liaj sekvantoj proklamis lin kiel [[Jesuo Kristo]], la Savanto, la [[Mesio]] kaj [[filo de Dio]], [[resurekto|resurektinta]] de morto. El tio estiĝis nova mond[[religio]], la [[kristanismo]]. Ankaŭ ekster kristanismo li fariĝis signifa. == Esploro pri la historia Jesuo == {{Ĉefartikolo|Esploro pri la historieco de Jesuo}} Fidindaj historiaj informoj pri lia vivo mankas, sed multaj rakontoj pri lia vivo estas kolektitaj en kvar [[evangelio]]j: la unuaj kvar libroj de la [[Nova testamento]] de la kristana [[Biblio]]. '''Jesuo historia,''' aŭ ''“Jesuo de la historio,”'' estas la jesua figuro rezultanta el la provoj por rekonstrui lian figuron de [[Jesuo]] per la modernaj [[Biblia hermeneŭtiko|historiaj-kritikaj metodoj]], nome pere de la kritika elstudo de la antikvaj tekstoj kaj la komparo kun la [[Historio|historiaj]] kunteksto kaj kulturo de la ilia epoko. La “historia Jesuo” estas specifa produkto de la moderneco, kaj religia kaj pure kultura, naskiĝinta kaj el la postulo pliprofundigi la historiajn sciendaĵojn kaj el la neceso adapti la eblajn legojn pri la figuro de la Nazaretano al la novaj kulturaj modeloj <ref>Giancarlo Gaeta, "Il Gesù moderno", Einaudi, 2009</ref>. La ekmarŝo de la historia esploro komenciĝis ĉe la fino de la [[18-a jarcento]], per publikigo de la studoj de [[Hermann Samuel Reimarus|Reimarus]] kaj artikoliĝis laŭ diversaj fazoj (vidu ĉe [[Esploro pri la historia Jesuo]])<ref>Giuseppe Barbaglio, Aldo Bodrato, "Quale storia a partire da Gesù?", Servitium editrice, 2008.</ref>. === Moderna esploro === La moderna esploro pri la tieldirita “Jesuo de la historio” baziĝas sur la ampleksa aparato de la prakristanaj fontoj, kaj [[Biblia kanono|kanonaj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]], kaj sur la kritika komparo de tiuj fontoj kun la ebla dokumentado hebrea kaj romia-helenisma de la samepoko por ebligi la diskriminon inter la eventoj rekondukeblaj al la historiaj personoj el tiuj rilatigeblaj al la “Jesuo de la kredo”. La precipa moderna defio konsistas, fakte, en la komparo de la fontoj temantaj pri Jesuo ilin referencante al la arkeologia, kultura kaj politika kuntekstoj de la [[1-a jarcento]]. La moderna esploro, kiu emas integrigi la historian-kritikan metodon per la sinturno al aliaj metodologioj uzitaj en aliaj sciencoj kiel tiuj [[Sociologio|sociaj]], [[Antropologio|antropologiaj]], [[Psikologio|psikologiaj]], metas apartan emfazon en la evidentigo de la [[Judismo|hebreeco]] de Jesuo. Alia karakterizo estas la plilarĝigo, internacia kaj plurkonfesia, de la esploro, en kiu jam elstaras la bibliaj fakoj de la centoj da [[Pontifikaj Universitatoj|katolikaj priteologiaj universitatoj]], krom tiuj protestantaj kaj aliekleziaj. <ref>Jen listo de tiaj ateneoj en Italio [http://www.teologia.it/index.php?option=com_content&view=article&id=169&Itemid=22], [http://www.admt.org/arcobaleno/ecclesia.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120114141731/http://www.admt.org/arcobaleno/ecclesia.htm|date=2012-01-14}}.</ref> == Historia kunteksto == [[Dosiero:First century Iudaea province.gif|eta|300px|dekstra|Judujo kaj Galileo en la [[1-a jarcento]].]] Tiuepoke la hebrea teritorio etendiĝis proksimume al la [[Pereo]], [[Judujo]] unuflanke kaj [[Galileo (regiono)|Galileo]] aliflanke. [[Samario (geografio)|Samario]], (ĉiama disidenta el la kultura komunumo de Jerusalemo), en la mezo, estis ekskludiĝinta el unu el la diversaj regnaj teritorioj. La morto de [[Herodo la Granda]] en la [[-4|jaro 4-a a.K.]] ege malfortigis la romian kontrolon sur la zono pro la komplika heredo de la trono inter la tri filoj: [[Herodo Arĥelao]] (etnarko kaj reĝo de Judujo, Samario kaj [[Edomo]]), detronigita en la [[6|jaro 6-a p.K.]] pro montrata nekapablo, [[Herodo Antipa]] (tetrarko kaj reĝo de Pereo kaj Galileo ĝis [[19]], [[Filipo (Herodo)|Filipo]] (tetrarko kaj reĝo, ĝis la morto en [[34]], de la teritorioj nordorientaj: Golanitido, Trakonitido, Bataneo). [[Judaso la Galilea]] (vokmaniero uzita de la romianoj ĉar en Galilea troviĝis la plej fortaj bazoj de la insurekcio, al kiu aldonendas nacia kaj religia implikadoj ĉar la heroda dinastio estis araba kaj ne hebrea), filo de Ezekio, [[Hasmoneoj|Hasmoneo]] pretendanta al la trono de Jerusalemo, profite de la situacio kaj kune kun armeo formita de eseno-zelotoj, atakis la romianojn de Jerusalemo kaj provokis tujan reagon kiu konkludiĝis nur post tri intervenoj de [[Varus]], prokonsulo en [[Sirio]]. La romia subpremo estis feroca; la krucumado de ĉirkaŭ 2000 ribeluloj estos kaŭzo de malamo de hebreoj kontraŭ la romia armeo. Paciginte, nur portempe, la ribelon, en la [[7|jaro 7-a p. K.]], la romianoj decidis administre kaj fiske reorganizi Judujon (kiu pasas en Tributodeva Regno al la rango de [[Imperia Provinco]] startigante tiucele popolnombradon por la aplikado de tiu kiu estis la plej malamata imposto, nome la “[[Testatico]]” aplikenda ne sur la profito sed sur la “kapo”. Reinspektanto de la popolnombro estis mem la prokonsulo de Sirio, [[Publio Sulpicio Quirinio]], senpera superulo de la [[romia prefekto]] kaj de la herodaj tetrarkoj. Tiu popolnombro estis la sparko kiu flamigis la faman ribelon kaj kaŭzis la morton de Judaso Galilea. == La persona nomo “Jesuo” == La plej granda parto de la okcidentaj fontoj, devenantaj el la [[latina lingvo]], estas en akordo en la utiligo de la nomo ''Iesus'', nomo ofta en la hebrea mondo de la [[1-a jarcento]]<ref>[[Jozefo Flavio]] citas en siaj verkoj dudekojn de homoj nomataj "Iesus", el kiuj kvar estis ĉefsacerdotoj, kaj ne malpli ol dek vivintaj en la [[1-a jarcento]].</ref> Laŭ la [[greka alfabeto]], kiel troviĝas en la [[Nova Testamento]], la nomo estas ᾿Ιησοῦς. Se apliki la plej probablan prononcon de la klasika greka, ĝi eldiriĝus JESUS, sed la Nova Testamento estis skribita en la [[Kojnea greka lingvo|kojneo]], en kiu probable la prononco estis ne la sama. Tamen la latina “Jesus” kreis en Okcidento ian stabilecon. En la [[Nova Testamento]], Jesuo estas nomita plurfoje {{lang-grc|Ναζωραῖος}}, « ‘’Nazoraiano’’ »<ref>Sesfoje en la [[Evangelio]]j, krom tiu de [[Marko (evangeliisto)|Marko]], kaj sesfoje en la [[Agoj de la Apostoloj]]</ref>. Troviĝas ankaŭ {{lang-grc|Ναζαρηνός}} « ''Nazaretano'' »<ref>Kvarfoje en la Evangelio de Marko kaj dufoje en la Evangelio de [[Sankta Luko|Luko]].</ref>, t.e. “la homo de la vilaĝo [[Nazareto]]"<ref>En greka lingvo {{lang-grc|Ναζαρά}}, {{lang-grc|Ναζαρέθ}} aŭ {{lang-grc|Ναζαρέτ}}.</ref>. De tio originas la esprimon '''Jesuo de Nazareto'''. == Lia origina familio == === Patro === Ambaŭ rakontoj pri la infanaĝo, en la [[Evangelio laŭ Mateo]] kaj en la [[Evangelio laŭ Luko]], akordas en la aserto laŭ kiu lia patrino estis [[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]] kaj ŝia edzo estis faristo [[Jozefo de Nazareto|Jozefo]], kion ripetas ankaŭ aliaj referencoj en la evangelia tradicio. <ref>Rilate Jozefon konsulteblas Luko 3,23; 4,22; Johano 1,45; 6,42, kaj [[Ignaco el Antioĥio|Ignaco]] al la Traloj 9; rilate Marian konsulteblas Marko 6.3, [[Agoj de la apostoloj]] 1,14, kaj Ignaco al la Efesanoj 7,18 kaj al la Traloj 9.</ref> La precipaj kristanaj fontoj koncernantaj Jozefon devenas el la evangelioj laŭ Mateo kaj laŭ Luko. Jozefo estis promesita al Maria ĉirkaŭ la tempo kiam ŝi koncipis; tial supozeblas ke ili estis laŭleĝe jam edzo kaj edzino, kvankam ankoraŭ ne ĝuantaj je la rajto kunhejmiĝi. En la Evangelioj laŭ Mateo kaj Luko oni parolas pri Jozefo kiel la patro al kiu Jesuo estis “konfidita”; Jozefo ne figuras en la kvar kanonaj Evangelioj krom en la infanaĝaj rakontoj: plue, li ne estas menciita en la [[Agoj de la Apostoloj]], malsame ol aliaj parencoj de Jesuo. Kutime oni opinias ke ĉio tio signifas ke Jozefo supozeble mortis antaŭe de la komenciĝo de la predikado de Jesuo. Rimarkindas, fakte, ke la Evangelioj enfokusiĝas antaŭ ĉio sur la vivo de Jesuo, kun aparta emfazo sur la tri jaroj antaŭantaj la krucumadon. Cetere, oni opinias probable ke la rakontoj de la infanaĝo havas valoron pli teologian ol historian. Mateo provas konvinki Hebreojn ke Jesuo estas vere posteulo de Davido. La esprimo “filo de Davido” estas uzata sep fojojn en Mateo (1,1; 9,27; 12,23; 15,22; 20,30; 21,9; 22,42). Nur en Mateo oni parolas pri la “Trono de lia gloro” (19,28; 25,31). Kaj nur en Mateo oni parolas pri Jerusalemo kiel “sankta urbo” (4,5): tial nur en li konsumiĝas tempo kaj spaco por provi konvinki la hebrean popolon ke Jesuo estis fakte la “reĝo de Judoj” (27,29; 27,37). Gravas, do, ke Jesuo estu konsiderata en la bibliaj genealogioj kiel posteulo de la reĝo Davido, kaj tio eblas nur se Jozefo estus lia karna patro. Ĉiel ajn, evidentas nekoincido inter la genealogioj de Mateo kaj Luko. Iuj evangelioj nekanonaj, diritaj [[adoptismo|adoptaj]], asertas ke Jozefo estis patro de Jesuo kaj ke Jesuo estis simpla mortema homo ĝis la momento en kiu la spirito de Dio eniris lin dum li estis baptita far [[Johano la Baptisto]]. Ĉiukaze, la vidpunkto de la adoptistoj estis rifuzita ĉiam kaj definitive dum la [[Unua koncilio de Niceo]]. La [[Ebionitoj]] instruis ke Jozefo kaj Maria estis karnaj gepatroj de Jesuo.<ref>Laŭ la filozofo [[Kelso]], citita de [[Origeno]], en sia perdita verko de decida kritiko al kristanismo, atribuas la naskiĝon de Jesuo al romia soldato nomata Pantera. ([http://www.antikitera.net/news.asp?ID=925] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304190331/http://www.antikitera.net/news.asp?ID=925 |date=2016-03-04 }} de ''James D. Tabor'', kaj io simile travideblas en la Talmudo.)</ref>. === Patrino === La plejgranda parto de la informoj pri [[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]], la patrino de Jesuo, devenas el la mencio kiun pri ŝi faras la kvar kanonaj Evangelioj kaj la Agoj de la Apostoloj; la Evangelio laŭ Johano ne raportas ŝian nomon, sed referencas al ŝi kiel “la patrino de Jesuo” aŭ “lia patrino”. Escepte de fojfojaj citaĵoj liveritaj de la kanonaj Evangelioj kaj de malmultaj hazardaj aliaj kristanaj prafontoj (la apokrifa [[Evangelio laŭ Jakobo|Protoevangelio de Jakobo]] de la unua duono de la [[2-a jarcento]]), ne ekzistas aliaj antikvaj fontoj pri la vivo de Maria. En Marko (6,3 kaj en analogaj fragmentoj de Mateo kaj Luko) estas asertate ke Jesuo estis la filo de “[[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]]” kaj estas menciate pri “[[fratoj de Jesuo]] nome Jakobo, Joses, Judaso kaj Simeono”, kaj plue ke li havis fratinojn.<ref> La hebrea historiisto Jozefo Flavio kaj la kristana historiisto [[Eŭzebio de Cezareo]], de la 4-a jarcento, kiu tamen citadis fontojn ege plej antikvajn (nun perditajn) parolas ankaŭ pri [[Jakobo la Justulo]] kiel frato de Jesuo.</ref> Maria (Mirjam), patrino de Jesuo, estas la unika virino al kiu estas titolita surao de la [[Korano]]. === Fratoj de Jesuo === La esprimo "fratoj de Jesuo" ĉeestas en iuj eroj de la [[Nova Testamento]] (Mt 12,46-50; 13,55-56; 28,10. Mk 3,31-34. Lk 8,19-21. Jo 2,12; 7,3-10; 20,17. Agoj 1,14. 1Ko 9,5. Gal 1,19). La problemo ĉu Jesuo havis fratojn kaj fratinojn, filojn de Maria kaj de Jozefo, ĉu li havis gefratojn filojn nur de Jozefo, aŭ ĉu male la esprimo referencas ĝeneralsence al parencoj de Jesuo, estas debatata kaj motivo de pridiskuto inter bibliistoj kaj teologoj. La plej nota “frato” de Jesuo estas indikata en antikvaj grekaj dokumentoj en ᾿Ιάκωβος, Jakobo aŭ Jakomo (Jozefo Flavio, [[Judaj Antikvecoj]] 20.9.1; kaj Gal 1,19), kiu ankaŭ estis nomo abunde komuna, ĉar ĝi resendas al la samnoma Patriarko. Laŭ Marko (6,3), la ceteraj fratoj de Jesuo nomiĝis Joses (=Jozefo), Judaso kaj Simono (Simeono), kiuj estas ankaŭ la nomoj de tri de la dek du triboj, aŭ filoj, de Izraelo. Hebrelingve ili sonas Jaakob, Jozef, Jehudah kaj Ŝimeon. == [[Mario Magdaleno|Maria Magdalena]] == Maria Magdalena havas apartan rimarkon en la Evangelioj: en la sinoptikaj rakontoj ŝi ĉeestas la [[krucumo de Jesuo|krucumon]], la entombigon kaj la trovon de la tombo malplena. En la Evangelio de Johano ŝi estas la unua kiu vidas Jesuon resurektintan. En la [[Apokrifaj evangelioj]] ŝi estas ofte konsiderata spirite supera kompare kun la ceteraj disĉiploj <ref>Vidu: Mauro Pesce, in Augias-Pesce, "Inchiesta su Gesù", 2006; Did Jesus Marry?, Birger A. Pearson, Bible Review, Spring 2005, pp 32-39 & 47 Discussion of complete texts.</ref>. Iu tradicio kiu faras el ŝi ‘prostituitino’ estas malfrua kaj resendas al la [[6-a jarcento]]. Tiu “atributo” devenas el iom trudita interpreto de fragmento de Luko (7,37-38) en kiu pekulino lavas la piedojn de Jesuo ilin surŝutante per parfumita oleo: de tiu virino, pervere, ne estas indikata la nomo. En sinsekva pasaĵo (8,2), la aŭtoro limiĝas diri ke unu el la virinoj kiuj sekvis Jesuon estis Maria el Magdalo: "kaj iuj virinoj, kiuj estis resanigitaj je malbonaj spiritoj kaj malsanoj: Maria, kiu estis nomata Magdalena, el kiu eliris sep demonoj”.<ref>Greke: καὶ γυναῖκές τινες αἳ ἦσαν τεθεραπευμέναι ἀπὸ πνευμάτων πονηρῶν καὶ ἀσθενειῶν, Μαρία ἡ καλουμένη Μαγδαληνή, ἀφ' ἧς δαιμόνια ἑπτὰ ἐξεληλύθει.</ref> Multaj legendoj kaj la apokrifa [[gnostikismo|gnostika]] [[Evangelio laŭ Filipo]] aludas, fine, amrilaton de Jesuo kun la Maria Magdalena: Kristo ŝin amus pli ol la aliajn disĉiplojn.<ref>En tiu evangelio kaj cetere ankaŭ en tiu samnatura de Tomaso, Jesuo kisas sur la lipoj Marian, sed laŭ kultura lingvaĵo tiutempa, tiu esprimo diras nur ke Jesuo komunikis al Maria Magdalena apartan privilegian scion [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/tomaso_evangelio.htm]</ref> Aparte en la [[Evangelio laŭ Filipo]] [http://www.sabinaoggioni.it/Vangelo/Vangelo%20di%20Filippo2.htm] oni povus legi: “la kompanulino de la Savanto estas Maria Magdalena, Kristo ŝin amis pli ol la aliajn disĉiplojn kaj kutimis ŝin kisi sur la buŝo”. La frazo tamen estas rekonstruaĵo pro tio ke en la manuskripto reale estas spacoj malplenaj ĉar perditaj aŭ nelegeblaj, sekve evidentigitaj per parentezoj, tiel: “La kompanulino de [...] Maria Magdalena [...] pli ol [...] disĉiploj [...] kisi ŝin [...] sur la buŝo [...]''<ref>http://www.christianismus.it/modules.php?name=News&file=article&sid=91&page=6</ref>. La vorto uzata por “kompanulino” en la kopta teksto de la Evangelio laŭ Filipo estas, krome, “pruntaĵo” de la origina greka ‘koinônós’: kiu ne signifas “edzinon” aŭ “amatinon”, sed “kompanulinon”, kiu uziĝis por indiki rilatojn de amikeco kaj frateco. El tiu sama Evangelio, kiu laŭ fakuloj resendas al ne antaŭ ol la dua duono de la 2-a jarcento, <ref>''I vangeli gnostici'', a cura di Luigi Moraldi, [[Adelphi (eldonejo)|Adelphi]], Milano, 1995, pag.157.</ref>, akireblas ke la kiso sur la buŝo, eĉ ĉi tie, estas rita komuna signo ankaŭ ĉe aliaj personuloj ĉar la “Logos venas el tiu loko, Li nutras el la buŝo kaj estos perfekta. La perfektulo, fakte, koncipas kaj generas pere de kiso. Okazas pro tio ke ni kisas unu la alian. Ni estas fekundaj el la graco kiu estas en unuopulo el ni”. <ref>Vangelo di Filippo, cap. 59, in ''I vangeli gnostici'', a cura di Luigi Moraldi, Adelphi, Milano, 1995, pag.55.</ref>. == Naskiĝo de Jesuo == === Dato de la naskiĝo === La Nova Testamento (NT) ne donas iun naskiĝdaton de Jesuo. La unuaj kristanoj ne konis la tagon aŭ jaron. La hodiaŭa jarkalkulado "post naskiĝo de Kristo" baziĝas sur eraro. La NT enhavas kontraŭdirajn asertojn. Certe Mateo kaj Luko akordas en la atesto ke Jesuo naskiĝis sub la reĝo [[Herodo la Granda]], do ŝajne naskiĝis inter -12 kaj -4 (Mt 2,1, Lk 1,5), aŭ, se fidi Flavion Jozefon (Judaj Antikvecoj, 17, 167, 213; ''BJ'' 2, 10), antaŭ la printempo de la jaro [[-4]]. Tio probablas, sed fontas duboj el la fakto ke Mateo kaj Luko ne liveras kronologiajn informojn sufiĉe precizajn kaj akordiĝantajn <ref>''The Historical Jesus: A Comprehensive Guide'', Fortress Press: Minneapolis, 1998, p. 153; [[Enciclopedia Cattolica|Katolika Enciklopedio]]</ref>. Luko 2,1 kreas rilaton inter la naskiĝo de Jesuo kaj la [[popolnombrado de Kvirinio]]. Flavio Jozefo citas la popolnombron de la [[6]] p. K. (''Judaj Militoj'' II, 117 ss., VII, 253; ''Judaj Antikvecoj'' XVII, 355, XVIII, 1 ss.); kelkaj esploristoj proponas ke Luko plenumis kronologian mison, dum aliaj eksplikas la diferencon enkampigante serion da popolnombroj okazintaj tiuepoke [http://www.ccel.org/ccel/ramsay/bethlehem.iv.i.html][http://www.newadvent.org/cathen/09420a.htm#IX]. Iuj provis pli precize determini la naskiĝodaton interrilatigante la [[Stelo de Bet-Leĥem|betleheman stelon]] (Mt 2,2) kun la tiutempaj astronomiaj fenomenoj: ĉiukaze, Mateo priskribas vojaĝantan stelon miraklan, kiu certe ne apartenas al iu astronomia kategorio; sed tiuj teorioj ne akiris sukceson. La tradicia dato de la [[25-a de decembro]] kiel festo de [[Kristnasko]], estas ne menciata antaŭ la [[4-a jarcento]]. Tiu ĉi estis fiksita en la [[Unua koncilio de Niceo]] (325), eble ĉar koincidanta kun la celebro de la festo de la [[Sol Invictus|Nevenkebla Suno]], kvankam kelkaj spertuloj asertas ke temas pri vera dato ĉar iuj orientaj komunumoj kutimis celebri Kristnaskon ĝuste en la 25-a de decembro jam antaŭ la decido de la Nicea Koncilio,<ref>Por kromaj informoj pri la eblaj referencoj inter Kristanismo kaj la festo de la “Sol Invictus” videblas Graydon F. Snyder, "Ante pacem: archaeological evidence of church life before Constantine", Merceniversity Press, 2003.</ref> dum aliaj asertas ke la koncilia decido okazis ĉar tiuj orientaj komunumoj kutimis celebri Kristnaskon ĝuste en la 25-a de decembro sen kono de la vera kialo. La biblia rakonto pri la naskiĝo de Jesuo mencias la ŝafistojn en la kamparo, kio kontraŭdiras la daton en decembro. === Naskiĝoloko === Rilate la naskiĝolokon, la Evangelioj laŭ Mateo kaj laŭ Johano kaj Luko raportas ke Jesuo naskiĝis en Betlehemo. Marko kaj Johano mencias neniun naskiĝolokon kaj plue en Johano (7,41-42; 7,52) estas notigata la malkredeco de la hebreoj koncerne la pretendon de Jesuo esti la [[Mesio]] pro tio ke li devenis el [[Galileo (regiono)|Galileo]] kaj ne el landeto Betlehemo: kaj, laŭ [[Talmudo]], la altrangularo de Jerusalemo, kaj de la tuta Palestino, taksadis nesciantaj, krudaj kaj eĉ barbaraj la homojn de la regionoj ruraj kaj postrestintaj de [[Galileo (regiono)|Galileo]]. Kelkaj jen kristanaj jen nekristanaj, opinias ke la naskiĝoloko povas esti [[Nazareto]] aŭ alia najbara loko kaj ke la indiko de la du evangeliistoj havas nur teologian karakteron. == Origina urbo == Laŭ la evangelioj, Jesuo originis el [[Nazareto]] de [[Galileo (regiono)|Galileo]]. La utiligo, ĉiam en Evangelioj, de la adjektivo “nazorea”, laŭorigine ne klara, ekscitis scivolemon ĉe iuj pribibliaj esplorantoj kiuj proponis malsamajn lokaligojn kiel [[Kafarnao]]n kaj [[Gamala]]n<ref>Vidu ĉe la itala David Donnini kaj hungara Edmund Bordeaux Szekely.</ref>. === La sinagogo de Nazareto === La Evangelio de Luko atestas ke Jesuo “laŭ sia kutimo”<ref>Luka teksto: ”Kaj li venis al Nazareto, kie li estis edukita; kaj laŭ sia kutimo li eniris en la sinagogon en la sabata tago, kaj stariĝis, por legi.” (4,16) </ref> venis al Nazareto, kaj ĉi-kaze eniras sinagogon “... Li stariĝis por legi”. Laŭ la hebrea tradicio, la Sanktaj Skriboj estis altvaloraj kaj zorgege traktitaj. La aserto ke al Jesuo estis alportita la rulaĵo de [[Jesaja]], sugestas almenaŭ ke la nazaretanoj posedis tiun rulaĵon, kaj eble ankaŭ aliajn, kaj ke ili havis taŭgan lokon por ilin konservi. La sinagogo estus la ideala loko por tiu celo. Nunaj arkeologiaj prifosoj koncernis nur malgrandajn erojn de la antikva Nazareto: la moderna Nazareto, fakte, rezidas en la antikva situo. Pro tio ankoraŭ ne eblis lokizi publikajn establaĵojn kaj sinagogon. Ene de la arkeologiaj medioj estas preferata la ideo laŭ kiu la Nazareto de la Jesua epoko estis tre malgranda komunumo; sed ankoraŭ konkludoj estas atendataj. Iuj arkeologiaj prifosoj malkovris sinagogojn reirantajn al la epoko de Jesuo en [[Gamala]], [[Jerusalemo]], [[Herodium]] kaj [[Masada]]. La Nova Testamento krom pri tiu de Nazareto, mencias ankaŭ la sinagogon de Kafarnao, kies restaĵoj estis malkovritaj en [[1969]] subgvide de franciskanaj arkeologoj: sinagogo konstruita en sinsekvaj epokoj.<ref>Anders Runesson, Donald D. Binder,Birger Olsson, "The ancient synagogue from its origins to 200 C.E.: a source book", 2008, pag. 25-32. Ne eblis ankoraŭ konfirmi la ekziston de sinagogoj de [[Tiberiado]]. Dora kaj de la riĉa urbo [[Cezareo|Surmara Cezareo]] menciitaj de [[Flavio Jozefo]]. Pri tiu lasta prezentiĝas aparta demando: malsame ol pri Nazareto, la situo en kiu rezidis Surmara Cezareo estas nuntempe preskaŭ tute neloĝata tiel ke arkeologoj jam povis libere prifosi jen vastaree jen intensive. La afero estas multe pli kompleksa ol ĝi evidentas unuavide. Vidu ĉe ‘’Macmillan Bible Atlas, ISBN 0-02-500605-3).</ref>. {{Ĉefartikolo|Nekonataj jaroj de Jesuo}} == Lingvo == Pro tio ke Jesuo komencis sian predikan kaj proselitigan aktivecon translokiĝante tra sia regiono kaj ĉirkaŭaĵo, naskiĝas rimarkinda problemo: kiu estis la lingvo parolata de la hebreoj, en la ĉiutaga vivo, de la 1-a jarcento? Ĉu Jesuo sciis tiun lingvon kaj ĉu li sciis aliajn? El la surskribaĵoj de tiu epoko, la lingvoj atestataj en Judujo estis kvar: [[Latina lingvo|la latina]], la [[antikva greka]], [[Hebrea lingvo|la hebrea]] kaj [[Aramea lingvo|la aramea]]. La latina estas ĝenerale preskaŭ ekskludita, ĉar ĝi estis uzata preskaŭ ekskluzive de la romiaj oficuloj, kiuj antaŭ malmulte enkondukis tiun lingvon. La romianoj kutimis enŝovi latinajn skribaĵojn sur administraj establoj sen multe maltrankviliĝi pri la fakto ke la plejgranda parto de hebreoj ne povus ĝin legi. Fakte, preskaŭ ĉiuj surskribaĵoj konservitaj situas en Surmara Cezareo kaj en Jerusalemo, aŭ en najbaraĵoj: en la sidejoj, do, de la imperia povo, ne en vilaĝoj de la Galilea teritorio. Rilate la grekan, gravas la atesto de Jozefo Flavio (“Judaj Antikvecoj” 20.21.2): "Mi multe penis por lerni la grekaĵojn kaj por kompreni la grekan lingvon, kvankam delongatempe mi kutimiĝis paroli la aramean. Tamen mi ne kapablas eldiri la grekan kun sufiĉe da precizeco ĉar nia nacio ne kuraĝigas lernanton de lingvoj de multaj nacioj.” Fakuloj rimarkigas ke eĉ intelektulo de Jerusalemo ne sin sentis tute komforte parolante la grekan (li kiu ĝin uzis en siaj verkoj loĝante en Romo), kaj ke en [[70]] p. K. taksis necesa, aŭ almenaŭ konsilinda, alparoli al siaj hebreaj kompanoj de Jerusalemo per la aramea anstataŭ per la greka. Tio montras, ke estis malalta eblo, ke popolano de Galilea praktikus la grekan sufiĉe por fariĝi sukcesa instruanto kaj predikanto, nome ke li utiligus la grekan en siaj publikaj paroladoj. La demando ĉu Jesuo kapablis paroli la hebrean nin puŝas demandi pri ĝia disvastiĝo. La hebrea lingvo suferis fortan dekadencon post la [[Ekzilo babilona]] kaj la reveno al Judujo. La aramea estis jam ''[[lingvafrankao]]'' de vastega teritorio, kiu entenis ankaŭ la hebreojn revenintajn el la ekzilo. La disvastiĝo de la [[Targum|targumoj]] (arameaj tradukeroj de la biblio) montras kiel la lingvo estis disvastiĝe praktikata inter la popolanoj. La hebrea jam transformiĝis en elitan lingvon parolatan de la hebreoj dediĉitaj al la Skriboj, pli aŭ malpli kiel la latina por la mezepokaj kleruloj. Ĉu Jesuo ĝin praktikis? La lego en la sinagogo de Nazareto montrus ke jes. Simila al la hebrea, la ''[[lingvafrankao]]'' de la Mezorienta zono, ekde la epoko de la [[Asirio|Asiria Imperio]] kaj de la [[Persa Imperio]], enŝoviĝis inter la hebreoj revenantaj al Izraelo. Ankaŭ se manuskriptoj de la [[Morta Maro]] elfositaj en [[Qumran]] montras diversajn hebreajn skribotipojn, temas pri teologiaj kaj literaturaj kompilaĵoj de esotera grupo. La pliiĝo de arameaj targumoj, jam altetaksataj en komunumo de Qumran kutimiĝinta skribi hebree, provizas fortan obĵeton kontraŭ la opinio, ke la hebrea estis uzata inter la komuna popolo. El iuj surskribaĵoj dedukteblas ke, kontraŭe al tio kio okazis en aliaj jarcentoj, la aramea parolata en tiuj tempoj estis tute sena je grekismaj influoj<ref>Meier, p. 265</ref>. Ankaŭ se ĉiuj skribitaj en la greka, la nuraj fremdaj vortoj kiujn la Evangelioj metas sur la buŝon de Jesuo, estas arameaj, kiel en Marko (5,41; 7,34; 15,34). Laŭ la greka Evangelio de Johano, Jesuo nomumis Simonon per la aramea ''Kephas'' (1,42), kaj Paŭlo ripetas certe jesuan aramean vorton por referenci al Dio, “abba”, eĉ kiam li adresiĝas al la paganoj (Gal 4,6 kaj Rom 8,16)<ref>Ĉi-teme, Meier komentis: Jesuo kutime instruis kaj eble ekskluzive per la aramea, ĉar li parolis iun grekan praktikutilecan aŭ, eble, apenaŭ rudimentan. Meier, paĝo 268</ref>. == Misiista rolo de Jesuo == En hebreaj medioj de la 1-a jarcento estis viva la atendo de la mesio, nome de liberiganto sendita de [[Dio]], kiu estus elaĉetinta la izraelan popolon.<ref>Vidu ĉe Giuseppe Ricciotti, ''Vita di Gesù Cristo'', Mondadori, 1962.</ref>. Okazas en tiu kunteksto ke la evangeliistoj legas la jesuajn eventojn, al li agnoskante la mesian rolon. Historiografio devis alfronti tiun temon, jen rilate la konstruon de la evangeliaj tekstoj (ekzemple, koncerne la “[[Mesia sekreto|mesian sekreton]]) jen rilate la difinon de la hipotezoj pri la naturo kiun Jesuo intencis doni al sia misio. La solvoj proponitaj estas diversaj kaj malsamaj, kaj reflektas la konvinkojn de la diversaj reserĉantoj. Ekzemple, laŭ [[Carlo Ginzburg]] "la rakontado de la Evangelioj estas generata de ĉeno de citaĵoj, selektitaj kun la volo montri ke la historia Jesuo vere estas la Mesio antaŭanoncita de la judaj profetoj. Estas tasko de kontraŭdirantoj pruvi ke Jesuo reale pensis esti la Mesio” <ref>[http://archiviostorico.corriere.it/1998/gennaio/28/GINZBURG_Gesu_non_fosse_Messia_co_0_9801281201.shtml]</ref>, dum [[Carsten Peter Thiede]] komentas la iompostioman malkaŝiĝon pri la mesia identeco verkante: “Jesuo ne povis riveli tro frue sian potencon de savanto, ĉar li sciis kiajn malfacilaĵojn al li estus kreinta la ĉefsacerdota rondo”.<ref>[[Carsten Peter Thiede]], "Jesus. La fede, i fatti", Edizioni Messaggero Padova, 2009.</ref>. == Sociekonomia stato de Jesuo == Jesuo devenis el Nazareto de Galilea, en la periferio de la hebrea mondo. Jesuo estis filo de "tektòn" – kiu povas estis interpretita lignaĵisto, ĉarpentisto aŭ konstruisto (Mt 13,55; Mk 6,3; Lk 4,22; Jh 6,42) -, kaj "tektòn" li mem. Lia familio ne estis, eble, je malriĉaj kondiĉoj<ref>V. C.P. Thiede, "Jesus. La fede, i fatti", Edizioni Messaggero Padova, 2009, pp. 27-28</ref> kaj estis partoprenanta en la socia kaj religia vivo de sia tempo: Elizabeto, parencino de lia patrino, estis edzino de Zeĥarja, kiu laŭ la Luka Evangelio sacerdote deĵoris en la templo de Jerusalemo. Luko raportas, ke “Jesuo progresis en saĝeco kaj staturo, kaj en graco ĉe Dio kaj homoj” kaj ke je nuraj dek du jaroj li paroladis al la saĝuloj en la templo, evidentigante tiel la preparon akiritan en la kono pri la Biblio<ref>Iuj reserĉantoj evidentigas kiel estis ne malofta, inter la infanoj tiomaĝantaj, diskutoj pri religiaj temoj kun la leĝodoktoroj. (V.. C.P. Thiede, "Jesus. La fede, i fatti", Edizioni Messaggero Padova, 2009, p. 48</ref>. Dum la lastaj jaroj de sia publika ministerio, Jesuo partoprenis en bankedoj, same kiel en tiun de Kanao de Galilea, kaj frekventas [[Fariseo|fariseojn]] kaj [[Publikano|publikanojn]] ĝispunkte ke mem reagis kontraŭ kritikoj ricevitaj pro tio dirante: “La Filo de homo venis, manĝante kaj trinkante, kaj ili diras: Jen manĝegulo kaj vindrinkulo, amiko de [[impostistoj (biblio)|impostistoj]] kaj pekuloj! Kaj la saĝeco estas pravigita de siaj faroj” (Mt 11,19) pro la fakto ke li kondutis vivon malpli asketan ol tiu de [[Johano la Baptisto]]. == Personaj kaj instruaj stiltrajtoj == [[Dosiero:39bMandylion.jpg|eta|maldekstra|145px|Kopio de la [[Tuko de Edessa|''Mandylion'']] de Edeso, de la privata kapelo de la papo en [[Vatikano]], estas konsiderata la pentraĵo plej antikva pri Jesuo.]] Granda parto de lia instruo esprimiĝas per mallongaj sentencoj, precizaj, mordantaj, ofte aludaj kaj enigmaj, ĉe marĝene de paradokso; sed fine la senco brilegas. Ĉiuj liaj vortoj, kiu ajn estu la kanalfluilo transdonanta, reflektas fizionomion tuj rekoneblan: ne eblas ke ili estas la simpla produkto de lertaj kondensaĵoj aŭ frukto de ruzaj kristanaj predikantoj.<ref>[http://www.westarinstitute.org/Polebridge/Title/5Gospels/5gospels.html The Five Gospel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140719113520/http://www.westarinstitute.org/Polebridge/Title/5Gospels/5gospels.html |date=2014-07-19 }}.</ref> La povo miriĝi antaŭ la naturo kaj antaŭ tio kio ligas la homon al ties kreinto ekscitis en li kaj en transdonantoj la kapablon tion esprimi. Liaj paraboloj, komunaj en la fariseaj medioj, havas la potencon de tujeco kaj taŭgeco. Liaj instruaĵoj estas akompanataj de deklarita kaj fakta amo al ĉiuj, eĉ en la severeco de la kondamno de la peko. == La Baptistaj kaj Esenaj influoj en Jesuo == Ĉu Jesuo dependis, doktrine kaj predike? Iuj tion opiniis vidi atribuante, tamen, tujpost la malapero de Jesuo, tion al [[Sankta Paŭlo]]; sed tion unuanime apostolaj dokumentoj ekskludas, cetere sufiĉas analizi la du doktrinojn<ref>H. Conzelmann et A. Lindemann, ''Guide pour l'étude du Nouveau Testament'', Le Monde de la Bible n° 39, Editions Labor et Fides, 1 édition 1975, 12 rééditions depuis cette date. ISBN 978-2-8309-0943-2; kaj Daniel Marguerat kune kun aliaj, ''Introduction au Nouveau Testament: Son histoire, son écriture, sa théologie'', Labor et Fides, 2000.</ref>. La sinoptikoj indikas ke Jesuo estis baptita de Johano la Baptisto dum evangeliisto Johano substrekas ke la Spirito mem baptis Jesuon (1,32)<ref>. Ne temas, do, pri bapto por la pardono de la pekoj. La rezistantoj favore de Johano la baptisto (Agoj de la apostoloj 18, 24-28) baldaŭ malaperis.</ref> Ĉu Jesuo rilatis kun la [[Qumran|kumrananoj]]? Neniu dokumento de la Nova Testamento ĉeestas aŭ aludas al Jesuo de Nazareto en la dokumentoj de la ĵaroj de Qumran. * La fragmento 4Q246, “Apokrifaĵo de Danielo”, elvokas la “lastan reĝon”, la “Filon de la Plejaltulo” kiu povus esti [[Antioĥo la 4-a Epifano]], aŭ ankaŭ la [[Mesio]], la “Sinjoro” kaj la “Filo de Dio”. Sed tio estas lingvaĵo de la epoko. La plej malpli malproksimaj el la pensaktiveco de Jesuo tiel sonas: * La fragmento 4Q174 parolas pri dia naskigorilato kaj pri la davida deveno; sed per tiuj ne estas aludata Jesuo aŭ al ties aktiveco. [http://links.jstor.org/sici?sici=0021-9231(199522)114%3A2%3C314%3ADMZEAD%3E2.0.CO%3B2-M florilège]. * “Povruloj en spirito”, esprimo ĉeesta en la [[Beatecoj]]<ref> “Feliĉaj estas la malriĉaj en spirito, ĉar ilia estas la regno de la ĉielo” (Mateo 5).</ref> troviĝas en diversaj kumranaj pasaĵoj aparte en la rolaĵoj de “himnoj” de la groto 1, kie ĝi indikas observantojn de la leĝo, filoj de la lumo. En la kunranaj tekstoj estas menciita ankaŭ la reveno de profeto [[Elija]] kaj la resurekto de la justuloj (4Q251). Sed tio ĉio neniam estas referencata al Jesuo kaj ili devenas de la komuna hebrea tradicio atestata de la versio de Septuagintoj kaj de la diversaj versioj de la Malnova Testamento ĉeestaj en la kumranaj medioj. Evidente, la predikado de Jesuo enŝoviĝis en la sama kultura kunteksto. <ref>Etienne Nodet o.p., ''Essai sur les origines du Christianisme'', CERF, 1998 ISBN 220406968X</ref>. Ke Jesuo distanciĝis el la pensostilo de Esenoj evidentiĝas ankaŭ el ilia riĉeco de formuloj kaj ritoj ktp, pri kiuj certe Jesuo ne simpatiis, se konsideri la kontraston kun la hebreoj pro la supozita lia malobservo de la sabato.<ref>La malpermesoj tiurilate estis 1521. Tiu nombro devenas de la 39 laboroj kiuj estis necesaj por la konstruo de la templo de Jerusalemo, el kiuj ĉiu estas subdividita en samnombrajn 39 agadojn, sume 1521 agadoj malpermesitaj! Kaj inter tiuj estas la malpermeso viziti aŭ kuraci la malsanulojn (sabate).</ref> == Eniro en Jerusalemon == La eniro de Jesuo en Jerusalemon, laŭ ĉiuj Evangelioj kaj aliaj dokumentoj okazis en la paskaj cirkonstancoj. Sed, obĵetis dubantoj, ĉu tiuj branĉoj de palmoj<ref>”... granda homamaso... prenis branĉojn de la palmoj, kaj iris al li renkonte, kaj kriis: Hosana! Estu benata la Reĝo de Izrael, kiu venas en la nomo de la Eternulo!” (Jo12,13).</ref> ne pensigas prefere al la festo de la kapanoj, nome al [[Sukoto]]?. Sed ke temis ĝuste pri pasko estas dirate de ĉiuj Evangelioj, kaj aliaj kanonaj kaj nekanonaj dokumentoj. == La lastaj tagoj de Jesuo == [[Dosiero:Christ Carrying the Cross 1580.jpg|eta|dekstra|200px|[[Jesuo]] en pentraĵo de [[El Greco]].]] Enirinte Jerusalemon kune kun la disĉiploj por plenumi sian mesian taskon, Jesuo kolizias, kaj parole kaj fakte, kun la hebreaj aŭtoritatuloj, kiam li renversas la tablojn de la [[Monŝanĝisto|monŝanĝistoj]]. Pro tio kaj aliaj kontrastoj la hebreaj aŭtoritatoj influas sur la romiaj aŭtoritatoj por ke Jesuo estu eliminata. Jesuo estis krucumita laŭordone de Pontio Pilato, romia prokuroro de Judujo: evidente li ne timis la popularecon kaj hosanigon de Jesuo: tio videblas ankaŭ en la trilingva subskribo: “Jesuo Nazareno Reĝo de Judoj” (<small>Latine: IESVS NAZARENVS REX IVDAEORVM</small>). La Evangelioj diras, ke tiu prokuroro hezitis cedi al la postuloj de la religia-politika [[Sinedrio]], kiu instigis por ke la popolo postulu la krucumon de Kristo.<ref>Jean-Pierre Lémonon, ''Pilate et le gouvernement de la Judée, Textes et monuments'', Paris, 1981.</ref> [[Dosiero:Champaigne - Le Christ mort couché sur son linceul.jpg|eta|dekstra|450px|[[Philippe de Champaigne]], ''La mortinta Kristo kuŝanta sur sia mortotuko''. Io simila vidiĝas en la [[Mortotuko de Torino]] (aŭ inverse).]] Laŭ [[Cicerono]] <ref>(ad Verrem V, 165)</ref> la [[krucumado]] estis “la plej kruela kaj horora torturo”. Laŭ [[Flavio Jozefo]] la kondamnito devis antaŭe esti submetita al senkarniganta skurĝado kaj poste kunporti al la ekzekuteja loko la transversan lignon <ref>(Judaj Militoj 6, 304)</ref>. La krucumado ne estis por la Palestinoj novaĵo ĉar ĝi estis praktikita ankaŭ fare de hebreoj: Jozefo Flavio informas, ke la reĝo kaj ĉefsacerdoto [[Aleksandro Janeo]] krucumigis ĉirkaŭ 800 malamikajn fariseojn. Ankaŭ ceteraj apartaĵoj okazintaj dum la krucumado de Jesuo, kiel la mokado al la kondamnito, la lotumado de la vestoj de la kondamnito, la oferto de [[vinagro]] ktp., kongruas kun la similaj okazaĵoj registritaj en la tiutempaj kronikoj. Kiel evidentas, do, nenio nova en la krucumado de Jesuo. == La resurekto == La resurekto estas atestata de ĉiuj novtestamentaj dokumentoj kanonaj kaj apokrifaĵaj. La [[resurekto de Jesuo]], kvankam en tradicioj foje nekoheraj, kiuj komenciĝas el la konstato de tombo malplena.<ref>Xavier-Léon Dufour, ''Résurrection de Jésus et message pascal'', Seuil, 1971.</ref> El la kritika analizo de la Evangelioj oni akiras la evidenton ke la resurekto estis la unua nukleo de la predikado de la unua kristana komunumo. == Moderna ekzegezo == Malsame ol la tradicia ekzegezo, hodiaŭ ĝi malpli atentas pri la kompilado de sintezo de la diversaj evangelioj por konstrui la vivon de la historia Jesuo; ĝi preferas konsideri ĉiun unuopan evangelion por determini la personecon de la aŭtoro kaj ties subkuŝantan teologion, la komunumon kaj la skolon el kiuj la teksto produktiĝis. El tiuj apartaj kritikoj, la historiistoj konkludas per tiu skalo de certecoj: kelkaj fervore defendas la nulon de probableco ke ia Jesuo vere ekzistis, aliaj akceptas la tuton de la evangelioj: inter la 0 kaj 100 de akceptebleco svarmas varia percenteco de historieco. Kaj la figuro de Jesuo estas varie interpretita<ref>[http://www.earlychristianwritings.com/theories.html] [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/la_fundamentoj.doc]</ref>. Naskiĝis du centraj skoloj: la mita kaj la kritika. === Mita kaj la kritika teorio === La Jesuo historia estas juĝata tute elpensita: li estas pura elpensaĵo (ekzemple [[Michel Onfray]]). Aliaj opiniis ke la fontoj ne permesas ekspliki la naturon de lia personeco kaj historio. Al tiuj lastaj iuj teologoj, precipe protestantaj, (vidu ĉe [[Rudolf Bultmann]]) respondis ke por la kredo ne necesas fundamento historia. Sinteze: por la skoloj '''“kritika”''' kaj '''“mita”,''' la resurekto ne okazis aŭ ne gravas scii ĉu ĝi okazis: ĝi fontas el misinterpreto, bonafide, fare de la kristana komunumo: - laŭ la ''“kritika”'' skolo la eraro naskiĝis en la unua komunumo (la apostola) kiu miskomprenis la faktojn viditajn; - laŭ la ''“mita”'' skolo la eraro naskiĝis en la dua kristana komunumo (la greka eksterpalestina) kiu miskomprenis la dirmanierojn hebreajn/arameajn uzitajn de la apostoloj. Ambaŭ hipotezoj, celantaj savi la bonan fidon de la kristana komunumo, estus la unikaj eblaj, ĉar la eraro povis okazi nur en unu el la du komunumoj. Sekve la miso ne plu eblis ĉar: - la greka lingvo ne plu forgesiĝis; kaj - en la Nova Testamento, post la kodigo en la kanono, ne povis enkromiĝi aliaj misinterpretoj, se konsideri, ke ĝi estas la plilongigo de la komunumo kiu ĝin legadis. === Jesuo helenisma heroo === Tiu teorio estas subtenata ekzemple de Gregory J. Riley. Vidu ''Un Jésus, plusieurs Christ'', Labor & Fides. === Jesuo revoluciulo === Subtenis tion, ekzemple Robert Eisenman kaj S. G. F. Brandon kaj politikaj franĝoj kiuj faris Jesuon sia genia kompanulo amasmovanto. S. G. F. Brandon disvolvis la teorion pri “Jesuo [[Zeloto|Zelota”]] (1969) precipe apogiĝante sur vidpunkto de elstudita Evangelio laŭ Marko kiu allasus pensi grandan proksimecon de Jesuo kaj ties disĉiploj kun la religia-politika gerila frakcio de la tiutempa Izraelo. === Jesuo majstro de saĝo === Jesuo estus nur saĝulo. Iniciatintoj: John Dominic Crossan, Robert Funk, Burton Mack, Stephen J. Patterson. Samopinias la aŭtoroj de la [[Juda skolo de la Nova Testamento]] kiuj trovis profundan similecon inter la “prisaĝula” doktrino de Jesuo kaj la pensostilo de [[Talmudo|Talmuda]] [[midraso]]j. Jesuo komenciĝas esti vidata, male ol en la Talmudoj, kiel “Nia frato Jesuo”. === Jesuo inspiriĝinta === Individue inspirite el alto kiel multaj saĝuloj. Tion argumentas Marcus Borg, Stevan Davies, Geza Vermes. === Jesuo profeto de la socia ŝanĝebleco === Proponas tion Richard Horsley, Maccoby, Theissen. === Jesuo apokalipsa profeto === Jesuo anoncintus la proksiman mondan katastrofon kiel purigan intervenon de Dio. Epigonoj de tiu teorio: Bart Ehrman, Paula Fredriksen, Gerd Lüdemann, John P. Meier, E. P. Sanders. === Jesuo la savanto kiel Sendito de Dio === {{Ĉefartikolo|Jesuo Kristo}} Temas pri la tradicia vidpunkto de la kristanaj eklezioj. Tio estas, la fontoj diras ekzakte kion diras la ĉiama kredago de la kristanaj eklezioj. Sed ĉi kaze la tekstoj estas tutkritike elstuditaj de kompetentuloj de multnombraj kristanaj universitatoj kaj akademioj. La konkludoj pruvus ke la deduktaĵoj de la kristanaj fontoj ne kontraŭas, ankaŭ sen ĝin pravigante, la premisojn de la kredagon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Dictionnaire encyclopédique de la Bible'', Brepols. * [[Daniel-Rops]], ''La vie quotidienne en Palestine au temps de Jésus'', Hachette. * Charles-Harold Dodd: ''Le fondateur du christianisme'', Seuil (poche). * Charles Perrot, ''Jésus'', sekcio: [[Que sais-je?|Que sais-je ?]] PUF. * [http://fdier.free.fr/rolland.pdf Philippe Rolland, ''L'origine et la date des Évangiles''] * Jacques Schlosser, ''Jésus de Nazareth'', Noesis. * [[Joseph Ratzinger]], ''Jésus de Nazareth'' Flammarion 2007 * Dario Bazec, "La cronologia dei Vangeli secondo il calendario ebraico", Edizioni "Italo Svevo", Trieste, 2001. * Adriana Destro kaj Mauro Pesce, "L'uomo Gesù. Luoghi, giorni, incontri di una vita," Milano, Mondadori, 2008. * Geza Vermes, ''The Nativity: History and Legend'', London, Penguin 2006 ISBN 0-14-102446-1 * Giorgio Jossa, "Il Cristianesimo ha tradito Gesù?", Carocci, Roma, 2008. * Giorgio Jossa, "La verità dei vangeli. Gesù di Nazaret tra storia e fede", Carocci, Roma, 1998. * Giuseppe Savagnone, "Processo a Gesù", Elledici, Palermo, 2007. ISBN 9788801038897. * Pieter F. Craffert, e Pieter J. J. Botha, "Why Jesus Could Walk On The Sea But He Could Not Read And Write", ''Neotestamenica''. 39.1, 2005. * John Dominic Crossan, ''Jesus: A Revolutionary Biography'', Harpercollins: 1994. ISBN 0-06-061661-X. * Craig Evans, ''Fabricating Jesus: How Modern Historians Distort the Gospels'', IVP: 2006. ISBN 0-8308-3318-8. * Michael Grant, ''Jesus: A Historian's Review of the Gospels'', [[Scribner's]], 1977. ISBN 0-684-14889-7. * Rudolf Bultmann, ''Theologie des Neuen Testaments'' (1948-1953). UTB 630. 7. durchges. Aufl. hg. v. Otto Merk. Mohr (Siebeck), Tübingen 1977 (über mehrere Jahrzehnte Standardwerk der ev. Theologie). * William V. Harris, ''Ancient Literacy'', Harvard University Press: 1989. ISBN 0-674-03380-9. * John P. Meier, ''A Marginal Jew'', Doubleday, 1991-, vol. 1. ISBN 0-385-26425-9. * C.P. Thiede, "Jesus. La fede, i fatti", Edizioni Messaggero Padova, 2009. * Gerd Theissen kaj Annette Merz, ''The Historical Jesus: A Comprehensive Guide'', Fortress Press: Minneapolis, 1998. ISBN 0-8006-3122-6. * Mauro Pesce, "La remissione dei peccati nell'escatologia di Gesù", Annali di Storia dell'Esegesi 16 (1999) 45-76. * Mauro Pesce,“Gesù e il sacrificio ebraico”, Annali di Storia dell’Esegesi 18 (2001) 129-168. * Ben Witherington III, ''The Jesus Quest'', InterVarsity Press: 1997. ISBN 0-8308-1544-9. * N.T. Wright, ''Christian Origins and the Question of God'', serio de volumoj. ''The New Testament and the People of God'' (Vol.1); ''Jesus and the Victory of God'' (Vol.2); ''The Resurrection of the Son of God'' (Vol.3). Fortess Press (trad. it. N.T. Wright, ''Risurrezione'', Claudiana, Torino 2006). * N.T. Wright ''The Challenge of Jesus: Rediscovering who Jesus was and is''. IVP 1996 (al la itala traduko: N.T. Wright, ''Gesù di Nazareth. Sfide e provocazioni'', Claudiana, Torino 2005). * Lucretia Yaghjian, "Ancient Reading", in Richard Rohrbaugh, ed., ''The Social Sciences in New Testament Interpretation''. Hendrickson Publishers: 2004. ISBN 1-56563-410-1. * Corrado Augias; Mauro Pesce. ''Inchiesta su Gesù. Chi era l'uomo che ha cambiato il mondo''. Milano, Arnoldo Mondadori, 2006. ISBN 978-88-04-56001-2 * Ciavarella, Pietro, Risposta a Inchiesta su Gesù, Edizioni GBU, 2006, [http://www.edizionigbu.it/libro.php?%20isbn=%20978888827090%20&%20nome_libro=%20Una%20risposta%20a%20Inchiesta%20su%20Ges?%20&nome=6 Contenuto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304222511/http://www.edizionigbu.it/libro.php?%20isbn=%20978888827090%20&%20nome_libro=%20Una%20risposta%20a%20Inchiesta%20su%20Ges%3F%20&nome=6 |date=2016-03-04 }} * Vittorio Russo, ''Introduzione al Gesú storico'', Antonio Carello Editore Catanzaro, 1977. * Vittorio Russo, ''Il Gesú storico'', Fiorentino Editrice, 1978. * Giuseppe Segalla, ''La ricerca del Gesù storico'', Queriniana, Breŝa (Italio), 2010. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=jesu|ReVo titolo=Jesuo}} * [[David Strauss]] * [[Kristologio]] * [[Historio de kristanismo]] * {{iwiki|Jesuo en judismo||fr|Point de vue du judaïsme sur Jésus}} * [[Jesuo]] * [[Kristo Reĝo]] * [[Metodo historia-kritika]] * [[Jesus Seminar]] * [[Historio de religioj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.mauropesce.net/index.php?option=com_content&task=view&id=207&Itemid=104/ Listo de la tekstoj kiu pritraktas la Jesuo de la historio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}}[https://web.archive.org/web/20010306233843/http://www.voy.com:80%8f%ff%ff%bf%c5%14%06%08%a8%e7%0c@/ titolo=Historical Jesus Christ- A Logical]* Estas subtenate ke Jesuo estis la ĉefo de la gerilo. * {{en}} [http://www.ntwrightpage.com N.T. Wright´s Unnoficial Webpage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222001844/http://www.ntwrightpage.com/ |date=2011-12-22 }}. Wright estas unu el plej precipaj esploristoj pri la Historio de la historio kaj pri la prakristanismo. * {{en}} [http://www.worldhistorysite.com/historicaljesus.html Life of the Historical Jesus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110918075213/http://www.worldhistorysite.com/historicaljesus.html |date=2011-09-18 }} Resumo pri la vivo de Jesuo laŭ [[Albert Schweitzer]]. * {{en}} [http://www.leaderu.com/offices/billcraig/docs/rediscover1.html Presuppositions and Pretensions of the Jesus Seminar], by William Lane Craig (part 1) * {{en}} [http://www.leaderu.com/offices/billcraig/docs/rediscover2.html The Evidence For Jesus], de William Lane Craig (sekcio 2) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jesuo}} [[Kategorio:Homoj de la Nova Testamento]] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Jesuo| ]] [[Kategorio:Judoj]] cnv5xpvzw5kuo2gffefzmcwslozt3gq 0 397915 9488395 8587225 2026-10-05T03:51:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ĉefo Leschi''' (aŭ laŭprononce, '''Ĉefo Leŝaj''') estis eminenta membro de la [[Nisqually (popolo)|niskvalioj]] en [[Puĝetio]]. Li naskiĝis en [[1808]] ĉe nuna [[Eatonville (Vaŝingtonio)|Eatonville]], la filo de patro niskvalia kaj patrino [[Yakama (popolo)|jakamaa]]. La teritoriestro de la [[Vaŝingtona Teritorio]] (nuna subŝtato [[Vaŝingtonio]]), [[Isaac Stevens]], nomis lin ĉefo por reprezenti la popolojn Nisqually kaj [[Puyallup (popolo)|Puyallup]] en la verkado kaj subskribado de la [[Medicine Creek (traktato)|Traktato Medicine Creek]] (1854). Leschi plendis pri la rezulto de la traktato, kiu devigis la popolon Nisqually translokiĝi al alta, seka rezervejo el sia denaska salmoriĉa valo.<ref>''They Walked Before: The Indians of Washington State'', Cecilia Svinth Carpenter, eld. Washington State American Revolution Bicentennial Commission, ISBN=0917048040</ref> == Milito kaj Procesoj == La provizora teritoriestro [[Charles H. Mason]] ordonis la armeon ĉasi lin, kio okazigis la [[Puĝetia Milito|Puĝetian Militon]] (1855-1856). Leschi fariĝis militestro, gvidante armeeton de ĉirkaŭ 300 indiĝenaj militantoj, kies kelkaj rabatakoj panikigis multajn blankulojn. Frue en la konflikto du milicanoj estis mortigitaj, kaj la teritoria registaro kulpigis Leŝaj pri ilia "murdo". Leschi restis nekaptita dum preskaŭ du jaroj, kio konvinkis la teritoriestron, ke blankuloj helpas lin. Stevens fakte deklaris militleĝon en Kantono Pierce en aprilo 1856. (Poste, kortumo kondamnis lin pro "malrespekto al la kortumo" rilate al tiu deklaro, sed Stevens, estante la teritoriestro, pardonis sin mem.<ref>{{cite journal |title=Governor Stevens’ Famous Pardon of Himself |journal=Washington Historical Quarterly |volume=25 |number=3 |date=1934 |url=http://journals.lib.washington.edu/index.php/WHQ/article/view/8829}}</ref>) Finfine, malfrue en 1856, Leschi kaptiĝis. Nelonge poste, lia frato Quiemuth kapitulacis, kaj la militeto finiĝis. Oni persekutis lin pro la murdo de milica kolonelo Abram Benton Moses. En la unua proceso, la ĵurio ne povis decidi pri lia kulpeco (du ĵurianoj voĉdonis ke li estu liberigita, ĉar la juĝisto instruis, ke mortigo dum milito ne estas "murdo"). Oni reprocesis, la juĝisto ne menciis tiun difinan limigon en la dua proceso, oni ne permesis ke liaj advokatoj prezentu senkulpigajn atestojn, kaj la ĵurio kondamnis lin kaj ordonis pendumi lin. Unu subtenanto de Leschi, [[William Fraser Tolmie]], petis ke la nova teritoriestro, [[LaFayette McMullen]], pardonu al Leschi, sed McMullen rifuzis. Alia subtenanto, usona armea oficiro [[August Kautz]], eldonis du numerojn de ĵurnalo por defendi Leschi. Sub la titolo ''Truth Teller'' ("Diranto de la Vero"), la ĵurnalo asertis kape: "Dediĉita al la Dissemado de la Vero kaj la Subpremado de la Blago". La petletero de Tolmie kaj la unua paĝo de la ''Truth Teller'' represiĝis en libro de [[Ezra Meeker]], ''La Tragedio de Leschi''.<ref>Pioneer Reminiscences of Puget Sound: The Tragedy of Leschi, Ezra Meeker, 1905</ref> Meeker estis unu el la du, kiuj voĉdonis kontraŭ kondamno en la unua proceso. La pendumo estis planita por la 22-a de januaro, 1858, sed la subtenantoj de Leschi kreis komplikan komploton, laŭ kiu la policestro de la kantono, George Williams, permesis ke simpatiaj membroj de la armeo arestu lin por neebligi la pendumon. La pendumigo tamen finfine okazis la 19-an de februaro, 1858, proksime de [[Lake Steilacoom|lago Steilacoom]]. == Post la morto == Multaj loĝantoj de la regiono opiniis, ke Leschi suferis maljuste pro krimoj ne siaj. Ekde la 1880-aj jaroj oni komencis doni lian nomon al diversaj lokoj kaj lokaĵoj: la kvartalo kaj parko Leschi en Seatlo, lernejoj en [[Seatlo]] kaj [[Puyallup (Vaŝingtonio)|Puyallup]], stratoj en Seatlo, [[Lakewood (Vaŝingtonio)|Lakewood]], [[Anderson Island (Vaŝingtonio)|Anderson Island]] kaj [[Olympia (Vaŝingtonio)|Olimpio]]; kaj la urba militludejo ĉe [[Fuorto Lewis]] nomiĝis Leschi Town. En 2004 ambaŭ ĉambroj de la subŝtata parlamento adoptis deklarojn, ke Leschi maljuste kondamniĝis, kaj petis la ĉefan kortumon de Vaŝingtonio senkulpigi lin. La kortumo rifuzis pro jurisdikciaj ĉikanoj, do oni kunvenigis Historian Kortumon de Enketado, kiu finfine oficiale kaj unuanime malkondamnis kaj senkulpigis lin.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/6697065/ Court acquits Indian chief hanged in 1858] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121102071828/http://www.msnbc.msn.com/id/6697065/ |date=2012-11-02 }}, [[Associated Press]], 2004-12-14</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.washingtonhistoryonline.org/leschi Leschi: Justice In Our Time] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071111002719/http://washingtonhistoryonline.org/leschi/ |date=2007-11-11 }}, ĉe Washington State Historical Society {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Leschi, Ĉefo}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1808]] [[Kategorio:Mortintoj en 1858]] [[Kategorio:Historio de Vaŝingtonio]] [[Kategorio:Indianaj ĉefoj]] [[Kategorio:Milita historio de Usono]] bv1cwg6tln17y52rigoeg5ue35ltsma 0 403948 9488426 8392543 2026-10-05T05:16:42Z Sj1mor 12103 9488426 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|ekoregiono |priskribo de bildo= |lando = Barato |lando1 = Nepalo |lando2 = Pakistano |lando3 = Afganistano |regiono-ISO = IN |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo = iso |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |biomo = Mezvarmaj koniferarbaroj |libera = 315 |libera tipo = Birdospecioj |libera1 = 102 |libera1 tipo = Mamulspecioj }} [[Dosiero:Ecoregion IM0502.svg|eta|220px|Situo de la ekoregiono.]] [[Dosiero:Cedrus_deodara_Manali_2.jpg|eta|220px|Himalaja cedro en Manali-Protektejo.]] La '''okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj''' estas tersupraĵa [[ekoregiono]] el la hinda [[ekoprovinco]] de la [[Orientaliso|orientalisa]] [[ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). [[Biomo|Biome]] ĝi apartenas al [[mezvarmaj koniferarbaroj]] de la mezaltaj kaj altaj altitudoj de okcidentaj Mez-Himalajoj de [[Barato]], [[Nepalo]] kaj [[Pakistano]]. La ekoregiono estas parto de la [[tutmondaj 200]]-unuo "okcident-himalajaj mezvarmaj arbaroj". == Priskribo == [[Dosiero: Kangchenjunga.JPG|eta|220px|maldekstra|Koniferaroj en Nacia Parko Gangotri.]] La ekoregiono konstituas areon de [[Konifero|koniferaro]] kovranta 39 700 kvadratajn kilometrojn ĉe altitudoj inter 3 000 kaj 3 500 metroj. Ĝi etendiĝas okcidente de Gandaki-Rivero en Nepalo, tra la barataj [[subŝtato]]j de [[Utar-Pradeŝo]] kaj [[Himaĉal-Pradeŝo]], kaj en [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] de orienta Pakistano. Tiu konifera zono estas la plej alta arbaro de la strioj de [[biotopo]]j kiuj kovras [[Himalajo]]n je diferencaj altitudoj ekde la [[herbejo]]j de la piedmontetoj ĝis la altaj pintoj, kaj super tie ĉi troviĝas senarba altmontara [[arbustaro]]. Tiu estas altvalora [[ekosistemo]] ĉar multaj himalajaj birdoj kaj bestoj [[Sezono|sezone]] [[Birdomigrado|migras]] supren kaj suben de la montaro restante parton de la jaro en la koniferaroj, do konservado estas alta prioriteco. Tiu ekoregiono estas pli seka ol la [[orient-himalajaj subalpaj koniferaroj]], kiuj ricevas humidecon de la [[Bengala Golfo|bengal-golfa]] [[musono]]. La okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj limtuŝas la baluĉajn kserofitarojn, la [[Himalajaj subtropikaj pinaroj|himalajajn subtropikajn pinarojn]], la [[Nordokcident-himalajaj alpaj arbustaroj kaj herbejoj|nordokcident-himalajajn alpajn arbustarojn kaj herbejojn]], la okcident-himalajajn foliarbarojn kaj la okcident-himalajajn altmontarajn arbustarojn kaj herbejojn. == Flaŭro == [[Dosiero:Manali Himachal India (10).JPG|eta|220px|maldekstra|Manali Himachal, Barato.]] Pluraj diferencaj arbaro-tipoj troviĝas en tiu ekoregiono. [[Sensacia abio]] (''Abies spectabilis'') loke kreskadas preskaŭ unuspeci-arbarere. En aliaj areoj ĝi miksiĝas kun himalaja [[kverko]] (''Quercus semecarpifolia''). [[Rododendro]] (''Rhododendron campanulatum''), sensacia abio, himalajaj kverko kaj [[betulo]] (''Betula utilis'') konstituas alian komunan asocion. Aliloke miksaj koniferaroj konsistas el sensacia abio, [[Valiĥ-pino]] (''Pinus wallichiana'') kaj Smit-[[piceo]] (''Picea smithiana''). Himalaja [[cipreso]] (''Cupressus torulosa'') kaj [[himalaja cedro]] (''Cedrus deodara'') ankaŭ troviĝas tie ĉi <ref> {{en}} [http://www.conifer-encyclopedia.com Encyclopedia of Conifers. A Comprehensive Guide to Cultivars and Species by Aris G. Auders and Derek P. Spicer] </ref>. == Faŭno == La ekoregiono gastigas cent du <ref name = "Atlas">{{cite book |last1 = Hoekstra |first1 = J. M. |last2 = Molnar |first2 = J. L. |last3 = Jennings |first3 = M. |last4 = Revenga |first4 = C. |last5 = Spalding |first5 = M. D. |last6 = Boucher |first6 = T. M. |last7 = Robertson |first7 = J. C. |last8 = Heibel |first8 = T. J. |last9 = Ellison |first9 = K. |title = The Atlas of Global Conservation: Changes, Challenges, and Opportunities to Make a Difference |publisher = University of California Press |editor1-last = Molnar |editor1-first = J. L. |year = 2010 |isbn = 978-0-520-26256-0 |url = http://www.nature.org/multimedia/maps/ }} {{Webarchiv|url=https://archive.is/20121205105315/http://www.nature.org/multimedia/maps/ |date=2012-12-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nature.org/multimedia/maps/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-05-28 |arkivurl=https://archive.is/20121205105315/http://www.nature.org/multimedia/maps/ |arkivdato=2012-12-05 }}</ref> [[Mamuloj|mamulo]]speciojn. Gravaj reprezentantoj inkludas [[Bruna urso|brunan urson]] kaj la endanĝerigatajn speciojn kiajn himalajan [[Bovedoj|kaprikorno]]n (''Capricornis thar''), [[Bovedoj|himalajan hemitragon]] (''Hemitragus jemlahicus''), kaj ''[[Capra]] falconeri'', la nacian beston de Pakistano. La sola [[Endemio|endemia]] mamulo estas la [[ronĝulo]] ''Hyperacrius wynnei''. Ĉirkaŭ 315 <ref name = "Atlas"/> birdospecioj estas registritaj en tiu ekoregiono, inkluzive de 9 endemiaj specioj kaj iom da birdoj kiuj estas sentemaj por [[habitatodetruo]] kaj tial vundeblaj por plia [[senarbarigo]]. Tiuj ampleksas [[Koklass-fazano]]n (''Pucrasia macrolopha''), [[Nigrakapa tragopano|nigrakapan tragopanon]] (''Tragopan melanocephalus''), kaj [[Himalaja monalo|himalajan monalon]] (''Lophophorus impejanus''). == Minacoj kaj konservado == Malgraŭ esti relative maldense loĝite, iuj sepdek procentoj de la koniferaro estas senarbarigitaj aŭ degraditaj, parte por [[Teraso|terasa]] [[kultivado]]. Tamen, ĝi ankoraŭ entenas iujn el la malplej perturbitaj arbaroj en okcidenta Himalajo. Protektitaj areoj kiuj enhavas koniferaron inkludas Grand-Himalajan Nacian Parkon kaj Protektejon Rupi Bhabha en Himaĉal-Pradeŝo, Nacian Parkon Kiŝtvar en Ĝamuo kaj Kaŝmiro, Nacian Parkon Gangotri kaj Protektejon Govind Paŝu Vihar en [[Utarakando]], ĉiujn en Barato, kaj Reĝan Ĉasrezervejon Dhorpatan en Nepalo. [[Printempo|Printempe]] speciala minaco estiĝas el la perturbo de birda [[Birdonesto|nestumado]] dum la kolektado de [[morkelo]]j. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Biologio}} * [[Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj]] * [[Konservada stato de ekoregiono]] * [[Listo de ekoregionoj en Pakistano]] <br /> {{Orientalisaj mezvarmaj koniferarbaroj}} {{Orientalisaj ekoregionoj laŭ ekoprovinco}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://worldwildlife.org/ecoregions/im0502 Ekoregiono IM0502 : Okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj (WWF)] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060615125039/http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/im/im0502_full.html Okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj (''WWF-Wildworld'')] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20100308064639/http://www.nationalgeographic.com/wildworld/profiles/terrestrial/im/im0502.html Okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj (''Wildworld'')] - [[Nacia Geografia Societo]] * {{en}} [http://www.eoearth.org/article/Western_Himalayan_subalpine_conifer_forests Okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj (''The Encyclopedia of Earth'')] * {{en}} [http://globalspecies.org/ecoregions/display/IM0502 Okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj (''Globalspecies'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222223050/http://globalspecies.org/ecoregions/display/IM0502 |date=2014-02-22 }} * {{en}} [http://www.worldwildlife.org/science/wildfinder/ Situo de ekoregiono IM0502 : tajpu ''Western Himalayan subalpine conifer forests''] * {{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/westhimalayan_temperate_forests.cfm Tutmondaj 200, numero 68 : Okcident-himalajaj mezvarmaj arbaroj (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120609131814/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/westhimalayan_temperate_forests.cfm |date=2012-06-09 }} {{Portalo Geografio}} [[Kategorio:Orientalisaj ekoregionoj]] [[Kategorio:Mezvarmaj koniferarbaroj]] [[Kategorio:Global 200]] [[Kategorio:Geografio de Afganio]] [[Kategorio:Geografio de Barato]] [[Kategorio:Geografio de Nepalo]] [[Kategorio:Geografio de Pakistano]] [[Kategorio:Himalajo]] 6w8r95dpyz8s2pdu87fphumlsw8xkzf 4 407965 9488330 9487584 2026-10-04T20:52:10Z Castelobranco 3895 /* Voĉdonado */ +1 9488330 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) * En la lastaj tagoj mi trovis tian amason da nigrigaj trudoj de ThomasPusch ke mi rezignas registri ĉiujn ĉi tie. Unu ekzemplo estas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gomoro_(filmo)&diff=prev&oldid=9374888] Ankaŭ Kani trudis ĉe [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vesanka&diff=prev&oldid=9376711]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 19 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Kebekio&oldid=9392866] ThomasPusch arbitre interpretas ruĝajn ligilojn kiel postulon, ke la Esperanta Vikipedio "nepre devas havi" artikolon (tamen nun ne rekte minacas forigi). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolegiata_pre%C4%9Dejo&diff=9393840&oldid=9256968] ThomasPusch nigrigas nomojn de preĝejoj samtempe kun bonaj korektoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:38, 6 jun. 2026 (UTC) * Kvankam mi ĉesis detale raportadi, ThomasPusch daŭre trude nigrigadas ligilojn kvazaŭ estus iu interkonsento tiurilate, insistadas en diskutpaĝoj ke ruĝaj ligiloj [[Diskuto:Plezurĝardeno|"devus"]] transformiĝi en bluajn kaj ke la temoj [[Diskuto:Jabloko|"nepre mankas"]] al la redaktinto ktp. kvazaŭ estus iu racia kialo por supozi tion, [[Diskuto:Glee|minacas redaktomiliti]] kaj efektive redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=9444103&oldid=9393819] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Braga&diff=prev&oldid=9444289] pri la afero. Ĉu iu bonvolus helpi ĉesigi la maldecan konduton? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:28, 19 aŭg. 2026 (UTC) *Nigremuloj daŭrigas sian delongan damaĝadon de Vikipedio kaj nun eltrovis novan manieron: tuta serio da helikaj specioj estas kreitaj kiel alidirektiloj al la parazita vermo [[grandega fasciolo]], kiu uzas ilin. Tiu artikolo enhavas neniun alian informon pri tiuj helikoj kaj racie ne povus. Ŝajne tio estis preteksto por nigrigi la ligilojn en [[Grandega fasciolo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:36, 14 sep. 2026 (UTC) *ThomasPusch daŭre arbitre forigadas ruĝajn ligilojn, ekzemple [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_K%C3%B6hlmeier&diff=9483587&oldid=9341780]; minacas forigi ilin pro nemenciindeco, kvankam li fakte faris neniun kontrolon aŭ malkompetentan kontrolon, kiel ĉe [[Diskuto:Universitato de Vaŝingtonio]]; kaj asertas siajn missupozojn kvazaŭ ili estus vikipediaj reguloj, interalie al novuloj, kiel ĉe [[Diskuto:Blokado de Oleŝki]]. Mi rigardas ĉion ĉi kiel ĉikanadon kaj signifan malhelpon al vikipedia kunlaborado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 2 okt. 2026 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) ::Jes, mi scias, se ruĝoj estas ie almenaŭ 15 jarojn, eĉ en la temo ne naskiĝis nova artikolo. Nature tio validas, se mi estas hejme en tiu temo, ekzemple: Hungario. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:46, 15 maj. 2026 (UTC) :::Mi ne komprenas kion volas diri tiu frazo, sed ĝi certe ne respondas la demandon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 16 maj. 2026 (UTC) {{kom}} Mi persone ne konsideras multnombrajn ruĝajn ligilojn grava problemo — ekzemple en medicinaj artikoloj, verkataj de mi ([[lupuso]] ks), mi kreas ilin abunde, sed por mi ili servas kiel defio kaj memorigilo ke tiuj ĉi artikoloj estas verkendaj, kion mi (malrapide tamen) plenumas, krome (kaj tio speciale gravas) mi certas ke la verkotaj artikoloj havu ĝuste tiujn ĉi titolojn. Sed mi konsentas kun [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ke ofte ruĝaj ligiloj estas kreataj sensence kaj/aŭ senzorgeme — kiam temas pri aferoj malgravaj, apenaŭ priskribotaj aŭ malĝuste titolitaj. Mi mem plurfoje trovis ligilojn ruĝajn malgraŭ haveblo de respektivaj artikoloj, titolitaj alie. Pro tio mi mem lastatempe komencis en multaj kazoj simple aldoni ligilojn al respektivaj artikoloj en aliaj vikioj. Resume: mi ne kundividas malruĝigan fervoron de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], sed mi komprenas ĝenerale liajn zorgojn kiuj kaŭzis tion. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:12, 10 jun. 2026 (UTC) :Ĉu iam estis interkonsento ke ruĝa ligilo devas esti pri grava afero? En ĉiuj aliaj vikipedioj ili nur devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciindaj]], kaj mi ankoraŭ ne vidis interkonsenton ke nia vikipedio estu malsama. Certe, se oni volas starigi pli striktan regulon oni rajtas klopodi ke ĝi akceptiĝu, sed dum ĝi ne akceptiĝas, oni ne rajtas ofendiĝi tial, ke ĝi ne estas sekvata. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 10 jun. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Yayaolo42|Yayaolo42]] == * {{user|Yayaolo42}} Long-term abuse. Cross-wiki abuse. [[Special:CentralAuth/Vasas90]] (created page [[Thathanine Thongchay]], [[:w:simple:Thathanine Thongchay]], [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Log&logid=3359217]) <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:MathXplore|MathXplore]] ([[Uzanto-Diskuto:MathXplore|diskuto]]) 03:18, 14 jun. 2026 (UTC) :La paĝo Thathanine Thongchay estis ĉiukaze forigita laŭ rezulto de esperanta diskuto en [[VP:FA]]. La salutnomo ne estis uzita krom pri tiu temo kaj en 13 jun. 2026. Neniu plia agado necesa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:03, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law]] == * {{user|Banned user is free to create an account and free to be blocked under U.S. law}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Morkoz|Morkoz]] ([[Uzanto-Diskuto:Morkoz|diskuto]]) 12:55, 11 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} La salutnomo estas globale forbarita 14:58, 11 jul. 2026, post loka forbaro en la angla vikipedio je 14:35 kaj en la baza angla vikipedio je 14:55. En la esperanta branĉo la "redaktokalkulo" nombras 6 redaktojn, sed fakte estís nur du paĝoj, [[Fondaĵo Vikimedio]] kun nur ŝanĝeto de unu litero kaj samminute [[Usono]] per vandalisma fuŝo. Ambaŭ estas forigitaj, kaj la fuŝo pri paĝo [[Usono]] estis kondamninda, sed supozeble la anglaj vandalismoserĉantoj pli provokiĝis de la angla provoka salutnomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:58, 3 okt. 2026 (UTC) ==Kio estas la celo de [[Ŝablono:Tradukon]]?== Mi foje vidis la ekvivalentojn de ĉi tiu ŝablono en alilingvaj vikipedioj, sed ĝis hodiaŭ eĉ ne konsciis, ke ĝi ekzistas en nia. Tiam mi trovis ke [[Uzanto:ThomasPusch]] forigis ĝin de [[Kantono Door]] tial, ke li (mis?)komprenis ĝin kiel postulon al la vikipedia komunumo. Se la ŝablono estas intencata kiel maniero postuli ion, ŝajnas al mi ke la ŝablono entute ne uzeblas kaj devus esti forigita, ĉar oni neniam rajtas postuli al ĉiuj vikipediistoj ke ili okupiĝu pri tiu aŭ tiu ĉi artikolo. Sed se ĝi ne estas intencata tiel, ŝajnas al mi ke ĝi estas savenda de la forgeso kaj uzenda en la plej multaj artikoloj. Do - kion ĝi signifu? Mi aparte volus scii la intencon de [[Uzanto:Goren]] kaj [[Uzanto:Gamliel Fishkin]] kiel kontribuintoj al la ŝablono. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:58, 16 jul. 2026 (UTC) :Mi kreis ĝin en 2008, tiam ĝi estis utila por peti al aliaj kontribuantoj traduki ion el la lingvo, kiun oni mem ne regas. Preskaŭ 20 jaroj pasis, kaj la situacio kompreneble ŝanĝiĝis. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:35, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, kio ĝenis min en [[diskuto:kantono Door]] estis la manko de motivo de homo, kiu metis ĝin petante aliajn vikipediistojn pluampleksigi artikolan ĝermon tri-frazan de unu certa kantono de Viskonsino, kiu jam havis 9 frazojn, sed ne havis ĉiujn detalojn menciitaj de la angla vikipedio, '''ne''' ĉar li ne regus la fontan lingvon, kiu laŭ la protokolo estis lia gepatra lingvo en kiu li faris 99 % de ĉiuj redaktoj, '''ne''' ĉar li ne kapablus verki en Esperanto, ĉar liaj du aliaj redaktoj estis tute esperantaj, sed ĉar li volis '''mendi''' maksimuman tekston sen devi tajpi plian vortojn krom meti la ŝablonon. Mi povus konstrui situacion kie tute sincere la ŝablono povus esti senca. Imagu ke vi tre interesiĝas pri la litova lingvo, ne regante ĝin, kaj vi en Vilno kun karaj lokaj amikoj estis en filmo, pri kiu vi nur komprenis la bildojn - ni diru, la filmo [[:lt:Nuodėmės užkalbėjimas|Nuodėmės užkalbėjimas]], surbaze de tri romanoj de [[Jurga Ivanauskaitė]]. Pri ŝi esperanta teksto estas, sed pri la filmo komkrete nur estas vikipediaj tekstroj en la litova, kimra kaj estona, kaj unu miniatura frazeto en la simpla angla. Bone, ankaŭ en la litova ne estas multo, sed se oni sen koni la lingvon nur sukcesas suĉi tiom da informoj el vikidatumoj [[d:Q16465862]], ke rezultas {{ŝ|informkesto filmo}} kaj eble 2 frazoj, tiam en 2026 povus esti ebleco aŭ peti tradukan helpon de aŭtomata tradukilo, kiu povas fuŝi, aŭ peti tradukan helpon de sperta esperantisto kiu ankaŭ gepatralingve estas litova. Tiam meti la ŝablonon povus esti en sinceraj motivoj... Estas alia demando ĉu nun kun preskaŭ 400 000 esperantaj artikoloj plus teorie 400 000 diskutpaĝoj iu hazarde vidus la ŝablonan peton pri helpo en la ekzotika litova lingvo, sed oni povus ĉiukaze provi, kaj plej bone ankoraŭ rekte alskribi esperant-kaj-litovlingva(j)n vikipediisto(j)n. Do vi vidas en [[diskuto:kantono Door]] kiu hipokrito en la motivoj de la anglalingva posta forbarito ĝenis min. Sed kompreneble ĉiam imageblas diversaj scenaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:00, 16 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} Ĉu vi volas diri ke oni devas ne peti tradukojn el lingvoj, kiujn oni mem komprenas? Se jes, mi petas mencii tion, prefere kun klarigo pri la kialoj, en la ŝablona paĝo. :::Mi normale komprenas ŝablonojn k.s. kiel konstatojn pri la artikolo, kiuj validas sendepende iuj ajn ecoj de la persono, kiu afiŝas ilin. Do se vi kredas, ke homoj kun certaj lingvokapabloj devas ne uzi ilin, mi pensas ke estus pli bone antaŭaverti tion ol poste akuzi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 17 jul. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-47752-49|~2026-47752-49]] == * {{user|~2026-47752-49}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 13:06, 2 sep. 2026 (UTC) * Neniu forbaro jam fariĝis. Temas nur pri redaktetoj en la esperanta paĝo [[Diakrita signo]] je 2 sep. 2026, neniu alia lingvobranĉo, aŭ alia paĝo aŭ momento koncerniĝis. Ĉu iu volus revizii la dubindajn redaktojn kaj konfirmi la juĝon ke devus forbari la anonimulon? Alikaze la dubinda redakto jam estis antaŭ pli ol monato, kaj supozeble enordas ĝin konsideri jam ne plu aktuala. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-48309-68|~2026-48309-68]] == * {{uzanto2|~2026-48309-68}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Uzanto-Diskuto:Quinlan83|diskuto]]) 09:56, 5 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Je 11:32, 5 sep. 2026 (UTC) Kani forbaris la anoniman kanalon por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:32, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-49940-88|~2026-49940-88]] == * {{user|~2026-49940-88}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:11, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 5 minutojn poste, je 17:16, 16 sep. 2026 (UTC). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:35, 3 okt. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-50282-95|~2026-50282-95]] == * {{uzanto2|~2026-50282-95}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:43, 16 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} Jam estis globale forbarita nur 3 minutojn poste, je 17:46, 16 sep. 2026 (UTC) - tamen en tiu ĉi anonima konto okazis apenaŭ io ajn, nur estis suspekto ke temus pri la sama homo kiel {{uzanto2|~2026-49940-88}}, kaj supozeble la du aliaj anonimaj kanaloj supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:29, 3 okt. 2026 (UTC) == Propono aktivigi rajton "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" en ĉi tiu vikio == [[File:Wikipedia Template editor icon (1).svg|200px|right]] * [[:en:Wikipedia:Template editor]] * @[[User:ThomasPusch]] @[[User:LiMr]] @[[User:Kani]] @[[User:Sj1mor]] @[[User:DidCORN]] @ĉiuj ceteraj * Mi proponas aktivigi la rajton kaj uzantogrupon "Ŝablonredaktanto" en ĉi tiu vikio. La avantaĝo estas ke tiel eblas malpliigi la protektonivelon de gravaj ŝablonoj kaj moduloj sen risko de vandalismo. La protektonivelo "nur registriĝintaj uzantoj" estas tro malalta, kaj "nur administrantoj" estas tro alta. * I propose to activate the right and user group "Template Editor" in this wiki. :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:57, 2 okt. 2026 (UTC) === Diskuto === :Pri tio mi malkompetentas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 2 okt. 2026 (UTC) :Mi ne spertas pri la afero, sed ŝajnas bone al mi ke estu kiel eble plej multaj elektebloj pri nivelo de protektado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) :Mi baze subtenus tiun ideon, sed samkiel Kani aŭ Arbarulo havus neniun ideon ĉu aŭ kiel eblus aktivigi tion. Supozeble necesus peti iun neesperantistan stevardon aranĝi tion, se io tia ekzistas en aliaj lingvobranĉoj (eĉ pri tio mi ne orientiĝas). Sed baze en la esperanta vikipedio nur estas protekteblecoj "tute ne protekti", "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" kaj "nur permesi redakton de la [sume nur 10] administrantoj [inter kiuj ĉiam iuj ferias aŭ estas ĵus administre malaktivaj]", kaj inter ŝtupo 2 kaj 3 tre bonus havi ankoraŭ iun diferencigon, ĉar se necesas protekti iun paĝon, ĉar temas pri amase multuzata ŝablono kiu foje estis atakita, tiam protekto nur "malpermesi redaktojn de anonimaj redaktantoj" estas ridinde tro malmulta: ĉiu vandalo povas gaje elekti por si novan salutnomon kaj redakti paĝojn kaj ŝablonojn laŭ propra volo, ĝis iam poste oni forbaros tiun konkretan salutnomon. Sed ĉar samtempe ne multaj esperantistoj teknike kapablas kaj interesiĝas pri disdono de tia rajto "Ŝablonredaktanto" AKA "Template Editor" (mi je unua pripenso nur venus al nomoj Taylor 49 kaj Moldur, krom la 10 administrantoj - mi ne scius ĉu ankaŭ Dominik, Thomas Guibal, DidCORN aŭ Sj1mor interesiĝus), tia rajto restus tre malofta. Sincere dirite, ni ne protektas multajn ŝablonojn, se tie ankoraŭ neniam io misa okazis... Do: se sukcesas aranĝi tion, mi estus por tiu teknika rajto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:19, 3 okt. 2026 (UTC) :: Kelkaj vikioj, interalie angla vikipedio, havas tiun tipon de rajto. Tion aktivigi eblas NUR per [https://phabricator.wikimedia.org peto en "phabricator"] kio siavice postulas lokan interkonsenton. Se post 8 tagoj estos sufiĉa majoritato tiam mi faros la peton tie. La rajton doni al unuopa uzanto aŭ forpreni ĝin povas administranto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 3 okt. 2026 (UTC) === Voĉdonado === * <!--{{Por}}--> # {{por}} (malforte) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:05, 3 okt. 2026 (UTC) # Sekve {{por}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2026 (UTC) # {{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:51, 4 okt. 2026 (UTC) * <!--{{Kontraŭ}}--> == Peto: forigi malbonkvalitan dosierversion (Palafrugell 1911) == Saluton, mi petas forigon de '''malnova, malbonkvalita dosierversio''' (ne de la tuta dosiero). * Dosiero: [[:Dosiero:IIa Geronprovinca Asambleo Palafrugell 1911.jpg]] * Aktuala versio (bona): 1600×1200, alŝutita 2 okt. 2026 * Forigenda arkiva versio: 1024×768 (<code>20261002224910!IIa_Geronprovinca_Asambleo_Palafrugell_1911.jpg</code>) Mi unue alŝutis malpli klaran foton, kaj poste anstataŭigis ĝin per pli alta-rezolucia foto de la sama historia bildo. La nuna versio jam estas la bona; mi simple volas forigi la malnovan el la dosierhistorio, ĉar mi mem ne havas forigrajton. Dankon! [[Uzanto:Capiscuas|Capiscuas]] ([[Uzanto-Diskuto:Capiscuas|diskuto]]) 23:28, 2 okt. 2026 (UTC) : {{forte por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 2 okt. 2026 (UTC) : {{malforte por}} {{komento}} Tion facile eblas fari, ankaŭ sen granda voĉdono. Kutime ni ne tiom detale forigas malnovajn versiojn, krom se la malnova draste perfortis kopirajton kaj la nova versio ne - tio ĉi tie ne estas. Malnovaj versioj de dosieroj ne damaĝas kaj kutime interesas neniun. Sed forigi ilin same ne damaĝas. Mi forigos la malnovan version. 06:01, 3 okt. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :{{farite}} {{re|Capiscuas}} vi devus ankoraŭ plenigi la tri parametrojn Priskribo, Fonto kaj Aŭtoro en la ŝablono "Resumo" - pri tio vi certe konscias, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:05, 3 okt. 2026 (UTC) 7todusfcx6d9bb9oy9tnnwoonhhavg1 0 419575 9488345 9452765 2026-10-04T21:53:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Xi''' '''Jinping''' ([[Pinjino|pinjine]]) aŭ '''Ŝji Ĝjinping''' (esperante) ([[Simpligita ĉina skribo|simpligita ĉina]]: {{lang|zh-Hans|习近平}}; [[Tradicia ĉina skribo|tradicia ĉina]]: {{lang|zh-Hant|習近平}}; [ɕǐ tɕîn pʰǐŋ]) (naskiĝinte la 15an de junio 1953 en [[Pekino]],<ref name="BBC">{{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11551399 "Profile: Xi Jinping - China's next leader?"], BBC, la 14-an de februaro 2012</ref> do nun {{aĝo|1953|06|15}}-jara) estas [[ĉinoj|ĉina]] politikisto, kiu estis [[Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio|Ĝenerala Sekretario]] de la [[Komunista Partio de Ĉinio|Komunisma Partio de Ĉinio]] (KPĈ) kaj Komisionestro de la [[Centra Milita Komisiono (Ĉinio)|Centra Milita Komisiono]] (CMK) ekde 2012, kaj Prezidanto de la [[Ĉinio|Ĉina Popola Respubliko]] ekde 2013. Xi estis la [[Supra Gvidanto de Ĉinio]], la plej eminenta politika gvidanto en Ĉinio, ekde 2012. La filo de ĉina komunista veterano Xi Zhongxun (Ŝji Ĝongŝjun), oni forpelis tiun dum adoleskeco al kampara Yanchuan (Janĉŭan) Gubernio post la elpurigo de ties patro dum la [[Kultura Revolucio]], kaj Xi loĝis en kaverno en la vilaĝo de Liangjiahe (Ljangĝjahe), kie tiu aliĝis al la KPĈ kaj laboris en la posteno de partia sekretario. Xi studis [[Kemia inĝenierarto|kemian inĝenierarton]] ĉe Tsinghua (Ĉinghŭa) Universitato kiel "Laborista-Kamparana-Soldata studento". Xi altrangiĝis politike en marbordaj provincoj de Ĉinio. Xi estis Guberniestro de [[Fuĝjano|Fujian (Fuĝjano)]] de 1999 ĝis 2002, kaj poste estis Guberniestro kaj Partia Sekretario de la najbara [[Ĝeĝjango|Zhejiang (Ĝeĝjango)]] de 2002 ĝis 2007. Post kiam oni eksigis la Partian Sekretarion de [[Ŝanhajo|Shanghai (Ŝanhajo)]] Chen Liangyu (Ĉen Ljangju), Xi anstataŭis tiun dum mallonga tempo en 2007, kaj poste aliĝis al la Konstanta Komitato de la [[Politburoo]] kaj estis la unua sekretario de la Centra Sekretariejo en oktobro 2007. En 2008 Xi fariĝis la supozata posteulo de [[Hu Jintao|Hu Jintao (Hu Ĝjintaŭ)]] en la posteno de Supra Gvidanto. Pri tiu celo, Xi fariĝis Vicprezidento de la Ĉina Popola Respubliko kaj Vickomisionestro de la Centra Milita Komisiono. Xi oficiale ricevis la titolon de "gvidantara kerno" de la KPĈ en 2016. Xi ankaŭ estis membro de la 17a, 18a, 19a Konstanta Komitato de la Politburo de KPĈ ekde 2007. En 2018, Xi aboliciis limojn de mandato de prezidento. Xi estas la unua Ĝenerala Sekretario, kiu naskiĝis post la establo de la Ĉina Popola Respubliko. Xi starigis multajn rimedojn por efektivigi partian obeadon kaj internan unuecon. Ties kampanjo kontraŭ koruptado kaŭzis la malsukceson de eminentaj nunaj kaj eksaj oficiuloj de la komunista partio, inkluzive membroj de la Konstanta Komitato de la Politburo. Xi faris pli agresema fremda politiko, precipe pri rilatoj inter Ĉinio kaj Japanio, pri teritoriaj asertoj en la [[Sudĉina maro]], kaj pri [[libera komerco]] kaj [[tutmondiĝo]]. XI klopodis vastigi la influon de Ĉinio en Afriko kaj Azio per la [[Iniciato Zono kaj Vojo]]. Xi multe centrigis institucian povon per teni al si multajn postenojn, inkluzive estron de la nova Landa Sekureca Komisiono, kaj estron de novaj komitatoj pri ekonomiaj kaj sociaj reformoj, milita restrukturado kaj modernigo, kaj la interreto.<ref>{{Cite web|url=http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf|title=Journal of Current Chinese Affairs|date=majo 2009|website=giga-hamburg.de|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217211144/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf|archive-date=17 februaro 2012|access-date=20 oktobro 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120217211144/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf|arkivdato=2012-02-17}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120217211144/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf |date=2012-02-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120217211144/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf |arkivdato=2012-02-17 }}</ref> Xi estas ofte priskribita kiel [[diktatoro]] de politikaj kaj akademiaj observantoj,{{refn|<ref>{{Cite journal|last=Brady|first=Anne-Marie|date=2015|title=China's Foreign Propaganda Machine|url=https://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v026/26.4.brady.html|journal=Journal of Democracy|language=en|volume=26|issue=4|pages=51–59|doi=10.1353/jod.2015.0056|s2cid=146531927|issn=1086-3214}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Amako|first=Satoshi|date=2 januaro 2018|title=China's authoritarian path to development: is democratization possible?, by Liang Tang, Abingdon, Routledge, 2017, 263pp., {{text|ISBN}}: 978-1-138-01647-7|journal=Journal of Contemporary East Asia Studies|volume=7|issue=1|pages=81–83|doi=10.1080/24761028.2018.1483700|issn=2476-1028|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tung|first=Hans H.|title=Economic Growth and Endogenous Authoritarian Institutions in Post-Reform China|publisher=Palgrave Macmillan|year=2019|isbn=|location=|pages=}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Howell|first1=Jude|last2=Pringle|first2=Tim|date=2019|title=Shades of Authoritarianism and State–Labour Relations in China|journal=British Journal of Industrial Relations|language=en|volume=57|issue=2|pages=223–246|doi=10.1111/bjir.12436|s2cid=158485609|issn=1467-8543|url=https://eprints.soas.ac.uk/29847/1/Howell%20and%20Pringle_Shades%20of%20Authoritarianism_British_Journal_of_Industrial_Relations.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210625072927/https://eprints.soas.ac.uk/29847/1/Howell%20and%20Pringle_Shades%20of%20Authoritarianism_British_Journal_of_Industrial_Relations.pdf |date=2021-06-25 }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Düben|first=Björn Alexander|date=3 marto 2020|title=Xi Jinping and the End of Chinese Exceptionalism|journal=Problems of Post-Communism|volume=67|issue=2|pages=111–128|doi=10.1080/10758216.2018.1535274|s2cid=158657283|issn=1075-8216}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tung|first=Hans H.|title=Economic Growth and Endogenous Authoritarian Institutions in Post-Reform China|publisher=Palgrave Macmillan|year=2019}}</ref>|name=dictatorandauthoritarian}} pro pliigo de [[cenzuro]] kaj [[amasa gvatado]], plimalboniĝo de [[homaj rajtoj]], la [[personeca kulto]] pri tiu, kaj la elimino de limoj pri kiom longe oni povas resti en sia posteno.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/world/2018/feb/26/xi-jinping-china-presidential-limit-scrap-dictator-for-life|titolo='Dictator for life': Xi Jinping's power grab condemned as step towards tyranny|alirdato=12a de aŭgusto 2019|familia nomo=Phillips|persona nomo=Tom|dato=2018-02-26|lingvo=en-US|verkaĵo=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.ft.com/content/cb2c8578-adb4-11e7-aab9-abaa44b1e130|titolo=Under Xi Jinping, China is turning back to dictatorship|alirdato=12a de aŭgusto 2019|familia nomo=Anderlini|persona nomo=Jamil|dato=2017-10-11|lingvo=en-US|verkaĵo=[[Financial Times]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.washingtonpost.com/news/made-by-history/wp/2018/03/05/dictatorship-nearly-destroyed-china-once-will-it-do-so-again/?noredirect=on|titolo=Dictatorship nearly destroyed China once. Will it do so again?|alirdato=12a de aŭgusto 2019|familia nomo=Radchenko|persona nomo=Sergey|dato=2018-03-05|lingvo=en-US|verkaĵo=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.eastasiaforum.org/2018/04/02/a-deepening-dictatorship-promises-a-grim-future-for-china/|titolo=A deepening dictatorship promises a grim future for China|alirdato=12a de aŭgusto 2019|familia nomo=Carrico|persona nomo=Kevin|dato=2a de aprilo 2018|lingvo=en-US|verkaĵo=[[East Asia Forum]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thetimes.co.uk/article/emasculate-america-the-dictators-plan-for-world-domination-l0t232nfx|titolo=Emasculate America: The dictator's plan for world domination|alirdato=12a de aŭgusto 2019|familia nomo=Stelzer|persona nomo=Irwin|dato=2018-03-04|lingvo=en-US|verkaĵo=[[The Times]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/asia/2019/06/21/kim-jong-un-entertains-xi-jinping-at-home|title=Kim Jong Un entertains Xi Jinping at home|date=21 June 2019|work=The Economist|access-date=17 aŭgusto 2019|issn=0013-0613|quote=It was Mr Xi’s first visit to North Korea since he and Mr Kim took the helm of their respective countries... It is not known what precisely the two dictators discussed once they retired to a guest house for talks.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/china-xi-jinping-ban-823823|title=China's war on words show Xi Jinping is a dictator for life {{!}} Opinion|last=Mair|first=Victor H.|date=28 February 2018|website=Newsweek|language=en|access-date=17 aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/opinion-xi-jinping-todays-chairman-tomorrows-dictator/a-42747054|title=Opinion: Xi Jinping – Today's chairman, tomorrow's dictator?|last=Hein|first=Matthias|date=26 February 2018|website=Deutsche Welle|language=en-GB|access-date=17 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cfr.org/blog/china-likely-enter-another-long-period-severe-dictatorship|title=China Is Likely to Enter Another Long Period of Severe Dictatorship|last=Cohen|first=Jerome A.|date=28 February 2018|website=Council on Foreign Relations|language=en|access-date=17 aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.project-syndicate.org/commentary/donald-trump-xi-jinping-bad-leadership-by-chris-patten-2019-07|title=Great Countries, Bad Leaders|last=Patten|first=Chris|date=30 julio 2019|website=Project Syndicate|language=en|access-date=17 aŭgusto 2019|quote=Moreover, Xi is deploying cutting-edge technology to reinforce his dictatorship.}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2018-02-26/china-and-xi-jinping-toss-aside-their-experiment-with-stability|titolo=China Now Faces the Downsides of Dictatorship|alirdato=2019-08-17|familia nomo=Feldman|persona nomo=Noah|dato=2018-02-27|verko=Bloomberg}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/nov/23/chinese-export-repression-xi-jinping-mao-china-hong-kong|title=The Chinese export we really should be worried about: repression|last=Tisdall|first=Simon|date=23 November 2018|work=The Guardian|access-date=17 August 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|quote=What is different, and underappreciated in the west, is the way Xi is inexorably and single-mindedly expanding draconian systems of social control centred on the Communist party and the de facto dictatorship of one man: himself.}}</ref> La politikaj pensoj de Xi estis inkluzivitaj en la konstitucioj de la partio kaj de la ŝtato.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2111746/xi-jinpings-political-thought-will-be-added-chinas|title=Xi Jinping's political thought will be added to Chinese Communist Party constitution, but will his name be next to it?|last1=Choi|first1=Chi-yuk|date=18 September 2017|work=South China Morning Post|access-date=22 septembro 2017|last2=Jun|first2=Mai}}</ref><ref name="ForeignPolicyCultPersonality2">{{Cite news|url=https://foreignpolicy.com/2016/03/08/the-personality-cult-of-xi-jinping-china-leader-communist-party/|title=Behind the Personality Cult of Xi Jinping|last1=Jiayang|first1=Fan|last2=Taisu|first2=Zhang|date=8 marto 2016|newspaper=[[Foreign Policy (magazine)|Foreign Policy]]|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726173241/https://foreignpolicy.com/2016/03/08/the-personality-cult-of-xi-jinping-china-leader-communist-party/|archive-date=26 July 2019|access-date=26 julio 2019|last3=Ying|first3=Zhu}}</ref> == Cenzuro == "Dokumento Nombro 9" estas sekreta interna dokumento dissendata ene de la Komunista Partio de Ĉinio en 2013 de la Ĝenerala Oficejo de la partio.<ref>Li, Bing (16a de majo 2013). <bdi>[https://web.archive.org/web/20130615122048/http://www.hndj.gov.cn/html/jgdj/gzkx/2013/5168269.html 省储备局认真学习贯彻落实《关于当前意识形态领域情况的通报》，湖南机关党建]</bdi>. ''hndj.gov.cn''. Arkivita el la [http://szgw.portal.hndj.gov.cn/home originalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210713063144/http://szgw.portal.hndj.gov.cn/home |date=2021-07-13 }} je la 15a de junio 2013. Alirita je la 16a de oktobro 2013.</ref><ref>Liang, Liming (9a de majo 2013). <bdi>[https://web.archive.org/web/20130615122048/http://www.hndj.gov.cn/html/jgdj/gzkx/2013/5168269.html 西藏广电局召开传达学习有关文件精神会议，中国西藏之声网]</bdi>. ''vtibet.cn''. Arkivita el la [http://www.vtibet.cn/zhuanti/2013-05/09/cms340592article.shtml originalo] je la 15a de junio 2013. Alirita je la 16a de oktobro 2013.</ref> Ĝi estis unue eldonita en julio 2012.<ref>Ren, Jie (3 July 2012). <bdi>[https://web.archive.org/web/20121031235702/http://theory.people.com.cn/n/2012/0703/c83855-18430666.html 当前我国意识形态建设面临的六大挑战--理论--人民网]</bdi>. ''People's Daily'' (ĉine). Arkivita el la [http://theory.people.com.cn/n/2012/0703/c83855-18430666.html originalo] je la 31a de oktobro 2012. Alirita je la 8a de septembro 2019.</ref> La dokumento avertas pri sep danĝeraj okcidentaj valoroj: * [[Demokratio|Konstitucia demokratio]], kiu inkluzivas tiajn principojn kiaj [[Multpartia sistemo|multpartiaj sistemoj]], la [[disigo de povoj]], [[ĝenerala balotado]], kaj juĝa sendependeco; * Universalaj valoroj, ideo kontraŭ al [[Maoismo|Maoisma doktrino]], laŭ kiu la okcidenta valora sistemo superas [[nacio]]n kaj klason, kaj aplikas al Ĉinio. * [[Civila socio]], la ideo ke individuaj rajtoj estas superaj, anstataŭ la kolektivaj rajtoj establitaj de la Partio; * [[Merkata ekonomio|Merkata]] [[novliberalismo]]; * Amaskomunikilara sendependeco<ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2021/04/26/and-oscar-censorship-goes-xi-jinping|title=And the Oscar for Censorship Goes to Xi Jinping|date=26 April 2021|website=Human Rights Watch}}</ref> * Historia [[neniismo]], tio estas, la kritikado de pasintaj eraroj; kaj * Dubi la econ de ĉinstila socialismo.<ref name="NYT8191322">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/08/20/world/asia/chinas-new-leadership-takes-hard-line-in-secret-memo.html?ref=global-home|title=China's New Leadership Takes Hard Line in Secret Memo|last=Buckley|first=Christopher|date=19 August 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=8 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721050121/http://www.nytimes.com/2013/08/20/world/asia/chinas-new-leadership-takes-hard-line-in-secret-memo.html?ref=global-home|archive-date=21 July 2016|url-access=limited}}</ref> Priraportado pri ĉi tiuj temoj en edukaj materialoj estas malpermesita.<ref name="SCMP8291322">{{cite news|url=http://www.scmp.com/news/china/article/1234453/seven-subjects-limits-teaching-chinese-universities-told|title=Seven subjects off limits for teaching, Chinese universities told|last=Li|first=Raymond|date=29 August 2013|newspaper=[[South China Morning Post]]|access-date=19 September 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022211500/http://www.scmp.com/news/china/article/1234453/seven-subjects-limits-teaching-chinese-universities-told|archive-date=22 October 2013}}</ref> == Ekonomia politiko == Xi pliigis ŝtatan direkton pri [[Ekonomio de Ĉinio|la ekonomio de Ĉinio]], subtenante ŝtatposedatajn firmaojn,<ref>{{Cite news|url=https://www.scmp.com/economy/china-economy/article/2166261/chinese-president-xi-jinpings-show-support-state-owned-firms|title=Chinese President Xi Jinping's show of support for state-owned firms 'no surprise', analysts say|last1=Wang|first1=Orange|date=28 September 2018|work=[[South China Morning Post]]|access-date=31 January 2020|last2=Leng|first2=Sidney}}</ref> kaj ankaŭ subtenante la privatan sektoron.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.scmp.com/news/china/politics/article/2166108/xi-jinping-reassures-chinas-state-owned-enterprises-and-private|titolo=Xi says it's wrong to 'bad mouth' China's state firms... but country needs private sector as well|alirdato=2020-01-31|familia nomo=Gan|persona nomo=Nectar|dato=2018-09-28|verkaĵo=[[South China Morning Post]]}}</ref> Xi pliigis la rolon de la Komisiono de Centraj Financaj kaj Ekonomiaj Aferoj, malpliigante la rolon de la [[Ŝtata Konsilio de la Popola Respubliko Ĉinio|Ŝtata Konsilio]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.ft.com/content/57371736-4b69-11e6-88c5-db83e98a590a|titolo=Xi's China: The rise of party politics|alirdato=2020-01-31|familia nomo=Mitchell|persona nomo=Tom|dato=2016-07-25|verkaĵo=[[Financial Times]]}}</ref> Ties regado faciligis al bankoj la eldonon de hipotekoj, pliigis fremdan partoprenadon en la obligacia merkato, kaj pliigis la mondan rolon de la landa valuto [[renminbio]], helpante al ĝi aliĝi la korbo de [[specialaj rajtoj de enspezo]] de la [[Internacia Monunua Fonduso]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/04/business/china-xi-jinping-economic-reform-scorecard.html|title=China and Economic Reform: Xi Jinping's Track Record|last=Bradsher|first=Keith|date=4 March 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=31 January 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Je la 40a datreveno de la lanĉo de ĉinaj ekonomiaj reformoj en 2018, Xi promesis daŭrigi reformojn sed avertis, ke neniu "povas postuli al la ĉina popolo".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.ft.com/content/658e78ce-0287-11e9-99df-6183d3002ee1|titolo=Xi says no one can 'dictate to the Chinese people'|alirdato=2020-01-31|familia nomo=Wildau|persona nomo=Gabriel|dato=2018-12-18|verkaĵo=[[Financial Times]]}}</ref> Ekde la komenco de la komerca batalo inter Ĉinio kaj Usono en 2018, Xi ankaŭ revivigis petojn por sindependo, precipe pri aferoj de teknologio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/as-china-settles-in-for-trade-war-leader-xi-emphasizesself-reliance/2018/11/01/2961b2b2-d8de-11e8-9559-712cbf726d1c_story.html|titolo=As China settles in for trade war, leader Xi emphasizes 'self reliance'|alirdato=2020-01-31|familia nomo=Fifield|persona nomo=Anna|dato=2018-11-02|verkaĵo=[[The Washington Post]]}}</ref> Post parolado de Jack Ma en 2020, en kiu tiu diris, ke ĉinaj bankoj havas "pensmanieron de lombardejo," kaj priplendis registaran reguladon, oni diris, ke Xi koleregiĝis kaj decidis haltigi la publikiĝon de la firmao Ant Group, kaj komencis subpremon de ĉinaj grandaj teknologiaj firmaoj.<ref>{{Cite news|last=Bloomberg|first=Bloomberg News {{!}}|title=Analysis {{!}} What's Behind China's Crackdown on Its Tech Giants|language=en-US|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/business/whatsbehind-chinas-crackdown-on-its-tech-giants/2021/01/22/bc7bc852-5c7c-11eb-a849-6f9423a75ffd_story.html|access-date=2021-03-16|issn=0190-8286|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210303221238/https://www.washingtonpost.com/business/whatsbehind-chinas-crackdown-on-its-tech-giants/2021/01/22/bc7bc852-5c7c-11eb-a849-6f9423a75ffd_story.html|arkivdato=2021-03-03}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.washingtonpost.com/business/whatsbehind-chinas-crackdown-on-its-tech-giants/2021/01/22/bc7bc852-5c7c-11eb-a849-6f9423a75ffd_story.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210303221238/https://www.washingtonpost.com/business/whatsbehind-chinas-crackdown-on-its-tech-giants/2021/01/22/bc7bc852-5c7c-11eb-a849-6f9423a75ffd_story.html |arkivdato=2021-03-03 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/business-56410769|titolo=China's tech giants fall under regulator's pressure|alirdato=2021-03-16|dato=2021-03-16|lingvo=en-GB|verkaĵo=BBC News}}</ref> En decembro 2020, Xi diris, ke unu el la plej gravaj celoj de 2021 estos pliigi kontraŭmonopolajn regulojn kontraŭ enretaj platformoj.<ref>{{Cite web|last=Business|first=Laura He, CNN|title=Alibaba sales surge, even as crackdown in China intensifies|url=https://www.cnn.com/2021/02/01/tech/alibaba-earnings-preview-intl-hnk/index.html|access-date=2021-03-16|website=CNN}}</ref> En marto 2021, Xi postulis la akcelon de la subpremo de tiaj firmaoj.<ref>{{Cite web|last=Kharpal|first=Arjun|date=2021-03-16|title=China's Xi Jinping says regulations need to close 'loopholes' as Beijing cracks down on tech|url=https://www.cnbc.com/2021/03/16/chinas-xi-calls-accelerating-regulation-for-tech-platform-companies.html|access-date=2021-03-16|website=CNBC|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Business|first=Laura He, CNN|title=Xi Jinping renews call for crackdown on Chinese tech companies|url=https://www.cnn.com/2021/03/16/tech/xi-jinping-tech-crackdown-intl-hnk/index.html|access-date=2021-03-16|website=CNN}}</ref> == Iniciato Zono kaj Vojo == [[Dosiero:Belt and Road Initiative participant map.svg|maldekstra|eta|Landoj kiuj subskribis kunlaborajn dokumentojn rilate al la Iniciato Zono kaj Vojo.]] Xi anoncis la Iniciaton Zono kaj Vojo je septembro kaj oktobro 2013 dum vizitoj al [[Kazaĥio]] kaj [[Indonezio]]<ref>{{Cite web|url=http://english.gov.cn/news/top_news/2015/04/20/content_281475092566326.htm|title=Chronology of China's Belt and Road Initiative|website=[[State Council of the People's Republic of China]]|language=en|access-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923085510/http://english.gov.cn/news/top_news/2015/04/20/content_281475092566326.htm|archive-date=23 September 2018|url-status=live}}</ref> kaj poste [[Li Keqiang]] (Li Keĉjang) propagandis ĝin dum ŝtataj vizitoj al [[Azio]] kaj [[Eŭropo]]. Xi faris la anoncon pri la iniciato en [[Astana]], Kazaĥio kaj diris, ke ĝi estas "ora ŝanco".<ref>{{Cite news|url=http://usa.chinadaily.com.cn/china/2013-09/08/content_16952304.htm|title=Xi proposes a 'new Silk Road' with Central Asia|last=Jiao|first=Wu|date=8 September 2013|work=[[China Daily]]|access-date=29 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029232425/http://usa.chinadaily.com.cn/china/2013-09/08/content_16952304.htm|archive-date=29 October 2018|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181029232425/http://usa.chinadaily.com.cn/china/2013-09/08/content_16952304.htm |date=2018-10-29 }}</ref> Oni diris, ke IZV estas la ĉefa projekto de Xi, inkluzivante multajn infrastrukturajn kaj investajn projektojn en ĉiuj partoj de [[Azio]], [[Eŭropo]], [[Afriko]], kaj [[Ameriko]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://time.com/5578514/china-xi-jinping-belt-road-corruption-debt/|titolo=Xi Jinping Says China's Belt and Road Initiative Is Not Saddling Poor Countries With Debt|alirdato=2020-01-10|dato=2019-04-26|verkaĵo=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> IZV estis aldonita al la konstitucio de la KPĈ dum la ferma sesio de la 19-a Partia Kongreso je la 24-a de oktobro 2017,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.xinhuanet.com/english/2017-10/24/c_136702025.htm|titolo="Belt and Road" incorporated into CPC Constitution|alirdato=2020-01-11|dato=2017-10-24|verkaĵo=[[Xinhua News Agency]]}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.xinhuanet.com/english/2017-10/24/c_136702025.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201223131922/http://www.xinhuanet.com/english/2017-10/24/c_136702025.htm |arkivdato=2020-12-23 }}</ref> plu levante ĝian gravecon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.cnbc.com/2017/10/31/china-wrote-belt-and-road-initiative-into-the-party-constitution.html|titolo=China wrote Belt and Road Initiative into the party constitution. That makes it riskier than ever|alirdato=2020-01-11|familia nomo=Tan|persona nomo=Huileng|dato=2017-10-31|verkaĵo=[[CNBC]]}}</ref>{{clear|left}} == Kritiko == Ĉinaj disidentoj akuzas Xi Jinping pri rompo de homaj rajtoj, koncentrado de la povo en siaj manoj kaj severigo de ĉiuj reguloj. Ili lanĉas de tempo al tempo retajn kampanjojn, foje uzante eŭfemismojn por eviti la ĉinan cenzuron. Tiel en 2020 iuj ĉinaj retumantoj uzis la kradvorton "Qi Cui" ({{lang-zh|祈翠}}), kiu laŭvorte tradukeblas kiel "preĝu por jado", post kio laŭ iliaj raportoj la vorto "Cui" estis cenzorata en ĉinaj sociaj amaskomunikiloj kaj retludoj. La vortoludo estis bazita sur traktado de hieroglifoj, formantaj la familinomon de Xi Jinping, pro kio ĉinaj disidentoj interpretas la vorton "Fei Cui" ({{lang-zh|翡翠}}, do ''jado'') kiel "neante Xi" kaj "Xi mortas"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13304/ | titolo = Malkodante ĉinan Interretan leksikonon: Kiel jado iĝas reprezentanto de la ĉina prezidento Xi Jinping | titolo-aldono = La familinomo de la ĉina prezidento estas kodita en ĉinaj hieroglifoj | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Oiwan Lam | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823111320/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13304/ | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}}{{-}} {{Sinsekvo |titolo=Prezidento de la Popola Respubliko Ĉinio |dosiero=Flago-de-Ĉinio.svg |periodo=2013-nun |antaŭ=[[Hu Jintao]] |post= }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Xi Jinping|revizio=1033183566}} [[Kategorio:Ĝenerala Sekretarioj de Ĉinio]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ĉinio]] pp01wj897yefqzf6hgml5yhy25wzhaa 0 431240 9488117 9427163 2026-10-04T13:18:30Z Sj1mor 12103 9488117 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dihedrals.png|eta|Diedraj anguloj en proteina ĉeno. Du gradoj de rotacio inter φ kaj ψ. La peptidaj ligiloj estas flavaj kaj R1 kaj R2 indikas la flankajn ĉenojn de du sonsekvaj [[aminoacido]]j.]] '''Proteina strukturo''' estas la nomo de stato de proteino deduktebla el la biokemia fenomenoj aludataj ĉi-sube: [[Proteino]]j estas ĉenoj de [[aminoacido]]j konstituita per 20 L-α-amminoacidoj diversaj, nomataj ankaŭ ''reziduoj,'' kiuj refaldiĝas en tridimesiaj unikaj strukturoj. La formo en kiu la proteino refaldiĝas estas nomata ''denaska stato'', determinita per sia sekvenco de aminoacidoj. Se la reziduoj estas malpli ol 40 la rezulto ofte nomiĝas [[peptido]] anstataŭ [[proteino]]. Certa nombro de reziduoj estas bezonata por ke efektiviĝu certa biokemia funkcio; kaj la baza limo por certa funkcia dimensio ŝajnas esti ĉirkaŭ 40/50 reziduoj. [[Dosiero:Protein structure.png|dekstra|350ra|eta|Strukturo de la proteino]] La dimensioj de proteino etendiĝas el tiu limo ĝis al diversaj miloj da reziduon en plurdimensiaj kaj strukturitaj proternoj. Ciukaze, la mezura nombro de la lungo de iu proteino entenas ĉirkaŭ 300 reziduojn. Proteinaj agregaĵoj multe pli grandaj povas esti formitaj per multaj proteinaj subunuoj, ekzemple, multaj miloj da [[molekulo]]j de [[aktino]] kunmuntiĝas en filamento de aktino. Troviĝas krome kompleksaj proteinoj kiel en [[RNA]]. en la partikloj [[RRNA|ribosomaj]] kiuj formas, ĝuste, la [[ribosomo]]jn. Biokemiistoj distingas kvar biokemuajn statojn de la proteina strukturo kaj ilin ties difinas: * '''Primara strukturo''': la sekvenco de aminoacidoj. [[Dosiero:Protein repeating unit.png|eta|Ĝenerala skemo de [[aminoacido]] kuntrenita en la primara strukturo de [[proteino]]. R reprezentas la flankan ĉenon de la reziduo.]] * '''Sekundara strukturo''': substrukturoj ege modiftlaj – [[alfa-helico]] kaj [[Beta-lameno|beta-lameno refaldita]] – aŭ ĉenaj segmentoj kiuj ricevas formon nestabilan. La sekundaraj molekuloj estas plurtipaj eĉ en iu aparta proteina molekulo. * '''Terciara strukturo''': la globala formo de iu aparta proteina molekulo, aŭ la spaca rilato de la modelo de la sekundara strukturo kun alia modelo. * '''Kvarternara strukturo''': la formo aŭ la strukturo kiu rezultas el la unuiĝo de diversaj proteinaj molekuloj, kutime difinitaj proteinaj subunuoj en tiu kunteksto, kies funkcioj partoprenas en la globala funkcio de la granda elemento sŭ proteina komplekso. Aldona al tiuj niveloj de strukturo la proteinoj povas translokiĝi tra diversaj similaj strukturoj dum la realiĝo de sia biologia funkcio. En la kunteksto de tiuj rearanĝoj la transmigroj estas difimitaj ''konformaciaj ŝanĝiĝoj''. La primaja strukturoj estas zubtenata de [[peptida ligilo|peptidaj ligiloj kovalentaj]] kiuj formiĝas dum la procezo de translokiĝo. La sekundaraj strukturoj, male, estas subtenataj de [[ligiloj hidrogeno]]. La terciara strukturo estas subtenata per hidrofobiaj interagoj kaj poste de [[ligiloj hidrogrno]]. jonaj interagoj kaj [[disulfuraj pontoj]]. == Vidu ankaŭ == * [[Proteino]] * [[Proteina faldado]] * [[Peptida hormono]] * [[Molekulo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Proteina strukturo| ]] hnt1n7iav9qfsp1vpqnnc0cxzujf3ve 9488119 9488117 2026-10-04T13:18:53Z Sj1mor 12103 9488119 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Dihedrals.png|eta|Diedraj anguloj en proteina ĉeno. Du gradoj de rotacio inter φ kaj ψ. La peptidaj ligiloj estas flavaj kaj R1 kaj R2 indikas la flankajn ĉenojn de du sonsekvaj [[aminoacido]]j.]] '''Proteina strukturo''' estas la nomo de stato de proteino deduktebla el la biokemia fenomenoj aludataj ĉi-sube: [[Proteino]]j estas ĉenoj de [[aminoacido]]j konstituita per 20 L-α-amminoacidoj diversaj, nomataj ankaŭ ''reziduoj,'' kiuj refaldiĝas en tridimesiaj unikaj strukturoj. La formo en kiu la proteino refaldiĝas estas nomata ''denaska stato'', determinita per sia sekvenco de aminoacidoj. Se la reziduoj estas malpli ol 40 la rezulto ofte nomiĝas [[peptido]] anstataŭ [[proteino]]. Certa nombro de reziduoj estas bezonata por ke efektiviĝu certa biokemia funkcio; kaj la baza limo por certa funkcia dimensio ŝajnas esti ĉirkaŭ 40/50 reziduoj. [[Dosiero:Protein structure.png|dekstra|350ra|eta|Strukturo de la proteino]] La dimensioj de proteino etendiĝas el tiu limo ĝis al diversaj miloj da reziduon en plurdimensiaj kaj strukturitaj proternoj. Ciukaze, la mezura nombro de la lungo de iu proteino entenas ĉirkaŭ 300 reziduojn. Proteinaj agregaĵoj multe pli grandaj povas esti formitaj per multaj proteinaj subunuoj, ekzemple, multaj miloj da [[molekulo]]j de [[aktino]] kunmuntiĝas en filamento de aktino. Troviĝas krome kompleksaj proteinoj kiel en [[RNA]]. en la partikloj [[RRNA|ribosomaj]] kiuj formas, ĝuste, la [[ribosomo]]jn. Biokemiistoj distingas kvar biokemuajn statojn de la proteina strukturo kaj ilin ties difinas: * '''Primara strukturo''': la sekvenco de aminoacidoj. [[Dosiero:Protein repeating unit.png|eta|Ĝenerala skemo de [[aminoacido]] kuntrenita en la primara strukturo de [[proteino]]. R reprezentas la flankan ĉenon de la reziduo.]] * '''Sekundara strukturo''': substrukturoj ege modiftlaj – [[alfa-helico]] kaj [[Beta-lameno|beta-lameno refaldita]] – aŭ ĉenaj segmentoj kiuj ricevas formon nestabilan. La sekundaraj molekuloj estas plurtipaj eĉ en iu aparta proteina molekulo. * '''Terciara strukturo''': la globala formo de iu aparta proteina molekulo, aŭ la spaca rilato de la modelo de la sekundara strukturo kun alia modelo. * '''Kvarternara strukturo''': la formo aŭ la strukturo kiu rezultas el la unuiĝo de diversaj proteinaj molekuloj, kutime difinitaj proteinaj subunuoj en tiu kunteksto, kies funkcioj partoprenas en la globala funkcio de la granda elemento sŭ proteina komplekso. Aldona al tiuj niveloj de strukturo la proteinoj povas translokiĝi tra diversaj similaj strukturoj dum la realiĝo de sia biologia funkcio. En la kunteksto de tiuj rearanĝoj la transmigroj estas difimitaj ''konformaciaj ŝanĝiĝoj''. La primaja strukturoj estas zubtenata de [[peptida ligilo|peptidaj ligiloj kovalentaj]] kiuj formiĝas dum la procezo de translokiĝo. La sekundaraj strukturoj, male, estas subtenataj de [[ligiloj hidrogeno]]. La terciara strukturo estas subtenata per hidrofobiaj interagoj kaj poste de [[ligiloj hidrogrno]]. jonaj interagoj kaj [[disulfuraj pontoj]]. == Vidu ankaŭ == * [[Proteino]] * [[Proteina faldado]] * [[Peptida hormono]] * [[Molekulo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Proteina strukturo| ]] l8gid41pnoxztul63zhl98vscr6emj7 0 449265 9488230 8411222 2026-10-04T17:12:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488230 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=US}} '''Virginiurbo''', en angla oficiale ''Virginia City'', estas [[urbo]] (CDP) kaj ĉefsidejo de la [[Kantono Storey (Nevado)]].<ref>{{cite web|url= http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=17755|title= Profile for Virginia City, Nevada, NV|publisher= ePodunk|accessdate= 4a Oktobro, 2012|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2013-08-18|arkivurl= https://web.archive.org/web/20181024231914/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=17755|arkivdato= 2018-10-24|archiveurl= https://web.archive.org/web/20181024231914/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=17755|archivedate= 2018-10-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=17755 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181024231914/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=17755 |arkivdato=2018-10-24 }}</ref> Ĝi estas parto de la metropolita areo [[Reno (Nevado)|Reno]]–[[Sparks (Nevado)|Sparks]]. Virginiurbo naskiĝis kiel [[furorurbo]] super la kuŝejo Comstock Lode, la unua ĉefa arĝenta [[erco]] malkovrita en Usono, en 1859. Kvankam ĉe la florado fine de la 19a jarcento ĝi havis ĉirkaŭ 15,000 loĝantoj, la minproduktado malpliiĝis post 1874, kaj ĉe la usona censo de [[2010]] la populacio de Virginiurbo estis nur ĉirkaŭ 855,<ref name="Census 2010">{{Citaĵo el la reto|url=http://factfinder2.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US3280000|titolo=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Virginia City CDP, Nevada|alirdato=28a de Januaro 2013|eldoninto=U.S. Census Bureau, American Factfinder}}</ref> el 4,000 loĝantoj de Kantono Storey. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * James, Ronald M. ''Virginia City: Secrets of a Western Past'' (University of Nebraska Press; 2012) 176 pages; historical archaeology *Rinella, Heidi Knapp, ''Off The Beaten Path: Nevada'', Guildford, CT: The Globe Pequot Press, 2007 ISBN 978-0-7627-4204-2 *Thomson, David, ''In Nevada: The Land, The People, God, and Chance'', New York: Vintage Books, 2000. ISBN 0-679-77758-X ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.visitvirginiacitynv.com/ Virginiurba Turismokomitato] * [http://www.vcnevada.com/ Retejo de Virginia City, Nevada kaj Comstock Lode] * [http://www.visitrenotahoe.com/destination/virginia-city/ VisitRenoTahoe.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110101154547/http://www.visitrenotahoe.com/destination/virginia-city |date=2011-01-01 }} - Retejo de Virginia City * [https://web.archive.org/web/20130906223323/http://www.nps.gov/nr/travel/nevada/ Three Historic Nevada Cities: Carson City, Reno, Virginia City, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary] * [http://www.city-data.com/city/Virginia-City-Nevada.html City-data.com] * [http://www.cr.nps.gov/nr/travel/nevada/bee.htm Piper-Beebe House] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150202111640/http://www.cr.nps.gov/nr/travel/nevada/bee.htm |date=2015-02-02 }} [[Kategorio:Urboj de Nevado]] gerv41mdjdcwrb2rhod50zgoiaeexec 0 450698 9488157 7430582 2026-10-04T13:51:53Z Sj1mor 12103 9488157 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Olga SZŰCS''' [syĉ] estas rumanuja hungara ĵurnalistino, redaktorino, tradukistino. Ŝi naskiĝis la [[6-an de januaro]] [[1930]] en [[Sărmașu]]. ==Kariero== Olga Szűcs diplomitiĝis pri filozofio en la Universitato de [[Bukareŝto]] (1969). Ŝi laboris en la hungara redakcio de la radio de [[Bukareŝto]] (1952–70), poste ŝi estis eksterpolitika redaktorino kaj komentistino ĉe la gazeto [[Előre]] (1970–89), pli poste ĉefkunlaborintino de [[Romániai Magyar Szó]], ties kontrakta redaktorino (1989–96). ==Libroj== *2500 kérdésre – 2500 felelet (kunulaŭtorino, Buk. 1974); *A világ országai. I–IV. (kunulaŭtorino, samloke, 1976). ==Tradukaĵoj== *D. Tănăsescu: Dinu Lipatti élete képekben (Buk. 1962); *N. Minei: A láthatatlan arcvonal (samloke, 1971); Az ateizmusról – fiataloknak (samloke, 1977); *O. Lustig: Lágerszótár (Kv. 1984). ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4552/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304235214/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4552/ |date=2016-03-04 }} {{Vivtempo|Szucs, O.}} [[kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj]] 3f0f17zrivs72sv6oyz7wsvqt9kbkdz 0 452177 9488120 9487500 2026-10-04T13:20:01Z Goren 4701 /* Distribuo kaj habitato */ 9488120 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Prosthemadera novaeseelandiae -Waikawa, Marlborough, New Zealand-8 (2).jpg|eta|Tui]] [[Dosiero:Tui_adult_and_young.jpg|eta]] [[Dosiero:Tui_on_flax.jpg|eta|Tui on flax]] [[Dosiero:Tui_on_Phormium_Tenax.jpg|eta]] '''Tui-mielmanĝulo'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze de la listo de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Prosthemadera novaeseelandiae'') estas [[paserina]] [[birdo]] [[endemio (ekologio)|endemia]] en [[Aotearoo]]. Ĝi estas unu el plej grandaj membroj de la diversa familio de [[Melifagedoj]] aŭ Mielmanĝulooj, kie ĝi formas sian propran [[monotipa]]n [[genro (biologio)|genron]] '''''Prosthemadera'''''. Nur unu alia specio de Melifagedoj trovebla en Aotearoa estas la [[Novzelanda mielmanĝulo]] (''Anthornis melanura''). Tui-mielmanĝulo havas vastan distribuon en Novzelanda insularo, trovebla de [[subtropika]]j [[Kermadekoj]] ĝis [[ĉeantarkto|ĉeantarktaj]] [[Aŭklandoj]], inklude la ĉefajn insulojn. La vorto ''tui'' venas de la [[Maoria lingvo|maoria]] ''tūī'', kiu estas [[onomatopeo|onomatopea]] nomo por la birdo. La sama vorto eniris la {{N|angla lingvo}}, la plej parolatan lingvon de Aotearoo, kiel [[komunlingva nomo]] de la birdo: ĝi estas ''tūī'' kaj singulare kaj plurale. Fruaj anglaparolantaj koloniistoj nomis ĝin '''Parson Bird''',<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-BulBird-t1-g1-t1-body-d0-d30.html|titolo=A History of the Birds of New Zealand|aŭtoro=Sir Walter Lawry Buller|jaro=1888|paĝo=95}}</ref> sed nune tiu ĉi termino estas konsiderata arĥaa kaj preskaŭ ne renkonteblas en literaturo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.co.nz/books?id=C9cQIGPiBqkC&lpg=PA68&ots=tMy-fP5B2D&dq=archaic%20%22parson%20bird%22&pg=PA68#v=onepage&q=archaic%20%22parson%20bird%22&f=false|titolo=New Zealand English|aŭtoro=Jennifer Hay, Margaret McLagan, Elizabeth Gordon|jaro=2008|eldoninto=Edinburgh University Press}}</ref> En Esperanto povus esti uzata la esperantigo de la genronomo, nome ''prostemadero''. == Taksonomio == Eŭropanoj unuafoje renkontis tui-mielmanĝulojn en [[1770]] apud [[Rio Reĝino Karloto]] ĉe norda marbordo de la [[Suda Insulo]] dum la unua vojaĝo de [[James Cook]] al la [[Pacifiko]].<ref>{{ cite book | last=Parkinson | first=Sydney | author-link=Sydney Parkinson | date=1773 | title=A Journal of a Voyage to the South Seas in His Majesty's Ship the Endeavour | title-link=A Journal of a Voyage to the South Seas | edition=2nd | location=London | publisher=Printed for Stanfield Parkinson | pages=[https://archive.org/details/b20663699/page/115/mode/1up 89], [https://archive.org/details/b20663699/page/n190/mode/1up 115], [https://archive.org/details/b20663699/page/213/mode/1up Errata] }}</ref><ref name=medway>{{ cite journal | last=Medway | first=David G. | date=1976 | title=Extant types of New Zealand birds from Cook's voyages. Part 2: The type specimens | journal=Notornis | volume=23 | issue=2 | pages=120–137 [126–128, 133] | doi=10.63172/367430antwuv | url=https://www.birdsnz.org.nz/wp-content/uploads/2021/12/Notornis_23_2.pdf }}</ref> La maristoj aportis specianojn reen al [[Anglio]], kaj angla naturalisto [[Peter Brown]] faris la unuan [[gravuraĵo]]n pri la birdo en [[1776]], nomante ĝin ''The New Zeland creeper'' ("Novzelanda grimpulo").<ref>{{ cite book | last=Brown | first=Peter | author-link=Peter Brown | year=1776 | title=Nouvelles illustrations de zoologie: contenant cinquante planches enlumineés d'oiseaux curieux, et qui non etés jamais descrits, et quelques de quadrupedes, de reptiles et d'insectes, avec de courtes descriptions systematiques | language=French, English | location=London | publisher=B. White | page=18, Plate 9 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27845759 }}</ref> En ĉiuj tri Pacifikaj vojaĝoj de Cook la maristoj renkontis tui-mielmanĝulojn.<ref name=medway/> En sia raporto pri sia dua vojaĝo, publikigita en 1777, Cook nomis la birdojn per strangaj kaj eble onomatopeaj nomoj ''"poly-bird"'' kaj ''"poe-bird"''. Li rakontis, ke la vojaĝantoj ĉasis la birdojn kaj laŭdis ilian viandon: "La karno estis tre bongusta, ĝi estis la plej granda luksaĵo, kiujn la [Aotearoaj] arbaroj regalis al ni".<ref>{{cite book | last1=Cook | first1=James | author1-link=James Cook | last2=Furneaux | first2=Tobias | author2-link=Tobias Furneaux | date=1777 | title=A Voyage Towards the South Pole, and Round the World: Performed in His Majesty's ships the Resolution and Adventure, in the Years 1772, 1773, 1774, and 1775 |volume=1 | location=London | publisher=W. Strahan and T. Cadell | edition=2nd | page=[https://archive.org/details/b30413953_0001/page/98/mode/1up 98]; [https://archive.org/details/b30413953_0001/page/n115/mode/1up Plate 52]}}</ref> En 1782 angla ornitologo [[John Latham]] priskribis tui-mielmanĝulon sub la nomo ''"poë bee-eater"'' en sia klasika verko ''A General Synopsis of Birds''. Latham priskribis la specion laŭ la speciano konservita en [[Lever-muzeo]] en Londono.<ref>{{ cite book | last=Latham | first=John | author-link=John Latham | year=1782 | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | publisher=Printed for Leigh and Sotheby | location=London | page=682, No. 17 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727330 }}</ref> La scienca [[dunomo]] ne estis donita ĝis 1788, kiam germana naturalisto [[Johann Friedrich Gmelin]] inkludis tui-mielmanĝulon en sia vastigita kaj redaktita versio de ''[[Systema Naturae]]'' far [[Karolo Lineo]]. Li donis al la birdo mallongan priskribon kaj la dunomon ''Merops novaeseelandiae'', citante la publikaĵojn de Brown, Cook kaj Latham.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=464 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897064 }}</ref> La genron ''Prosthemadera'' enkondukis en 1840 angla zoologo [[George Robert Gray|George Gray]] speciale por tui-mielmanĝulo,<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=15 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668909 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2023 | title=Honeyeaters | work=IOC World Bird List Version 13,1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/honeyeaters/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24 March 2023 }}</ref> kaj ĝis ĝi restas ĝia sola specio. La genra epiteto estas kombinaĵo de {{J|antika greka}} vortoj ''prosthema'' ("apendaĵo") kaj ''dera'' ("kolo").<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=318 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n318/mode/1up }}</ref> Oni agnoskas du [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/><ref name=OT/> * {{bt|P. n. novaeseelandiae|([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1788)}} – [[Norda Insulo]], [[Suda Insulo]], [[Rakiura Insulo|Rakiura-insulo]] kaj apudaj insuletoj, [[Kermadekoj]] kaj [[Aŭklandoj]] * {{bt|P. n. chathamensis|[[Ernst Hartert|Hartert, EJO]], 1928}} – [[endemia]] en [[Ĉatamaj insuloj]] eosten de Suda Insulo La vorto ''tui'' estas esperantigo de [[maoria]] vorto ''tūī'', kiu estas la plej disvastigita [[onomatopeo|onomatopea]] nomo por la birdo, kvankam vortaroj de maoria lingvo mencias ĝis 14 aliajn, interalie ''kōkō''.<ref>{{cite web|url=https://www.landcareresearch.co.nz/tools-and-resources/education/the-story-of-tui |title=The Story of Tūī – Ngā Kōrero O Te Tūī |work=[[Manaaki Whenua – Landcare Research]] |access-date=2 January 2026 |first1=Priscilla|last1=Wehi|first2=Catriona|last2=MacLeod|first3=Karen|last3=Scott|first4=Hēmi|last4=Whaanga|first5=Rangi|last5=Matamua|first6=Paul|last6=Scofield|first7=C. Mary|last7=Brake}}</ref><ref>{{cite web|url=https://maoridictionary.co.nz/word/2856|title=kōkō|work=[[Te Aka Māori Dictionary]]|access-date=2 January 2026}}</ref> La vorto ''tūī'' estas uzata nun ankaŭ en la [[angla lingvo]], kie ĝi servas kaj kiel singulara, kaj kiel plurala formo. En la maoria la pluralo de ''tūī'' estas ''ngā tūī''.<ref>{{cite web |url= http://www.maoridictionary.co.nz/dictionary-info |title=Understanding the Māori Dictionary Entries (Māori Dictionary)|access-date=2014-02-21}}</ref> La ''[[International Ornithologists' Union]]'' (IOC), kiu havas politikon eviti [[diakritaĵo]]jn en anglaj komunlingvaj nomoj,<ref>{{Cite web|title=Patronyms and Accents – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/english-names/spelling-rules/patronyms-and-accents/|access-date=2021-09-24|language=en-US}}</ref> listas la birdon kiel ''Tui''.<ref name="ioclist">{{cite web|year=2021|editor1-last=Gill|editor1-first=Frank|editor1-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|title=Honeyeaters|url=https://www.worldbirdnames.org/bow/honeyeaters/|access-date=21 September 2021|work=World Bird List Version 11.2|publisher=International Ornithologists' Union}}</ref> La plej parenca vivanta specio al tui-mielmanĝulo estas la [[Novzelanda mielmanĝulo]]. La branĉo kiu donis la Novzelandan mielmanĝulon kaj la [[formortinta]]n {{N|Ĉatama mielmanĝulo}} dispartiĝis le la "tui-branĉo" antaŭ proksimume 5 [[jarmiliono]]j.<ref name="Marki 2017">{{cite journal|author=Marki, Petter Z.|author2=Jønsson, Knud A.|author3=Irestedt, Martin|author4=Nguyen, Jacqueline M.T.|author5=Rahbek, Carsten|author6=Fjeldså, Jon |date=2017|title=Supermatrix phylogeny and biogeography of the Australasian Meliphagides radiation (Aves: Passeriformes)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=107|pages=516–29|doi=10.1016/j.ympev.2016.12.021|pmid=28017855|bibcode=2017MolPE.107..516M |hdl=10852/65203|hdl-access=free}}</ref> Due plej parenca [[klado]] estas la genro ''[[Pycnopygius]]'', kiu havas {{N|senornama mielmanĝulo}} kaj {{N|marmora mielmanĝulo}}. La interrilato estas ilustrita en la ĉi-suba [[kladogramo]]: {{clade |1={{clade |1={{clade |1=[[Senornama mielmanĝulo]] (''Pycnopygius ixoides'') |2=[[Marmora mielmanĝulo]] (''Pycnopygius cinereus'') }} |2={{clade |1={{clade |1='''Tui-mielmanĝulo''' (''Prosthemadera novaeseelandiae'') |2={{clade |1=[[Novzelanda mielmanĝulo]] (''Anthornis melanura'') |2=[[Ĉatama mielmanĝulo]] (''Anthornis melanocephala'') }} }} }} }} }} == Priskribo == Tui-mielmanĝulo estas unu el la plej grandaj mielmanĝuloj, 27–32&nbsp;cm longa. La Ĉatam-insula subspecio estas iom pli granda kaj peza ol la nomuma, kaj iĉoj averaĝe iom pli pezaj ol inoj. Iĉoj de nomuma subspecio pezas 65–150&nbsp;g, kaj inoj 58–105&nbsp;g. En Ĉatam-insula subspecio iĉoj estas 89–240&nbsp;g kaj inoj 89–170&nbsp;g pezaj.<ref name=hbw>{{ cite book | last1=Higgins | first1=P.J. | last2=Christidis | first2=L. | last3=Ford | first3=H.A. | year=2008 | chapter=Family Meliphagidae (Honeyeaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Christie | editor3-first=D.A. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=13: Penduline-tits to Shrikes | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-96553-45-3 | pages=498–691 [587] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0013unse/page/587/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> Krom la grando, tui-mielmanĝulo havas tipan mielmanĝulan korpoformon kaj tipan por la familio kurvecan [[beko]]n. Krom la ioma diferenco je pezo la specio ne havas notindan {{N|seksa duformismo}}. Plumaro de ambaŭ seksoj aspektas simile, je la unua rigardo ĝi ŝajnas plennigra kun tufo de blankaj plumoj sur kolo, iom simila al blanka [[punto|punta]] koltuko kiajn kutime surhavas [[anglikanismo|anglikanaj]] pastroj. Se oni rigardas la birdon pli proksime, oni rimarkas, ke la dorso kaj la flankoj estas malhelbrunaj, kaj pliparto de la plumaro estas [[irizeco|irizeca]] kaj aspektas verda, flava aŭ blua depende de angulo de lumo. La "koltuko" estas formita el malgrandaj kaj maldensaj blankaj plumoj kaj vere aspektas puntece. Junaj birdoj antaŭ la unua [[mudo]] ne havas la "koltukon" kaj estas brunecaj kaj nebrilaj. <gallery mode="packed" widths="140" heights="140"> File:Tui adult and young.jpg|Desegnaĵo pri juna kaj plenkreska tui-mielmanĝuloj File:Tui flight 01.jpg|Kolaĝo de fotoj, montranta flugmanieron de tui-mielmanĝulo File:Tui (Prosthemadera novaeseelandiae) Tiritiri Matangi 2.jpg|Tui mielmanĝulo en brila lumo, kiu igas ĝiajn irizecajn plumojn aspekti bluaj </gallery> == Distribuo kaj habitato == == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Melifagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando]] 6twcxqrfyajm3k77f5im6kgsf98tqad 9488136 9488120 2026-10-04T13:24:56Z Goren 4701 /* Taksonomio */ 9488136 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Prosthemadera novaeseelandiae -Waikawa, Marlborough, New Zealand-8 (2).jpg|eta|Tui]] [[Dosiero:Tui_adult_and_young.jpg|eta]] [[Dosiero:Tui_on_flax.jpg|eta|Tui on flax]] [[Dosiero:Tui_on_Phormium_Tenax.jpg|eta]] '''Tui-mielmanĝulo'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze de la listo de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Prosthemadera novaeseelandiae'') estas [[paserina]] [[birdo]] [[endemio (ekologio)|endemia]] en [[Aotearoo]]. Ĝi estas unu el plej grandaj membroj de la diversa familio de [[Melifagedoj]] aŭ Mielmanĝulooj, kie ĝi formas sian propran [[monotipa]]n [[genro (biologio)|genron]] '''''Prosthemadera'''''. Nur unu alia specio de Melifagedoj trovebla en Aotearoa estas la [[Novzelanda mielmanĝulo]] (''Anthornis melanura''). Tui-mielmanĝulo havas vastan distribuon en Novzelanda insularo, trovebla de [[subtropika]]j [[Kermadekoj]] ĝis [[ĉeantarkto|ĉeantarktaj]] [[Aŭklandoj]], inklude la ĉefajn insulojn. La vorto ''tui'' venas de la [[Maoria lingvo|maoria]] ''tūī'', kiu estas [[onomatopeo|onomatopea]] nomo por la birdo. La sama vorto eniris la {{N|angla lingvo}}, la plej parolatan lingvon de Aotearoo, kiel [[komunlingva nomo]] de la birdo: ĝi estas ''tūī'' kaj singulare kaj plurale. Fruaj anglaparolantaj koloniistoj nomis ĝin '''Parson Bird''',<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-BulBird-t1-g1-t1-body-d0-d30.html|titolo=A History of the Birds of New Zealand|aŭtoro=Sir Walter Lawry Buller|jaro=1888|paĝo=95}}</ref> sed nune tiu ĉi termino estas konsiderata arĥaa kaj preskaŭ ne renkonteblas en literaturo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.co.nz/books?id=C9cQIGPiBqkC&lpg=PA68&ots=tMy-fP5B2D&dq=archaic%20%22parson%20bird%22&pg=PA68#v=onepage&q=archaic%20%22parson%20bird%22&f=false|titolo=New Zealand English|aŭtoro=Jennifer Hay, Margaret McLagan, Elizabeth Gordon|jaro=2008|eldoninto=Edinburgh University Press}}</ref> En Esperanto povus esti uzata la esperantigo de la genronomo, nome ''prostemadero''. == Taksonomio == Eŭropanoj unuafoje renkontis tui-mielmanĝulojn en [[1770]] apud [[Rio Reĝino Karloto]] ĉe norda marbordo de la [[Suda Insulo]] dum la unua vojaĝo de [[James Cook]] al la [[Pacifiko]].<ref>{{ cite book | last=Parkinson | first=Sydney | author-link=Sydney Parkinson | date=1773 | title=A Journal of a Voyage to the South Seas in His Majesty's Ship the Endeavour | title-link=A Journal of a Voyage to the South Seas | edition=2nd | location=London | publisher=Printed for Stanfield Parkinson | pages=[https://archive.org/details/b20663699/page/115/mode/1up 89], [https://archive.org/details/b20663699/page/n190/mode/1up 115], [https://archive.org/details/b20663699/page/213/mode/1up Errata] }}</ref><ref name=medway>{{ cite journal | last=Medway | first=David G. | date=1976 | title=Extant types of New Zealand birds from Cook's voyages. Part 2: The type specimens | journal=Notornis | volume=23 | issue=2 | pages=120–137 [126–128, 133] | doi=10.63172/367430antwuv | url=https://www.birdsnz.org.nz/wp-content/uploads/2021/12/Notornis_23_2.pdf }}</ref> La maristoj aportis specianojn reen al [[Anglio]], kaj angla naturalisto [[Peter Brown]] faris la unuan [[gravuraĵo]]n pri la birdo en [[1776]], nomante ĝin ''The New Zeland creeper'' ("Novzelanda grimpulo").<ref>{{ cite book | last=Brown | first=Peter | author-link=Peter Brown | year=1776 | title=Nouvelles illustrations de zoologie: contenant cinquante planches enlumineés d'oiseaux curieux, et qui non etés jamais descrits, et quelques de quadrupedes, de reptiles et d'insectes, avec de courtes descriptions systematiques | language=French, English | location=London | publisher=B. White | page=18, Plate 9 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27845759 }}</ref> En ĉiuj tri Pacifikaj vojaĝoj de Cook la maristoj renkontis tui-mielmanĝulojn.<ref name=medway/> En sia raporto pri sia dua vojaĝo, publikigita en 1777, Cook nomis la birdojn per strangaj kaj eble onomatopeaj nomoj ''"poly-bird"'' kaj ''"poe-bird"''. Li rakontis, ke la vojaĝantoj ĉasis la birdojn kaj laŭdis ilian viandon: "La karno estis tre bongusta, ĝi estis la plej granda luksaĵo, kiujn la [Aotearoaj] arbaroj regalis al ni".<ref>{{cite book | last1=Cook | first1=James | author1-link=James Cook | last2=Furneaux | first2=Tobias | author2-link=Tobias Furneaux | date=1777 | title=A Voyage Towards the South Pole, and Round the World: Performed in His Majesty's ships the Resolution and Adventure, in the Years 1772, 1773, 1774, and 1775 |volume=1 | location=London | publisher=W. Strahan and T. Cadell | edition=2nd | page=[https://archive.org/details/b30413953_0001/page/98/mode/1up 98]; [https://archive.org/details/b30413953_0001/page/n115/mode/1up Plate 52]}}</ref> En 1782 angla ornitologo [[John Latham]] priskribis tui-mielmanĝulon sub la nomo ''"poë bee-eater"'' en sia klasika verko ''A General Synopsis of Birds''. Latham priskribis la specion laŭ la speciano konservita en [[Lever-muzeo]] en Londono.<ref>{{ cite book | last=Latham | first=John | author-link=John Latham | year=1782 | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | publisher=Printed for Leigh and Sotheby | location=London | page=682, No. 17 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727330 }}</ref> La scienca [[dunomo]] ne estis donita ĝis 1788, kiam germana naturalisto [[Johann Friedrich Gmelin]] inkludis tui-mielmanĝulon en sia vastigita kaj redaktita versio de ''[[Systema Naturae]]'' far [[Karolo Lineo]]. Li donis al la birdo mallongan priskribon kaj la dunomon ''Merops novaeseelandiae'', citante la publikaĵojn de Brown, Cook kaj Latham.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=464 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897064 }}</ref> La genron ''Prosthemadera'' enkondukis en 1840 angla zoologo [[George Robert Gray|George Gray]] speciale por tui-mielmanĝulo,<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=15 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668909 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2023 | title=Honeyeaters | work=IOC World Bird List Version 13,1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/honeyeaters/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24 March 2023 }}</ref> kaj ĝis ĝi restas ĝia sola specio. La genra epiteto estas kombinaĵo de {{J|antikva greka}} vortoj ''prosthema'' ("apendaĵo") kaj ''dera'' ("kolo").<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=318 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n318/mode/1up }}</ref> Oni agnoskas du [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/><ref name=OT/> * {{bt|P. n. novaeseelandiae|([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1788)}} – [[Norda Insulo]], [[Suda Insulo]], [[Rakiura Insulo|Rakiura-insulo]] kaj apudaj insuletoj, [[Kermadekoj]] kaj [[Aŭklandoj]] * {{bt|P. n. chathamensis|[[Ernst Hartert|Hartert, EJO]], 1928}} – [[endemia]] en [[Ĉatamaj insuloj]] eosten de Suda Insulo La vorto ''tui'' estas esperantigo de [[maoria]] vorto ''tūī'', kiu estas la plej disvastigita [[onomatopeo|onomatopea]] nomo por la birdo, kvankam vortaroj de maoria lingvo mencias ĝis 14 aliajn, interalie ''kōkō''.<ref>{{cite web|url=https://www.landcareresearch.co.nz/tools-and-resources/education/the-story-of-tui |title=The Story of Tūī – Ngā Kōrero O Te Tūī |work=[[Manaaki Whenua – Landcare Research]] |access-date=2 January 2026 |first1=Priscilla|last1=Wehi|first2=Catriona|last2=MacLeod|first3=Karen|last3=Scott|first4=Hēmi|last4=Whaanga|first5=Rangi|last5=Matamua|first6=Paul|last6=Scofield|first7=C. Mary|last7=Brake}}</ref><ref>{{cite web|url=https://maoridictionary.co.nz/word/2856|title=kōkō|work=[[Te Aka Māori Dictionary]]|access-date=2 January 2026}}</ref> La vorto ''tūī'' estas uzata nun ankaŭ en la [[angla lingvo]], kie ĝi servas kaj kiel singulara, kaj kiel plurala formo. En la maoria la pluralo de ''tūī'' estas ''ngā tūī''.<ref>{{cite web |url= http://www.maoridictionary.co.nz/dictionary-info |title=Understanding the Māori Dictionary Entries (Māori Dictionary)|access-date=2014-02-21}}</ref> La ''[[International Ornithologists' Union]]'' (IOC), kiu havas politikon eviti [[diakritaĵo]]jn en anglaj komunlingvaj nomoj,<ref>{{Cite web|title=Patronyms and Accents – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/english-names/spelling-rules/patronyms-and-accents/|access-date=2021-09-24|language=en-US}}</ref> listas la birdon kiel ''Tui''.<ref name="ioclist">{{cite web|year=2021|editor1-last=Gill|editor1-first=Frank|editor1-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|title=Honeyeaters|url=https://www.worldbirdnames.org/bow/honeyeaters/|access-date=21 September 2021|work=World Bird List Version 11.2|publisher=International Ornithologists' Union}}</ref> La plej parenca vivanta specio al tui-mielmanĝulo estas la [[Novzelanda mielmanĝulo]]. La branĉo kiu donis la Novzelandan mielmanĝulon kaj la [[formortinta]]n {{N|Ĉatama mielmanĝulo}} dispartiĝis le la "tui-branĉo" antaŭ proksimume 5 [[jarmiliono]]j.<ref name="Marki 2017">{{cite journal|author=Marki, Petter Z.|author2=Jønsson, Knud A.|author3=Irestedt, Martin|author4=Nguyen, Jacqueline M.T.|author5=Rahbek, Carsten|author6=Fjeldså, Jon |date=2017|title=Supermatrix phylogeny and biogeography of the Australasian Meliphagides radiation (Aves: Passeriformes)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=107|pages=516–29|doi=10.1016/j.ympev.2016.12.021|pmid=28017855|bibcode=2017MolPE.107..516M |hdl=10852/65203|hdl-access=free}}</ref> Due plej parenca [[klado]] estas la genro ''[[Pycnopygius]]'', kiu havas {{N|senornama mielmanĝulo}} kaj {{N|marmora mielmanĝulo}}. La interrilato estas ilustrita en la ĉi-suba [[kladogramo]]: {{clade |1={{clade |1={{clade |1=[[Senornama mielmanĝulo]] (''Pycnopygius ixoides'') |2=[[Marmora mielmanĝulo]] (''Pycnopygius cinereus'') }} |2={{clade |1={{clade |1='''Tui-mielmanĝulo''' (''Prosthemadera novaeseelandiae'') |2={{clade |1=[[Novzelanda mielmanĝulo]] (''Anthornis melanura'') |2=[[Ĉatama mielmanĝulo]] (''Anthornis melanocephala'') }} }} }} }} }} == Priskribo == Tui-mielmanĝulo estas unu el la plej grandaj mielmanĝuloj, 27–32&nbsp;cm longa. La Ĉatam-insula subspecio estas iom pli granda kaj peza ol la nomuma, kaj iĉoj averaĝe iom pli pezaj ol inoj. Iĉoj de nomuma subspecio pezas 65–150&nbsp;g, kaj inoj 58–105&nbsp;g. En Ĉatam-insula subspecio iĉoj estas 89–240&nbsp;g kaj inoj 89–170&nbsp;g pezaj.<ref name=hbw>{{ cite book | last1=Higgins | first1=P.J. | last2=Christidis | first2=L. | last3=Ford | first3=H.A. | year=2008 | chapter=Family Meliphagidae (Honeyeaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Christie | editor3-first=D.A. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=13: Penduline-tits to Shrikes | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-96553-45-3 | pages=498–691 [587] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0013unse/page/587/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> Krom la grando, tui-mielmanĝulo havas tipan mielmanĝulan korpoformon kaj tipan por la familio kurvecan [[beko]]n. Krom la ioma diferenco je pezo la specio ne havas notindan {{N|seksa duformismo}}. Plumaro de ambaŭ seksoj aspektas simile, je la unua rigardo ĝi ŝajnas plennigra kun tufo de blankaj plumoj sur kolo, iom simila al blanka [[punto|punta]] koltuko kiajn kutime surhavas [[anglikanismo|anglikanaj]] pastroj. Se oni rigardas la birdon pli proksime, oni rimarkas, ke la dorso kaj la flankoj estas malhelbrunaj, kaj pliparto de la plumaro estas [[irizeco|irizeca]] kaj aspektas verda, flava aŭ blua depende de angulo de lumo. La "koltuko" estas formita el malgrandaj kaj maldensaj blankaj plumoj kaj vere aspektas puntece. Junaj birdoj antaŭ la unua [[mudo]] ne havas la "koltukon" kaj estas brunecaj kaj nebrilaj. <gallery mode="packed" widths="140" heights="140"> File:Tui adult and young.jpg|Desegnaĵo pri juna kaj plenkreska tui-mielmanĝuloj File:Tui flight 01.jpg|Kolaĝo de fotoj, montranta flugmanieron de tui-mielmanĝulo File:Tui (Prosthemadera novaeseelandiae) Tiritiri Matangi 2.jpg|Tui mielmanĝulo en brila lumo, kiu igas ĝiajn irizecajn plumojn aspekti bluaj </gallery> == Distribuo kaj habitato == == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Melifagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando]] qa7w501cxz1t0mvyquui4iatafbry1f 0 452178 9488201 5307443 2026-10-04T15:45:29Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tui-mielmanĝulo]] 9488201 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tui-mielmanĝulo]] iqv6aj0vaqemje6effydv6zqxz5siok 0 452180 9488202 5307445 2026-10-04T15:45:39Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tui-mielmanĝulo]] 9488202 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tui-mielmanĝulo]] iqv6aj0vaqemje6effydv6zqxz5siok 0 453419 9488310 9441116 2026-10-04T20:12:17Z Roberto 609 /* Islamo */ 9488310 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:God the Geometer.jpg|eta|Laŭ la [[Mezepoko]], la [[scienco]], la [[geometrio]] kaj la [[astronomio]] estis rekte ligitaj al la dia. La [[cirkelo]] en la manuskriptoj de [[13-a jarcento]] simbolis la kreadon.]] '''Rilato inter scienco kaj religio''' <ref>Tiu artikolo estas rekonstruo de la historio de la problemo emas montri kia estas la pozicio de la dikredantoj: aliloke estas aŭ estos pritraktata specife en nedikredanta optiko kaj privilegiante la debaton en la franca medio.</ref>(aŭ rilato inter scio kaj kredo) estas temo transiĝinta ekde la [[Antikva tempo]] al la diversaj esploraj kampoj, per tiuj kiuj hodiaŭ difiniĝas [[Filozofio de scienco]], [[teologio]], [[Historio de scienco]] kaj [[Historio de religioj]]. Estu tiupunkte notite kiom malfacilas objektive akordigi en homogena korpo sciojn tiom malsimilajn kaj kiuj laŭlonge de la tempo foje ŝanĝiĝis kompromitante la sistemecon kaj la klasifikeblecon. Ankaŭ la koncepto pri scienco ŝanĝiĝis laŭlonge de la jarcentoj.<ref>[http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714141756/http://host.uniroma3.it/dipartimenti/filosofia/personale/sapere.pdf|date=2014-07-14}} Laŭro Dorato, Dalla filosofia della scienza alle filosofio delle scienze (El la filozofio de la scienco al la filozofio de la sciencoj).</ref> La unua provo priellabori kaj sentigi akordon, kaj ankaŭ la neceson ke tiu akordo povu ekzisti, inter scienco kaj religio, movis siajn konsciajn paŝojn en la kulmino de la [[mezepoko]]: kiam la okcidento povis ricevi antaŭe pere de arabaj komentoj kaj tradukoj poste la integraj originalaj verkoj de [[Aristotelo]] komencis ankaŭ novan sistemadon kaj akordigadon de la sciencoj kaj teologio, de la liberalaj artoj kaj teoria penso; kaj, kiel en [[Tomaso de Akvino]], la filozofoj-teologoj ellaboris la grandan sintezojn inter la religiaj konceptoj de la [[Patroj de la Eklezio]] kaj la doktrinoj de la filozofoj de la naturo, inter scio-sperto kaj [[revelacio]]. La [[Filozofio de Mezepoko|mezepoka filozofio]], profitante de la raciaj fundamentoj de la [[scio]] de la antikvaj filozofoj kaj ilin akordante kun la kurantaj okcidentaj vidpunktoj, montris kaj ke la problemo ekzistas kaj ke ĝi povas trovi solvon<ref>[http://classes.bnf.fr/DOSSITSM/gc71-25.htm BnF : Organon d’Aristote] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101104130953/http://classes.bnf.fr/dossitsm/gc71-25.htm |date=2010-11-04 }}.</ref> Ĉu la problemo sentiĝis nur ĉe kristanoj kaj ĉe islamanoj, aŭ ankaŭ ĉe aliaj kulturoj? == Kredo kaj modernaj sciencoj == La rilatoj inter scienco kaj kredo (aŭ fido) en la postaj jarcentoj, precize ekde la [[17-a jarcento]] kaŭzis ankaŭ [[metafiziko|metafizikajn]] debatojn ĝis niaj tagoj. En katolikismo, la rilato inter la kredo kaj la racio estas abunde pritraktata en la encikliko “[[Fides et Ratio]]” (Fido kaj racio [[1998]]). En ĝi la [[Pozitivismo|pozitivismaj]] pozicioj rifuzantaj la eblecon de akordo inter la religia scio kaj racia fundateco estas decide kritikataj kaj rifuzataj: «[[sciencismo]] estas alia danĝero konsiderenda. Tiu filozofia koncepto rifuzas akcepti la ekziston de validaj formoj de kono malsamaj ol tiuj propraj de la pozitivaj sciencoj, konfluigante en la sferon de la imagaĵoj la prireligian kaj priteologian sciaron, same kiel ankaŭ la scion pri etiko kaj estetiko. Antaŭe, tiu pozicio estis proponata de pozitivismo kaj novpozitivismo kiuj taksis sensencaj la asertojn de metafizika karaktero. La [[epistemologio|epistemologia]] kritiko jam malkreditigis tiun pozicion, sed jen ĝi renaskiĝas sub la novaj traktoj de sciencismo»<ref>[[Fides et Ratio]], [[1998]], § 88</ref> Iuj religiaj institucioj inspiris kaj jam preparis personojn tute dediĉitajn al la scienca esploro <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |titolo=jesuites.com |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101128051044/http://www.jesuites.com/compagnons/cazalis.htm |arkivdato=2010-11-28 }}</ref> kiuj estis ĉiam estimataj laŭlonge de jarcentoj. Ili hodiaŭ disponas pri universitatoj, esplorcentroj kiel ekzemple, pri la [[Papa Akademio de la Sciencoj]], pri ekipoj funkciigantajn sciencajn esplorojn kiel la [[Observatorio astronomia vatikana]].<ref>Koncerne rilaton inter scienco kaj religio, ĝi inspiris al [[Bertrand Russell]] eseon kies ĉapitro estas dediĉita al ekzameno ĉu la scienco mem estus [[superstiĉo|superstiĉa]].</ref> [[Dosiero:Specola1.jpg|eta|250ra|dekstre|Kupolo de la teleskopo poziciita sur la tegmento de la apostola palaco de [[Kastelo Gandolfo]].]] Iam la scioj estis progrese akiritaj en Okcidento jen en diversaj [[Monaĥejo]]j kaj en la [[episkopaj lernejoj]] en diversaj kristanaj eŭropaj landoj, aparte en [[Francio]] dum la [[Karolidoj|Karolida epoko]].<ref>Por la edukado en Mezepoko vidu: [[Le Goff]], “Les Intellectuels au Moyen Âge”, éd. du Seuil, 1985, p.53</ref>. La remalkovro, en Okcidento, de kompletaj sekcioj de la greka filozofio pere de interŝanĝoj kun aliaj civilizoj kaj la traduko de multaj antikvaj manuskriptoj inter la jaroj [[1120]] kaj [[1190]] permesis la disvastiĝon de la samaj tekstoj en okcidento. [[Aristotelo]], aparte, estis agnoskita dum la tuta mezepoko kiel la [[antonomazio|antonomazia]] filozofo. Oni jam konservis en Okcidento diversajn liajn verkojn (lia “malnova logiko”, ekzemple, pere de [[Boecio]] komence de la [[6-a jarcento]], kiu stimulis la disvolviĝon de la dialektiko en la [[12-a jarcento]]. Tiuj libroj kun ĝiaj teorioj sciencaj kaj filozofiaj dum la [[13-a jarcento]] estis rekonsideritaj kaj inspiris Sanktan [[Alberto la Granda|Alberton la grandan]] kaj Sanktan [[Tomaso de Akvino|Tomason de Akvino]] kaj ĵelpis la sistemadon de la kristana filozofio.<ref>J. Le Goff, “La Civilisation de l’Occident médiéval”, p. 426, 1984</ref> Studuloj judaj (kiel [[Maimonido]]) kaj islamanaj (kiel [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]], kies komentoj pri la verkoj de Aristotelo estis legitaj en la kristana mondo), pli kreskigis tiun ellaboron kiu staras ĉe la komenco de la Renesanco de la [[12-a jarcento]] <ref>[[Bernard Quilliet]], “la tradition humaniste”</ref>. Preskaŭ samtempe alestiĝis la kritiko pri tiuj tekstoj, kaŭzita de la observado kaj eksperimentado (vidu ekzemple [[Roger Bacon]]). [[Astrofizikisto]] [[Hubert Reeves]] informas ke se “laŭ longa tempo oni opiniis ke la scienco estus ignorinta la funkcion de la religio, tio estis eraro. Ĉi-koncerne du vidpunktoj oponiĝas ĉar ''scienco kaj religio ne alfrontas la samajn problemojn. * “La scienco” priskribas la [[fenomeno]]jn, la mekanismojn, la principojn al kiuj ni estas submetitaj, alivorte la '''kielon''' de la ekzisto. Tamen, la limoj de la nuna scienco estas tre realaj, kiel evidentigas Pierre Karli de l’[[Académie des sciences]]: «nia soifo de signifo kaj de [[sperto]] ne eniras inter la konsideroj de la scienco ĉar ne eblas ilin prilaboris per ekvacioj!». Tamen, kiel revenĝo, same kiel la [[filozofio]] kaj la [[arto]] siaflanke, la ''[[fido]]'' interesiĝas pri ekzistencialaj problemoj koncernantaj la [[Senco de la vivo|sencon de la vivo]], la ĉeeston de la [[transmondo]], [[Ekzisto de Dio|l’ekziston de Dio]], la rilatojn de homo kun Li, kaj orientigas sindemandi pri la '''kialo''' de la ekzisto. * La religio sekvas en kontinueco la sciencajn sciojn <ref>Colloque de Bruxelles, ULB, actes réunis sous la direction de Michel Cazenave (2001); kaj artikolo de [[Alfred North Whitehead]] pri Théologie du Process (Teologio de la procezo).</ref> == Historia evoluo de la rilato inter scienco kaj religio == === Malfrua antikva tempo === [[Dosiero:Augustinus 1.jpg|100ra|maldekstre|Aŭgusteno de Hipono]] [[Aŭgusteno de Hipono]] (354 - 430) ne estis scienculo sed forte influis sur la disvolviĝo de la okcidenta scienca penso kaŭze de siaj filozofiaj konceptoj.<ref>Giovanni Relae [https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Reale], [[Nicola Abbagnano]].</ref>. Komence de [[Mezepoko]] la scienco estis skuita inter du fajroj: la du grandaj teologiaj fluoj. La unua promovis la esploron nure pri la problemo de la “eterna savo” ĉar la scienco (naturaj-filozofiaj sciencoj) nenion povus ol devii la animojn. La dua fluo instruis ke la esploro pri la [[mondo|materia mondo]] puŝas malkovri kaj respekti kaj admiri la grandiozon de la Kreinto. Aŭgusteno defendis kaj antaŭenirigis tiun duan ideon: laŭ li scienco havis grandan rolon plenumendan en la medio de la kristana religio; li ellaboris la “sanktan” teorion laŭ kiu la universo, esprimo de la dia volo, nenion povas esti ol bona, kaj esploro pri ĝi nenion povas ol plifortigi la kredon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060904014442/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Titre=Saint+Augustin |arkivdato=2006-09-04 }}</ref>. === Rilato de la scienco kun la fido-kredo kaj mezepokaj konceptoj === La tiamaj religioj puŝadis por la disvolviĝo de la esploro en la kampo de la sciendaĵoj. Estas la kazo de [[Islamo]] kiu sciis abunde profiti de la sciencaj-kulturaj akiraĵoj de la popoloj konkeritaj ankoraŭ vigle plurestantaj en la islama medio: kristanoj, koptoj, judoj, [[Zoroastro|zoroastranoj]], persoj, bizancanoj, ĥaldeoj, hindioj. Vidu: [[islama scienco|islamaj scienco kaj tekniko]], [[Renesanco de la 12-a jarcento]] Ekzemplo de tiu dinamismo estu [[Ibn-Ruŝd|Averoeso]] (1126-1198) kiu sin foroferis en la studo por kompreni kaj interpreti [[Aristotelo]]n. Li ĉiomenergie engaĝiĝis retrovi la originan sencon malembarasiĝante je ĉiuj interpretoj konstruitaj ĝis tiam pri la verkaro de Aristotelo kaj celis konstrui mem pensosistemon markitan per sia propra interpreto. Al li interesas precipe la problemo de la origino de la mondo. Laŭ li, Aristotelo inokulas ke ’’’nenio elvenas el nenio kaj ke nek la formo nek la materio ([[Hilemorfismo]]) estas kreitaj’’’. La movo estus eterna kaj kontinua: temas pri la doktrino de la eterneco de la materio. Li distingas en la homo la [[intelekto pasiva|inlelekton pasivan]] el la [[intelekto aktiva]]. La unua situus trans la individuo posedanta nur la aktivan: ĝi estus supera, antaŭa, ekstera ĉar ĝi estus senmorta. La senmorteco estus karakterizo de la specio kaj ne de la individuo. Tiu distingo kondukis Averoeson al la radika disigo de la racio el la kredo-fido ĉar la lumoj de la Revelacio ne estus atingebla per la racio: fakte, tiu ĉi malpruvas la individuan mortecon dum la kredo tion asertas! En Averoeso ekpululis la teorio de la '''duobla vero '''. [[Dosiero:Saint thomas d aquin.jpg|eta|150ra|Sankta Tomaso de Akvino]] [[Tomaso el Akvino]] (1225-1274), male, provas ilin akordigi fondante la teologion kiel sciencon [[Racio|racian]]. Tiuj du filozofiaj vojoj ekscitos pasiajn debatojn en la [[kristanismo|kristana]] mondo kaj ĉiu akiros tiom da adherantoj kiom da oponantoj. La emo disigi la racion kaj la kredon kvazaŭ apartenantajn al du neakordigeblaj fluoj de veroj riskis nuligi la streĉojn de tiuj kiuj celis akordigi, ĝuste pere de la doktrinoj de Aristotelo, la sciarojn profanajn kaj tiujn revelaciajn. La Averoesaj principoj, juĝataj danĝeraj per la kristana kredo estos fine kondamnitaj en la Eklezio kristana en 1240 kaj en ([[Kvina Laterana Koncilio]]) ([[1513]]). Tiuj kondamnoj rimarkigas kiel la averoesismo vastis inter la kristana intelektularo. Cetere ankaŭ la oficialaj regantoj de la islama kredo jam kondamnis, praktike, Averoeson, akuzitan pri misformigo de la islamanaj [[precepto]]j: li devis fuĝi, sin kaŝi kaj senrilate vivi ĝis kiam oni lin invitis al [[Marakeŝo]], kie li rehabilitita mortis.<ref>[http://classes.bnf.fr/dossitsm/b-averro.htm Extrait du site de la BNF, Paris]</ref>. Tomaso de Akvino en [[1228]] sin trovis kuntrenita en polemikon pri aristotelismo kiu oponis la partianojn de la filozofia skolo de Sankta Aŭgusteno kontraŭ la simpatiantoj al Averoesismo. La unuaj sin sentis minacataj de la duaj kiuj proponis la sendependon de la filozofio antaŭ la revelacio. En la koro de la debato, Tomaso subtenis interan pozicion laŭ kiu religio (kredo) kaj racio (scienco) ligiĝas: laŭ li, la scio apogiĝas sur veroj kaj de la kredo kaj de la sperto, influanta unu pli ol la alia laŭ naturo spirita aŭ materia. Cetere, laŭ li, kristanoj neniel timas paganan filozofion ĉar ĉiu esploro pri la naturo estas esploro pli la verko de Dio. Tamen, spite de sia modereco, Tomaso estis kondamnita sammaniere ol la averoesistoj. Li mortos en Napolo kondamnita ([[1274]], kaj denove en [[1277]] la “majstraro de Parizo”, tiam la plej timata teologia jurisdikcio de la Eklezio, proskribis iujn propoziciojn de liaj verkoj. Sed tre baldaŭ, post tiu epizodo, oni ekkonsciiĝas pri la valoro de la pozicio de Tomaso akordiganta la grekan filozofion kaj kristanismon. Li estos oficiale sanktodeklarita en [[1323]]. Mirige okazas ke ĝuste al Tomaso, kaj pli ĝenerale al [[filozofio de Mezepoko]], ke oni ŝuldas la ellaboradon de la intelektaj fundamentoj de la [[Kono]] en Okcidento kaj aparte de la teologia spekulativeco.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |titolo=Site Infoscience |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060613195405/http://www.infoscience.fr/histoire/biograph/biograph.php3?Ref=66 |arkivdato=2006-06-13 }}</ref>. Oni notu ke, ironio de la sorto, ĝuste tia akordiga penso de la vasta sistemo de tiu malgranda majstro, kiu elspezis tiom da laboro, da lerteco kaj intelekta kontrolo, estis stigmatizita per 17 vakuaj kaj malŝatantaj argumentoj-defioj flanke de kristanaj kontestantoj! En tiu sintezo kunliganta la dian leĝon kaj la antikvajn naturajn leĝojn, tiuj severaj juĝistoj malfermis la vojon al aliaj formoj de konoj privilegiantaj la logikon, la simplecon kaj liberan esploron. Inter la disciplinoj elmerĝantaj ĉe la fino de malrapida plurjarcenta maturiĝo: “[[devotio moderna]]”, [[Humanismo]], [[scienco]], [[scienca metodo]], inter kiuj [[logiko]], [[matematiko]], [[Fiziko]]... === [[16-a jarcento]]: Koperniko kaj la finiĝo de [[Tercentra teorio|Geocentrismo]] === Kiel sciate, tercentrismo majstre regnis kiel “scienca” koncepto ekde la praepokoj; kaj penis avanci la ebleco de [[heliocentrismo]] (sunismo): subtenantoj estis suspektata pri herezo. Estis suspektata pri la nova koncepto ankaŭ Nikolao [[Koperniko]]. Tiu ĉi abunde citas, avantaĝe de ĉiuj, subtenantojn de la nova teorio, sed ankaŭ subtenantojn de la malnova teorio. Tio legeblas en lia verko “De revolutionibus orbium coelestium”, p. 468, kie estas ankaŭ dirate ke '''”Okazas ke sekvante [[Platono]]n kaj [[Pitagoro|pitagoranojn]], la plej grandaj matematikistoj de tiu elstara epoko, ke oni elpensis ke por determini la kaŭzojn de la fenomenoj, devas esti atribuita al la sfera tero cirklan movon.” ''' [[Dosiero:De revolvtionibvs orbium coelestium 1566 (99146257) (cropped).jpg|150ra|eta|maldekstre|Kovrilo de “De revolutionibus Orbium Coelestium” (parto VI, eldono [[Bazelo|Bazela]]).]] La papo [[Paŭlo la 3-a]], kiu volis reformi la kalendaron, al Koperniko komisias studon pri la planedoj kaj pri la suno por rekontroli la teorion de [[Ptolomeo]], greka geografo de la [[2-a jarcento]] kiu asertas ke la Tero situas en la centro de la universo dum la suno kaj la planedoj turnas ĉirkaŭ ĝi. Prudente, ĉar timanta la fulmojn de la sciencula komunumo de la epoko, Koperniko publikigas siajn konkludojn en la “De revolutionibus orbium coelestium” (Pri la rivoluoj de la ĉielaj sferoj), asertante ke suncentrismo estas nur modelo por priskribi la universon. La verko restis seninflua. Okazos pli malfrue ke ĝi estos konsiderata kaj ekkreos tiun kiun oni poste nomos “kopernika revolucion”. . Sin bazinte sur la studoj de Koperniko kaj de [[Nikolao el Kuzo]], [[Giordano Bruno]] (1548-1600), proponos, vidpunkte de filozofio, radikalan vizion de Universo ''Senfina, okupita far sennombraj mondoj identaj al la nia ''. Giordano Bruno, dominikano kiu ne volas malkonfesi panteisman filozofian pozicion, estas ŝtuparumita de [[Inkvizicio]] en Romo en 1600 post okjara proceso kaj ripetata invito ke mem deklaru ke sia teorio estas nur ''matematika hipotezo ''. La akuzo pri herezo lin kulpigis, kromalie, pri universo senfina, pri la ekzisto de pluraj mondoj kaj pri kopernikismo. == La naskiĝintaj sciencoj en la 17-a jarcento == Okazis en la historio de la naskiĝanta fizika scienco, kaj ankaŭ de aliaj sciencoj, ke la eltrovoj kaj realigoj akiritaj ekkomplikiĝas kun ŝtataj kaj religiaj aŭtoritatoj. Ili akordiĝas, fakte, sur amplekso da [[fido|kredendaĵoj]] kiuj, ĝenerale, inkluzivas reprezenton de la [[mondo]], ordigon de la universo kaj klasifikon foje dogman de ĝiaj komponantoj. Prototipo de tia problemo estas, en la [[17-a jarcento]], la ptolomea-kopernika diskutado, kaj kondamno de scienculo [[Galilejo|Galileo]] [[1633]]. Oni rimarku ke Galileo ne estis kondamnita pro lia koncepto pri la movo (elpruvita per liaj eksperimentoj), sed pro lia referenco al la tezo de la pola kanoniko [[Nikolao Koperniko]]. La ĵuro altrudita kaj akceptita de Galileo estas ago de saĝo kaj de respekto. Fakte, liaj liberaj esploroj estis financataj finfine de la roma Eklezio: li ne volis allasi al la embaraso siajn dignajn protektantojn kaj mecenatojn. En [[1632]] kaj [[1633]] oni celebras la proceson de Galileo pro la publikigo de retorika kaj dialektika verko favora al [[Heliocentrismo|suncentrismo]] ''([[Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo|Dialogo pri la plej grandaj sistemoj de la mondo]] ''. Tiu proceso markas la disigon inter la la antikva kaj nova maniero esplori la naturon. Okazas ankaŭ rompo inter scienco kaj religio, kiu puŝu al mirindega kreskiĝo de la scienco. La [[Nacia Akademio de la Linkoj|Akademio de la Linkoj]], kiun partoprenis ankaŭ Galileo, estis societo de saĝuloj kiuj sin proponas eviti miksi religion aŭ politikon kun scienco. Okaze de la proceso oni al li akuze oponis, interalie, biblian citaĵon en kiu [[Josuo]] adresiĝas ''al la suno ĝin petegante fermi sian kuron ''. Galileo esperis konvinki papon [[Urbano la 8-a|Urbanon la 8-an]], kiu intertempe malpermesis ke la verko de Koperniko estu inkluzivita en la [[Indekso de malpermesitaj libroj]] ([[1616]]). Male, la papo lin denuncis al la tribunalo de la [[Inkvizicio]], kaj tuj interŝanĝis la punon kun deviga rezidejo. Oni scias ke almenaŭ unu el la juĝistoj estis kopernikano, kaj eble du: kial, do, oni kondamnis Galilejon? La proceso akuzas kaj kondamnas precipe pro la malobeo al la ordono de la iama [[Inkvizicio|Sankta Ofico]] kiu ordonis ke li ne diskutu pri la suspektataj pri herezo tezoj kopernikaj. ''Tiuj kvereloj pri la kosmologioj de la [[Biblio]] kiuj enŝovis ke la universo reala estas tute malsama de tiu de la scienco, generis gravajn konsekvencojn en la rilatoj inter scienco kaj kredo. '' En novembro de [[1633]], [[René Descartes|Kartezio]] eksciis pri la kondamno kontraŭ Galileo, estis la kaŭzo pro kiu, en [[1634]], ricevinte de sia amiko Beeckman ekzempleron de la “[[Dialogo pri la du plej grandaj sistemoj de la mondo]]”, la verko de Galileo kiu al li kostis la kondamno, Kartezio decidis ne publikigi sian verkon “La [[traité du monde et de la lumière]]” (eseo pri l mondo kaj la lumo) [[1664]], aperonta post lia morto. Oni, poste, diros ke proceso kontraŭ Galileo ''certamaniere damaĝis la “filozofian karieron'' de Kartezio. Galileo ne ĉesis kristane kredi, ĉar la scienco kiu naskiĝis en la ektagiĝo de la klasika jarcento estas heredo de la kristana libero kaj de la skolastikista logiko disvolviĝinta post [[Vilhelmo el Okam]] kontraŭ la pensmaniero de [[Aristotelo]] inkluzive la belan provon akordigi la “physis” antikvan kaj kristanismon de [[Tomaso de Akvino]]. Ankaŭ la aliaj scienculoj de la unua horo en Eŭropo, mem kredantoj laŭ sia konfesio, praktikis la prudenton en la rilatoj kun la aŭtoritatuloj. Unuamomente, la scienculoj de la [[17-a jarcento]] reagis per prudento: * pro singardo ili ne publikigis aŭ reĵetis kun forto eĉ pli granda la [[Filozofio unua|filozofion unuan]] de la praa [[Skolastikismo]], parte bazitan sur la metafiziko de Aristotelo kiu iam alarmis la aŭtoritatulojn: estas la kazo de la eseo de Kartezio “[[Méditations sur la philosophie première]]” (Meditoj pri la fundamenta filozofio), * aŭ ili adheris al disidentaj movadoj en kristanismo: estas la kazo de [[Blaise Pascal|Pascal]], kiu sin allasis al la fajrejo de [[Jansenismo|jansenista]] de la [[Logique de Port-Royal|Port-Royal]] por redakti tradukon de la Biblio al la franca. Tiu versio estas la sola pretigita en la [[17-a jarcento]], kaj neniu katolika teologo aŭdacis aŭ kapablis tion fari laŭmaniere pli korekta: ĝi restis unika kun ideologiaj antaŭjuĝoj. Nombraj estis la fizikistoj kiuj estis aŭ profunde religiaj, aŭ eĉ ordinitaj. Koperniko estis kanoniko, [[Edme Mariotte]] estis pastro kiel ankaŭ [[Georges Lemaître]]. Multego da jezuitoj kontribuis al kreskiĝo de matematikaj kaj fizikaj sciencoj. === Jarcento de la [[klerismo]] === La movado de la refuto de la kristana religio, pliprecize de [[katolikismo]] opiniata en multaj landoj “[[obskurantismo|obskurantisma]]” poziciita sub la [[Inkvizicio]], estas antaŭenigita de filozofoj partianoj de [[klerismo]] de la projekto “Enciklopedio”. Paradigmo de tiu akuzo kaj unu el la defioj de tiu kverelo rezidas en tio kion diras la psalmo (92) pri Dio ''reĝo de la universo'', kiun oni povas kvalifiki '''kosmologia kaj laŭlitere interpretenda''', nome ''[[Tercentra teorio|tercentreca]]'', tiel ke se prenita laŭlitere ĝi konfliktas kun la astronomiaj-fizikaj teorioj de [[Galilejo]], [[Keplero|Johannes Kepler]] kaj [[Isaac Newton|Newton]]. La refuto daŭrigas eĉ kiam eksplicite la [[Katolika Eklezio]], per la persono de papo [[Benedikto la 14-a]] akceptas, kiel la plej parto de la katolika klerularo, kaj adheras al la neŭtona scienco kaj praktike permesas la teorion de [[heliocentrismo|suncentrismo]] en dokumentoj de [[1741]] kaj de [[1757]]), implicite rehabilitante Galileon; sed tio restas preskaŭ nerimarkite en la jarcento de [[klerismo|de la lumoj]]. En sia “Philosophiae naturalis principia mathémathica” (Pri la matematikaj principoj de la natura filozofio) de [[1713]], [[Isaac Newton|Newton]] estis defendinta la tezon laŭ kiu la kreado de la mondo kaj ties strukturo kaj evoluo povas esti eksplikata per la meĥanikaj leĝoj, estante la konstanteco de ordo de la mondo garantiata de Dio. La argumento utiligita de li estis duobla: la unua estas ''aposteriora,'' ĉar apogiĝas sur prinatura konstato, nome sur la reguleco (laŭ sciencaj konstatoj) de la naturaj fenomenoj; la dua apogiĝas sur analogio, ĉar la ordo de la naturaj fenomenoj similas al tiuj de la homa penso, nome al la raciaj produktaĵoj de la homa menso, do ''apriora''. Fakte, tiu tuta argumentado kondukas al la tezo laŭ kiu la sistemo de la universo nenio alia povas esti ol efiko de intenco aŭ de dia projekto. La Papo Benedikto la 14-a ordonis ke estu koncedita la [[imprimaturo]]n al la verkoj de Galileo en [[1741]], kaj forigis el [[Indekso de malpermesitaj libroj|indekso]] ([[1757]]) la librojn inokulantajn suncentrismon. Tiuj agadoj, kune kun la homaĝoj promociitaj de la modernaj papoj, implicite konstituas eklezian rehabiliton de Galileo. Dume la Eklezio revizitis la principojn sur kiuj baziĝis la studoj pri la Biblio . Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nomumis ([[1981]]) komisionon ŝarĝitan esplori pri la kverelo “tercentrrismo/suncentrismo”, kiu prezentis siajn konkludojn en 1992.<ref>Plursignifa kontrasto, pli inter scienculoj ol kun la katolika eklezio, estis la kverelo pri [[epigenezo]] kaj [[antaŭformismo]]. Kutime katolikoj kiel [[Lazzaro Spallanzani]], Leibiniz kaj [[Bonnet]] preferis antaŭformismon laŭ kiu ĉiuj partoj de la vivantoj ĉeestas jam formitaj en la ovo aŭ ĝermo kaj ĉiuj vivontoj jam troviĝas laŭkelkmaniere en la antaŭaj vivantoj, aliaj scienculoj, kredantaj ne ne, aparte [[Denis Diderot]] kaj [[Jean le Rond d'Alembert]], preferis epigenezon laŭ kiu la sinsekvaj biologiaj formoj en la ĵus naskito estis frukto de novaj alportoj. Ĉe iuj ŝajnis speco de memkreado kaj pro tio ĝin rifuzis, ĉe kontraŭreligianoj ŝajnis okazo de kreiĝo sen bezono de dia interveno. La kverelo malfajriĝis kun la malkovro de la celulo kaj ĝiaj enhavoj.</ref> Multaj prisciencaj problemoj lanĉitaj en la diskutada agono de la mortinta klerismo (finiĝo de la [[17-a jarcento]] lasis eĥon ulilan al [[kredanto]]j kaj [[nekredanto]]j. === 19-a jarcento === [[Dosiero:Science et religion.jpg|eta|maldekstre|200ra|Kovrilo de libro de J. W. Draper, profesoro ĉe la [[Novjorko|Universitato de Novjorko]] (1903).]] La situacio komencas klariĝi en la [[19-a jarcento]]. Post la ĉeso de la intensa [[eklezio kaj ŝtato|senkristanigo]] de la [[Franca Revolucio]] de la ([[19-a jarcento]]), la kontrolo de la aŭtoritatoj ŝtataj kaj ekleziaj sin reorganizas prefere sub konservativa formo, foje ne senaj de malamo kontraŭ la antaŭaj liberpensuloj taksataj instigantoj de revoluciaj ideoj. La diversaj kristanismoj, katolika kaj protestanta, konsciiĝas ke la kverelo inter la du ekkrizigas: * la biblian [[ekzegezo]]n: necesas do reiri al la originaj tekstoj grekaj aŭ hebreaj * la [[hermeneŭtiko]]n: necesas do redifini la regulojn de la interpreton kiu ne limiĝu al la litero. Tio konduktis al la [[encikliko]]j pri la studo de la bibliaj tekstoj de [[Leono la 13-a]] kaj de [[Pio la 12-a]] difinantaj la rilatojn inter scienco kaj religio, poste al tradukoj de la kanona Biblio unualoke de la [[Biblio de Jerusalemo]] (unua duono de la 20-a jarcento).<ref>En Francio en la antaŭaj lastaj du jarcentoj nur tri tradukoj estis efektivigitaj, en Italio unu ([[Antonio Martini]] kiu italigis la [[Vulgato|Vulgaton]]), en Hispanio, Germanio... Entute nur 22! Sekvas diverslingvaj tradukoj: kiuj tamen adaptiĝas al konservativaj kriterioj. Ĉu la novaj tradukoj respektas la objektivecon aŭ malproksimiĝas el ĝi? Oni scias ke la novaj tradukoj ekscitis ankaŭ negativajn reagojn.</ref> En 1859 kiam eksplodas la kverelo inter [[Louis Pasteur]] kaj [[Félix Archimède Pouchet]] aŭtoro de «Hétérogénie ou Traité de la génération spontanée» (Eterogenerado aŭ eseo pri [[spontana generado]] (aŭ spontana generiĝo), la katolika intelektularo reĵetas la teorion de la [[spontana generado]] kiu tiam estis enkampigita de ateismemuloj kiel pruvo de la praveco de materialismo. <ref>[http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p2250/dossier/a363031-la_science_conqu%C3%A9rante.html “Louis pasteur, claude bernard, charles darwin...La science conquérante”] Michel de Pracontal in “Le Nouvel Observateur” n°2250 du 20 décembre 2007</ref>. ==== Pozitivismaj ideoj ==== [[Dosiero:auguste Comte.jpg|130ra|eta|[[Auguste Comte]]: laŭ kiu religio estas spontana kreiĝo kiun oni elpensis revelaciita.]] [[Auguste Comte]] (1798 - 1857) inspiriĝas al [[Roger Bacon]], [[René Descartes|Descartes]], [[Gaspard Monge|Monge]], [[Nicolas de Condorcet|Condorcet]], kaj malfermas, ĉe sia domo, kurson de filozofio dum kiu li prezentas sian [[Leĝo de la tri stadioj|leĝon de la tri stadioj]] de la homa spirito, kiujn li komparas kun la stadioj de la individua evoluo de la homo: ''teologia'' aŭ fiktiva, dum sia infanaĝo, ''metafizika'', aŭ abstraktema, dum sia adoleskaĝo; [[Pozitivismo|''pozitiva'']] dum sia maturaĝo, kiu fariĝas la aĝo de la scienco. Tiu lasta stadio interesiĝas pri la '''kielo''' de la estaĵoj kaj ne plu pri la '''kialo''', ĉar la naturo de la aĵoj, la absoluto, la universa ekspliko pri la naturo estas '''utopi''' kiuj estas restaĵoj de la [[metafiziko]] kaj ne plu devas konkeri la homan animon. Comte reĵetas la ideon pri la [[unua kaŭzo]], kaj provas ekspliki la fenomenojn per leĝoj esprimeblaj en matematika lingvaĵo. La aliro scienca, laŭ Comte, helpas senvuali la realon kaj priskribi la leĝojn de la naturo por atingi la uzon praktikan, utilan por la agado malsame ol la atingo de la scio por la scio. La filozofio havas kiel celon la unuigon de la scioj kaj pretigi sintezon kontraŭ la disperdiĝo de la disciplinoj kiuj konstituas damaĝon por la scienco. ==== Enkampiĝo de la teorio de Darwin ==== [[Dosiero:Darwin as monkey on La Petite Lune.jpg|eta|maldekstre|170ra|Satira karikaturo, kovrilo de “La Petite Lune”.]] [[Charles Darwin|Darwin]] estis konscia pri sia penso. La publikigo de lia verko (1859) “La origino de la specioj per natura selektado” (angle: “On the Origin of Species by means of Natural Selection”), provokis pasiajn reagojn kvankam Darwin ankoraŭ ne rifuzas citi la Kreinton. Okazas pli malfrue ke lia penso eksplicite etendas al la homo la perevoluan originon, en la verko “The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex”.<ref>Sed [[Alfred Russel Wallace]], kiu jam anticipis kaj subtenis la evoluan teorion per natura selektado ne disdegnis kredi je Dio kreinto.</ref> Kvankam en notoj de sia notlibreto li indikis sian orientadon al evoluaj materialismaj solvoj ekde [[1837]], li senhezite sin deklaras agnostika nur en [[1876]]. La regantoj de la Eklezio estis decidaj: la deveno de la homo el bestoj ne povas ne kontrasti kun la [[Biblio]]: en [[1860]] la katolika provinca koncilio de [[Kolonjo]] oponas la darvinan tezon kaj deklaras: “niaj gepatroj estis rekte kreitaj de Dio. Pro tio ni deklaras tute kontraŭa la la Sanktaj Skriboj kaj al la kredo, la opinion de tiuj kiuj ne hontas aserti ke la homo, rilate la korpon, estas rezultaĵo de spontana transformiĝo el naturo de kreitaĵo malperfekta al aliaj pli perfektaj ĝis la aktuala homa naturo”. En [[1860]], scienculoj [[Joseph Dalton Hooker]] kaj [[Thomas Henry Huxley]] defendis la tezojn de Darwin, dum debato antaŭ la episkopo de [[Oksfordo]] defendanta [[Fiksismo|fiksisman]] tezon konforme la tiama anglikana doktrino. ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en la prihistoria kritiko [[19-a jarcento]] ==== La [[Modernismo teologia|modernisma teologio]] ŝuldiĝas precipe al la [[ekzegezo]] lanĉita de esploristoj kaj teologoj de protestanta areo <ref>L’anti-protestantisme politique, Nicole Malet-Yvonet, RHPR, 1958</ref> Peter L. Berger skribis, iom ironie en [[1979]] ke ''protestantismo pro naskiĝa naturo engaĝiĝas en la moderneco tiamaniere ke fluo de teologiistoj turniĝis kontraŭ siaj propraj Sanktaj Skriboj!''. Tiu aŭdaca kritiko trovis konsenton ĉe laikemuloj.<ref>[[liberala judismo]] kaj [[liberala protestantismo]] ege pufigis tiun koncepton dum du jarcentoj</ref> en Eŭropo kaj reagojn en Usono kie kreiĝis la protestanta [[fundamentalismo]] kiu leviĝis kontraŭ la papa neeraripovo kaj kontraŭ la “ekĉesoj ekzegezaj”. Papo [[Pio la 9-a]] distingis sciencon veran kaj sciencon malveran:<ref>Encikliko “Quanta Cura”</ref> la vera kiu konformiĝas al la neerariga revelacio, “stelo” kiu devas gvidi la sciencon, kaj “lumo” kiu “helpas sin defendi el la insidoj kaj eraroj” (la scienco estis akuzita pri disvastigo de [[ateismo]] kaj [[materialismo]]). Papo [[Leono la 13-a]], posteulo de Pio la 9-a, renovigis la pribibliajn studojn per la encikliko “[[Providentissimus Deus]]” (Tre providenca Dio). Dume, la situacio de la teologio ne modifiĝis ĉar “la katoliko, oni ironie diris predikate en [[Dipatrino de Parizo|Notre-Dame de Parizo]], posedas ''la superan sciencon: li timas nenion de la falsa scienco ĉar ĝi estas ĉiam konfuzigebla, nenion de la vera scienco ĉar li ĉiam kuŝas kun la vero''. === [[20-a jarcento]] === Papo [[Pio la 1-a]] engaĝiĝis ĉasi kaj forigi la ekĉesan [[modernismo]]n <ref>La enciklikoj [[Lamentabili sane exitu]] (1907) kaj [[Pascendi Dominici Gregis]] (1907) estis la armiloj</ref> En kelkaj seminarioj okupis la precipajn postenojn manlibroj pri teologio kiuj tutaperte instruis: «La dia [[inspiro]] gardis la sanktan verkiston de ĉiuj dogmaj kaj moralaj eraroj, sed ankaŭ de ĉiu eraro historia aŭ scienca». La seminariisto devis perfekte akordiĝi kun la [[Konkordismo]] laŭ kiu ĉiu diraĵo de la Biblio akordiĝas kun la scienco kaj historio. Sendepende de tio, la pozicioj de la Katolika Eklezio ne multe modifis la studojn de ekleziuloj kaj katolikaj scienculoj engaĝiĝantaj en la scienca esploro, aparte en [[prahistorio]] kaj pri la origino de la homa specio. (Vidu : [[Teilhard de Chardin]]). ==== Klubo de Vieno ==== La “Rondo de Vieno” estis grupo de scienculoj kaj filozofoj, formiĝinta en Vieno ek de 1923 ĉirkaŭ [[Moritz Schlick]] cele krei novan [[Filozofio de scienco|Filozofion de scienco]] kun rigora sinteno, kaj ekskludante ĉiun metafizikan entrudiĝon. Sub la nomo de “[[Scienca koncepto de la mondo]]”, kuŝas rigida programo: # La sciencoj devas povi sin unuigi sub unika lingvaĵo kaj en la faktoj kiuj ĝin bazigas. Fakte, ĉiu scienca sperto fontas kaj de la sperto kaj de «taŭtologia starigo de la penso». # La filozofio, konsiderita kiel vera scienco, reduktiĝas al klarigo de la sciencaj propozicioj pasante rekte aŭ malrekte al la sperto, kies propoziciojn la sama scienco devas kontroli. La filozofio estos precipe filozofio de la scienco; kaj, okupiĝante pri tiu pozitiva aspekto de la homa sciokapablo, ĝi tendencos al efektiva objektiveco (Reichenbach, enkonduko al la numero1 de “Erkenntnis”). Por igi klara la lingvaĵo de la scienco, ĝi utiligos la logika simbolismo de Frege et de Russell. # La sukceso de tia filozofio anoncas la finiĝon de la metafiziko: ''Ĉar ne plu estos necese pritrakti “filozofiajn problemojn”, pro tio ke ĉiun problemon oni pritraktas filozofie, nome per lingvaĵo vera kaj provizita de senco'' (Schlick, Die Wende der Philosophie). Kaj la senraciaj problemoj de la metafiziko tiam aperos kuŝantaj sur vortoj kies senco ne estis jam sufiĉe klarigita, kaj sur kontroleblaj propozicioj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |titolo=“Cercle de Vienne” Par Gilles Gaston Granger |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501051413/http://vadeker.club.fr/sciences/cercle_vienne.htm |arkivdato=2006-05-01 }}</ref>. ==== Franca Skolo ==== [[Louis Leprince-Ringuet]] elstaras inter la plej konataj scienculoj, engaĝiĝante en la problemo pri la naturo de la rilatoj inter scienco kaj [[fido|kredo]]. Lia rezonado insistas sur la scienco kaj sur la [[etiko]] startante de citaĵo el [[Jacques Monod]], eltirita el ties prelego ĉe la [[Collège de France]]. Tiu scienculo, ateismemulo, estis la aŭtoro de ''Le hasard et la nécessité = La kazo kaj la neceso''; laŭ li, kiel laŭ aliaj scienculoj, la scienco proksimigas ĉiujn homojn sur la tuta planedo dum la religioj ilin dividas. Ŝajnas ke inter scienco kaj religio entrudiĝas fundamenta natura malsamo. La scienco engaĝiĝas formuli leĝojn, nome “komenti”, sed ĝi ne eksplikas la '''kialon''' de la universo. Tiel ankaŭ la antaŭvido de niaj agoj ne estos donita pere de la disvolviĝo de esploroj. La scienco el si mem sin prezentas ateistema: neniaj spuroj de Dio en la senmezura amaso de studoj kiuj kovras ĉiujn sferojn de la sperta scio! Rilate la pozicion de la Eklezio, Louis Leprince-Ringuet montras ke ĝi estas ĉiam pli malferma al novaj principoj sed malbone konsiderata, eĉ ĉe katolikoj. Ĝia ilo de rezonado kaj dialogo kuŝas precipe, kaj tio ekde 1936, en la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] komponita de 80 efektivaj membroj (kun certnombro de honoraj akademianoj) de ĉiuj nacioj, disciplinoj kaj religiaj konfesioj, kies kutime ĉirkaŭ 20 ordenitaj per Nobelpremio; katolikoj en ĝi aperas minoritate. Ĝi sidejas en [[Vatikano]], kaj organizas plurfoje jare “semajnojn de studo aŭ de kolokvo”. La papo, ĉiam informite, prezidas ĉiujn aŭtonomiajn plenajn sesiojn; tio okazis ankaŭ la [[10-an de decembro]] 1979 kiam li anoncis la komenciĝon de la procezo por la rehabilito de [[Galilejo]]: tiu proceso finiĝis en [[1992]] per la preskaŭ kompleta rehabilito de la scienculo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |titolo=Revue des Sciences Philosophiques et Théologiques 82, 1998, 87-122 |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050219185315/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/1998-02.htm |arkivdato=2005-02-19 }}</ref>. Pli ol rehabilito de scienculo Galilejo (ĉiuj modernaj papoj lin konsideris granda scienculo), la grupo de laboro profitis de la okazo, laŭsugeste de la [[Johano Paŭlo la 2-a]], por klarigi la reciprokajn rilatojn de scienco kaj religio. Hodiaŭ, la [[Romkatolika Eklezio|Katolika Eklezio]] ne interesiĝas pri problemoj de la fizika strukturo de la universo. La kontrastoj kun la [[fido|kredo]] prefere povas naskiĝis en la aplikado de la teorioj en la ĉiutaga vivo. Oni konstatas ke, en Usono kaj Eŭropo, oni laboras pri la [[Biblio|bibliaj tekstoj]] aplikante la principon, laŭ kiu estas erare konsideri la bibliajn priskribojn laŭlitere: kritika pozicio tia kiu estas, jam de la [[19-a jarcento]], komuna kaj por katolikoj kaj por protestantoj ==== Pozicio de la Katolika Eklezio en [[20-a jarcento]] ==== Komence de sia papado, la 10-an de novembro [[1979]] (centjara datreveno de la naskiĝo de [[Albert Einstein]]), [[Johano Paŭlo la 2-a]] instalis la komisionon, kaj, post la rehabilitantaj konkludoj de la ŝarĝita komisiono, la [[31an de oktobro]] [[1992]] parolis kaj deklaris: ''Tiel la nova scienco kun siaj novaj esplormetodoj kaj la esplorlibero, devigis la teologiistojn sin demandi pri siaj propraj kriterioj por interpreti la [[Biblio]]n. Sed la plej granda parto tion ne faris: paradokse, Galileo, sincera kredanto, montriĝis pli akravida rilate tiun temon ol liaj teologiaj kontraŭuloj''. “Se la Skriboj ne povas erari, skribis [[Benedetto Castelli]], iuj de ĝiaj interpretistoj kaj komentariistoj tion povas kaj diversaj tion faris”. Oni konas ankaŭ ties leteron al Christine de Lorraine (1615) kiu estas resuma pritrakto pri biblia hermeneŭtiko. En sia mesaĝo adresita al la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] la 22-an de oktobro [[1996]], tiu papo asertis pri la akcepto de [[Novdarvinismo]] (aŭ, pli ekzakte, de teorio de evoluo, inter kiuj tiu darvina): ''“Hodiaŭ, post preskaŭ duonjarcento de la ensceniĝo de la [[encikliko]] ([[Humani generis]] – la 1-an de aŭgusto 1950) -, novaj malkovroj kondukis agnoski ke la teorio de la evoluo estas pli ol hipotezo”. Rimarkeblas, fakte, ke tiu teorio iom post iom altrudiĝis al la atento de esploristoj pro serio da malkovroj okazintaj en la aplikado al diversaj disciplinoj. La konverĝo, neniel serĉata aŭ provokita, de rezultoj de laboroj aranĝitaj unu sendepende de la alia, konstituas el si mem argumenton favoran al tiu teorio.'' En la franca medio, unu el ĝia plej elstaraj pensistoj rilate la rilatojn inter scienco kaj [[fido|kredo]], la kardinalo prezidanto de la [[Papa Konsilio por la Kulturo]], ekigante nocion de “[[Stephen Jay Gould]]” usona paleontologo, rimarkigas ke la epistemologia distingo de la scioj estas kondiĉo necesa por eviti damaĝajn formojn de konfuzo: tamen se la kredo kaj scienco estas scioformoj profunde malsamaj, oni ne rajtas pensi kaj instrui, kiel faras certuloj, ke ili konstituas du disigitaj mondoj kiuj neniam renkontiĝas: se la unua kaj la alia havas sencon por la homo, okazas en la vero scienca kaj en la vero por la homo ke ili fariĝas, paradokse, konverĝantaj paraleloj: nome ili disiĝas discipline, sed kuniĝas en la homo! <ref>[http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051018082720/http://catholique-lyon.cef.fr/IMG/rtf/cardpoupard_030604.rtf|date=2005-10-18}} Actes du Colloque interdisciplinaire sur Science et Foi, Ljubljana (3 juin 2004), cardinal Paul Poupard.</ref>. En [[1996]], la [[papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] asertis ke la evoluismo estas pli ol simpla hipotezo; ankaŭ pro tio, la magisterio de la Katolika Eklezio rifuzis adheri al la kampanjoj favoraj al [[kreismo]]. En 2005, [[George Coyne]], tiam direktoro de la [[Observatorio astronomia vatikana]] prenis pozicion kontraŭ la [[Inteligenta dezajno]] responde al invito de aŭstria kardinalo [[Christoph Schönborn]] <ref>[http://www.sciencepresse.qc.ca/archives/2006/cap0409065.html Le pape et l’évolution]</ref> La 14-an de septembro [[1998]], ĉe la finiĝo de la [[Jarmilo|dua jarmilo]], [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis la [[encikliko]]n “”[[Fides et ratio]]””, kiu sintezas la rilaton inter [[Fido|kredo]] kaj la [[racio]]. Komencante per la frazo de templo de [[Delfo]] “Konu vin mem” (Γνῶθι σεαυτόν), ĝi daŭrigas tiel: ''“La kredo kaj la racio estas kiel du flugiloj kiu ebligas ke homa spirito leviĝu al la kontemplado de la vero.”'' En tiu encikliko, Johano Paŭlo la 2-a memorigas la laboron de propriĝo de la [[Helena filozofio|antikva filozofio]] ([[Aristotelo]] en okcidento [[Mezepoko|dummezepoke]]), precipe danke al Sankta [[Tomaso de Akvino]], la neceson de fundamentoj: ''“Mi nur deziras deklari ke la realo kaj la vero transcendas la faktan kaj la empirian realon kaj mi volus certigi pri la kapablo posedata de la homo penetri tiun transcendan kaj metafizikan dimension laŭmaniere vera kaj certa, kvankam malperfekta kaj analogia.”'' Papo [[Benedikto la 16-a]], posteulo de Johano Paŭlo la 2-a, precizigis la vidpunkton de la Magisterio de la Katolika Eklezio en aprilo 2007: ''”Kristanismo faris “opcion de la antaŭmeto de la kreanta racio komence de ĉio kaj principo de ĉio”. Ĝi ankaŭ reĵetis la duan eblan opcion, tiun de la “antaŭmeto de la neracio laŭ kiu ĉio kio funkcias sur la tero kaj en niaj vivoj estus nur hazarda kaj produktaĵo de senracio kaj asertas ke ĉiu el ni estas frukto de la penso de Dio”. Tiu alestiĝa pozicio kuntrenis la teorion de evoluo, sed reĵetas ke tiu teorio altrudu la vidpunkton per kiu oni devas konsideri la individuon”.'' <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |titolo=Le Figaro – Actualité en direct et informations en continu |alirdato=2013-09-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081220174348/http://www.lefigaro.fr/france/20060901.FIG000000007_benot_xvi_plonge_dans_le_debat_sur_la_creation_et_l_evolution.html |arkivdato=2008-12-20 }}</ref> == Rilatoj inter kredo kaj religio laŭ nekristanaj religioj == === Islamo === En la islama kulturo ne enrompis la kontrasto inter religio kaj scienco, troviĝas nur spuroj de la kontrasto inter fido kaj racio epoke de [[Averoeso]] el kies doktrinoj fontis la unuaj ĝermetoj de la teorio de la duobla vero. Laŭ islamo la scienco pri naturo estas io kondukanta al la medito pri Dio. La naturo eĥigas la grandiozon de Dio. En tio islamo similas al bibliismo kies psalmoj kantas la naturajn belecojn kiel stadion ligantan al Dio. Orgojle kaj pervere islamanoj memorigas la grandajn figurojn de la islama kulturo kiel tiujn kiuj parte ankaŭ praktikis sciencan metodon. Kiel en kristanismo, mistikemaj fluoj montris ne multe ŝati la engonfiĝon(?)<!--kio estas??--> en sciencaĵoj malavantaĝe de la spirito<ref>Rosanna Gorini (2003). "Al-Haytham the Man of Experience. First Steps in the Science of Vision", International Society for the History of Islamic Medicine. Institute of Neurosciences, Laboratory of Psychobiology and Psychopharmacology, Rome, Italy.</ref>. La kritikaj metodoj de la prihistoria scienco, tamen, penas esti aplikitaj en la ekzegezo de Korano kaj aliaj historia dokumentoj. ===Bahaismo=== Pri rilato inter religio kaj scienco laŭ Bahaa kredo aperis en Esperanto la libro '''Religio kaj Scienco''' en la komenco de 20-a jarcento, pri kio publikiĝis recenzon en Esperanto: {{citaĵo|Tiu studo celas montri, kiel la nova religio Bahaismo povas, laŭ la aŭtoro, harmoniigi Religion kaj Sciencon; principoj, idealoj kaj moralo de Bahaismo, kiel tiuj de l’ aliaj religioj, estas laŭdindaj, sed ĉu vere tiuj kredoj havas ion ajn sciencan? Tio estas dirita, sed ne pruvita. La kredantoj ĝenerale imagas sciencon akordigeblan kun sia kredo, sed ĉu ĝi estas vera scienco? Ne estas ĉi tie taŭga loko por tion diskuti; tio estus alia historio, kiel diras [[Kipling]]. La komprenebleco kaj lingvokorekteco de l’ verketo estas tiel bonaj, kiel la intencoj de l’ verkinto; tamen riproĉebla estas uzo de „sia“ en la frazo: „Se la homo akceptas ian kredon aŭ doktrinon, kiu aŭ malakordiĝas kun sia rezono aŭ estas preter sia kompreno, li agas laŭ superstiĉo, ne laŭ vera fido.“ Ĉu tiun frazon, celantan, en la teksto, la adeptojn de l’ nunaj religioj, oni permesos al mi diri por klarigi, kial persone, kaj eble aliaj kun mi, malfacile aliĝos al Bahaismo.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n231 nov. 1919}} == Citaĵoj == [http://eo.wikiquote.org/wiki/Albert_Einstein] En unu el la multaj Vikicitaroj [[Albert Einstein]]: “''Tio kion vi legis rilate miajn nereligiajn konvinkojn estis mensogo, certege mensogo kiu estas sistema redirita. Mi ne kredas je Dio persona kaj mi neniam diris la kontraŭon de tio, mi tion esprimis prefere aperte. Se troviĝas en mi kelkaĵo kiun oni povas nomi “religia” tio tiam ekscitos mian senliman miron por la strukturoj de la universo en la limoj laŭ kiuj nia scienco povus ĝin trovi.'' <ref>En “Le côté humain”, Éd. Helen Dukas et Banesh Hoffman, lettre du 24 mars 1954.</ref> [[Martin Luther King]]: ''“Povas okazi konflikto inter homoj de fragila religio kaj homoj de firma scienco, sed certe ne inter scienco kaj religio. Iliaj respektivaj mondoj estas disigitaj kaj ilia metodoj malsamaj. La scienco esploras, la religio interpretas. La scienco liveras al la homo scion kiu estas potenco; la religio donas al la homo saĝon kiu ĝin kontrolas. La scienco okupiĝas pri faktoj, la religio pri valoroj. Ili ne estas du rivaloj: ili estas komplementaj. La scienco malpermesas ke la religio plonĝu en la neraciismon senpovan kaj paralizigan obskurantismon; la religio malpermesas ke la scienco enkotiĝu en materialismo kaj mortiga neniismo.”'' == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == • Denis Alexander, “Science et foi : évolution du monde scientifique et des valeurs éthiques”, Frison Roche, 2005, ISBN|2-87671-453-1 • Jacques Arnould, “La Marche à l’étoile : pourquoi sommes-nous fascinés par l’espace ?”, Albin Michel, 2006, ISBN|2-22614-923-6 | “Dieu, le singe et le big-bang”, Éd. Broché, ISBN|2-20406-401-7 | “La biologie est-elle un humanisme ?”, Éd. Broché, {{ISBN|2-13049-929-5}} | “Pierre Teilhard de Chardin”, Éd. Broché, 2005, ISBN|2-26202-264-X • Ian-GBarbour, “Quand la science rencontre la religion”, Édition du Rocher, 2005, ISBN|2-26805-350-4 * [[Paul de Broglie]], “La Science et la Religion” • Paul Clavier, “Dieu sans barbe”, Table ronde, 2002, {{ISBN|2-71032-553-5}} * [[Christian de Duve]] “À l’écoute du vivant”, Éd. Odile Jacob (13 mai 2005) (486 pages), {{ISBN|2-73811-629-9}} | “Singularités : Jalons sur les chemins de la vie” (296 pages) Éd. Odile Jacob (28 avril 2005), {{ISBN|2-73811-621-3}} * [[Jean Gagnepain]], “Raison de plus ou raison de moins”, Éditions Cerf, 2005, ISBN 2-20407-652. * [[Stephen Jay Gould]], “Le Renard et le Hérisson : Comment combler le fossé entre la science et les humanités” (avec Nicolas Witkowski) Éd Seuil (14 octobre 2005), {{ISBN|2-02061-470-7}} | “Et Dieu dit : “ Que Darwin soit ! “” Éd. Seuil (5 mai 2000), {{ISBN|2-02038-198-2}} • Thierry Magnin, “Entre science et religion”, Eds Du Rocher, 1998, {{ISBN|2-26802-831-3}} * [[Jean-Michel Maldamé]], “Science et foi en quête d’unité : Discours scientifiques et discours théologiques”, Cerf, 2003, {{ISBN|2-20407-187-0}} * [[Georges Minois]] ,”L’Église et la science. Histoire d’un malentendu”. T.1 : “De saint Augustin à Galilée”, 1990 ; T.2 : “De Galilée à Jean-Paul II”, Fayard, 1991. • Michèle Morange “Les Secrets du vivant : Contre la pensée unique en biologie”, Éd. La Découverte (15 septembre 2005) Collection « Sciences et société », {{ISBN|2-70714-624-2}}. * [[Bertrand Russell]], “[[Science et religion]]”, Gallimard, 1990, {{ISBN|2-07032-517-2}} * [[Pierre Teilhard de Chardin]], “Science et Christ”, 1965 • Christophe Theobald, “L’univers n’est pas sourd : Pour un nouveau rapport sciences et foi”, Bayard, 2006, {{ISBN|2-22747-568-4}} * [[Patrick Tort]] “Darwin et la philosophie : religion, morale, matérialisme “ Éd. Kime (19 octobre 2004), {{ISBN|2-84174-345-4}} * [[Alfred North Whitehead]], “Procès et Réalité” * [[Jean Dubessy]] et [[Guillaume Lecointre]] (dir.), “Intrusion spiritualistes et impostures intellectuelles en sciences”, Éditions Syllepse, 2001 (400p.) • Francesco-Agnoli, “Scienziati, dunque credenti (come la Bibbia e la Chiesa hanno creato la scienza sperimentale),” Cantagalli (Siena Italie), 2012, (ISBN 978-88-8272-823-6) === Scienca kaj teologia verkaro === * {{fr}} [http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage Revue des sciences philosophiques et théologiques 82, 1998, 87-122] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050216113339/http://biblio.domuni.org/revues/bt/1998/index.htm#TopOfPage |date=2005-02-16 }} * Le Nouvel Observateur - décembre 2005 “Dieu et la science : le nouveau choc” * [http://theoremes.revues.org Revue ThéoRèmes - Enjeux des approches empiriques des religions] * Vidu verkojn de [[Michael Hesemann]] kaj de la itala filozofo [[Augusto del Noce]] == Vidu ankaŭ == * [[Roger Bacon]] * [[Fido kaj racio]] * [[Kopernika revolucio]] * [[Scienca esploro]] * [[mondo]] * [[Arabaj sciencoj]] * [[Bioetiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.radiofrance.fr/chaines/france-culture2/emissions/vie_oeuvre/fiche.php?diffusion_id=53615 une vie, une œuvre] Alfred North Whitehead Science et métaphysique (émission de radio à écouter en ligne) * {{fr}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=THE_SCI_005 La science et la religion - (Le Site de l’Histoire)] * {{fr}} [http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 Science & Religion : L’impossible concubinage ? - ENS de Lyon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080217024725/http://www.ens-lyon.fr/web/nav/article.php?id=203 |date=2008-02-17 }} * {{fr}} [[Richard Dawkins]] [http://www.brightsfrance.org/Dawkins%20science%20et%20religion.htm “Science et religion : quelle convergence ?”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304183657/http://brightsfrance.org/dawkins%20science%20et%20religion.htm |date=2016-03-04 }} * {{fr}} [[Jean Bricmont]] [http://www.dogma.lu/txt/JB-Science01.htm “Science et religion : l’irréductible antagonisme”] * {{fr}} [http://epaer.ens-lsh.fr/ Enjeux philosophiques des approches empiriques de la religion] * {{fr}} [[Etude Juive]] [http://www.jattitude.net/age-monde-univers-science-religion-judaisme-bible/”Comment comcilier l’âge de l’univers selon la science avec l’âge que la Bible lui donne ?”] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kreismo]] [[Kategorio:Religio kaj scienco]] [[Kategorio:Metafiziko]] [[Kategorio:Historio de scienco]] 7nawu3pmvxeiz21detmjrn9quj7v1fj 0 459263 9488459 9144937 2026-10-05T09:26:44Z DidCORN 34571 Informkesto 9488459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Bursins |blazono=[[Dosiero:CHE Bursins COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Bursins </small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Bursins |bildo=[[Dosiero:Entrée de Bursins (Suisse) par la route de l'Etraz.jpg|285ra|centre|<small> Bursins </small>]] |priskribo de bildo=Bursins |kantono=Vaŭdo |distrikto=[[Nyon (distrikto)|Nyon]] |koord={{Koordinatoj gms|46|27|10|N|6|17|22|E}} | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto |areo=3,37 |alteco=473 |poŝtkodo=1183 |kodo=5853 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Bursins 2008.png|285ra|centre|<small>Mapo de Bursins </small>]] |priskribo de mapo=Situa mapo de Bursins }} '''Bursins''' estas komunumo en la [[Nyon (distrikto)|distrikto Nyon]] en [[Kantono Vaŭdo]], [[Svislando]]. Ĝi havis 736 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012. == Geografio == La komunumo Bursins situas sur la monteta ĉeno Côte, kiu etendiĝas laŭlonge de la norda bordo de [[Lago Lemano]]. La komunumo konsistas el la vilaĝo Bursins kaj la setlejoj [[Saint-Vincent (apartigilo)|Saint-Vincent]], [[Le Molard]] kaj [[Mély]]. Al la komunumo apartenas ankaŭ parto de la iama komunumo [[Le Vernay]], kies cetera parto apartenas al [[Luins]].<ref>Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=511707&y=145254 Reta mapo 1:20000 de Swisstopo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,37&nbsp;km², de kiuj 30,2% estas kovritaj de [[arbaro]], 56,0% servas por [[agrikulturo]] kaj 13,5% por [[setlado]]. <ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Bursins limas en nordo al [[Burtigny]], en oriento al [[Gilly VD|Gilly]], en sudoriento al [[Bursinel]], en sudo al [[Dully]], en sudokcidento al [[Luins]], kaj en okcidento al [[Vinzel]]. == Trafiko == Tra Bursins pasas la kantona ĉefvojo n-ro 124 de [[Aubonne VD|Aubonne]] al [[Nyon]], kaj en sudo al [[svisa aŭtovojo A1]], kies plej proksima alveturejo [[Gland VD|Gland]] situas proksimume 3 kilometrojn sudokcidente de la komunumo. Sur la komunuma teritorio situas la aŭtovoja ripozejo ''La Côte''. Pere de [[poŝtaŭtolinio]] de Gland al Rolle la komunumo estas konektita al la publika transportreto. == Historio == La unua dokumenta mencio de Bursins datiĝas el la jaro [[1011]] kiel ''Bruzinges''. Sub la preĝejo estis trovitaj ŝpuroj de malfrua [[Romio|romia setlejo]], krome sur la komunuma teritorio estis malkovritaj mezepokaj tomboj el la karolinga tempo. Du [[mezepoko]] la komunumo apartenis al la Senjorujo Prangins. Reĝo Sigismundo la 3-a donacis en la jaro 1011 la preĝejon Sankta Marteno al la [[Abatejo Romainmôtier]]. Sub la [[Kantono Berno|berna regado]] de [[1536]] ĝis la [[Helveta Revolucio]] de [[1798]] la komunumo apartenis al la berna Voktejo Romainmôtier. Post la Helveta Revolucio la komunumo estis atribuita al la Distrikto Rolle kaj surbaze de la administra reformo de 2006 kun efiko de la 1-a de januaro 2008 estis integrita al la grandigita [[Distrikto Nyon]].<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2598.php ''Laurent Auberson'': ''Bursins'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2003-04-16)]</ref> == Famaj personecoj == * La filmisto kaj aktoro [[Peter Ustinov]] trovis en la tombejo de Bursins sian lastan ripozejon. * En Bursins naskiĝis kaj vivas [[Guy Parmelin]], kiu la 9-an de decembro 2015 elektiĝis kiel membro de la [[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacia Konsilio]] ĝis la 31-a de decembro 2026. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bursins.ch Oficiala retejo de la komunumo Bursins] {{Komunejokat|Bursins}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo:Komunumoj de la Distrikto Nyon}} thutl0hcwjmrib2fbx0rsk61tt5hg0s 0 461479 9488349 9457896 2026-10-04T22:08:02Z Surajr7 254027 9488349 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cristo crucificado.jpg|eta|250px|[[Diego Velázquez]], ''Jesuo krucumita'', [[1631]], bildo pentrita per oleo (248 x 169 cm), [[Madrido]], [[Prado-Muzeo]].]]{{Polurinda}} La rolo de la [[ikonografio]] de la '''krucumo de Jesuo''' en la [[kulturo]] de la kristanaro estas fundamenta, ĉar samtempe kaj simbolo kaj emblemo de la naskiĝo de [[kristanismo]] kaj fakta reprezentado de enorma kultura agento en la [[historio]]. Krome, la formala [[signo]] mem de la krucumo, la [[kruco]], fariĝis simbolo disvastigita en la tuta mondo La '''krucumo de Jesuo''', aŭ simple “krucumo” kiu interalie havas plikorekton filologian ĉar plipreciza lingvistika [[paŭso]], kie la vorto ‘’crux’’ estas dativforma,<ref>La [[krucumo]] estis la [[mortopuno]] aljuĝita de romianoj precipe en la foraj provincoj de la Imperio, kiu ĝuste estis Judujo – patrujo de [[Jesuo]].</ref> kun la sinsekva ‘’’morto sur la kruco’’’, estas la fina evento de la tera vivo de [[Jesuo]]. Tiu evento, kune kun la [[Resurekto]] el morto post tri tagoj, estas konsiderata de [[Kristanismo|kristanoj]] la kulmina pinto de la [[homa historio]] – ĉar ĝi malkaŝas tion kio estas la homo kaj kion li bezonas por la fina savo. La evento krucumo estas priskribita en ĉiuj kvar kanonaj [[evangelio]]j. == Atestaĵo de la Sanktaj Skriboj == [[Dosiero:Bronzino-Christ-Nice.jpg|eta|180px|maldekstra| Pentraĵo de [[Bronzino]], elkrucigo kun tri najloj, senligiloj kaj kun piedoapogilo (1545, ĉirkaŭ).]] La rekonstruo de la krucumo de Jesuo devenebla el la kanonaj Evangelioj, al kiuj ĉiuj kristanaj eklezioj atribuas valoron de historieco (latine: “’’quorum historicitatem incunctanter affirmat’’”), aperas tre konforma al tio emerĝiĝinta el la studoj efektivigitaj, precipe en la unua duono de la [[20-a jarcento]], pri la praktiko de la krucumo ĉe romianoj. La krucumo de Jesuo estis efektivigita sur malgranda altaĵo okcidente de [[Jerusalemo]], nomita '''[[Kalvario]]''' [[Latina lingvo|latinlingve]] kaj ''Golgota'' [[Aramea lingvo|aramelingve]], proksime de la urbo-pordoj.<ref>Vidu [[Giuseppe Ricciotti]], ‘’Vita di Gesù Cristo’’, Mondadori, 1962.</ref> Sur la kruco estis fiksita tableto kun la skribaĵo: ‘’Jesuo Nazareta la Reĝo de Judoj”.<ref>Vidu: Ricciotti, verko citita, kie estas evidentigitaj la vortaj malsamecoj inter la kvar evangeliaj raportaĵoj.</ref> La rakontaj detaloj rilate la [[torturo]]jn, nome [[Skurĝado de Kristo|skurĝado]], sensangiĝo – sekve de la lanĉo-frapo fare de soldato – konstituas precizan kaj sufiĉe fidelan raportaĵon. Jesuo, sur la kruco, ne suferis la ‘’crurifragium’’ fare de la soldatoj por hastigi la morton, nome la rompo de la kruroj, ĉar lin vidinte jam mortinta, la soldato limiĝis trabori lian bruston per lanĉo-frapo (‘’[[Evangelio laŭ Johano]]’’ (19, 31-34). Ankaŭ la redono de la kadavro al la familianoj, temo kiu konstituis, jarcenton antaŭe, longajn diskutojn, versimilas ĉar konsentite de ĵusa leĝo de [[Aŭgusto Cezaro]] romia imperiestro, dum antaŭe validis la leĝo malpermesanta la formovon de la kadavro antaŭ ĝia putriĝo. En la rakontoj de la [[Evangelio]]j la morto de Jesuo estas akompanata de signoj, kiel la fendego de la vualo de la templo (Evangelio laŭ Marko |15,38), la obskuriĝo de la suno (Evangelio laŭ Luko 23, 44-46), apero de justuloj en la sankta urbo (Evangelio laŭ Mateo 27, 53) kaj la fidokonfeso de la centestro (Marko 15,39).<ref>Kutime la kristanaj bibliistoj interpretas tiujn aldonaĵojn instrumentoj por elmontri la eksterordinarecon de la evento. Vidu verkojn de: [[Gianfranco Ravasi]] kaj de Ĵon L. Mckenzie, [[Giuseppe Ricciotti]] ktp.</ref> == Kristanaj fontoj == [[Dosiero:Giotto di Bondone 083.jpg|230px|eta|maldekstra|[[Giotto]], ‘’[[Baziliko Santa Maria Novella|Kruco de Sankta Maria Novella]]’’ (1290-1300).]] La fontoj samperiodaj nekristanaj kiuj parolas pri la martiriĝo de Jesuo inkludas [[Tacito (verkisto)|Tacito]]n kaj [[Jozefo Flavio|Jozefon Flavion]]. Plimalfrua, kelkajn jarcentojn poste, atestaĵo estas tiu konservita de la juda tradicio en la Babilona [[Talmudo]]. Tacito, aparte, dediĉas pecon de siaj ‘’Analoj’’ al la [[Pasiono (kristanismo)|pasiono de Kristo]], bedaŭrante, ke ĝi ne celis elĉerpi, eble ĉar pagano, la disvastigon de la nova religio: '''“La fondinto de tiu sekto, Kristo, estis suferinta la morto-torturon sub la regno de [[Tiberio]], ordone la prokuroro [[Pontio Pilato]]. Momente subpremita, la ruiniga superstiĉo denove senbridiĝis ne nur en Judujo, lulilo de la malbono, sed en Romo mem.” ''' (Analoj, XV, 44). La judromia historiisto [[jozefo Flavio]] (ĉirkaŭ 37-103) en sia verko ‘’judaj antikvecoj’’, kiu aperas en diversaj grekaj manuskriptoj konservitaj, parolas ne nur pri la krucumo sed, en iuj tekstoj, transdonas okazintan ankaŭ la resurekto: : '''’’[...] kiam Pilato, pro denunco de elstaruloj inter ni, lin punis per kruco, ne ĉesis tiuj kiuj ekde la komenco lin estis amintaj. Li, fakte, aperis al li la trian tagon denove viva, same kiel jam estis anoncintaj de la diaj profetoj tiun kaj milojn da aliaj mirindaĵoj lin koncernantaj.” ''' (Ant. XVIII, 63-64) Tiu pasaĵo (konata kiel ‘’[[Testimonium flavianum]]’’) estas objekto de diskutado inter historiistoj: la priskribo, kiu emfazas la diecon de Jesuo, estas fakte nemulte kredebla en juda aŭtoro. Oni, do, supozis eblajn interpolaĵojn flanke de mezepokaj kristanaj kopiistoj. La ĵusa, en ([[1971]]), malkovro de ‘’Universala Historio’’ arablingva skribita en [[Sirio]] de la episkopo kaj historiisto [[Agapio el Hierapolis]] laŭlitere prezentas la pasaĵon de Jozefo Flavio en versio kiu ŝajnas pli fidela al la originalo. Li asertas, do: '''‘’Kiel diras Jozefo [Flavio], juda, ĉar li rakontas en la traktadoj ke mem verkis pri la regado de Judoj: okazis ĉirkaŭ tiu tempo homo saĝa kiu estis nomata Jesuo, kiu montris bonan vivkonduton kaj estis konsiderita virta (aŭ dokta), kaj havis disĉiplojn multaj homoj de Judujo kaj de la aliaj popoloj. Pilato lin kondamnis al la krucumo kaj al morto, sed iuj kiuj estis liaj disĉiploj ne rezignis al lia instruado kaj rakontis ke li aperis tri tagojn post la krucumo kaj estis viva, kaj li estis probable la Mesio pri kiu la profetoj estis dirintaj mirindaĵojn.”''' Ekzistas ankaŭ alia fonto interesa eksterbiblia ĉar devenas el la juda tradicio: la babilona [[Talmudo]] (2-a – 5-a jarcento); ĉi tie oni legas ke ''”vigile de la Pasko estis krucumita Jesuo nazareta”'' kaj ''“ankaŭ tiu ĉi estis pelinta al la ribelo Izraelon”''. La noto eble pli interesa estas ĉiukaze tiu koncernanta la proceson kiu informas ke ''‘’troviĝis neniu kiu akceptu lin defendi’’''. == Studoj == [[Dosiero:Franciscan Tau Poland .JPG|250px|dekstra|eta|La simbola uzo de la litero “’’[[Taŭo (litero)|Taŭo]]’’” <ref>[[Ezekielo]] 9.</ref>, kiu reprenas la formon de kruco, estis popolarigita de sankta [[Francisko el Asizo]].]] [[Dosiero:SabinaCrucify.jpg|250px|dekstra|eta|La formelo en la [[Baziliko de Sankta Sabina]] en [[Romo]] estas unu el antikvaj prezentaĵoj de la krucumo.]] Iam oni multe diskutis pri la turmentego, ekzemple, pri la kvalito teologia (aŭ ne pri tiu [[Martiro|martiriĝo]]) aŭ pri la naturo de la kondamno. La temo de la [[Krucifikso]] supozeble jam ĉeestis en la ikonografio de la [[1-a jarcento]] p.K., kiel pruvus la ĉeesto de stampo de kruco en domo de la [[Herkulano|elfosita en Herkulano]], kaj alia en establo en [[Pompejo]]: al Kristo fakte estis asociita la [[greka alfabeto]] “’’[[Taŭo (litero)|Taŭo]]’’”, kiu entenis en si mem la bildon de la kruco. [[Teodozio la 1-a|Teodozio la Granda]] aboliciis la punon per krucumo kaj la bildo komencis ne eksciti negativajn ligilojn. La prezentado de Jesuo krucumita “skandalo por Judoj kaj stultaĵo por paganoj” (1Kor 1, 23), ĝuste skandalis la judojn kaj malŝatiĝis ĉe la paganoj. Post la abilicio de tiu tipo de mortopuno ekaperis la unuaj eksplicitaj reprezentaĵoj de la kruco kaj de la krucumito. La plej antikvaj estas: * la grafitio kontraŭkristana dirita [[grafitio de Aleksameno]] kiu ironias pri la krucumito bestigita, eble verko de imperia paĝio de [[Palatino (Romo)|Palatino]] (datebla je la [[2-a jarcento|2-a aŭ la duono de la 3-a jarcentoj]] p.K. * la krucumo sur la ebura skatolo, konservvata en la [[Brita Muzeo]] de [[Londono]], datebla je [[420]]-[[430]] p.K. * la panelo de [[Sankta Sabina]] en Romo ([[5-a jarcento]]), kiu estas unu el la malmultaj ekzemploj de paleokristana [[skulptarto]]. En la panelo Jesuo Kristo estas skulptita antaŭstaranta, centre de la sceno, pli granda ol la du latronoj Gestas, la malbona, kaj Dismas, la bona [http://www.santiebeati.it/dettaglio/90746]. Li havas la okulojn malfermitaj, la barbon kaj harojn longaj, la brakoj estas etenditaj en pozicio de preĝanto kaj nur la manoj estas najlitaj. La piedoj, male ol la plejgranda parto de la prezentaĵoj, apogiĝas surtere kaj ne estas najlitaj. La kapo estas inklinata al bona latrono kvazaŭ por diri: ''“Hodiaŭ vi estos en paradizo kun mi”'' (''[[Evangelio laŭ Luko]]'' (23, 43). La korpo de Jesuo Kristo aperas senpeza kaj la vizaĝo estas vizaĝo de "vivanto": (mortinta kaj resurektinta). En la [[5-a jarcento]], en la paleokristanaj bazilikoj kaj en mozaikoj aperos la "kruco gemita", simbolo de [[Kristo]] en gloro. En [[451]] papo [[Leono la 1-a|Leono la granda]], reasertante la du naturojn, homan kaj dian, de Jesuo Kristo, diris ke li estis "pendigita sur la kruco kaj traborita de la najloj". Sinsekve la Koncilio de Konstantinopolo de [[696]], ordonis reprezenti Jesuon Kriston en lia suferanta humaneco kaj ne nur en lia gloro. De tiam aktiviĝis du tipoj de reprezentaĵoj: la ''Christus triumphans'' (Kristo triumfanta) kaj la ''Christus Patiens'' (Kristo suferanta). === Alternativaj interpretoj pri la evangeliaj tekstoj === [[Dosiero:Santíssimo Cristo 02.jpg|eta|250px|La Krucifikso de La Laguna, Gotika stilo, 1510–14. [[San Cristóbal de La Laguna]].]] Ĉe iuj religiaj organizaĵoj naskiĝintaj precipe en protestanta medio ([[Atestantoj de Jehovo]],<ref>[http://www.watchtower.org/i/200604a/article_01.htm ''Ĉu kruco aŭ fosto?''].</ref> Kristana Eklezioj de Dio,<ref>[http://www.ccg.org/italian/z/p039z.htm ''La Croce: le sue Origini ed il suo Significato''].</ref> ktp.), la sufero de Kristo estis studobjekto rilate la ilon utiligitan por la ekzekuto de la kondamnito. Tiucele, ilia pribiblia [[ekzegezo]] esploras pri la fideleco de la tradicioj de la Evangelioj, inokuligante la dubon ke eventualaj eraroj kaj simpligoj en tiuj povus enkonduki al malprecizaj interpretoj pri la okazaĵoj. Tiel, precipe flanke de Atestantoj de Jehovo, estas subtenate ke Jesuo estis mortigita pro alfiksado al fosto (''staurós''; estas la greka vorto kio ĝuste signifas foston). La interpreto de ili proponita baziĝus, do, sur la greka versio kaj sur la ĉeesto, en la eroj de la [[Nova Testamento]] referencantaj al la krucumo, de terminoj tradukeblaj ankaŭ alimaniere. Tia interpreto estas, tamen, kontestata, kaj de la katolika eklezio kaj de la plejgranda parto de la protestantaj eklezioj, Laŭ la leksikonoj de la greka lingvo, la greka vorto σταυρός (''stauros''), kiu en la greko de Homero signifas foston, estis uzita en la [[1-a jarcento]] post Kristo por indiki “krucon”.<ref>{{en}} [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2396298 ''Liddell and Scott: σταυρός''].</ref> Cetere, temas pri lingvistika afero kiu realiĝas ankaŭ pro la vorto “forko” kiu en certaj eŭropaj lingvoj ricevis la sencon de pendigilo, dum origine ĝi aludis al simpla bastono kun duoblaj ekstremoj kaj kurba.<ref>Alia simpliga ekzemplo okaza, el la itala lingvo: kiam oni diras “mi havas tegmenton” por “mi havas domon”, kies tegmento estas parto.</ref> La ekzemplo estas duoble signifa se oni konsideras ke la sama vorto ''pendigi'', uzita por indiki la ekzekuton per strangolado per pendigo al ŝnuro, devanas de metafora signifa rilate al la originalo (''pendigi al piko''). Sed krom tiuj, la precipaj motivoj pro kiuj estas ĝenerale ne akceptita la ideo ke Jesuo estis mortigita najlita al fosto kuŝas, laŭ fontoj similaj al la '''[[Encyclopaedia Britannica]]'', en la unua jarcento p.K.. jarcento ĉe kies finiĝo la evangeliistoj priskribis la morton de Jesuo, la krucumo ĝenerale okazis, se ne ekskluzive, ligante la kondamniton, kies brakoj estis etenditaj al transversa trabo (''patibulum'') aŭ najlante al ĝi la pojnojn, kaj fiksante tion tri metrojn ĉirkaŭ alte, sur vertica fusto, dum al la kondamnito oni ligis la piedojn aŭ najlis sur la vertica fusto;<ref>{{en}}[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/144583/crucifixion ''Crucifixion (capital punishment)''] en ''Encyclopaedia Britannica''.</ref> kaj precipe ĉar la unuaj kristanoj kiuj parolas pri la formo de la ilo sur kiu mortis Jesuo, tiun priskribas kiel havantan transversan trabon.<ref>''[[Letero de Barnabaso]]'', [http://www.ansdt.it/AgliAmici/TestiPerAmici/LetteraBarnaba.html ĉapitroj 9 kaj 12]; [[Klemento de Aleksandrio]], ''Stromateis'' VI, 9; [[Justino martiro|Justino el Nabluso]], [http://books.google.com/books?id=kX9d3-VIJKUC&pg=PA273&lpg=PA273&dq=%22dialogo+con+trifone%22+croce&source=bl&ots=qHNTFSjH5q&sig=gPhwohyS0Gu6G7sFUkbcynp-yOU&hl=en&ei=VV-...AS43LL9SRjAfyrL2xBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CBYQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22arrostito%22&f=false ''Dialogo kun Trifono, 40.3''], p. 173 della traduzione italiana, ISBN 88-315-0105-4, kaj [http://digilander.libero.it/undicesimaora2/padri/Giustino_I.pdf ''Apologia prima, 55.4''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111116223019/http://digilander.libero.it/undicesimaora2/padri/Giustino_I.pdf |date=2011-11-16 }}; [[Ireneo de Liono]], ''Kontraŭ la herezoj'', 2,24,5; [[Tertuliano]], ''Ad gentes'' 1, 12, 3-5.</ref> Kaj fine oni observu la [[Grafitio de Aleksameno|grafition de Aleksameno]], kie estas skizita la kruco kun la transversa trabo sur kiu pendis la najlito kiam kristanoj eble ankoraŭ ne prezentis la krucon kaj krucumiton. La interpreto de la [[Atestantoj de Jehovo]] ŝajnas kontrastantaj kun iuj pasaĵoj evangeliaj, Je tiu konfirmo oni vidu, fine: '''“37 Kaj ili metis super lia kapo lian akuzon, skribitan: ĈI TIU ESTAS JESUO, LA REĜO DE LA JUDOJ.” ''' (Mat 27, 37) Ĉu super lia kapo aŭ super liaj manoj, ĉar la manoj estus najlitaj super la kapo? Ĉi-kaze la Evangelio ne favoras al la tezo de la Atestantoj de Jehovo ĉar ĉi tie oni parolas pri pluraj najloj. Plue oni vidu suben: '''”24 Sed Tomaso, unu el la dek du, kromnomata Didimo, ne ĉeestis kun ili, kiam Jesuo venis. 25 La aliaj disĉiploj do diris al li: Ni vidis la Sinjoron. Sed li diris al ili: Se mi ne vidos en liaj manoj la truon de la najloj, kaj se mi ne metos mian fingron en la lokon de la najloj, kaj ne metos mian manon en lian flankon, mi tute ne kredos.” ''' (Joh 20, 24-25). Tomaso diras “de la najloj”, ne “de la najlo” kio estus pli ĝusta se la manoj de Jesuo estus traboritaj per unusola najlo. Povas utili ankaŭ la [[Mortotuko de Torino]], kies vundoj elmontriĝas sur la pojnoj. == Signifo de la krucumo en la historio de kristanismo == [[Dosiero:Crucifixion.jpg|300px|dekstra|eta|reprezento de la krucumo en [[Oliva de la Frontera]], [[Hispanio]].]] La krucumo komenciĝis esti publike prezentata de kristanoj, nur ĉirkaŭ la [[4-a jarcento]], kiam la romia imperiestro [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio]] kaj [[Teodozio la 2-a]] malpermesis ke la tribunaloj kondamnu al tiu torturo, kiu tamen daŭri en nekristanaj orientaj landoj ĝis la [[9-a jarcento]]. Dateblas ankaŭ ĉirkaŭ tiu epoko la malkovro, flanke de [[Helena de Konstantinopolo]], patrino de la imperiestro Konstatino la 1-a, de la aŭtenta kruco. Iom post iom ĝi fariĝis malkaŝa signo de la kristana konfeso, ĉiam pli senĝene elmontrita kaj ĉiam pli la simbolo distanciĝis el la signifo de krimula krucumito. Rimarkindas ke tio koncernas nur la krucon ĉar la prezentado de la krucumo aperos en postaj jarcentoj. [[Koncilio kvinasesa]] en Trulo ordonis rekte reprezenti la krucumon kiel embleman kultan valoron, kaj estis decidite figure rememori Jesuon en la formo de la krucumito, kiel aperas en miniaturo de la Evangelioj de [[Rabula]] nun konservata en la [[Laŭrenca Biblioteko]] de [[Florenco]]. Kun Kristo kvieta, serena, venkanta; inter la akcesoraj simboloj de la prezentado, figuriĝis la kranio de [[Adamo]] (por signifi ke tie mortis la homo kaj ne la dieco), la [[anĝelo]]j (eble nur la ĉefanĝeloj), la [[Agnus Dei|ofera ŝafido]], [[Satano]], [[preĝejo]], [[sinagogo]] kaj, neatendite, la [[Blanka pelikano|pelikano]]. Fakte, mezepoka legendo, tre vastiĝinta, rakontis pri la kapablo de la pelikano renaskigi siajn gefilojn. pro iu ajn kaŭzo mortintajn, ilin aspergante per sia sango.<ref>''Foje reduktitaj kiel senigitaj el vivo, iliaj gepatroj ilin sanigas per sia sango'' ([[Brunetto Latini]], el la ''Livres dou Tresor'', L, I, CLXIII|'”Parfois pasmés aussi comme sans vie, et si pairons les guarissent de leur sanc”).</ref> Tiu analogio kun la ofero de Kristo kiu, en la katolika fido, elaĉetas per sia sango la homaron el la peko, inspiris literaturistojn kaj poetojn, asignante al la pelikano la la valenton de kristologia simbolo.<ref>Louis Charbonneau-Lassay, ''La bestaro de Kristo'' (vol II), Ed. Arkeios, Romo, 1995, ISBN 88-86495-02-1, p. 123 kaj sekvantaj. La legendo povus esti frukto de tiu malprecize komprenita ago de la birdo kiam ĝi klinas la bekon por regurgiti la manĝaĵon en la gorĝo stivitan.</ref> La formoj de la figura prezentado (en la arto, la abunda prezentado de la [[Pasiono de Kristo]] povus konstitui genron per si mem en multaj disciplinoj) kompreneble montros estonte la signojn de la variado kaj de la artaj kanonoj kaj de la kulturaj etosoj. Tio povas ankaŭ ekspliki la nepreterlaseblajn ikonografiajn diferencojn inter la kristanaj kultoj okcidentaj kaj tiuj de la [[Ortodoksismo|orienta eklezio]]. == Antropologio de la religioj == La krucumo eniras la areon de interesoj de la [[Antropologio|antropologio de la religio]] kiam la scienco adresis sian atenton al la sistemoj de reprezentado kaj al sistemoj simbolaj. Aparte elstara rolo, en la medio de tiuj studoj, estas tiu elektita de la itala historiisto kaj antropologo [[Ernesto de Martino]] kiu malkovris ĝuste en la ofero de Kristo la kreda temo kiun distingas la kristanismon el la aliaj religioj. De Martino alfrontis ankaŭ la sencon de la morto de Kristo kunlige kun la traŭmata momento de la sperto pri la morto de sia karuloj kaj pri la bezono "[[Ellaborado de la funebro|ellabori la funebron]]". == Kulturaj esprimoj == === Figuraj artoj === [[Dosiero:Bernhard Strigel 006.jpg|eta|dekstra|280px|Oni senvestigas Kriston. (Pentraĵo de Bernhard Strigel, 1520, [[Berlino]], [[Gemäldegalerie (Berlino)|Gemäldegalerie]]. Ĝi aludas la momenton kiu antaŭas la krucumon.]] La krucumo estas temo kaj objekto tre grava en la [[historio de arto]], tia ke ĝi meritas preskaŭ apartan studon ĉar ne tute enkadregeblan en la kategorio [[sankta arto]]. Multaj estis la motivoj kiuj konvinkis artistojn de la pentrarto, skulptarto, muziko, kaj de ĉiuj minoraj artoj al tiuj referencantaj, altiriĝi el tiu temo kiu nun estas elstara arta heredaĵo de la homaro. La prezento de la [[pasiono de Kristo]] alestigis fakte vastan oportunon por revivi emociojn kaj sensacojn, kaj ĉiukaze animskuiĝon, kiuj ne trovas rimarkeblan komparon en aliaj instigoj de komuna tujeco kaj ricevebleco. En diversaj, kiel por la tuta sankta arto, estis epokoj, kiel certe dum [[renesanco]], en kiuj [[mecenatismo]] de la diversaj urbaj Senjorioj, unu el kiuj estis, tiucele, la [[papo|papa senjorio]], ligis la malavarecon al la elekto pri la temoj, kiuj perfektiĝis ĝis fariĝi neripeteblaj ĉefverkoj. Kaj, kvankam oni agnoskas ilian artan valoron, tiuj verkoj entenas ankaŭ gravegan dokumentecan registron, ĉar ili priskribas, aparte en la komparado inter la diversaj epokoj, en la variiĝo de la kultura kaj socia koncepto de la sanktaj materioj (aŭ spiritaj ĝenerale): fakte ili allasas travidi la pligrandan aŭ malpligrandan gravon kiuj iuj detaloj, iuj ĉeestoj (aŭ malĉeestoj), iuj kuntekstoj povis ricevi aŭ perdi en la evoluon de la menseco. Ekde la prezento de la Biblio de [[Rabula]] al la [[Kristo de San Juan de la Crŭx|superreala sintezo de Dalì]], pasante tra la miloj kaj ĉiam ŝanĝantaj facetoj de la itala ([[16-a jarcento]]) kaj flandra, katolika kaj protestanta, la krucumo markas per sia ĉiamdaŭra neŝanĝebleco, senmezuran interpretan floradon. La temo, cetere, estis rezervita nek al kristanoj, nek eĉ malpli al la solaj katolikoj: multaj verkoj devenas el protestantaj kristanoj, judoj, gnostikuloj kaj ateistoj, dum ankaŭ la "sporada observanto" [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]] estis kapabla pentri [[Skurĝado de Jesuo|Skurĝadon de Jesuo]] kiu ankoraŭ hodiaŭ estas unu el la plej tiutemaj realigoj. La [[Blanka krucumo]] de [[Marc Chagall]], [[Ĥasidismo|ĥasida]] judo, kune kun la tritiko "[[Rezistado (Chagall)|Rezistado]], [[Resurekto (Chagall)|Resurekto]], [[Liberigo (Chagall)|Liberigo]] atentigas ke la ofero de Kristo jam fariĝis komuna heredaĵo de la kulturoj (almenaŭ de tiuj okcidentaj) kiel simbolo de persekuto kaj foje estas uzata por pentri kriston, juddevenan, kiu enkarnigas la eternan destinon de la judoj. Ankaŭ pri tiuj subjektivaj diferencoj, en la nunaj tempoj, eblas tial eltiri sugeston por ĉiamaj interesaj akcesoraj rimarkoj. ==== Ikonografio ==== [[Dosiero:San Domenico39.jpg|eta|200px|Krucifikso de la Baziliko de Sankta Domeniko, de [[Giunta Pisano]].]] La disvolviĝo de [[Kristanismo]] produktis, kiel konate, vastegan ikonografian sistemon, en kiu kunfluas kaj sennombraj artaj produktaĵoj destinitaj (foje kun instruaj celoj en la kultaj lokoj) kaj artofaritaĵoj en kiuj esprimiĝas devotecaj bezonoj en la diversaj epokoj kaj diversaj lokoj en kiuj okazis la kristana enkulturado. La simbolo de la kruco kaj la reprezentado de la evangelia rakonto pri la krucumo – ĉar fakte estas establite ke la funda karaktero de la kristana specifeco estas la morto de Dio fariĝinta homo kaj kondamnita al la ekzekuto fare de la homoj – havas reljefon absolute superpezan en la kristana ikonografio. Eĉ la krucumo elstaras kiel la [[Antonomazio|antonomazia]] simbolo de la kristanismo. La ikonografia materialo inda je atento tendencas, ekde unuaj apenaŭ skizitaj ĉizaĵoj de la kruco videblaj en [[katakombo]]j al la esprimoj plej altaj de la pentrarto de la krucumo de Jesuo renkonteblaj en la sankta arto de ĉiuj jarcentoj; ĝi interspacas ekde la verko de alta valoro destinitaj al la riĉaj kaj rafinitaj komisiantoj, al la esprimnaivaj manifestacioj de la popolo videblaj en la votaj kapeloj aŭ en religiaj festoj kiuj celebras la pasionon de Kristo, kaj en io alia. Utilas rimarkigi ke la [[ikonografio pri Jesuo]], laŭ longa tempo ne estis la kruco, sed skulptaĵoj aŭ pentraĵoj aŭ ilustraĵoj prezentantaj antaŭe la simbolojn referencantajn al la Majstro (la fiŝo ''[[Iĥtis|ἰχθύς = Ichthys]]'', la kolombo, la ŝafido) poste prezentaĵoj de la Kristo resurektinta, de la [[Kristo Pantokratoro]]. La kruco dekomence signifis por la kristanoj la perforton de la paganoj kaj judoj kaj ne estis reprezentita. Kiam la mecenatismo de religiaj ordenoj kaj de papado en okcidento elstarigis inspiran motivon la krucumo, kiel regantan temon de la kulturo kaj de la mezepoka arta esprimo, tiam kreiĝis la stereotipo de Jesuo Kristo najlita sur la manpalmoj. Tamen, la romianoj krucumis la kulpulojn ilin najlante nivele de la pojnoj cele de ilia sensangiĝo rapidiganta la morton, kaj ankaŭ pro la fakto ke la palmoj ne kapablus subteni la pezon de la korpo. Tio favoras al la aŭtenteco de la [[Mortotuko de Torino]] kiu klarege montras najlosignojn ĝuste sur la pojnoj. ==== Pentrarto ==== [[Dosiero:Antonello da Messina 028.jpg|eta|200px|La Krucumo de [[Antonelo el Mesina]], [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]].]] Rilate al la difino de la temoj, iu hastema distingo fareblas inter [[skulptarto]] kaj [[pentrarto]], kvankam iom artifika kaj eble akademia, inter la [[elkrucigo]] de la krucumito (sceno senmova, monotema, pri la sennajligo el la kruco) kaj tiu de la [[krucumo]] (kiu plidinamike entenas en si mem la unuan kaj ĝian kuntekston); la distingo sin igas, plue, deviga ĉar en la prezentado de la [[krucifikso]] (kiu, malgraŭ ĉio, produktiis valoregajn verkojn, kiel ekzemple tiu de [[Giotto]]) ne ĉiam eblis disigi instrumentan produktaĵon (kiel, ekzemple, por la preĝeja aranĝo aŭ por la vendado al la fideluloj) foje efektigitan senartacele, sed nur metiiste kvankam valide. Rilate tiujn "produktaĵojn" oni notu ke la Krucifikso foje estas (estu dirate senmalŝate) aranĝa objekto-komplemento de la [[Rozario|rozaria]] ĉeno (pingloj, pendaĵo ktp), sed foje kun realigaĵoj riĉaj je subtila rafiniteco. Menciindas krome ke, laŭ iuj vidpunktoj, la prezentaĵoj de la ''[[Via crucis]]'', (Krucvojo), (kies formo plivastigita estas la [[Reliefo (arto)|reliefo]]), ĝuste pro tio ke ĝia rakontado konkludiĝas per la krucumo, ne estas ekskludendaj el tiu atenta ekzameno, ĉar ili alportas grandvalorajn verkojn. Analaga taksado povus esti elmetita rilate la [[Skurĝado]]n de Kristo. Koncepte, krome, al la prezentaĵoj de la krucumo estas ankaŭ tute apudaj tiuj de la [[Elkrucigo]] kaj de la [[Pieco (arto)|Pieco]]j (la doloro de la patrino kiu ricevas la korpon de Jesuo inter siaj brakoj - ''Mater dolorosa''), sed el tiu distingeblaj, rimarkante ke la dolora reago de la “[[Tri Mariaj]]” faras fone parton de la Krucumo. La verkoj prezentantaj la ''Krucumon'' konstituas artan produktaĵaron kiu trairas la jarcentojn. Spite de la malfacileco (kaj arbitrareco) taksi pri la arta valoro de unuopaj verkoj, ĉi-sube estas citataj iuj, precipe italaj, tiutemaj artaĵoj: [[Dosiero:Perugino, crocifissione con la maddalena, la madonna, s. giovanni e i ss. bernardo e benedetto, 1493-96, 01.JPG|eta|200px|Krucumo fare de [[Pietro Perugino]]]] [[Dosiero:Crocifissione gavari.jpg|eta|200px|La ''[[Krucumo Gavari]]'' de [[Rafaelo]]]] * [[Bizanca arto]] ** La ''[[Kruco de Mastro Guglielmo|Kruco de Sarzana]]'', subskribita de [[Maestro Guglielmo]], en la [[Kunkatedralo de Santa Maria Assunta (Sarzana)|kunkatedralo de Sankta Maria Ĉielenprenita]], [[Sarzana]] ([[1138]]) ** ''[[Krucifikso de San Damiano]]'', [[baziliko de Sankta Klara]], [[Asizo]] (12-a jarcento) ** La ''[[Krucifikso|Krucifikso n. 20]]'' de [[bizanca majstro de la Krucifikso de Pizo]], [[Museo nazionale di San Matteo]], [[Pizo (Italio)|Pizo]] (1210 ĉirkaŭ) ** La ''[[Krucifikso de la Baziliko de Sankta Dominiko]]” de [[Giunta Pisano]], **[[Baziliko de Sankta Dominiko (Bolonjo)|Baziliko de Sankta Dominiko en Bolonjo]] (1250-1254) ** La ''[[Krucifikso]] [[Cimabue]] '', (preĝejo de Sankta Dominiko en [[Areco]]) ** La ''[[Krucifikso]] de la katedralo de [[Pistoja]]'' de Coppo de Marcovaldo (1274) ** La ''[[Krucifikso de Sankta Kruco]]'' de Cimabue ([[Florenco]] 1280 ĉirkaŭ) * [[Gotika arto]] ** La ''luneto de la Krucumo'' de [[Nicola Pisano]] en la portalo de la ĉefpreĝejo de [[Luko (Italio)|Luko]] ** La panelo de la ''Krucumo'' en la pupitro de la [[Baptejo de Pizo]] de [[Nicola Pisano]], (1260 ĉirkaŭ) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Sankta Maria Novella]]'' de [[Giotto]] [[Florenco]] (1290 ĉirkaŭ) ** la ''[[Krucifikso de Padovo]]'' de [[Giotto]] en [[Muzeo de la Ereamitani]] en [[Padovo]], (1303-1305 ĉirkaŭ) devenanta el la [[Kapelo de Scrovegni]]. * [[15-a jarcento]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Gentile da Fabriano]] en la [[Pinakoteko de Brera]], [[Milano]] (1410 ĉirkaŭ) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Masaccio]]'', [[Muzeo Capodimonte]] (Napolo) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Pietro Perugino]]'' (frisko) en preĝejo de [[Sankta Maria de Pazzi]] ([[Florenco]]) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Andrea del Castagno]]'', [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Andrea Mantegna]]'', [[Luvro|Muzeo de Luvro]], ([[Parizo]]) ** La ''[[Krucifikso]] de [[Antverpeno]]'' de [[Krucifikso de Antonello el Mesina|Antonello el Mesina]], [[Koninklijk Museum voor Schone Kunsten]], [[Antverpeno]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Krucifikso de Antonello el Mesina|Antonello el Mesina]] en [[Bukareŝto]]'' ** La ''[[Krucifikso de Krucifikso de Antonello el Mesina|Antonello el Mesina]]'', en [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]] ** La ''[[Krucifikso de Antonello el Mesina]]'' en Prato (Italio). * [[16-a jarcento]] ** La ''Krucumo'' de [[Tiziano]], [[Pinacoteca nazionale (Bologna)|Pinacoteca nazionale]] de [[Bolonjo]] ** La ''[[Krucifikso Mond]] (aŭ Krucifikso Gavari)'' de [[Rafaelo]], en [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Giorgio Vasari]]'' en la preĝejo de Sankta Johano en Carbonara en [[Napolo]] * [[17-a jarcento]] ** La ''[[Krucifikso]] de [[Guercino]]'', en [[Cento (Italio)|Cento]] ** La ''Christus patiens'' (Kristo suferanta de [[Gian Lorenzo Bernini]], aŭtoro ankaŭ de la ĉizaĵo ''Sanguis Christi'' * [[20-a jarcento]] ** ''[[Krucumo blanka]]'' de [[Marc Chagall]], en [[The Art Institute de Chicago]] ** ''[[Krucumo|Krucumo de Pablo Picasso]], en la [[Nacia Muzeo Picasso de Parizo]] ** ''[[Kristo de Sankta Johano de la Kruco]]'', de [[Salvador Dalí]], en [[Glasgovo]] ** ''[[Corpus Hypercubus]]'', de [[Salvador Dalí]], en [[Metropolita Muzeo de Arto|Metropolitan Museum of Art di New York]]. Inter la multaj kontraŭkonvenciaj, mencion apartan meritas la fama kaj diskutata "Homo de la doloroj" de [[Albrecht Dürer]], en kiu Kristo estas montrata en pozo tre originala, dum, ŝirita de la doloro (kiun oni supozas, pro la multaj detaloj kiel la fluanta sango) li rigardas en la okuloj la spektanton, kvazaŭ senkuraĝigita kaj konsternita, en kornico kiu estas forlasita la prezentado de la klasika sceno por fariĝi, kun granda anticipo, simbola senluma kaverno en kiu oni povu legi la suferon de la homoj. La krucumo laŭlonge de la tempo-paso alprenis sur si akcesorajn signifojn. Se la ĵus citita Dürer poste sin vidigis, en sia kinkona portreto, celante identigi sian personan oferon en la ofero de Kristo, multaj aŭtoroj ellaboris sammaniere siajn personajn dramojn per tiu referenco; sendepende de subjektiva taksado pri la eventuala bona gusto, temas ĉiukaze, plejofte, pri disvolviĝo de la ofero de Kristo efektivigita tiamenire ke rezultu la objektiva gravo por ĉiu unuopulo. Ankaŭ hodiaŭ la krucumo estas temo viva en la arto, arto kiu jam sin esprimas pere de moderna lingvaĵo. Tiucele provo akordigi tiun lingvaĵon kun la religiaj simboloj ligitaj al la tradicio estis forte proponita de [[Johano Paŭlo la 2-a]], en ties letero al la artistoj. Tio realiĝis en iuj muzeoj inter kiuj la [[Muzeo staurós|staurós]]. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="300"> Dosiero:Christus am Kreuz, 1780.JPG|{{center|[[Francisco de Goya|Goya]]}} Dosiero:El Greco - Le Christ en croix adoré par deux donateurs 02.jpg|{{center|[[El Greco]]}} Dosiero:Cristo crucificado.jpg|{{center|[[Diego Velázquez]]}} Dosiero:Francisco de Zurbarán - Crucifixion - The Art Institute of Chicago.jpg|{{center|[[Francisco de Zurbarán]]<!--Kristo en la kruco de Zurbarán-->}} Dosiero:Crucifixion by Theophanes the Cretan.jpg|Krucifikso de [[Théophane le Crétois]] Dosiero:Vitrail de la crucifixion. Poitiers. Cathédrale Saint-Pierre.jpg|[[Vitralo]]j en la [[Katedralo de Poitiers|katedralo sankta Petro ĉe Poitiers]] Dosiero:Crocifisso di Luce Opere di Filippo Biagioli.tif|"Crocifisso di Luce" o "Krucifikso de Lumo" Preĝejo Santo Stefano, Italio. Skulptaĵo de Filippo Biagioli. </gallery> === Kino === Iuj kinaj verkoj: * ''[[La amikoj de Jesuo-Judaso]]'', reĝisoro [[Rafaelo Mertes]]. [[Danny Quinn]] surmetas la vestojn de Jesuo. * ''[[La Pasiono de Kristo]]'' ([[2004]]), reĝisorita de [[Mel Gibson]] kun [[James Caviezel]] en la rolo de [[Jesuo]]. * ''[[Barabaso]]'' ([[1962]]), reĝisorita de [[Richard Fleischer]]. La sceno de la krucumo. * ''[[Su Re]]'' de [[2013]] reĝisorita de [[Giovanni Columbu]], filmo pri la Pasiono turnita en medioj [[Sardio|Sardaj]]. * '' [[La Evangelio laŭ Mateo]]'' reĝisorita de Pierpaolo Pasolini. === Muziko === Iuj muzikaj verkoj: En la muziko, kaj kompreneble kun atento al [[religia muziko]], ne malpli ĉeesta estas la temo pri la pasiono kaj krucumo de Jesuo en la grandega nombro de verkoj kies unuaj supozendas tuj mezepokaj kiel subporto al literaturaj verkoj. La [[gregoria ĉanto]] estas certe unu el la manieroj plej riĉaj je temoj koncernantaj la pasionon de Kristo, kaj pere de tiu ĝi penetras en la "bontonon" de la religia komponaĵo la uzon de la referenco al la latinlingvaj Evangelioj, konforme al la katolika religio kiu je tiuj verkoj estis garantianta la tradicion kaj substance ties pludaŭrigon. Estas, ofte, la latinaj versegoj de la Evangelioj la ekipantoj de la religia muziko, kaj iuj el ili pro la metriko de la frazo, kaj pro la drameco de la liturgia momento kiun ili devis akompani en la meso (oni vidu ''Tenebrae factae sunt; Quid me dereliquisti; Et inclinato capite''), iom post iom finiĝis por krei subgenrojn de la meso (kaj de la meso kantata), kun aparta produkta intenseco en la 17-a jarcento; "''Stabat mater''", ekzemple, estis alfrontita de multaj komponistoj inter kiuj la "ruĝa pastro" [[Antonio Vivaldi]] kaj [[Johann Sebastian Bach]] kaj, precipe, [[Giovanni Battista Pergolesi]]. Pro la specifa rakonta aliro de la muziko, malsame ol la aliaj artoj, ne eblas atendi fokusiĝon sur unusola de la temoj pri la ofero de Kristo, la muziko povis kuntreni kompletajn sekciojn de la Sankta Skriboj, fluidajn seriojn da eventoj kaj ne nur simplajn [[monologo]]jn. [[Johann Sebastian Bach]], kiel konate, dediĉis kvin el siaj precipaj verkoj al la Pasiono, el kiuj du perdiĝis. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Krucumo]] * [[Krucumo de Jesuo]] * [[Krucifikso]] * [[Obskuriĝo dum la krucumo de Jesuo]] * Ikonografio de la krucumo * [[Morto de Jesuo laŭ antropologiaj studoj]] * [[Pasko]] * [[Obskuriĝo dum la krucumo de Jesuo]] * [[Pasiono (kristanismo)|Pasiono de Jesuo]] * [[Granda vendredo]] * [[Mortotuko de Torino]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Mortotuko de Torino kaj scienco: ** [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Mortotuko1.pdf] ** [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Mortotuko2.pdf] ** [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Mortotuko3.pdf] == Aliaj projektoj == Komuna montras serion da bildoj koncernantaj la krucumon de Jesuo: [http://commons.wikimedia.org/wiki/category:Crucifixion?uselang=it] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Krucumado]] [[Kategorio:Kristana teologio]] [[Kategorio:Religia arto]] 6px65ilgsuyvy131xlqo82m9qr7qv98 0 462268 9488158 9275307 2026-10-04T13:51:58Z Sj1mor 12103 9488158 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ignác-Csaba FILIP''' rumania hungara flutisto, universitata instruisto. Li naskiĝis en [[Ditrău]] la [[30-an de marto]] [[1963]]. Li loĝas en [[Sfăntu Gheorghe]]. Li estas la pli aĝa frato de aldisto [[Levente Filip]]. ==Kariero== Ignác-Csaba Filip diplomitiĝis en 1991 en Akademio de Muziko Ciprian Porumbescu de [[Bukareŝto]], kaj li doktoriĝis en 2005 en Akademio de Muziko G. Dima de [[Kluĵo]]. De 1996 li estas instruisto de Fakultato de Muzikarto de Universitato Transilvanio de [[Braŝovo]]. Li koncertas de 1981. De 2008 li estas muzikkonsultanto de [[Malnovmuzika Festivalo de Miercurea Ciuc]]. ==Libroj== * ''Furulyamuzsika'', Editura Abel, Cluj-Napoca, 2009. * ''Despre ornamentica muzicii baroce'', Eldonejo Universităţii Transilvania din Braşov, 2008. * ''Despre istoricul flautului drept, tehnici noi de interpretar'' eldonejo Universităţii Transilvania, 2006. ==Fonto== * [http://www2.unitbv.ro/portals/0/despre%20univ/alegeri/2011-2012/dep/facultati/MUZ/CV%20Filip.pdf Retejo de universitato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120714134949/http://www.unitbv.ro/portals/0/despre%20univ/alegeri/2011-2012/dep/facultati/MUZ/CV%20Filip.pdf |date=2012-07-14 }} * Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010. {{Vivtempo|Filip, I.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj]] [[Kategorio:Flutistoj]] myfumhm2q94yj694j44anfnkxidlkd9 0 463078 9488468 9488009 2026-10-05T10:18:27Z Crosstor 3176 /* Kelkaj nomoj Szabó kun aldonnomo, aŭ antaŭnomo aŭ distingilo */ 9488468 wikitext text/x-wiki La [[familio|familia]] nomo '''Szabó''' [sabO] apartenas al la plej oftaj nomoj en [[Hungario]]. Ĝi signifas: [[tajloro]]. Pro la ofteco kelkaj uzas ankaŭ aldonnomon, duan antaŭnomon aŭ nur distingan majusklon. == Kelkaj nomoj Szabó == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Szabó]] * [[Adorján Aladár Szabó]] * [[Ágnes Szabó (1995)]] * [[Ákos Szabó]] * [[András Szabó (grafikisto, arthistoriisto)]] * [[András Szabó (filologo)]] * [[András Szabó (juristo)]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[András Szabó (violonisto)]] * [[András György Szabó]] * [[Antal Szabó]] * [[Árpád Szabó (filologo)]] * [[Árpád Szabó (fizikisto-kemiisto)]] * [[Árpád Szabó (ekonomikisto)]] * [[Árpád Szabó (episkopo)]] * [[Árpád Szabó (ministro)]] * [[Árpád Szabó (turisma verkisto)]] * [[Árpád Szabó (pentristo)]] * [[Attila Szabó]] * [[Attila Szabó (violonisto)]] * [[Bálint Szabó (inĝeniero)]] * [[Bálint Szabó (operkantisto)]] * [[Barna Szabó]] * [[Barnabás Szabó]] * [[Béla Szabó (ĝardenisto)]] * [[Béla Szabó (grafikisto)]] * [[Bence Szabó]] * [[Béni Szabó]] * [[Csaba Szabó]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[Csaba Szabó (ĵurnalisto)]] * [[Dénes Szabó (dirigento)]] * [[Dénes Szabó (ginekologo)]] * [[Dezső Szabó]] * [[Dezső Szabó (historiisto)]] * [[Dénes Szabó (kirurgo)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Dénes Szabó (kriminologo)]] * [[Duci Szabó]] * [[Eduárd Szabó]] * [[Endre Szabó (inĝeniero)]] * [[Endre Szabó (verkisto)]] * [[Endre Szabó (farmakologo)]] * [[Enikő Szabó]] * [[Erika Szabó]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[Ervin Szabó]] * [[Éva Szabó]] * [[Éva Szabó (ceramikisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]] * [[Ferenc Szabó (fizikisto)]] * [[Ferenc Szabó (historiisto)]] * [[Ferenc Szabó (jezuito)]] * [[Ferenc Szabó (komponisto)]] * [[Ferenc Szabó (kuracisto)]] * [[Ferenc Szabó (piaristo)]] * [[Gabi Szabó]] * [[Gábor Szabó (gitaristo)]] * [[Gábor Szabó (inĝeniero)]] * [[Gábor Szabó (kuracisto)]] * [[Gábor Szabó (fizikisto)]] * [[Gabriella Szabó]] * [[Gabriella Szabó (kajakisto)]] * [[Géza Szabó]] * [[Gusztáv Szabó]] * [[Gyöngyi Szabó]] * [[György Szabó]] * [[György Szabó (kuracisto)]] * [[György Szabó (ministro)]] * [[György Szabó (skulptisto)]] * [[Győző Szabó]] * [[Gyula M. Szabó]] * [[Gyula Szabó (aktoro)]] * [[Gyula Szabó (pentristo)]] * [[Ica Szabó]] * [[Ildikó Szabó]] * [[Ilka Szabó]] * [[Ilonka Szabó]] * [[Imre Szabó (episkopo)]] * [[Imre Szabó (episkopo, 1901)]] * [[Imre Szabó (esperantisto)]] * [[Imre Szabó (juristo)]] * [[Imre Szabó (ministro)]] * [[Imre Szabó (trejnisto)]] * [[Imre Szabó (verkisto)]] * [[Imre Flóris Szabó]] * [[István Szabó (agronomo)]] * [[István Szabó (arkitekto)]] * [[István Szabó (historiisto)]] * [[István Szabó (filmreĝisoro)]] * [[István Szabó (jezuito)]] * [[István Szabó (tradukisto)]] * [[István Szabó (skulptisto)]] * [[István Szabó (skulptisto, 1927)]] * [[István Szabó (kuracisto)]] * [[Iván Szabó]] * [[Iván Szabó (skulptisto)]] * [[János Szabó (abato)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[János Szabó (arkitekto)]] * [[János Szabó (ceramikisto)]] * [[János Szabó (defenda ministro)]] * [[János Szabó (episkopo)]] * [[János Szabó (kanoniko)]] * [[János Szabó (pentristo)]] * [[János Szabó (skulptisto)]] * [[János Szabó (urbomastruma ministro)]] * [[Jenő Szabó (poeto)]] * [[Jenő Szabó (ĵurnalisto)]] * [[József Szabó (agronomo)]] * [[József Szabó (biologo)]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[József Szabó (katolika episkopo)]] * [[József Szabó (kuracisto)]] * [[József Szabó (luterana episkopo)]] * [[József Szabó (naĝisto)]] * [[József Szabó (reĝisoro)]] * [[József Szabó (teatrestro)]] * [[Judit Szabó]] * [[Kálmán Szabó]] * [[Károly Szabó (historiisto)]] * [[Károly Szabó (kameraisto)]] * [[Katalin Szabó (gimnastikistino)]] * [[Kinga Szabó (ceramikisto)]] * [[Lajos Szabó (aktoro)]] * [[Lajos Szabó (pentristo)]] * [[Lajos Szabó (rektoro)]] * [[Lajos Szabó (verkisto)]] * [[Lajos Mátyás Szabó]] * [[László Szabó (farmaciisto)]] * [[László Szabó (reĝisoro)]] * [[László Szabó (ĵurnalisto)]] * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[László Szabó (teknikverkisto)]] * [[László Gyula Szabó]] * [[Levente Szabó]] * [[Lőrinc Szabó]] * [[Lujza Szabó]] * [[Magda Szabó]] * [[Mária Szabó]] * [[Mária Szabó (orientalisto)]] * [[Máté Szabó (aktoro)]] * [[Máté Szabó (reĝisoro)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Miklós Szabó (arkeologo)]] * [[Miklós Szabó (historiisto)]] * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Mózes Szabó]] * [[Oreszt Szabó]] * [[Ottó Szabó]] * [[Pál Szabó]] * [[Pál Zoltán Szabó]] * [[Pál Szabó (ministro)]] * [[Pál Szabó (verkisto)]] * [[Péter Szabó (matematikisto)]] * [[Péter Szabó (poeto)]] * [[Piroska Szabó]] * [[Rebeka Szabó]] * [[Rezső Szabó]] * [[Samu Szabó]] * [[Sándor Szabó (aktoro)]] * [[Sándor Szabó (akvopilkisto)]] * [[Sándor Szabó (docento)]] * [[Sándor Szabó (gitaristo)]] * [[Sándor Szabó (patologo)]] * [[Sándor Szabó (poeto)]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Szilvia Szabó]] * [[Tamás Szabó]] * [[Tamás Szabó (ministro)]] * [[Tamás Szabó (skulptisto)]] * [[Tibor Szabó]] * [[Tibor Szabó (globĵetisto)]] * [[Tünde Szabó (aktoro)]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Vera Szabó]] * [[Vilmos Szabó]] * [[Vladimir Szabó]] * [[Zoltán Szabó (botanikisto)]] * [[Zoltán Szabó (matematikisto)]] * [[Zoltán Szabó (ministro)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó G.]] * [[Zoltán Gábor Szabó]] * [[Zsigmond Szabó]] * [[Zsolt Szabó]] {{Div col end}} == Kelkaj nomoj Szabó kun aldonnomo, aŭ antaŭnomo aŭ distingilo == {{Div col|cols = 2}} * [[Barnabás Szabó Sipos]] * [[Joseph Szabo]] * [[Imre Boczonádi Szabó]] * [[István B. Szabó]] * [[István P. Szabó]] * [[István Szabó Nagyatádi]] * [[István Szabó Sokorópátkai]] * [[István Mihály Szabó]] * [[György Budapest Szabó]] * [[Eszter Szilágyi Szabó]] * [[József S. Szabó]] * [[József Szűr Szabó]] * [[Zoltán E. Szabó]] * [[László Láczay Szabó]] * [[Gábor Lisznyay Szabó]] * [[István Bogárdi Szabó]] * [[János Anti Szabó]] * [[Pál Diószegi Szabó]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[László Tápay-Szabó]] * [[Sándor N. Szabó]] * [[Tamás Szabó Kimmel]] * [[Ödön Barla-Szabó]] {{Div col end}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj]] rxtz6ffam9juyww49vmzo3vgu4pirct 0 475238 9488428 9294665 2026-10-05T05:17:15Z Sj1mor 12103 9488428 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:MQ-9 Reaper - 090609-F-0000M-777.JPG|eta|MQ-9 Reaper de la [[Usona aerarmeo]].]] [[Dosiero:Onyxstar Fox-C8 XT xender 360.jpg|eta|Onyxstar Fox-C8 XT xender 360.]] [[Dosiero:CBP unmanned aerial vehicle control.jpg|eta|Surtera stacio de USAF-droneo.]] '''Senpilota aviadilo''' aŭ '''senpersona aviadilo''' (ankaŭ '''droneo'''<ref>Dum laŭ la angla Vikipedio ''Unmanned aircraft'' kaj ''drone'' estas sinonimoj, laŭ la esperanta lingvo la termino "droneo" ligas pli precize al "telestiraviadilo", vidu neologismojn en la revuo [[Monato (gazeto)|Monato]] [https://www.esperanto.be/fel/mon/mon_konv.php#nova Esperanto.be]</ref>, mallongigo '''''spavo'''''<ref>'''Spavo''' povas havi flugroboton en si, sed ĝi ne mem estas flugroboto kiam ĝi dependas de homo kiu devas stiri ĝin.</ref>) estas [[aviadilo]] ne enhavanta [[piloto]]n. Oni povas distingi tri kategoriojn: la '''aŭtonoma aviadilo''' sen ekstera komandligilo dum la tuta [[flugo|flug]][[operaco]], la '''[[telestiraviadilo]]''' [[teleregilo|telestirata]] de grunda pilotejo dum la flugo kaj la '''parte aŭtonoma aviadilo'''. La senpilota aviadilo estas uzata en civila kaj [[militaviado|milita]] [[aviado]]. Senpilota aviadilo ricevas signalon de surtera stacio; tra signalo oni povas direkti la aviadilon. Ekzistas ankaŭ moveblaj stacioj aŭ [[teleregilo]]j, per kiuj oni povas stiri la spavon. Senpilotaj aviadiloj povas esti ekipitaj de [[kamerao]]j por observado. Kelkaj militaj spavoj ankaŭ povas kunporti [[armilo]]jn. La [[formo]]j de spavoj povas esti sufiĉe malsamaj. Senpilotaj aviadiloj estis unue aperintaj dum la [[unua mondmilito]]. Ili estis uzataj por trejni [[artilerio|artileriistojn]] kiel trafi pafcelojn. Unuaj droneoj estis la telestira modelo de [[militaviadilo]]. Poste kiam oni povis enigi [[elektroniko|elektronikaĵojn]], senpilotaj aviadiloj pli kaj pli oftas rilate al militaj kuntekstoj. Tradicie ili estis uzataj kiel flugantaj [[bombo]]j, sed hodiaŭ spavoj ankaŭ povas esti armitaj de [[misilo]]j. [[Israelo]] estas pioniro rilate al modernaj senpilotaj aviadiloj, tie oni havis tiajn sistemojn jam en [[1982]]. [[Usono]] daŭrigis ĉi tiun tradicion, ili aĉetis ''IAI Pioneer''-jn, kaj poste kreis siajn proprajn sistemojn. == Etimologio == La termino '''senpilota aviadilo''' estas ĝenerala uzata nomo, devenis de angla traduko de ''Unmanned Aerial Vehicle'' (senpilota aera veturilo), kiu estis inkludita en oficialan terminon uzatan en [[ICAO]]. La Internaciaj kaj naicaj aviadaj aŭtoritatoj kiel [[ICAO]] kaj [[FAA]], [[EASA]] uzas terminon ''Unmanned Aircraft System (UAS)'',<ref>[https://www.icao.int/Meetings/UAS/Documents/Circular%20328_en.pdf Senpilota Aviadila Sistemo (UAS)]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[ICAO]], 2011.</ref>, kiu identigas ĉiun sistemon pri ambaŭ veturilo kaj kontrolo. La pli mallonga variaĵo '''spavo''' venas de SPAV, la komencaj literoj de '''S'''en'''P'''ilota '''A'''era '''V'''eturilo, aŭ '''S'''en'''P'''ilota '''AV'''iadilo. Ankaŭ la termino '''droneo''' estas ofte uzata, pro influo de angla vorto ''drone'' {{prononco|droŭn|dɹoʊn}}. Oni ne uzas la pli evidentan esperantigon ''drono'' por eviti kolizion kun la fundamenta vorto ''[[drono|droni]]''. En la angla, originale ''drone'' estis kromnomo de militcelaj telestiraviadiloj por trejni artileristojn, sed poste ĝi signifigis ĉiujn telestiraviadilojn kaj nuntempe signifas ne nur militcelaj, sed ankaŭ nomigas civilajn senpilotajn aviadveturilojn. == Uzado == [[Dosiero:Boeing Condor Hiller Aviation Museum.jpg|eta|maldekstra|250ra|''Boeing Condor'' por observado ekde altitudo je pli ol 20 000 m.]] Kvankam spavoj estas pli konataj kiel armea ilo, ekzistas ankaŭ multenombraj civilaj uzoj, inkluzive de aera [[termezurado]]<ref name=":0"><nowiki>http://www.webcitation.org/6IwTScW2U</nowiki></ref>, aera fotado en filmkreado<ref name=":0" />, kontrolado de kabloj kaj gasduktoj,<ref name=":1"><nowiki>http://www.webcitation.org/6J4l9Ib5V</nowiki></ref> nombrado de bestoj,<ref name=":1" /> kaj liverado de medicinaj provizoj al deforaj regionoj.<ref><nowiki>http://www.webcitation.org/6LIjJb4in</nowiki></ref> Senpilotaj aviadiloj estas uzataj de armeoj, civilaj registaraj agentejoj, firmaoj, kaj privatpersonoj. En Usono registaraj agentejoj uzas spavojn, kiel la ''RQ-9 Reaper'' por patroli la naciajn landlimojn.<ref><nowiki>http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304331204577354331959335276</nowiki></ref> Ankaŭ ekster la [[Tero]], ekde [[2021]] [[NASA]] uzas spavon nomatan [[Ingenuity]] por la esplorado de [[Marso (planedo)|Marso]] kun la robota veturilo [[Preservence]], kiel parto de la misio ''[[Marsa Scienca Laboratorio]]'' (MSL). === Skoltado === Skoltada aviadilo uzatas por observi kaj esplori la batalkampon. En 2013, la [[usona mararmeo]] lanĉis senpilotan aviadilon el subakvigata [[submarŝipo]], la unua paŝo por ebligi skoltaktivecon fare de la submarŝipoj de la usona mararmeo.<ref><nowiki>http://theaviationist.com/2013/12/06/uas-from-submarine/</nowiki></ref> === Armitaj atakoj === {{Ĉefartikolo|Armita telestiraviadilo}} [[Predator]]-spavoj armitaj kun [[AGM-114 Hellfire]]-misiloj estis uzataj de Usono por trafi terveturilojn. Armitaj Predator-oj unue estis uzataj en 2001 de bazoj en [[Pakistano]] kaj [[Uzbekio]], ilia rolo ĉefe estis murdi ĉefulojn (teroristestroj ktp.) en [[Afganio]]. Ekde tiam oni priaŭdis multajn tielajn atakojn en Afganio, Pakistano, Jemeno kaj Somalio.<ref><nowiki>http://sdi.sagepub.com/content/43/4/363.abstract</nowiki></ref> La avantaĝo de uzi senpilotan aviadilon en tiaj situacioj estas eviti diplomatan embarason, kiu eble povas okazi, se pilota aviadilo estus pafita teren kaj la pilotoj estus kaptitaj, pro tio, ke la bombado ofte okazas en nemalamikaj landoj kaj la lando kiu regas la spavojn ne havas la oficialajn rajtojn de tiuj landoj.<ref><nowiki>http://www.foxnews.com/story/2005/12/05/shrapnel-points-to-drone-in-pakistan-attack.html</nowiki></ref><ref><nowiki>http://www.nbcnews.com/id/7847008/#.VdNt1Pntmko</nowiki></ref><ref><nowiki>http://www.defenseindustrydaily.com/predator-kills-important-alqaeda-leader-in-pakistan-0547/</nowiki></ref> La "senpilota" parto de spavoj starigas moralajn zorgojn. Iu kredas, ke al la malsimetrio de batalado kontraŭ homoj per maŝinoj mankas integreco kaj honoro. Aliuloj pensas, ke se tiu teknologio disponeblas, oni devas uzi ĝin laŭ moralaj devoj por savi kiel eble plej multe da vivoj.<ref><nowiki>http://www.theguardian.com/world/2012/aug/02/philosopher-moral-case-drones</nowiki></ref> ==== Ŝirmado kontraŭ senpilotaj aviadiloj ==== La usona armeo nuntempe ne havas ian ajn ŝirmon kontraŭ malaltnivelaj spavatakoj, sed Joint Integrated Air and Missile Defense Organization laboras por ŝanĝi la celintecon de la nuntempaj sistemoj por ŝirmi usonajn armeajn fortojn.<ref><nowiki>http://www.marinecorpstimes.com/article/20140802/NEWS04/308020037/Modified-UAVs-raise-concerns-infantry</nowiki></ref> Du germanaj firmaoj laboras por estigi 40 kW-laseroj, kiuj estos kapablaj je damaĝi spavojn.<ref><nowiki>http://aviationweek.com/defense/lasers-technology-targets-mini-uavs</nowiki></ref> ==== Civilaj perdoj ==== En marto 2009, ''The Guardian'' priraportis akuzojn pri tio, ke Israelaj spavoj armitaj per misiloj mortigis 48 palestinajn civilulojn en Gaza, inkluzive de du junaj infanoj en kampo kun virinaro kaj knabinoj en strato preskaŭ malplena je homoj.<ref><nowiki>http://www.theguardian.com/world/2009/mar/23/gaza-war-crimes-drones</nowiki></ref> En junio, [[Human Rights Watch]] enketis ses spavatakojn, kiuj raportiĝis rezulti en civilaj perdoj, ili ankaŭ supozis, ke la israelaj armeaj fortoj aŭ malsukcesis distingi inter batalantoj kaj civiluloj aŭ malsukcesis uzi sufiĉe da singardo por kontroli se la celoj vere estis batalantoj.<ref><nowiki>http://www.hrw.org/report/2009/06/30/precisely-wrong/gaza-civilians-killed-israeli-drone-launched-missiles</nowiki></ref><ref><nowiki>http://www.hrw.org/news/2008/12/30/israel/gaza-civilians-must-not-be-targets</nowiki></ref><ref><nowiki>http://www.ynet.co.il/english/Ext/Comp/ArticleLayout/CdaArticlePrintPreview/1,2506,L-3739125,00.html</nowiki></ref> == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|n=Kategorio:Senpilotaj aviadiloj|ReVo=drone|ReVo titolo=Droneo}} (angla) ''[https://www.rollingstone.com/culture/features/how-intelligent-drones-are-shaping-the-future-of-warfare-w471703 How Intelligent Drones Are Shaping the Future of Warfare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180502113749/https://www.rollingstone.com/culture/features/how-intelligent-drones-are-shaping-the-future-of-warfare-w471703 |date=2018-05-02 }}'' (Kiel Inteligentaj Virabeloj Formas la Estontecon de Militado), ''Rolling Stone Magazine'' [[Kategorio:Senhomaj veturiloj|aviadilo]] [[Kategorio:Aviadilaj tipoj]] 0xlh2nsysneu9jwrj060qjf5h2xh2jz 0 476730 9488145 9220149 2026-10-04T13:42:43Z Sj1mor 12103 9488145 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monaĥejo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo=Konsekro |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=DE |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo=13 }} [[Dosiero:Wappen der Fürstabtei Prüm.jpg|eta|hochkant|Blazono de la princabatejo Prüm]] [[Dosiero:Abtei Pruem mit St. Salvator-Basilika.jpg|eta|Abatejo kun la baziliko [[baziliko Sankta Salvator (Prüm)|Sankta Salvator]]]] La '''abatejo Prüm''', pli poste '''princabatejo Prüm''', en la [[Ejfelo|Ejfela]] urbeto [[Prüm]] estis fondata en 721 de [[Bertrada la plej aĝa]], la praavino de [[Karolo la Granda]]. Ties gepatroj, [[Pepino la juna]] kaj ties edzino [[Bertrada la pli juna]] loĝigis [[benediktanoj]] tie. La monaĥejo fariĝis la ĉefa monaĥejo de la [[karolidoj]]. La abatejo ĉiam estis ligata al la familio de la karolidoj. Post la abdiko kiel imperiestro [[Lotaro la 1-a (Franka Regno)|Lotaro la 1-a]] travivis la lastajn tagojn de sia vivo en Prüm kaj estis entombigita en la [[:fr:Basilique de Prüm|baziliko Sankta Salvadoro]]. == Signifo == [[Dosiero:6-Reliquie der Sandalen v.Jesus-k.jpg|eta|Valoraj [[relikvo]]j de la kristana okcidento konserviĝis en la abatejo: la [[sandaloj de Jesuo]].]] == Historio == [[Bertrada de Prum]] (n. ĉirkaŭ 670; m. post 721), nomita ankaŭ '''Berta''' aŭ '''Bertrea''', estas konata kiel la patrino de [[Heriberto de Laon]], kun kiu ŝi estis kunfondantino kaj bonfarantino de la Abatejo de Prüm. Ili fondis la abatejon en 721. == Abatoj de Prüm == == Literaturo == * [[Gerd Althoff]]: ''Die Beziehungen zwischen Fulda und Prüm im 11. Jahrhundert''. In: [[Karl Schmid (Mediävist)|Karl Schmid]] (Hrsg.): ''Die Klostergemeinschaft von Fulda im früheren Mittelalter'' 2, 2: ''Untersuchungen''. Fink, München 1978, ISBN 3-7705-1684-2, (''Münstersche Mittelalter-Schriften'' 8), (''Societas et fraternitas''), S. 888–930. * [[Wolfgang Haubrichs]]: ''Die Kultur der Abtei Prüm zur Karolingerzeit. Studien zur Heimat des althochdeutschen Georgsliedes''. Röhrscheid, Bonn 1979, ISBN 3-7928-0401-8, (''Rheinisches Archiv'' 105), (Zugleich: Universität des Saarlandes, Habil.-Schrift, 1975). * Martina Knichel: ''Geschichte des Fernbesitzes der Abtei Prüm in den heutigen Niederlanden, in der Picardie, in Revin, Fumay und Fépin sowie in Awans und Loncin''. Verlag der Gesellschaft für Mittelrheinische Kirchengeschichte u. a., Mainz u. a. 1987, (''Quellen und Abhandlungen zur mittelrheinischen Kirchengeschichte'' Bd. 56, {{ISSN|0480-7480}}), (Zugleich: Bonn, Univ., Diss., 1985). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|3=S}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Prum, Abatejo}} [[Kategorio:Historio de Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Abatejoj en Germanio]] [[Kategorio:Imperiaj abatejoj]] [[Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Karolida imperio]] 87rjey28lwl2u899nmppbt1i7jkbopc 0 477827 9488368 8840913 2026-10-04T23:34:06Z Babbage 830 png > svg 9488368 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Tehuelĉoj}} [[Dosiero:Urville-Patagonians2.jpg|maldekstre|eta|250ra|Grupo de tehuelĉoj. Bildo de 1832 realigita dum la veturo de [[Jules Dumont d'Urville]].]] [[Dosiero:Patagonian lang.svg|eta|375x375ra|Proksimuma distribuado de lingvoj en la suda pinto de Sudameriko en tempo de la konkero fare de hispanoj; notu plej sudoriente la vorton ''tehuelche''.]] La '''Tehuelĉoj''' aŭ en hispana '''tehuelches''' (de la [[Mapuĉa lingvo|mapuĉa]]: ''chewel che'' "kuraĝa popolo", aŭ eble unu de la etnoj tehuelĉaj nome ''teŭŝen'' plus la mapuĉa vorto ''ĉe'', "popolo"<ref name="AnaFer">Fernández Garay, Ana, El tehuelche. Una lengua en vías de extinción, 1996, Valdivia: Facultad de Filosofía y Humanidades. Universidad Austral de Chile. ISBN 956-7105-13-8 482</ref>) aŭ '''patagonoj''' estas la ĝeneralaj nomoj por aro de popoloj de [[indianoj]] de [[Patagonio]] kaj de [[Pampo]] en [[Sudameriko]]. Diversaj fakuloj, misiistoj kaj veturintoj realigis proponojn por grupigi ilin konsiderinte la similecon de ties kulturaj trajtoj, ties geografian proksimecon kaj ties lingvojn, kvankam inter ili oni parolis lingvojn kiuj ne ĉiam estis parencaj inter si, kaj ties geografia distribuado estis etenda. Post la historia procezo de preskaŭ kompleta formortigo de tiuj popoloj la termino ''tehuelche'' ekreferencis la supervivintojn de la kontinenta suda branĉo de la grupo, situantaj ĉe la provincoj [[Provinco Santa Cruz|Santa Cruz]] kaj [[Provinco Ĉubutio|Ĉubutio]] en [[Argentino]]. Ties situacio en [[Ĉilio]] estas de kompleta formortigo. En 1905 suferis epidemion de [[variolo]] pro kiu mortiĝis inter multaj la [[kaciko Mulato]] kaj aliaj de lia tribo loĝintaj en la valo de la rivero Zurdo, ĉe [[Punta Arenas (Ĉilio)|Punta Arenas]]. La survivintoj rifuĝiĝis en teritorio argentina, eble ĉe la rezervejo [[Camusu Aike]]. Grupoj de tehuelĉoj poste plu eniris en Ĉilio por ĉasi [[gvanako]]jn en la [[Magallanes y de la Antártica Chilena|regiono Magelana]], kie ili estis viditaj la lastan fojon ĉirkaŭ 1927 devenintaj de la areo de Killik Aike.<ref>[http://www.docstoc.com/docs/107321036/200507121043030-indigenas-chilenos Docstoc. Indígenas chilenos]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Araŭkanigo]] * [[Tehuelĉa lingvo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bariloche.com.ar/museo/TEHUEL.HTM La popolo ''Tehuelche''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041205164559/http://www.bariloche.com.ar/museo/tehuel.htm |date=2004-12-05 }} * [http://www.endepa.madryn.com/pueblos/tehuelche/geografia.htm Asocio Guadalupe] * [http://www.serindigena.cl/territorios/aonikenk/territorio_aonikenk.htm Teritorio Aonikenk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050308112625/http://www.serindigena.cl/territorios/aonikenk/territorio_aonikenk.htm |date=2005-03-08 }} * [http://www.aonikenk.cl/htm/tehuelches.htm http://www.aonikenk.cl] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080130053037/http://www.aonikenk.cl/htm/tehuelches.htm |date=2008-01-30 }} * [https://web.archive.org/web/20080806000532/http://www.geocities.com/historiaaborigen/tehuelche-aonikenk.html kacikoj tehuelĉoj] [[Kategorio:Indianaj etnoj en Argentino]] [[Kategorio:Indianaj etnoj en Ĉilio]] [[Kategorio:Historio de Argentino]] [[Kategorio:Historio de Ĉilio]] md45lqchvvbyfr7uzbiqn2cv4odv8y3 0 478858 9488451 8503187 2026-10-05T08:49:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488451 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 11468 ''Shantanunaidu'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 11468 Shantanunaidu |Aliaj_nomoj = '''1981 EU₄₂'''; 1995 YB₂₄ ;<br />1998 LF |Dato_de_malkovro = {{dato|2|marto|1981}} |Malkovrinto = [[Schelte J. Bus]] |Loko_de_malkovro = [[Coonabarabran]] ([[Aŭstralio]]) |Epoko = 2456800.5 {{dato|23|majo|2014}} TDB |Granda_duonakso = 460,263 [[1 E9 m|Gm]] (3,077 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 383,466 Gm (2,563 AU) |Apoapsido = 537,059 Gm (3,590 AU) |Discentreco = 0,1669 |Periodo = 1971,146&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(5,397&nbsp;[[jaro]]j) |Klinangulo = 0,7888° |Meza_anomaliangulo = 229,974° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 206,408° |Argumento_de_periapsido = 154,180° |Terdistanco_min = 233,201 [[1 E9 m|Gm]] (1,559 [[Astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 6.472 ± 0.150 km |Albedo_geom = 0.097 ± 0.010 |Absoluta_magnitudo = 14,2 }} '''11468 ''Shantanunaidu''''' estas malgranda malhela [[asteroido]] de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|2|marto|1981}} de la [[Usono|usona]] [[astronomo]] [[Schelte J. Bus]] elde la [[Observatorio de Siding Spring]], apud [[Coonabarabran]] en [[Novsudkimrio]] ([[Aŭstralio]]). == Nomo == Ĝia nomo honoras ''Shantanu Naidu'',<ref>[http://www2.ess.ucla.edu/~spn/ Shantanu Naidu, el la paĝaro de la Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160811234454/http://www2.ess.ucla.edu/~spn/ |date=2016-08-11 }} {{lingvokodo|en}}</ref> postdoktora esploristo ĉe la ''[[Jet Propulsion Laboratory]]'', kiu kombinas dinamikan teorion kaj [[radaro|radarajn]] observojn por studi la fizikon de asteroidoj, inklude interagajn kupladojn [[rotacio]]-[[orbito]] ĉe la sistemoj de [[kelkopa asteroido|duopaj asteroidoj]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|11468-shantanunaidu-1981-eu42}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (11001–12000)#11451-11500|Listo de asteroidoj (11001 - 12000)]] |antaŭ = ''[[11467 Simonporter]]'' |periodo = '''11468 ''Shantanunaidu''''' |post = ''[[11469 Rozitis]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Shantanunaidu}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981]] k8ao1rc3ebz3arqzj6gqzpe2o226d7y 0 480876 9488091 8933236 2026-10-04T12:53:24Z Sj1mor 12103 9488091 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = malaka jamboso, malaka sizigio |dosiero =Pommerac trinidad all rights reserved Wikipedia Justin Isaacs.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = plantoj |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonulo]]j '' Magnoliopsida'' |ordo = ''[[Myrtales]]'' |familio = [[Mirtacoj]] |genro = ''[[Syzygium]] '' “sizigio“ |specio = '''Syzygium malaccense''' |dunomo = ''Syzygium malaccense'' aŭtoro: ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Elmer Drew Merrill|Merr.]] & [[Lily May Perry|L.M.Perry]] |vikispecio =Syzygium malaccense |komunejo = Syzygium malaccense |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Starr_070321-6134_Syzygium_malaccense.jpg|eta|maldekstre|fruktoj sur arbo]] '''Syzygium malaccense''', '''malaka jamboso''', '''malaka sizigio''' aŭ '''malaja rozpomo''' ([[sinonimo]]: ''Eugenia malaccensis'') estas arbo el la familio de [[Mirtacoj]]. [[Dosiero: Starr 030807-0039 Syzygium malaccense.jpg|eta|maldekstre|arbo en Havajo]] Ĝi estas [[ĉiamverdo|ĉiamverda]] arbo, funde disbranĉiĝanta, ĝis 25 m alta kun rekta trunko kaj globoforma aŭ cilindroforma densa krono. La kontraŭsidaj, ledaj [[folio]]j estas malhelverdaj, ovalaj – oblongaj, kun pinta fino kaj 12-45 × 5-20 cm grandaj. la folioj estas je la supra flanko malhelverdaj kaj brilaj. La tigoj estas 0,5-2 cm longaj. La [[floraro]]j sidas ĉe la trunko kaj dikaj branĉoj ([[trunkoflorado]]) kaj konsistas el ĝis 12 [[floro]]j. La violkoloraj aŭ malhelruĝaj floroj estas 5-7,5 cm larĝaj kaj konsistas el 5 verdaj [[sepalo]]j kaj ofte persikruĝaj ĝis malhelruĝaj (kelktempe blankaj, flavaj aŭ oranĝkoloraj) [[petalo]]j. Meze de la floro estas tre multaj okulfrapaj, ĝis 4 cm longaj [[stameno]]j samkolora kiel la floro. La stamenoj portas flavajn anterojn. La frukto estas longeca, pirformaj aŭ sonorilformaj, laŭlonge ripataj kaj 5-12 × 2,5-7,5 cm grandaj. Je la fino de la frukto estas niĉo, kie sidis la kaliko. La maldika ŝelo estas glata, brila, vakseca kaj fariĝas dum la maturiĝo rozkolora, brunruĝa aŭ ruĝa. La blanka suketa fruktokarno havas milde acidan, pomecan kaj malmulte aroman guston. La fruktoj estas sensemaj aŭ enhavas unu aŭ du globoformaj semoj, kiuj estas 1,6-2 cm longaj. La fruktoj estas manĝataj freŝe aŭ prilaborataj al kompoto, deserto kaj ĵeleo. En [[Portoriko]] oni faras [[fruktvino]]n el la malaja rozpomo. La folioj kaj floroj estas manĝataj kiel legomo. La malaja rozpomo estas indiĝena en [[Malajzio]], sed kultivata ĉie en la [[Tropiko]]j. [[Dosiero:Starr 040318-0070 Syzygium malaccense.jpg|150ra|eta|maldekstra|juna planto en [[Havajo]]]] [[Dosiero:Syzygium mallaccense.jpg|200ra|eta|maldekstra|juna planti en la [[Botanika Ĝardeno de TU Delft]] ]] [[Dosiero:Syzygium malaccense, flowers.jpg|200ra|eta|floroj]] == Literaturo == * ''Tropische Früchte''; Bernd Nowak & Bettina Schulz; BLV (1998); ISBN 3-405-15168-6 :Nederlandse vertaling: ''Tropische vruchten''; Tirion (1999); ISBN 90-5210-339-9 * ''Farbatlas Exotische Früchte: Obst und Gemüse der Tropen und Subtropen''; Rolf Blancke; Verlag Eugen Ulmer (2002); ISBN 3-8001-3520-5 * ''Farbatlas Pflanzen der Karibik und Mittelamerikas''; Rolf Blancke; Verlag Eugen Ulmer (1999); ISBN 3-8001-3512-4 * ''Pflanzen der Tropen''; Jens G. Rohwer; BLV (2002); ISBN 3-405-15771-4 :Nederlandse vertaling: ''Tropische planten: met inbegrip van bomen, struiken en voedselgewassen''; vertaald uit het Duits door P. Heukels; Tirion Natuur (2003); ISBN 90-5210-520-0 * Morton, J. 1987. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/malay_apple.html Malay Apple]. p. 378–381. In: ''Fruits of warm climates''. Julia F. Morton, Miami, FL. * [http://www.ntbg.org/plants/plant_details.php?plantid=10916 ''Syzygium malaccense''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927192129/http://www.ntbg.org/plants/plant_details.php?plantid=10916 |date=2006-09-27 }}; [[National Tropical Botanical Garden]] [[Kategorie:fruktplantoj]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Arboj]] s1g5cjvrvgwzp7nmw3h7q08u512ih23 0 481122 9488092 9445622 2026-10-04T12:53:28Z Sj1mor 12103 9488092 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = bilimbo |dosiero = Averrhoa bilimbi dsc03692.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2=planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] '' Magnoliopsida'' |ordo = ''[[Oxalidales]] '' |familio = [[Oksalidacoj]] |genro = ''[[Averrhoa]] '' |dunomo = Averrhoa bilimbi |dunomo aŭtoritato = [[Carl von Linné|L.]] |komunejo = Averrhoa bilimbi }} '''''Averrhoa bilimbi''''' aŭ '''bilimbo''' estas apud la [[karambolfrukto|stelfrukto]] unu el la [[specio]]j el la [[genro]] de ''[[Averrhoa]]''. Ĝi apartenas al la familio de [[Oksalidacoj]] kaj estas indiĝena en [[Sudorientazio]]. La arbo estas kultivata tutmonde en la tropikoj kaj subtropikoj. == Priskribo == === Trunko kaj folioj === [[Dosiero:Bilimbi.jpg|eta|maldekstre|[[Habituso]] kaj fruktoj]] Bilimbo-arbo atingas altecon ĝis 15 m kaj trunkan diametron de 30&nbsp;cm. Branĉoj kreskas alten. La [[folio]]j staras en faskoj je la fino de la tigoj kaj branĉoj. La tigoj havas dikecon de {{Ĉirkaŭ|7 mm}} kaj estas kovrata de densa, bruneca aŭ flaveca pelton [[triĥomo]]. La kunmetitaj pinataj folioj kreskas ĝis longeco de 65&nbsp;mm. La [[folitigo]]j estas 4 ĝis 13&nbsp;cm longaj, ĉ. 2,5mm dikaj kaj ne peltaj. Je folio estas 14 ĝis 40 folietoj alternsidaj aŭ preskaŭ kontraŭsidaj. La [[folilimbo]] de la folietoj estas 2,5 ĝis 8&nbsp;cm longa kaj 1,2 ĝis 3&nbsp;cm larĝa. Ili estas oblongaj, ovoformaj-oblongaj kaj nesimetrie formitaj, je la fino pintaj kaj je la bazo rondigitaj. Ambaŭ flankoj havas fajnan pelton. [[Kromfolio]]j estas etaj aŭ mankas.<ref name="FloraCostaricensis">William Burger (Herausgeber): ''[http://www.openlibrary.org/details/floracostaricens28fiel Flora Costaricensis]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Fieldiana:Botany New Series, Nummer 28, Field Museum of Natural History, 1991. Seiten 4−5.</ref> === Floraroj kaj floroj === La [[floraro]]j de la bilimboarbo estas [[cimo]]j, kiuj staras en la foliakseloj aŭ estas [[trunkflorado|trunkfloraj]]. Ili ekzistas el 15 ĝis 20 [[floro]]j kaj estas fajne peltaj kaj glandece haraj. La [[brakteo]]j estas 4&nbsp;mm longa, la alenforma [[antaŭfolio]]j havas longecon de 1,5 ĝis 2&nbsp;mm. La flortigoj longas 4 ĝis 20mm. La malgrandaj [[floro]]j estas [[radsemetria]]j kaj kvinnombraj. La kvin [[sepalo]]j estas ĉe la bazo kunkreskintaj, 1,5 ĝis 2,5&nbsp;mm longaj, 1,5 ĝis 3 lmm larĝaj kaj ovoformaj ĝis elipsaj, nur unu interna sepalo estas pli longa. Ĉe ambaŭ flankoj estas glandecaj [[triĥomo]]j. La ruĝece violkoloraj, liberaj [[petalo]]j estas 10 ĝis 20&nbsp;mm longaj kaj ĉ. 2,5&nbsp;mm larĝaj. mallarĝe spatelformaj kaj defalas frue. <gallery> Dosiero:Bilimbi.jpg Dosiero:Averrhoa bilimbi fruit by Sugeesh.jpg Dosiero:Averrhoa bilimbi (Bilimbi).jpg Dosiero:Averrhoa bilimbi 02.JPG </gallery> Ekzistas du cirkloj kun po kvin [[fertila]]j [[stameno]]j, unu en la ekstera cirklo kun malpli longaj (4&nbsp;mm) kaj la alia en la interna ciklo kun longaj (10&nbsp;mm) [[stameno]]j. La [[stiluso]] estas 7,5 ĝis 12&nbsp;mm longa kaj la [[ovario]] 4 ĝis 7,5&nbsp;mm longa.<ref name="FloraCostaricensis" /> === Fruktoj === [[Dosiero:Averrhoa bilimbi.jpg|eta|maldekstre|Frukto]] La fruktoj estas karnecaj [[bero]]j kaj longas {{Ĉirkaŭ|5}} ĝis 10&nbsp;cm. La diametro estas 3,5&nbsp;cm. La surfaco estas glata kaj kun 5 kaneloj. Ili havas rondan ĝis kvineĝan kverprofilon.: La beroj estas pli acidaj ol [[karambolfrukto]] (''Averrhoa carambola'').<ref name="FloraCostaricensis" /> == Utiligado == Pro la acideco ili apenaŭ estas manĝataj freŝe. Nur en [[Kostariko]] oni servas la verdajn, krudajn fruktojn al rizo kaj fazeoloj. En Azio la fruktoj estas uzataj por [[kareo]] kaj por fari trinkaĵon.<ref>J. Morton: ''[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/bilimbi.html Bilimbi]''. In: ''Fruits of warm climates'', Miami, FL., 1987, Seiten 128−129.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Manĝeblaj fruktoj]] [[Kategorio:Oksalidacoj]] g94jo16gvuvsf9djcnsv5aau4ye93hh 0 481531 9488438 8936339 2026-10-05T06:49:54Z Sj1mor 12103 9488438 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa kirko Naskiĝo de Maria | larĝo de informkesto = | dosiero = Kiskunmajsa3.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Kirko Naskiĝo de Maria en Kiskunmajsa | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Bács-Kiskun]] | diocezo = [[Kalocsa]]-[[Kecskemét]] | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Kiskunmajsa]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = paroĥa preĝejo | uzado = | arkitekto = | stilo = [[baroko]] | ark tipo = | fondo = [[1744]] | finigo = [[1762]] | kapacito = | konstruado = | longo = 50 m | larĝo = 21 m | alto = 42 m (turo ekde 1835) | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = }} '''[[Kirko]] [[Naskiĝo de Maria]]''' estas [[Monumento historia]] en [[Hungario]], en [[urbo]] [[Kiskunmajsa]], en mezo de [[placo]]. == Historio == Jam dum la [[mezepoko]] funkciis kirko en la [[komunumo]]. La nun videbla [[preĝejo]] estis konstruita en mezo de la [[18-a jarcento]]. Ĝi estis trakonstruita kaj pligrandigita en la [[1800-aj jaroj]], ĝi renoviĝis en [[1903]]. La lasta renoviĝo okazis en la malfruaj [[1980-aj jaroj]]. La [[orgeno]] ekfunkciis en [[1908]], ĝi moderniĝis en [[1943]] kaj [[1994]]. == Konstruaĵo == La [[konstruaĵo]] situas sola kaj ĝi havas 4 partojn: * [[navo]] * rektangula [[absido]] iom pli mallarĝa, ol la navo * kvadrata [[turo]] post la [[sanktejo]] kun rond[[balkono]], kiun la [[fajrobrigado]] profitis longe * [[sakristio]] apud la sanktejo. Du [[skulptaĵo]]j (pri [[Stefano la 1-a (Hungario)]] kaj [[Ladislao la 1-a (Hungario)]]) ornamas la [[fasado]]n. Aliaj 2 lignaj skulptaĵoj kreitaj en la 18-a jarcento pri [[Sankta Petro]] kaj [[Sankta Paŭlo]] ornamas la turon. Interne la altaraj bildoj estis pentritaj en la [[1810-aj jaroj]]. La ĉef[[altaro]] prezentas Naskiĝon de [[Sankta Maria]], la flankaltaraj bildoj prezentas Stefanon la 1-an kaj [[Johano Nepomuko|Johanon Nepomukon]]. La [[predikejo]] estis farita en [[1818]]. Sur la [[plafono]] estas videblaj bildoj, la plej menciinda pri [[Sankta Triunuo]]. [[Kermeso]] okazas en la 8-an de [[septembro]]. [[Dosiero:Kiskunmajsa, római katolikus templom 2021 01.jpg|eta|{{centre|La fasado}}]] == Fontoj == * [http://www.miserend.hu/?templom=97 hungare kun fotoj] * [http://lexikon.katolikus.hu/K/Kiskunmajsa.html hungare] * [http://www.muemlekem.hu/muemlek?id=2311 hungare kun fotoj] * {http://www.majsaplebania.hu/kiskunmajsai-templom-tortenete.html hungare kun foto} {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Naskiĝo de Maria|Kiskunmajsa]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Kiskunmajsa|Kiskunmajsa]] etcgy919dzz8q4h0vomf8mmnjanqixi 0 493722 9488337 8573067 2026-10-04T21:32:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | nomo = | bildo = | bildoteksto = | kreita de = | verko = | interpretita de = | voĉigita de = | reala nomo = James Howlett | kaŝnomo = Logan, Wolverine ("[[gulo]]") | sekso = | specio = homa [[mutacio|mutaciulo]], artefarite plifortigita | povoj = supersensoj, superforto, resaniĝo, hardita skeleto, retireblaj [[ungego]]j | naskiĝis = | mortis = | loĝloko = | okupo = | titolo = | familio = | amikoj = | malamiko = | parencoj = }} '''James Howlett''' plej konata kiel '''Wolverine''', estas fikcia [[superheroo]] de [[Marvel Comics]], ano de [[X-Men]] kaj eventuale, parto de La Venĝantoj. Liaj karakterizaĵoj estas ke li havas kuracigan faktoron ekstreme pliigita kune kun skeleto kovrita de ''Adamantium'' (nedetruebla fikcia metalo) kaj lia nesuperebla flarsenco, igante lin perfekta batalanto. Lia unua apero okazis kadre de la paĝoj de la samnoma numero 180 de la komikso ''[[Hulk|La Nekredebla Hulk]]'', en oktobro [[1974]], kvankam la formala prezento estis en la sekva numero (numero 181, novembro [[1974]]). Wolverine estas aktiva ano de X-Men, [[La Venĝantoj]] kaj [[X-Forto]]. Krome, li ofte aperas kiel invitito en aliaj komiksoj de Marvel. En 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, la komiksoj en kiuj li aperis, estis inter la plej venditaj en la historio de la eldonejo [[Marvel Comics]]. Ĝi estis kreita de [[Len Wein]], [[Herb Trimpe]] kaj [[John Romita Sr.]]. Wolverine kuniĝis al X-Men en [[1975]], == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Dmoz}} * {{IMDb rolulo}} * [https://web.archive.org/web/20110623144547/http://marvel.com/universe/Wolverine Wolverine] en vikio de [[Marvel Comics]] [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Superherooj]] [[Kategorio:Marvel-figuroj]] [[Kategorio:Fikciaj kanadanoj]] 2c2332gk0u9k1vrxbrv4xqz2y5tlej6 0 498648 9488393 8148006 2026-10-05T03:27:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488393 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=GE}} [[Dosiero:Chakvi radar station.jpg|eta|dekstra|Ĉakvia radar-stacio.]] '''Chakvi''' ({{lang-ka|ჩაქვი}}) estas [[urbo]] kaj banloko en [[Kartvelio]] ĉe la marbordo al la [[Nigra Maro]]. En Julio 2007 oni konstruis per {{unuo|600000}} usonaj dolaroj la Ĉakvian radar-stacion fare de la [[Usona Armeo]]. Ĝi utilas kiel komerca kaj militista haveno,<ref>{{cite web |url=http://www.army.mil/-images/2009/12/09/58075/ |title=Chakvi radar station |date=December 9, 2009 |website=army.mil |publisher=[[Usona Terarmeo]] |access-date=June 7, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604061603/http://www.army.mil/-images/2009/12/09/58075/ |archivedate=2011-06-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.army.mil/-images/2009/12/09/58075/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110604061603/http://www.army.mil/-images/2009/12/09/58075/ |arkivdato=2011-06-04 }}</ref> kaj kiel ero de la ĉirkaŭa zono al [[Rusio]]. == Referencoj == {{referencoj}} {{ĝermo|Kartvelio}} [[Kategorio:Geografio de Kartvelio]] cphj8fr6aooqj9qay2w2zzg0ww3zfu5 0 509554 9488431 9479775 2026-10-05T05:36:07Z Tirolischleioans 254019 /* Instruintoj (elekto) */ 9488431 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lernejo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |priskribo de bildo= |regiono-ISO = DE-TH | situo sur mapo = Gotha |zomo=13 }} '''Ernestinum''' (germane: ''Gymnasium Ernestinum Gotha'') estas humanisma-naturscienca [[gimnazio]] en [[Gotha]] (Germanujo, Bergallee 8) kiu estiĝis en la jaro 1859-a per la kunfandiĝo de ''Gymnasium illustre'' kaj ''Duka nehumanisma gimnazio''. == Evoluoj de la gimnazio == === Disde la komencoj ĝis la mezo de la 17-a jarcento === La plej malnova antaŭula lernejo estas la en 1291 unue menciita latina lernejo de ĉe la paroĥa kirko Sankta Mario. La 21.12.1524 [[Friedrich Myconius]] fondis en la klostro de la [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana monakejo]] lernejon. Per la influo de [[Reformacio]] kaj enhavo kaj formo de instruado nove orientigitis ĉ. la jaro 1550 fare de [[Cyriacus Lindemann]]. Li taksis aparte grava la mastradon de la gramatiko de la [[latina lingvo]] kaj la bonan interpretadon de romiaj verkistoj. Tiukuntekste enkondukitis la nova fako ''deklamado''. Li krome kontrolis la diligentecon de lernantoj dum ellaboro de skribitaĵoj. Ekster tiuj aspektoj Lindemann famiĝis ankaŭ pro sia humana traktado de lernantoj, je granda diferenco al sia antaŭulo Pankratius Sussenbach (1540–1562). Ĉirkaŭ la jaro 1600 la gimnazio ricevis la ornaman epiteton ''illustre'' fare de lia duka moŝto Johann Casimir de [[Saksio-Koburgo]]. Tiam rektoris Andreas Wilke (1592–1631). Li konsiderinde plievoluigis la lernejon. Li zorgis pri la plinombrigo de instruistoj kaj pligrandigis la konstruaĵon. Samtempe li flegis kontaktojn kun elstaraj profesoroj kaj scienculoj el tuta Germanlando. === Florego de la gimnazio === [[Dosiero:Reyher.jpg|eta|La 12-a lernejestro Andreas Reyher en la rondo de familianoj]] [[Dosiero:ZeugnisFrancke.jpg|eta|Notatestila listo ''Selecta'', 1677; en la plej malsoba linio videblas la notoj por [[August Hermann Francke]].]] En la 17-a jarcento subtenadis la gimnazion duko [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Li ofertis al filoj de persekutitaj luteranoj el Hungario, Silezio, Pollando, Rusio kaj Skandinavio azilon. Post la nomumo de [[Andreas Reyher]] (1641–1673) je direktoreco estis ordonita la ĝenerala lernejfrekventodevo por ĉiuj infanoj ene de la Duklando Gotha estantaj inter la aĝo de 5 kaj 12. Li reformis la lernejan sistemon de Gotha laŭ la ideoj de Wolfgang Ratke. Komenciĝis la lernejestreco de Reyher per la skizo de nova lernejregularo sub la titolo ''Special- und sonderbahrer Bericht, Wie (...) Knaben und Mägdlein (...) unterrichtet werden können und sollen'' (1642). Reyher sukcese realigis enhavajn ŝanĝojn, kiuj famigis lin ankaŭ ekstere de la landlimoj. Per la enkonduko de ''Selecta'' iĝis pligrandigo de la klasoj kaj plibuntigo de la fakaro. Unue oni instruis ankaŭ en la germana lingvo. Matematiko, poetiko kaj historio venis kiel novaj fakoj. Por preparado al la universitata vivo la lernantoj ricevis instruadon en la fakoj retoriko, logiko, etiko, matematiko, metafiziko kaj sferiko. Gravis en la 18-a jarcento en la Duklando Saksio-Gotha-Altenburg la ideoj de [[raciismo]]. Novan subtenadfazon la gimnazio ĝuis sub la regado de duko Ernesto la 2-a kies afero de koro estas la ekzisto de bonaj lernejoj en sia teritorio. Lia moto estis ke kleraj subigitoj ĉie ajn estus bona antaŭkondiĉo por ekonomia kaj politika stabileco de la lando. Tiam rektoriĝis [[Johann Gottfried Geißler]] (1768–1779). Sub lia estrado venis koncepto, kiu malpligrandigis la kvoton de horoj en malnovaj lingvoj en favoro de natursciencaj fakoj, de la lingvoj franca kaj angla, de literaturo. Por doni pli da libera tempo al la lernantoj la maksimuma instruado antaŭtagmeze estis restriktita je 4, posttagmeze je 3 horoj. Li ankaŭ realigis la principon ke instruistoj instruu nur en fakoj por kiuj ili havis la necesan kvalifikon. Krome li skribigis fiksitajn horar- kaj instruplanojn. Elirpunkto por tiaj ŝanĝoj estis lia verko ''Unvorgreifliche Gedanken, wie die Einrichtung des gymnasii illustris Gothani einigermaßen könnte verbessert werden'' (de la 1.11.1768). Sub [[Friedrich Andreas Stroth]] kaj [[Friedrich Wilhelm Döring]] tiaj ideoj pluevoluis. La tiam aktivaj instruistoj [[Johann Georg August Galletti]], [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], [[Friedrich von Schlichtegroll]], [[Johann Kaspar Friedrich Manso]] kaj [[Friedrich Jacobs]] famiĝis per alta grado de kompetenco kaj konscieco pri siaj devoj. Liaj nomoj porĉiamiĝis kiel modelaj fakuloj kaj verkistoj. === Fondo kaj evoluo de Gimnazio Ernestinum ĝis 1945 === [[Dosiero:Ernestinum Gotha 16.Jhd.jpg|eta|Bildo de la gimnazio el la 19-a jarcento]] En la jaroj 1837/38 faritis en Berg-aleo modernega lernejo [[klasikismo|klasikisma]]. Post mallonga iomete malbona estrado inter 1833-41 (sub la kortega ĉefpredikisto [[Eduard Adolf Jacobi]] kaj [[Gottfried Seebode]]) zorgis pri refortiĝo de la gimnazio [[Valentin Rost]] (1841–1859). Li devis toleri konkurencan lernejon, la ''Duka nehumanisma gimnazio - Herzogliches Realgymnasium'', fondita fare de burĝoj el Gotha. Ĝi tute orientiĝis pri modernaj matematikaj/natursciencaj programoj. Ankaŭ kemio, fiziko kaj mineralogio instruitis. La modernaj lingvoj franca kaj angla supervenkis la latinan. En la 12.4.1859 la du gimnazioj unuiĝis kaj nomitis ''Gymnasium Ernestinum Gothae'' omaĝe al duko Ernesto la 1-a. La nova lernejestro [[Joachim Marquardt]] (1859–1882) kontrolis konsekvencan sekvon de la lernejaj reguloj, tamen sen troa dureco. Ankaŭ antaŭ la instruistaro li estis samtempe severa kaj amika. Li engaĝiĝis pri plibonigo de la infrastrukturo. Sub lia estrado la lernejo ricevis alkonstruaĵon, aŭlon, novajn bibliotekajn ejojn kaj sporthalon. La instruado sekvis kanonon unuecan. Ekde la 8-a klasŝtupo iĝis disdivido en humanismajn kaj nehumanismajn klasojn. La posteulo de Marquardt estis [[Albert von Bamberg]] (1883–1910), kiu spronis ambaŭ flankojn de instruado, do kaj la humanismajn fakojn kaj la natursciencajn. Sub la nova lernejestro Ludwig Mackensen (1910–1914) la unuaj knabinoj estiĝis lernejanoj. Heinrich Anz (1914–1935) devis dum deĵortranspreno mastri la eksplodon de la [[Unua mondmilito]]. Ankaŭ dum la sekvintaj jaroj de [[Vajmara Respubliko]] oni ŝuldas dankon al Anz ke la humanisma gimnazio daŭre rajtis ekzisti. Dum la tempo de [[nacisocialismo]] la lerneja vivo estis malfacilitiga pro la agadoj de [[Hitlera Junularo]], nelibervola demisio de instruistoj, oftaj naziaj solemnaĵoj, rekrutado de lernantoj. Tamen Otto Küttler (1938–1945) engaĝiĝis por la kontinuigo de la lerneja vivo. Sub li estis aranĝitaj teatraĵoj, prelegoj, sporteventoj. Dum la [[Dua mondmilito]] la gimnazia biblioteko translokitis al [[Kastelo Friedenstein (Gotha)|Kastelo Friedenstein]]. Ĝi restas ĝis hodiaŭ tie estante parto de la Esploradbiblioteko Erfurt/Gotha. === La gimnazio dum la tempo de GDR === Post la milito la instruistaro dissolvitis kaj novaj socialismaj klerigkonceptoj enkondukitis. Sekve la humanisma branĉo ne plu havis lokon. En 1965 la Politeknika supera lernejo (POS) eknomitis por [[Albert Schweitzer]]. === Evoluoj ekde 1991 === Post la [[germana reunuiĝo]] oni refondis la ''Gimnazion Ernestinum'' en la 1.11.1991. En 1993 okazis la unuaj abiturientaj ekzamenoj post 48 jaroj. Hodiaŭ zorgas ĉ. 40 instruistoj por la klerigo de ĉ. 440 lernantoj. == Eksterlernejaj agadoj == * Partopreno ĉe "olimpikaj" konkursoj pri matematiko, kemio kaj fiziko * Partopreno ĉe ''Jugend trainiert für Olympia'' * Ĝemeliĝo kun lernejoj en [[Benevento]] kaj en [[Ukrainio]] * Partopreno ĉe koncertoj de la Infana koruso de Gotha * Ekspozicioj de artaĵoj el interesrondetoj en la urbo kaj surkastele == Kooperacio kun aliaj institutoj == * Reklamsemajno por lernantoj de la 4-a klasŝtupo bazlerneja * Kunaj kursoj de plialtigita nivelo (klasŝtupoj 11/12) kune kun la Arnoldi-gimnazio * Staĝoj por studantoj de instruado de diversaj turingiaj universitatoj * Trejnadlokoj por finstudintoj de ĉe la [[Universitato de Erfurto]] == Instruintoj (elekto) == {{div col|2}} * [[Andreas Reyher]], lernejestro de 1641 ĝis 1673 * [[Andreas Wilke]], lernejestro de 1592 ĝis 1631 * [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro de 1562 ĝis 1568 * [[Eduard Heinrich Albert de Bamberg]], lernejestro de 1883 ĝis 1910 * [[Eduard Wilhelm Sievers]], lernejestro de 1882 ĝis 1883 * [[Friedrich August Ukert]], [[inspektoro]] ekde 1808 * [[Friedrich Jacobs]], 1785 ĝis 1807 * [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]], de 1808 * [[Georg Heß]], direktoro helpa de 1637 ĝis 1673 * [[Gustav Meyer]], filologio (ĉ. 1872) * [[Johann Elias Reichardt]], teologio (de 1695) * [[Johann Friedrich Hennicke]], filologio (de ĉ. 1792) * [[Johann Georg August Galletti]], de 1783 ĝis 1819 * [[Johann Gottfried Geißler]], de 1768 ĝis 1779 * [[Johann Heinrich Traugott Müller]], de 1836 (matematiko) * [[Johann Heinrich Voigt]], matematiko, de 1775 * [[Johann Kaspar Friedrich Manso]], de 1783 ĝis 1790 * [[Johann Paul Hebenstreit]] (1660-1718), teologo * [[Johann Weitz]], lernejestro de 1631 ĝis 1640 * [[Kurd Laßwitz]], de 1876 ĝis 1910 * [[Otto Schneider]], de 1842 ĝis 1859 * [[Philipp Heinrich Welcker]], de 1816 * [[Rudolf Ehwald]], de 1871 ĝis 1911 * [[Wilhelm Liebenam]], de 1899 ĝis 1918 {{div col end}} ==Lernintoj (elekto)== {{div col|-2}} * [[Adolf Bube]], poeto kaj arkivisto * [[Andreas Heinrich Wiegandt]] * [[Andreas Wiß]], ĝis 1806 (poeto) * [[Arthur Schopenhauer]], 1807 (filozofo) * [[August Beck]] * [[August Hermann Francke]], 1676/77 * [[Carl Anton Bretschneider]], ĝis 1826 * [[Christian Behrens]], ĝis 1870 * [[Christian Ludwig Brehm]], ĝis 1808 * [[Erich Lasswitz]], ĝis 1900 * [[Ernst Anding]], 1870-aj jaroj (astronomo) * [[Ernst Behm]], ĝis 1849 * [[Friedrich Albrecht Augusti]] * [[Friedrich Christian Kries]], fiziko (de 1789) * [[Friedrich von Schlichtegroll]], instruisto de 1787 * [[Hans Dominik]], ĝis 1893 (inĝeniero) * [[Johann Eusebius Schmidt]], inter 1682 kaj 1688 * [[Johann Friedrich Blumenbach]], ĝis 1769 * [[Johann Friedrich Nolte]], ĝis 1713 (filologo) * [[Johann Jacob Syrbius]], * [[Johann Salomon Hattenbach]], ĝis 1669 * [[Julius Kaerst]], de 1869 ĝis 1874 * [[Karl August Friedrich Samwer]], * [[Karl Ernst Georges]], instruisto 1839-56 * [[Martin Christian Goeldelius]], ĝis 1684 * [[Otto Liebetrau]], ĝis 1874 * [[Paul Stegmüller]], ĝis 1869 * [[Walter Ortlepp]], ĝis 1918 * [[Wilhelm Hieronymus Brückner]], ĝis 1676 {{div col end}} == Literaturo == * Max Schneider: ''Die Abiturienten des Gymnasium Illustre zu Gotha aus M. Andreas Reyhers und Georg Hessens Rektorat von 1653–1694'', Engelhard-Reyher, 1911 * Heinrich Anz (eld.): Gotha und sein Gymnasium. Bausteine zur Geistesgeschichte einer deutschen Residenz. Zur 400 - Jahrfeier des Gymnasium Ernestinum, Verlag Friedrich Andreas Perthes A.-G., Gotha/Stuttgart 1924 * Gymnasium Ernestinum: Jahresheft ... * Christoph Köhler k.a. [red.]: Festschrift zum 475-jährigen Schuljubiläum des Gymnasium Ernestinum Gotha 1524–1999, Gotha, 1999 * Christoph Köhler: Herzog Ernst II. von Sachsen-Gotha-Altenburg (1772–1804) zum 200. Todestag, Gotha, Ernestinum, N.F. 137.2004, S. 1061–1066 * Jekaterina Vogel: Andreas Reyher 1601–1673, Gotha [1990] * Sascha Salatowsky (eld.): Gotha macht Schule. Bildung von Luther bis Francke [=Veröffentlichungen der Forschungsbibliothek Gotha, 49]. Gotha 2012 * Mitteldeutscher Kulturrat Bonn (eld.): Gymnasien Thüringens (Band 3), Kammwegverlag, Troisdorf 1972 * [[Christian Ferdinand Schulze]]: Geschichte des Gymnasiums zu Gotha, Justus Perthes, Gotha, 1824 [http://books.google.de/books?id=I7JLAAAAcAAJ] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ernestinum-gotha.de/ Hejmpaĝo de la gimnazio] * [http://www.tlz.de/startseite/detail/-/specific/Sanierungsstau-am-Gymnasium-Ernestinum-Gotha-Der-Elternsprecher-im-Interview-1952376977 Gazetartikolo pri restaŭradlaboroj lamantaj aktuale]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141130205652/http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf |date=2014-11-30 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gotha]] [[Kategorio:Gimnazioj en Turingio|Gotha]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]] bdrd0z0yuuelihh8frujiu6ihe85az9 0 514318 9488141 9365351 2026-10-04T13:26:51Z Sj1mor 12103 9488141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:MS-PerlmuttlackPäoniendose16Jh.JPG|eta|<center>[[dinastio Ming]] lakaĵe ornamita skatolo inkrustita per [[perlamoto|perlamotaj]] [[peonio]]j de la [[dinastio Ming]], 16-a jarcento]] '''Lakaĵo''' estas objekto orname kovrita per [[lako]]. La lako estas kelkfoje inkrustita aŭ [[lakĉizado|ĉizita]]. Lakaĵoj inkludas [[skatolo]]jn, manĝilarojn, [[butono]]jn kaj eĉ [[ĉerko]]jn pentritajn per lako - aparte tiu dekoracia arto havas tradicion en la kulturoj de [[Orienta Azio]]. {{Projektoj|ReVo=lak.0ajxo}} {{Ĝermo|arto}} [[Kategorio:Lakaĵoj| ]] tqk4a920vobryjjogm94970zhar04k3 0 516020 9488148 9201577 2026-10-04T13:43:37Z Sj1mor 12103 9488148 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rozkultivaro | titolkoloro = lightgreen | nomo = ''Rosa'' 'Madame Caroline Testout' | bildo = Rosa 'Mme Caroline Testout'.jpg | kultivisto = Pernet-Ducher | deveno = Francio | konata ekde = 1890 | grupo = Te-hibrioj }} La '''Te-hibridoj''' estas la plej malnova [[roza klaso]] de modernaj [[kulturrozo]]j. Ili estis krucitaj unuafoje en la 19a jarcento el ĉinaj [[te-rozo]]j kaj eŭropaj [[Remontant-rozo]]j. La genoj de la [[ĉinia rozo]] ŝanĝis la ecojn de la ekde tiam nove enkondukitaj rozajn klasojn radikale. Krom la pozitivaj ecoj kiel konstanta florado, pli vastan koloskalon kaj novaj odoroj eniris ankaŭ negativaj faktoroj - kiel sensiveco al malsanoj, malforta aŭ eĉ manka odoro kaj ofte mankanta vintrorezisteco - en la bredolinioj de la modernaj rozoj. == La unua te-hibrido == [[Dosiero:Rosa sp.164.jpg|eta|maldekstre|[[La France (rozo)|'La France']], Guillot Fils, Francujo 1867]] Laŭ la difino de la Usona Roz-societo ARS de 1966 „malnova rozo“ estas rozo, kiu apartenas al roza klaso, kiu jam ekzistas antaŭ la enkonduko de la te-hibridoj.<ref>Heide Rau, ''Duftrosen'', Seite 58, ISBN 3-8338-0529-3</ref> Ĝenerale oni diras, ke la roz-kultivaro '[[La France (Rose)|La France]]' (Guillot 1867) estas la un ate-hibrido. Ĝi kunigas la dezirata konstanta florado kun agrabla kresko, bona vintrorezisto kaj „noblaj“ burĝonoj kiuj malfermiĝas al grandaj floroj.<ref>Ute Bauer, ''Alte Rosen'', Seite 25, ISBN 3-405-16713-2</ref> Ĉirkaŭ la jaro 1870 la franca rozbredisto [[Henry Bennett (rozbredisto)|Henry Bennett]] komencis bredi rozojn sistematike laŭ la ekkonoj el la [[genetiko]]. La “Société Lyonnaise d´Horticulture (liona hortikultura societo) nomas la de Bennett breditajn rozojn ĉirkaŭ la jaro 1880 „te-hibridoj“.<ref>Charles & Brigid Quest-Ritson: ''Rosen: die große Enzyklopädie'' / The Royal Horticultural Society; Übersetzung durch Susanne Bonn; Redaktion: Agnes Pahler; Starnberg: Dorling Kindersley, 2004, Seite 57, ISBN 3-8310-0590-7</ref> == Fruaj kultivaroj == * el la jaro 1867 estis la kultivaro [[La France (Rose)|'La France']] (Guillot Fils). La indiko ke , 'Mme Victor Verdier' × 'Mme. Bravy' estus la gepadroj, ne estas sufiĉe dokumentita. La bredisto Guillot mem diris, ke li hazarde trovis tiun novan planton en bedo plantita de mikso de diversaj semplantoj de te-rozoj. Li do ne povis koni la gepatrojn de tiu nova kultivaro. * venis en 1873 'Capitain Christy' (Lacharme) en 1872 'Cheshunt Hybrid' (George Paul), 1883 'Lady Mary Fitzwilliam' (Bennett ), 1888 'Souvenir of Wootton' (John Cook), kaj 1890 'Mme. Caroline Testout' (Pernet-Ducher). Ekde tiam la klasa nomo „te-hibrido“ en la hodiaŭa senco estis uzata. Tiam estis la „granda epoko“ por la bredado de la te-hibridoj. Tiu klaso tiam fariĝis la plej granda grupo de kulturrozoj. Dum la tempo la te-hibridoj degeneris grave pro kelkaj kialoj [[Dosiero:Rosa Frau Karl Druschki Wien 2014.jpg|eta|'Frau Karl Druschki', Lambert 1901]] == Plua evoluo == [[Dosiero:Rosa Etoile de Hollande 1.jpg|eta|[[Etoile de Hollande (Rose)|'Etoile de Hollande']], Verschuren 1919]] [[Dosiero:Rosa 'Soleil d'or2'.jpg|eta|'Soleil d'Or', Pernet-Ducher 1900]] [[Dosiero:Rose Claudius Pernet 20070601.jpg|eta|'Souvenir de Claudius Pernet', Pernet-Ducher 1920]] [[Dosiero:Hybrid Tea Rose (Rosa ) 'Peace'.jpg|eta|dekstre|[[Gloria Dei (rozo)|'Gloria Dei']], Meilland vor 1939]] La te-hibridoj floris (escepte de la idoj de 'Parks Yellow Tea-scented China') ĝenerale nur rosee, ruĝe aŭ blanke en ĉiuj nuancojosa, dum vera flava koloro mankis. Orflavan relative grandfloran [[sovaĝrozo]], ''Rosa foetida'' (sin. ''Rosa lutea''), portis Clusius el la jaro 1542 de Malgrandazio al Aŭstrio. Ĝi disvastiĝis de tie al la cetera Eŭropo. En Anglio oni trovis la mutacio 'Rosa foetida Bicolor' (= 'Austrian Copper'). Tiu rozo havas interesan kolorkombinon: la eksteraj petaloj estas orflava kaj la internaj kuproruĝaj. Ĝi estas signife pli bela ol la eŭropa helflava dunrozo (''[[Rosa spinosissima|Rosa pimpinellifolia]]''). Al ambaŭ kultivaroj mankis agrablan odoron. Ili malbonodaras kiel bladoj. Krome ili estis sentiva al [[nigra makulozo]] kaj la floroj estis sterilaj. En 1837 John Willock trovis en Persujo relative grandfloran formon de ''Rosa foetida'', kiun li nomis 'Persian Yellow'. Ĝi havas la samajn malbonajn ecojn kiel la patrina kultivaro, sed estis fekunda. En 1920 Pernet-Ducher sukcesis bredi 'Souvenir de Claudius Pernet' kaj aliajn. Ekde tiam ankaŭ aliaj bredistoj komencis kun la flavaj rozoj kaj el tio ekestis la kolornuancojn de niaj modernaj rozoj. La kulmino de la bredado de te-hibridoj estis ĉ. 1940. Ekde tiam aperis signoj de degenerado. En la jaro 1945 la granda turnpunkto venis per la kultivaro '[[Gloria Dei (rozo)|Gloria Dei]]' de Meilland. La ege forte kreskanta rozo ne nur estis tute sana, sed ankaŭ havas grandajn, noblajn florojn. Komenciĝis nova periodo de bredado, kiu daras ĝis hodiaŭ. Nur malmultaj rajtas ricevi la nomon [[monda rozo]].. == Modernaj te-hibridoj == [[Dosiero:Rosa 'Manou Meilland' 02.JPG|eta|'Manou Meilland', Meilland antaŭ 1977]] [[Dosiero:Rosa 'Golden Monica' 02.JPG|eta| dekstre |'Golden Monica', antaŭ 1988]] [[Dosiero:Rosa 'Pullman Orient Express' 02.JPG|eta|dekstre|'Pullman Orient Express', Lim & Twomey 1991]] Elekto de modernaj te-hibridoj: {| class="prettytable sortable" !kultivaro!!bredisto!!jaro!!koloro!!distingoj!!foto |- |'Ambiente'||Noack||2001||blanka|||||[[Dosiero:Rosa Ambiente.jpg|zentriert|80ra]] |- |[[Augusta Luise (rozo)|'Augusta Luise']]||[[Rosen Tantau]]||1999||''rosea''||||[[Dosiero:Rosa Augusta Luise.jpg|zentriert|80ra]] |- |[[Baccara (rozo)|'Baccara']]||Meilland|| 1954 ||ruĝa||||[[Dosiero:Baccara Rose.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Camp David (rozo)|'Camp David']] ||[[Rosen Tantau]]|| 1984 || ruĝa || ||[[Dosiero:Camp David Rose.jpg|zentriert|50ra]] |- |[[Double Delight (rozo)|'Double Delight']]||Swim & Ellis|| 1978 ||ruĝa-blanka||[[monda rozo|monda rozo 1978]]||[[Dosiero:Rosa Double Delight.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Duftwolke|'Duftwolke']]||[[Rosen Tantau]]|| 1963 ||koralruĝa |||[[monda rozo|monda rozo 1981]]||[[Dosiero:Hybrid Tea - Fragrant Cloud 3 (crop).JPG|zentriert|70ra]] |- |[[Elbflorenz (rozo)|'Elbflorenz']]||[[Le Cannet-des-Maures]]||1997||''rosea''||||[[Dosiero:Line Renaud by Patrick Velasco.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Elina (rozo)|'Elina']]||Dickson||1984||kremblanka||[[mondarozo|monda rozo 2006]]||[[Dosiero:Rosa sp.90.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Freedom (rozo)|'Freedom']]||Dickson||1984||flava||||[[Dosiero:Rosa Freedom 1.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Garden Party (rozo)|'Garden Party']]||Swim||1959||blanka||||[[Dosiero:Rosa Garden Party.jpg|zentriert|70ra]] |- ||[[Gloria Dei (rozo)|'Gloria Dei']]||Meilland||1945|flava-''rosea''||[[Weltrose|Weltrose 1978]]||||[[Dosiero:Rose.A.Mailend1.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Ingrid Bergman (rozo)|'Ingrid Bergman']]||Poulsen||1984|ruĝa||[[Weltrose|Weltrose 2000]]||||[[Dosiero:Rose Ingrid Bergmann.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Königin der Rosen|'Königin der Rosen']]|||[[W. Kordes’ Söhne|Kordes]]||1964||salmoranĝa||||[[Dosiero:Königin der Rosen.JPG|zentriert|75ra]] |- |[[Papa Meilland|'Papa Meilland']]||Meilland||1963||ruĝa||[[monda rozo|monda rozo 1988]]||[[Dosiero:Rose Papa Meilland.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Pascali (rozo)|'Pascali']]||Lens||1963||blanka||[[monda rozo|monda rozo 1991]]||[[Dosiero:Rosa Pascali.jpg|zentriert|70ra]] |- |[[Queen Elizabeth (Rose)|'Queen Elizabeth']]||Lammerts||1954|||rosa||[[Weltrose|Weltrose 1978]]||[[Dosiero:Rosa Queen Elizabeth1ZIXIETTE.jpg|zentriert|75ra]] |- |[[Sebastian Kneipp (rozo)|'Sebastian Kneipp']]||[[W. Kordes’ Söhne|Kordes]]||1997||blanka||||[[Dosiero:Sebastian Kneipp (Kordes 1997).jpg|zentriert|80ra]] |- |[[Sonia Meilland (rozo)|'Sonia Meilland']]||Meilland||1971||salm-''rosea''||||[[Dosiero:Rosa Sonia 1974.jpg|zentriert|80ra]] |- |[[Super Star (rozo)|'Super Star']]||[[Rosen Tantau]]||1960||''zinnoberrot''||||[[Dosiero:Rose Super Star.jpg|zentriert|70ra]] |- |'Wimi'||Rosen Tantau||1982||''rosea''||nomo laŭ [[Willy Millowitsch]]||[[Dosiero:Edel-Rose Wimi (Willy Millowitsch).jpg|zentriert|70ra]] |- |} == Literaturo == * Gerd Krüssmann: ''Rosen, Rosen, Rosen - Unser Wissen über die Rose'', Verlag Paul Parey: Berlin und Hamburg 1974, ISBN 3-489-71722-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.rose-roses.com/catalog/hybridtea.html Teehybride auf www.rose-roses.com]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Roza klaso]] 0l9e9ibv325au7gpzzdzj4iohcdxl8y 828 521017 9488234 9487769 2026-10-04T17:22:52Z Taylor 49 126294 buggfix 9488234 Scribunto text/plain -- "Modulo:Lingvonomo" -- 2026-10-04 -- exported functions: -- * language -- create a link to a language article with an adverb as visible text -- * flag -- create a flag followed by a link to a language article with an adverb as visible text -- * lang -- create a link to a language article with an adverb as visible text followed by parsed [[Template:Lang]] -- all those functions have the optional parameters: -- * "koloro" (color) -- defines the color of the text -- * "fono" (background) -- defines the background color of the text -- * "grando" (size) -- defines the size of the text -- * "pezo" (weight) -- defines the font-weight -- error functions: -- * factory -- * message -- * analyze -- * message2 -- * analyze2 -- subhelper functions: -- * getLangNameBaseForm -- has list with exceptions for things like "brazila portugala" -- as opposed to regular "ejnua" or "Volapuko" -- * getLangNameAdverb -- has list with exceptions -- * getLangNameAdjective -- has list with exceptions -- * brewArticleTitle -- has list with exceptions for things like "Belorusa lingvo (Taraŝkevica)" -- as opposed to regular "Ejnua lingvo" or "Volapuko" -- helper functions: -- * senfusxigukodon -- * jes1yes -- * ne0no -- * bsbsbs -- * cbswcbsw -- * getFlags -- * template -- * chkimage -- * testweight -- depends on: -- * "Module:Lili" -- * "Module:Arguments" -- ######################### -- ### ERROR FUNCTIONS ### -- ######################### local messagePrefix = "lua-module-Lingvonomo-" local l10nDef = {} l10nDef["en"] = { noLanguage = "Error in language - in the function", emptyLanguage = "Language is empty - in the function", noText = "Error in the text - in the function", emptyText = "Text is empty - in the function", noFlag = "The page [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] doesnt have a suitable flag." } l10nDef["eo"] = { noLanguage = "Eraro en la lingvo - en la funkcio", emptyLanguage = "Lingvo estas malplena - en la funkcio", noText = "Eraro en la teksto - en la funkcio", emptyText = "Teksto estas malplena - en la funkcio", noFlag = "La paĝo [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] ne enhavas taŭgan flagon." } local function factory( say ) -- Retrieve localized message string in content language -- Precondition: -- say -- string; message ID -- Postcondition: -- Return some message string -- Uses: -- > messagePrefix -- > l10nDef -- mw.language.getContentLanguage() -- mw.message.new() local c = mw.language.getContentLanguage():getCode() local m = mw.message.new( messagePrefix .. say ) local r = false if m:isBlank() then local l10n = l10nDef[c] or l10nDef["en"] r = l10n[say] else m:inLanguage( c ) r = m:plain() end if not r then r = "(((".. say .. ")))" end return r end -- factory() -- for one needed parameter only local function message (first, f) -- first - the first required parameter in the main function is wrong -- f - in which function it occurs local r = "" if (first ~="") then r = factory (first) .. ": " .. f .. "()" end -- error (r, 0) r = "<span class='error'>" .. r .. "</span>" return r end -- message () local function analyze (first, f) -- first - the first required parameter has to be analyzed -- f - in which function it occurs -- r - message text local r ="" if (first ==nil) or (first =="") then local param1 ="" local r ="" if (first==nil) then param1= "noLanguage" end if (first=="") then param1= "emptyLanguage" end r=message (param1, f) return r end return r end -- analyze () -- for two needed parameters local function message2 (first, second, f) -- first - the first required parameter in the main function is wrong -- second - the second required parameter in the main function is wrong -- f - in which function it occurs local r = "" if (first ~="") then r = factory (first) .. ": " .. f .. "()" end if (second ~="") then if (r ~="") then r = r .. "<br />" .. factory (second) .. ": " .. f .. "()" else r = factory (second) .. ": " .. f .. "()" end end -- error (r, 0) r = "<span class='error'>" .. r .. "</span>" return r end -- message2 () local function analyze2 (first, second, f) -- first - the first required parameter has to be analyzed -- second - the second required parameter has to be analyzed -- f - in which function it occurs -- r - message text local r ="" if (first ==nil) or (first =="") or (second ==nil) or (second=="") then local param1 ="" local param2 ="" local r ="" if (first==nil) then param1= "noLanguage" end if (first=="") then param1= "emptyLanguage" end if (second==nil) then param2 ="noText" end if (second=="") then param2 ="emptyText" end r=message2 (param1, param2, f) return r end return r end -- analyze2 () -- ############################# -- ### SUBHELPER FUNCTIONS ### -- ############################# local function getLangNameBaseForm (lang2code) -- do NOT add exceptions for langnames supported by [[Module:Lili]] -- in : "aib" or "vo" or "nenio" -- BEWARE lowercased "zh-Hans" -> "zh-hans" -- out : "ejnua" or "Volapuko" or type "nil" local es2ce ={} -- CRAPPY exceptions for langnames in base form es2ce['ady'] = 'adigea' es2ce['aib'] = 'ejnua' es2ce['ale'] = 'aleuta' es2ce['ang'] = 'anglosaksa' -- eble "malnov-angla" es2ce['arc'] = 'aramea' es2ce['ast'] = 'astura' es2ce['av'] = 'avara' es2ce['bal'] = 'baluĉa' -- ie en la vikio estas alia maltaŭga traduko es2ce['bar'] = 'bavara' es2ce['be-tarask'] = 'belorusa (Taraŝkevica)' es2ce['bi'] = 'bislama' es2ce['bs'] = 'bosna' es2ce['bua'] = 'burjata' es2ce['ch'] = 'ĉamora' es2ce['chg'] = 'ĉagataja' es2ce['chm'] = 'maria' es2ce['ckt'] = 'ĉukĉa' es2ce['crh'] = 'krime-tatara' es2ce['csb'] = 'kaŝuba' es2ce['cv'] = 'ĉuvaŝa' es2ce['din'] = 'dinka' es2ce['dz'] = 'dzonka' es2ce['egy'] = 'antikva egipta' es2ce['el'] = 'novgreka' es2ce['ett'] = 'etruska' es2ce['evn'] = 'evenka' es2ce['ff'] = 'fulana' es2ce['fit'] = 'tornival-finna' es2ce['frr'] = 'nordfrisa' es2ce['fur'] = 'friula' es2ce['fy'] = 'okcidentfrisa' es2ce['gag'] = 'gagauza' es2ce['gd'] = 'skotgaela' es2ce['gil'] = 'kiribata' es2ce['grc'] = 'antikva greka' es2ce['gsw'] = 'svisgermana' es2ce['gsw-fr'] = 'alzaca' es2ce['gv'] = 'manksa' es2ce['hi'] = 'hindia' es2ce['hit'] = 'hitita' es2ce['hsb'] = 'suprasoraba' es2ce['ik'] = 'inupiaka' es2ce['inh'] = 'inguŝa' es2ce['iu'] = 'inuktituta' es2ce['jbo'] = 'Loĵbano' es2ce['kaa'] = 'karakalpaka' es2ce['kab'] = 'kabila' es2ce['kbd'] = 'kabarda' es2ce['kg'] = 'konga' es2ce['kjh'] = 'ĥakasa' es2ce['ko-kp'] = 'korea' es2ce['ko-kr'] = 'korea' es2ce['krc'] = 'karaĉaja-balkara' es2ce['krl'] = 'karela' es2ce['ksh'] = 'kolonja' es2ce['kv'] = 'komia' es2ce['kw'] = 'kornvala' es2ce['kyh'] = 'karuka' es2ce['la'] = 'latina lingvo' es2ce['lbe'] = 'laka' es2ce['lez'] = 'lezga' es2ce['lld'] = 'ladina' es2ce['lmo'] = 'lombarda' es2ce['lua'] = 'luba' es2ce['mdf'] = 'mokŝa' es2ce['mhr'] = 'herbeja maria' es2ce['mic'] = 'mikmaka' es2ce['ml'] = 'malajala' es2ce['mnc'] = 'manĉura' es2ce['mni'] = 'manipura' es2ce['mnw'] = 'mona' es2ce['mos'] = 'mosia' es2ce['mrj'] = 'montara maria' es2ce['myv'] = 'erzja' es2ce['nah'] = 'naŭatla' es2ce['naq'] = 'nama' es2ce['nb'] = 'bukmola' es2ce['non'] = 'norena' es2ce['nr'] = 'sud-ndebela' es2ce['nso'] = 'peda' es2ce['ota'] = 'osmanida turka' es2ce['pag'] = 'pangasina' es2ce['pap'] = 'Papiamento' es2ce['pau'] = 'palaŭa' es2ce['pdc'] = 'pensilvanigermana' es2ce['pi'] = 'palia' es2ce['pms'] = 'piemonta' es2ce['prs'] = 'daria' es2ce['ps'] = 'paŝtuna' es2ce['pt-br'] = 'brazila portugala' -- eble korektenda post alinomo es2ce['sah'] = 'jakuta' es2ce['sc'] = 'sarda' es2ce['scn'] = 'sicilia' es2ce['sco'] = 'skota' es2ce['se'] = 'nordsamea' es2ce['sju'] = 'ume-samea' es2ce['sli'] = 'silezia-germana' es2ce['slo'] = 'slovianska' -- laŭ arkaika ISO 639-2-B estus "slovaka" sed https://iso639-3.sil.org/code/slo nevalida en ISO 639-3 es2ce['sma'] = 'sud-samea' es2ce['smj'] = 'lule-samea' es2ce['smn'] = 'anar-samea' es2ce['sms'] = 'skolt-samea' es2ce['sqt'] = 'sokotria' es2ce['stq'] = 'saterfrisa' es2ce['sty'] = 'siberitatara' es2ce['sux'] = 'sumera' es2ce['szl'] = 'silezia-pola' es2ce['tet'] = 'tetuna' es2ce['tlh'] = 'klingona' es2ce['tli'] = 'tlingita' es2ce['tpi'] = 'Tokpisino' es2ce['ty'] = 'tahitia' es2ce['tyv'] = 'tuva' es2ce['tzl'] = 'talosa' es2ce['uby'] = 'ubiĥa' es2ce['udm'] = 'udmurta' es2ce['vot'] = 'vota' es2ce['wa'] = 'valona' es2ce['wen'] = 'soraba' es2ce['xal'] = 'kalmuka' es2ce['xcu'] = 'kurona' es2ce['xh'] = 'kosa' es2ce['xpu'] = 'punika' es2ce['xvn'] = 'vandala' es2ce['yur'] = 'juroka' es2ce['zh-hans'] = 'ĉina' es2ce['zh-hant'] = 'ĉina' local x2x = es2ce[lang2code] or require('Module:Lili').ek{args={lang2code,['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- risk of "ERR" if (x2x=='ERR') then x2x = nil end--if return x2x -- risk of type "nil" end--function getLangNameBaseForm ------------------------------------------------------------------------ local function getLangNameAdverb (lang3code) -- do NOT add exceptions for adverb forms that can be built automatically and regularly -- in : "aib" or "vo" or "nenio" -- BEWARE lowercased "zh-Hans" -> "zh-hans" -- out : "ejnue" or "volapuke" or type "nil" local es3ce ={} -- CRAPPY exceptions for langnames in adverb form es3ce['be-tarask'] = 'beloruse (Taraŝkevica)' es3ce['egy'] = 'antikvegipte' es3ce['ett'] = 'etruske' es3ce['gsw-fr'] = 'alzace' es3ce['ko-kp'] = 'nordkoree' es3ce['ko-kr'] = 'sudkoree' es3ce['pdc'] = 'pensilvanigermane' es3ce['pt-br'] = 'brazilportugale' es3ce['sju'] = 'ume-samee' es3ce['sli'] = 'silezie-germane' es3ce['sma'] = 'sud-samee' es3ce['smj'] = 'lule-samee' es3ce['smn'] = 'anar-samee' es3ce['sms'] = 'skolt-samee' es3ce['sty'] = 'siberitatare' es3ce['szl'] = 'silezie-pole' es3ce['zh-hans'] = 'ĉine' es3ce['zh-hant'] = 'ĉine' local x3x = es3ce[lang3code] or require('Module:Lili').ek{args={lang3code,['mon']='av',['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- risk of "ERR" if (x3x=='ERR') then x3x = nil end--if return x3x -- risk of type "nil" end--function getLangNameAdverb ------------------------------------------------------------------------ local function getLangNameAdjective (lang4code) -- do NOT add exceptions for adjective forms that can be built automatically and regularly -- in : "aib" or "vo" or "nenio" -- BEWARE lowercased "zh-Hans" -> "zh-hans" -- out : "ejnua" or "volapuka" or type "nil" local es4ce ={} -- CRAPPY exceptions for langnames in adjective form es4ce['be-tarask'] = 'belorusa (Taraŝkevica)' es4ce['egy'] = 'antikva egipta' es4ce['ko-kp'] = 'nordkorea' es4ce['ko-kr'] = 'sudkorea' es4ce['pdc'] = 'pensilvanigermana' es4ce['pt-br'] = 'brazila portugala' es4ce['sju'] = 'ume-samea' es4ce['sli'] = 'silezia germana' es4ce['sma'] = 'sud-samea' es4ce['smj'] = 'lule-samea' es4ce['smn'] = 'anar-samea' es4ce['sms'] = 'skolt-samea' es4ce['szl'] = 'silezia pola' es4ce['zh-hans'] = 'ĉina' es4ce['zh-hant'] = 'ĉina' local x4x = es4ce[lang4code] or require('Module:Lili').ek{args={lang4code,['mon']='aj',['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- risk of "ERR" if (x4x=='ERR') then x4x = nil end--if return x4x -- risk of type "nil" end--function getLangNameAdjective ------------------------------------------------------------------------ local function brewArticleTitle (lang5code) -- do NOT add exceptions for article titles that can be built automatically and regularly -- in : "be-tarask" or "aib" or "vo" -- BEWARE lowercased "zh-Hans" -> "zh-hans" -- out : silly "belorusa lingvo (Taraŝkevica)" or regular "Ejnua lingvo" or "Volapuko", or type "nil" local es5ce ={} -- CRAPPY exceptions for article titles es5ce['be-tarask'] = 'Belorusa lingvo (Taraŝkevica)' es5ce['egy'] = 'Antikva egipta lingvo' es5ce['grc'] = 'Antikva greka lingvo' es5ce['ko-kp'] = 'Korea lingvo' es5ce['ko-kr'] = 'Korea lingvo' es5ce['krc'] = 'Karaĉaja-balkara lingvo' es5ce['kyh'] = 'Karuka lingvo' es5ce['mhr'] = 'Herbeja maria lingvo' es5ce['mnw'] = 'Mon (lingvo)' es5ce['mrj'] = 'Montara maria lingvo' es5ce['ota'] = 'Osmanida turka lingvo' es5ce['orv'] = 'Rusja lingvo' es5ce['pdc'] = 'Pensilvanigermana dialekto' es5ce['pt-br'] = 'Brazila portugala' es5ce['sju'] = 'Ume-samea lingvo' es5ce['sma'] = 'Sud-samea lingvo' es5ce['zh-hans'] = 'Ĉina lingvo' es5ce['zh-hant'] = 'Ĉina lingvo' local x5x = es5ce[lang5code] or require('Module:Lili').ek{args={lang5code,['tip']='AR',['nem']='2',['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- risk of "ERR" if (x5x=='ERR') then x5x = nil end--if return x5x -- risk of type "nil" end--function brewArticleTitle -- ########################## -- ### HELPER FUNCTIONS ### -- ########################## local function senfusxigukodon (lang7code) lang7code = string.lower(lang7code) if (lang7code=='san') then lang7code = 'sa' end--if if (lang7code=='ell') then lang7code = 'el' end--if return lang7code end--function senfusxigukodon ------------------------------------------------------------------------ local function jes1yes (instring) return ((instring=='jes') or (instring=='yes') or (instring=='1')) end--function jes1yes ------------------------------------------------------------------------ local function ne0no (instring) return ((instring=='ne') or (instring=='no') or (instring=='0')) end--function ne0no ------------------------------------------------------------------------ local function bsbsbs (back3ground, si3ze) local bb = '' local ss = '' if (back3ground and (back3ground~='')) then bb = 'background-color:' .. back3ground .. ';' end if (si3ze and (si3ze~='')) then ss = 'font-size:' .. si3ze .. ';' end return bb, ss end--function bsbsbs ------------------------------------------------------------------------ local function cbswcbsw (ccbbssww, na4me, link4text) local r4e if (ccbbssww~="") then r4e = "[[" .. na4me .. '|<span style="' .. ccbbssww .. '">' .. link4text .. "</span>]]" else r4e = "[[" .. na4me .. '|' .. link4text .. "]]" end return r4e end--function cbswcbsw ------------------------------------------------------------------------ local function getFlags (lang9code) -- fetch flag from [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] according to langcode local languageData = mw.loadData('Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj') -- risk of type "nil" return languageData[lang9code] -- risk of type "nil" end--function getFlags(lang9code) ------------------------------------------------------------------------ -- parse the [[Template:Lang]] with two parameters: -- * l -- langcode -- * t -- text local function template (l, t) local frame = mw.getCurrentFrame() local r = frame:expandTemplate{ title = 'Lang', args = { l, t } } return r end ------------------------------------------------------------------------ local function chkimage (ebladosieronomo) -- test if given string could be name of an image local ending = mw.ustring.lower(mw.ustring.sub(ebladosieronomo,-4,-1)) -- get 4 from end and change letters to lower case if (ending==".gif") or (ending==".svg") then return true else return false end--if end--function ------------------------------------------------------------------------ -- analyze if the given value in w is a valid value of the CSS feature font-weight local function testweight (w) local text = mw.ustring.lower(w) if (text=="normal") or (text=="bold") or (text=="bolder") or (text=="lighter") or (text=="100") or (text=="200") or (text=="300") or (text=="400") or (text=="500") or (text=="600") or (text=="700") or (text=="800") or (text=="900") then return w else return "normal" end end -- ############################ -- ### EXPORTED FUNCTIONS ### -- ############################ local ekspo = {} ------------------------------------------------------------------------ -- create a link to a language article with an adverb as visible text -- has only one needed parameter, the langcode -- it is used for the templates [[Template:Ar]] until [[Template:Zh]] function ekspo.language (frame) -- This function builds the infobox used by the [[Template:informkesto]] -- post modifo de [[Template:ŝanĝu ŝablonon]] la sekva estos denove ŝanĝenda! local getArgs = require("Module:Arguments").getArgs local args, code, r args = getArgs(frame, {removeBlanks = false}) code = args[1] r=analyze (code, "language") -- analyze if the required parameter is wrong if (r~="") then return r -- if r is some other than an empty string, it returns the message and aborts end -- optional parameters local color, background, size, weight, accusative color = args['koloro'] or args['color'] background = args['fono'] or args['background'] size = args['grando'] or args['size'] weight = args['pezo'] or args['weight'] accusative = args['akuzativo'] or args['accusative'] -- in this function only local c, b, s, w if ((color==nil) or (color=="")) then c = "color:var(--color-subtle, #54595d);" elseif (color=="defaŭlta") or (color=="normala") then c = "" else c = "color:" .. color .. ";" end b,s = bsbsbs(background,size) if (weight and (weight~="")) then w = "font-weight:" .. testweight(weight) .. ";" else w = "" end code = senfusxigukodon(code) local baseform, linktext, name baseform = getLangNameBaseForm(code) -- risk of type "nil" if (baseform) then if jes1yes(accusative) then -- if "accusative=" has one of those values, then get accusative, else get adverb linktext = require('Module:Lili').ek{args={code,['mon']='li',['fle']='n',['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- "ejnuan lingvon" or "Volapukon" if (linktext=='ERR') then linktext = baseform -- !!!FIXME!!! end--if else linktext = getLangNameAdverb(code) or baseform -- "ejnue" or "volapuke" end--if name = brewArticleTitle(code) or baseform -- "Ejnua lingvo" or "Volapuko" r = cbswcbsw((c..b..s..w),name,linktext) else r = '<span class="error">La lingva kodo "'.. code .. '" ne estas subtenata en la funkcio language()</span>' end--if return r end--function ekspo.language ------------------------------------------------------------------------ -- put an image and create a link to a language article with an adverb as visible text -- has only one needed parameter, the langcode -- it is used for the templates [[Template:Flag-ar]] until [[Template:Flag-zh]] function ekspo.flag (frame) -- This function builds the infobox used by the [[Template:informkesto]] -- post modifo de [[Template:ŝanĝu ŝablonon]] la sekva estos denove ŝanĝenda! local getArgs = require("Module:Arguments").getArgs local args, code, r args = getArgs(frame, {removeBlanks = false}) code = args[1] r=analyze (code, "flag") -- analyze if the required parameter is wrong if (r~="") then return r -- if r is some other than an empty string, it returns the message and aborts end -- optional parameters local color, background, size, weight color = args['koloro'] or args['color'] background = args['fono'] or args['background'] size = args['grando'] or args['size'] weight = args['pezo'] or args['weight'] local c, b, s, w if (color and (color~="")) then c = "color:" .. color .. ";" else c = "" end b,s = bsbsbs(background,size) if (weight and (weight~="")) then w = "font-weight:" .. testweight(weight) .. ";" else w = "" end code = senfusxigukodon(code) local baseform, linktext, name, flag local buulo = false baseform = getLangNameBaseForm(code) -- risk of type "nil" if (baseform) then linktext = getLangNameAdverb(code) or baseform -- "ejnue" or "volapuke" name = brewArticleTitle(code) or baseform -- "Ejnua lingvo" or "Volapuko" flag = getFlags(code) if (flag) then buulo = chkimage(flag) -- test whether the text from [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] is an image end--if if (buulo) then r = '[[File:' .. flag .. '|20px|border]]' else r = message('noFlag','flag') -- '<span class="error">La paĝo [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] ne enhavas taŭgan flagon.</span>' end r = r .. '&nbsp;<span style="cursor:help;font-family:monospace;font-weight:bold;font-size:small" title="Lingvo: ' .. baseform .. '">' .. cbswcbsw((c..b..s..w),name,linktext) .. "</span>" else r = '<span class="error">La lingva kodo "'.. code .. '" ne estas subtenata en la funkcio flag()</span>' end--if return r end--function ekspo.flag ------------------------------------------------------------------------ -- create a link to a language article with an adverb as visible text followed ... -- has two needed parameters, the langcode and the text function ekspo.lang (frame) -- This function builds the infobox used by the [[Template:informkesto]] -- post modifo de [[Template:ŝanĝu ŝablonon]] la sekva estos denove ŝanĝenda! local getArgs = require("Module:Arguments").getArgs local args, code, text, r args = getArgs(frame, {removeBlanks = false}) code = args[1] text = args[2] r=analyze2 (code, text, "lang") -- analyze if the required parameters are wrong if (r~="") then return r -- if r is some other than an empty string, it returns the message and aborts end -- optional parameters local color, background, lcolor, size, weight, italic, link, short, adjective, au, kaj, antaue color = args['koloro'] or args['color'] background = args['fono'] or args['background'] lcolor = args['l-koloro'] or args['l-color'] size = args['grando'] or args['size'] weight = args['pezo'] or args['weight'] italic = args['kursiva'] or args['italic'] or "" link = args['ligilo'] or args['link'] or "" short = args["mallonge"] adjective = args["adjektivo"] or args["adjective"] or "" -- aktivigas la eligon de adjektivo anstataŭ la kutima adverbo au = args['aŭ'] or args['or'] kaj = args['kaj'] or args['and'] antaue = args['antaŭe'] or args['before'] local c, b, s, w if (color and (color~="")) then c = "color:" .. color .. ";" else c = "" end b,s = bsbsbs(background,size) if (weight and (weight~="") and (s~="")) then w = "font-weight:" .. testweight(weight) .. ";" elseif (weight==nil) or (weight=="") and (s~="") then w = "font-weight: normal;" else w = "" end -- html tags for the font-size, because this is used for both links local link1,link2,link3 if (s~="") or (w~="") then link1 = '<b style="' link2 = '">' link3 = "</b>" else link1 = "" link2 = "" link3 = "" end code = senfusxigukodon(code) local baseform, linktext, name local i = "''" baseform = getLangNameBaseForm(code) -- risk of type "nil" if (baseform) then if jes1yes(adjective) then linktext = getLangNameAdjective(code) or baseform -- "ejnua" or "volapuka" else linktext = getLangNameAdverb(code) or baseform -- "ejnue" or "volapuke" end--if name = brewArticleTitle(code) or baseform -- "Ejnua lingvo" or "Volapuko" -- maldeziro kaj esceptaj lingvokodoj kie kursiveco ne taŭgas if ne0no(italic) or code=="am" or code=="ar" or code=="arc" or code=="bal" or code=="bm" or code=="bn" or code=="bo" or code=="cop" or code=="dv" or code=="dz" or code=="egy" or code=="fa" or code=="ff" or code=="gu" or code=="he" or code=="hi" or code=="hit" or code=="hy" or code=="ja" or code=="ka" or code=="kab" or code=="km" or code=="kn" or code=="ko" or code=="ko-kp" or code=="ko-kr" or code=="lo" or code=="ml" or code=="mnc" or code=="mni" or code=="mnw" or code=="mr" or code=="my" or code=="ne" or code=="ota" or code=="pa" or code=="pi" or code=="ps" or code=="sa" or code=="sd" or code=="si" or code=="sqt" or code=="sux" or code=="ta" or code=="te" or code=="th" or code=="ur" or code=="xpu" or code=="yi" or code=="zh" then i = "" end -- truko por la ĉina local simple if (code=="zh") then simple = args["s"] or args['sh'] if simple and (simple~="") then code = "zh-Hant" end end local l l = template (code, text) -- invoke [[Template:Lang]] local l2 = "" local vorto = "" if (au and (au~="")) then l2 = template(code, au) vorto = " aŭ " elseif kaj and (kaj~='') then l2 = template(code, kaj) vorto = " kaj " elseif antaue and (antaue~='') then l2 = template(code, antaue) vorto = ", antaŭe " end local krampo1 = "[[" local krampo2 = "]]" local streko = "|" if jes1yes(short) then name = "" linktext = "" krampo1 = "" krampo2 = "" streko = "" elseif lcolor~='' and lcolor~=nil then linktext = '<span style="color:' .. lcolor .. '">' .. linktext .. '</span>' end if text ~= "&nbsp;" then if (c~="") or (b~="") or (s~="") then if not ne0no(link) then r = link1 .. s .. w .. link2 .. krampo1 .. name .. streko .. linktext .. krampo2 .. '&nbsp;<span style="' .. c .. b .. '">' .. i .. l .. i .. "</span>" .. link3 if l2~='' then r = r .. vorto .. '<span style="' .. c .. b .. '">' .. i .. l2 .. i .. "</span>" .. link3 end else r = link1 .. s .. w .. link2 .. linktext .. '&nbsp;<span style="' .. c .. b .. '">' .. i .. l .. i .. "</span>" .. link3 if l2~='' then r = r .. vorto .. '<span style="' .. c .. b .. '">' .. i .. l2 .. i .. "</span>" .. link3 end end else if not ne0no(link) then r = krampo1 .. name .. streko .. linktext .. krampo2 .. "&nbsp;" .. i .. l .. i if l2~='' then r = r .. vorto .. i .. l2 .. i end else r = linktext .. "&nbsp;" .. i .. l .. i if l2~='' then r = r .. vorto .. i .. l2 .. i end end end else if (c~="") or (b~="") or (s~="") then if ne0no(link) then r = link1 .. s .. w .. link2 .. linktext .. '&nbsp;' .. link3 else r = link1 .. s .. w .. link2 .. krampo1 .. name .. streko .. linktext .. krampo2 .. '&nbsp;' .. link3 end else if ne0no(link) then r = linktext .. "&nbsp;" else r = krampo1 .. name .. streko .. linktext .. krampo2 .. "&nbsp;" end end end -- transliteracioj por kelkaj lingvoj, aldonoj eblas if code=="zh" or code=="zh-Hant" then if simple~='' and simple~=nil then r = r .. '/<span lang="zh-Hans">' ..simple .. '</span>' end local pinjin = args['p'] or args['pinjino'] local p = "" if pinjin~='' and pinjin~=nil then r = r .. ', [[pinjino|pinjine]]: <span lang="zh-Latn">' .. pinjin .. '</span>' p = "(alia transskribo) " end local wg = args['Wade-Giles'] or args['wg'] if wg~='' and wg~=nil then r = r .. ', [[Wade-Giles]]: <span lang="zh-Latn">' .. wg .. '</span>' end local j = args['j'] or args['kj'] or args['jyutping'] if j~='' and j~=nil then r = r .. ', [[Jyutping]]: <span lang="zh-Latn">' .. j .. '</span>' end local t = args['t'] if (t and (t~="")) then -- se pinjino antaŭas alian transskribon la supre difinita teksto estas antaŭmetata, alie nenio r = r .. ", " .. p .. t end elseif code=="ja" then local h = args['h'] if (h and (h~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. h else r = r .. ', latinliterigo laŭ [[sistemo Hepburn]] <span lang="ja-Latn">' .. h .. '</span>' end end local t = args['t'] if (t and (t~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. t else r = r .. ", " .. t end end elseif code=="ko" or code=="ko-kp" or code=="ko-kr" then local r2 = args['r'] or args['rtk'] if r2~='' and r2~=nil then if text=="&nbsp;" then r = r .. r2 else r = r .. ', latinliterigo laŭ [[Revizia latinliteriga transskribo de la korea lingvo|reviziita transskribo]] <span lang="ko-Latn">' .. r2 .. '</span>' end end local mr2 = args['mr'] if mr2~='' and mr2~=nil then if text=="&nbsp;" then r = r .. mr2 else r = r .. ', latinliterigo laŭ [[transskribo de McCune-Reischauer]] <span lang="ko-Latn">' .. mr2 .. '</span>' end end local t = args['t'] if (t and (t~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. t else r = r .. ", " .. t end end elseif code=="ar" or code=="fa" or code=="ps" or code=="ur" then local d = args['d'] if (d and (d~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. d else r = r .. ", [[DIN 31635|DMG]] " .. '<span lang="' .. code .. '-Latn">' .. d .. '</span>' end end local t = args['t'] if (t and (t~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. t else r = r .. ", " .. t end end elseif (code=="sa") then local ia = args['i'] or args['iast'] if (ia and (ia~="")) then r = r .. ' [[IAST]]: ' .. '<span lang="' .. code .. '-Latn">' .. ia .. '</span>' end elseif (code~="eo") then local t = args['t'] if (t and (t~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. t else r = r .. ", " .. t end end end else r = '<span class="error">La lingva kodo "'.. code .. '" ne estas subtenata en la funkcio lang()</span>' end return r end--function ekspo.lang ------------------------------------------------------------------------ return ekspo 47hwukqeu10gk7u26q61r34xgvsiseg 828 521049 9488231 9487785 2026-10-04T17:14:22Z Taylor 49 126294 buggfix 9488231 Scribunto text/plain -- "Modulo:Lingvonomo" -- 2026-10-04 -- exported functions: -- * language -- create a link to a language article with an adverb as visible text -- * flag -- create a flag followed by a link to a language article with an adverb as visible text -- * lang -- create a link to a language article with an adverb as visible text followed by parsed [[Template:Lang]] -- all those functions have the optional parameters: -- * "koloro" (color) -- defines the color of the text -- * "fono" (background) -- defines the background color of the text -- * "grando" (size) -- defines the size of the text -- * "pezo" (weight) -- defines the font-weight -- error functions: -- * factory -- * message -- * analyze -- * message2 -- * analyze2 -- subhelper functions: -- * getLangNameBaseForm -- has list with exceptions for things like "brazila portugala" -- as opposed to regular "ejnua" or "Volapuko" -- * getLangNameAdverb -- has list with exceptions -- * getLangNameAdjective -- has list with exceptions -- * brewArticleTitle -- has list with exceptions for things like "Belorusa lingvo (Taraŝkevica)" -- as opposed to regular "Ejnua lingvo" or "Volapuko" -- helper functions: -- * senfusxigukodon -- * jes1yes -- * ne0no -- * bsbsbs -- * cbswcbsw -- * getFlags -- * template -- * chkimage -- * testweight -- depends on: -- * "Module:Lili" -- * "Module:Arguments" -- ######################### -- ### ERROR FUNCTIONS ### -- ######################### local messagePrefix = "lua-module-Lingvonomo-" local l10nDef = {} l10nDef["en"] = { noLanguage = "Error in language - in the function", emptyLanguage = "Language is empty - in the function", noText = "Error in the text - in the function", emptyText = "Text is empty - in the function", noFlag = "The page [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] doesnt have a suitable flag." } l10nDef["eo"] = { noLanguage = "Eraro en la lingvo - en la funkcio", emptyLanguage = "Lingvo estas malplena - en la funkcio", noText = "Eraro en la teksto - en la funkcio", emptyText = "Teksto estas malplena - en la funkcio", noFlag = "La paĝo [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] ne enhavas taŭgan flagon." } local function factory( say ) -- Retrieve localized message string in content language -- Precondition: -- say -- string; message ID -- Postcondition: -- Return some message string -- Uses: -- > messagePrefix -- > l10nDef -- mw.language.getContentLanguage() -- mw.message.new() local c = mw.language.getContentLanguage():getCode() local m = mw.message.new( messagePrefix .. say ) local r = false if m:isBlank() then local l10n = l10nDef[c] or l10nDef["en"] r = l10n[say] else m:inLanguage( c ) r = m:plain() end if not r then r = "(((".. say .. ")))" end return r end -- factory() -- for one needed parameter only local function message (first, f) -- first - the first required parameter in the main function is wrong -- f - in which function it occurs local r = "" if (first ~="") then r = factory (first) .. ": " .. f .. "()" end -- error (r, 0) r = "<span class='error'>" .. r .. "</span>" return r end -- message () local function analyze (first, f) -- first - the first required parameter has to be analyzed -- f - in which function it occurs -- r - message text local r ="" if (first ==nil) or (first =="") then local param1 ="" local r ="" if (first==nil) then param1= "noLanguage" end if (first=="") then param1= "emptyLanguage" end r=message (param1, f) return r end return r end -- analyze () -- for two needed parameters local function message2 (first, second, f) -- first - the first required parameter in the main function is wrong -- second - the second required parameter in the main function is wrong -- f - in which function it occurs local r = "" if (first ~="") then r = factory (first) .. ": " .. f .. "()" end if (second ~="") then if (r ~="") then r = r .. "<br />" .. factory (second) .. ": " .. f .. "()" else r = factory (second) .. ": " .. f .. "()" end end -- error (r, 0) r = "<span class='error'>" .. r .. "</span>" return r end -- message2 () local function analyze2 (first, second, f) -- first - the first required parameter has to be analyzed -- second - the second required parameter has to be analyzed -- f - in which function it occurs -- r - message text local r ="" if (first ==nil) or (first =="") or (second ==nil) or (second=="") then local param1 ="" local param2 ="" local r ="" if (first==nil) then param1= "noLanguage" end if (first=="") then param1= "emptyLanguage" end if (second==nil) then param2 ="noText" end if (second=="") then param2 ="emptyText" end r=message2 (param1, param2, f) return r end return r end -- analyze2 () -- ############################# -- ### SUBHELPER FUNCTIONS ### -- ############################# local function getLangNameBaseForm (lang2code) -- do NOT add exceptions for langnames supported by [[Module:Lili]] -- in : "aib" or "vo" or "nenio" -- BEWARE lowercased "zh-Hans" -> "zh-hans" -- out : "ejnua" or "Volapuko" or type "nil" local es2ce ={} -- CRAPPY exceptions for langnames in base form es2ce['ady'] = 'adigea' es2ce['aib'] = 'ejnua' es2ce['ale'] = 'aleuta' es2ce['ang'] = 'anglosaksa' -- eble "malnov-angla" es2ce['arc'] = 'aramea' es2ce['ast'] = 'astura' es2ce['av'] = 'avara' es2ce['bal'] = 'baluĉa' -- ie en la vikio estas alia maltaŭga traduko es2ce['bar'] = 'bavara' es2ce['be-tarask'] = 'belorusa (Taraŝkevica)' es2ce['bi'] = 'bislama' es2ce['bs'] = 'bosna' es2ce['bua'] = 'burjata' es2ce['ch'] = 'ĉamora' es2ce['chg'] = 'ĉagataja' es2ce['chm'] = 'maria' es2ce['ckt'] = 'ĉukĉa' es2ce['crh'] = 'krime-tatara' es2ce['csb'] = 'kaŝuba' es2ce['cv'] = 'ĉuvaŝa' es2ce['din'] = 'dinka' es2ce['dz'] = 'dzonka' es2ce['egy'] = 'antikva egipta' es2ce['el'] = 'novgreka' es2ce['ett'] = 'etruska' es2ce['evn'] = 'evenka' es2ce['ff'] = 'fulana' es2ce['fit'] = 'tornival-finna' es2ce['frr'] = 'nordfrisa' es2ce['fur'] = 'friula' es2ce['fy'] = 'okcidentfrisa' es2ce['gag'] = 'gagauza' es2ce['gd'] = 'skotgaela' es2ce['gil'] = 'kiribata' es2ce['grc'] = 'antikva greka' es2ce['gsw'] = 'svisgermana' es2ce['gsw-fr'] = 'alzaca' es2ce['gv'] = 'manksa' es2ce['hi'] = 'hindia' es2ce['hit'] = 'hitita' es2ce['hsb'] = 'suprasoraba' es2ce['ik'] = 'inupiaka' es2ce['inh'] = 'inguŝa' es2ce['iu'] = 'inuktituta' es2ce['jbo'] = 'Loĵbano' es2ce['kaa'] = 'karakalpaka' es2ce['kab'] = 'kabila' es2ce['kbd'] = 'kabarda' es2ce['kg'] = 'konga' es2ce['kjh'] = 'ĥakasa' es2ce['ko-kp'] = 'korea' es2ce['ko-kr'] = 'korea' es2ce['krc'] = 'karaĉaja-balkara' es2ce['krl'] = 'karela' es2ce['ksh'] = 'kolonja' es2ce['kv'] = 'komia' es2ce['kw'] = 'kornvala' es2ce['kyh'] = 'karuka' es2ce['la'] = 'latina lingvo' es2ce['lbe'] = 'laka' es2ce['lez'] = 'lezga' es2ce['lld'] = 'ladina' es2ce['lmo'] = 'lombarda' es2ce['lua'] = 'luba' es2ce['mdf'] = 'mokŝa' es2ce['mhr'] = 'herbeja maria' es2ce['mic'] = 'mikmaka' es2ce['ml'] = 'malajala' es2ce['mnc'] = 'manĉura' es2ce['mni'] = 'manipura' es2ce['mnw'] = 'mona' es2ce['mos'] = 'mosia' es2ce['mrj'] = 'montara maria' es2ce['myv'] = 'erzja' es2ce['nah'] = 'naŭatla' es2ce['naq'] = 'nama' es2ce['nb'] = 'bukmola' es2ce['non'] = 'norena' es2ce['nr'] = 'sud-ndebela' es2ce['nso'] = 'peda' es2ce['ota'] = 'osmanida turka' es2ce['pag'] = 'pangasina' es2ce['pap'] = 'Papiamento' es2ce['pau'] = 'palaŭa' es2ce['pdc'] = 'pensilvanigermana' es2ce['pi'] = 'palia' es2ce['pms'] = 'piemonta' es2ce['prs'] = 'daria' es2ce['ps'] = 'paŝtuna' es2ce['pt-br'] = 'brazila portugala' -- eble korektenda post alinomo es2ce['sah'] = 'jakuta' es2ce['sc'] = 'sarda' es2ce['scn'] = 'sicilia' es2ce['sco'] = 'skota' es2ce['se'] = 'nordsamea' es2ce['sju'] = 'ume-samea' es2ce['sli'] = 'silezia-germana' es2ce['slo'] = 'slovianska' -- laŭ arkaika ISO 639-2-B estus "slovaka" sed https://iso639-3.sil.org/code/slo nevalida en ISO 639-3 es2ce['sma'] = 'sud-samea' es2ce['smj'] = 'lule-samea' es2ce['smn'] = 'anar-samea' es2ce['sms'] = 'skolt-samea' es2ce['sqt'] = 'sokotria' es2ce['stq'] = 'saterfrisa' es2ce['sty'] = 'siberitatara' es2ce['sux'] = 'sumera' es2ce['szl'] = 'silezia-pola' es2ce['tet'] = 'tetuna' es2ce['tlh'] = 'klingona' es2ce['tli'] = 'tlingita' es2ce['tpi'] = 'Tokpisino' es2ce['ty'] = 'tahitia' es2ce['tyv'] = 'tuva' es2ce['tzl'] = 'talosa' es2ce['uby'] = 'ubiĥa' es2ce['udm'] = 'udmurta' es2ce['vot'] = 'vota' es2ce['wa'] = 'valona' es2ce['wen'] = 'soraba' es2ce['xal'] = 'kalmuka' es2ce['xcu'] = 'kurona' es2ce['xh'] = 'kosa' es2ce['xpu'] = 'punika' es2ce['xvn'] = 'vandala' es2ce['yur'] = 'juroka' es2ce['zh-hans'] = 'ĉina' es2ce['zh-hant'] = 'ĉina' local x2x = es2ce[lang2code] or require('Module:Lili').ek{args={lang2code,['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- risk of "ERR" if (x2x=='ERR') then x2x = nil end--if return x2x -- risk of type "nil" end--function getLangNameBaseForm ------------------------------------------------------------------------ local function getLangNameAdverb (lang3code) -- do NOT add exceptions for adverb forms that can be built automatically and regularly -- in : "aib" or "vo" or "nenio" -- BEWARE lowercased "zh-Hans" -> "zh-hans" -- out : "ejnue" or "volapuke" or type "nil" local es3ce ={} -- CRAPPY exceptions for langnames in adverb form es3ce['be-tarask'] = 'beloruse (Taraŝkevica)' es3ce['egy'] = 'antikvegipte' es3ce['ett'] = 'etruske' es3ce['gsw-fr'] = 'alzace' es3ce['ko-kp'] = 'nordkoree' es3ce['ko-kr'] = 'sudkoree' es3ce['pdc'] = 'pensilvanigermane' es3ce['pt-br'] = 'brazilportugale' es3ce['sju'] = 'ume-samee' es3ce['sli'] = 'silezie-germane' es3ce['sma'] = 'sud-samee' es3ce['smj'] = 'lule-samee' es3ce['smn'] = 'anar-samee' es3ce['sms'] = 'skolt-samee' es3ce['sty'] = 'siberitatare' es3ce['szl'] = 'silezie-pole' es3ce['zh-hans'] = 'ĉine' es3ce['zh-hant'] = 'ĉine' local x3x = es3ce[lang3code] or require('Module:Lili').ek{args={lang3code,['mon']='av',['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- risk of "ERR" if (x3x=='ERR') then x3x = nil end--if return x3x -- risk of type "nil" end--function getLangNameAdverb ------------------------------------------------------------------------ local function getLangNameAdjective (lang4code) -- do NOT add exceptions for adjective forms that can be built automatically and regularly -- in : "aib" or "vo" or "nenio" -- BEWARE lowercased "zh-Hans" -> "zh-hans" -- out : "ejnua" or "volapuka" or type "nil" local es4ce ={} -- CRAPPY exceptions for langnames in adjective form es4ce['be-tarask'] = 'belorusa (Taraŝkevica)' es4ce['egy'] = 'antikva egipta' es4ce['ko-kp'] = 'nordkorea' es4ce['ko-kr'] = 'sudkorea' es4ce['pdc'] = 'pensilvanigermana' es4ce['pt-br'] = 'brazila portugala' es4ce['sju'] = 'ume-samea' es4ce['sli'] = 'silezia germana' es4ce['sma'] = 'sud-samea' es4ce['smj'] = 'lule-samea' es4ce['smn'] = 'anar-samea' es4ce['sms'] = 'skolt-samea' es4ce['szl'] = 'silezia pola' es4ce['zh-hans'] = 'ĉina' es4ce['zh-hant'] = 'ĉina' local x4x = es4ce[lang4code] or require('Module:Lili').ek{args={lang4code,['mon']='aj',['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- risk of "ERR" if (x4x=='ERR') then x4x = nil end--if return x4x -- risk of type "nil" end--function getLangNameAdjective ------------------------------------------------------------------------ local function brewArticleTitle (lang5code) -- do NOT add exceptions for article titles that can be built automatically and regularly -- in : "be-tarask" or "aib" or "vo" -- BEWARE lowercased "zh-Hans" -> "zh-hans" -- out : silly "belorusa lingvo (Taraŝkevica)" or regular "Ejnua lingvo" or "Volapuko", or type "nil" local es5ce ={} -- CRAPPY exceptions for article titles es5ce['be-tarask'] = 'Belorusa lingvo (Taraŝkevica)' es5ce['egy'] = 'Antikva egipta lingvo' es5ce['grc'] = 'Antikva greka lingvo' es5ce['ko-kp'] = 'Korea lingvo' es5ce['ko-kr'] = 'Korea lingvo' es5ce['krc'] = 'Karaĉaja-balkara lingvo' es5ce['kyh'] = 'Karuka lingvo' es5ce['mhr'] = 'Herbeja maria lingvo' es5ce['mnw'] = 'Mon (lingvo)' es5ce['mrj'] = 'Montara maria lingvo' es5ce['ota'] = 'Osmanida turka lingvo' es5ce['orv'] = 'Rusja lingvo' es5ce['pdc'] = 'Pensilvanigermana dialekto' es5ce['pt-br'] = 'Brazila portugala' es5ce['sju'] = 'Ume-samea lingvo' es5ce['sma'] = 'Sud-samea lingvo' es5ce['zh-hans'] = 'Ĉina lingvo' es5ce['zh-hant'] = 'Ĉina lingvo' local x5x = es5ce[lang5code] or require('Module:Lili').ek{args={lang5code,['tip']='AR',['nem']='2',['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- risk of "ERR" if (x5x=='ERR') then x5x = nil end--if return x5x -- risk of type "nil" end--function brewArticleTitle -- ########################## -- ### HELPER FUNCTIONS ### -- ########################## local function senfusxigukodon (lang7code) lang7code = string.lower(lang7code) if (lang7code=='san') then lang7code = 'sa' end--if if (lang7code=='ell') then lang7code = 'el' end--if return lang7code end--function senfusxigukodon ------------------------------------------------------------------------ local function jes1yes (instring) return ((instring=='jes') or (instring=='yes') or (instring=='1')) end--function jes1yes ------------------------------------------------------------------------ local function ne0no (instring) return ((instring=='ne') or (instring=='no') or (instring=='0')) end--function ne0no ------------------------------------------------------------------------ local function bsbsbs (back3ground, si3ze) local bb = '' local ss = '' if (back3ground and (back3ground~='')) then bb = 'background-color:' .. back3ground .. ';' end if (si3ze and (si3ze~='')) then ss = 'font-size:' .. si3ze .. ';' end return bb, ss end--function bsbsbs ------------------------------------------------------------------------ local function cbswcbsw (ccbbssww, na4me, link4text) local r4e if (ccbbssww~="") then r4e = "[[" .. na4me .. '|<span style="' .. ccbbssww .. '">' .. link4text .. "</span>]]" else r4e = "[[" .. na4me .. '|' .. link4text .. "]]" end return r4e end--function cbswcbsw ------------------------------------------------------------------------ local function getFlags (lang9code) -- fetch flag from [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] according to langcode local languageData = mw.loadData('Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj') -- risk of type "nil" return languageData[lang9code] -- risk of type "nil" end--function getFlags(lang9code) ------------------------------------------------------------------------ -- parse the [[Template:Lang]] with two parameters: -- * l -- langcode -- * t -- text local function template (l, t) local frame = mw.getCurrentFrame() local r = frame:expandTemplate{ title = 'Lang', args = { l, t } } return r end ------------------------------------------------------------------------ local function chkimage (ebladosieronomo) -- test if given string could be name of an image local ending = mw.ustring.lower(mw.ustring.sub(ebladosieronomo,-4,-1)) -- get 4 from end and change letters to lower case if (ending==".gif") or (ending==".svg") then return true else return false end--if end--function ------------------------------------------------------------------------ -- analyze if the given value in w is a valid value of the CSS feature font-weight local function testweight (w) local text = mw.ustring.lower(w) if (text=="normal") or (text=="bold") or (text=="bolder") or (text=="lighter") or (text=="100") or (text=="200") or (text=="300") or (text=="400") or (text=="500") or (text=="600") or (text=="700") or (text=="800") or (text=="900") then return w else return "normal" end end -- ############################ -- ### EXPORTED FUNCTIONS ### -- ############################ local ekspo = {} ------------------------------------------------------------------------ -- create a link to a language article with an adverb as visible text -- has only one needed parameter, the langcode -- it is used for the templates [[Template:Ar]] until [[Template:Zh]] function ekspo.language (frame) -- This function builds the infobox used by the [[Template:informkesto]] -- post modifo de [[Template:ŝanĝu ŝablonon]] la sekva estos denove ŝanĝenda! local getArgs = require("Module:Arguments").getArgs local args, code, r args = getArgs(frame, {removeBlanks = false}) code = args[1] r=analyze (code, "language") -- analyze if the required parameter is wrong if (r~="") then return r -- if r is some other than an empty string, it returns the message and aborts end -- optional parameters local color, background, size, weight, accusative color = args['koloro'] or args['color'] background = args['fono'] or args['background'] size = args['grando'] or args['size'] weight = args['pezo'] or args['weight'] accusative = args['akuzativo'] or args['accusative'] -- in this function only local c, b, s, w if ((color==nil) or (color=="")) then c = "color:var(--color-subtle, #54595d);" elseif (color=="defaŭlta") or (color=="normala") then c = "" else c = "color:" .. color .. ";" end b,s = bsbsbs(background,size) if (weight and (weight~="")) then w = "font-weight:" .. testweight(weight) .. ";" else w = "" end code = senfusxigukodon(code) local baseform, linktext, name baseform = getLangNameBaseForm(code) -- risk of type "nil" if (baseform) then if jes1yes(accusative) then -- if "accusative=" has one of those values, then get accusative, else get adverb linktext = require('Module:Lili').ek{args={code,['mon']='li',['fle']='n',['err']='ERR',['myparentoverridetestonly']='Module:Lingvonomo'}} -- "ejnuan lingvon" or "Volapukon" if (linktext=='ERR') then linktext = baseform -- !!!FIXME!!! end--if else linktext = getLangNameAdverb(code) or baseform -- "ejnue" or "volapuke" end--if name = brewArticleTitle(code) or baseform -- "Ejnua lingvo" or "Volapuko" r = cbswcbsw((c..b..s..w),name,linktext) else r = '<span class="error">La lingva kodo "'.. code .. '" ne estas subtenata en la funkcio language()</span>' end--if return r end--function ekspo.language ------------------------------------------------------------------------ -- put an image and create a link to a language article with an adverb as visible text -- has only one needed parameter, the langcode -- it is used for the templates [[Template:Flag-ar]] until [[Template:Flag-zh]] function ekspo.flag (frame) -- This function builds the infobox used by the [[Template:informkesto]] -- post modifo de [[Template:ŝanĝu ŝablonon]] la sekva estos denove ŝanĝenda! local getArgs = require("Module:Arguments").getArgs local args, code, r args = getArgs(frame, {removeBlanks = false}) code = args[1] r=analyze (code, "flag") -- analyze if the required parameter is wrong if (r~="") then return r -- if r is some other than an empty string, it returns the message and aborts end -- optional parameters local color, background, size, weight color = args['koloro'] or args['color'] background = args['fono'] or args['background'] size = args['grando'] or args['size'] weight = args['pezo'] or args['weight'] local c, b, s, w if (color and (color~="")) then c = "color:" .. color .. ";" else c = "" end b,s = bsbsbs(background,size) if (weight and (weight~="")) then w = "font-weight:" .. testweight(weight) .. ";" else w = "" end code = senfusxigukodon(code) local baseform, linktext, name, flag local buulo = false baseform = getLangNameBaseForm(code) -- risk of type "nil" if (baseform) then linktext = getLangNameAdverb(code) or baseform -- "ejnue" or "volapuke" name = brewArticleTitle(code) or baseform -- "Ejnua lingvo" or "Volapuko" flag = getFlags(code) if (flag) then buulo = chkimage(flag) -- test whether the text from [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] is an image end--if if (buulo) then r = '[[File:' .. flag .. '|20px|border]]' else r = message('noFlag','flag') -- '<span class="error">La paĝo [[Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj]] ne enhavas taŭgan flagon.</span>' end r = r .. '&nbsp;<span style="cursor:help;font-family:monospace;font-weight:bold;font-size:small" title="Lingvo: ' .. baseform .. '">' .. cbswcbsw((c..b..s..w),name,linktext) .. "</span>" else r = '<span class="error">La lingva kodo "'.. code .. '" ne estas subtenata en la funkcio flag()</span>' end--if return r end--function ekspo.flag ------------------------------------------------------------------------ -- create a link to a language article with an adverb as visible text followed ... -- has two needed parameters, the langcode and the text function ekspo.lang (frame) -- This function builds the infobox used by the [[Template:informkesto]] -- post modifo de [[Template:ŝanĝu ŝablonon]] la sekva estos denove ŝanĝenda! local getArgs = require("Module:Arguments").getArgs local args, code, text, r args = getArgs(frame, {removeBlanks = false}) code = args[1] text = args[2] r=analyze2 (code, text, "lang") -- analyze if the required parameters are wrong if (r~="") then return r -- if r is some other than an empty string, it returns the message and aborts end -- optional parameters local color, background, lcolor, size, weight, italic, link, short, adjective, au, kaj, antaue color = args['koloro'] or args['color'] background = args['fono'] or args['background'] lcolor = args['l-koloro'] or args['l-color'] size = args['grando'] or args['size'] weight = args['pezo'] or args['weight'] italic = args['kursiva'] or args['italic'] or "" link = args['ligilo'] or args['link'] or "" short = args["mallonge"] adjective = args["adjektivo"] or args["adjective"] or "" -- aktivigas la eligon de adjektivo anstataŭ la kutima adverbo au = args['aŭ'] or args['or'] kaj = args['kaj'] or args['and'] antaue = args['antaŭe'] or args['before'] local c, b, s, w if (color and (color~="")) then c = "color:" .. color .. ";" else c = "" end b,s = bsbsbs(background,size) if (weight and (weight~="") and (s~="")) then w = "font-weight:" .. testweight(weight) .. ";" elseif (weight==nil) or (weight=="") and (s~="") then w = "font-weight: normal;" else w = "" end -- html tags for the font-size, because this is used for both links local link1,link2,link3 if (s~="") or (w~="") then link1 = '<b style="' link2 = '">' link3 = "</b>" else link1 = "" link2 = "" link3 = "" end code = senfusxigukodon(code) local baseform, linktext, name local i = "''" baseform = getLangNameBaseForm(code) -- risk of type "nil" if (baseform) then if jes1yes(adjective) then linktext = getLangNameAdjective(code) or baseform -- "ejnua" or "volapuka" else linktext = getLangNameAdverb(code) or baseform -- "ejnue" or "volapuke" end--if name = brewArticleTitle(code) or baseform -- "Ejnua lingvo" or "Volapuko" -- maldeziro kaj esceptaj lingvokodoj kie kursiveco ne taŭgas if ne0no(italic) or code=="am" or code=="ar" or code=="arc" or code=="bal" or code=="bm" or code=="bn" or code=="bo" or code=="cop" or code=="dv" or code=="dz" or code=="egy" or code=="fa" or code=="ff" or code=="gu" or code=="he" or code=="hi" or code=="hit" or code=="hy" or code=="ja" or code=="ka" or code=="kab" or code=="km" or code=="kn" or code=="ko" or code=="ko-kp" or code=="ko-kr" or code=="lo" or code=="ml" or code=="mnc" or code=="mni" or code=="mnw" or code=="mr" or code=="my" or code=="ne" or code=="ota" or code=="pa" or code=="pi" or code=="ps" or code=="sa" or code=="sd" or code=="si" or code=="sqt" or code=="sux" or code=="ta" or code=="te" or code=="th" or code=="ur" or code=="xpu" or code=="yi" or code=="zh" then i = "" end -- truko por la ĉina local simple if (code=="zh") then simple = args["s"] or args['sh'] if simple and (simple~="") then code = "zh-Hant" end end local l l = template (code, text) -- invoke [[Template:Lang]] local l2 = "" local vorto = "" if (au and (au~="")) then l2 = template(code, au) vorto = " aŭ " elseif kaj and (kaj~='') then l2 = template(code, kaj) vorto = " kaj " elseif antaue and (antaue~='') then l2 = template(code, antaue) vorto = ", antaŭe " end local krampo1 = "[[" local krampo2 = "]]" local streko = "|" if jes1yes(short) then name = "" linktext = "" krampo1 = "" krampo2 = "" streko = "" elseif lcolor~='' and lcolor~=nil then linktext = '<span style="color:' .. lcolor .. '">' .. linktext .. '</span>' end if text ~= "&nbsp;" then if (c~="") or (b~="") or (s~="") then if not ne0no(link) then r = link1 .. s .. w .. link2 .. krampo1 .. name .. streko .. linktext .. krampo2 .. '&nbsp;<span style="' .. c .. b .. '">' .. i .. l .. i .. "</span>" .. link3 if l2~='' then r = r .. vorto .. '<span style="' .. c .. b .. '">' .. i .. l2 .. i .. "</span>" .. link3 end else r = link1 .. s .. w .. link2 .. linktext .. '&nbsp;<span style="' .. c .. b .. '">' .. i .. l .. i .. "</span>" .. link3 if l2~='' then r = r .. vorto .. '<span style="' .. c .. b .. '">' .. i .. l2 .. i .. "</span>" .. link3 end end else if not ne0no(link) then r = krampo1 .. name .. streko .. linktext .. krampo2 .. "&nbsp;" .. i .. l .. i if l2~='' then r = r .. vorto .. i .. l2 .. i end else r = linktext .. "&nbsp;" .. i .. l .. i if l2~='' then r = r .. vorto .. i .. l2 .. i end end end else if (c~="") or (b~="") or (s~="") then if ne0no(link) then r = link1 .. s .. w .. link2 .. linktext .. '&nbsp;' .. link3 else r = link1 .. s .. w .. link2 .. krampo1 .. name .. streko .. linktext .. krampo2 .. '&nbsp;' .. link3 end else if ne0no(link) then r = linktext .. "&nbsp;" else r = krampo1 .. name .. streko .. linktext .. krampo2 .. "&nbsp;" end end end -- transliteracioj por kelkaj lingvoj, aldonoj eblas if code=="zh" or code=="zh-Hant" then if simple~='' and simple~=nil then r = r .. '/<span lang="zh-Hans">' ..simple .. '</span>' end local pinjin = args['p'] or args['pinjino'] local p = "" if pinjin~='' and pinjin~=nil then r = r .. ', [[pinjino|pinjine]]: <span lang="zh-Latn">' .. pinjin .. '</span>' p = "(alia transskribo) " end local wg = args['Wade-Giles'] or args['wg'] if wg~='' and wg~=nil then r = r .. ', [[Wade-Giles]]: <span lang="zh-Latn">' .. wg .. '</span>' end local j = args['j'] or args['kj'] or args['jyutping'] if j~='' and j~=nil then r = r .. ', [[Jyutping]]: <span lang="zh-Latn">' .. j .. '</span>' end local t = args['t'] if (t and (t~="")) then -- se pinjino antaŭas alian transskribon la supre difinita teksto estas antaŭmetata, alie nenio r = r .. ", " .. p .. t end elseif code=="ja" then local h = args['h'] if (h and (h~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. h else r = r .. ', latinliterigo laŭ [[sistemo Hepburn]] <span lang="ja-Latn">' .. h .. '</span>' end end local t = args['t'] if (t and (t~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. t else r = r .. ", " .. t end end elseif code=="ko" or code=="ko-kp" or code=="ko-kr" then local r2 = args['r'] or args['rtk'] if r2~='' and r2~=nil then if text=="&nbsp;" then r = r .. r2 else r = r .. ', latinliterigo laŭ [[Revizia latinliteriga transskribo de la korea lingvo|reviziita transskribo]] <span lang="ko-Latn">' .. r2 .. '</span>' end end local mr2 = args['mr'] if mr2~='' and mr2~=nil then if text=="&nbsp;" then r = r .. mr2 else r = r .. ', latinliterigo laŭ [[transskribo de McCune-Reischauer]] <span lang="ko-Latn">' .. mr2 .. '</span>' end end local t = args['t'] if (t and (t~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. t else r = r .. ", " .. t end end elseif code=="ar" or code=="fa" or code=="ps" or code=="ur" then local d = args['d'] if (d and (d~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. d else r = r .. ", [[DIN 31635|DMG]] " .. '<span lang="' .. code .. '-Latn">' .. d .. '</span>' end end local t = args['t'] if (t and (t~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. t else r = r .. ", " .. t end end elseif (code=="sa") then local ia = args['i'] or args['iast'] if (ia and (ia~="")) then r = r .. ' [[IAST]]: ' .. '<span lang="' .. code .. '-Latn">' .. ia .. '</span>' end elseif (code~="eo") then local t = args['t'] if (t and (t~="")) then if text=="&nbsp;" then r = r .. t else r = r .. ", " .. t end end end else r = '<span class="error">La lingva kodo "'.. code .. '" ne estas subtenata en la funkcio lang()</span>' end return r end--function ekspo.lang ------------------------------------------------------------------------ return ekspo 47hwukqeu10gk7u26q61r34xgvsiseg 828 521053 9488233 9487792 2026-10-04T17:20:13Z Taylor 49 126294 9488233 wikitext text/x-wiki {{Modula navigado}} == Utilo == Vokata sole el lingvokodaj ŝablonoj el kategorioj [[:Kategorio:Ŝablono:Lingvonomo]] kaj [[:Kategorio:Ŝablono:Lingvonomo kun flag-x]] kaj [[:Kategorio:Ŝablono:Lingvonomo kun lang-x]]. * [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace=828&name=Lingvonomo templatecount] * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2Fngvonomo\|language%2F&title=Special:Ser%C4%89i&ns10=1 is (language)] * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2Fngvonomo\|lang%2F&title=Special:Ser%C4%89i&ns10=1 is (lang)] * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2Fngvonomo\|flag%2F&title=Special:Ser%C4%89i&ns10=1 is (flag)] * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9471242&oldid=9471241 nebon (GEMINI)] * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9471379&oldid=9339027 nebon (modulo)] * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9473646&oldid=8420945 nebon (Projekto:Ŝablonoj/Petoj)] == Memtesto == === Rekte per la modulo === ==== Ligilo al artikolo pri lingvo kun adverba teksto ==== :: ĉefa versio <pre> {{#invoke:Lingvonomo|language|de|koloro=green}} </pre> {{#invoke:Lingvonomo|language|de|koloro=green}} :: proveja versio <pre> {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|de|koloro=green}} </pre> {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|de|koloro=green}} ==== Malfacilaj lingvokodoj ==== :: proveja versio : zea * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|zea|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zea|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zea|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : pdc * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|pdc|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|pdc|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|pdc|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : ur * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|ur|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ur|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ur|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : sa * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|sa|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|sa|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|sa|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : sma * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|sma|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|sma|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|sma|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : sju * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|sju|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|sju|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|sju|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : grc * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|grc|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|grc|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|grc|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : yrk * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|yrk|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|yrk|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|yrk|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : enm * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|enm|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|enm|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|enm|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : zh * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|zh|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zh|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zh|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : zh-Hans * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|zh-Hans|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zh-Hans|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zh-Hans|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : zh-Hant * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|zh-Hant|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zh-Hant|qwertyuiop|koloro=pink}} : ko * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|ko|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ko|qwertyuiop|koloro=pink}} : ko-kp * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|ko-kp|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ko-kp|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ko-kp|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : ko-kq (nevalida) * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|ko-kq|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ko-kq|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ko-kq|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : ko-kr * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|ko-kr|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ko-kr|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|ko-kr|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : be-tarask * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|be-tarask|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|be-tarask|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|be-tarask|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : PT-br (malbona uskleco sed la modulo ignoras ĝin) * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|PT-br|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|PT-br|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|PT-br|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} : gsw-fr (malbona uskleco sed la modulo ignoras ĝin) * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|gsw-fr|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|gsw-fr|qwertyuiop|koloro=pink}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|gsw-fr|qwertyuiop|koloro=pink|adjektivo=jes}} ==== Variantoj kun diversaj nedevigaj parametroj ==== :: proveja versio ("adjektivo=jes" NE funkcias) <pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|de|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green|fono=orange}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green|fono=orange|grando=150%}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green|fono=orange|grando=200%|adjektivo=jes}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green|fono=orange|grando=250%|akuzativo=jes}} </pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|de|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green|fono=orange}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green|fono=orange|grando=150%}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green|fono=orange|grando=200%|adjektivo=jes}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|dsb|koloro=green|fono=orange|grando=250%|akuzativo=jes}} ==== Kun antaŭa flago ==== <pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|de}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|dsb}} </pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|de}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|dsb}} ==== Flagoj kun diversaj aldonaj formatoj ==== <pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|de|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|dsb|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|dsb|koloro=green|fono=orange}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|dsb|koloro=green|fono=orange|grando=150%}} </pre> redonas * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|de|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|dsb|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|dsb|koloro=green|fono=orange}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|dsb|koloro=green|fono=orange|grando=150%}} ==== Ligilo al artikolo pri lingvo kun sekva teksto, ĉirkaŭ kiu troviĝas <code><nowiki>{{span}}</nowiki></code> kun indiko pri la uzata lingvo ==== <pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|de|Guten Tag!}} </pre> redonas * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|de|Guten Tag!}} ==== Varianto kun diversaj formatoj ==== <pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|de|Hallo!|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green|fono=orange}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green|fono=orange|grando=150%}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green|fono=orange|grando=150%|pezo=bold}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green|fono=orange|grando=150%|pezo=bild}} </pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|de|Hallo!|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green|fono=orange}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green|fono=orange|grando=150%}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green|fono=orange|grando=150%|pezo=bold}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|Dobry źeń!|koloro=green|fono=orange|grando=150%|pezo=bild}} <pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|av|koloro=green|fono=orange|grando=200%|adjektivo=jes}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|av|koloro=green|fono=orange|grando=250%|akuzativo=jes}} </pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|av|koloro=green|fono=orange|grando=200%|adjektivo=jes}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|dsb|av|koloro=green|fono=orange|grando=250%|akuzativo=jes}} === Nerekte per provejaj ŝablonoj de unuopaj lingvoj === ==== Uzante funkcion "language" ==== <pre> * {{la/provejo}} * {{la/provejo|koloro=green}} * {{la/provejo|koloro=green|fono=yellow}} * {{la/provejo|koloro=green|fono=yellow|grando=150%}} </pre> * {{la/provejo}} * {{la/provejo|koloro=green}} * {{la/provejo|koloro=green|fono=yellow}} * {{la/provejo|koloro=green|fono=yellow|grando=150%}} * Tio funkcias, ĉar en {{ŝ|La/provejo}} aperas ĉiuj parametroj. ==== Uzante funkcion "flag" ---- <pre> * {{Flag-de}} * {{Flag-de|koloro=green}} * {{Flag-de|koloro=green|fono=yellow}} * {{Flag-de|koloro=green|fono=yellow|grando=150%}} * {{Flag-de|koloro=green|fono=yellow|grando=150%|pezo=bold}} </pre> * {{Flag-de}} * {{Flag-de|koloro=green}} * {{Flag-de|koloro=green|fono=yellow}} * {{Flag-de|koloro=green|fono=yellow|grando=150%}} * {{Flag-de|koloro=green|fono=yellow|grando=150%|pezo=bold}} ====Uzante funkcion "lang"==== <pre> * {{Lang-de/provejo|Katze}} * {{Lang-de/provejo|Katze|koloro=green}} * {{Lang-de/provejo|Katze|koloro=green|fono=yellow}} * {{Lang-de/provejo|Katze|koloro=green|fono=yellow|grando=150%}} </pre> * {{Lang-de/provejo|Katze}} * {{Lang-de/provejo|Katze|koloro=green}} * {{Lang-de/provejo|Katze|koloro=green|fono=yellow}} * {{Lang-de/provejo|Katze|koloro=green|fono=yellow|grando=150%}} * Tio funkcias, ĉar en {{ŝ|Lang-de/provejo}} aperas ĉiuj parametroj. {{hr3}} === Erarmesaĝoj === ==== Erarmesaĝoj se mankas parametro ==== <pre> * {{#invoke:Lingvonomo|language}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|de}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang}} </pre> * {{#invoke:Lingvonomo|language}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|de}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang}} {{hr3}} ====Erarmesaĝo se lingvokodo ne estas trovita en submodulo==== <pre> * {{#invoke:Lingvonomo|language|xyz}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|xyz}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|xyz}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|xyz|Blabla}} </pre> * {{#invoke:Lingvonomo|language|xyz}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|language|xyz}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|xyz}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|xyz|Blabla}} {{hr3}} ==== Erarmesaĝo se lingvokodo estas trovita, sed la flago ne taŭgas ==== <pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|ba}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|ceb}} </pre> redonas * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|ba}} * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|flag|ceb}} {{hr3}} === Transskribado === :: ĉefa versio <pre> * {{#invoke:Lingvonomo|lang|zh|刘慈欣|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} </pre> * {{#invoke:Lingvonomo|lang|zh|刘慈欣|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} <pre> * {{lang-zh|刘慈欣|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} * {{lang-zh|<!--刘慈欣-->|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} </pre> * {{lang-zh|刘慈欣|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} * {{lang-zh|<!--刘慈欣-->|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} {{hr3}} :: proveja versio <pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zh|刘慈欣|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} </pre> * {{#invoke:Lingvonomo/provejo|lang|zh|刘慈欣|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} <pre> * {{lang-zh/provejo|刘慈欣|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} * {{lang-zh/provejo|<!--刘慈欣-->|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} </pre> * {{lang-zh/provejo|刘慈欣|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} * {{lang-zh/provejo|<!--刘慈欣-->|aŭ=劉慈欣|p=Liú Cíxīn}} {{hr3}} == Bezonataj == * [[Modulo:Lili]] * [[Modulo:Arguments]] rpz1arc72p2msat8xwllvn1tywpfccq 0 524780 9488400 9453205 2026-10-05T03:56:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Palembang location.png|eta|280ra|La ĉefurbo de Sumatro dum la epoko de Ĉen Zuji]] '''Ĉen Zuji''' (en ĉina 陳祖義) estis [[Ĉinoj|ĉina]] [[pirato]] el [[Guangdong]] de la 14a jarcento, kaj estis unu el plej respektataj kaj timigitaj piratoj el multaj kiuj infestis la marojn de Sudorienta Azio. Li regis la urbon [[Palembang]], kie li havis 5,000 homojn kaj 10 ŝipojn kaj el tie patrolis la akvojn de la [[Markolo de Malako]] por rabadi navigadon kaj predi kaj indiĝenajn kaj eksterlandajn komercistojn dum kelkaj jaroj,<ref>{{cite web |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/hero-of-the-ming-dynasty-the-man-who-mapped-the-world-417584.html |title=Hero of the Ming Dynasty: The man who mapped the world - Asia - World |publisher=The Independent |date=2006-09-26 |accessdate=2012-07-22 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-05-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140812221754/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/hero-of-the-ming-dynasty-the-man-who-mapped-the-world-417584.html |arkivdato=2014-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812221754/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/hero-of-the-ming-dynasty-the-man-who-mapped-the-world-417584.html |archivedate=2014-08-12 }}</ref><ref>http://findarticles.com/p/articles/mi_7066/is_28/ai_n28437719/pg_2/{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ĝis sia malvenko fare de la admiralo [[Ĉeng He]] en 1407. Tiu portis lin reen al Ĉinio por puno. Ĉen estis ekzekutita ĉe [[Nankino]] iom poste la saman jaron. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Piratoj]] [[Kategorio:Ĉina diasporo]] npambemlbowahskrububk0vuzzvljzj 0 530285 9488469 9470720 2026-10-05T10:21:35Z Crosstor 3176 /* C */ 9488469 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Hódmezővásárhely]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[agronomo]] [[Lajos Ábrahám]] * [[János Angyal (instruisto)]] * [[Imre Antal (pianisto)]] == B == * [[episkopo]] [[Bertalan Sándor Badalik]] * [[kuracisto]] [[György Bakay]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[advokato]] [[Ármin Balassa]] * [[János Bálint (flutisto)]] * [[biokemiisto]] [[Ilona Banga]] * [[skulptisto]] [[László Bánvölgyi]] * luktisto [[István Baranya]] * [[István Barta (pentristo)]] * [[aktoro]] [[Emma Bessenyei]] * historiisto [[Sándor Bezdán]] * [[kemiisto]] [[Rezső Bognár]] == C == * hobojisto [[Emília Csánky]] == D == * [[Pál Diószegi Szabó]], historiisto == E == * [[fotisto]] [[János Eifert]] * instruisto [[Ákos Endrei]] * instruisto [[Péter Erdélyi]] * [[fasonisto]] [[Gyula Ernyey]] == F == * [[kemiisto]] [[László Fári]] * [[aktoro]] [[Violetta Ferrari]] * [[József Fodor (pentristo)]] * biologo [[József Frank]] == G == * aktoro [[Katalin Gombos]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[ĝenerala kuracisto]] [[István Grezsa]] * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[historiisto]] [[Gábor Gyáni]] * [[fizikisto]] [[József Gyulai]] * [[skermisto]] [[József Gyuricza]] == H == * [[instruisto]] [[Imre Hajnal]] * filmisto, pentristo [[Dezső Ákos Hamza]] * [[lingvisto]] [[János Harmatta]] * [[Adolf Havas (instruisto)]] * [[pianisto]] [[Endre Hegedűs]] * [[Sándor Héjja (agronomo)]] * [[juristo]] [[Mihály Herczegh]] * pentristo [[Ferenc Hézső]] * [[Imre Horváth (biologo)]] == I == * [[operkantisto]] [[Róbert Ilosfalvy]] * kuracisto [[József Imre (1851)]] * kuracisto [[József Imre (1884)]] * [[Sándor Imre (pedagogo)]] * [[inĝeniero]] [[Tamás Insperger]] * [[notario]] [[Dezső Irányi]] == J == * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] == K == * [[Béla Kádár (agronomo)]] * skulptisto [[Ede Kallós]] * skulptisto [[István Kamotsay]] * operkantisto [[Ernő Kenéz]] * [[Éva Kis (geografo)]] * juristo [[Károly Kmety]] * operkantisto [[Krisztina Kónya]] * [[Ferenc Kovács (politikisto)]] * [[pentristo]] [[István Kurucz D.]] == L == * aktoro [[Borbála Labancz]] * [[bankisto]] [[Csaba Lantos]] * [[skulptisto]] [[Györgyi Lantos]] * [[ministro]] [[János Lázár (ministro)|János Lázár]] * aktoro [[Margit Lontay]] * aktoro [[Ödön Lubinszky]] == M == * urbestro [[Péter Márki-Zay]] == N == * operkantisto [[Margit Nagy]] == O == * [[Lajos Olasz (historiisto)]] * ĵurnalisto [[Ede Ormos]] * patologo [[Jenő Ormos]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] == P == * [[György Pálffy (aktoro)]] * [[meteologo]] [[György Péczely]] * aktoro [[Gerda Pikali]] == R == * [[matematikisto]] [[András Rapcsák (matematikisto)|András Rapcsák]] == S == * [[Pál Sándor (politikisto)]] * aktoro [[Samu Szabó]] * [[György Székely (arkeologo)]] * aktoro [[József Szerdahelyi]] * aktoro [[Eszter Szilágyi Szabó]] == T == * [[Ferenc Takács (ministro)]] * pentristo [[János Tornyai]] == V == * operkantisto [[Endre Várhelyi]] * dekoraciisto [[Emil Vata]] * instruisto [[Béla Vekerdi]] * sciencohistoriisto [[László Vekerdi]] * aktoro [[Margit Vetró]] * [[László Vörös (kartografo)]] == W == * radiologo [[Ármin Weisz]] * fizikisto [[Ferenc Wittmann]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Hódmezővásárhely]] [[Kategorio:Hódmezővásárhely| ]] 1krk57h6qgvw9zc1ultp93be79jeiry 0 532291 9488159 9341007 2026-10-04T13:54:08Z Sj1mor 12103 9488159 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Creole Woman in a Madras Tignon (Schneider).png|eta|[[Marie Laveau]], fama mambo el [[New Orleans]]. Pentrita de [[George Catlin]] laŭ pentraĵo de Frank Schneider]] '''Mambo''' estas [[honortitolo]] de '''[[sacerdoto|sacerdotino]]''' en la [[haitio|haitia]] [[vuduo]]-kredo. == Fono == En Vuduo ekzistas tri esprimoj por klerikuloj: * '''Mambo''', sacerdotino, kiu praktikas parte nur [[magioe#blanka magio kaj nigra magio|blankan magion]], parte nur [[nigra magio|nigran magion]]; * '''[[hungano]]''', kiu nur okupiĝas je blanka magio. Ili limiĝas je [[adorado]] kaj [[alvokado]] de la pacema [[Radao (Vuduo)|Rada-Loao]] kadre de la [[manismo]] kaj la neŭtral [[gedeo|Gedeo-Loao]]<ref name="wu">[http://www2.webster.edu/~corbetre/haiti/voodoo/biglist.htm Bob Corbett: ''Descriptions of Various Loa of Voodoo''.]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Webster University]], Frühjahr 1990</ref> , kaj * '''[[Bokoro]]j''', kiuj nur okupiĝas je nigra magio; ilia laboro- male al la laboroj de la hunganoj kaj blankmagiaj mamboj devas esti pagataj <ref name="uh">[[Google Books]], Textprobe aus [https://books.google.de/books?id=mocjPF11zKoC&pg=PA191&lpg=PA191&dq=bocor+petro+voodoo&source=bl&ots=b7NsaEa3Js&sig=fk47n-19l1FvbAtZBt-4aXZUVSA&hl=de&sa=X&ei=KujeVOOADcŭUamcg7AD&ved=0CEkQ6AEwBw#v=onepage&q=bocor%20petro%20voodoo&f=false Emmanuel Felix junior: ''Understanding Haitian Voodoo'', S.&nbsp;191.] Xulon Press 2009, ISBN 9781607914877</ref> == Taskoj == La taskoj de la mamboj estas i. a. jenaj [[ceremonio]]j, kiuj okazas subĉiele kaj en [[honfuro|Vuduaj temploj]]: * [[sanigado]] kiel ĉefa celo de vuduo; * [[spiritismo|spiritismaj]] [[seanco]]j; * [[inicado]] de novaj sacerdotinoj kun transdono de la [[asono (raslilo)|asono]] ([[raslilo]] por la sacerdotinaj [[ritualo]]j); * [[antaŭkognado]] kaj [[onejrologio]]; * [[ensorĉo]] kaj [[malbeno|malbenado]]j, kio etendiĝas de [[ammagio]] kaj ekstreme kaze ĝis [[morto]]- malbenoj; kaj * preparado de [[trinkaĵo]]j por multaj celoj. La taskoj povas esti pagataj aŭ nepagataj.<ref name="int">[http://www2.webster.edu/~corbetre/haiti/voodoo/overview.htm Bob Corbett: ''Introduction to Voodoo in Haiti''.]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Webster University, März 1988</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Haitia klerikaro]] [[Kategorio:Voduo]] [[Kategorio:Religio en Haitio]] [[Kategorio:Religiaj titoloj]] 9kg72azo8xay0bcaiavrg8alo3bx04w 0 532603 9488232 8549059 2026-10-04T17:17:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}'''Nia Damo de la Rozario''' aŭ '''Virgulino de la Rozario''' estas [[patroneco]] de [[sankta Maria|Maria]] kultata de la [[Katolika Eklezio]], kiu celebras ĝin la [[7-an de oktobro]].[[Dosiero:Bartolom%C3%A9_Esteban_Perez_Murillo_020.jpg|250ra|Virgulino de la Rozario|eta]]Sankta [[Domingo de Guzmán]] asertis ke la Virgulino Maria aperis al li en 1208 en [[kapelo]] de la [[monaĥejo]] de Prouilhe (Francio) kun [[rozario]] en la manoj, montris al li kiel preĝi per ĝi kaj ordonis ĝin disvastigi inter la homoj. Krome, ŝi ofertis diversajn rekompencojn por uzantoj de la rozario. La sanktulo instruis ĝin al la soldatoj gvidataj de lia amiko Simono la 4-a de Montfort antaŭ la [[batalo]] de Mureto, kies venko estis atribuita al la Virgulino Maria. Tial, de Monfort starigis la unuan kapelon al tiu ĉi patroneco. En la [[15-a jarcento]], la uzado de la rozario defalis. [[Alano de Rupe]] deklaris ke la Virgulino reaperis kaj petis al li revigligi ĝian uzadon, ke li arigu ĉiujn [[miraklo]]jn kiuj okazis danke al la rozario; ankaŭ rememorigis al li la promesojn kiujn kelkajn jarcentojn antaŭe ŝi donis al Sankta Domingo. Famaj patronecoj kiaj [[Nia Damo de Lurdo|Virgulino de Lurdo]] en ŝia apero en [[1858]] kaj la [[Virgulino de Fátima]] en [[1917]] petis al la vidantoj la preĝadon per la rozario. Pluraj papoj de la [[20-a jarcento]] estis tre devotaj al tiu ĉi patroneco, kaj [[Johano Paŭlo la 2-a]] deklaris en [[1978]] ke la rozario estas lia plej ŝatata preĝado. La Virgulino de la Rozario estas patronino de la bataloj, samkiel de urboj kaj loĝlokoj disaj tra la mondo. == Festo == La [[festo]] de [[Dipatrino]] de [[Rozario]] estas celebrata la 7-an de oktobro. La tago estas datreveno de la [[batalo de Lepanto]] (1571), en kiu ŝtatoj de Sankta Ligo, kolektitaj ĉirkaŭ la [[Papa Ŝtato]], venkis ŝiparon de [[Otomana Imperio]]. Papo [[Pio la 5-a]] proklamis en 1572 la tagon festo al Dipatrino de [[Venko]]. Jaron poste, laŭ decido de papo [[Gregorio la 13-a]] oni ŝanĝis la nomon al Festo de Rozario. Papo [[Klemento la 12-a]] en 1716 ordonis solenadon de la tago al la [[Eklezio]] en la tuta mondo, samtempe transmetis solenaĵojn de tiu ĉi tago al la unua [[dimanĉo]] de [[oktobro]]. En 1913 [[Pio la 10-a]] revenigis la feston al la 7-a de oktobro. De 1969, laŭ decido de [[Paŭlo la 6-a]], la 7-an de oktobro estas festata kiel festo al Dipatrino de Rozario. == Apartaj lokoj de la kulto == En la mondo troviĝas pluraj lokoj nomataj sanktejoj al Dipatrino de Rozario. Grandparte ili estas centroj ligitaj al [[dominikanoj]], ĉe kiuj la [[preĝo]] per [[rozario]] havas apartan signifon kaj laŭ [[legendo]] fondinto de la [[Ordeno (eklezio)|ordeno]] – [[Domingo de Guzmán]] – estis ricevinta la rozarion de Dipatrino en [[revelacio]], kian spertis. Nuntempe la [[kulto]] de rozaria preĝo estas ligita kun kulto kaj revelacioj de Plejsankta Virgulino el [[Lourdes]] kaj Dipatrino el [[Fátima]]. Unu el mesaĝoj transdonitaj dum revelacioj estis peto pri senĉesa rozaria preĝo. == Virgulino de Rozario en la arto == * bildo de [[Michelangelo Merisi da Caravaggio]] * bildo de [[Bartolomé Esteban Murillo]] * skulptaĵo [[Virgulino Maria, helpo de la kristanoj]] * pentraĵo [[Festo de la Rozario]] de [[Albrecht Dürer]] == Memorigo == Okaze de [[revelacio]]j de la Dipatrino, en la nun pola vilaĝo ''Gietrzwałd'' ([[distrikto Olsztyn]], ĝis 1945 germane ''Dietrichswalde'' en distrikto ''Allenstein'') - 140 jarojn antaŭe kaj en la portugala vilaĝo [[Fatima]] - antaŭ 100 jaroj, inter [[laiko]]j naskiĝis ideo de la preĝo-kampanjo por la paco en Pollando kaj la mondo ''Rozario ĉe landlimoj'', okaziĝinta la 7-an de oktobro 2017 unue en 320 apudlimaj [[stacio|staciaj]] [[paroĥejo|paroĥejaj]] [[preĝejo]]j kaj poste en 4 mil [[zono]]j ĉirkaŭ Pollando, kun partopreno de preskaŭ 150 mil personoj. Oni ankaŭ preĝis en polaj [[diasporo]]j, interalie en [[Japanio]], [[Nov-Zelando]] kaj [[Afganio]] - en Bagram ([[Provinco Parvan]]) preĝis polaj [[soldato]]j. == Vidu ankaŭ == * [[Maria Apero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20171007002636/http://rozaniecdogranic.pl/ Różaniec do granic] ({{pl}}) [[Kategorio:Katolika Eklezio]] [[Kategorio:Kultado de Maria]] t407u4nxk3bx85wzsbhqhsjnez0tzv2 0 534837 9488275 8752220 2026-10-04T18:26:40Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9488275 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Empress Zoe mosaic Hagia Sophia.jpg|eta|Mozaiko en la Baziliko [[Hagia Sofia]] de Istanbulo: Kristo Pantokratoro kun la imperiestro [[Konstanteno_la_9-a|Konstanteno la 9-a monomako]] kaj lia edzino Zoe.]] '''Kristo Pantokratoro''' ([[Greka lingvo]] ''pas, pasa, pan'' [ĉio] kaj ''kràtein'' (domini per la forto, forte manteni) estas [[ikonografio]] pri [[Jesuo]] tipa de la [[bizanca arto]] kaj ĝenerale de la [[prakristana arto]] kaj ankaŭ de la [[mezepoka arto]] kaj [[absido|absidaj]] [[fresko]]j. Jesuo estas portretita en majesta kaj serioza sinteno, sidanta sur trono kaj benanta per la tri fingroj de la dekstra mano, laŭ la uzo de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|ortodoksa eklezio]]. La Kristo Pantokratoro prezentita en la oritaj riĉaj mozaikoj kiuj ornamas la plej famajn ordoskajn preĝejojn, kiel la baziliko de [[Hagia Sofia]] en [[Istanbulo]] (transformita en moskeon por la turka konkero de [[1453]] kaj poste en muzeon laŭvole de [[Mustafa Kemal Atatürk|Ataturk]]); kaj estas krome tipa objekto de la [[ikona arto]]. Tiu portreto troviĝas en multaj landoj loĝataj de kristanoj. [[Kristo]] en la [[5-a jarcento]] estis konsiderita la organiza principo de la kosmo, generita, kaj nekreita, de [[Dio Patro]], la ŝlosilo por la kompreno de la realo kaj la respondo al la mistero de la ekzisto. La homa deziro pri ordo estis trovinta sian elaŭdiĝon en Jesuo, la [[Logos]] enkarniĝinta, nome la racio kaj la strukturo de la [[universo]]. La homa deziro pri ordo estis trovinta sian elaŭdiĝon en Jesuo, la [[Logos]] enkarniĝinta, taksata kaŭzo, racio kaj strukturo de la kosmo. La implicoj, intelektaj kaj spiritaj, de tiu signifo de la Kosma Kristo sentiĝis kaj sentiĝas ankaŭ hodiaŭ en la tuta kristanimo kaj en ties influo en la okcidenta pensmaniero. Tiu portreto estas deklaro ke [[Dio Filo]] egalas al [[Dio Patro]] en la dieco kaj en krea agado (kaj al la [[Sankta Spirito]]). == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Christ_Pantocrator_(Monreale).JPG|Kristo Pantokratoro en la katedralo de [[Monreale]] (Sicilio). Dosiero:Italo-Byzantinischer Meister 001.jpg|Kristo Pantokratoro en la atabejo de Sankta Angĥelo en Formis (Italio). Dosiero:Christ Pantocrator - Cathedral of Cefalù - Italy 2015 (crop).JPG|Mozajko en la Baziloko-Katedralo de [[Cefalù]] (Sicilio). Dosiero:Pisa Cathedral Pantokrator UP.jpg|Kristo Pantokratoro en la [[Katedralo de Pizo]]. Dosiero:Christ Pantocrator - Capela Palatina - Palermo - Italy 2015.JPG|Kristo Pantokratoro el Palaca Kapelo en la [[Normanda Palaco]]. Dosiero:Monumentomessina0.jpg|Kristo Pantokratoro en la katedralo de [[Mesino]] (Sicilio). Dosiero:SanJuanBautistaMoarves 002.JPG|Kristo Pantokratoro en la katedralo de Ojeda (Hispanio). Dosiero:Sankt Petersburg Auferstehungskirche innen 2005 d.jpg|Kristo Pantokratoro en la [[Katedralo de Resurekto de Kristo]] de [[Sankt-Peterburgo]]. Dosiero:Meister aus Tahull 001.jpg|Absido de [[Sankta Klemento]] en [[Katalunio]]. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kristo Reĝo]] == Bibliografio == * {{En}} Christopher Schonborn, Lothar Kraugh, 1994, ''God's Human Face: The Christ''. * Chatzidakis, Manolis. [[1967]]. "An Encaustic Icon of Christ at Sinai." ''The Art Bulletin'' 49 (3, Sept.): 197–208. Gerry Walters convertit. * Latourette, Kenneth Scott. [[1975]]. ''Beginnings to 1500.'' A History of Christianity, 1. Ed. retractata. San Francisco: Harper Collins. * Schonborn, Christopher. [[1994]]. ''God's Human Face: The Christ Icon.'' Prima editio ''Icôn du Christ: Fondements théologiques élaborés entre le Ie et IIe Conciles de Nicée'' (Fribourg, 1976). Lothar Kraugh convertit. == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Christ_Pantocrator?uselang=it] {{Projektoj}} [[Kategorio:Bizanca arto]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Kristana ikonografio]] [[Kategorio:Sicilio]] [[Kategorio:Kristologio]] 85ju2b2lyiddgx9xapzezw0wxu8ihod 9488276 9488275 2026-10-04T18:30:47Z Kani 670 /* Galerio */ 9488276 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Empress Zoe mosaic Hagia Sophia.jpg|eta|Mozaiko en la Baziliko [[Hagia Sofia]] de Istanbulo: Kristo Pantokratoro kun la imperiestro [[Konstanteno_la_9-a|Konstanteno la 9-a monomako]] kaj lia edzino Zoe.]] '''Kristo Pantokratoro''' ([[Greka lingvo]] ''pas, pasa, pan'' [ĉio] kaj ''kràtein'' (domini per la forto, forte manteni) estas [[ikonografio]] pri [[Jesuo]] tipa de la [[bizanca arto]] kaj ĝenerale de la [[prakristana arto]] kaj ankaŭ de la [[mezepoka arto]] kaj [[absido|absidaj]] [[fresko]]j. Jesuo estas portretita en majesta kaj serioza sinteno, sidanta sur trono kaj benanta per la tri fingroj de la dekstra mano, laŭ la uzo de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|ortodoksa eklezio]]. La Kristo Pantokratoro prezentita en la oritaj riĉaj mozaikoj kiuj ornamas la plej famajn ordoskajn preĝejojn, kiel la baziliko de [[Hagia Sofia]] en [[Istanbulo]] (transformita en moskeon por la turka konkero de [[1453]] kaj poste en muzeon laŭvole de [[Mustafa Kemal Atatürk|Ataturk]]); kaj estas krome tipa objekto de la [[ikona arto]]. Tiu portreto troviĝas en multaj landoj loĝataj de kristanoj. [[Kristo]] en la [[5-a jarcento]] estis konsiderita la organiza principo de la kosmo, generita, kaj nekreita, de [[Dio Patro]], la ŝlosilo por la kompreno de la realo kaj la respondo al la mistero de la ekzisto. La homa deziro pri ordo estis trovinta sian elaŭdiĝon en Jesuo, la [[Logos]] enkarniĝinta, nome la racio kaj la strukturo de la [[universo]]. La homa deziro pri ordo estis trovinta sian elaŭdiĝon en Jesuo, la [[Logos]] enkarniĝinta, taksata kaŭzo, racio kaj strukturo de la kosmo. La implicoj, intelektaj kaj spiritaj, de tiu signifo de la Kosma Kristo sentiĝis kaj sentiĝas ankaŭ hodiaŭ en la tuta kristanimo kaj en ties influo en la okcidenta pensmaniero. Tiu portreto estas deklaro ke [[Dio Filo]] egalas al [[Dio Patro]] en la dieco kaj en krea agado (kaj al la [[Sankta Spirito]]). == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christ_Pantocrator_(Monreale).JPG|Kristo Pantokratoro en la katedralo de [[Monreale]] (Sicilio). Dosiero:Italo-Byzantinischer Meister 001.jpg|Kristo Pantokratoro en la atabejo de Sankta Angĥelo en Formis (Italio). Dosiero:Christ Pantocrator - Cathedral of Cefalù - Italy 2015 (crop).JPG|Mozajko en la Baziloko-Katedralo de [[Cefalù]] (Sicilio). Dosiero:Pisa Cathedral Pantokrator UP.jpg|Kristo Pantokratoro en la [[Katedralo de Pizo]]. Dosiero:Christ Pantocrator - Capela Palatina - Palermo - Italy 2015.JPG|Kristo Pantokratoro el Palaca Kapelo en la [[Normanda Palaco]]. Dosiero:Monumentomessina0.jpg|Kristo Pantokratoro en la katedralo de [[Mesino]] (Sicilio). Dosiero:SanJuanBautistaMoarves 002.JPG|Kristo Pantokratoro en la katedralo de Ojeda (Hispanio). Dosiero:Sankt Petersburg Auferstehungskirche innen 2005 d.jpg|Kristo Pantokratoro en la [[Katedralo de Resurekto de Kristo]] de [[Sankt-Peterburgo]]. Dosiero:Meister aus Tahull 001.jpg|Absido de [[Sankta Klemento]] en [[Katalunio]]. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kristo Reĝo]] == Bibliografio == * {{En}} Christopher Schonborn, Lothar Kraugh, 1994, ''God's Human Face: The Christ''. * Chatzidakis, Manolis. [[1967]]. "An Encaustic Icon of Christ at Sinai." ''The Art Bulletin'' 49 (3, Sept.): 197–208. Gerry Walters convertit. * Latourette, Kenneth Scott. [[1975]]. ''Beginnings to 1500.'' A History of Christianity, 1. Ed. retractata. San Francisco: Harper Collins. * Schonborn, Christopher. [[1994]]. ''God's Human Face: The Christ Icon.'' Prima editio ''Icôn du Christ: Fondements théologiques élaborés entre le Ie et IIe Conciles de Nicée'' (Fribourg, 1976). Lothar Kraugh convertit. == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Christ_Pantocrator?uselang=it] {{Projektoj}} [[Kategorio:Bizanca arto]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Kristana ikonografio]] [[Kategorio:Sicilio]] [[Kategorio:Kristologio]] 39fn5qjhguzhe6i8utdowajc3iir53h 9488277 9488276 2026-10-04T18:31:40Z Kani 670 /* Galerio */ 9488277 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Empress Zoe mosaic Hagia Sophia.jpg|eta|Mozaiko en la Baziliko [[Hagia Sofia]] de Istanbulo: Kristo Pantokratoro kun la imperiestro [[Konstanteno_la_9-a|Konstanteno la 9-a monomako]] kaj lia edzino Zoe.]] '''Kristo Pantokratoro''' ([[Greka lingvo]] ''pas, pasa, pan'' [ĉio] kaj ''kràtein'' (domini per la forto, forte manteni) estas [[ikonografio]] pri [[Jesuo]] tipa de la [[bizanca arto]] kaj ĝenerale de la [[prakristana arto]] kaj ankaŭ de la [[mezepoka arto]] kaj [[absido|absidaj]] [[fresko]]j. Jesuo estas portretita en majesta kaj serioza sinteno, sidanta sur trono kaj benanta per la tri fingroj de la dekstra mano, laŭ la uzo de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|ortodoksa eklezio]]. La Kristo Pantokratoro prezentita en la oritaj riĉaj mozaikoj kiuj ornamas la plej famajn ordoskajn preĝejojn, kiel la baziliko de [[Hagia Sofia]] en [[Istanbulo]] (transformita en moskeon por la turka konkero de [[1453]] kaj poste en muzeon laŭvole de [[Mustafa Kemal Atatürk|Ataturk]]); kaj estas krome tipa objekto de la [[ikona arto]]. Tiu portreto troviĝas en multaj landoj loĝataj de kristanoj. [[Kristo]] en la [[5-a jarcento]] estis konsiderita la organiza principo de la kosmo, generita, kaj nekreita, de [[Dio Patro]], la ŝlosilo por la kompreno de la realo kaj la respondo al la mistero de la ekzisto. La homa deziro pri ordo estis trovinta sian elaŭdiĝon en Jesuo, la [[Logos]] enkarniĝinta, nome la racio kaj la strukturo de la [[universo]]. La homa deziro pri ordo estis trovinta sian elaŭdiĝon en Jesuo, la [[Logos]] enkarniĝinta, taksata kaŭzo, racio kaj strukturo de la kosmo. La implicoj, intelektaj kaj spiritaj, de tiu signifo de la Kosma Kristo sentiĝis kaj sentiĝas ankaŭ hodiaŭ en la tuta kristanimo kaj en ties influo en la okcidenta pensmaniero. Tiu portreto estas deklaro ke [[Dio Filo]] egalas al [[Dio Patro]] en la dieco kaj en krea agado (kaj al la [[Sankta Spirito]]). == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christ_Pantocrator_(Monreale).JPG|Kristo Pantokratoro en la katedralo de [[Monreale]] (Sicilio). Dosiero:Italo-Byzantinischer Meister 001.jpg|Kristo Pantokratoro en la atabejo de Sankta Angĥelo en Formis (Italio). Dosiero:Christ Pantocrator - Cathedral of Cefalù - Italy 2015 (crop).JPG|Mozajko en la Baziloko-Katedralo de [[Cefalù]] (Sicilio). Dosiero:Pisa Cathedral Pantokrator UP.jpg|Kristo Pantokratoro en la [[Katedralo de Pizo]]. Dosiero:Christ Pantocrator - Capela Palatina - Palermo - Italy 2015.JPG|Kristo Pantokratoro el Palaca Kapelo en la [[Normanda Palaco]]. Dosiero:Monumentomessina0.jpg|Kristo Pantokratoro en la katedralo de [[Mesino]] (Sicilio). Dosiero:SanJuanBautistaMoarves 002.JPG|Kristo Pantokratoro en la katedralo de Ojeda (Hispanio). Dosiero:Sankt Petersburg Auferstehungskirche innen 2005 d.jpg|Kristo Pantokratoro en la [[Katedralo de la Resurekto de Kristo]] de [[Sankt-Peterburgo]]. Dosiero:Meister aus Tahull 001.jpg|Absido de [[Sankta Klemento]] en [[Katalunio]]. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kristo Reĝo]] == Bibliografio == * {{En}} Christopher Schonborn, Lothar Kraugh, 1994, ''God's Human Face: The Christ''. * Chatzidakis, Manolis. [[1967]]. "An Encaustic Icon of Christ at Sinai." ''The Art Bulletin'' 49 (3, Sept.): 197–208. Gerry Walters convertit. * Latourette, Kenneth Scott. [[1975]]. ''Beginnings to 1500.'' A History of Christianity, 1. Ed. retractata. San Francisco: Harper Collins. * Schonborn, Christopher. [[1994]]. ''God's Human Face: The Christ Icon.'' Prima editio ''Icôn du Christ: Fondements théologiques élaborés entre le Ie et IIe Conciles de Nicée'' (Fribourg, 1976). Lothar Kraugh convertit. == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Christ_Pantocrator?uselang=it] {{Projektoj}} [[Kategorio:Bizanca arto]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Kristana ikonografio]] [[Kategorio:Sicilio]] [[Kategorio:Kristologio]] iqvd0ylr0ja3tvz548uf4p4u14t9jlx 9488278 9488277 2026-10-04T18:31:59Z Kani 670 9488278 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Empress Zoe mosaic Hagia Sophia.jpg|eta|Mozaiko en la Baziliko [[Hagia Sofia]] de Istanbulo: Kristo Pantokratoro kun la imperiestro [[Konstanteno_la_9-a|Konstanteno la 9-a monomako]] kaj lia edzino Zoe.]] '''Kristo Pantokratoro''' ([[Greka lingvo]] ''pas, pasa, pan'' [ĉio] kaj ''kràtein'' (domini per la forto, forte manteni) estas [[ikonografio]] pri [[Jesuo]] tipa de la [[bizanca arto]] kaj ĝenerale de la [[prakristana arto]] kaj ankaŭ de la [[mezepoka arto]] kaj [[absido|absidaj]] [[fresko]]j. Jesuo estas portretita en majesta kaj serioza sinteno, sidanta sur trono kaj benanta per la tri fingroj de la dekstra mano, laŭ la uzo de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|ortodoksa eklezio]]. ==Priskribo== La Kristo Pantokratoro prezentita en la oritaj riĉaj mozaikoj kiuj ornamas la plej famajn ordoskajn preĝejojn, kiel la baziliko de [[Hagia Sofia]] en [[Istanbulo]] (transformita en moskeon por la turka konkero de [[1453]] kaj poste en muzeon laŭvole de [[Mustafa Kemal Atatürk|Ataturk]]); kaj estas krome tipa objekto de la [[ikona arto]]. Tiu portreto troviĝas en multaj landoj loĝataj de kristanoj. [[Kristo]] en la [[5-a jarcento]] estis konsiderita la organiza principo de la kosmo, generita, kaj nekreita, de [[Dio Patro]], la ŝlosilo por la kompreno de la realo kaj la respondo al la mistero de la ekzisto. La homa deziro pri ordo estis trovinta sian elaŭdiĝon en Jesuo, la [[Logos]] enkarniĝinta, nome la racio kaj la strukturo de la [[universo]]. La homa deziro pri ordo estis trovinta sian elaŭdiĝon en Jesuo, la [[Logos]] enkarniĝinta, taksata kaŭzo, racio kaj strukturo de la kosmo. La implicoj, intelektaj kaj spiritaj, de tiu signifo de la Kosma Kristo sentiĝis kaj sentiĝas ankaŭ hodiaŭ en la tuta kristanimo kaj en ties influo en la okcidenta pensmaniero. Tiu portreto estas deklaro ke [[Dio Filo]] egalas al [[Dio Patro]] en la dieco kaj en krea agado (kaj al la [[Sankta Spirito]]). == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Christ_Pantocrator_(Monreale).JPG|Kristo Pantokratoro en la katedralo de [[Monreale]] (Sicilio). Dosiero:Italo-Byzantinischer Meister 001.jpg|Kristo Pantokratoro en la atabejo de Sankta Angĥelo en Formis (Italio). Dosiero:Christ Pantocrator - Cathedral of Cefalù - Italy 2015 (crop).JPG|Mozajko en la Baziloko-Katedralo de [[Cefalù]] (Sicilio). Dosiero:Pisa Cathedral Pantokrator UP.jpg|Kristo Pantokratoro en la [[Katedralo de Pizo]]. Dosiero:Christ Pantocrator - Capela Palatina - Palermo - Italy 2015.JPG|Kristo Pantokratoro el Palaca Kapelo en la [[Normanda Palaco]]. Dosiero:Monumentomessina0.jpg|Kristo Pantokratoro en la katedralo de [[Mesino]] (Sicilio). Dosiero:SanJuanBautistaMoarves 002.JPG|Kristo Pantokratoro en la katedralo de Ojeda (Hispanio). Dosiero:Sankt Petersburg Auferstehungskirche innen 2005 d.jpg|Kristo Pantokratoro en la [[Katedralo de la Resurekto de Kristo]] de [[Sankt-Peterburgo]]. Dosiero:Meister aus Tahull 001.jpg|Absido de [[Sankta Klemento]] en [[Katalunio]]. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kristo Reĝo]] == Bibliografio == * {{En}} Christopher Schonborn, Lothar Kraugh, 1994, ''God's Human Face: The Christ''. * Chatzidakis, Manolis. [[1967]]. "An Encaustic Icon of Christ at Sinai." ''The Art Bulletin'' 49 (3, Sept.): 197–208. Gerry Walters convertit. * Latourette, Kenneth Scott. [[1975]]. ''Beginnings to 1500.'' A History of Christianity, 1. Ed. retractata. San Francisco: Harper Collins. * Schonborn, Christopher. [[1994]]. ''God's Human Face: The Christ Icon.'' Prima editio ''Icôn du Christ: Fondements théologiques élaborés entre le Ie et IIe Conciles de Nicée'' (Fribourg, 1976). Lothar Kraugh convertit. == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Christ_Pantocrator?uselang=it] {{Projektoj}} [[Kategorio:Bizanca arto]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Kristana ikonografio]] [[Kategorio:Sicilio]] [[Kategorio:Kristologio]] 9452wntcudh00me8xkm2z4phlrtyijf 0 535523 9488110 9315957 2026-10-04T13:15:38Z Sj1mor 12103 9488110 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Paricutín volcano.jpg|eta|250ra|la skoria konuso Paricutín en Meksikio]] [[Dosiero:Magni and Goðahraun1.JPG|eta|250ra|kratero de la 2010-a-Fimmvörðuháls-erubcio en Islando]] '''Skoria kaj cindra konuso ''' estas speco de [[vulkano]]j, kiuj konsistas el [[piroklasta materialo]] kaj tial ankaŭ nomiĝas '''piroklasta konuso'''. Tiaj montkonusoj atingas ofte altecon de nur kelkaj centmetroj kaj diamatrom de maksimume kelkaj metroj. Ili estas, do multe pli malgrandaj ol la pli konataj vulkanformoj [[tavolvulkano]]j kaj [[ŝildvulkano]]j. La skoriaj kaj cindraj vulkanoj havas preskaŭ ĉiam regulan [[konuso|konusa]]n formon kun krutaj flankoj kaj obtusa pinto. Kiel [[flanka vulkano|flankaj vulkanoj]] ili troviĝas ofte sur deklivoj de grandaj vulkanoj, ekzemple de [[Etna]]. == Skoria konuso == '''skoria konuso ''' konsistas el nur malfirme tavoligita [[tefro]], kiu nur kuniĝas de gravito. La flankoj havas, depende de la diametro de la skorio, angulon de ĉ. 33°. Se la vulkanaj kamenoj transportas nur malfirman materialon, la grobaj frgmentoj amasiĝas en remparo ĉirkaŭ la tubo aŭ faŭko kaj la skoria konuso kreskas. Ili estas la plej oftaj vulkanoj sur la kontinentoj. En Mezeŭropo ili troviĝas en la [[Ejfelo]]. La profilo de la vulkana monto estas decidita je la maksimuma dekliva angulo, ĉe kiu la ŝtonŝutaĵoj ankoraŭ estas stabilaj kaj ne moviĝas valen. La grandaj, kaj proksime ĉe al faŭko valenfalantaj fragmentoj povas formi krutajn kaj stabilajn deklivojn. La fajnaj partetoj estas transportataj foren de la faŭko kaj formas je la piedo malkrutajn deklivojn. La klasika konkava vulkankonuso kun centra faŭko ĉe la pinto montras la ŝanĝon de la dekliva formo. Ekzemploj estas la [[Paricutín]] en Meksikio kaj la [[Sunset Crater]] en Arizono. == Fandskoria konuso == [[Dosiero:Puu oo.jpg|eta|Der Schweißschlackenkegel [[Puʻu ʻŌʻō]] ĉe la monto [[Kilauea|Kīlauea]] sur Havajo. La maldikfluida lafo diskrevas kaj formas [[piroklasta materialo|tefron]] de diversa grandeco.]] '''Fandskoria konuso ''' ([[germana lingvo|germane]]: „Schweißschlackenkegel“ aŭ {{Lang-en|spatter cone}} konsistas el pli grandaj ŝtonetoj kaj [[vulkana bombo|vulkanaj bomboj]]. Tiuj partoj estas sufiĉe grandaj por alteriĝi havante ankoraŭ preskaŭ fandtemperaturon kaj ili kungluiĝas al [[fandskorio]]j tuj post la alteriĝo. La flankoj de fandskoria konuso estas ofte multe pli krutaj ol skoria konuso. Ekszemploj estas la ''[[Puʻu ʻŌʻō]]'' ĉe la vulkano [[Kilauea|Kīlauea]] en Havajo aŭ la monto [[Eldborg]] en Islando. == Hidrovulkanaj konusoj == === Cindrokonusoj === [[Dosiero:Bárcena tuff cone.jpg|eta|la [[tofo|tofa]] konuso Bárcena.]] '''Cindrokonuso''' povas estiĝi el [[freatomagma eksplodo|freatomagmaj eksplodoj]], se la supreniranta magmo havas kontakton kun [[terakvo]], [[fandakvo]] aŭ [[marakvo]]. La eksplode estiĝanta [[akvovaporo]] frakasigas la ĉirkaŭantan ŝtonaĵon al [[vulka cindro]], kiu ĉe malgrandaj aŭ etetaj erupcioj deponiĝas ĉirkaŭ la [[vulkana faŭko]] en formo de konuso. Sub premo trans geologiaj tempodaŭroj ili transformiĝas al [[tofo]]). Ili nomiĝas '''tofokonusoj'''. La erupcia potenco de tiuj erupcioj estas malforta, la materio elĵetiĝas en tipaj malkrutaj anguloj. La vulkankonuso havas malkrutan profilon kaj nur malgrandan altecon.<ref>John P. Lockwood, Richard W. Hazlett: ''Volcanoes – Global Perspectives.'' John Wiley and Sons, 2010, ISBN 978-1-4051-6250-0</ref> Ekzemplo estas la tofkonuso [[Bárcena]] sur la meksikia insulo [[San Benedicto]]. === Tofa ringo === [[Dosiero:Hverfell, Northern Iceland.jpg|eta|la tofringo Hverfell dum vintro.]] Ankaŭ '''tofringoj''' estiĝis kiel tofkonusoj per freatomagmaj eksplodoj. Ili estas pli malaltaj ol tofkonusoj kaj havas pli malgrandaj deklivaj anguloj, ofte malpli ol 25 gradoj. Pro la granda diametro kompare al la alteco ili havas tipan ringformon. Ekzemploj de tofringoj estas [[Hverfjall]] en Islando kaj la [[Diamond Head (Havajo)|diamantkapo]] en Havajo. == Literaturo == * Hans-Ulrich Schmincke: ''Vulkanismus''. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2000, ISBN 3-534-17471-2. * Press/Siever: ''Allgemeine Geologie''. Springer Verlag, Berlin-Heidelberg 2008, ISBN 978-3-8274-1812-8. == Eksteraj ligiloj == === Fotoj kaj videoj === {{Projektoj}} {{Commonscat|Spatter cones}} {{Commonscat|Tuff rings}} [[Dosiero:Iceland-Eruption-Fimmvorduhals-2010-03-26-05.jpg|eta|skoria erupcio ĉe Fimmvörðuháls, Islando, marto 2010]] === Sciencaj artikoloj === * [http://www.volcano.si.edu/learn_galleries.cfm?p=6 Pyroklastische Kegel beim Global Volcanism Program] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151001065146/http://volcano.si.edu/learn_galleries.cfm?p=6 |date=2015-10-01 }} (angla) * [http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/index.html V. Camp: ''Scoria cones'', ''How Volcanoes Work'', Dept. of Geological Sciences, San Diego State University] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180228090151/http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/index.html |date=2018-02-28 }} (angla) * [http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Schlackenkegel Schlackenkegel beim Mineralienatlas] (germana) * [http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft6v19p151&chunk.id=d0e12460&toc.id=d0e12419&brand=ucpress University of California Press: ''Volcanology and Geothermal Energy. Chap. 6, Scoria cones and tuff rings''] (angla) * [http://www.toughcone.de/PROJECTS/eurtn.html Carsten Riedel: ''EU-RTN project on cinder cone formation'', Blog ''Tough-cone'', Projects] (angla) * [http://written-in-stone-seen-through-my-lens.blogspot.de/2015/05/anatomy-of-cinder-cone-roadcut-in-land.html Jack Share: ''Anatomy of a Cinder Cone Roadcut in the Land of Cochise and Its Tale of Farallon Plate Geo-Gymnastics - Part I '', Blog ''Written in stone ... seen through my lens''] (angla) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Vulkantipo]] [[Kategorio:Endogena morfodinamiko]] [[Kategorio:Skoria kaj cindra konuso|!]] jw7nvl3wrfddl9zl3d64ibs9nh8my9b 0 535638 9488300 8077467 2026-10-04T19:52:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488300 wikitext text/x-wiki {{informkesto filmo}} '''''We're Not Married!''''' (Ni ne estas geedziĝintaj) estas usona romantisma komedia [[filmo]] de 1952, reĝisorita de Edmund Goulding<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/95315/We-re-Not-Married-/|titolo=We're Not Married! (1952) - Cast & Crew: Director|alirdato=2014-09-26|eldoninto=[[Turner Classic Movies|TCM]]}}</ref> kaj publikigita de [[20th Century Fox]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.imdb.com/title/tt0045317/companycredits?ref_=tt_dt_co|titolo=We're Not Married! (1952) - Company Credits: Distributors|alirdato=2014-09-26|eldoninto=[[IMDb]]}}</ref> La scenaro estis verkita de Nunnally Johnson, dum la historio estis adaptita fare de Dwight Taylor el nepublikigita verko "If I Could Remarry" (Se ni povus regeedziĝi) de Gina Kaus kaj Jay Dratler.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/95315/We-re-Not-Married-/notes.html|titolo=We're Not Married! (1952) - Notes|alirdato=2012-03-04|eldoninto=[[Turner Classic Movies|TCM]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304135020/http://www.tcm.com/tcmdb/title/95315/We-re-Not-Married-/notes.html|arkivdato=2016-03-04}}</ref> En la filmo stelulis [[Victor Moore]], [[Ginger Rogers]], [[Fred Allen]], [[Marilyn Monroe]], David Wayne, Eve Arden, Paul Douglas, Eddie Bracken kaj Mitzi Gaynor. Aliaj geaktoroj estas Louis Calhern, [[Zsa Zsa Gábor]], James Gleason, Paul Stewart kaj Jane Darwell. La intrigo temis pri juĝisto kiu geedzigas parojn antaŭ la valideco de sia posteno. Kiam post du jaroj unu el la paroj intencas divorci, ili konstatas, ke reale ili ne estas oficialaj geedzoj. Krome aliaj kvin paroj malsimile reagas kiam venas sama novaĵo, ke ankaŭ ili ne estas oficialaj geedzoj. == Geaktoroj kaj roloj == * Victor Moore kiel Melvin Bush, juĝisto * [[Ginger Rogers]] kiel Ramona Gladwyn * Fred Allen kiel Steve Gladwyn * [[Marilyn Monroe]] kiel Annabel Jones Norris * David Wayne kiel Jeff Norris * Eve Arden kiel Katie Woodruff * Paul Douglas kiel Hector Woodruff * Eddie Bracken kiel Willie Fisher * Helene Stanley kiel Mary * Mitzi Gaynor kiel Patricia 'Patsy' Reynolds Fisher * Louis Calhern kiel Freddie Melrose * [[Zsa Zsa Gabor]] kiel Eve Melrose * James Gleason kiel Duffy * Paul Stewart kiel Advokato Stone * Jane Darwell kiel Mrs. Bush * [[Lee Marvin]] kiel Pinky * Gloria Talbott kiel Junulino en sonĝa sceno * Richard Buckley kiel radioproduktoro Mr. H.D. Graves ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb title|0045317}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1952]] [[Kategorio:20th Century Fox]] [[Kategorio:Usonaj romantikaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Marilyn Monroe]] h2xgkwbjdgjgf4mcbeu1ovbz1zsyro6 0 538626 9488394 8587068 2026-10-05T03:39:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488394 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bemberg Fondation Toulouse - Le Charlatan - Pietro Longhi - Inv 1029.jpg|eta|200ra|dekstra|[[Pietro Longhi]]: ''La ĉarlatano'', 1757.]] '''''Ĉarlatanismo''''' estas la uzado de [[Medicino|medicinaj praktikoj]] fraŭdaj aŭ nesciantaj.<ref>«Quackery: How Should It Be Defined?». Quackwatch.org. 2009-01-17. [http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/quackdef.html] Konsultita la 2015-11-03.</ref> '''''Kurac-ĉarlatano''''' estas "fraŭda aŭ nescianta farsanto kiu intencas posedi medicinan konon" aŭ "persono kiu intencas, profesie aŭ publike, havi kapablojn, [[kono]]jn aŭ kvalifikojn kiujn li ne havas; nome [[ĉarlatano]]".<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/quack "Quack"] – Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 7a de Februaro 2007.</ref> La antaŭanto de tiu praktiko estas surstrata aŭ enmerkata vendisto de supozitaj [[kuracilo]]j kiuj enhavas sekretajn aŭ magiajn propraĵojn por kuraci [[malsano]]jn. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.dmoz.org//Society/Issues/Health/Fraud/Quackery/ Quackery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150518085639/https://www.dmoz.org//Society/Issues/Health/Fraud/Quackery/ |date=2015-05-18 }} ĉe DMOZ * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/healthfraud.html Medline Plus – entry on Health Fraud] * [https://web.archive.org/web/20090512055224/http://www.fda.gov/fdac/features/1999/699_fraud.html How to Spot Health Fraud] Article from the Food and Drug Administration * [http://www.ftc.gov/bcp/edu/pubs/consumer/health/hea07.shtm 'Miracle' Health Claims: Add a Dose of Skepticism] Article at the Federal Trade Comiision * [http://www.museumofquackery.com Museum of Questionable Medical Devices] – Scienca Muzeo de Minesoto * "[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/smm04 Quackery]." ''Handbook of Texas''. [[Kategorio:Ĉarlatanoj| ]] [[Kategorio:Medicina etiko]] [[Kategorio:Pseŭdoscienco]] [[Kategorio:Trompoj]] bu8plvpkeqqk1l0ip4yhdl62ewluua5 0 543113 9488470 9488011 2026-10-05T10:22:23Z Crosstor 3176 /* D */ 9488470 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto * [[Sándor András (poeto)]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Balázs (historiisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[István Barta (historiisto)]] * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[Sándor Bezdán]], historiisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zalán Bognár]], historiisto * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[László Böőr]], arkivisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro - [[Pál Diószegi Szabó]], historiisto * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Péter Erdélyi]], instruisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gálffy]], historiisto * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[László J. Nagy]], historiisto * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Melinda Kalmár]], historiisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[Gyula Kedves]], muzeologo * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[László Koszta]], historiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Lajos Labádi]], arkivisto * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[István Majoros (historiisto)]] * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[Ferenc Makk]], historiisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[László Marjanucz]], historiisto * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Attila Marosvári]], muzeologo * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Ferenc Mitták]], kulturisto * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[Mária Anna Móró]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Lajos Olasz (historiisto)]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Ernő Raffay]], historiisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Péter Straub (arkeologo)]] * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[György Szabados (historiisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[Ferenc Szabó (historiisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Lajos Mátyás Szabó]], partilaboristo * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] k981bamtypr5oo5vvrnytylvnbnhj1h 9488471 9488470 2026-10-05T10:22:45Z Crosstor 3176 /* D */ 9488471 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto * [[Sándor András (poeto)]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Balázs (historiisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[István Barta (historiisto)]] * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[Sándor Bezdán]], historiisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zalán Bognár]], historiisto * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[László Böőr]], arkivisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro * [[Pál Diószegi Szabó]], historiisto * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Péter Erdélyi]], instruisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gálffy]], historiisto * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[László J. Nagy]], historiisto * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Melinda Kalmár]], historiisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[Gyula Kedves]], muzeologo * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[László Koszta]], historiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Lajos Labádi]], arkivisto * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[István Majoros (historiisto)]] * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[Ferenc Makk]], historiisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[László Marjanucz]], historiisto * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Attila Marosvári]], muzeologo * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Ferenc Mitták]], kulturisto * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[Mária Anna Móró]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Lajos Olasz (historiisto)]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Ernő Raffay]], historiisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Péter Straub (arkeologo)]] * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[György Szabados (historiisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[Ferenc Szabó (historiisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Lajos Mátyás Szabó]], partilaboristo * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] cshjri6txi6nlhkhfc8l3zyx3zxj0wt 0 548213 9488149 8588899 2026-10-04T13:44:08Z Sj1mor 12103 9488149 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ĝarden-krizantemo |koloro = lightgreen |dosiero = Chrysanthemum_morifolium.JPG |dosiero larĝo = 240px |priskribo dosiero = folioj ka floroj de ''[[Podophyllum hexandrum]]'' |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dukotiledonaj plantoj|dukotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = ''[[Asteraloj ]] '' Asterales |familio =''[[Asteracoj]]'' '' Asteraceae '' |subfamilio= Asteroideae |genro = ''[[Krizantemo]]’’ Chrysanthemum |specio = |Taxon2_Rang = |dunomo = Chrysanthemum ''×'' grandiflorum |dunomo aŭtoritato = ([[Thomas Albin Joseph d'Audibert de Ramatuelle|RAMAT.]]) [[Siro Kitamura|KITAM.]] |komunejo = }} La '''ĝarden-krizantemo''' aŭ '''ĝardena krizantemo''' (''Chrysanthemum'' ×''grandiflorum'', [[sinonimo (taksonomio)|sin.]] ''Dendranthema'' × ''grandiflorum'' KITAM.) estas ornamplanto el la [[genro (biologio)|genro]] de la [[Krizantemo]] (''Chrysanthemum''). Temas pri krucado el orientaziaj gepatraj specioj, kiuj estas breditaj en Ĉinujo jam de 3000 jaroj.<ref>Ruth Schneebeli-Graf: ''[http://books.google.de/books?id=gtKHvZDr1RQC Blütenland China Band 1]'', Birkhäuser, 1995, ISBN 9783764351823, p. 80 f.</ref> == Priskribo == La ĝarden-krizantemo estas [[multjara planto|multjara]] [[herba planto|herba]] aŭ je la bazo malmulte lignigita planto, kiuj atingas altecon de 20 ĝis 150 centimetroj. La tigoj estas starantaj. La folij estas larĝe ovoformaj kaj estas kojnoformaj je la folitigo, la folioj longas pli ol 6 centimetroj. La bazaj folioj estas pinataj kaj la apikalaj folioj fariĝas pli kaj pli glatrandaj. La teksturo estas dika kaj leda. La floroj staras en [[kapitulo]]j kaj pluraj kapituloj staras kune. Ene de kapitulo ekzistas du specoj de floroj, la plataj aŭ [[langofloro]]j kaj la tubaj floroj ([[tubfloro]]j). La langofloroj, kiuj nur estas inaj, povas havi diversajn kolorojn (verda, blanka, flava, rosea, ruĝa kaj purpurkolora). La tubfloroj estas duseksaj. Ekzistas kulturvarioj kun simplaj kaj plenaj kapituloj.<ref name="Rothmaler5" /> == Botanika historio == La gepatroj de la ĝardenaj krizantemoj estas diversaj orientaziaj ''Chrysanthemum''-specioj. La ĉefa specio estas la [[hinda krizantemo]] (''Chrysanthemum indicum''), la partoj de la aliaj specioj al la [[hibrido]]j estas necerta. En Ĉinujo la ĝardena krizantemo estas konata jam ekde ĉ. 500 a. K. 1630 oni menciis tie jam 500 kultivaroj. En Eŭropo, precipe en Nederlando, estas konataj ekde la mezo de la 17a jarcento multaj kultivaroj. La planto disvastiĝis grandskale tamen nur ekde la 19a jarcento. Post 1789 kiam enkondukiĝis en Francujo tri ĉinaj ĝardenformoj la botanikisto [[Thomas Albin Joseph d'Audibert de Ramatuelle]], ke tiu hibrido ne apartenas al la specio ''Chrysanthemum indicum'' L. kaj metis ĝin al la nova specio ''Anthemis grandiflora'' <ref>Journal d'Histoire Naturelle 2 (1792), p. 234</ref>, kiun [[Siro Kitamura]] nomiĝis ''Dendranthema'' ×''grandiflorum'',<ref>Acta phytotaxonomica et geobotanica 29 (1978), no. 6, S. 165 .</ref> kiu nomiĝu post la restarigo de la genra nomo ''Chrysanthemum'' 1998 devas havi la nomon ''Chrysanthemum'' ×''grandiflorum''. tiu ĉi nomo [[Broussonet]] uzis unuafoje en 1805 apud ''Ch. indicum'', sed kiel [[nomen nudum]], kiel „nomo sen priskribo“ .<ref>Broussonet, Pierre-Marie-Auguste: Elenchus Horti Botanici Monspeliensis, Montpellier 1805, p. 15</ref> Ramatuelle proponis la nomon ''Chrysanthemum morifolium'',<ref>a.a.O. S. 240.</ref> sed la aŭtoroj de ''Flora of China'' 2011 dubis pri tiu nomon.<ref name="FoC2011" /> Aliaj [[sinonimo]]j estas ekzemple ''Chrysanthemum'' ×''hortorum'' hort. fide W.T.MILL., ''Chrysanthemum'' ×''indicum'' hort. kaj ''Chrysanthemum'' ×''morifolium'' HEMSL.<ref name="Rothmaler5" /> La nomo ''Chrysanthemum'' ×''hortorum'' ne taŭgas, ĉar la menciita aŭtoro Wilhelm Miller ĝin nur menciis kiel [[nomen nudum]] <ref>in: L.H.Bailey: The Standard Cyclopedia of Horticulture, New York 1927, vol. 1, S. 758f.</ref> La pli ol 1.000 kultivaroj estas enordigitaj en multaj kultivaraj grupoj. La Indicum-hibridoj kiel la plej maljuna grupo havas la hindan krizantemon (''Chrysanthemum indicum'') kiel gepatra parto, la de 1917 konataj Koreanum-hibridoj devenas de la ''[[Chrysanthemum zawadzkii]]'' HERBICH, la Rubellum-hibridoj, kiuj venis en la jaro 1930 al Anglujo estas idoj de ''[[Chrysanthemum chanetii]]'' H.LÉV.<ref name="Rothmaler5" /> == Sanigaj efikoj == En la [[Ajurvedo]]-medicino<ref name="Pole2006" /> la „[[pseŭdantio ]]“ estas uzata kontraŭ inflamo kaj malpuran haŭton.<ref name="Urbon2007" /> La kontakto kun plantpartoj kaŭzas kelkfoje haŭtajn iritadojn kaj alergion.<ref name="Bruchhausen1930" /> == Kulturaj signifoj == En [[Japanujo]] la krizantemo, aŭ pli precize la ĝardena krizantemo ([[Japana skribo |japane]] {{lang|ja|菊}}, ''kiku'') estas la simbolo de la [[Japana imperiestra domo]] kaj la trono ankaŭ havas la kromnomon “krizantema trono“. La [[Nacia kaj imperiestra sigelo de Japanio|imperiestra krizantema sigelo]] ankaŭ estas uzata kiel ŝtata blazono kaj la plej alta distingo estas la [[Krizantema ordeno]]. En Francujo la ĝardenkrizantemo estas simbolo por morto kaj malĝojo. Ĝi estas firme ligita al la katolika festo [[festo de ĉiuj sanktuloj]]. En la [[florlingvo]] krizantemo signifas: „mia koro estas libera“. == Fontoj == * Zhu Shi, Christopher J. Humphries, Michael G. Gilbert: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106957 ''Chrysanthemum.'', S. 669 - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): ''Flora of China.'' Volume 20–21: ''Asteraceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2011. ISBN 978-1-935641-07-0 == Referencoj == <references> <ref name="Rothmaler5"> , p. 612–613 </ref> <ref name="FoC2011"> Zhu Shi, Christopher J. Humphries, Michael G. Gilbert: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106957 ''Chrysanthemum.'', S. 669 - textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): ''Flora of China.'' Volume 20–21: ''Asteraceae'', Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2011. ISBN 978-1-935641-07-0. </ref> <ref name="Bruchhausen1930"> Franz von Bruchhausen: Hagers Handbuch der Pharmazeutischen Praxis. Springer, 1930, paĝoj 511-515. 9783540526889 </ref> <ref name="Urbon2007"> Barbara Urbon: Gesundes Wissen aus der Natur: Heilkräuter heute. Georg Thieme, 2007, paĝoj , ISBN = 9783830422471</ref> <ref name="Pole2006"> Sebastian Pole: Ayurvedic medicine: the principles of traditional practice. Elsevier Health Sciences. 2006, ISBN = 9780443100901. </ref> </references> {{Commonscat|Chrysanthemum × morifolium|Garten-Chrysantheme (''Chrysanthemum'' ×''grandiflorum'')}} [[Kategorio:Asteracoj]] [[Kategorio:Hibridaj plantoj]] clozgnl89wzxa7h6itde2kxvor156ar 0 550720 9488464 9480635 2026-10-05T09:56:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488464 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 20000 Varuno [[Dosiero:Varuna symbol (heavy white).svg|24px]] |Kategorio = kubevano |Oficiala_nomo = 20000 Varuna |Aliaj_nomoj = '''2000 WR₁₀₆''' |Bildo = 20000-varuna hst.jpg |Bildo_priskribo = teleskopa vido de Varuno |Dato_de_malkovro = {{dato|28|novembro|2000}} |Malkovrinto = [[Robert S. McMillan]] |Loko_de_malkovro = [[Nacia Observatorio de Kitt Peak|Kitt Peak]] ([[Usono]]) |Epoko = 2457400.5 {{dato|13|januaro|2016}} TDB |Granda_duonakso = 6,451 [[1 E12 m|Tm]] (43,123 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 6,126 Tm (40,947 AU) |Apoapsido = 6,777 Tm (45,300 AU) |Discentreco = 0,05047 |Periodo = 103435,326 [[tago]]j (283,190 [[jaro#Julia jaro|jaroj]]) |Cirkulrapido = 4,53 km/s |Klinangulo = 17,165° |Meza_anomaliangulo = 105,116°<ref>[[Meza anomaliangulo]] por la [[epoko (astronomio)|epoko]] 2457400.5 ({{dato|13|januaro|2016}}) TDB.</ref> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 97,290° |Argumento_de_periapsido = 270,893° |Terdistanco_min = 5,982 [[1 E12 m|Tm]] (39,9905 [[Astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 702 ± 120 km<ref name= "Herschel">[http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2013/09/aa22047-13.pdf ''“TNOs are Cool”: A survey of the trans-Neptunian region''; E. Lellouch ''kaj aliaj''] {{lingvokodo|en}}</ref> |Denso = 0,992 g/cm³ |Maso = ~3,7 × 10²⁰ kg |Falakcelo = 0,22 ms^-2 |Liberiga_rapido = 0,38 km/s |Rotacia_periodo = 0,2643 [[tago]] (6,3436 [[horo]]j) |Temperaturo = ~41–43 [[Kelvino|K]] |Absoluta_magnitudo = 3,6 |Videbla_magnitudo_maks = 19,9 |Albedo_geom = 0,07 ± 0,025 }} '''20000 Varuno''' estas tre granda [[transneptuna objekto]] malkovrita la {{dato|28|novembro|2000}} de la usona [[astronomo]] [[Robert S. McMillan]] en la kadro de la projekto ''[[Spacewatch]]'', elde la [[Nacia Observatorio de Kitt Peak]], proksime de [[Tucson (Arizono)|Tucson]] ([[Arizono]], [[Usono]]). Ĝi estis unuafoje antaŭmalkovrita sur {{J|fota plato}} elde la [[observatorio de la Monto Palomar]] en [[1954]].<ref>[http://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=20000 (20000) Varuna = 2000 WR106; ''observations''] {{lingvokodo|en}}</ref> Ĝi estas ano de la klaso de la [[kubevano]]j: "klasikaj" objektoj de la [[Kujper-zono]], kiuj ne estas en [[orbita resonanco]] kun [[Neptuno (planedo)|Neptuno]].<ref>[http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10B62.html MPEC 2010-B62: Malproksimaj malgrandaj planedoj] {{lingvokodo|en}}</ref><ref>[http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/def_classical.html Klasikaj Kujper-zonaj objektoj, de David Jewitt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170513005732/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/def_classical.html |date=2017-05-13 }} {{lingvokodo|en}}</ref> == Nomo == '''Varuno''' ricevis la nomon de la [[hinduismo|hinduisma]] diaĵo [[Varuno]], unu el plej gravaj diaĵoj de la antikva [[Hindujo]], gardisto de la [[oceano]] kaj de la [[senmorteco]], iome ekvivalento de [[Posejdono]]. Ĝi ricevis la numeron 20000 ĉar ĝi estis la plej granda malkovrita kubevano kaj oni tiam opiniis ĝin pli granda ol [[Cereso]]. == Ecoj == === Formo === [[Dosiero:Varuna artistic.png|dekstra|eta|180px|Artista vido de Varuno, montranta ties formon kaj ruĝecan koloron.]] '''Varuno''' havas {{N|rotacia periodo}} de ĉ. 6,34 horoj kaj [[luma kurbo]] kun du pintoj.<ref>[http://obswww.unige.ch/~behrend/page5cou.html#019979 ''Courbes de rotation d'astéroïdes et de comètes'', el la paĝaro de Raoul Behrend, Universitato de Ĝenevo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181111134209/http://obswww.unige.ch/~behrend/page5cou.html#019979 |date=2018-11-11 }} {{lingvokodo|fr}}</ref> Pro tiu rapida rotacio, malofta ĉe tiel granda korpo, oni pensas, ke ĝi havas formon de longigita [[elipsoido]], kun averaĝa denso proksima de 1 g/cm³ (krude, denso de [[akvo]]). Ekzameno de la luma kurbo montras, ke la plej taŭga formo de '''Varuno''' estus skalenan elipsoido kun b/a = 0,63 – 0,80 kaj c/a = 0,45–0,52. Depost la malkovro de '''Varuno''', ankaŭ [[Haŭmeo]], alia rapidrotacianta (3,9 h) granda objekto de la [[Kujper-zono]] montris longigitan formon. La ĉeesto de [[natura satelito|satelito]] estis hipotezita en [[2002]] pro observoj de luma kurbo.<ref>[http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoonsq.html Aliaj Raportoj pri Asteroidaj Satelitoj, el la TTT-ejo de Wm. Robert Johnston] {{lingvokodo|en}}</ref> === Grando === {| class="wikitable floatleft" style="font-size: 90%;" |+ Takadoj de la grando de Varuno ! Jaro !! Diametro (km) !! referenco |- | [[2001]] || 900 || [[David C. Jewitt|D. Jewitt]] <ref>[https://web.archive.org/web/20060429172225/http://ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/VARUNA/JAE2001.pdf ''The size and albedo of the Kuiper-belt objekt Varuna''; David Jewitt, Herve Aussel, Aaron Evans] {{lingvokodo|en}}</ref> |- | [[2002]] ||1060 || [[Emmanuel Lellouch |E. Lellouch]] <ref>[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0206486 ''Coordinated thermal and optical observations of Trans-Neptunian object Varuna''; E. Lellouch, R. Moreno, J.L. Ortiz, G. Paubert, A. Doressoundiram, N. Peixinho] {{lingvokodo|en}}</ref> |- | [[2005]] ||936 ||[[Will Grundy]] <ref>[http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103505000266''Diverse albedos of small trans-neptunian objects''; W.M. Grundy, K.S. Noll, D.C. Stephens] {{lingvokodo|en}}</ref> |- | [[2005]] || > 621 || [[Kosmoteleskopo Spitzer|Spitzer]], Bando 2-a <ref>[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0702538 ''Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope (2007)''; J. Stansberry, W. Grundy, M. Brown, D. Cruikshank, J. Spencer, D. Trilling, J.-L. Margot] {{lingvokodo|en}}</ref><ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2008ssbn.book..161S ''Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope (2008)''; J. Stansberry, W. Grundy, M. Brown, D. Cruikshank, J. Spencer, D. Trilling, J.-L. Margot] {{lingvokodo|en}}</ref> |- | [[2007]] || 502 ||Spitzer, Bando 1-a |- | [[2010]] || 1003 ||per [[kaŝado (astronomio)|kaŝado]] <ref name = "kasado">[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010DPS....42.2311S ''The 2010, February 19 stellar occultation by Varuna''; B Sicardi ''kaj aliaj''] {{lingvokodo|en}}</ref> |- | [[2013]] ||702 ± 120 || [[Kosmoteleskopo Herschel|Herschel]] <ref name= "Herschel" /> |} La grando de la Kujper-zonaj objektoj povas esti taksita per samtempaj observoj de ties [[varmoradiado]] kaj de reflekto de la [[sunradiado]]. Bedaŭrinde, la mezuro de la termika radiado, malforta pro la malproksimeco, estas pli malhelpita pro la absorbo fare de la [[atmosfero (tero)|atmosfero]]. Krome, la taksado dependas de nekonata parametroj (orientiĝo de la rotacia akso, termika inercio). Sekve, la taksado de la [[albedo]] varias, tio, kio kuntrenas neprecizecon de la grando. La taksadoj de la grando de '''Varuno''' variis inter 500 kaj 1060 km. [[Kaŝado (astronomio)|Kaŝado]] de [[stelo]] far de '''Varuno''' estis observita la {{daton|19|februaro|2010}} dum 28 sekundoj elde [[Camalaú]] kaj dum 52,5 sekundoj elde [[São Luís]] ([[Brazilo]]),<ref name = "kasado" /> kongruas kun ĥordo de 1003 km, sed elde [[Quixadá]], malproksima de 255 km la rezulto estis negativa, tio, kio sugestas longigitan formon. Ĉar la kaŝado okazis proksime de maksimuma brilo de '''Varuno''', ĝi observis la maksimuman ŝajnan surfacon por [[elipsoido|elipsoida]] formo. === Orbito === [[Dosiero:TheKuiperBelt Orbits Varuna DoubleView.svg|maldekstra|eta|230px|Orbitoj de Varuno (blua) kaj [[Plutono]] (ruĝa)]] '''Varuno''' estas klasifikita kiel klasikan {{N|transneptuna objekto}} kaj sekvas [[orbito]]n preskaŭ cirkla kun [[granda duonakso]] de 43,123 [[Astronomia unuo|AU]], simila al tiu de [[50000 Kvavaro]] sed pli klinita. Ĝia [[orbita periodo]] estas proksima de tiu de 50000 Kvavaro. Notinde, la orbitoj de '''Varuno''' kaj [[Plutono]] havas similajn [[klinangulo]]jn kaj estas simile orientitaj (la [[nodo (astronomio)|nodoj]] de ambaŭ orbitoj estas tre proksimaj). Sed male al Plutono, kiu estas en [[orbita resonanco]] 2:3 kun [[Neptuno (planedo)|Neptuno]], '''Varuno''' suferas nenian signifan perturbon fare de Neptuno. La preskaŭ cirkla orbito de '''Varuno''' kontrastas kun tiu, tre [[discentreco|discentra]] (e = 0,25) de Plutono. === Fizikaj ecoj === La surfaco de '''Varuno''' estas modere [[ruĝa]] (simile al tiu de [[50000 Kvavaro|Kvavaro]]) kaj iom da [[akvo|akva]] [[glacio]] estis tie trovita.<ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001A%26A...373L..29L ''NICS-TNG infrared spectroscopy of trans-neptunian objects 2000 EB173 and 2000 WR106''; de J. Licandro, E. Oliva kaj M. Di Martino] {{lingvokodo|en}}</ref> <ref>[http://arxiv.org/abs/1401.5962 ''Rotationally resolved spectroscopy of (20000) Varuna in the near-infrared'' de V. Lorenzi, N. Pinilla-Alonso, J. Licandro, C.M. Dalle Ore kaj J.P. Emery] {{lingvokodo|en}}</ref> Oni ne trovis indicojn de surfaca varieco. Plej verŝajna komponiĝo de la Varuna surfaco estas mikso de amorfa [[silikato]]j (25 %), malsimplaj [[organika kemio|organikaj kemiaĵoj]] (35 %), amorfa [[karbono]] (15 %) kaj akva glacio (15 %) Tamen, oni pridiskutas la komponiĝon entenante 10 % de glacio de [[metano]] Por objekto havante la karakterizaĵojn de '''Varuno''', tiu vaporiĝema substanco ne povas esti esenca: oni estus trudata hipotezi eventon, kiel perforta alfrapo, por kialigi ĝian ĉeeston sur la surfaco. {{-|maldekstre}} == Nana planedo ? == La [[Internacia Astronomia Unio]] ne klasifikis '''Varunon''' kiel [[nanplanedo]]n. Tamen, [[Michael E. Brown]] metis ĝin je la nivelo de "alte verŝajna"<ref>[http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html Kiom da nanaj planedoj estas en la ekstera sunsistemo ?; el la paĝaro de Mike Brown] {{lingvokodo|en}}</ref> kun diametro de 756 km taksita per mezuro de radiado. [[Gonzalo Tancredi]] en [[2010]] klasifikis ĝin kiel "akceptita" sed ne faris pri tio nenian rekomendon.<ref>[http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FIAU%2FIAU5_S263%2FS1743921310001717a.pdf&code=8aae23b4641a3b4e08c095f29250a990 ''Physical and dynamical characteristics of icy "dwarf planets" (plutoids)'' de Gonzalo Tancredi] {{lingvokodo|en}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|20000-varuna-2000-wr106}} * {{en}} [https://web.archive.org/web/20120302031216/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/varuna.html Grando kaj albedo de la Kuiper-zona objekto 2000 Varuno; de David Jewitt kaj Herve Aussel] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20090316194113/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/VARUNA2/JS2002.pdf Fizikaj ecoj de la transneptuna objekto 2000 Varuno; de David Jewitt kaj Scott Sheppard] * {{fr}} [http://www.le-systeme-solaire.net/varuna.html (20000) Varuna; el ''Le système solaire à porté de votre souris''] * {{en}} [https://www.spacereference.org/asteroid/20000-varuna-2000-wr106 20000 Varuna (2000 WR106) ; el ''Space Rference''] {{Sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (19001–20000)#19951-20000|Listo de asteroidoj (19001 - 20000)]] |antaŭ = ''[[19999 Depardieu]]'' |periodo = '''20000 Varuno''' |post = ''[[20001 Marinakoren]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Varuno}} [[Kategorio:Kubevanoj]] [[Kategorio:Malkovrita de Spacewatch]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000]] 5v75fd6ye85gxci5igjdub68gzt6yry 0 551891 9488249 9458194 2026-10-04T18:03:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Vladimir Mikhaylovich Komarov (1927-1967), his wife Valentina Komarov, and their daughter Irina.jpg|eta|Komarov kun sia edzino Valentina Jakovlevna kaj filino Irina Vladimirovna.]] '''Vladimir Miĥajloviĉ Komarov''' ({{lang-ru|Владимир Михайлович Комаров}}, [vlɐˈdʲimʲɪr mʲɪˈxaɪləvʲɪtɕ kəmɐˈrof]; [[16a de marto]] [[1927]] - [[24a de aprilo]] [[1967]]) estis [[Sovetunio|soveta]] testopiloto, kosma [[inĝeniero]] kaj [[kosmonaŭto]] en la unua grupo de kosmonaŭtoj selektitaj en 1960. Li estis unu el plej espertaj kaj bone kvalifikitaj kandidatoj akceptitaj en la Aerforta Grupo Unua. Komarov estis deklarita medicine netaŭga por trejnado aŭ kosmoflugo dufoje dum li estis en la programo, sed lia persisto kaj superaj lertecoj kaj lia sciaro kiel [[inĝeniero]] ebligis lin pluludi aktivan rolon. Dum sia tempo ĉe la Kosmonaŭto Trejncentro, li kontribuis al dezajno de kosmovehiklo, kosmonaŭta trejnado kaj pritaksado kaj publikaj rilatoj. Li estis finfine selektita por estri la unuan sovetan multhoman [[kosmoflugo]]n ''[[Vosĥod 1]]'' kiu prezentis nombrajn teknikajn plinovigojn en la [[kosmokonkuro]]. Komarov estis poste elektita por la rigora tasko estri ''[[Soyuz 1]]'' kiel parto de la konkurenco de [[Sovetunio]] por atingi la [[Luno]]n la unuaj. Lia kosmoflugo per la ''Soyuz 1'' faris lin la unua soveta kosmonaŭto kiu flugis al la ekstera spaco pli ol unu fojon, kaj li iĝis la unua homo kiu mortiĝis dum kosmomisio — li mortiĝis kiam la kosmokajuto de ''Soyuz 1'' koliziis post la reveno en 24a de aprilo 1967 pro malsukceso de la paraŝuto.<ref name="Space Exploration Reference Library">{{Citaĵo el libro|titolo=Space Exploration Reference Library|jaro=2005|ĉapitro=Almanac, Vol 1|redaktinto=Lawrence W. Baker}}</ref> Tamen, ĉar li mortis kiam la kosmokajuto koliziis surgrunden, li ne estis konsiderata kiel [[Soyuz 11|la unua homa morto en la ekstera spaco]]. == Notoj == {{Referencoj|30em}} == Bibliografio == * {{cite book | last1 = Burgess | first1 = Colin | authorlink1=| last2 = Doolan | first2 = Kate | last3 = Vis | first3 = Bert | title = Fallen Astronauts | publisher = University of Nebraska Press | year = 2003 | pages = 272 | isbn = 0-8032-6212-4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=In the Shadow of the Moon: A Challenging Journey to Tranquility, 1965–1969|url=https://archive.org/details/inshadowofmoonch0000fren_d1a4|familia nomo=Burgess|persona nomo=Colin|dato=2007-10-15|eldoninto=University of Nebraska Press|ISBN=978-0-8032-1128-5|paĝoj=448}} * {{cite book | last1 = Burgess | first1 = Colin | last2 = Hall | first2 = Rex | title = The First Soviet Cosmonaut Team: Their lives, legacy and historical impact | isbn = 978-0-387-84823-5}} * {{cite book | last1 = Hall | first1 = Rex | last2 = Shayler | first2 = David | title = The Rocket Men: Vostok & Voskhod, The first Soviet Manned Spaceflights | isbn = 1-85233-391-X}} * {{cite book | last1 = Bizony | first1 = Piers | last2 = Doran | first2 = Jamie |title = Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin | publisher = Bloomsbury Publishing PLC | isbn = 0-7475-3688-0 | year = 1998}} * A.I. Ostashev, ''Sergey Pavlovich Korolyov – The Genius of the 20th Century'' — 2010 M. of Public Educational Institution of Higher Professional Training MGUL ISBN 978-5-8135-0510-2. * "S. P. Korolev. Encyclopedia of life and creativity" – edited by C. A. Lopota, RSC Energia. S. P. Korolev, 2014 ISBN 978-5-906674-04-3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.svengrahn.pp.se/trackind/voskhod1/voskhod1.html Analysis of Voskhod Mission and in flight voice recordings of Komarov compiled de Sven Grahn] * [https://web.archive.org/web/20121227213126/http://www.svengrahn.pp.se/histind/Soyuz1Land/Soyanaly.htm Analysis of Soyuz 1 Mission and in flight voice recordings of Komarov compiled de Sven Grahn] * [http://www2.arnes.si/~ljarkvmk5/ ARK Vladimir M. Komarov] * [http://www.astronautix.com/astros/komarov.htm Komarov] – detala biografio ĉe [http://www.astronautix.com/ Encyclopedia Astronautica] * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/24/newsid_2523000/2523019.stm BBC "On this day" 1967: Russian cosmonaut dies in space crash] * [http://www.zarya.info/Diaries/Voskhod/Komarov.php Zarya – retejo por Sovetaj Misioj, kiaj Vosĥod] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160224104946/http://www.zarya.info/Diaries/Voskhod/Komarov.php |date=2016-02-24 }} * [http://www.baikonuradm.ru/index.php?mod=180 Oficiala retejo de la urba administracio Baikonur – Honoraj civitanoj de Baikonur] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304043952/http://www.baikonuradm.ru/index.php?mod=180 |date=2016-03-04 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Komarov, Vladimir}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetiaj pilotoj]] [[Kategorio:Herooj de Sovetunio]] [[Kategorio:Sovetiaj kosmonaŭtoj]] [[Kategorio:Sovetaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] tehiw5q21keoyzyur7j7mslt1vl9sc3 0 555225 9488331 8569482 2026-10-04T20:53:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488331 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {| class="wikitable collapsible collapsed" align="right" style="margin: 1em; margin-top: 0;" ! colspan="3" style="white-space: nowrap;" | [[Asteroido]]j malkovritaj : 53 |- |colspan="3" align="center" |Nur la nomitaj asteroidoj estas listataj |- | [[21576 McGivney]] || {{dato|19|septembro|1998}} || |- | [[23712 Willpatrick]] || {{dato|1|januaro|1998}} || kun [[Elizabeth R. Dillon|E. R. Dillon]] |- | [[35352 Texas]] || {{dato|7|aŭgusto|1997}} || kun [[Randy Pepper|R. Pepper]] |- | [[38269 Gueymard]] || {{dato|10|septembro|1999}} || kun [[Keith Rivich|K. Rivich]] |- | [[51415 Tovinder]] || {{dato|15|marto|2001}} || rowspan = "5"| kun [[Joseph A. Dellinger|J. A. Dellinger]] |- | [[54820 Svenders]]|| {{dato|11|julio|2001}} |- | [[55276 Kenlarner]]|| {{dato|16|septembro|2001}} |- | [[88297 Huikilolani]]|| {{dato|11|julio|2001}} |- | [[111661 Mamiegeorge]] || {{dato|16|januaro|2002}} |- | [[111818 Deforest]] || {{dato|17|februaro|2002}} || kun [[Joseph A. Dellinger|J. A. Dellinger]] |- | [[115561 Frankherbert]] || {{dato|20|oktobro|2003}} || kun [[Don J. Wells|D. J. Wells]] |- | [[127005 Pratchett]] || {{dato|1|aprilo|2002}} || kun [[Joseph A. Dellinger|J. A. Dellinger]] |} '''William G. DILLON''' (naskiĝis en [[1957]]) estas [[Usono|usona]] [[amatora astronomio|amatora astronomo]], fondinto de la Teamo pri [[asteroido]]j de la Astronomia Klubo de [[Kantono Fort Bend (Teksaso)|Fort Bend]] (''Fort Bend Astronomy Club''<ref>[http://www.fbac.org/ ''Fort Bend Astronomy Club'', oficiala paĝaro] {{lingvokodo|en}}</ref>) Li estis prezidento de la ''[[American Association of Variable Star Observers]]'' de [[2003]] ĝis [[2005]].<ref>[https://www.aavso.org/officers-aavso-1911 Oficistoj de ''AAVSO'' ekde 1911, el la paĝaro de ''AAVSO''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408035124/https://www.aavso.org/officers-aavso-1911 |date=2016-04-08 }} {{lingvokodo|en}}</ref> ''[[Minor Planet Center]]'' kreditas lin de la malkovro aŭ kunmalkovro de 53 [[asteroido]]j<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsAlpha.html MPC alfabeta listo de la asteroidaj malkovrintoj]{{lingvokodo|en}}</ref> inter [[1996]] kaj [[2009]], en kunlaboro kun lia edzino [[Elizabeth R. Dillon]], kaj ankaŭ [[Joseph A. Dellinger]], Max Eastman, [[Paul G. A. Garossino]], Mike Knewtson, [[Randy Pepper]], [[Keith Rivich]] kaj [[Don J. Wells]]. La asteroido [[78393 Dillon]]<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=78393+Dillon JPL Small-Body Database Browser : 78393 Dillon (2002 PW₁₆₅)] {{lingvokodo|en}}</ref> estis nomita en lia honoro. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Malkovrita de William G. Dillon]] {{Ĝermo|Usono|Astronomo}} {{Vivtempo|Dillon, William G.}} [[Kategorio:Usonaj astronomoj]] [[Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj]] qr4d8sxa8uwct2aiyuxw6s13zggbr0m 0 558780 9488151 9488001 2026-10-04T13:51:14Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9488151 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q20825628 } |wdq= |sort=label |columns=label:Paĝo,priskribo,P154,P18,P856 |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Paĝo ! priskribo ! emblemo ! bildo ! oficiala retejo |- | ''[[:d:Q4636265|3DLDF]]'' | | [[Dosiero:3dldf-logo.png|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/3dldf/ |- | ''[[:d:Q24084969|8sync]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/8sync/ |- | ''[[:d:Q24084975|Acct]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/acct/ |- | ''[[:d:Q16825505|adns]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/adns/ |- | ''[[:d:Q113377528|AROUNDMe]]'' | | | | https://savannah.gnu.org/projects/aroundme/ |- | ''[[:d:Q288555|AUCTeX]]'' | | | [[Dosiero:Auctex.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/auctex/ |- | ''[[:d:Q1336937|Autoconf]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Autoconf 2.68 wine.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/autoconf/autoconf.html |- | ''[[:d:Q1324275|Automake]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Autoconf-automake-process.svg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/automake/ |- | ''[[:d:Q106101976|Behistun]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q6131957|Binary File Descriptor library]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q505877|CFEngine]]'' | | [[Dosiero:CFEngine-logo.svg|center|128px]] | | https://www.cfengine.com |- | ''[[:d:Q72271507|Classpathx]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/classpathx/ |- | ''[[:d:Q581256|CLISP]]'' | | [[Dosiero:LogoCLISP.jpg|center|128px]] | [[Dosiero:Clisp snapshot.jpg|center|128px]] | https://clisp.sourceforge.io/ |- | ''[[:d:Q28974884|GNU config scripts]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/config/ |- | ''[[:d:Q1172206|Daten-Montra Erarserĉilo]]'' | | | [[Dosiero:DDD 3.3.11 Screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ddd/ |- | ''[[:d:Q1187020|Denemo]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Denemo 2.0.14 Screenshot under Kubuntu 17.04.png|center|128px]] | http://www.denemo.org/ |- | ''[[:d:Q2291726|DotGNU]]'' | | | | http://www.dotgnu.org/ |- | ''[[:d:Q126721289|Dr. Genius]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1970665|Electric]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Electric eda.png|center|128px]] | https://www.staticfreesoft.com/ |- | ''[[:d:Q76183255|Emacs-muse]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/emacs-muse/ |- | ''[[:d:Q114407516|Emacs/URL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/url/ |- | ''[[:d:Q3723813|Emacs/W3]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/w3/<br/>https://elpa.gnu.org/packages/w3.html |- | ''[[:d:Q5323977|EPrints]]'' | | | | http://www.eprints.org/software/ |- | ''[[:d:Q11201268|FriBidi]]'' | | | | https://fribidi.org/ |- | [[GCC]] | | [[Dosiero:GNU Compiler Collection logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GCC 11.1.0 compiling Chicken screenshot.png|center|128px]] | https://gcc.gnu.org |- | ''[[:d:Q3093130|GCIDE]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://gcide.gnu.org.ua/ |- | ''[[:d:Q1147042|GCompris]]'' | | [[Dosiero:Gcompris logo (2016).svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gcompris 0.61 screenshot.png|center|128px]] | https://gcompris.net/ |- | [[GDB]] | | [[Dosiero:GDB Archer Fish by Andreas Arnez.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU gdb 12.1 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gdb |- | ''[[:d:Q62850490|GDBM]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gdbm/ |- | ''[[:d:Q5555121|Gforth]]'' | | [[Dosiero:Gforth Logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gforth/ |- | ''[[:d:Q50378421|GIFT]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gift/ |- | [[GIMP]] | | [[Dosiero:The GIMP icon - v3.0.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GIMP-3.png|center|128px]] | https://gimp.org |- | [[Glibc]] | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libc |- | ''[[:d:Q113457966|GLUE]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/glue/ |- | ''[[:d:Q62850753|GMediaServer]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gmediaserver/ |- | ''[[:d:Q1142317|Gnash]]'' | | [[Dosiero:GNU Gnash logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnash-0.8.0.png|center|128px]] | https://gnu.org/software/gnash |- | ''[[:d:Q180760|GNAT]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnat/ |- | ''[[:d:Q4039162|GNATS]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnats/ |- | ''[[:d:Q72272134|Gnatsweb]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q3093265|GNOWSYS]]'' | | [[Dosiero:Gnowsys-logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnowsys/ |- | ''[[:d:Q72271704|GNU 3DKit]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu3dkit/ |- | ''[[:d:Q24084970|GNU a2ps]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/a2ps/ |- | ''[[:d:Q117006163|GNU abcsh]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/abcsh/ |- | ''[[:d:Q71171793|GNU Aetherspace]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/aetherspace/ |- | ''[[:d:Q112686586|GNU Alexandria]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/alexandria/ |- | ''[[:d:Q71171749|GNU Alive]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/alive/ |- | ''[[:d:Q5514020|GNU Anubis]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/anubis/ |- | ''[[:d:Q25377392|GNU APL]]'' | | | [[Dosiero:GNU APL.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/apl/ |- | ''[[:d:Q1187993|GNU arch]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-arch/ |- | ''[[:d:Q3093274|GNU Archimedes]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/archimedes/ |- | ''[[:d:Q21404072|GNU Artanis]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/artanis/ |- | ''[[:d:Q1368325|GNU Aspell]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Aspell-ast.png|center|128px]] | http://aspell.net/ |- | ''[[:d:Q71445065|GNU Astronomy Utilities]]'' | | | [[Dosiero:Gnuastro.svg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnuastro/ |- | ''[[:d:Q21405244|GNU Autoconf Archive]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/autoconf-archive/ |- | ''[[:d:Q3093270|GNU AutoGen]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/autogen/ |- | ''[[:d:Q6024222|GNU Awk]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gawk/ |- | ''[[:d:Q72271299|GNU Ball and Paddle]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/ballandpaddle/ |- | ''[[:d:Q72271395|GNU Bayonne]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bayonne/ |- | ''[[:d:Q64776864|GNU bc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bc/ |- | ''[[:d:Q72271638|GNU Beacon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/beacon/ |- | ''[[:d:Q1144975|GNU Binutils]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/binutils/ |- | ''[[:d:Q1071969|GNU bison]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/bison/ |- | ''[[:d:Q76182327|GNU Bool]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bool/ |- | ''[[:d:Q123688258|GNU Boot]]'' | | [[Dosiero:Gnuboot logo light.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnuboot/ |- | ''[[:d:Q24090696|GNU BPEL2oWFN]]'' | | [[Dosiero:Bpel2owfn.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/bpel2owfn/ |- | ''[[:d:Q113775860|GNU C Language Intro and Reference Manual]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q76182682|GNU C reference manual]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-c-manual/ |- | ''[[:d:Q76183736|GNU Ccide]]'' | | | | http://ccide.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q63065322|GNU ccRTP]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/ccrtp/ |- | ''[[:d:Q3093306|GNU cflow]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/cflow/ |- | ''[[:d:Q50378171|GNU Cgicc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cgicc/ |- | ''[[:d:Q494713|GNU Chess]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnomechess.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/chess/ |- | ''[[:d:Q76183853|GNU Cim]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cim/ |- | ''[[:d:Q4039527|GNU Circuit Analysis Package]]'' | | | | http://www.gnucap.org/ |- | ''[[:d:Q1486192|GNU Classpath]]'' | | [[Dosiero:GNU Classpath badge.png|center|128px]] | [[Dosiero:GC SwingDemo.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/classpath/ |- | ''[[:d:Q72271523|GNU Common C++]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1424922|GNU Common Lisp]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gcl/ |- | ''[[:d:Q1486196|GNU Compact Disc Input and Control Library]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libcdio/ |- | ''[[:d:Q21162921|GNU cpio]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cpio/ |- | ''[[:d:Q114457318|GNU Cppi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cppi/ |- | ''[[:d:Q72271699|GNU Crypto]]'' | | [[Dosiero:GNU Crypto.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnu-crypto/ |- | ''[[:d:Q17487849|GNU CSSC]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cssc/ |- | ''[[:d:Q45115643|Cursynth]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cursynth/ |- | ''[[:d:Q5204274|GNU Dap]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/dap |- | ''[[:d:Q72271604|GNU Datamash]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/datamash/ |- | ''[[:d:Q15427600|GNU ddrescue]]'' | | | [[Dosiero:Ddrescue 2.png|center|128px]] | https://gnu.org/s/ddrescue/ |- | ''[[:d:Q116695651|GNU dgs]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/dgs/ |- | ''[[:d:Q3093278|GNU Dico]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org.ua/software/dico/ |- | ''[[:d:Q62845084|GNU Diffutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/diffutils/ |- | ''[[:d:Q76183279|GNU Direvent]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org.ua/software/direvent/ |- | ''[[:d:Q3038439|GNU Dr. Geo]]'' | | [[Dosiero:Dr. Geo mascot.svg|center|128px]] | [[Dosiero:DrGeo example screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/dr-geo/ |- | ''[[:d:Q44841959|GNU ease.js]]'' | | | [[Dosiero:Easejs.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/easejs/ |- | ''[[:d:Q86987640|GNU ed]]'' | | [[Dosiero:The GNU logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU ed Hello World.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ed/ |- | ''[[:d:Q1252773|GNU Emacs]]'' | | [[Dosiero:Emacs-logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU Emacs 26.2 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/emacs/ |- | ''[[:d:Q76182628|GNU Enterprise]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnue/ |- | ''[[:d:Q114309731|GNU Enterprise Small Business]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnue-sb/ |- | ''[[:d:Q50378369|GNU epsilon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/epsilon/ |- | ''[[:d:Q4039164|GNU Ferret]]'' | | | | http://gnu.org/software/ferret/ |- | ''[[:d:Q4039165|GNU findutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/findutils/ |- | ''[[:d:Q5872545|GNU FisicaLab]]'' | | | [[Dosiero:FisicalabGnome.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/fisicalab/ |- | ''[[:d:Q72271641|GNU FM]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72271658|GNU fontopia]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/fontopia/ |- | ''[[:d:Q72271657|GNU Fontutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/fontutils/ |- | ''[[:d:Q72271637|GNU FreeDink]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/freedink/ |- | ''[[:d:Q3093285|GNU FreeFont]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/software/freefont/ |- | ''[[:d:Q3093281|GNU FreeIPMI]]'' | | [[Dosiero:Freeipmi-logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/freeipmi/ |- | ''[[:d:Q2246312|GNU Freetalk]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/freetalk/ |- | ''[[:d:Q76183106|GNU G-Golf]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/g-golf/ |- | ''[[:d:Q76183142|GNU Gama]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gama/ |- | ''[[:d:Q3093304|GNU gcal]]'' | | [[Dosiero:GNU gcal.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gcal/ |- | ''[[:d:Q3093286|GNU Generic Security Service]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gss/ |- | ''[[:d:Q937302|GNU gettext]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gettext/ |- | ''[[:d:Q3093284|GNU GLOBAL]]'' | | [[Dosiero:Gnu-global-logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnu-global-htags.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/global/ |- | ''[[:d:Q1404540|GNU Go]]'' | | [[Dosiero:Gnugo-logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnugo screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnugo/ |- | ''[[:d:Q110535314|GNU Goodbye]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q45115773|GNU gperf]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gperf/ |- | ''[[:d:Q72272096|GNU Gratuitous ARP Daemon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/garpd/ |- | ''[[:d:Q21282417|GNU Grep]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/grep/ |- | ''[[:d:Q1486208|GNU Guile]]'' | | [[Dosiero:GNU-Guile-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/guile/ |- | ''[[:d:Q76184891|GNU Guile-Ncurses]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-ncurses/ |- | ''[[:d:Q76184917|GNU Guile-OpenGL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-opengl/ |- | ''[[:d:Q47343355|GNU Guile-SDL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-sdl/ |- | ''[[:d:Q18968627|GNU Guix]]'' | | [[Dosiero:Guix logo.svg|center|128px]] | | https://guix.gnu.org/ |- | ''[[:d:Q117048683|GNU HaliFAX]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/halifax/ |- | ''[[:d:Q2703769|GNU Health]]'' | | [[Dosiero:GNUHealthISO.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU Health patient main screen spanish.png|center|128px]] | https://www.gnuhealth.org/ |- | ''[[:d:Q16988498|GNU Hello]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/hello/ |- | ''[[:d:Q60918168|GNU help2man]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/help2man/ |- | ''[[:d:Q67139565|GNU Hyperbole]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/hyperbole/ |- | [[GNU IceCat]] | | [[Dosiero:Icecat1-300x300.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Icecatdefaultsquantum.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/icecat/ |- | ''[[:d:Q76185008|GNU Idutils]]'' | | [[Dosiero:The GNU logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/idutils/ |- | ''[[:d:Q2716036|GNU indent]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/indent/ |- | ''[[:d:Q3093307|GNU inetutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/inetutils/ |- | ''[[:d:Q76185169|GNU Java Training Wheels]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jtw/ |- | ''[[:d:Q113279161|GNU Jitter]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jitter/ |- | ''[[:d:Q76185213|GNU Leg]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/leg/ |- | ''[[:d:Q72271270|GNU libavl]]'' | | | | https://adtinfo.org/ |- | ''[[:d:Q76185234|GNU Libdbh]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libdbh/ |- | ''[[:d:Q76185250|GNU libextractor]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libextractor/ |- | ''[[:d:Q107779681|GNU libffcall]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libffcall/ |- | ''[[:d:Q62860422|GNU libiconv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libiconv/ |- | ''[[:d:Q3093289|GNU Libidn]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libidn/ |- | ''[[:d:Q21283449|GNU libmicrohttpd]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libmicrohttpd/ |- | ''[[:d:Q2331162|GNU LibreDWG]]'' | | [[Dosiero:LibreDWG one-line small-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libredwg/ |- | ''[[:d:Q76185306|GNU libsigsegv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libsigsegv/ |- | ''[[:d:Q1045215|GNU Libtool]]'' | | [[Dosiero:Libtool.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libtool/ |- | ''[[:d:Q76185324|GNU libunistring]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libunistring/ |- | ''[[:d:Q5514033|GNU lightning]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/lightning/ |- | ''[[:d:Q23768052|GNU LIMS]]'' | | | [[Dosiero:Gnulims lab requests.png|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1022237|GNU m4]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/m4/m4.html |- | ''[[:d:Q12325570|GNU macchanger]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/macchanger/ |- | ''[[:d:Q3046416|GNU Mach]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/hurd/microkernel/mach/gnumach.html |- | ''[[:d:Q3093292|GNU Mailutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://mailutils.org/ |- | ''[[:d:Q7886333|GNU Make]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/make/ |- | ''[[:d:Q76185442|MARST]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/marst/ |- | ''[[:d:Q76185633|GNU Mcron]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mcron/ |- | ''[[:d:Q76184425|GNU Mes]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mes/ |- | ''[[:d:Q72271647|GNU Messenger]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gm/ |- | ''[[:d:Q132798329|GNU micron]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/micron/ |- | ''[[:d:Q76185735|GNU mifluz]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mifluz/ |- | ''[[:d:Q21285723|GNU MIG]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mig/ |- | ''[[:d:Q62860341|GNU Miscfiles]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/miscfiles/ |- | ''[[:d:Q3093311|GNU moe]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/moe/ |- | ''[[:d:Q76185775|GNU Motti]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/motti/ |- | ''[[:d:Q62845380|GNU MPC]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.multiprecision.org/mpc/ |- | ''[[:d:Q1881759|GNU MPFR]]'' | | [[Dosiero:Mpfr.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNOME Calculator 3.32 screenshot.png|center|128px]] | https://www.mpfr.org |- | ''[[:d:Q3327305|GNU mtools]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/mtools/ |- | ''[[:d:Q306101|GNU nano]]'' | | [[Dosiero:Gnu-nano.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU nano-6.4 screenshot.png|center|128px]] | https://nano-editor.org |- | ''[[:d:Q21193123|GNU Nano-Archimedes]]'' | | | | http://www.nano-archimedes.com/ |- | ''[[:d:Q2013782|GNU Ocrad]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Ocrad.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ocrad/ |- | [[GNU Octave]] | | [[Dosiero:Gnu-octave-logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Octave workshop screenshot.png|center|128px]] | https://octave.org |- | ''[[:d:Q5514025|GNU Oleo]]'' | | | [[Dosiero:Oleo-motif.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/oleo/oleo.html |- | ''[[:d:Q76185882|GNU OrgaDoc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/orgadoc/ |- | ''[[:d:Q3826728|GNU Paint]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gpaint-0.3.3-ubuntu.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gpaint/ |- | ''[[:d:Q3093314|GNU parallel]]'' | | [[Dosiero:Gnu-parallel.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/parallel/ |- | ''[[:d:Q1486221|GNU Parted]]'' | | | [[Dosiero:GNU Parted 3.6 screenshot.webp|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/parted/ |- | ''[[:d:Q133698333|GNU patch]]'' | | | | https://savannah.gnu.org/projects/patch/ |- | ''[[:d:Q76186185|GNU Pies]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pies/ |- | ''[[:d:Q113510241|GNU Pipo]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pipo/ |- | ''[[:d:Q96652549|GNU poke]]'' | | | [[Dosiero:Poke-screenshot.jpg|center|128px]] | http://www.jemarch.net/poke |- | ''[[:d:Q5514026|GNU Portable Threads]]'' | | [[Dosiero:GNU Pth logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/pth/ |- | ''[[:d:Q2351180|GNU Prolog]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | http://www.gprolog.org |- | ''[[:d:Q72271935|GNU Prolog for Java]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuprologjava/ |- | ''[[:d:Q1848165|GNU PSPP]]'' | | [[Dosiero:Pspplogo.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU PSPP.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/pspp/ |- | ''[[:d:Q111698778|GNU Queue]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-queue/ |- | ''[[:d:Q137756020|GNU Radius]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/radius/ |- | ''[[:d:Q705851|GNU RCS]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/s/rcs/ |- | ''[[:d:Q578173|GNU Readline]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/readline/ |- | ''[[:d:Q3093295|GNU Recutils]]'' | | [[Dosiero:Recutils.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/recutils/ |- | ''[[:d:Q113435840|GNU regex]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/regex/ |- | ''[[:d:Q76186310|GNU Role Playing Game Engine]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/rpge/ |- | ''[[:d:Q3093294|GNU Rush]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://puszcza.gnu.org.ua/software/rush/ |- | ''[[:d:Q113434694|GNU rx]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/rx/ |- | ''[[:d:Q3093296|GNU SASL]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gsasl/ |- | ''[[:d:Q72271649|GNU sauce]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/sauce/ |- | [[GNU Scienca Biblioteko]] | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gsl/ |- | ''[[:d:Q930835|GNU Screen]]'' | | | [[Dosiero:GNU Screen.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/screen/ |- | ''[[:d:Q64122515|GNU sed]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/sed/ |- | ''[[:d:Q76186409|GNU Serveez]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/serveez/ |- | ''[[:d:Q21194368|GNU Shepherd]]'' | | [[Dosiero:GNU Shepherd Logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/shepherd/ |- | ''[[:d:Q76186445|GNU Shishi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/shishi/ |- | ''[[:d:Q5514031|GNU Shogi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnushogi/ |- | ''[[:d:Q3093300|GNU Smalltalk]]'' | | [[Dosiero:GNU Smalltalk logo.svg|center|128px]] | | http://smalltalk.gnu.org/ |- | ''[[:d:Q3093299|GNU Solfege]]'' | | [[Dosiero:GNU Solfege Logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Screenshot of GNU Solfege 3.23.4 on Windows 10 German.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/solfege/ |- | ''[[:d:Q76182385|GNU Source Release Collection]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gsrc/ |- | ''[[:d:Q72271648|GNU Source-highlight]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/src-highlite/ |- | ''[[:d:Q21469627|GNU Stow]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/stow/ |- | ''[[:d:Q76184272|GNU Swbis]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/swbis/ |- | ''[[:d:Q30179845|GNU Taler]]'' | | [[Dosiero:GNU Taler logo 2020.svg|center|128px]] | | https://www.taler.net |- | ''[[:d:Q76184286|GNU Talkfilters]]'' | | | | https://www.hyperrealm.com/talkfilters/talkfilters.html |- | ''[[:d:Q21283172|GNU tar]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tar/ |- | ''[[:d:Q1464634|GNU TeXmacs]]'' | | [[Dosiero:GNU Texmacs logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Texmacs collage 2019.png|center|128px]] | https://www.texmacs.org/ |- | ''[[:d:Q21185077|GNU Time]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/time/ |- | ''[[:d:Q60918321|GNU Typist]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gtypist/ |- | ''[[:d:Q5514030|GNU Unifont]]'' | | | [[Dosiero:Unifont Sample, v12.0.01.png|center|128px]] | http://unifoundry.com/unifont.html |- | ''[[:d:Q3093305|GNU Units]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/units/ |- | ''[[:d:Q76184683|GNU UnRTF]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/unrtf/ |- | ''[[:d:Q76184665|GNU userv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/userv/ |- | ''[[:d:Q1486261|GNU VCDImager]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/vcdimager/ |- | ''[[:d:Q3093454|GVPE]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://software.schmorp.de/pkg/gvpe.html |- | ''[[:d:Q4052996|GNU wdiff]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/wdiff/ |- | ''[[:d:Q2372153|GNU WebSocket4J]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/websocket4j/ |- | ''[[:d:Q132132354|GNU which]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/which/ |- | ''[[:d:Q3093302|GNU Xnee]]'' | | | | http://www.sandklef.com/xnee |- | ''[[:d:Q3093313|GNU xorriso]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/xorriso/ |- | ''[[:d:Q2633122|GNU Zebra]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/zebra/<br/>http://www.zebra.org/ |- | ''[[:d:Q3093309|GNU Zile]]'' | | [[Dosiero:Zile-logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/zile/ |- | ''[[:d:Q76183376|GNU/EDMA]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/edma/ |- | ''[[:d:Q135983630|GNU/Taylor UUCP]]'' | | | | https://www.airs.com/ian/uucp.html |- | ''[[:d:Q1205818|GNUa Plurprecizeca Aritmetika Biblioteko]]'' | | [[Dosiero:GMPLogo.svg|center|128px]] | | https://gmplib.org |- | ''[[:d:Q72271707|GnuAE]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuae/ |- | ''[[:d:Q44841893|GNUbatch]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnubatch/ |- | ''[[:d:Q72271760|GNUbg]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU bg screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnubg/ |- | ''[[:d:Q45115682|GNUbiff]]'' | | [[Dosiero:Baby.tux.sit-800x800.png|center|128px]] | | http://gnubiff.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q3093290|GNUbik]]'' | | [[Dosiero:Gnubik icon.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnubik img.jpg|center|128px]] | https://gnu.org/software/gnubik/<br/>https://www.gnu.org/software/gnubik/ |- | [[GnuCash]] | | [[Dosiero:GnuCash logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnucash 2 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnucash.org/ |- | ''[[:d:Q7095747|GnuCOBOL]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/s/gnucobol |- | ''[[:d:Q105748059|GnuCOBOL]]'' | | | | http://cobolforgcc.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q45115695|GnuComm]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnucomm/ |- | ''[[:d:Q5574496|Gnulib]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnulib/ |- | ''[[:d:Q5514035|GNUmed]]'' | | | | http://www.gnumed.org |- | ''[[:d:Q2403556|GNUMP3d]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/gnump3d/ |- | ''[[:d:Q1007056|GNUnet]]'' | | [[Dosiero:Official logo of the GNUnet project.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnunet-gtk-0.7.0.png|center|128px]] | https://gnunet.org/ |- | ''[[:d:Q16251417|GNUnited Nations]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnun/ |- | ''[[:d:Q45115742|GNUsound]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnusound/ |- | ''[[:d:Q5574498|Gnuspeech]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuspeech/ |- | ''[[:d:Q45115746|GNUspool]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuspool/ |- | [[GNUstep]] | | [[Dosiero:GNUstep logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnustep.png|center|128px]] | http://www.gnustep.org/ |- | ''[[:d:Q1533305|GnuTLS]]'' | | [[Dosiero:GNUTLS-logo.svg|center|128px]] | | |- | ''[[:d:Q45115765|GNUtrition]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnutrition/ |- | ''[[:d:Q123270408|gprofng GUI]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gprofng-gui/ |- | ''[[:d:Q292952|Gretl]]'' | | [[Dosiero:Gretl logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gretl screenshot ru.png|center|128px]] | http://gretl.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q288684|groff]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/groff/ |- | ''[[:d:Q212885|GRUB]]'' | | [[Dosiero:Grub logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Debian Unstable GRUB2 (2015).png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/grub/ |- | ''[[:d:Q76184851|GTick]]'' | | | | https://www.antcom.de/gtick/ |- | ''[[:d:Q122944950|GTKeyboard]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gtkeyboard/ |- | ''[[:d:Q76184865|Guile-CV]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-cv/ |- | ''[[:d:Q110874924|Guile-Debbugs]]'' | | | | http://www.nongnu.org/guile-debbugs/<br/>https://www.gnu.org/software/guile-debbugs/ |- | ''[[:d:Q105121206|guile-gtk]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-gtk/ |- | ''[[:d:Q76184475|Guix Workflow Language]]'' | | | | https://guixwl.org/ |- | ''[[:d:Q76184956|GURGLE]]'' | | | | https://homepages.inf.ed.ac.uk/timc/gurgle/ |- | [[gzip]] | | [[Dosiero:Gzip-Logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gzip-screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gzip/ |- | ''[[:d:Q62864169|iGNUit]]'' | | | | https://trmusson.dreamhosters.com/programs.html#ignuit |- | ''[[:d:Q76185133|JACAL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jacal/ |- | ''[[:d:Q3459508|Jami]]'' | | [[Dosiero:Logo-jami-net.svg|center|128px]] | | https://jami.net/ |- | ''[[:d:Q21296542|Java Expressions Library]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/jel/ |- | ''[[:d:Q21286813|JWHOIS]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jwhois/ |- | ''[[:d:Q722867|Kawa]]'' | | [[Dosiero:Kawa-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/kawa/ |- | ''[[:d:Q1348204|Kernaj Utilaĵoj GNU]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Coreutils id screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/coreutils/ |- | ''[[:d:Q101198087|Kopi]]'' | | | | http://kopi.sourceforge.net/<br/>http://www.kopileft.com/index.php?id=501<br/>https://www.gnu.org/software/kopi/ |- | ''[[:d:Q345096|less]]'' | | | [[Dosiero:Less.jpg|center|128px]] | https://www.greenwoodsoftware.com/less/ |- | ''[[:d:Q3237868|Libgcrypt]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://gnupg.org/software/libgcrypt/ |- | ''[[:d:Q64619287|Libtasn1]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libtasn1/ |- | [[LilyPond]] | | [[Dosiero:LilyPond.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Fibonacci composition.svg|center|128px]] | https://lilypond.org |- | [[Linukso-libera|Linux-libre]] | | [[Dosiero:Freedo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Linux-Libre 3.0.66-1 Boot.png|center|128px]] | https://linux-libre.fsfla.org/ |- | ''[[:d:Q3087096|Liquid War]]'' | | [[Dosiero:Liquid war 3.jpeg|center|128px]] | [[Dosiero:Liquid War 5.6.3 screenshot.PNG|center|128px]] | http://www.gnu.org/software/liquidwar6/ |- | ''[[:d:Q307566|lsh]]'' | | | | http://www.lysator.liu.se/~nisse/lsh/ |- | ''[[:d:Q105648454|Mailman]]'' | | [[Dosiero:Mailman.jpg|center|128px]] | [[Dosiero:Mailman-wikiNL-l-webinterface.png|center|128px]] | https://mailman.sourceforge.io/ |- | ''[[:d:Q116026312|MathMoon]]'' | | | | http://www.nongnu.org/mathmoon/<br/>https://www.gnu.org/software/mathmoon/ |- | ''[[:d:Q5514024|GNU MIX Development Kit]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mdk/ |- | [[MediaGoblin]] | | [[Dosiero:MediaGoblin logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:MediaGoblin homepage screenshot.png|center|128px]] | https://mediagoblin.org |- | ''[[:d:Q1340000|Midnight Commander]]'' | | | [[Dosiero:Midnight Commander ru.png|center|128px]] | https://midnight-commander.org |- | ''[[:d:Q310974|ncurses]]'' | | | [[Dosiero:Linux-menuconfig.png|center|128px]] | https://invisible-island.net/ncurses/ |- | ''[[:d:Q7000521|Nettle]]'' | | | | https://www.lysator.liu.se/~nisse/nettle/ |- | ''[[:d:Q124753693|OO-Browser]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/oo-browser/ |- | ''[[:d:Q307228|Org-mode]]'' | | [[Dosiero:Org-mode-unicorn.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Org-mode-show-all.png|center|128px]] | https://orgmode.org/ |- | ''[[:d:Q16927752|oSIP]]'' | | [[Dosiero:Osip logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/osip/ |- | ''[[:d:Q7179564|pexec]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pexec/ |- | ''[[:d:Q5227142|plotutils]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/plotutils/ |- | ''[[:d:Q76186264|Qexo]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/qexo/ |- | [[R (programara lingvo)|R]] | | [[Dosiero:R logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:R Terminal.png|center|128px]] | https://www.r-project.org |- | ''[[:d:Q113585511|R]]'' | | [[Dosiero:R logo.svg|center|128px]] | | https://www.r-project.org/ |- | ''[[:d:Q7389181|SCM]]'' | | [[Dosiero:SCM 64.png|center|128px]] | | http://people.csail.mit.edu/jaffer/SCM |- | ''[[:d:Q3486867|SmartEiffel]]'' | | | | http://smarteiffel.loria.fr/ |- | ''[[:d:Q930667|Speex]]'' | | [[Dosiero:Speex logo 2006.svg|center|128px]] | | https://www.speex.org/ |- | ''[[:d:Q76184310|Termutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/termutils/ |- | ''[[:d:Q136352783|Tetum]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tetum/ |- | ''[[:d:Q76184334|TeX for the Impatient]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/teximpatient/ |- | ''[[:d:Q1426129|Texinfo]]'' | | | [[Dosiero:Example texinfo.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/texinfo/ |- | ''[[:d:Q116686602|ToutDoux]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/toutdoux/ |- | ''[[:d:Q76184768|TRAMP]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tramp/ |- | ''[[:d:Q98836880|V.E.R.A.]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/vera/ |- | ''[[:d:Q137652688|vc-changelog]]'' | | [[Dosiero:Logo GNU.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/vc-changelog/ |- | ''[[:d:Q76184647|Vc-dwim]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/vc-dwim/ |- | ''[[:d:Q115688677|Very fast tags for emacs]]'' | | | | http://vtags.sourceforge.net/<br/>https://www.gnu.org/software/vtags/ |- | ''[[:d:Q76184597|Vmgen]]'' | | | | http://www.complang.tuwien.ac.at/anton/vmgen/<br/>https://www.gnu.org/software/vmgen/ |- | ''[[:d:Q40028415|vnStat]]'' | | | [[Dosiero:Apt-get install vnstat (on Ubuntu 16).jpg|center|128px]] | https://humdi.net/vnstat/ |- | ''[[:d:Q76184579|WB]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/wb/ |- | ''[[:d:Q535461|Wget]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Wget-screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/wget |- | ''[[:d:Q97458426|Wget2]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1046732|Window Maker]]'' | | | [[Dosiero:Wmaker-0.80.2.png|center|128px]] | https://www.windowmaker.org/ |- | ''[[:d:Q3570575|XaoS]]'' | | | [[Dosiero:Xaos.png|center|128px]] | https://xaos-project.github.io/ |} {{Wikidata list end}} {{GNU}} [[Kategorio:GNU]] q3dpr1nsqgz83v1vrypzzjokuqs6iuf 0 560294 9488223 8834606 2026-10-04T16:50:22Z Psittacuso 192538 image replaced 9488223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Elboslavoj}} [[dosiero:Oldenburg Holstein Wallmuseum Slavenboot.jpg|eta|maldekstra|<center>rekonstruo de slava komerca ŝipo en [[Oldenburg (Holstinio)]]]] [[dosiero:4 Gift Bringers of Otto III.jpg|eta|<center>''Sclavinia, Germania, Gallia kaj Roma'' (personigoj de slavoj, ĝermanoj, gaŭloj kaj romianoj) honorigas imperiestron [[Oto la 3-a]] kaj portas donacojn, [[miniaturo (pentraĵo)|miniaturo]] ĉirkaŭ la jaro 1000]] [[Dosiero:Slav-7-8-obrez.png|eta|maldekstra|[[Slavoj]] (verde) dum la 7a kaj 8a jarcentoj]] La '''elboslavoj''' estis grupoj da okcidentaj '''[[slavoj]]''', kiuj ekde la mezo de la 6-a jarcento en pluraj migraj ondoj de la antaŭa vivregiono en partoj de la nunaj ŝtatoj [[Pollando]], [[Ĉeĥio]] kaj [[Slovakio]] penetris norden en partojn de la nuna orienta kaj norda [[Germanio]]. Ili vivis precipe en la proksimeco de la rivero [[Elbo (rivero)|'''Elbo''']] kaj pro tio ricevis sian nomon. La unua migra ondo estis triboj, kiuj de oriente pasis la riveron [[Odro]], kaj aliaj triboj, kiuj de sudoriento laŭlonge de la Elbo penetris ĝis la riveroj [[Saale]] kaj ĝis la pejzaĝo ''[[Havelland]]'' norde de la rivero [[Havel]]. La venintoj el oriento certe kontribuis al la kreo de la abodritoj, ebloslava tribaro en la nuna [[Meklenburgo]] kaj orienta [[Holstinio]], kaj de la slavaj setlejoj ĉe la riveroj Havel kaj [[Spree]] en la nuna regiono [[Brandenburgio]]. Ekde la fino de la 6-a kaj dum la [[7-a jarcento]] la triboj de [[Luzacio]] kaj la veletoj (setlantaj en la nunaj [[Antaŭpomerio]] kaj norda [[Brandenburgio]]) venis al la nuna nordorienta Germanio. Konstituiĝis pluraj elboslavaj triboj, inter ili la [[soraboj]] en Luzacio, la havelanoj kaj veletoj en Brandenburgio kaj la abodritoj en Meklenburgo. Iom izolite sur la insulo [[Rügen]] de la balta maro vivis la raneoj, kaj ankoraŭ pli okcidente la [[vagroj]] en Holstinio, kaj la drevanoj en la regiono de [[Luneburgo]]. La slavaj kulturoj en nordorienta Germanio foje titoliĝis foje Elboslaboj, sed foje ankaŭ [[vendoj]] aŭ polaboj. La plej okcidenta konata princa rezidejo estis la vagra setlejo ''Starigard'' respektive ĝermane ''Aldinburg'' (ambaŭ formoj signifas "malnova burgo") ĉe la balta maro, el kiu evoluis la nuna urbo [[Oldenburg (Holstinio)|Oldenburg en Holstinio]]; la loko estis grava elboslava komercejo por negocaj rilatoj al la [[saksoj|saksa]] urbo [[Hamburgo]] kaj al la [[vikingoj|vikinga]] setlejo [[Haithabu]]. La najbaraj rilatoj en la nordo de Germanio ne ĉiam estis pacaj. En la 9-a kaj 10-a jarcentoj Hamburgo plurfoje atakiĝis, en 1066 Haithabu estis elrabita fare de la slavoj, en la 11-a jarcento la slava komerca urbo ''Vineta'' (kies situo ĉe la marbordo de la nuna [[Antaŭpomerio]] ne plu ekzakte lokigeblas) estis neniigita. <ref>Helmold von Bosau: ''Slawenchronik (orig. um 1170). Ausgewählte Quellen zur deutschen Geschichte des Mittelalters'' (germane: "Slava kroniko, origine ĉirkaŭ la jaro 1170; elektitaj fontoj pri la germana historio de la mezepoko"); Freiherr vom Stein-Gedächtnisausgabe. Volumo XIX. 4-a eldono. Darmstadt 1983</ref> [[dosiero:Oldenburger Wall im Luftbild.jpg|eta|maldekstra|250px|<center>slava digo en [[Oldenburg (Holstinio)]]]] Sub la imperiestro [[Oto la 1-a]] komenciĝis la kristanigo de la nordokcidentaj slavoj pere de la ĉefdiocezoj Magdeburgo kaj Hamburgo. Diocezoj ekestis en [[Oldenburg in Holstein|Oldenburg]], [[Merseburg]], [[Meißen]], [[Zeitz]] (en 1028 translokigita al [[Naumburg (Saale)]]), [[Brandenburg]] kaj [[Havelberg]]. Post kiam la slava sanktejo ''Rethra'' en vintro 1068/69 estis detruita, la sanktejo ''Jaromarsburg'' ĉe la kabo ''Arkona'' sur la insulo [[Rügen]] transprenis ties rangon kiel pagana elboslava kultejo, ĝis ankaŭ tiu lasta signifa sanktejo en 1168 detruiĝis fare de la kristanaj danoj sub la reĝo Valdemaro la 1-a alianciĝintaj kun la [[duklando Saksio|duko de Saksio]], [[Henriko la Leono]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Polabiaj Slavoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Antikvaj etnoj]] [[Kategorio:Slavoj]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[de:Slawen#Nördliche_Westslawen]] 0zie4tvtx83rmn7lo3hc4kkyxa3e9lk 0 566035 9488370 9449022 2026-10-04T23:34:34Z Babbage 830 /* Aliaj lingvoj */ png > svg 9488370 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dialectos del idioma español en Argentina.png|eta|dekstra|250px|Dialektoj de la hispana parolataj en Argentino laŭ Berta Elena Vidal de Battini.<ref name=vidal>Vidal de Battini, Berta (1964): ''El español de la Argentina: estudio destinado a los maestros de las escuelas primarias'', maparo de María Teresa Grondona. Buenos Aires: Consejo Nacional de Educación.</ref>]] La [[hispana lingvo]] estas komprenata kaj parolata kiel unua aŭ dua lingvo de preskaŭ la totalo de la argentina loĝantaro,<ref>El País, [https://www.argentina.gob.ar/pais] Konsultita la 16an de Aŭgusto 2016.</ref> kio lastatempe estas de 40 milionoj da parolantoj.<ref>«Aún hay niños que sólo hablan el guaraní y no entienden el castellano». Artikolo en la retejo FM La Ruta. [http://www.fmlaruta.com/noticias/ver_nota.php?id=8936] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200925071719/http://www.fmlaruta.com/noticias/ver_nota.php?id=8936 |date=2020-09-25 }} Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.</ref> Krome la [[itala]] kaj la [[keĉua]] havas po ĉirkaŭ unu miliono da parolantoj. El ĉiuj landoj de Hispanlingvio, Argentino estas tiu de plej granda etendo teritoria. La [[angla]] estas la [[dua lingvo]] plej konata en la lando, kaj ties instruado estas deviga el bazlernejo en kelkaj provincoj. Argentino estas la ununura latinamerika lando konsiderita kiel de "alta kapablo" en la angla, fakte en la 15a rango je tutmonda nivelo, laŭ raporto de la Indico de Kapablo en Angla (EF EPI).<ref>«¿En qué países de América Latina hablan el mejor inglés como segundo idioma?». [https://www.bbc.com/mundo/noticias/2015/02/150210_ingles_idioma_aptitud_indice_wbm] Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.</ref><ref> «EF EPI: Índice de nivel de inglés de 2015». [http://www.ef.com.ar/epi/regions/latin-america/argentina/] Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.</ref> La angla krome estas la lingvo parolata de la plej parto de la loĝantoj de la insuloj sub fakta kontrolo de [[Unuiĝinta Reĝlando]] kiuj por Argentino konstituas la teritoriojn de la departamento [[Islas del Atlántico Sur]] de la provinco [[Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur]]. Estas ĉirkaŭ 25 indiĝenaj lingvoj ankoraŭ vivaj kaj ekzistis ankaŭ aliaj jam formortintaj en variaj regionoj. Tiuj estas parolataj de malmultaj personoj. Aliflanke, la [[lunfardo]] estas ia [[ĵargono]] kun abundo de vortoj el italaj lingvoj kiaj la [[Piemonta lingvo|piemonta]], la [[Ligura lingvo (latinida)|ligura]], la kalabria, la sicilia, la lombarda ktp., parolata en la ''Zona Núcleo de Argentina'' ekde almenaŭ 1880. Aliflanke la ''[[portuñol]]'' estas [[piĝino]] de brazila portugala kaj hispana parolata ekde proksimume 1960 en la zonoj de Argentino landlimaj kun Brazilo. == La hispana == La hispana estas la ununura lingvo uzata en la publika administracio ŝtatnivele, kvankam neniu leĝa regulo estis deklarinta ĝin oficiala. Tamen, la provinco Corrientes deklaris en 2004 la kunoficialecon de la [[gvarania]] ĉe instruado kaj regagado, kvankam tio ne troviĝas regulita. Siaflanke la [[Provinco Ĉako]] deklaris per leĝo 6.604 de 2010 (reglamentita per Dekreto 257/2010) la kunoficialecon de la lingvoj toba, mataka kaj mogoita. [[Dosiero:Veni.svg|eta|dekstra|250px|Imperativa formo propra de [[voseo]] anstataŭ ''¡Ven!'' por "tú".]] La amplekseco de la lando, la ekzisto de diversaj lingvaj subtavoloj produktitaj kaj de la varieco de amerindiaj lingvoj kaj de la diversaj alportoj de la gepatraj lingvoj de la enmigrantoj ĉefe eŭropanoj, sed ne nur, fine de la 19a jarcento kaj komence de la 20a, formis la variajn dialektajn formojn. La plej populara kaj prestiĝa [[dialekto]] en la tuta argentina teritorio estas ''Rioplatense'', tio estas ''rioplata'' aŭ ''riverplata''. Ĝi estas ankaŭ la plej rekonata kiel varianto argentina ekster la lando, ekzemple en Hispanio aŭ aliaj hispanparolantaj landoj; ĝi estas ege forte influita de la [[itala]], kaj prezentas la partikularecon esti [[Voseo|vosea]] eĉ en la plej formalaj tavoloj de la lingvo. Argentino estas la plej granda hispanlingva nacio en la mondo, kiu uzas [[voseo]]n (''voseo'' estas la uzo de pronomo „vos“ anstataŭ „tú“ aŭ foje „usted“, tio estas tria formo por la dua persono, kio estas vere revolucia ŝanĝo de la hispanlingva gramatiko). Aliaj landoj, kie [[voseo]] estas amase aŭ almenaŭ multe uzata, estas [[Nikaragvo]] en [[Centrameriko]] (ege for) kaj [[Kolombio]] ĉe [[Kariba Maro]]. Ankaŭ la [[Patagonio|patagonia regiono]] ― loĝata ĉefe de enmigrintoj devenaj el la centra regiono de la lando ― adoptis la uzadon la rioplata varianto, kun malgrandaj variantoj fonologie, probable pro influo de ĉilia enmigrado en la 20a jarcento. En la [[Argentina Nordokcidento|nordokcidento]] de la lando, unuflanke, kaj en la [[Argentina Nordoriento]], aliflanke, la influo de la [[keĉua]] kaj de la [[gvarania]], respektive, naskis dialektojn iom diferencajn, kiuj siavice prezentas subdialektajn regionajn variantojn. [[Dosiero:Che Guevara Diplomatic Picture.jpg|eta|226x226px|La argentina Ernesto Guevara estis kromnomita [[el Che]] pro la ofta uzado de la argentina kejl-vorto ''[[che]]''.<ref>[http://www.elmundo.es/encuentros/invitados/2003/06/778/] Encuentro digital con Pacho O'Donell, alirita la 25an de aprilo de 2009, 2003, Diario [[El Mundo]].</ref>|maldekstra]] En la provincoj [[provinco San Juan|San Juan]], [[provinco Mendoza|Mendoza]], kaj malpli proporcie en la provincoj [[provinco San Luis|San Luis]] kaj [[provinco La Rioja (Argentino)|La Rioja]], koincidas erojn de la [[Ĉilia hispana lingvo|ĉilia hispana]] kaj de la rioplata, montrante vortojn kaj prononcmanieron similajn al la ĉilia, en kiu oni prononcas «ll» kaj «y» kiel [ʝ] kaj oni sibligas la fortajn literojn rojn, en /rr /> [řř] (voĉe), kaj komencan /r/ > [ř], kaj en kultaj aŭ duonkultaj okazoj, al [rr] malfortigitaj aŭ normalaj. Kujo, pro sia antikva dependo kaj geografia proksimeco al [[Ĉilio]], posedas limigitan nombron de vortoj kiu markas tiujn kontaktojn; oni aligis ankaŭ mapuĉajn vortojn en la vortotrezoro de la ĉiliismoj. Estas zonoj de [[Kujo]] kiu montras pli grandan proksimecon al [[Ĉilio]] (nome Malargüe, Calingasta), dum aliaj estas pli influitaj ekde la [[Rivero Plata]], ĉu en la modulado aŭ en kelkaj prononcoj. Tiu influo rilatas al la bonaera [[lunfardo]], kiu meze de la kultura rioplata fluo, setligis en la kuja socio klarajn montrojn, eĉ en la altaj klasoj (pro studentoj kaj la [[tango]]), kio sekvas ĝis nuntempe pro la amaskomunikiloj. Temas pri lingvaj eroj de regiona [[dialekto|dialektaro]], sed absolute ne de la [[gramatiko]].<ref>[http://congresosdelalengua.es/rosario/ponencias/aspectos/quiroga_c.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160427215633/http://congresosdelalengua.es/rosario/ponencias/aspectos/quiroga_c.htm|date=2016-04-27}} III CILE. Paneles y ponencias. César Eduardo Quiroga Salcedo.</ref> En la argentina nordokcidento, la [[anda hispana lingvo|anda hispana]] kuniĝas kun la dialekto rioplata. La [[provinco Córdoba (Argentino)|provinco Córdoba]] kaj ĉefe ĉe ĝia [[Kordobo (Argentino)|provinca ĉefurbo]], posedas specifan singularan moduladon, distingan jam je unua aŭskulto. Aliaj gravaj trajtoj de la hispana parolata en Argentino, krom tiuj vortotrezoraj (en kiuj abundas [[itala|italismoj]], [[Keĉua|keĉuismoj]], gvaranismoj, kaj [[Mapuĉa lingvo|mapuĉismoj]]), estas la [[ipsilonismo]] kun ''retremeco'' kaj la uzado de vortoj el la gvarania kiel en la esprimo [[che]]. La ipsilonismo kun retremeco, prononco de la ''[[ll]]'' kaj de la ''[[y]]'' kiel postalveola [[frikativo]], troviĝas tre etenda en la kulta parolmaniero, kun la plej elstara escepto de la argentina Nordoriento. == Aliaj lingvoj == [[Dosiero:Patagonian lang.svg|eta|420x420ra|Distribuo proksimuma de indiĝenaj lingvoj en la suda pinto de Sudameriko en tempo de la konkero.]] La [[gvarania]] (avañe'ë) havas parolantojn en la tuta Nordoriento kaj, ĉefe, en la interno de la [[provinco Corrientes]], kie ĝi kunhavas oficialecon kun la hispana. La [[keĉua]] havas rimarkindan nombron de parolantoj en la [[provinco Santiago del Estero]], kie oni parolas dialekton tre diferencigitan nome kiĉŭa, kaj ankaŭ en zonoj de la [[provinco Jujuy]] kie oni uzas variaĵon de tiu lingvo pli similan al tiu kiun oni parolas en la sudokcidento de [[Bolivio]]. La [[mapuĉa lingvo]], nome la lingvo de la [[mapuĉoj]], havas parolantojn en la provincoj de la [[Patagonio]], montrante la fortan influon de la [[mapuĉoj]], aŭ [[araŭkanigo]], super la indiĝenoj de Argentino de la areoj kaj patagoniaj kaj pampebenaj. En la periferio de la grandaj urbaj aglomeraĵoj, produkto de konstantaj migradoj de la argentina nordoriento, el [[Paragvajo]], [[Bolivio]] kaj [[Peruo]], estas parolantoj de la [[gvarania]], [[keĉua]] kaj [[Ajmara lingvo|ajmara]]. En kelkaj zonoj limaj kun [[Brazilo]], estas ofta la uzado de la [[portuñol]], tie hibridaĵo de la hispana de Argentino kun la [[portugala]] de [[Brazilo]], ĉefe en la [[provinco Misiones]], kaj malplie en [[provinco Corrientes|Corrientes]] kaj [[provinco Entre Ríos|Entre Ríos]]. Diversaj komunumoj de enmigrantoj kaj filoj de enmigrantoj ankoraŭ tenas la lingvojn de ties devenregiono, kvankam tiu uzo perdiĝas laŭmezure ke antaŭeniras la generacioj. Plej elstara pro la kvanto de parolantoj estas la [[itala]], dum aliaj notindaj estas la [[germana]], la [[japana]], la [[portugala]], la [[jida]] en la argentinaj [[judoj|judaj komunumoj]], la [[kimra]] en [[provinco Ĉubut|Ĉubut]], la [[pola]] kaj plej ĵuse la [[Nordĉina dialektaro|mandarena lingvo]]. Kelkaj [[ĵargono]]j etendiĝis tiom ke ili meritis specifajn traktadojn, kiel la lunfardo kaj la ''rosarigasino''. La unua estas tre disvastigita pro ties uzado en la vortumado de la tango, sed ĝi perdis grandan parton de sia influo en la ĉiutaga parolmaniero, pro la generacia ŝanĝo. == Véase también == * [[Demografio de Argentino]] * [[Enmigrado en Argentino]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aal.edu.ar/ Academia Argentina de Letras]. * [http://www.rae.es/rae.html Real Academia Española] * [http://www.idiomas.org.ar/ Asociación de Centros de Idiomas]. * [http://www.spanishinargentina.org.ar/ Español en Argentina] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160604071459/http://www.spanishinargentina.org.ar/ |date=2016-06-04 }}. * [http://www.dante.edu.ar/ Asociación Dante Alighieri de Buenos Aires]. [[Kategorio:Kulturo de Argentino]] [[Kategorio:Lingvoj de Ameriko]] [[Kategorio:Dialektoj]] [[Kategorio:Indiĝenaj lingvoj de Ameriko]] ay425em6b2lqz1n19ogwdw6rzx1maml 0 567571 9488375 8337416 2026-10-04T23:51:41Z Arbarulo 135469 9488375 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Aliaj signifoj|Novoĥoĥlovskaja (stacio)}} {{Moskva metroo|MM}} {{Moskva metroo|14}} {{Informkesto stacio | nomo = Novoĥoĥlovskaja | dua nomo = {{Lang-ru|'''Новохохловская'''}} | bildo = MCC 20NOVO 6921 PLAT.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = | lando = Rusio | urbo = [[Moskvo]] | situo = | latitudo = 55.7243 | longitudo = 37.7173 | regiono-ISO = RU-MOW | situo sur mapo = Moskvaj centraj diametroj | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 1 | zono = | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{dato|10|9|2016}} | fermo = | arkitekto = | trafikanto = | kodo = | linio = {{Moskva metroo|Lini14}} | linikoloro = {{Moskva metroo|k14}} | antaŭa stacio = {{Mosmet/14|Niĵegorodskaja}} | posta stacio = {{Mosmet/14|Ugreŝskaja}} }} '''Novoĥoĥlovskaja''' ({{Lang-ru|'''Новохохловская'''}}) estas stacio de la [[Metroo de Moskvo]] sur [[Centra ringo de Moskvo]], ĝi situas inter la stacioj ''{{Mosmet/14|Niĵegorodskaja}}'' kaj ''{{Mosmet/14|Ugreŝskaja}}'' en [[Moskvo]]. Ĝi estis malfermita la {{daton|10|9|2016}}. == Interkonektoj == * → {{Moskva metroo|MCD}} {{Moskva metroo|D2}} (stacio ''[[Novoĥoĥlovskaja (stacio)|Novoĥoĥlovskaja]]'') == Vidu ankaŭ == * [[Listo de stacioj de Moskva metroo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Moskva metroo|Twi}} {{Moskva metroo|WWW}} ({{ru}}) * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/37995-Novohohlovskaja.html {{PAGENAMEBASE}} en retejo tochka-na-karte] {{MetroodeMoskvo14}} [[Kategorio:Stacioj de Moskva metroo]] [[Kategorio:Centra ringo de Moskvo]] [[Kategorio:Distrikto Tekstilŝĉiki (Moskvo)]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2016]] [[Kategorio:2016 en Moskvo]] 52ds6ujh102r8378eofua385cxe2tmg 0 576902 9488211 8731794 2026-10-04T16:13:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Vilhelmo|Vilmos]] Perlrott-Csaba''' [vilmoŝ perlrot-ĉaba], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Perlrott-Csaba Vilmos''' estis [[Hungario|hungara]] [[Avangardo|avangarda]] [[pentristo]], [[grafikisto]]. Lia [[edzino]] estis [[Margit Gráber]]. [[Dosiero:Perlrott-Csaba Vilmos.jpg|eta|<center>Vilmos Perlrott-Csaba]] [[Dosiero:Nagybányai csoportkép.jpg|eta|<center>Foto pri pentristoj de Artkolonio de Nagybánya en ĉ. [[1905]], Vilmos Perlrott-Csaba staras maldekstre la 4-a]] Vilmos Perlrott-Csaba [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/perlrott-csaba-vilmos-200] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161222153801/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/perlrott-csaba-vilmos-200 |date=2016-12-22 }} naskiĝis la {{daton|2|februaro|1880}} en [[Békéscsaba]], li mortis la {{daton|23|januaro|1955}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Vilmos Perlrott-Csaba devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li lernis komence en sia naskiĝurbo, ekde [[1899]] en Budapeŝto. Li konatiĝis en [[Abony]] en [[1904]] kun [[József Koszta]], kiu gvidis la talentan junulon al [[Artkolonio de Nagybánya]], kie li lernis de [[Béla Iványi-Grünwald]]. Lia debuta [[pentraĵo]] "Cigányok" (=[[ciganoj]]) portis [[stipendio]]n al [[Parizo]]. Li plulernis en [[akademio]] Julian, poste li lernis 4 jarojn de [[Henri Matisse]], sed li interesiĝis pri pentroartoj de [[Paul Cézanne]] kaj [[Paul Gauguin]]. Baldaŭ li revenis al la menciita artkolonio, sed en [[1911]] li studvojaĝis al [[Hispanio]], kie li studis [[El Greco]]-n. En la [[1910-aj jaroj]] li pentradis en [[Kecskemét]], poste en [[Germanio]] kaj denove en Parizo. Ekde la malfruaj [[1930-aj jaroj]] ĝis sia morto li pentradis en [[Szentendre]]. == Elektitaj pentraĵoj == * ''Ruhaszárítás'' (1905) * ''Nagybányai utca'' (1907) * ''Önarckép modellel'' (1910-12) * ''Csendélet'' (1917) * ''Nagybánya'' (1925) * ''Szentendrei részlet'' (1935) * ''Szentendrei táj'' (1940) == Elektitaj ekspozicioj == * 1908-1913 ĉefe en Parizo, ankaŭ en [[Bruselo]], [[Nico]], [[Kolonjo]] * 2006 Budapeŝto == Memorigiloj == * memortabulo en Békéscsaba (2015) [http://hir6.hu/cikk/121437/emlektablat_avatnak_perlrott_csaba_vilmos_festonek_csaban] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Fontoj == * [http://www.oslovma.hu/XXX/CsabaiEl.pdf hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 68-a paĝo)] * [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0704.html hungarlingva biografio] * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/perlrott-csaba-vilmos_886 hungarlingva biografio] * [http://bekeswiki.bmk.hu/index.php/Perlrott-Csaba_Vilmos_(1880-1955) hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161222221536/http://bekeswiki.bmk.hu/index.php/Perlrott-Csaba_Vilmos_(1880-1955) |date=2016-12-22 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Perlrott-Csaba Vilmos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 9vo026u3lazztfigswxk9w89enhcwm2 0 581813 9488433 9277658 2026-10-05T06:37:40Z RG72 11847 9488433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=VN}} '''Vũng Tàu''' [[Dosiero:Vũng Tàu.oga|aŭdu]] estas [[urbego]] kaj [[havenurbo]] en [[provinco]] ''Bà Rịa-Vũng Tàu'' en [[Vjetnamio]]. Ĝi estis provinca [[ĉefurbo]] ĝis [[2012]], dum la franca erao la [[loknomo]] estis ''Cap Saint-Jacques''. [[Dosiero:Khách sạn mini đường Phó Đức CHính Vũng Tàu 2011 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|<center>Strato en Vũng Tàu]] [[Dosiero:Hai Au Hotel, Vung Tau.JPG|eta|<center>Hotelo en Vũng Tàu]] [[Dosiero:VN-vungtau-tempel-1.jpg|eta|<center>Templo en Vũng Tàu]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 141&nbsp;km² * [[Supermara alteco]]: 0- m * [[Loĝantaro]]: 450,000 en [[2014]] * [[Horzono]]: [[UTC]] +7 * [[Telefonkodo]]: * {{Koordinatoj gms|10|23|00|N|107|07|00|E|scale:30000|montru=entekste}} == Geografio == Vũng Tàu situas laŭ [[Sudĉina Maro]] en suda parto de la lando ĉe la pinto de malgranda [[duoninsulo]]. [[Ho-Ĉi-Min-urbo]] troviĝas 120, [[Hanojo]] 1700 [[km]]. == Historio == [[Dosiero:VN-vungtau-stadt-eing.jpg|eta|maldekstre|<center>Vido en Vũng Tàu]] Dum 14-a kaj 15-a jarcentoj la loko estis [[marĉo]], kiun la eŭropaj [[komercŝipo]]j vizitadis regule. La agadoj de la ŝipoj inspiris la nomon Vũng Tàu, kio signifas " ankrejo ". En tiu loko estis origine tri vilaĝoj ''Tam Thắng'' ("Tri Boatoj"). En la [[18-a jarcento]] malajaj [[pirato]]j konstruis bazon ĉi tie, la komerca ŝipado iĝis danĝera. Baldaŭ la piratoj estis forigitaj kaj la [[soldato]]j ricevis la teron kiel kompenso. En [[1859]] okazis la unua kanonado al la francaj batalŝipoj. En [[1895]] "Cap Saint Jacques" estis establita, poste ĝi estis aŭtonomia urbo. La loĝantaro en [[1901]] estis 5,690. Dum la franca periodo la urbo evoluis konstante. Dum erao de 2 landoj tiu urbo apartenis al [[Suda Vjetnamio]]. Dum la [[Vjetnama milito]] la [[Aŭstralio|aŭstralia]] armeeto havis tie bazon kaj nature ankaŭ la usona armeo. == Ekonomio == Vũng Tàu tradicie estis signifa [[haveno]], nuntempe ankaŭ estas la nura [[nafto]]bazo de Vjetnamio. La rekonstruo de ŝip[[fabriko]] okazis ekde [[2008]], sed pluraj aliaj fabrikoj funkcias en la urbego. Estas menciinda la [[turismo]] pro la marbordaj [[strando]]j. == Trafiko == Vũng Tàu estas atingebla per [[flugmaŝino]]j, [[aŭto]]j kaj ŝipoj. [[Dosiero:Bãi sau, Vũng Tàu, 02 2014.JPG|eta|<center>Strando en Vũng Tàu]] [[Dosiero:Statue of Jesus in Vung Tau.jpg|eta|<center>Statuo pri Kristo en Vũng Tàu]] == Vidindaĵoj == * amuzparko * pluraj [[festivalo]]j * [[statuo]] de [[Jesuo]] (1974-1993) 32 metrojn alta etendanta liajn 18,3 metrajn longajn [[brako]]jn sur la pinton de 170 metrojn alta [[monto]], la plej granda en [[Azio]] * [[pagodo]]j == Ĝemelurboj == * {{Flago|Aŭstralio}} [[Darvino]], [[Aŭstralio]] * {{Flago|Aŭstralio}} [[Parramatta]], Aŭstralio * {{Flago|Azerbajĝano}} [[Bakuo]], [[Azerio]] * {{Flago|Azerbajĝano}} [[Ganĝa]], Azerio * {{Flago|Indonezio}} [[Padang]], [[Indonezio]] * {{Flago|Usono}} [[Newport Beach]], [[Kalifornio]], [[Usono]] * {{Flago|Vjetnamio}} [[Hạ Long]], Vjetnamio * {{Flago|Vjetnamio}} [[Yên Bái]], Vjetnamio == Fontoj == * WikiTrans * [https://www.britannica.com/place/Vung-Tau] {{en}} [[Kategorio:Urboj de Vjetnamio]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Banlokoj]] l3fgc5ehukjrex71nmjnh5h6fx63cz2 0 583416 9488398 8949919 2026-10-05T03:55:55Z BD2412 35876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 049.JPG]] → [[File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg]] Tidy spacing. 9488398 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-12|situo sur mapo2=Francio}} [[Dosiero:Signalisation Conques - Concas.JPG|alternative=Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|eta|Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|maldekstra]] '''Conques''' (en okcitana ''Concas'') estas eksa [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]] lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] de [[Aveyron]], en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]]. Ekde la 1-an de januaro 2016, Conques fariĝis parta komunumo de la nova komunumo Conques-en-Rouergue. En la landoj de lingvo de oïl, Conques prononcas sin «Conches» (du komunumoj en [[Francio]] kaj distrikto en [[Svislando]]). Dum la tuta mezepoko, Conques estis grava sanktejo kie estis adoritaj la [[Relikvo|relikvoj]] de la kranio de sanktulino Foy. Ŝi estas fama danke al ŝia abateja preĝejo de kiu la arkitekturo kaj la skulptaĵoj de la vestiblo estas gravaj, kaj de ĝia trezoro, ĉefe la statuo en oro de sanktulino Foy. Ekde la 20a jarcento, Conques estis deklarita «ĉefa etapo» sur la pilgrima vojo al [[Santiago-de-Kompostelo|Sankta Jakobo de Kompostelo]] (pere de la ''Via Podiensis'') ĉar ĝi estas citita en la lasta libro'' Codex Calixtinus'', praktike nekonata ĝis sia eldono en la latina en la jaro 1882. Conques estas pruntaĵo el la latina ''concha'' «konko», kiu mem devenas de greka vorto κο'γχη. La hind-eŭropa ''konĥa ''transdonita al la greka kaj la latina, indikas ''konkon'' nomita ''conque'' kaj, per metaforo, kava spaco kun solidaj muroj<ref>(franca) Roger Brunet, ''Trésor du terroir. Les noms de lieux de la France'', CNRS Éditions, 2016,p. 47</ref>.  == Unu el la plej belaj vilaĝoj de Francio == Conques estas ankaŭ tre bela vilaĝo klasigita fare de la asocio [[La plej belaj vilaĝoj de Francio]]. == Monda heredaĵo de la Homaro == La supozebla ligo kun la pilgrimado al Kompostelo permesis al Conques akiri en 1998 klasigon de la abatejo kaj de la ponto super la rivero Dourdou en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de la Homaro]]. La influo de Conques sur la loka turismo estis rekonita en 2008 de la regiona konsilio Sud-Pireneoj kun la rekono de la komunumo kiel unu el la plej vizitindaj lokoj en Midi-Pyrénées (Mez-Pireneoj). == Situacio == La vilaĝo situas ĉe la [[kunfluejo]] de la Dourdou kaj de la Ouche, kiuj formas en tiu loko kvazaŭ [[konko]]n (''«Concha»'' en la [[Latina lingvo|latino]], «Conca» en la [[Okcitana lingvo|okcitana]]), kiu estus doninta sian nomon al la vilaĝo. Norde de [[Rodezo|Rodez]], funde de [[cirko]] aperas la [[Mezepoko|mezepoka]] vilaĝo de Conques kunpremita ĉirkaŭ la abatejo Sankta Foy, al duon-deklivo sur la suna deklivo. La inklinitaj domoj en spaliro turnas iliajn ĉefajn fasadojn al la sudo. La [[skisto]] tute reĝas tie ĉi kaj provizis ne nur la ŝtonon por konstrui sed ankaŭ la [[pavimero]]jn kaj la "lauzes") ([[slabo]]j) de la tegmentoj. La enkadrigoj de la pordoj kaj la fenestroj estas pli kaj pli anstataŭataj de roza aŭ griza [[Grejso|grejsoj]], pli malofte de [[granito]]. Estas la asocio de tiuj ŝtonoj kaj de la sablo de la rivero Dourdou, kiu donas al la arkitektura heredaĵo de Conques ĝian koloron okran kun rozaj nuancoj en perfekta harmonio kun la ĉirkaŭaĵo. La aktuala teritorio de la komunumo de Conques rezultas de la kunfandiĝo, en 1834, de la komunumoj de Conques, Montignac kaj Saint-Marcel. == Abateja urbeto == === Sur la pilgrima vojo al Sankta Jakobo de Kompostelo === Conques troviĝas sur la [[Jakoba Vojo|'''Jakoba pilgrima vojo''']], la plej frekventita vojo pasis sub la Pordo de La Vinzelle en la direkto de Grand-Vabre kaj [[Figeac]] al la sud-oriento. === La abateja preĝejo Sankta Foy === Tiu mirinda romanika konstruaĵo estis konstruita el la 11aj <span>kaj</span> 12aj jarcentoj; la du vicoj de fasado datas de la 19a <span>jarcento.</span> La parto kiu faras la famon de la loko estas la [[Timpano (arkitekturo)|timpano.]] La abatejo konservas ankaŭ trezoron kiu konsistas el unikaj artaĵoj de la [[Karolidoj|karolida]] epoko. La interno estas ornamita de vitraloj de [[Pierre Soulages]]. [[Dosiero:Conques_JPG05.jpg|eta|Malnova loĝejo de la vilaĝo.]][[Dosiero:Conques_pont_romain.jpg|eta|La malnova ponto, nomata «romain», sur la Dourdou de Conques|maldekstra]][[Dosiero:Conques_abbaye_de_ste_foy_001.JPG|eta|La abatejo Sainte-Foy.|centra|330x330ra]] == Fotaro == <gallery> File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 095.JPG|Vido leĝere deklive al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg|Vido al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 055.JPG|Enirejo de la abatejo Sainte-Foy. Conques-SteFoix-Tympan.jpg|Timpano de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 069.JPG|Sarkofagoj piede de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 074.JPG|Parta vido de la abatejo ekde la klostro. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 068.JPG|Konstruaĵo de tranoktejo rezervita al la pilgrimantoj. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 053.JPG|Domo florornamata de la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 117.JPG|Bela domo sur la alteco de la vilaĝo. File:Statue-reliquaire de Sainte-Foy exposée dans l'abbatiale le jour de la sainte Foy 10-10-2010.jpg|Statuo de Sainte Foy, eksponita en la abatejo la tagon de Sainte Foy (oktobro 2010). File:Procession lors de la fête de la sainte Foy à Conques le 6 octobre 2013.jpg|Procesio dum la festo de la sankta Foy( 6an de oktobro 2013) File:Statue reliquaire de Sainte Foy de Conques (cropped).jpg|Statuo relikvujo de Sainte Foy( 6an de oktobro 2013) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aveyron|Listo de la komunumoj de Aveyron]] * [[Aveyron]] * Turismo en Aveyron * [[Ruergo|Rouergue]] * Lando Ruthénois {{Portalo|Aveyron|communes de France}} {{Ligiltabelo La plej belaj vilaĝoj de Francio laŭ regiono}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Aveyron]] lw8y3srtz8oilrvndcuip1kkcdwb9x9 9488401 9488398 2026-10-05T03:56:37Z BD2412 35876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 053.JPG]] → [[File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 053.jpg]] Tidy spacing. 9488401 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-12|situo sur mapo2=Francio}} [[Dosiero:Signalisation Conques - Concas.JPG|alternative=Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|eta|Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|maldekstra]] '''Conques''' (en okcitana ''Concas'') estas eksa [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]] lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] de [[Aveyron]], en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]]. Ekde la 1-an de januaro 2016, Conques fariĝis parta komunumo de la nova komunumo Conques-en-Rouergue. En la landoj de lingvo de oïl, Conques prononcas sin «Conches» (du komunumoj en [[Francio]] kaj distrikto en [[Svislando]]). Dum la tuta mezepoko, Conques estis grava sanktejo kie estis adoritaj la [[Relikvo|relikvoj]] de la kranio de sanktulino Foy. Ŝi estas fama danke al ŝia abateja preĝejo de kiu la arkitekturo kaj la skulptaĵoj de la vestiblo estas gravaj, kaj de ĝia trezoro, ĉefe la statuo en oro de sanktulino Foy. Ekde la 20a jarcento, Conques estis deklarita «ĉefa etapo» sur la pilgrima vojo al [[Santiago-de-Kompostelo|Sankta Jakobo de Kompostelo]] (pere de la ''Via Podiensis'') ĉar ĝi estas citita en la lasta libro'' Codex Calixtinus'', praktike nekonata ĝis sia eldono en la latina en la jaro 1882. Conques estas pruntaĵo el la latina ''concha'' «konko», kiu mem devenas de greka vorto κο'γχη. La hind-eŭropa ''konĥa ''transdonita al la greka kaj la latina, indikas ''konkon'' nomita ''conque'' kaj, per metaforo, kava spaco kun solidaj muroj<ref>(franca) Roger Brunet, ''Trésor du terroir. Les noms de lieux de la France'', CNRS Éditions, 2016,p. 47</ref>.  == Unu el la plej belaj vilaĝoj de Francio == Conques estas ankaŭ tre bela vilaĝo klasigita fare de la asocio [[La plej belaj vilaĝoj de Francio]]. == Monda heredaĵo de la Homaro == La supozebla ligo kun la pilgrimado al Kompostelo permesis al Conques akiri en 1998 klasigon de la abatejo kaj de la ponto super la rivero Dourdou en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de la Homaro]]. La influo de Conques sur la loka turismo estis rekonita en 2008 de la regiona konsilio Sud-Pireneoj kun la rekono de la komunumo kiel unu el la plej vizitindaj lokoj en Midi-Pyrénées (Mez-Pireneoj). == Situacio == La vilaĝo situas ĉe la [[kunfluejo]] de la Dourdou kaj de la Ouche, kiuj formas en tiu loko kvazaŭ [[konko]]n (''«Concha»'' en la [[Latina lingvo|latino]], «Conca» en la [[Okcitana lingvo|okcitana]]), kiu estus doninta sian nomon al la vilaĝo. Norde de [[Rodezo|Rodez]], funde de [[cirko]] aperas la [[Mezepoko|mezepoka]] vilaĝo de Conques kunpremita ĉirkaŭ la abatejo Sankta Foy, al duon-deklivo sur la suna deklivo. La inklinitaj domoj en spaliro turnas iliajn ĉefajn fasadojn al la sudo. La [[skisto]] tute reĝas tie ĉi kaj provizis ne nur la ŝtonon por konstrui sed ankaŭ la [[pavimero]]jn kaj la "lauzes") ([[slabo]]j) de la tegmentoj. La enkadrigoj de la pordoj kaj la fenestroj estas pli kaj pli anstataŭataj de roza aŭ griza [[Grejso|grejsoj]], pli malofte de [[granito]]. Estas la asocio de tiuj ŝtonoj kaj de la sablo de la rivero Dourdou, kiu donas al la arkitektura heredaĵo de Conques ĝian koloron okran kun rozaj nuancoj en perfekta harmonio kun la ĉirkaŭaĵo. La aktuala teritorio de la komunumo de Conques rezultas de la kunfandiĝo, en 1834, de la komunumoj de Conques, Montignac kaj Saint-Marcel. == Abateja urbeto == === Sur la pilgrima vojo al Sankta Jakobo de Kompostelo === Conques troviĝas sur la [[Jakoba Vojo|'''Jakoba pilgrima vojo''']], la plej frekventita vojo pasis sub la Pordo de La Vinzelle en la direkto de Grand-Vabre kaj [[Figeac]] al la sud-oriento. === La abateja preĝejo Sankta Foy === Tiu mirinda romanika konstruaĵo estis konstruita el la 11aj <span>kaj</span> 12aj jarcentoj; la du vicoj de fasado datas de la 19a <span>jarcento.</span> La parto kiu faras la famon de la loko estas la [[Timpano (arkitekturo)|timpano.]] La abatejo konservas ankaŭ trezoron kiu konsistas el unikaj artaĵoj de la [[Karolidoj|karolida]] epoko. La interno estas ornamita de vitraloj de [[Pierre Soulages]]. [[Dosiero:Conques_JPG05.jpg|eta|Malnova loĝejo de la vilaĝo.]][[Dosiero:Conques_pont_romain.jpg|eta|La malnova ponto, nomata «romain», sur la Dourdou de Conques|maldekstra]][[Dosiero:Conques_abbaye_de_ste_foy_001.JPG|eta|La abatejo Sainte-Foy.|centra|330x330ra]] == Fotaro == <gallery> File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 095.JPG|Vido leĝere deklive al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg|Vido al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 055.JPG|Enirejo de la abatejo Sainte-Foy. Conques-SteFoix-Tympan.jpg|Timpano de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 069.JPG|Sarkofagoj piede de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 074.JPG|Parta vido de la abatejo ekde la klostro. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 068.JPG|Konstruaĵo de tranoktejo rezervita al la pilgrimantoj. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 053.jpg|Domo florornamata de la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 117.JPG|Bela domo sur la alteco de la vilaĝo. File:Statue-reliquaire de Sainte-Foy exposée dans l'abbatiale le jour de la sainte Foy 10-10-2010.jpg|Statuo de Sainte Foy, eksponita en la abatejo la tagon de Sainte Foy (oktobro 2010). File:Procession lors de la fête de la sainte Foy à Conques le 6 octobre 2013.jpg|Procesio dum la festo de la sankta Foy( 6an de oktobro 2013) File:Statue reliquaire de Sainte Foy de Conques (cropped).jpg|Statuo relikvujo de Sainte Foy( 6an de oktobro 2013) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aveyron|Listo de la komunumoj de Aveyron]] * [[Aveyron]] * Turismo en Aveyron * [[Ruergo|Rouergue]] * Lando Ruthénois {{Portalo|Aveyron|communes de France}} {{Ligiltabelo La plej belaj vilaĝoj de Francio laŭ regiono}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Aveyron]] 7aksutmgusxoelt9r7tkwnwoeabm56i 9488402 9488401 2026-10-05T03:58:11Z BD2412 35876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 055.JPG]] → [[File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 055.jpg]] Tidy spacing. 9488402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-12|situo sur mapo2=Francio}} [[Dosiero:Signalisation Conques - Concas.JPG|alternative=Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|eta|Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|maldekstra]] '''Conques''' (en okcitana ''Concas'') estas eksa [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]] lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] de [[Aveyron]], en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]]. Ekde la 1-an de januaro 2016, Conques fariĝis parta komunumo de la nova komunumo Conques-en-Rouergue. En la landoj de lingvo de oïl, Conques prononcas sin «Conches» (du komunumoj en [[Francio]] kaj distrikto en [[Svislando]]). Dum la tuta mezepoko, Conques estis grava sanktejo kie estis adoritaj la [[Relikvo|relikvoj]] de la kranio de sanktulino Foy. Ŝi estas fama danke al ŝia abateja preĝejo de kiu la arkitekturo kaj la skulptaĵoj de la vestiblo estas gravaj, kaj de ĝia trezoro, ĉefe la statuo en oro de sanktulino Foy. Ekde la 20a jarcento, Conques estis deklarita «ĉefa etapo» sur la pilgrima vojo al [[Santiago-de-Kompostelo|Sankta Jakobo de Kompostelo]] (pere de la ''Via Podiensis'') ĉar ĝi estas citita en la lasta libro'' Codex Calixtinus'', praktike nekonata ĝis sia eldono en la latina en la jaro 1882. Conques estas pruntaĵo el la latina ''concha'' «konko», kiu mem devenas de greka vorto κο'γχη. La hind-eŭropa ''konĥa ''transdonita al la greka kaj la latina, indikas ''konkon'' nomita ''conque'' kaj, per metaforo, kava spaco kun solidaj muroj<ref>(franca) Roger Brunet, ''Trésor du terroir. Les noms de lieux de la France'', CNRS Éditions, 2016,p. 47</ref>.  == Unu el la plej belaj vilaĝoj de Francio == Conques estas ankaŭ tre bela vilaĝo klasigita fare de la asocio [[La plej belaj vilaĝoj de Francio]]. == Monda heredaĵo de la Homaro == La supozebla ligo kun la pilgrimado al Kompostelo permesis al Conques akiri en 1998 klasigon de la abatejo kaj de la ponto super la rivero Dourdou en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de la Homaro]]. La influo de Conques sur la loka turismo estis rekonita en 2008 de la regiona konsilio Sud-Pireneoj kun la rekono de la komunumo kiel unu el la plej vizitindaj lokoj en Midi-Pyrénées (Mez-Pireneoj). == Situacio == La vilaĝo situas ĉe la [[kunfluejo]] de la Dourdou kaj de la Ouche, kiuj formas en tiu loko kvazaŭ [[konko]]n (''«Concha»'' en la [[Latina lingvo|latino]], «Conca» en la [[Okcitana lingvo|okcitana]]), kiu estus doninta sian nomon al la vilaĝo. Norde de [[Rodezo|Rodez]], funde de [[cirko]] aperas la [[Mezepoko|mezepoka]] vilaĝo de Conques kunpremita ĉirkaŭ la abatejo Sankta Foy, al duon-deklivo sur la suna deklivo. La inklinitaj domoj en spaliro turnas iliajn ĉefajn fasadojn al la sudo. La [[skisto]] tute reĝas tie ĉi kaj provizis ne nur la ŝtonon por konstrui sed ankaŭ la [[pavimero]]jn kaj la "lauzes") ([[slabo]]j) de la tegmentoj. La enkadrigoj de la pordoj kaj la fenestroj estas pli kaj pli anstataŭataj de roza aŭ griza [[Grejso|grejsoj]], pli malofte de [[granito]]. Estas la asocio de tiuj ŝtonoj kaj de la sablo de la rivero Dourdou, kiu donas al la arkitektura heredaĵo de Conques ĝian koloron okran kun rozaj nuancoj en perfekta harmonio kun la ĉirkaŭaĵo. La aktuala teritorio de la komunumo de Conques rezultas de la kunfandiĝo, en 1834, de la komunumoj de Conques, Montignac kaj Saint-Marcel. == Abateja urbeto == === Sur la pilgrima vojo al Sankta Jakobo de Kompostelo === Conques troviĝas sur la [[Jakoba Vojo|'''Jakoba pilgrima vojo''']], la plej frekventita vojo pasis sub la Pordo de La Vinzelle en la direkto de Grand-Vabre kaj [[Figeac]] al la sud-oriento. === La abateja preĝejo Sankta Foy === Tiu mirinda romanika konstruaĵo estis konstruita el la 11aj <span>kaj</span> 12aj jarcentoj; la du vicoj de fasado datas de la 19a <span>jarcento.</span> La parto kiu faras la famon de la loko estas la [[Timpano (arkitekturo)|timpano.]] La abatejo konservas ankaŭ trezoron kiu konsistas el unikaj artaĵoj de la [[Karolidoj|karolida]] epoko. La interno estas ornamita de vitraloj de [[Pierre Soulages]]. [[Dosiero:Conques_JPG05.jpg|eta|Malnova loĝejo de la vilaĝo.]][[Dosiero:Conques_pont_romain.jpg|eta|La malnova ponto, nomata «romain», sur la Dourdou de Conques|maldekstra]][[Dosiero:Conques_abbaye_de_ste_foy_001.JPG|eta|La abatejo Sainte-Foy.|centra|330x330ra]] == Fotaro == <gallery> File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 095.JPG|Vido leĝere deklive al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg|Vido al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 055.jpg|Enirejo de la abatejo Sainte-Foy. Conques-SteFoix-Tympan.jpg|Timpano de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 069.JPG|Sarkofagoj piede de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 074.JPG|Parta vido de la abatejo ekde la klostro. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 068.JPG|Konstruaĵo de tranoktejo rezervita al la pilgrimantoj. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 053.jpg|Domo florornamata de la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 117.JPG|Bela domo sur la alteco de la vilaĝo. File:Statue-reliquaire de Sainte-Foy exposée dans l'abbatiale le jour de la sainte Foy 10-10-2010.jpg|Statuo de Sainte Foy, eksponita en la abatejo la tagon de Sainte Foy (oktobro 2010). File:Procession lors de la fête de la sainte Foy à Conques le 6 octobre 2013.jpg|Procesio dum la festo de la sankta Foy( 6an de oktobro 2013) File:Statue reliquaire de Sainte Foy de Conques (cropped).jpg|Statuo relikvujo de Sainte Foy( 6an de oktobro 2013) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aveyron|Listo de la komunumoj de Aveyron]] * [[Aveyron]] * Turismo en Aveyron * [[Ruergo|Rouergue]] * Lando Ruthénois {{Portalo|Aveyron|communes de France}} {{Ligiltabelo La plej belaj vilaĝoj de Francio laŭ regiono}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Aveyron]] 09czsjkyd3m8erdu5l0ri4e41idvoj2 9488403 9488402 2026-10-05T04:00:14Z BD2412 35876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 068.JPG]] → [[File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 068.jpg]] Tidy spacing. 9488403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-12|situo sur mapo2=Francio}} [[Dosiero:Signalisation Conques - Concas.JPG|alternative=Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|eta|Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|maldekstra]] '''Conques''' (en okcitana ''Concas'') estas eksa [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]] lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] de [[Aveyron]], en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]]. Ekde la 1-an de januaro 2016, Conques fariĝis parta komunumo de la nova komunumo Conques-en-Rouergue. En la landoj de lingvo de oïl, Conques prononcas sin «Conches» (du komunumoj en [[Francio]] kaj distrikto en [[Svislando]]). Dum la tuta mezepoko, Conques estis grava sanktejo kie estis adoritaj la [[Relikvo|relikvoj]] de la kranio de sanktulino Foy. Ŝi estas fama danke al ŝia abateja preĝejo de kiu la arkitekturo kaj la skulptaĵoj de la vestiblo estas gravaj, kaj de ĝia trezoro, ĉefe la statuo en oro de sanktulino Foy. Ekde la 20a jarcento, Conques estis deklarita «ĉefa etapo» sur la pilgrima vojo al [[Santiago-de-Kompostelo|Sankta Jakobo de Kompostelo]] (pere de la ''Via Podiensis'') ĉar ĝi estas citita en la lasta libro'' Codex Calixtinus'', praktike nekonata ĝis sia eldono en la latina en la jaro 1882. Conques estas pruntaĵo el la latina ''concha'' «konko», kiu mem devenas de greka vorto κο'γχη. La hind-eŭropa ''konĥa ''transdonita al la greka kaj la latina, indikas ''konkon'' nomita ''conque'' kaj, per metaforo, kava spaco kun solidaj muroj<ref>(franca) Roger Brunet, ''Trésor du terroir. Les noms de lieux de la France'', CNRS Éditions, 2016,p. 47</ref>.  == Unu el la plej belaj vilaĝoj de Francio == Conques estas ankaŭ tre bela vilaĝo klasigita fare de la asocio [[La plej belaj vilaĝoj de Francio]]. == Monda heredaĵo de la Homaro == La supozebla ligo kun la pilgrimado al Kompostelo permesis al Conques akiri en 1998 klasigon de la abatejo kaj de la ponto super la rivero Dourdou en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de la Homaro]]. La influo de Conques sur la loka turismo estis rekonita en 2008 de la regiona konsilio Sud-Pireneoj kun la rekono de la komunumo kiel unu el la plej vizitindaj lokoj en Midi-Pyrénées (Mez-Pireneoj). == Situacio == La vilaĝo situas ĉe la [[kunfluejo]] de la Dourdou kaj de la Ouche, kiuj formas en tiu loko kvazaŭ [[konko]]n (''«Concha»'' en la [[Latina lingvo|latino]], «Conca» en la [[Okcitana lingvo|okcitana]]), kiu estus doninta sian nomon al la vilaĝo. Norde de [[Rodezo|Rodez]], funde de [[cirko]] aperas la [[Mezepoko|mezepoka]] vilaĝo de Conques kunpremita ĉirkaŭ la abatejo Sankta Foy, al duon-deklivo sur la suna deklivo. La inklinitaj domoj en spaliro turnas iliajn ĉefajn fasadojn al la sudo. La [[skisto]] tute reĝas tie ĉi kaj provizis ne nur la ŝtonon por konstrui sed ankaŭ la [[pavimero]]jn kaj la "lauzes") ([[slabo]]j) de la tegmentoj. La enkadrigoj de la pordoj kaj la fenestroj estas pli kaj pli anstataŭataj de roza aŭ griza [[Grejso|grejsoj]], pli malofte de [[granito]]. Estas la asocio de tiuj ŝtonoj kaj de la sablo de la rivero Dourdou, kiu donas al la arkitektura heredaĵo de Conques ĝian koloron okran kun rozaj nuancoj en perfekta harmonio kun la ĉirkaŭaĵo. La aktuala teritorio de la komunumo de Conques rezultas de la kunfandiĝo, en 1834, de la komunumoj de Conques, Montignac kaj Saint-Marcel. == Abateja urbeto == === Sur la pilgrima vojo al Sankta Jakobo de Kompostelo === Conques troviĝas sur la [[Jakoba Vojo|'''Jakoba pilgrima vojo''']], la plej frekventita vojo pasis sub la Pordo de La Vinzelle en la direkto de Grand-Vabre kaj [[Figeac]] al la sud-oriento. === La abateja preĝejo Sankta Foy === Tiu mirinda romanika konstruaĵo estis konstruita el la 11aj <span>kaj</span> 12aj jarcentoj; la du vicoj de fasado datas de la 19a <span>jarcento.</span> La parto kiu faras la famon de la loko estas la [[Timpano (arkitekturo)|timpano.]] La abatejo konservas ankaŭ trezoron kiu konsistas el unikaj artaĵoj de la [[Karolidoj|karolida]] epoko. La interno estas ornamita de vitraloj de [[Pierre Soulages]]. [[Dosiero:Conques_JPG05.jpg|eta|Malnova loĝejo de la vilaĝo.]][[Dosiero:Conques_pont_romain.jpg|eta|La malnova ponto, nomata «romain», sur la Dourdou de Conques|maldekstra]][[Dosiero:Conques_abbaye_de_ste_foy_001.JPG|eta|La abatejo Sainte-Foy.|centra|330x330ra]] == Fotaro == <gallery> File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 095.JPG|Vido leĝere deklive al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg|Vido al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 055.jpg|Enirejo de la abatejo Sainte-Foy. Conques-SteFoix-Tympan.jpg|Timpano de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 069.JPG|Sarkofagoj piede de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 074.JPG|Parta vido de la abatejo ekde la klostro. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 068.jpg|Konstruaĵo de tranoktejo rezervita al la pilgrimantoj. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 053.jpg|Domo florornamata de la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 117.JPG|Bela domo sur la alteco de la vilaĝo. File:Statue-reliquaire de Sainte-Foy exposée dans l'abbatiale le jour de la sainte Foy 10-10-2010.jpg|Statuo de Sainte Foy, eksponita en la abatejo la tagon de Sainte Foy (oktobro 2010). File:Procession lors de la fête de la sainte Foy à Conques le 6 octobre 2013.jpg|Procesio dum la festo de la sankta Foy( 6an de oktobro 2013) File:Statue reliquaire de Sainte Foy de Conques (cropped).jpg|Statuo relikvujo de Sainte Foy( 6an de oktobro 2013) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aveyron|Listo de la komunumoj de Aveyron]] * [[Aveyron]] * Turismo en Aveyron * [[Ruergo|Rouergue]] * Lando Ruthénois {{Portalo|Aveyron|communes de France}} {{Ligiltabelo La plej belaj vilaĝoj de Francio laŭ regiono}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Aveyron]] naoolc5l0ymnyya4keziqr2o0yzdqdo 9488405 9488403 2026-10-05T04:02:11Z BD2412 35876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 069.JPG]] → [[File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 069.jpg]] Tidy spacing. 9488405 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-12|situo sur mapo2=Francio}} [[Dosiero:Signalisation Conques - Concas.JPG|alternative=Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|eta|Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|maldekstra]] '''Conques''' (en okcitana ''Concas'') estas eksa [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]] lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] de [[Aveyron]], en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]]. Ekde la 1-an de januaro 2016, Conques fariĝis parta komunumo de la nova komunumo Conques-en-Rouergue. En la landoj de lingvo de oïl, Conques prononcas sin «Conches» (du komunumoj en [[Francio]] kaj distrikto en [[Svislando]]). Dum la tuta mezepoko, Conques estis grava sanktejo kie estis adoritaj la [[Relikvo|relikvoj]] de la kranio de sanktulino Foy. Ŝi estas fama danke al ŝia abateja preĝejo de kiu la arkitekturo kaj la skulptaĵoj de la vestiblo estas gravaj, kaj de ĝia trezoro, ĉefe la statuo en oro de sanktulino Foy. Ekde la 20a jarcento, Conques estis deklarita «ĉefa etapo» sur la pilgrima vojo al [[Santiago-de-Kompostelo|Sankta Jakobo de Kompostelo]] (pere de la ''Via Podiensis'') ĉar ĝi estas citita en la lasta libro'' Codex Calixtinus'', praktike nekonata ĝis sia eldono en la latina en la jaro 1882. Conques estas pruntaĵo el la latina ''concha'' «konko», kiu mem devenas de greka vorto κο'γχη. La hind-eŭropa ''konĥa ''transdonita al la greka kaj la latina, indikas ''konkon'' nomita ''conque'' kaj, per metaforo, kava spaco kun solidaj muroj<ref>(franca) Roger Brunet, ''Trésor du terroir. Les noms de lieux de la France'', CNRS Éditions, 2016,p. 47</ref>.  == Unu el la plej belaj vilaĝoj de Francio == Conques estas ankaŭ tre bela vilaĝo klasigita fare de la asocio [[La plej belaj vilaĝoj de Francio]]. == Monda heredaĵo de la Homaro == La supozebla ligo kun la pilgrimado al Kompostelo permesis al Conques akiri en 1998 klasigon de la abatejo kaj de la ponto super la rivero Dourdou en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de la Homaro]]. La influo de Conques sur la loka turismo estis rekonita en 2008 de la regiona konsilio Sud-Pireneoj kun la rekono de la komunumo kiel unu el la plej vizitindaj lokoj en Midi-Pyrénées (Mez-Pireneoj). == Situacio == La vilaĝo situas ĉe la [[kunfluejo]] de la Dourdou kaj de la Ouche, kiuj formas en tiu loko kvazaŭ [[konko]]n (''«Concha»'' en la [[Latina lingvo|latino]], «Conca» en la [[Okcitana lingvo|okcitana]]), kiu estus doninta sian nomon al la vilaĝo. Norde de [[Rodezo|Rodez]], funde de [[cirko]] aperas la [[Mezepoko|mezepoka]] vilaĝo de Conques kunpremita ĉirkaŭ la abatejo Sankta Foy, al duon-deklivo sur la suna deklivo. La inklinitaj domoj en spaliro turnas iliajn ĉefajn fasadojn al la sudo. La [[skisto]] tute reĝas tie ĉi kaj provizis ne nur la ŝtonon por konstrui sed ankaŭ la [[pavimero]]jn kaj la "lauzes") ([[slabo]]j) de la tegmentoj. La enkadrigoj de la pordoj kaj la fenestroj estas pli kaj pli anstataŭataj de roza aŭ griza [[Grejso|grejsoj]], pli malofte de [[granito]]. Estas la asocio de tiuj ŝtonoj kaj de la sablo de la rivero Dourdou, kiu donas al la arkitektura heredaĵo de Conques ĝian koloron okran kun rozaj nuancoj en perfekta harmonio kun la ĉirkaŭaĵo. La aktuala teritorio de la komunumo de Conques rezultas de la kunfandiĝo, en 1834, de la komunumoj de Conques, Montignac kaj Saint-Marcel. == Abateja urbeto == === Sur la pilgrima vojo al Sankta Jakobo de Kompostelo === Conques troviĝas sur la [[Jakoba Vojo|'''Jakoba pilgrima vojo''']], la plej frekventita vojo pasis sub la Pordo de La Vinzelle en la direkto de Grand-Vabre kaj [[Figeac]] al la sud-oriento. === La abateja preĝejo Sankta Foy === Tiu mirinda romanika konstruaĵo estis konstruita el la 11aj <span>kaj</span> 12aj jarcentoj; la du vicoj de fasado datas de la 19a <span>jarcento.</span> La parto kiu faras la famon de la loko estas la [[Timpano (arkitekturo)|timpano.]] La abatejo konservas ankaŭ trezoron kiu konsistas el unikaj artaĵoj de la [[Karolidoj|karolida]] epoko. La interno estas ornamita de vitraloj de [[Pierre Soulages]]. [[Dosiero:Conques_JPG05.jpg|eta|Malnova loĝejo de la vilaĝo.]][[Dosiero:Conques_pont_romain.jpg|eta|La malnova ponto, nomata «romain», sur la Dourdou de Conques|maldekstra]][[Dosiero:Conques_abbaye_de_ste_foy_001.JPG|eta|La abatejo Sainte-Foy.|centra|330x330ra]] == Fotaro == <gallery> File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 095.JPG|Vido leĝere deklive al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg|Vido al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 055.jpg|Enirejo de la abatejo Sainte-Foy. Conques-SteFoix-Tympan.jpg|Timpano de la abatejo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 069.jpg|Sarkofagoj piede de la abatejo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 074.JPG|Parta vido de la abatejo ekde la klostro. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 068.jpg|Konstruaĵo de tranoktejo rezervita al la pilgrimantoj. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 053.jpg|Domo florornamata de la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 117.JPG|Bela domo sur la alteco de la vilaĝo. File:Statue-reliquaire de Sainte-Foy exposée dans l'abbatiale le jour de la sainte Foy 10-10-2010.jpg|Statuo de Sainte Foy, eksponita en la abatejo la tagon de Sainte Foy (oktobro 2010). File:Procession lors de la fête de la sainte Foy à Conques le 6 octobre 2013.jpg|Procesio dum la festo de la sankta Foy( 6an de oktobro 2013) File:Statue reliquaire de Sainte Foy de Conques (cropped).jpg|Statuo relikvujo de Sainte Foy( 6an de oktobro 2013) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aveyron|Listo de la komunumoj de Aveyron]] * [[Aveyron]] * Turismo en Aveyron * [[Ruergo|Rouergue]] * Lando Ruthénois {{Portalo|Aveyron|communes de France}} {{Ligiltabelo La plej belaj vilaĝoj de Francio laŭ regiono}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Aveyron]] toutt0kuhfyyeodgkqafvs42snn1plc 9488406 9488405 2026-10-05T04:03:24Z BD2412 35876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 074.JPG]] → [[File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 074.jpg]] Tidy spacing. 9488406 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-12|situo sur mapo2=Francio}} [[Dosiero:Signalisation Conques - Concas.JPG|alternative=Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|eta|Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|maldekstra]] '''Conques''' (en okcitana ''Concas'') estas eksa [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]] lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] de [[Aveyron]], en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]]. Ekde la 1-an de januaro 2016, Conques fariĝis parta komunumo de la nova komunumo Conques-en-Rouergue. En la landoj de lingvo de oïl, Conques prononcas sin «Conches» (du komunumoj en [[Francio]] kaj distrikto en [[Svislando]]). Dum la tuta mezepoko, Conques estis grava sanktejo kie estis adoritaj la [[Relikvo|relikvoj]] de la kranio de sanktulino Foy. Ŝi estas fama danke al ŝia abateja preĝejo de kiu la arkitekturo kaj la skulptaĵoj de la vestiblo estas gravaj, kaj de ĝia trezoro, ĉefe la statuo en oro de sanktulino Foy. Ekde la 20a jarcento, Conques estis deklarita «ĉefa etapo» sur la pilgrima vojo al [[Santiago-de-Kompostelo|Sankta Jakobo de Kompostelo]] (pere de la ''Via Podiensis'') ĉar ĝi estas citita en la lasta libro'' Codex Calixtinus'', praktike nekonata ĝis sia eldono en la latina en la jaro 1882. Conques estas pruntaĵo el la latina ''concha'' «konko», kiu mem devenas de greka vorto κο'γχη. La hind-eŭropa ''konĥa ''transdonita al la greka kaj la latina, indikas ''konkon'' nomita ''conque'' kaj, per metaforo, kava spaco kun solidaj muroj<ref>(franca) Roger Brunet, ''Trésor du terroir. Les noms de lieux de la France'', CNRS Éditions, 2016,p. 47</ref>.  == Unu el la plej belaj vilaĝoj de Francio == Conques estas ankaŭ tre bela vilaĝo klasigita fare de la asocio [[La plej belaj vilaĝoj de Francio]]. == Monda heredaĵo de la Homaro == La supozebla ligo kun la pilgrimado al Kompostelo permesis al Conques akiri en 1998 klasigon de la abatejo kaj de la ponto super la rivero Dourdou en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de la Homaro]]. La influo de Conques sur la loka turismo estis rekonita en 2008 de la regiona konsilio Sud-Pireneoj kun la rekono de la komunumo kiel unu el la plej vizitindaj lokoj en Midi-Pyrénées (Mez-Pireneoj). == Situacio == La vilaĝo situas ĉe la [[kunfluejo]] de la Dourdou kaj de la Ouche, kiuj formas en tiu loko kvazaŭ [[konko]]n (''«Concha»'' en la [[Latina lingvo|latino]], «Conca» en la [[Okcitana lingvo|okcitana]]), kiu estus doninta sian nomon al la vilaĝo. Norde de [[Rodezo|Rodez]], funde de [[cirko]] aperas la [[Mezepoko|mezepoka]] vilaĝo de Conques kunpremita ĉirkaŭ la abatejo Sankta Foy, al duon-deklivo sur la suna deklivo. La inklinitaj domoj en spaliro turnas iliajn ĉefajn fasadojn al la sudo. La [[skisto]] tute reĝas tie ĉi kaj provizis ne nur la ŝtonon por konstrui sed ankaŭ la [[pavimero]]jn kaj la "lauzes") ([[slabo]]j) de la tegmentoj. La enkadrigoj de la pordoj kaj la fenestroj estas pli kaj pli anstataŭataj de roza aŭ griza [[Grejso|grejsoj]], pli malofte de [[granito]]. Estas la asocio de tiuj ŝtonoj kaj de la sablo de la rivero Dourdou, kiu donas al la arkitektura heredaĵo de Conques ĝian koloron okran kun rozaj nuancoj en perfekta harmonio kun la ĉirkaŭaĵo. La aktuala teritorio de la komunumo de Conques rezultas de la kunfandiĝo, en 1834, de la komunumoj de Conques, Montignac kaj Saint-Marcel. == Abateja urbeto == === Sur la pilgrima vojo al Sankta Jakobo de Kompostelo === Conques troviĝas sur la [[Jakoba Vojo|'''Jakoba pilgrima vojo''']], la plej frekventita vojo pasis sub la Pordo de La Vinzelle en la direkto de Grand-Vabre kaj [[Figeac]] al la sud-oriento. === La abateja preĝejo Sankta Foy === Tiu mirinda romanika konstruaĵo estis konstruita el la 11aj <span>kaj</span> 12aj jarcentoj; la du vicoj de fasado datas de la 19a <span>jarcento.</span> La parto kiu faras la famon de la loko estas la [[Timpano (arkitekturo)|timpano.]] La abatejo konservas ankaŭ trezoron kiu konsistas el unikaj artaĵoj de la [[Karolidoj|karolida]] epoko. La interno estas ornamita de vitraloj de [[Pierre Soulages]]. [[Dosiero:Conques_JPG05.jpg|eta|Malnova loĝejo de la vilaĝo.]][[Dosiero:Conques_pont_romain.jpg|eta|La malnova ponto, nomata «romain», sur la Dourdou de Conques|maldekstra]][[Dosiero:Conques_abbaye_de_ste_foy_001.JPG|eta|La abatejo Sainte-Foy.|centra|330x330ra]] == Fotaro == <gallery> File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 095.JPG|Vido leĝere deklive al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg|Vido al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 055.jpg|Enirejo de la abatejo Sainte-Foy. Conques-SteFoix-Tympan.jpg|Timpano de la abatejo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 069.jpg|Sarkofagoj piede de la abatejo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 074.jpg|Parta vido de la abatejo ekde la klostro. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 068.jpg|Konstruaĵo de tranoktejo rezervita al la pilgrimantoj. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 053.jpg|Domo florornamata de la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 117.JPG|Bela domo sur la alteco de la vilaĝo. File:Statue-reliquaire de Sainte-Foy exposée dans l'abbatiale le jour de la sainte Foy 10-10-2010.jpg|Statuo de Sainte Foy, eksponita en la abatejo la tagon de Sainte Foy (oktobro 2010). File:Procession lors de la fête de la sainte Foy à Conques le 6 octobre 2013.jpg|Procesio dum la festo de la sankta Foy( 6an de oktobro 2013) File:Statue reliquaire de Sainte Foy de Conques (cropped).jpg|Statuo relikvujo de Sainte Foy( 6an de oktobro 2013) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aveyron|Listo de la komunumoj de Aveyron]] * [[Aveyron]] * Turismo en Aveyron * [[Ruergo|Rouergue]] * Lando Ruthénois {{Portalo|Aveyron|communes de France}} {{Ligiltabelo La plej belaj vilaĝoj de Francio laŭ regiono}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Aveyron]] fvwf9wfqaml7wuvl6ynfd9eglsax4j0 9488407 9488406 2026-10-05T04:04:39Z BD2412 35876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 095.JPG]] → [[File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 095.jpg]] Tidy spacing. 9488407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-12|situo sur mapo2=Francio}} [[Dosiero:Signalisation Conques - Concas.JPG|alternative=Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|eta|Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|maldekstra]] '''Conques''' (en okcitana ''Concas'') estas eksa [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]] lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] de [[Aveyron]], en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]]. Ekde la 1-an de januaro 2016, Conques fariĝis parta komunumo de la nova komunumo Conques-en-Rouergue. En la landoj de lingvo de oïl, Conques prononcas sin «Conches» (du komunumoj en [[Francio]] kaj distrikto en [[Svislando]]). Dum la tuta mezepoko, Conques estis grava sanktejo kie estis adoritaj la [[Relikvo|relikvoj]] de la kranio de sanktulino Foy. Ŝi estas fama danke al ŝia abateja preĝejo de kiu la arkitekturo kaj la skulptaĵoj de la vestiblo estas gravaj, kaj de ĝia trezoro, ĉefe la statuo en oro de sanktulino Foy. Ekde la 20a jarcento, Conques estis deklarita «ĉefa etapo» sur la pilgrima vojo al [[Santiago-de-Kompostelo|Sankta Jakobo de Kompostelo]] (pere de la ''Via Podiensis'') ĉar ĝi estas citita en la lasta libro'' Codex Calixtinus'', praktike nekonata ĝis sia eldono en la latina en la jaro 1882. Conques estas pruntaĵo el la latina ''concha'' «konko», kiu mem devenas de greka vorto κο'γχη. La hind-eŭropa ''konĥa ''transdonita al la greka kaj la latina, indikas ''konkon'' nomita ''conque'' kaj, per metaforo, kava spaco kun solidaj muroj<ref>(franca) Roger Brunet, ''Trésor du terroir. Les noms de lieux de la France'', CNRS Éditions, 2016,p. 47</ref>.  == Unu el la plej belaj vilaĝoj de Francio == Conques estas ankaŭ tre bela vilaĝo klasigita fare de la asocio [[La plej belaj vilaĝoj de Francio]]. == Monda heredaĵo de la Homaro == La supozebla ligo kun la pilgrimado al Kompostelo permesis al Conques akiri en 1998 klasigon de la abatejo kaj de la ponto super la rivero Dourdou en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de la Homaro]]. La influo de Conques sur la loka turismo estis rekonita en 2008 de la regiona konsilio Sud-Pireneoj kun la rekono de la komunumo kiel unu el la plej vizitindaj lokoj en Midi-Pyrénées (Mez-Pireneoj). == Situacio == La vilaĝo situas ĉe la [[kunfluejo]] de la Dourdou kaj de la Ouche, kiuj formas en tiu loko kvazaŭ [[konko]]n (''«Concha»'' en la [[Latina lingvo|latino]], «Conca» en la [[Okcitana lingvo|okcitana]]), kiu estus doninta sian nomon al la vilaĝo. Norde de [[Rodezo|Rodez]], funde de [[cirko]] aperas la [[Mezepoko|mezepoka]] vilaĝo de Conques kunpremita ĉirkaŭ la abatejo Sankta Foy, al duon-deklivo sur la suna deklivo. La inklinitaj domoj en spaliro turnas iliajn ĉefajn fasadojn al la sudo. La [[skisto]] tute reĝas tie ĉi kaj provizis ne nur la ŝtonon por konstrui sed ankaŭ la [[pavimero]]jn kaj la "lauzes") ([[slabo]]j) de la tegmentoj. La enkadrigoj de la pordoj kaj la fenestroj estas pli kaj pli anstataŭataj de roza aŭ griza [[Grejso|grejsoj]], pli malofte de [[granito]]. Estas la asocio de tiuj ŝtonoj kaj de la sablo de la rivero Dourdou, kiu donas al la arkitektura heredaĵo de Conques ĝian koloron okran kun rozaj nuancoj en perfekta harmonio kun la ĉirkaŭaĵo. La aktuala teritorio de la komunumo de Conques rezultas de la kunfandiĝo, en 1834, de la komunumoj de Conques, Montignac kaj Saint-Marcel. == Abateja urbeto == === Sur la pilgrima vojo al Sankta Jakobo de Kompostelo === Conques troviĝas sur la [[Jakoba Vojo|'''Jakoba pilgrima vojo''']], la plej frekventita vojo pasis sub la Pordo de La Vinzelle en la direkto de Grand-Vabre kaj [[Figeac]] al la sud-oriento. === La abateja preĝejo Sankta Foy === Tiu mirinda romanika konstruaĵo estis konstruita el la 11aj <span>kaj</span> 12aj jarcentoj; la du vicoj de fasado datas de la 19a <span>jarcento.</span> La parto kiu faras la famon de la loko estas la [[Timpano (arkitekturo)|timpano.]] La abatejo konservas ankaŭ trezoron kiu konsistas el unikaj artaĵoj de la [[Karolidoj|karolida]] epoko. La interno estas ornamita de vitraloj de [[Pierre Soulages]]. [[Dosiero:Conques_JPG05.jpg|eta|Malnova loĝejo de la vilaĝo.]][[Dosiero:Conques_pont_romain.jpg|eta|La malnova ponto, nomata «romain», sur la Dourdou de Conques|maldekstra]][[Dosiero:Conques_abbaye_de_ste_foy_001.JPG|eta|La abatejo Sainte-Foy.|centra|330x330ra]] == Fotaro == <gallery> File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 095.jpg|Vido leĝere deklive al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg|Vido al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 055.jpg|Enirejo de la abatejo Sainte-Foy. Conques-SteFoix-Tympan.jpg|Timpano de la abatejo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 069.jpg|Sarkofagoj piede de la abatejo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 074.jpg|Parta vido de la abatejo ekde la klostro. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 068.jpg|Konstruaĵo de tranoktejo rezervita al la pilgrimantoj. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 053.jpg|Domo florornamata de la vilaĝo. File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 117.JPG|Bela domo sur la alteco de la vilaĝo. File:Statue-reliquaire de Sainte-Foy exposée dans l'abbatiale le jour de la sainte Foy 10-10-2010.jpg|Statuo de Sainte Foy, eksponita en la abatejo la tagon de Sainte Foy (oktobro 2010). File:Procession lors de la fête de la sainte Foy à Conques le 6 octobre 2013.jpg|Procesio dum la festo de la sankta Foy( 6an de oktobro 2013) File:Statue reliquaire de Sainte Foy de Conques (cropped).jpg|Statuo relikvujo de Sainte Foy( 6an de oktobro 2013) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aveyron|Listo de la komunumoj de Aveyron]] * [[Aveyron]] * Turismo en Aveyron * [[Ruergo|Rouergue]] * Lando Ruthénois {{Portalo|Aveyron|communes de France}} {{Ligiltabelo La plej belaj vilaĝoj de Francio laŭ regiono}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Aveyron]] 86j4lmflhh91pg7vymrka6aflf3a2cp 9488408 9488407 2026-10-05T04:06:25Z BD2412 35876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Conques,Pradelles... (oct.et nov. 2012) 117.JPG]] → [[File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 117.jpg]] Tidy spacing. 9488408 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR-12|situo sur mapo2=Francio}} [[Dosiero:Signalisation Conques - Concas.JPG|alternative=Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|eta|Conques/Concas : ŝildo en du lingvoj (franca, okcitana)|maldekstra]] '''Conques''' (en okcitana ''Concas'') estas eksa [[Komunumo (Francio)|franca komunumo]] lokita en la [[Departementoj de Francio|departemento]] de [[Aveyron]], en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]]. Ekde la 1-an de januaro 2016, Conques fariĝis parta komunumo de la nova komunumo Conques-en-Rouergue. En la landoj de lingvo de oïl, Conques prononcas sin «Conches» (du komunumoj en [[Francio]] kaj distrikto en [[Svislando]]). Dum la tuta mezepoko, Conques estis grava sanktejo kie estis adoritaj la [[Relikvo|relikvoj]] de la kranio de sanktulino Foy. Ŝi estas fama danke al ŝia abateja preĝejo de kiu la arkitekturo kaj la skulptaĵoj de la vestiblo estas gravaj, kaj de ĝia trezoro, ĉefe la statuo en oro de sanktulino Foy. Ekde la 20a jarcento, Conques estis deklarita «ĉefa etapo» sur la pilgrima vojo al [[Santiago-de-Kompostelo|Sankta Jakobo de Kompostelo]] (pere de la ''Via Podiensis'') ĉar ĝi estas citita en la lasta libro'' Codex Calixtinus'', praktike nekonata ĝis sia eldono en la latina en la jaro 1882. Conques estas pruntaĵo el la latina ''concha'' «konko», kiu mem devenas de greka vorto κο'γχη. La hind-eŭropa ''konĥa ''transdonita al la greka kaj la latina, indikas ''konkon'' nomita ''conque'' kaj, per metaforo, kava spaco kun solidaj muroj<ref>(franca) Roger Brunet, ''Trésor du terroir. Les noms de lieux de la France'', CNRS Éditions, 2016,p. 47</ref>.  == Unu el la plej belaj vilaĝoj de Francio == Conques estas ankaŭ tre bela vilaĝo klasigita fare de la asocio [[La plej belaj vilaĝoj de Francio]]. == Monda heredaĵo de la Homaro == La supozebla ligo kun la pilgrimado al Kompostelo permesis al Conques akiri en 1998 klasigon de la abatejo kaj de la ponto super la rivero Dourdou en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de la Homaro]]. La influo de Conques sur la loka turismo estis rekonita en 2008 de la regiona konsilio Sud-Pireneoj kun la rekono de la komunumo kiel unu el la plej vizitindaj lokoj en Midi-Pyrénées (Mez-Pireneoj). == Situacio == La vilaĝo situas ĉe la [[kunfluejo]] de la Dourdou kaj de la Ouche, kiuj formas en tiu loko kvazaŭ [[konko]]n (''«Concha»'' en la [[Latina lingvo|latino]], «Conca» en la [[Okcitana lingvo|okcitana]]), kiu estus doninta sian nomon al la vilaĝo. Norde de [[Rodezo|Rodez]], funde de [[cirko]] aperas la [[Mezepoko|mezepoka]] vilaĝo de Conques kunpremita ĉirkaŭ la abatejo Sankta Foy, al duon-deklivo sur la suna deklivo. La inklinitaj domoj en spaliro turnas iliajn ĉefajn fasadojn al la sudo. La [[skisto]] tute reĝas tie ĉi kaj provizis ne nur la ŝtonon por konstrui sed ankaŭ la [[pavimero]]jn kaj la "lauzes") ([[slabo]]j) de la tegmentoj. La enkadrigoj de la pordoj kaj la fenestroj estas pli kaj pli anstataŭataj de roza aŭ griza [[Grejso|grejsoj]], pli malofte de [[granito]]. Estas la asocio de tiuj ŝtonoj kaj de la sablo de la rivero Dourdou, kiu donas al la arkitektura heredaĵo de Conques ĝian koloron okran kun rozaj nuancoj en perfekta harmonio kun la ĉirkaŭaĵo. La aktuala teritorio de la komunumo de Conques rezultas de la kunfandiĝo, en 1834, de la komunumoj de Conques, Montignac kaj Saint-Marcel. == Abateja urbeto == === Sur la pilgrima vojo al Sankta Jakobo de Kompostelo === Conques troviĝas sur la [[Jakoba Vojo|'''Jakoba pilgrima vojo''']], la plej frekventita vojo pasis sub la Pordo de La Vinzelle en la direkto de Grand-Vabre kaj [[Figeac]] al la sud-oriento. === La abateja preĝejo Sankta Foy === Tiu mirinda romanika konstruaĵo estis konstruita el la 11aj <span>kaj</span> 12aj jarcentoj; la du vicoj de fasado datas de la 19a <span>jarcento.</span> La parto kiu faras la famon de la loko estas la [[Timpano (arkitekturo)|timpano.]] La abatejo konservas ankaŭ trezoron kiu konsistas el unikaj artaĵoj de la [[Karolidoj|karolida]] epoko. La interno estas ornamita de vitraloj de [[Pierre Soulages]]. [[Dosiero:Conques_JPG05.jpg|eta|Malnova loĝejo de la vilaĝo.]][[Dosiero:Conques_pont_romain.jpg|eta|La malnova ponto, nomata «romain», sur la Dourdou de Conques|maldekstra]][[Dosiero:Conques_abbaye_de_ste_foy_001.JPG|eta|La abatejo Sainte-Foy.|centra|330x330ra]] == Fotaro == <gallery> File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 095.jpg|Vido leĝere deklive al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 049.jpg|Vido al la abatejo kaj la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 055.jpg|Enirejo de la abatejo Sainte-Foy. Conques-SteFoix-Tympan.jpg|Timpano de la abatejo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 069.jpg|Sarkofagoj piede de la abatejo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 074.jpg|Parta vido de la abatejo ekde la klostro. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 068.jpg|Konstruaĵo de tranoktejo rezervita al la pilgrimantoj. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 053.jpg|Domo florornamata de la vilaĝo. File:Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 117.jpg|Bela domo sur la alteco de la vilaĝo. File:Statue-reliquaire de Sainte-Foy exposée dans l'abbatiale le jour de la sainte Foy 10-10-2010.jpg|Statuo de Sainte Foy, eksponita en la abatejo la tagon de Sainte Foy (oktobro 2010). File:Procession lors de la fête de la sainte Foy à Conques le 6 octobre 2013.jpg|Procesio dum la festo de la sankta Foy( 6an de oktobro 2013) File:Statue reliquaire de Sainte Foy de Conques (cropped).jpg|Statuo relikvujo de Sainte Foy( 6an de oktobro 2013) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aveyron|Listo de la komunumoj de Aveyron]] * [[Aveyron]] * Turismo en Aveyron * [[Ruergo|Rouergue]] * Lando Ruthénois {{Portalo|Aveyron|communes de France}} {{Ligiltabelo La plej belaj vilaĝoj de Francio laŭ regiono}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Aveyron]] nra8b3aydawxc6qhxa1m9j1ospcgwfu 0 587320 9488411 8946434 2026-10-05T04:21:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488411 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} [[Dosiero:1905 Chicago Marathon Louis Marks.jpg|eta|dekstre|Unua Ĉikaga maratono la 23an de Septembro, 1905. Louis Marks venkanta.]] [[Dosiero:20071007 Felix Limo.jpg|eta|dekstre|200ra|La venkinto de 2005 nome Felix Limo suferas la varmon de la konkurenco de 2007.]] La '''Ĉikaga maratono''' ({{lang-en|Chicago Marathon}}) estas grava [[maratono]] okazanta ĉiujare en [[Ĉikago]], [[Ilinoiso]], [[Usono]]. Kun la [[Berlina maratono|Berlina]], [[Bostona maratono|Bostona]], [[Londona maratono|Londona]], [[Novjorka maratono|Novjorka]] kaj Tokia maratonoj, ĝi estas unu el la ses [[Ĉefaj Mondaj Maratonoj]].<ref>{{cite web |url=http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |accessdate=22a de Aprilo, 2009 |title=World Marathon Majors |publisher=World Marathon Majors |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |archivedate=20a de Februaro, 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |arkivdato=2009-02-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |date=2009-02-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |arkivdato=2009-02-20 }}</ref> Tiele, ĝi estas ankaŭ kurkonkurenco de la ora serio de ''[[IAAF]] Gold Label''. La Ĉikaga Maratono estas la kvara plej granda kurkonkurenco laŭ nombro de finantoj tutmonde.<ref>http://www.chicagotribune.com/business/ct-chicago-marathon-economic-impact-1006-biz-20161005-story.html</ref> La kurkonkurenco de la 9a de Oktobro 2016 estis la 39a jariĝo de la kurkonkurenco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.chicagomarathon.com/participant-information/registration/|titolo=Registration|alirdato=30a de Decembro 2014|eldoninto=Chicago Marathon|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131228112939/http://www.chicagomarathon.com/participant-information/registration/|arkivdato=2013-12-28}}</ref> La unua kurkonkurenco okazis la 25an de Septembro 1977 laŭ la origina nomo ''Mayor Daley Marathon'', kiu arigis 4,200 kurantojn. Tiu kurkonkurenco estis okazinta ĉiujare ekde tiam, escepte en 1987 kiam oni kuris nur duon-maratonon.<ref name=TCM6>Suozzo, p. 6.</ref><ref>Karnes,Korey, "Running Wild," Chicago Social, October 2007, p. 68.</ref><ref name="RWChicago">{{Citaĵo el la reto|url=http://chicagomarathon.runnersworld.com/2009/09/chicago-marathon-at-a-glance.html|titolo=Chicago Marathon at a Glance|alirdato=17a de Oktobro 2011|dato=23a de Septembro 2009|eldoninto=Runners World|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120425073154/http://chicagomarathon.runnersworld.com/2009/09/chicago-marathon-at-a-glance.html|arkivdato=2012-04-25}}</ref> Ĝi estas inter la plej rapide kreskantaj maratonaj [[Ŝosekurado|vojkuroj]] en la mondo, ĉefe parte al sia tre rapida kaj ebena kurejo kiu faciligas la atingojun de personaj rekordoj kaj mondaj [[rekordo]]j.<ref name=TCM10>Suozzo, p. 10.</ref> Tiu kurkonkurenco akiris sian elitan statuson inter maratonoj disvolvigante rilatojn kun gravaj sponsoroj kiuj havigas la premimonon por allogi elitajn kurantojn kiuj produktis usonajn kaj tutmondajn rekordojn. Ekde 2008 la konkurenco estis sponsorita de la [[Bank of America]], kaj estas oficiale konata kiel '''Bank of America Chicago Marathon'''. Tiu konkurenco estas limigita al 45,000 kurantoj kaj nur kurantoj kiuj finas en 6½ horoj estas oficiale tempomezuritaj.<ref name=TCM10/> Tiuj kiuj deziras partopreni povas registriĝi post atingi tempokvalitan normigon aŭ estante selektita tra ĝenerala loterio.<ref name="RWDouglas">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.runnersworld.com/chicago-marathon/chicago-marathon-switches-to-lottery-for-registration|titolo=Chicago Marathon Switches to Lottery for Registration|alirdato=29a de Septembro 2014|familia nomo=Douglas|persona nomo=Scott|dato=16a de Januaro 2014|eldoninto=RunnersWorld.com}}</ref> Kvankam la kurkonkurenco havas limigitan registradon, esceptoj fariĝas por inkludi elitajn kuristojn kaj bonfarantajn reprezentantojn. Pli kaj pli, lokaj (ekz., Chicago's Children's Memorial Hospital), landaj (ekz., American Cancer Society) kaj tutmondaj (ekz., Global Business Assist, Team World Vision) bonfaraj kaj humanitaraj organizoj kuraĝigas sponsoritan partoprenon en la evento kiel rimedo akiri [[financo]]n.<ref>"Marathon raises record amount". Chicago Sun-Times. 21a de Decembro, 2006. [http://infoweb.newsbank.com/resources/doc/nb/news/11629B2BE65B4A48?p=AWNB] Alirita la 10an de Junio, 2017.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.worldvision.org/team|titolo=Team World Vision|alirdato=18a de Februaro 2008|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080412065007/http://www.worldvision.org/team|arkivdato=12a de Aprilo 2008}}</ref> La {{daton|13|10|2019}}, la [[Kenjo|kenja]] kuristino [[Brigid Kosgei]] gajnis la unuan premion kaj metis la [[:n:Kenja kuristo Brigid Kosgei metis novan mondrekordon ĉe Ĉikaga Maratono|novan mondan rekordon]] por virinoj je miksa-seksaj maratonoj, fininte la kuradon je 2 horoj, 14 minutoj kaj 4 sekundoj. Tamen, ĝi ne estis oficiale konsiderata mondrekordo, ĉar la kurado ne estis aprobita de IAAF. == Referencoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Literaturo == * Britt, Raymond, "Chicago Marathon: Images of Sport", Arcadia Publishing, 2009, {{ISBN|978-0-7385-7718-0}}. * Cooper, Pamela, "The American Marathon", [[Syracuse University Press]], 1998, {{ISBN|0-8156-0520-X}}. * Suozzo, Andrew, "The Chicago Marathon", University of Illinois Press, 2006, {{ISBN|0-252-07421-1}}. * Treadwell, Sandy, "The World of Marathons", Stewart, Tabori & Chang, 1987, {{ISBN|0-941434-98-2}}. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Chicago Marathon}} * [Oficiala retejo chicagomarathon.com] * [http://www.findmymarathon.com/elevation.php?elevation=Chicago%20Marathon Chicago Marathon Elevation Profile] * [http://www.findmymarathon.com/weather-detail.php?zname=Chicago%20Marathon Chicago Marathon Weather History] * [https://web.archive.org/web/20071009225730/http://www.chicagomarathon.com/CMS400Min/Chicago_Marathon/giving_back/index.aspx?id=530 Chicago Marathon Charities] * [http://marathoninfo.free.fr/historique/chicago.htm Marathon Info] * [http://marathonquest.com/bank-america-chicago-marathon/ Chicago Marathon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160429161405/http://marathonquest.com/bank-america-chicago-marathon/ |date=2016-04-29 }} at MarathonQuest.com * [http://articles.chicagotribune.com/keyword/chicago-marathon archive] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100418211645/http://articles.chicagotribune.com/keyword/chicago-marathon |date=2010-04-18 }} at [[Chicago Tribune]] * [http://www.runnersworld.com/chicago-marathon Chicago Marathon] ĉe ''Runner's World'' [[Kategorio:Ĉikago]] [[Kategorio:Maratonoj]] [[Kategorio:Atletiko]] [[Kategorio:Sporto en Usono]] 3zkrp4ycpvqf4ytcl2el9lybewbl64j 0 607332 9488446 9380668 2026-10-05T08:06:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488446 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE: (32929) 1995 QY₉}} {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = (32929) 1995 QY₉ |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = (32929) 1995 QY₉ |Aliaj_nomoj = |Dato_de_malkovro = {{dato|31|aŭgusto|1995}} |Malkovrintoj = [[Jun Chen|J. Chen]] kaj [[David C. Jewitt|D. Jewitt]] |Loko_de_malkovro = [[Mauna Kea]], [[Usono]] |Epoko = 2458200.5 {{dato|23|marto|2018}} TDB |Granda_duonakso = 5,903 [[1 E12 m|Tm]] (39,459 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 4,366 Tm (29,187 AU) |Apoapsido = 7,440 Tm (49,731 AU) |Discentreco = 0,2603 |Periodo = 90535,220&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(247,872&nbsp;[[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 2:3 Nept. --> |Klinangulo = 4,836° |Meza_anomaliangulo = 17,502°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|23|marto|2018}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 342,061° |Argumento_de_periapsido = 24,624° |Terdistanco_min = 4,216 [[1 E12 m|Tm]] (28,185 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 66 km<ref name ="Johnston">[http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnodiam.html TNO/Centaŭroj : diametroj albedoj; kompilita de Robert Johnston. Ĝisdata 25-a de marto 2018] {{lingvokodo|en}}</ref> |Albedo_geom = 0,4<ref name ="Johnston" /> |Rotacia_periodo = ~0,3 [[tago]] (~7 [[horo]]j) |Absoluta_magnitudo = 8,4 }} '''(32929) 1995 QY₉''' estas meze granda [[transneptuna objekto]], de la klaso de la [[plutoneno]]j malkovrita la {{daton|31|aŭgusto|1995}} de la usonaj ge[[astronomo]]j [[Jun Chen]] kaj [[David C. Jewitt]] elde la [[Observatorioj de Mauna Kea]] en [[Hawaii (insulo)|Hawaii]] ([[Usono]]). Kiel [[Plutono|134340 Plutono]], 1995 QY₉ estas en [[orbita resonanco]] 2:3 kun [[Neptuno]] kaj ĝia orbito krucas la neptunan orbiton. Ĝia neptuna [[Minimuma orbita interdistanco|MOID]] estas nur 0,141167 [[astronomia unuo|AU]] (21,118 milionoj da km), ĝi do estas [[neptunrenkonta asteroido]]. Komence, ĝia diametro estis taksata je 270&nbsp;km, supozinte [[albedo]]n de 0,05.<ref>[http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/kb1.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160606121840/http://www2.ess.ucla.edu/%7Ejewitt/kb/kb1.html |date=2016-06-06 }} 1995 QY₉, Neptunrenkonta; el la paĝaro de UCLA (ĝisdata aŭgusto 1998) {{lingvokodo|en}}</ref> Novaj taksado donas diametron de 66&nbsp;km por albedo de 0,4 kaj absoluta magnitudo de 8,0.<ref name ="Johnston" /> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> ==Eksteraj ligiloj== * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|32929-1995-qy9}} * {{Orbita kongruo kaj Astrometriaj registradoj|32929}} * {{en}} [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html Listo de la Konataj Transneptunaj Objektoj; el la paĝoj de Robert Johnston] {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (32001–33000)#32901-32950|Listo de asteroidoj (32001 – 33000)]] |antaŭ = ''[[32928 Xiejialin]]'' |periodo = '''(32929) 1995 QY₉''' |post = [[(32930) 1995 SC4|(32930) 1995 SC₄]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:32929}} [[Kategorio:Plutonenoj]] [[Kategorio:Neptunrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Malkovrita de David C. Jewitt]] [[Kategorio:Malkovrita de Jun Chen]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995]] e37r4jofg2uuuxxko9ri2domanmc8q8 0 608850 9488437 9076924 2026-10-05T06:49:26Z Sj1mor 12103 9488437 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 33377 ''Večerníček'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 33377 Večerníček |Aliaj_nomoj = '''1999 CR₉''' |Dato_de_malkovro = {{dato|12|februaro|1999}} |Malkovrinto = [[Petr Pravec]] |Loko_de_malkovro = [[Ondřejov (Distrikto Prago-oriento)|Ondřejov]] ([[Ĉeĥio]]) |Epoko = 2458200.5 {{dato|23|marto|2018}} TDB |Granda_duonakso = 340,825 [[1 E9 m|Gm]] (2,278 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 295,149 Gm (1,973 AU) |Apoapsido = 386,501 Gm (2,584 AU) |Discentreco = 0,1340 |Periodo = 1256,051&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(3,439&nbsp;[[jaro#Julia jaro|jaroj]]) <!-- ~31:9 --> |Klinangulo = 7,155° |Meza_anomaliangulo = 105,810°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|23|marto|2018}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 328,411° |Argumento_de_periapsido = 297,170° |Terdistanco_min = 144,992 [[1 E9 m|Gm]] (0,9692 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 1,547 ± 0,250 km |Albedo_geom = 0,466 ± 0,209 |Absoluta_magnitudo = 15,5 }} '''33377 ''Večerníček''''' estas tre malgranda tre hela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|12|februaro|1999}} de la [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[astronomo]] [[Petr Pravec]] elde la [[Observatorio de Ondřejov]] ([[Distrikto Prago-oriento|Prago-oriento]], [[Ĉeĥio]]). == Nomo == Ĝi ŝuldas sian nomon al [[Večerníček]],<ref>[http://www.ceskatelevize.cz/porady/0-vecernicek/5628-galerie-vecernicku/ La galerio de Večerníček, el la paĝaro de ''Česká televize''] {{PlurajLingvokodoj|cs}}</ref> [[desegnofilmo|desegnofilma]] rolulo akompanata de [[muziko]], kiu, ĉe la Ĉeĥia [[Televido]], invitas [[infano]]jn, ke ili rigardu ĉiuvesperan rakonton antaŭ enlitiĝi. Inĝenie pentrita de [[Radek Pilař]]<ref>[http://www.ceskatelevize.cz/porady/0-vecernicek/5631-filmografie/ Radek Pilař, Filmografio; ''ibidem''] {{PlurajLingvokodoj|cs}}</ref> kun la voĉo de ''Michal Citavý'' kaj muziko de [[Ladislav Simon]], tiu rolulo fariĝis vera fenomeno amata de plejparto de la ĉeĥaj infanoj de [[1965]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|33377-vecernicek-1999-cr9}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (33001–34000)#33351-33400|Listo de asteroidoj (33001 – 34000)]] |antaŭ = ''[[33376 Medi]]'' |periodo = '''33377 ''Večerníček''''' |post = [[(33378) 1999 CE14|(33378) 1999 CE₁₄]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Vecernicek}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Večerníček]] [[Kategorio:Malkovrita de Petr Pravec]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999]] dgsmzy3v1896q56v4udc6e2zx8rj6q8 0 614786 9488086 9435153 2026-10-04T12:38:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Ivan Morrison''' [[Ordeno de la Brita Imperio|OBI]] (naskiĝis la 31an de aŭgusto 1945) estas kantisto-kantoverkisto, instrumentisto kaj diskoproduktoro de [[Norda Irlando]]. En 2016, li estis kavalirigita pro sia servo al la muzikindustrio kaj al turismo en Norda Irlando.<ref> Rayner, Gordon (13a de junio 2015). [https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/honours-list/11671979/Queens-Birthday-Honours-Van-Morrison-knighted.html "Queen's Birthday Honours: Van Morrison knighted".] [[The Daily Telegraph]]. Telegraph Media Group. Alirita la 15an de julio 2018. </ref><ref>[https://www.gov.uk/government/news/the-queens-birthday-honours-2015 "The Queen's Birthday Honours 2015".] GOV.UK. Alirita la 15an de julio 2018.</ref> Konata kiel "Van the Man"<ref>"Van la Homo" kaj ankaŭ eĉ "Kamioneto la Homo"</ref> li startigis sian profesian karieron kiam, estante dekjarulo en la finaj 1950-aj jaroj, li ludis varion de instrumentoj kiel [[gitaro]], [[buŝharmoniko]], [[klavaro]] kaj [[saksofono]] por diversaj irlandaj dancobandoj, per la prezento de la tiamaj popularaj sukcesoj. Van Morrison stariĝis meze de la 1960-aj jaroj kiel la [[ĉefkantisto]] de la nordirlanda ritmenblusa bando Them, kun kiu li registris la garaĝbandan klasikan "Gloria". Lia [[soloo|soloa]] kariero komenciĝis per la sukces-orientita gvidado fare de Bert Berns kun la publikigo de la sukcesa [[unuopaĵo]] "Brown Eyed Girl" en 1967. Post la morto de Berns, [[Warner Bros. Records]] aĉetis lian kontrakton kaj ebligis al li tri sesiojn por registri ''Astral Weeks'' (1968).<ref> Turner (1993). paĝoj 86–90 </ref> Kvankam tiu albumo laŭgrade atingis bonan kritikon, ĝi vendiĝis malbone. ''Moondance'' (1970) establis Morrison kiel ĉefa artisto,<ref> Eskow, Gary (1a de aprilo 2005). [https://web.archive.org/web/20050419192209/http://mixonline.com/mag/audio_van_morrisons_moondance/ "Classic Tracks: Van Morrison's Moondance".] mixonline.com. Arkivita el la originalo en 19a de aprilo 2005. Alirita la 15an de julio 2018. </ref> kaj li konstruis sian reputacion tra la 1970-aj jaroj pere de serio de bone ricevitaj albumoj kaj koncertoj. Li plue registras kaj turneas, produktante albumojn kaj koncertojn, kiuj bone vendiĝis kaj estas ĝenerale varme ricevataj, foje kunlaborante kun aliaj artistoj, kiel Georgie Fame kaj [[The Chieftains]]. Multo de la muziko de Morrison estas strukturita ĉirkaŭ la konvencioj de [[soulo]] kaj [[ritmenbluso]], kiel ĉe la popularaj unuopaĵoj "Brown Eyed Girl", "Jackie Wilson Said (I'm in Heaven When You Smile)", "Domino" kaj "Wild Night". Simila parto de lia katalogo konsistas el etendaj, izolaj konektitaj, spirite inspiritaj muzikaĵoj, kiuj montras la influon de kelta tradicio, [[ĵazo]] kaj la rakontmaniero de la [[konscifluo]], kiel ĉe la albumo ''Astral Weeks'' kaj ĉe la pli malbone konataj ''Veedon Fleece'' kaj ''Common One''.<ref> "SHOF: Van Morrison biography". songwritersshalloffame.org. Arkivita el la originalo en 7a de junio 2011. [https://web.archive.org/web/20110607161658/http://www.songwritershalloffame.org/index.php/exhibits/bio/C333S] Alirita la 15an de julio 2018. </ref><ref> Ballon, John (28a de decembro 2008). [https://web.archive.org/web/20010530211144/http://musthear.com/reviews/veedonfleece.html "Musthear review: Veedon Fleece".] musthear.com. Arkivita el la originalo en 30a de majo 2001. Alirita la 15an de julio 2018. </ref> Ambaŭ produktaĵoj kune estas foje referencataj kiel "kelta soulo".<ref>Light, Alan (13a de novembro 2006). [http://entertainment.time.com/2006/11/02/the-all-time-100-albums/ "The All-Time 100 Albums".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140301183543/http://entertainment.time.com/2006/11/02/the-all-time-100-albums/ |date=2014-03-01 }} TIME. Alirita la 15an de julio 2018.</ref> Li ricevis du premiojn [[Grammy]],<ref>[https://www.grammy.com/grammys/artists/van-morrison "Artist: Van Morrison".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180212180415/https://www.grammy.com/grammys/artists/van-morrison |date=2018-02-12 }} Grammy.com. Alirita la 15an de julio 2018.</ref> la premiojn ''Brit Award for Outstanding Contribution to Music'' de 1994, la ''Americana Music Lifetimetime Achievement Award for Songwriting'' de 2017 kaj estis metita kaj en la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo]] kaj en la [[Kantoverkista Famulejo]]. == Diskaro == {{Div col|cols = 3}} * Blowin' Your Mind! (1967) * Astral Weeks (1968) * Moondance (1970) * His Band and the Street Choir (1970) * Tupelo Honey (1971) * Saint Dominic's Preview (1972) * Hard Nose the Highway (1973) * Veedon Fleece (1974) * A Period of Transition (1977) * Wavelength (1978) * Into the Music (1979) * Common One (1980) * Beautiful Vision (1982) * Inarticulate Speech of the Heart (1983) * A Sense of Wonder (1985) * No Guru, No Method, No Teacher (1986) * Poetic Champions Compose (1987) * Irish Heartbeat (1988) * Avalon Sunset (1989) * Enlightenment (1990) * Hymns to the Silence (1991) * Too Long in Exile (1993) * Days Like This (1995) * How Long Has This Been Going On (1995) * Tell Me Something: The Songs of Mose Allison (1996) * The Healing Game (1997) * Back on Top (1999) * You Win Again (2000) * Down the Road (2002) * What's Wrong with This Picture? (2003) * Magic Time (2005) * Pay the Devil (2006) * Keep It Simple (2008) * Born to Sing: No Plan B (2012) * Duets: Re-working the Catalogue (2015) * Keep Me Singing (2016) * Roll with the Punches (2017) * Versatile (2017) * You're Driving Me Crazy (2018) * Remembering Now (2025) {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Collis, John (1996). Inarticulate Speech of the Heart, Little Brown and Company, ISBN 0-306-80811-0 * Hage, Erik (2009). The Words and Music of Van Morrison, Praeger Publishers, ISBN 978-0-313-35862-3 * Heylin, Clinton (2003). Can You Feel the Silence? Van Morrison: A New Biography, Chicago Review Press, ISBN 1-55652-542-7 * Hinton, Brian (1997). Celtic Crossroads: The Art of Van Morrison, Sanctuary, ISBN 1-86074-169-X * Marcus, Greil. 1992. "Van Morrison." In: The Rolling Stone Illustrated History of Rock & Roll. Anthony DeCurtis and James Henke, with Holly George-Warren, eds. (original ed. Jim Miller): pp442–447. New York: Random House, ISBN 978-0-679-73728-5 * Marcus, Greil (2010). When That Rough God Goes Riding: Listening to Van Morrison, Public Affairs, ISBN 978-1-58648-821-5 * Moon, Tom (2008). 1,000 Recordings to Hear Before You Die, Workman Publishing Company, ISBN 978-0-7611-3963-8 * Rogan, Johnny (2006). Van Morrison: No Surrender, London: Vintage Books ISBN 978-0-09-943183-1 * Rosenthal, Elizabeth. (2001) His Song: The Musical Journey of Elton John, Billboard Books, ISBN 0-8230-8893-6 * "The Immortals: The First Fifty". Rolling Stone Issue 946. * Turner, Steve (1993). Van Morrison: Too Late to Stop Now, Viking Penguin, ISBN 0-670-85147-7 * "Van Morrison". Peter Wolfe. Rolling Stone Issue 946. * Yorke, Ritchie (1975). Into The Music, London: Charisma Books, ISBN 0-85947-013-X {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Morrison, Van}} [[Kategorio:Britaj gitaristoj]] [[Kategorio:Britaj rokmuzikistoj]] q17oyqtv6507d40zni3rpgbe8z3hyfm 0 617459 9488350 9468740 2026-10-04T22:32:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488350 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Yuval Noah Harari''' ({{Lang-he|יובל נח הררי}}; naskita la 24an de februaro 1976) estas israela [[historiisto]] kaj profesoro en la Departemento de Historio ĉe la Universitato de Jerusalemo.<ref>[http://www.ynharari.com/ Yuval Harari site], ĉe [//en.wikipedia.org/wiki/Hebrew_University_of_Jerusalem la retejo de la Hebrea Universitato de Jerusalemo]</ref> Li estas la aŭtoro de la internaciaj furorlibroj ''Sapiens'' (Saĝulo), nome mallonga historio de la homaro (2014) kaj ''Homo Deus'' (Dieca homo), nome mallonga historio de la morgaŭo (2016). Liaj skribaĵoj esploras [[Libera volo|liberan volon]], konscion kaj intelekton. Fruaj eldonaĵoj de Harari estas pri tio, kion li priskribas kiel la "kogna revolucio" okazinta ĉ. 50,000 jarojn antaŭe, kiam Homo Saĝa anstataŭis la rivalan [[Neandertala homo|neandertalajn homojn]], evoluigis [[lingvo]]kapablon kaj strukturitajn sociojn kaj supreniris kiel [[Pintopredanto|pinta predanto]], helpita pere de la [[Neolitika revolucio|agrikultura revolucio]] kaj pli poste akcelita pere de [[Scienca revolucio|scienca]] metodologio kaj raciigo kiu permesis homojn alproksimiĝi al mastrado super sia medio. Liaj lastatempaj libroj estas pli avertaj kaj pri la sekvaĵoj de futureca [[Biotekniko|bioteknologia]] mondo kie sentivaj biologiaj organismoj estas superpasitaj de iliaj propraj kreaĵoj; li diris "Homo Sapiens kiel ni konas ilin malaperos post jarcento aŭ similtempe".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/19/yuval-harari-sapiens-readers-questions-lucy-prebble-arianna-huffington-future-of-humanity}}</ref> == Biografio == Harari naskiĝis en Kiryat Ata, Israelo, en 1976 kaj kreskis en laika juda familio kun Libanaj kaj Orient-eŭropaj radikoj en [[Ĥajfo]], Israelo.<ref>[http://larchemag.fr/2017/09/28/3386/les-predictions-de-yuval-noah-harrari/ Les prédictions de Yuval Noah Harrari] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181121192737/http://larchemag.fr/2017/09/28/3386/les-predictions-de-yuval-noah-harrari/ |date=2018-11-21 }}, L'arche magazine</ref><ref name="guardian0705">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs|URL=https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs|date=5 July 2015}}</ref> En 2002 li renkontis sian edzon Itzik Yahav, kiun li vokas "mia interreto de ĉiuj aferoj".<ref name="theguardian.com">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine|URL=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine|date=27a de Aǔgusto 2016}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|URL=http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|date=25 April 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170916001935/http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|arkivdato=2017-09-16}}</ref> Yahav estas ankaŭ persona manaĝero de Harari.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html|URL=http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170911205108/http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html|arkivdato=2017-09-11}}</ref> Ili edziĝis en civila ceremonio en [[Toronto]] en Kanado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|URL=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|date=October 14, 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180701194400/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|arkivdato=2018-07-01}}</ref> La paro vivas en [[moŝavo]] (tipo de kunlabora agrikultura komunumo de individuaj bienoj), Mesilat Zion, proksime al Jerusalemo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|URL=http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|date=25a de Aprilo 2017|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120428095629/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|arkivdato=2012-04-28}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece|URL=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece|date=31a de Aǔgusto 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160806025607/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece|arkivdato=2016-08-06}}</ref><ref name="FT 2014 interview">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ft.com/cms/s/2/aee05cca-3416-11e4-b81c-00144feabdc0.html|URL=http://www.ft.com/cms/s/2/aee05cca-3416-11e4-b81c-00144feabdc0.html|date=5a de Septembro 2014}}</ref> Harari diras ke [[Vipaŝjano|Vipaŝjana]] meditado, kion li komencis kiam li estis en Oksfordo en 2000, "transformis mian vivon".<ref name="theguardian.com"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats|URL=https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170312065331/https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats|arkivdato=2017-03-12}}</ref> Li praktikas tion dum du horoj ĉiun tagon (unu horon ĉe la komenco kaj unu horon ĉe la fino de sia labor-tago), kaj ĉiun jaron entreprenas meditadan retiriĝon de 30 tagoj aŭ pli longe, en silento kaj kun neniuj libroj aŭ sociaj amaskomunikiloj, kaj li estas kunhelpa meditada instruisto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/|URL=http://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200320004202/https://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/|arkivdato=2020-03-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf|URL=https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf|date=Oktobro–Novembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171212073520/https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf|arkivdato=2017-12-12}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915|URL=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915|date=3a de Septembro, 2016}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.vridhamma.org/en2013-12|URL=http://www.vridhamma.org/en2013-12|date=17a de Decembro, 2013}}</ref> Li dediĉis sian plej novan verkon ''Homo Deus'' (Homo Dieca) al "mia instruisto, S. N. Goenka, kiu amoplene instruis al mi gravajn aferojn" kaj diris "mi ne povus verki ĉi tiun libron sen la fokuso, paco kaj enrigardo, akiritaj pere de praktikado de Vipaŝjano por dek kvin jaroj."<ref>Homo Deus, dedication and Acknowledgements p. 426</ref> Li ankaŭ rigardas meditadon kiel vojon por efika esplorado. Harari estas vegetalisto kaj diras, ke tion ĉi rezultis lia esplorado, inkluzivanta lian opinion ke la fundamento de la laktaĵ-industrio estas la dis-rompado de la ligo inter bovinoj kaj bovidoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio|URL=https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170330172213/https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio|arkivdato=2017-03-30}}</ref> Nun, t.e. en septembro 2017, li ne havas [[saĝtelefono]]n.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/|URL=https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/|date=19a de Marto, 2017|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190402081154/https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/|arkivdato=2019-04-02}}</ref> == Akademia kariero == Harari unue specialistiĝis pri [[Mezepoko|mezepoka historio]] kaj [[Milita historio|militista historio]] dum siaj studadoj ekde 1993 ĝis 1998 ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Li kompletigis sian [[Doktoro de filozofio|doktoriĝan]] gradon ĉe Jesuo Altlernejo (Angle: Jesus College), Oksfordo, en 2002 sub la superrigardo de Steven J. Gunn. Ekde 2003 ĝis 2005 li plutraktis {{N|postdoktoriĝaj studoj}} en historio kiel Yad Hanadiv Akademia Esploristo.<ref>(en) "''[http://pluto.huji.ac.il/~ynharari/cv.html CV at The Hebrew University of Jerusalem]''". 2008.</ref> Li eldonis multnombrajn librojn kaj artikolojn, inkluzivanta Specialajn Operaciojn en la Epoko de Kavalirismo, 1100–1550; La Finfina Sperto: Batalejaj Riveladoj kaj la Formiĝo de Moderna Milita Kulturo, 1450–2000; ''La Koncepto de 'Decidaj Bataloj' en Monda Historio''; kaj Brakseĝoj, Kafo kaj Aŭtoritato: Okul-atestantoj kaj Karno-atestantoj Parolas pri Milito, 1100–2000.<ref>Yuval Noah Harari, ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'' (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2007)</ref><ref>Yuval Noah Harari, ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'' (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008)</ref><ref>Yuval Noah Harari, ''The Concept of 'Decisive Battles' in World History'', in ''[//en.wikipedia.org/wiki/Journal_of_World_History Journal of World History]'' 18:3 (2007), 251–266.</ref><ref>Yuval Noah Harari, "Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100–2000", ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_Journal_of_Military_History The Journal of Military History]'' 74:1 (January 2010), pp. 53–78.</ref> Li nun specialistiĝas pri monda historio kaj makro-historiaj procezoj. Lia libro Sapiens: Mallonga Historio de la Homaro estis eldonita en la hebrea en 2011 kaj poste en la angla en 2014; ĝi pli poste estis tradukita en ĉ. 30 pliaj lingvoj.<ref name="Telegraph_Payne">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/11120947/Sapiens-a-Brief-History-of-Humankind-by-Yuval-Noah-Harari-review-urgent-questions.html}}</ref> La libro esploras la tutan tempolongon de la [[Historio de la mondo|homa historio]], ekde la evoluo de Homo Sapienso en la [[Ŝtonepoko|Ŝtona Epoko]] ĝis la politikaj kaj teknologiaj revolucioj de la 21a jarcento. La [[Hebrea lingvo|hebrea]] eldono fariĝis furorlibro en Israelo kaj kaŭzis multan interesiĝon kaj en la akademia komunumo kaj inter la ĝenerala publiko, transigante Harari en famulon.<ref>[http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 Fast talk / The road to happiness] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120428095629/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |date=2012-04-28 }}, in ''[//en.wikipedia.org/wiki/Haaretz Haaretz]'', 25 April 2012</ref> YouTube filmetoj de hebreaj lekcioj de Harari pri la historio de la mondo estis viditaj per dekoj da miloj de israelanoj.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=WiJasqDJRow "A Brief History of Mankind course], in the Hebrew University of Jerusalem channel in YouTube (in [//en.wikipedia.org/wiki/Hebrew_language Hebrew])</ref> Harari ankaŭ prezentas liberan/senpagan enretan kurson en la angla titolita ''Mallonga Historio de la Homaro''. == Premioj kaj rekonoj == Harari dufoje ricevis la Polonsky Premion por "Kreivo kaj Originaleco", en 2009 kaj 2012. En 2011 li ricevis la Premion de la Societo por Moncado de Militista Historio por elstaraj artikoloj pri militista historio. En 2012 li estis elektita al la Juna [[Israela Akademio de Sciencoj kaj Beletroj|Israela Akademio de Sciencoj]]. == Aperintaj verkoj == Lia libro Homo Deuso (Dieca): Mallonga Historio de Morgaŭo estis eldonita en 2016, esploranta larĝajn eblecojn de la estonteco de ''Homo Sapienso (Saĝa).''<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/books/2016/aug/24/homo-deus-by-yuval-noah-harari-review}}</ref> La esenco de la libro skizas ke en la estonteco, homaro probable faros gravan provon por akiri [[feliĉo]]n, [[senmorteco]]n kaj Dio-similajn potencojn.<ref name="worldcat.org">{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/953597984|URL=https://www.worldcat.org/oclc/953597984|ISBN=9781784703936|isbn=9781784703936|OCLC=953597984|oclc=953597984}}</ref> La libro daŭrigas malkaŝe konjekti diversajn vojojn por realigi ĉi tiun ambicion por ''Homo Sapienso'' en la estonteco bazita sur la pasinteco kaj estanteco. Inter pluraj eblecoj por la estonteco, Harari evoluigas terminon por filozofio aŭ pensmaniero kiu adoras Grandan Datumaron (angle: Big Data).<ref name="worldcat.org"/><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c|title=Yuval Noah Harari on big data, Google and the end of free will|last=Harari|first=Yuval Noah|date=2016-08-26|website=Financial Times|access-date=2017-10-20}}</ref> Alia libro de Harari estas titolita ''"21 Lecionoj por la 21a Jarcento''". (2018). Ĝi pli enfokusigas nuntempajn angorojn<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theguardian.com/books/2018/aug/15/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review|URL=http://www.theguardian.com/books/2018/aug/15/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review|date=2018-08-15}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thetimes.co.uk/article/review-21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-chilling-predictions-from-the-author-of-sapiens-f3n30fn6q}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/books/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review-a3918696.html}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.newstatesman.com/culture/books/2018/08/yuval-noah-harari-s-21-lessons-21st-century-banal-and-risible-self-help-book|URL=https://www.newstatesman.com/culture/books/2018/08/yuval-noah-harari-s-21-lessons-21st-century-banal-and-risible-self-help-book}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/books/book-review-is-21-lessons-for-the-21st-century-another-hit-for-yuval-noah-harari-1.763381}}</ref>. En ĉi tiu libro li elstarigas la ĉefajn temojn de la 21-a jarcento. La centra demando estas ĉu nova riĉa kasto de biologiaj superhomoj ricevas ĉiun potencon per la helpo de [[artefarita intelekto]] (AI). Du procezoj kune - bioteknologio kaj la kresko de AI - povus konduki al dividiĝo de la homaro en malgrandan klason de superhomoj, kiuj aĉetas kreivon kaj sanon kaj alian grandegan subklason de malriĉaj homoj, kiu perdas sian ekonomian valoron<ref>(nl) Yuval Noah Harari, 'Se vi ne havas datumojn, vi estos forĵetita' en la nederlanda ĵurnalo Trouw, 1-a de septembro 2018, aldono Letter & Geest, temo-numero "La ebura turo de scienco. Al kiu apartenas la universitato? ', p.17-19. Ĉi tiu eseo venas de lia libro 21 lecionoj por la 21a jarcento (Amsterdamo: Thomas Rap, 2018; 448 paĝoj).</ref>. == Vidpunktoj kaj opinioj == Harari estas interesita pri tio, ke kiel ''Homo Sapiens'' atingis sian nunan kondiĉon kaj pri ilia estonteco. Liaj esploraj fokusoj estas pri makro-historiaj demandoj kiel: Kio estas la rilato inter historio kaj biologio? Kio estas la esenca diferenco inter ''Homo Sapienso'' kaj aliaj bestoj? Ĉu ekzistas justeco en historio? Ĉu historio havas direkton? Ĉu homoj fariĝis pli feliĉaj kiam historio elvolviĝis? Harari rigardas malkontentecon kiel la "profundan radikon" de homara realaĵo, kaj rilatita al evoluado.<ref name="haaretz.com">{{Cite web|url=http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|title=Fast Talk The Road to Happiness|date=25a de Aprilo 2017|publisher=|via=Haaretz|accessdate=2018-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170916001935/http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|archivedate=2017-09-16}}</ref> En 2017 artikolo de Harari argumentis ke tra daŭranta teknologia progresado kaj antaŭeniĝoj en la kampo de [[Artefarita intelekto]], "ekde 2050 nova klaso de homoj povus aperi – la senutila klaso. Homoj kiuj ne estas nur senlaboruloj, sed kiuj estas ankaŭ nedungeblaj."<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/technology/2017/may/08/virtual-reality-religion-robots-sapiens-book}}</ref> Li metis antaŭen la kazon ke traktado kun ĉi tiu nova socia klaso ekonomie, sociale kaj politike estos ĉefa defio por homaro en la venontaj jardekoj.<ref>{{Cito|URL=https://www.youtube.com/watch?v=JJ1yS9JIJKs}}</ref> Harari komentis pri la [[Bestprotektado| mizera stato de bestoj]], precipe hejmigitaj bestoj ekde la agrikultura revolucio kaj estas [[Veganismo|vegetalisto.]] En artikolo de 2015 aperinta en ''[[The Guardian]]'' sub la titolo "Industria agrikulturo estas unu el la plej malbonaj krimoj en historio" li nomis "La sorton de industrie breditaj bestoj (...) unu el la plej malĝojaj etikaj demandoj de nia tempo."<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/books/2015/sep/25/industrial-farming-one-worst-crimes-history-ethical-question}}</ref> == Publikaĵoj == === Libroj === * ''21 Lecionoj por la 21a Jarcento'' (Londono: Jonathan Cape, 2018, {{ISBN|1787330672}} * Homo Deuso (Dieca): Mallonga Historio de Morgaŭo (2016), {{ISBN|978-1910701881}} * Sapienso: Mallonga Historio de Homaro (Londono: Harvill Secker, 2014) {{ISBN|978-006-231-609-7}} * La Finfina Sperto: Batalejaj Riveladoj kaj la Formixo de Moderna Milita Kulturo, 1450–2000 (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008), {{ISBN|978-023-058-388-7}} <ref name="ynharari.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ynharari.com/|titolo=Yuval Harari – YN Harari – Prof. Yuval Noah Harari – Official Site – Sapiens: A Brief History of Humankind}}</ref> * Specialaj Operacioj en la Aĝo de Kavalirismo, 1100–1550 (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2007), {{ISBN|978-184-383-292-8}} * Renesancaj Militistaj Memoraĵoj: Milito, Historio kaj Identeco, 1450–1600 (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2004), {{ISBN|978-184-383-064-1}} === Artikoloj === * "La Militista Rolo de la Frankish Turcopoles – Retaksado", ''Mediterranean Historical Review'' 12 (1) (junio 1997), pp. 75–116. * "Inter-Frontal Kunlaboro en la Dekkvara Jarcento kaj 1346a Kampanjo de Edward la 3a", ''War in Histiry'' 6 (4) (septembro 1999), pp. 379–395 * "Strategio kaj Provizado en Kampanjoj de Dekkvar-Jarcenta Okcident-eŭropa Invado", ''La Revuo de Militista Historio'' 64 (2) (aprilo 2000), pp. 297–334. * "Okul-atestado en Klarigo de la Unua Kampanjo: La Gesta Francorum kaj Aliaj Nuntempaj Rakontoj", ''Kampanjoj'' 3 (aŭgusto 2004), pp. 77–99 * "Militaj Iluzioj: Milito kaj Seniluziiĝo en Dudeka-Jarcento kaj Renesanco Militistaj Memoraĵoj", ''La Revuo de Militista Historio'' 69 (1) (januaro 2005), pp. 43–72 * "Militistaj Memoraĵoj: Historia Superrigardo de la Varo de la mezepoko al la Lasta Moderna Epoko", ''Milito en Historio'' 14:3 (2007), pp. 289–309 * "La Koncepto de ‘Decidaj Bataloj -a en Monda Historio", ''La Revuo de Monda Historio'' 18 (3) (2007), 251–266 * "scio, Potenco kaj la Mezepoka Soldato, 1096–1550", je En Laudem Hierosolymitani: Studoj en Kampanjoj kaj Mezepoka Kulturo en Honoro de ''Benjamin Z. Kedar'', ed. Iris Shagrir, Ronnie Ellenblum kaj Jonathan Riley-Forĝisto, (Ashgate, 2007) * "Milita Fluo: Militista, Politikaj kaj Etikaj Dimensioj de Subjektiva Puto-Estado en Milito", ''Review of Generala Psycology'' (septembro 2008) * Enkonduko al Peter Singer-a'' Liberigo'' de Animaloj, The Bodley Head, 2015. * "Yuval Noah Harari pri granda datumo, Google kaj la fino de libera volo", ''[[Financial Times]]'' (aŭgusto 2016). * "[http://time.com/4826856/russia-trump-north-korea-china-war/ Kial Tio Estas Ne Plu Ebla por Ajna Lando Gajni en Milito] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190420163311/http://time.com/4826856/russia-trump-north-korea-china-war/ |date=2019-04-20 }}", ''Times'' (junio 23, 2017). === TED Dialogoj === (en) En ''[[TED (konferencoj)|TED]] Dialogues'' li donis konversacias pri naciismo kontraŭ tutmondiĝo ([https://www.youtube.com/watch?v=szt7f5NmE9E Nationalism vs Globalism-the new political divide]) substrekante ke ni bezonas supranaciajn pensmanierojn por solvi tutmondajn problemojn kiel klimata ŝanĝo kaj ke [[naciismo]] ne povas solvi tiujn, ĉar ĝi ne instigas al lojaleco preter la propra familio, la propra komunumo kaj la propra nacio. Li starigas la demandon kial homoj ne povus kulturi supernacian lojalecon ankaŭ se ili kapablas montri aliajn lojalecojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internaciismo]] * [[Sennaciismo]] * [[Transnaciismo]] * [[Tutmonda civitaneco]] * [[Tutmondiĝo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://ynharari.com/}} * [https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-29205225 Renkontu la aŭtoron – Yuval Harari video-intervjuo] – BBC-Novaĵoj * {{YouTube}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Harari, Yuval Noah}} [[Kategorio:Ateismaj filozofoj]] [[Kategorio:Futurologoj]] [[Kategorio:Israelaj mezepokistoj]] [[Kategorio:Israelaj ateistoj]] [[Kategorio:Israelaj historiistoj]] [[Kategorio:Transhumanistoj]] 9o10hmnj7pu5gzrwincgt0rqgfpo1qg 0 618200 9488436 9444570 2026-10-05T06:44:25Z Sj1mor 12103 9488436 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|eta|dekstra|upright=1.5|''[[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Lasta Vespermanĝo]]'' de [[Leonardo da Vinci]], 1498, montras la apostolojn sidantaj ĉe longa tablo. Tiu tipo de tablo estis nekonata en la tempo kaj loko de la [[Lasta Vespermanĝo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.artinsociety.com/on-the-trail-of-the-last-supper.html|titolo=On the trail of the last supper|alirdato=15a de Aŭgusto 2016|familia nomo=McCouat|persona nomo=Philip|jaro=2014|verko=Journal of Art in Society}}</ref>]] [[Dosiero:Harikalar Diyari Flintstones 06029 nevit.jpg|eta|[[Dinosaŭro]]j kun-ekzistantaj kun [[homedoj]], kiel tie en ''[[The Flintstones]]'', estas relative ofta anakronismo en [[komikso]] kaj animaciaj [[kartuno]]j.]] '''Anakronismo''' laŭ [[PIV]] estas 1 [[Kronologio|Kronologia]] [[eraro]], per kiu oni konfuzas inter si malsamdatajn historiaĵojn, kaj 2 Afero ne konforma kun la kutimoj aŭ moroj de la koncerna epoko.<ref>[[NPIV]] [http://vortaro.net/#anakronismo] Alirita la 8an de Septembro 2018.</ref> '''Anakronismo''' aŭ '''anaĥronismo''' (el la [[greka]] ἀνά ana, "kontraŭ" kaj χρόνος ĥronos, "tempo") estas kronologia malkongruo en iu aranĝo, speciale kunigo de personoj, okazaĵoj, objektoj aŭ kutimoj el diferencaj tempoperiodoj. La plej ofta tipo de anakronismo estas objekto mismetita en tempo, sed ĝi povas esti ankaŭ parola esprimo, [[teknologio]], filozofia ideo, [[muziko|muzika stilo]], [[materialo]], [[planto]] aŭ [[animalo]], [[kutimo]], aŭ io ajn asocia kun partikulara periodo en tempo kiu estas metita ekster sia propra tempa nivelo. '''Anakronismo''' povas esti ĉu intenca aŭ neintenca. Intencaj anakronismoj povas esti enmetitaj en literatura aŭ arta verko por helpi nuntempan publikon engaĝiĝi pli prete en historia periodo. Anakronismo povas ankaŭ esti uzata por celoj de [[retoriko]], [[komedio]], aŭ frapo. Neintencaj anakronismoj povas okazi kiam verkisto, artisto aŭ ludanto ne konscias pri diferencoj en teknologio, lingvo, kutimoj, sintenoj aŭ modoj inter diferencaj historiaj epokoj. Tiuokaze anakronismo povas montri malbonan kvaliton en difinita verko, ekzemple se temi pri intencita serioza historia studo aŭ eĉ [[historia romano]]. En diversaj konvencioj anakronismoj necesas kaj estas universale akceptitaj, ekzemple en [[kino]] (kaj plej ofte en literaturo), kiam temas pri historiaj filmoj: la lingvaĵo (kaj eĉ la lingvo mem) plej ofte ne estas tiu de la reprezentita epoko kaj loko, sed de la nuntempa publiko, kiu devas kompreni la diraĵojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=anakronismo|ReVo=anakro}} [[Kategorio:Tempo]] [[Kategorio:Kronologio]] [[Kategorio:Fikcio]] [[Kategorio:Historiografio]] e190k9qmyfjc7u906dxb9bzntjk1fex 0 624302 9488397 9242474 2026-10-05T03:55:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488397 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Normal Cell Life Cycle.png|alternative=Ĉela ciklo|eta|Ĉela ciklo]] La '''ĉela ciklo''' estas ordigita sekvenco de vitalaj eventoj per kiuj [[Ĉelo (biologio)|ĉelo]] pasas kaj kiuj reguligas ĝian kreskon, divizon kaj proliferadon. La ĉela ciklo komencas en la momento en kiu aperas nova ĉelo, la posteulo de alia ĉelo dividita antaŭe, kaj finas en la momento en kiu tiu ĉelo dividiĝas denove.<ref>[https://www.acercaciencia.com/2012/10/15/ciclo-celular/ Ciclo celular] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Acerca Ciencia</ref><ref name="Wang2009">{{cite journal|vauthors=Wang JD, Levin PA|title=Metabolism, cell growth and the bacterial cell cycle|journal=Nature Reviews. Microbiology|volume=7|issue=11|pages=822–7|date=November 2009|pmid=19806155|pmc=2887316|doi=10.1038/nrmicro2202}}</ref> Ĉiuj ĉeloj, [[eŭkariotoj]] kaj [[prokariotoj]], sekvas ciklojn dum kiuj ili kreskas, replikas sian [[DNA]]<ref name=":0">[http://recursos.cnice.mec.es/biosfera/alumno/4ESO/genetica1/contenidos5.htm La división celular] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181114083821/http://recursos.cnice.mec.es/biosfera/alumno/4ESO/genetica1/contenidos5.htm |date=2018-11-14 }}. Proyecto Biosfera.</ref> kaj dividiĝas. * En la prokariotoj la ĉela ciklo estas relative longa periodo de kresko —dum kiu la ĉelo replikas sian DNA— sekvita de formo de [[ĉela divido]] konata kiel dudispartiĝo aŭ binara fisio.<ref name="Wang2009" /> * En la eŭkariotoj la ĉela ciklo dividas en du ĉefaj fazoj: interfaze kaj ĉela divido.<ref name="paniagua">{{cite book|vauthors= Paniagua, R.; Nistal, M.; Sesma, P.; Álvarez-Uría, M.; Fraile, B.; Anadón, R. kaj José Sáez, F. | title = Citología e histología vegetal y animal | year = 2002 | editorial = McGraw-Hill Interamericana de España, S.A.U. | id = ISBN 84-486-0436-9 }}</ref> La ĉela divido povas esti per [[mitozo]] aŭ per [[mejozo]].<ref name=":0" /> En la okazo de la mejoza divido, la filaj ĉeloj ne estas identaj al la patra ĉelo kaj ili sekvas malsaman procezon ol se estas mitoza divido.<ref name="isbn0-87893-106-6">{{cite book|vauthors=Cooper GM|title=The cell: a molecular approach|edition=2nd|publisher=ASM Press|location=Washington, D.C|year=2000|origyear=|pages=|quote=|isbn=978-0-87893-106-4|oclc=|doi=|chapterurl=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK9876/|chapter=Chapter 14: The Eukaryotic Cell Cycle}}</ref> La ĉela ciklo povas daŭri de kelkaj horoj ĝis pluraj tagoj, depende de la tipo de ĉelo kaj de faktoroj kiel [[temperaturo]] aŭ haveblaj [[nutraĵo]]j. Ĝenerale, ĉeloj rezultantaj de divido akiras nutraĵojn el sia medio, sintezas pli da komponantoj kaj pliigas grandecon. Poste, post iom da tempo, la ĉeloj dividiĝas. Ĉiu fila ĉelo povas eniri alian ĉelan ciklon kaj generi pli da ĉeloj. La filoj de ĉeloj ankaŭ povas lasi la ciklon kaj ne dividiĝi denove, aŭ resti dormantaj ĝis ili ricevas signalon kaj komencos novan dividon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Audesirk, T. Audesirk, G. & B. Byers. Biología, la vida en la tierra con fisiología. 9na Edición. 2013. * Raven, P.H., Johnson, G.B. Biology, 6ta ed. Times Mirrr/Mosby college Publishing. * Alberts, B. Biologia Molecular de la Celula. 5ta Edición. 2010. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Ĉelo (biologio)|Ĉelo]] * [[DNA]] * [[Mitozo]] * [[Mejozo]] [[Kategorio:Ĉela ciklo| ]] [[Kategorio:Ĉelaj procezoj]] p4nxdk9oothyl3rg4m90q73tvw1f387 0 628571 9488093 9411627 2026-10-04T12:53:32Z Sj1mor 12103 9488093 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Trichosanthes cucumerina'' |koloro = lightgreen |dosiero = Trichosanthes cucumerina flower unfurled.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |regno = [[Planto]]j, “Plantae” |divizio = |klaso = |ordo = [[Kukurbitaloj]], “Cucurbitales“ |familio = [[Kukurbitacoj]], “Cucurbitaceae“ |subfamilio= |genro = ''Trichosanthes'' |specio = ''T. cucumerina'' |statuso = |dunomo = ''Trichosanthes cucumerina'' |vikispecio = |komunejo = |dunomo aŭtoritato = [[Josef Holub (Biologe)|HOLUB]] }} La '''serpentoharkukumo''' aŭ '''serpentkukumo ''' (''Trichosanthes cucumerina'') estas en la tropikoj kaj subtropikoj disvastigita [[utilplanto]] el la familio de la [[Kukurbitacoj]] (''Cucurbitaceae''). Ne intermiksu la serpentharkukumon kun la salata [[kukumo]] (''Cucumis sativus''), kies oblongaj kultivaroj ankaŭ nomiĝas serpentokukumo. == Karakterizaĵoj == [[Dosiero:Trichosanthes Cucumerina aka Snake Gourd.jpeg|eta|hochkant|maldekstre|nematura frukto ĉe la planto ([[Keralo]], Barato).]] La serbentharkukumo formas longajn [[liano]]jn kun manformaj lobdense harhavaj folioj kaj disbranĉitaj [[ciro]]j. La [[floro]]j estas grandaj, blankaj, franĝaj, bonodoraj kiuj malfermiĝas dum la nokto. La masklaj floroj staras en [[grapolo]]j, la inaj staras unuope, sed ĉe la sama planto. La serpentohara kukumo do estas [[monoika]]. La fruktoj estas ovoformaj <ref name="Duyfjes & Puresapan 2004">B. E. E. Duyfjes, K. Pruesapan: ''The genus Trichosanthes L. (Cucurbitaceae) in Thailand''. In: Thai Forest Bulletin 32, 2004, S. 76–109, ([http://web3.dnp.go.th/botany/ThaiForestBulletin/Thai%20Forest%20Bulletin_32.html wayback=20100504043808] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100504043808/http://web3.dnp.go.th/botany/ThaiForestBulletin/Thai%20Forest%20Bulletin_32.html |date=2010-05-04 }})</ref> ĝis longaj kaj maldikaj kaj serpentoforme kurbaj, ĝis 150&nbsp;cm longaj. Nematuraj fruktoj estas verdaj kun blankaj strioj, kiuj fariĝas oranĝaj ĝis ruĝaj. La fruktokarno estas blanka kaj en ĝi estas brunaj semoj. Pli maljunaj fruktoj estas amaraj. La [[kromosomo|kromosoma]] nombro estas 2n = 22 aŭ 44.<ref name="Nayar,Singh">N.M. Nayar, R. Singh: ''Taxonomy, Distribution and Ethnobotanical Uses''. In: N.M. Nayar, T.A. More: ''Cucurbits''. Science Publishers, Enfield 1998, S. 1–18, ISBN 1-57808-003-7</ref> == Disvastigo == Kiel hejmregiono estas supozata [[Hindujo]]. Hodiaŭ ĝi estas kultivata en la humidaj tropikoj kaj subtropikoj de Azio, Sudameriko, kaj Afriko. [[Dosiero:Trichosanthes anguina.jpg|eta|Ilustraĵo de la kultivata kultivaro ''anguina'']] La kultivita formo, nome ''Trichosanthes cucumerina'' var. ''anguina'' (L.) Haines, estis iam rigardata kiel propra specio ''Trichosanthes anguina'' L. Sed ili estas libere krucigebla kun la natura formo kaj apenaŭ distingebla de tiu. == Kultivado kaj uzado == La sepentharkukumo ne ŝatas sekan grundon. Oni kultivas ĝin plej ofte ekde la komenco de la pluvsezono. Avantaĝo estas temperaturoj konstantaj de pli ol 25&nbsp;°C kaj mallongaj tagoj. La lianoj estas fiksitaj ĉe spaliroj aŭ aliaj subtenaĵoj. Ĉe junaj fruktoj estas fiksitaj kelkfoje ŝtonoj por ricevi rektajn fruktojn. La fruktoj estas rikoltataj du ĝis tri monatojn post la ekkultivado kiam ĝi estas 30 ĝis 60&nbsp;cm. La junaj, nematuraj fruktoj estas uzataj antaŭ ili estas amaraj. Ili estas kuiritaj aŭ uzataj en [[kareo]]. La tigoj kaj la folioj estas uzataj kiel legomo. Radikoj kaj semoj estas medicinaj substancoj. == Literaturo == * R. W. Robinson, D. S. Decker-Walters: ''Cucurbits''. CAB International, Wallingford 1997, S. 109–110, ISBN 0-85199-133-5. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Urania Pflanzenreich''. 1. Auflage. Band 2, ''Moose, Farne, Nacktsamer,'' Urania, Leipzig 1992, ISBN 3-332-00495-6. * Warren H. Wagner Jr., Joseph M. Beitel: ''Diphasiastrum.'' En: ISBN 0195082427 paĝo 28–32 [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=110327] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kukurbacoj]] [[Kategorio:Fruktolegomoj]] [[Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj]] [[Kategorio:Flaŭro de Afriko]] [[Kategorio:Plantoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Plantoj de Ĉinio]] [[Kategorio:Plantoj de Birmo]] 5ua9c0rl7y9rar8dcmna99eg5dcfinr 0 631276 9488215 8548757 2026-10-04T16:40:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vincent Michael McEveety''' (1929-2018) estis televida [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]]. McEveety reĝisoris multajn famajn televidserion, kiel ''[[The Untouchables]]'' [La Netuŝebluloj], ''[[Gunsmoke]]'' [Pafilfumo], ses epizodoj de [[Star Trek: The Original Series|Stela Vojaĝo]], [[Magnum, PI]] [Magnum, Privata Investigisto], ''[[How the West Was Won]]'' [Kiel Okcidenta Usono estis konkerita], ''The Man from U.N.C.L.E.'' [La Agento de UNCLE], ''[[Stranger at My Door]]'' [Strangulo ĉe Mia Pordo], ''[[Murder, She Wrote]]'' [Murdisto, ŝi skribis], kaj ''[[Diagnosis: Murder]]'' [Diagnozo: Murdo] (ĉefrolita de [[Dick Van Dyke]]), inter aliaj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.imdb.com/event/ev0000345/1992|titolo=Image Awards|alirdato=12a de septembro 2011|jaro=1992|eldoninto=imdb.com}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.filminflorida.com/wh/ViewNewsItem.asp?id=961 | title = The Florida Motion Picture and Television Association Announces Lifetime Achievement Award Recipient | publisher = Florida Office of Film and Entertainment | date = 1a de aŭgusto 2008 | accessdate = 12a de septembro 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111125101822/http://www.filminflorida.com/wh/ViewNewsItem.asp?id=961 | archive-date = 25a de novembro 2011 | dead-url = yes | df = dmy-all | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2019-02-04 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111125101822/http://www.filminflorida.com/wh/ViewNewsItem.asp?id=961 | arkivdato = 2011-11-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111125101822/http://www.filminflorida.com/wh/ViewNewsItem.asp?id=961 |date=2011-11-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.filminflorida.com/wh/ViewNewsItem.asp?id=961 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-02-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125101822/http://www.filminflorida.com/wh/ViewNewsItem.asp?id=961 |arkivdato=2011-11-25 }}</ref> De 1994 ĝis 1997, McEveety produktis la televidserion [[Columbo]], ĉefrolita de [[Peter Falk]], kaj li ankaŭ reĝisoris sep epizodojn de tiu inter 1990 kaj 1997. Li reĝisoris multajn filmojn por [[Walt Disney Pictures]], kiel ''[[The Million Dollar Duck]]'', ''[[The Biscuit Eater]]'', ''[[Superdad]]'', ''[[The Strongest Man in the World]]'', ''[[The Apple Dumpling Gang Rides Again]]'', ''[[Herbie Goes to Monte Carlo]]'', kaj ''[[Herbie Goes Bananas]]''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tcm.com/tcmdb/person/127142%7C151381/Vincent-McEveety/filmography-with-synopsis.html |titolo=TCM |alirdato=2019-02-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190425054252/http://www.tcm.com/tcmdb/person/127142%7C151381/Vincent-McEveety/filmography-with-synopsis.html |arkivdato=2019-04-25}}</ref> Lia plej fama kinofilmo estis ''[[Firecreek]]'' (1968), rolita de [[Jimmy Stewart]], [[Henry Fonda]] kaj [[Inger Stevens]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:McEveety, Vincent}} [[Kategorio:Reĝisoroj kaj scenaristoj de Star Trek]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] a1rsm26fah7k38otm4jjorw9elwqjjb 0 632836 9488216 8681218 2026-10-04T16:42:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488216 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Vinila butanato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Vinyl butyrate.png|210ra|vinila buterato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Vinila buterato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|220ra|vinila buterato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Vinila buterato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Vinila butirato * Buterato de vinilo * Buterato de etenilo * Etenila butirato * Vinila estero de la butirata acido * Vinila acetilacetato * Vinila propilkarboksilato * Etenila acetilacetato * Etenila propilkarboksilato |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|10|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=123-20-6 123-20-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.28987.html 28987] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://web.archive.org/web/20190223131616/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10635 ‎31247] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun iom penetranta odoro |- |[[Molmaso]]||114,144 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 0,899g cm⁻³<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/19390?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−80}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB6852962.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|116,7}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.410}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|20}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Tute solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||8530&nbsp;mg/kg (buŝe)<ref>[https://books.google.com.br/books?id=ml_Ds9qRiMYC&pg=PA55&lpg=PA55&dq=vinyl+butyrate+ld50&source=bl&ots=sphvs4KZXG&sig=ACfU3U2WeGrC_4BfhvNtQm37bjv02RvVyA&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwit75Loxs_gAhWmrIMKHScyDlAQ6AEwBnoECAgQAQ#v=onepage&q=vinyl%20butyrate%20ld50&f=false Indirect Food Additives and Polymers: Migration and Toxicology]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S9|S9]] [[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S23|S23]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|F|XN}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|332}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|261|271|280|303+361+353|304+312|304+340|370+378|403+235|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Vinyl_butyrate#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Vinila buterato''' aŭ '''C₆H₁₀O₂''' estas organika komponaĵo, apartenanta al la familio de la [[estero]]j, senkolora likvaĵo kun iom penetranta odoro, rezultanta el interagado de [[buterata acido]] kaj [[vinila alkoholo]]. Ĝi uzatas en la produktado de poli(vinila buterato) samkiel aliaj kunpolimeroj kun akrilataj esteroj, [[vinila klorido]] kaj [[vinila acetato]], multaj el kiuj estas uzataj en la fabrikado de farboj. Ĉar vinila alkoholo preskaŭ ne estas disponebla, vinila buterato estas produktata per aldono de buterata acido kaj acetileno en ĉeesto de kataliziloj. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[acetileno]] kaj [[buterata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetylene 3D_2.png|50ra|acetileno]]+[[Dosiero:Butyric acid 3D.png|50ra|buterata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|90ra|vinila buterato]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per agado de [[buterata acido]] sur [[vinila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Butyric acid 3D.png|90ra|buterata acido]]+[[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|50ra|vinila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|90ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per agado de [[propionata acido]] kaj [[vinila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|40ra|vinila alkoholo]]+[[Dosiero:Butyric acid 3D.png|70ra|buterata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|90ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria buterato]] kaj [[vinila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|50ra|vinila klorido]]+[[Dosiero:Sodium buterate 3D.png|70ra|natria buterato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|70ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|40ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transviniligo inter vinila formiato kaj [[buterata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl formate3D.png|70ra|vinila formiato]]+[[Dosiero:Butyric acid 3D.png|70ra|buterata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|90ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40ra|formiata acido]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per transesterigo inter [[vinila acetato]] kaj [[metila buterato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl butyrate 3D 2.png|70ra|metila buterato]]+[[Dosiero:Vinyl acetate 3D.png|50ra|vinila acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|70ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Methyl acetate 3D ball.png|50ra|metila acetato]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''vinila buterato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|70ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|40ra|vinila alkoholo]]+[[Dosiero:Butyric acid 3D.png|70ra|buterata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''vinila buterato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|90ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|30ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|40ra|vinila alkoholo]]+[[Dosiero:Sodium buterate 3D.png|70ra|natria buterato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Transesterigo kun [[metila propionato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|70ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Methyl propionate3D 2.png|60ra|metila propionato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl propionate3D.png|70ra|vinila propionato]]+[[Dosiero:Methyl butyrate 3D 2.png|60ra|metila buterato]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio kun [[jodida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|90ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Hydrogen-iodide-3D-vdW.svg|40ra|jodida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl iodide3D.png|70ra|vinila jodido]]+[[Dosiero:Butyric acid 3D.png|70ra|buterata acido]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reakcio kun alkoholoj: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|90ra|vinila buterato]]+[[Dosiero:Ethanol 3D.png|50ra|etanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|40ra|vinila alkoholo]]+[[Dosiero:Ethyl butyrate 3D.png|90ra|etila buterato]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reduktigo de la ''vinila buterato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Vinyl butyrate3D.png|70ra|vinila buterato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{4[H]}\, }</math>[[Dosiero:Ethylene 3D 2.png|30ra|etileno]]+[[Dosiero:Butyric acid 3D.png|50ra|buterata acido]]+[[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|30ra|vinila alkoholo]]+[[Dosiero:N-Butanol.png|60ra|1-butanolo]] |- |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=AY__YWnIE_4C&pg=PA325&dq=vinyl+butyrate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7mLDnvc_gAhUj7YMKHQCzAhMQ6AEIKjAA#v=onepage&q=vinyl%20butyrate&f=false Analytical Pyrolysis of Synthetic Organic Polymers] * [https://books.google.com.br/books?id=7unKBQAAQBAJ&pg=PA458&dq=vinyl+butyrate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7mLDnvc_gAhUj7YMKHQCzAhMQ6AEIMDAB#v=onepage&q=vinyl%20butyrate&f=false Handbook of Vinyl Polymers: Radical Polymerization, Process, and Technology ] * [https://books.google.com.br/books?id=FcxLAFQZh_EC&pg=PA8&dq=vinyl+butyrate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7mLDnvc_gAhUj7YMKHQCzAhMQ6AEINTAC#v=onepage&q=vinyl%20butyrate&f=false Handbook of Enzymes] * [https://books.google.com.br/books?id=CsHlV_CBC28C&pg=PA80&dq=%22vinyl+butyrate%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiFs6z5xM_gAhXD64MKHTGCD44Q6AEIQjAE#v=onepage&q=%22vinyl%20butyrate%22&f=false Pharmaceutical Process Chemistry for Synthesis: Rethinking the Routes to Scale-up] * [https://books.google.com.br/books?id=PDYqnFqgUhkC&pg=PT52&dq=%22vinyl+butyrate%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj84Jj3xc_gAhVs8IMKHbPKBkM4ChDoAQgzMAI#v=onepage&q=%22vinyl%20butyrate%22&f=false Handbook of Odors in Plastic Materials] * [https://books.google.com.br/books?id=5OusBAAAQBAJ&pg=PA52&dq=%22vinyl+butyrate%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj84Jj3xc_gAhVs8IMKHbPKBkM4ChDoAQg9MAQ#v=onepage&q=%22vinyl%20butyrate%22&f=false Environmentally Friendly Syntheses Using Ionic Liquids] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|kemio}} {{Buteratoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Vinilaj esteroj|buterato]] [[Kategorio:Buteratoj]] sv4yc75vr1n4mbikt8om9v0oysxkd43 0 664124 9488328 8569473 2026-10-04T20:50:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''William Donald HAMILTON''', [[Reĝa Societo de Londono|RS]] (1a de aŭgusto 1936 – 7a de marto 2000) estis [[angloj|angla]] [[Evoluisma biologio|evoluisma biologo]], amplekse agnoskita kiel unu el la plej gravaj teoriuloj pri [[evoluismo]] de la [[20a jarcento]].<ref>[https://www.edge.org/3rd_culture/hamilton/hamilton_index.html "Obituary by Richard Dawkins",] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304172329/http://edge.org/3rd_culture/hamilton/hamilton_index.html |date=2016-03-04 }} [[The Independent]], 10a de marto 2000. Vidu ankaŭ lian nekrologon fare de [[Richard Dawkins]] represita en lia libro ''A Devil's Chaplain'' (2003).</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.bbc.co.uk/iplayer/console/b00qc2hn |titolo=BBC Radio 4 - Great Lives - 2 Feb 2010 |alirdato=2019-10-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120519110429/http://www.bbc.co.uk/iplayer/console/b00qc2hn |arkivdato=2012-05-19}}</ref> Hamilton famiĝis pro sia [[Matematika biologio|teoria verkaro]] eksponanta rigore [[genetiko|genetikan]] bazon por la ekzisto de [[altruismo]], nome rigardo al tio kio estis ŝlosila parto de la disvolvigo de geno-centra vido de evoluismo. Li estas konsiderata unu el la pioniroj de la sociobiologio. Hamilton publikigis ankaŭ gravan verkaron pri [[Seksa proporcio|seksaj proporcioj]] kaj la evolucio de [[sekso]]. El 1984 ĝis sia morto en 2000, li estis Esplorprofesoro de la [[Reĝa Societo de Londono|Reĝa Societo]] en la [[Universitato de Oksfordo]]. == Verkoj == * Hamilton, W. (1964). "The genetical evolution of social behaviour. I". Journal of Theoretical Biology. 7 (1): 1–16. doi:10.1016/0022-5193(64)90038-4. PMID 5875341. * Hamilton, W. (1964). "The genetical evolution of social behaviour. II". Journal of Theoretical Biology. 7 (1): 17–52. doi:10.1016/0022-5193(64)90039-6. PMID 5875340. * Hamilton, W. (1966). "The moulding of senescence by natural selection". Journal of Theoretical Biology. 12 (1): 12–45. doi:10.1016/0022-5193(66)90184-6. PMID 6015424. * Hamilton, W. (1967). "Extraordinary sex ratios. A sex-ratio theory for sex linkage and inbreeding has new implications in cytogenetics and entomology". Science. 156 (774): 477–488. doi:10.1126/science.156.3774.477. PMID 6021675. * Hamilton, W. (1971). "Geometry for the selfish herd". Journal of Theoretical Biology. 31 (2): 295–311. doi:10.1016/0022-5193(71)90189-5. PMID 5104951. * Hamilton W. D. (1975). Innate social aptitudes of man: an approach from evolutionary genetics. in R. Fox (ed.), Biosocial Anthropology, Malaby Press, London, 133-53. * Axelrod, R.; Hamilton, W. (1981). "The evolution of cooperation". Science. 211 (4489): 1390–1396. doi:10.1126/science.7466396. PMID 7466396. * Hamilton, W.; Zuk, M. (1982). "Heritable true fitness and bright birds: A role for parasites?". Science. 218 (4570): 384–387. doi:10.1126/science.7123238. PMID 7123238. * Hamilton W.D. (1996) Narrow Roads of Gene Land vol. 1: Evolution of Social Behaviour Oxford University Press, Oxford. ISBN 0-7167-4530-5 * Hamilton W.D. (2002) Narrow Roads of Gene Land vol. 2: Evolution of Sex Oxford University Press, Oxford. ISBN 0-19-850336-9 * Hamilton W.D. (2005) Narrow roads of Gene Land, vol. 3: Last Words (with essays by coauthors, ed. M. Ridley). Oxford University Press, Oxford. ISBN 0-19-856690-5 == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hamilton, William Donald}} [[Kategorio:Britaj zoologoj]] [[Kategorio:Evoluistoj]] [[Kategorio:Evoluaj psikologoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Loĝantaraj genetikistoj]] kwz51y3lv9luibdp3rrya6csd7pyqae 0 672913 9488095 7937778 2026-10-04T12:55:29Z Sj1mor 12103 9488095 wikitext text/x-wiki '''Altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus}}, mallongigo: '''As''') estas genro de nuboj tavolformaj, kiuj troviĝas inter 2 kaj 7 kilometroj super [[marnivelo]]. == Klasifiko == La Internacia Nubatlaso enhavas neniun speciojn de la genro altostratuso. Laŭ la Internacia Nubatlaso, la genro altostratuso enhavas kvin variojn. * La '''diafana altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus trānslūcidus}}, mallongigo: '''As tr''') estas sufiĉe maldika ke oni povas travidi la Sunon aŭ la Lunon. * La '''opaka altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus opācus}}, mallongigo: '''As op''') aspektas opake kaj netravideble. * La '''duobla altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus duplicātus}}, mallongigo: '''As du''') konsistas el pluraj tavoloj, kelkfoje parte kunigitaj. Tiu vario estas malofta. * La '''ondoforma altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus undulātus}}, mallongigo: '''As un''') aspektas kiel ondoforma tavolo. * La '''radiata altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus radiātus}}, mallongigo: '''As ra''') konsistas el paralelaj rektoj. Pro perspektivo, tiuj rektoj ŝajnas radiataj el unu punkto en la horizonto. Tiu vario estas malofta. La Internacia Nubatlaso listas la jenajn suplementajn trajtojn: * '''Verga altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus virga}}, mallonge '''As vir''') havas precipitaĵon, kiu tamen ne atingas la tersurfacon kaj tial aspektas simile al [[vergo]]j; tia precipitaĵo nomiĝas '''[[fantompluvo]]'''. * '''Precipitanta altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus praecipitātiō}}, mallonge '''As pra''') havas precipitaĵon, kiu atingas la tersurfacon. * '''Mama altostratuso''' ({{lang-la|altostrātus mamma}}, mallonge '''As mam''') havas rondajn elstaraĵon sube, simile al bovinaj [[mamo]]j. <gallery mode="packed" heights="250"> Dosiero:Altostratus clouds over Hong Kong.JPG|Diafana altostratuso super [[Honkongo]]. La suno estas videbla tra la nubo. Dosiero:Sun through Altostratus.JPG|Diafana altostratuso. La suno estas videbla tra la nubo. Dosiero:Altostratus_undulatus.jpg|Opaka ondoforma altostratuso Dosiero:Altostratus_mamma_am_18.10.2016,_mit_Unscharfmaske_und_verstärktem_Kontrast.jpg|Opaka mama altostratuso </gallery> == Historio == La nomo "altostratuso" estas kunmetitaĵo de [[alto]] kaj [[stratuso]]. Tiu genro estis proponita de la franca meteologo Émilien Jean Renou (1815–1902) en 1855.<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Émilien Jean|familia nomo=Renou|jaro=1855|titolo= Instructions météorologiques|gazeto= Annuaire de la Société Météorologique de France|volumo= 3|paĝoj = 142–146|lingvo=fr}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{citaĵo el la reto | url= https://cloudatlas.wmo.int/altostratus-as.html | titolo = Altostratus (As) (Renou 1855) | verko = International Cloud Atlas | lingvo = en }} {{Nuboj}} [[Kategorio:Nuboj]] ja4gyakiuexxtyg2lhbd7cbvldn65t7 0 678524 9488189 8674511 2026-10-04T15:23:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488189 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Viladecavalls (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-B|situo sur mapo2=Hispanio}} '''Viladecavalls''' (signife Urbo de [[ĉevalo]]j, kio videblas en la [[blazono]]) estas hispana municipo kiu lokas en [[Katalunio]] en sudo de [[provinco Barcelono]] kaj en komarko ''[[Vallès Occidental]]''. La municipo estas 20,12 km² ampleksa. Ĝiaj limoj estas ĉeaj de [[Terrassa]], [[Vacarisses]], [[Olesa de Montserrat]] kaj [[Ullastrell]]. En la jaro 2019 sepmil kvincent dek du personoj rezidis en la municipo.<ref>https://www.diba.cat/es/web/municipis/inici/-/directori/detall/08300/08300 {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.diba.cat/ortofotos/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171015044502/http://www.diba.cat/ortofotos/index.htm |arkivdato=2017-10-15 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.diba.cat/ortofotos/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171015044502/http://www.diba.cat/ortofotos/index.htm |arkivdato=2017-10-15 }}</ref><ref>https://ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2861&L=1</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Viladecavalls (stacidomo)]] * [[Sant Miquel de Gonteres-Viladecavalls (stacidomo)]] {{Municipoj de Vallès Occidental}} [[Kategorio:Viladecavalls| ]] [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Barcelono]] hu4vsummlko1cmno44nnmibhz5ywl0n 0 679088 9488104 6885725 2026-10-04T13:01:49Z Sj1mor 12103 9488104 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} '''Berberis'' ×''media''' estas hibrido el la genro [[Berberiso]]j (''Berberis''). Ĝi estas la rezulto el la krucigado inter ''[[Berberis thunbergii]]'' kaj ''[[Berberis hybrido-gagnepainii|Berberis ×hybrido-gagnepainii]]''. La vintraverda rondeca [[arbusto]] havas maldensan branĉaron kaj povas fariĝi 2,5 metro; la ruĝe brunaj branĉoj estas glataj, la folidornoj estas unu ĝis tripartaj brilaj kaj ĝis 2,5 cm longaj. La [[folio (planto)|folioj]] estas oblongaj ĝis ovoformaj, la supera surfaco estas forte brilaj kaj malhelverdaj, la malsupra surfaco bluverda kaj havas pikilan folirandon. La flavaj [[floro]]j aperas de majo ĝis junio kaj staras unuope aŭ kvarope. Fruktoj aperas malofte. ''Berberis'' ×''media'' estas ofte uzata kiel ligna [[ornamplanto]]. ‚Parkjuwel‘ kaj ‚Red Jewel‘ estas du kultivaroj de de tiu hibrido. == Fonto == * Roloff, A. , A. Bärtels:Flora der Gehölze. Bestimmung, Eigenschaften und Verwendung|Auflage. dua eldono. Eugen Ulmer. Stuttgart (Hohenheim). 2006.ISBN=3-8001-4832-3 * Robert Zander: ''Zander. Handwörterbuch der Pflanzennamen.'' Eld. de Walter Erhardt, Erich Götz, Nils Bödeker, Siegmund Seybold. 17. Auflage. Eugen Ulmer, Stuttgart 2002, ISBN 3-8001-3573-6. [[Kategorio:Ornamaj plantoj]] [[Kategorio:Hibridaj plantoj]] [[Kategorio:Berberisacoj|media]] lvcadymy0n804t5abo5urbo42ybd334 0 684731 9488385 7653791 2026-10-05T01:42:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488385 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ágost Benkhard |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Ágost Benkhard''' [Agost], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Benkhard Ágost''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia persona nomvarianto estis ''Ágoston'', lia [[patro]] estis samnoma [[pentristo]] [[Ágost Benkhard]]. Ágost Benkhard<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM97239/fb2f3a07-4a6b-4b71-830e-d0f0be5ec3d9/solr/0/24/1/2/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|2|marto|1910}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|1|junio|1967}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ágost Benkhard akiris [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato József]] en [[1932]]. Post siaj studoj li havis porokazajn taskojn. Inter [[1936]] kaj [[1944]] li havis [[posteno]]n en la armeo. Dum la nazia erao (1944-1945) li kaŝiĝis, poste li estis translokita al municipo de Budapeŝto. En [[1949]] li establis kun kelkaj kolegoj arkitekturan [[instituto]]n. Ekde [[1953]] li havis ŝtatajn postenojn. Li ricevis [[premio]]n nur postmorte. Li dufoje edziĝis. == Elektitaj kontribuoj == * poŝtejo de [[Jászberény]] (1934) * 3 [[kazerno]]j en [[Miskolc]] (1937) * armea [[hospitalo]] kaj aliaj domoj en [[Veszprém (urbo)]] (1939-1943) * armea gimnastikejo en [[Sopron]] (1941-1942) == Fontoj == * [https://epiteszforum.hu/benkhard-agost-1910-1967 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/benkhard-agost-74AFC/ hungarlingva biografio] * [https://www.archinform.net/arch/24845.htm] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benkhard Agost}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 9x2cgtjzcfkytcgaauhx7iih7uq0rwd 0 688036 9488146 8668087 2026-10-04T13:43:04Z Sj1mor 12103 9488146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 90711 ''Stotternheim'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 90711 Stotternheim |Aliaj_nomoj = '''1990 TB₁₀'''; 2001 XW₁₆ |Dato_de_malkovro = {{dato|10|oktobro|1990}} |Malkovrintoj = [[Freimut Börngen|F. Börngen]] kaj [[Lutz D. Schmadel|L. Schmadel]] |Loko_de_malkovro = [[Tautenburg]] ([[Germanio]]) |Epoko = 2459000.5 {{dato|31|majo|2020}} TDB |Granda_duonakso = 349,234 [[1 E9 m|Gm]] (2,334 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 300,215 Gm (2,007 AU) |Apoapsido = 398,254 Gm (2,662 AU) |Discentreco = 0,1404 |Periodo = 1302,824 [[tago]]j (3,567 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 74:5 Mer / 29:5 Ven / 25:7 Ter / 3:10 Jup --> |Klinangulo = 3,754° |Meza_anomaliangulo = 99,088°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|31|majo|2020}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 339,125° |Argumento_de_periapsido = 57,204° |Terdistanco_min = 152,056 [[1 E9 m|Gm]] (1,0164 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 16,5 }} '''90711 ''Stotternheim''''' estas [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|10|oktobro|1990}} de la germanaj [[astronomo]]j [[Freimut Börngen]] kaj [[Lutz D. Schmadel]] elde la [[Observatorio Karl Schwarzschild]] en [[Tautenburg]] ([[Germanio]]). == Nomo == Ĝi ŝuldas sian nomon al la [[vilaĝo]] [[Stotternheim]], proksime de [[Erfurto]], kie la juna [[Marteno Lutero]] komencis sian studon. Li estis irinta ĉe siajn gepatrojn en [[Mansfeld]]; dum la reveno, li estis surprizita de violenta [[fulmotondro]] proksime de Stotternheim. Lutero faris voton, ke, se li postvivus, li farus sin [[monaĥo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|90711-stotternheim-1990-tb10}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (90001–91000)#90701-90750|Listo de asteroidoj (90001 – 91000)]] |antaŭ = [[(90710) 1990 TF6|(90710) 1990 TF₆]] |periodo = '''90711 ''Stotternheim''''' |post = ''[[90712 Wittelsbach]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Stotternheim}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen]] [[Kategorio:Malkovrita de Lutz D. Schmadel]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990]] 4vmecqnpwsl6d9t6mxl07ap8wyl3xvf 0 705810 9488379 8618163 2026-10-05T00:29:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''Zoolander''' estas kina [[komedio]] reĝisorita de [[Ben Stiller]], en kiu ĉefaktoras krom Stiller, [[Owen Wilson]] kaj [[Will Ferrell]].<ref name="Zoolander">{{Cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/415761/Zoolander/full-credits.html|title=Zoolander|work=[[Turner Classic Movies]]|access-date=May 22, 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-10-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200628211523/http://www.tcm.com/tcmdb/title/415761/Zoolander/full-credits.html|arkivdato=2020-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628211523/http://www.tcm.com/tcmdb/title/415761/Zoolander/full-credits.html|archivedate=2020-06-28}}</ref>. La filmo baziĝas sur kelkaj mallongaj filmoj reĝisoritaj de Russell Bates kaj verkitaj de [[Drake Sather]] kaj Stiller por la televidaĵoj "'[[VH1]] Fashion Awards" en 1996 kaj 1997. Ĝi estis [[satiro]] pri la [[Modo # Moda industrio | moda industrio]]. La filmo ricevis nemulte pozitivajn recenzojn de kritikistoj sed estis biletvendeja sukceso. Sekvo ''[[Zoolander 2]]'', aperis 2016.<ref name="zoo2">{{Cite web|title='Zoolander 2' Coming February 2016|url=http://www.slashfilm.com/zoolander-2-announced/|website=SlashFilm|access-date=March 10, 2015}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Usonaj komediaj filmoj]] cqscb8hn34547m6ap55hr4o6ylez1hx 0 706823 9488090 8153062 2026-10-04T12:52:53Z Sj1mor 12103 9488090 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Epidote - Canta, Lima, Peru.jpg|eta|Epidoto]] '''Epidoto''' estas [[Silikatmineraloj|sorosilikata]] [[mineralo]] el [[kalcio]], [[aluminio]] kaj [[fero]]. Bone disvolvigitaj kristaloj de epidoto, Ca₂Al₂(Fe³⁺;Al)(SiO₄)(Si₂O₇)O(OH), [[kristalo|kristaliziĝas]] en la [[monoklina kristalsistemo]], kaj estas de ofta apero: ili estas ofte prismoformaj, kun direkto de plilongigo perpendikulara al la nura ebeno de simetrio. La flankebenoj estas ofte tre striataj kaj la kristaloj estas ofte ĝemelaj. Multaj el la karakteroj de la mineralo varias laŭ la kvanto de [[fero]] en por ekzemplo, koloro, optikaj konstantoj, kaj la specifa gravito. La koloroj estas verda, griza, bruna aŭ preskaŭ nigra, sed ofte karaktera nuanco de flavec-verda aŭ [[Pistakujo|pistak]]-verda. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Epidote}} * [https://web.archive.org/web/20040603093346/http://mineral.galleries.com/minerals/silicate/epidote/epidote.htm The mineral Epidote. Mineral Galleries] [[Kategorio:Kalcio]] [[Kategorio:Aluminiaj mineraloj]] [[Kategorio:Feraj mineraloj]] [[Kategorio:Silikataj mineraloj]] [[Kategorio:Monoklinaj mineraloj]] 0laltc5l3okvig12nebb1gcra8vocm7 0 708688 9488196 9017126 2026-10-04T15:44:39Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kōshin'etsu]] 9488196 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kōshin'etsu]] et7b4w7m5q4bk6bhpnn2fff1rb4e9zx 0 708689 9488199 9017127 2026-10-04T15:45:09Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kōshin'etsu]] 9488199 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kōshin'etsu]] et7b4w7m5q4bk6bhpnn2fff1rb4e9zx 0 722922 9488129 9242481 2026-10-04T13:22:23Z Sj1mor 12103 9488129 wikitext text/x-wiki La '''pilusoj''' estas fibrecaj proteinaj apendicoj trovitaj sur la surfaco de iuj [[Bakterioj|bakteriaj]] [[Ĉelo (biologio)|ĉelo]]j (familioj Kaŭlobakteracoj, Pseŭdomonadacoj, Enterobakteriacoj kaj sur la sola gram-pozitiva, ''Corynebacterium renale''. Tiu termino estas ofte uzata kiel sinonimo por [[fimbrio]], kvankam iuj esploristoj rekonas diferencon kaj uzas la vorton "piluso" nur por indiki apartan tipon de fimbrio uzata en bakteria konjugado, pli precize nomata "seksa piluso" aŭ "konjugiga piluso". ==Strukturo== La pilusoj kaj fimbrioj devenas de la citoplasma membrano, havas longon inter 0,2-2&nbsp;µm kaj diametron de ĉirkaŭ 3-10&nbsp;nm. Ili estas rigidaj cilindraj strukturoj kunmetitaj post multobliĝo de iu [[proteino]] nomata pilusino, ĉeestanta je diversaj izoformoj en la diversaj bakteriaj specioj, kiu estas organizita kun helikforma [[simetrio]] ĉirkaŭ imaga [[akso]] por formi la tuban piluson. Ĉe la libera fino de la fimbrio aliaj proteinoj nomitaj adhesinoj ĉeestas en varia nombro, ĉiu el kiuj havas sian propran strukturon sufiĉe aparta kaj kompletiga al aliaj strukturoj ĉe la organikaj ĉeloj de aliaj vivantaj organismoj: ĉi tiuj adhesinoj reprezentas la mekanismon per kiu la bakterio povas ligiĝi al la ĉeloj de la gastiganta organismo. Iuj el ili ankaŭ havas la tiel nomata "hemaglutinan propecon", do ili kapablas ligi antigenojn ĉe la surfaco de [[eritrocito]]j formante arojn de eritrocitoj proksime ligitaj inter si (hemaglutinado). Krome, adhesinoj ofte konsistigas regantan antigenon de la bakteria ĉelo, kaj povas reprezenti la celon de specifaj antikorpoj direktitaj kontraŭ tiu [[patogeno]]: tamen ili povas esti kaŝitaj, tial protektataj kontraŭ la antikorpa defenda ago, en ĉiuj tiuj bakterioj ekipitaj per bakteria kapsulo. ==Fimbrioj== Fimbrioj estas la ankraj organoj de bakterioj, respondecaj pri ilia adhero al proteinaj aŭ polisakaridaj restaĵoj ĉe la ĉela membrano de la gastiganta organismo. Ili ĉeestas en diversaj kvantoj sur la surfaco de malsamaj bakterioj: iu speco de ''[[Escherichia coli]]'' povas havi inter 100 kaj 300 fimbriojn sur sia membrano, dum en aliaj bakterioj ili atingas milon. La celo de fimbrioj povas konsisti el diversaj substancoj (manozo, N-acetil-galaktozamino, [[galaktozo]], ktp.): Bakterioj sen fimbrioj ne kapablas koloniigi la ĉelojn de alia organismo kaj, sekve, ne estas dotitaj de potenca infektokapablo. Fimbrioj povas situi ĉe la polusoj de ĉelo, simile al [[flagelo]]j, aŭ disvastiĝi pli malpli homogene tra la tuta membrano. Ili troviĝas sur kaj Gram-pozitivaj kaj Gram-negativaj bakterioj, kun minimumaj strukturaj diferencoj. Aparta vario de fimbrioj, ĉeestantaj sur la surfaco de la patogenaj stamoj de ''[[Escherichia coli]]'' kaj ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'', estas nomataj "kurli" ĉar ili estas organizitaj laŭ krispa strukturo. Kurlo havas la kapablon ligi sin al proteinoj de la eksterĉela matrico (fibronektino) aŭ al cirkulantaj proteinoj de la homa korpo (plasmino), kaj ĉefe ili kapablas ligi la plej gravan histokongruan komplekson de klaso I (MHC I). Bakterioj kun kurloj povas aliĝi al multaj surfacoj, kaj biologiaj kaj artefaritaj (protezaj materialoj), kaj estigas la formadon de biomembranoj. La [[proteina strukturo]] de la kurlo, kurlino, ankaŭ povas esti liberigita en la gastiganta organismo kaj kaŭzi damaĝon je ioma grado pro sia modera toksa agado. ==Konjugiga piluso== Seksa aŭ konjugiga piluso, ankaŭ nomata F piluso (F = fekundeco), partoprenas en la procezo de bakteria konjugado, kiu implicas la translokigon de genetika materialo de unu bakterio al alia de la sama specio. Ilia produktado estas perita de plasmido enhavita ene de iuj bakteriaj ĉeloj, la tiel nomata F-plasmido, kiu ankaŭ estas la interŝanĝa materialo inter la du bakterioj. ==Bibliografio== * Michele La Placa, Principi di Microbiologia Medica, Bologna, Società Editrice Esculapio, 2006, ISBN 88-7488-013-8. ==Vidu ankaŭ== * Flagello (biologia) == Alia projekto == {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj kaj noto == * ''(<abbr title="angle">EN</abbr>) [https://www.britannica.com/science/pilus Pilo], en [https://it.wikipedia.org/wiki/Enciclopedia_Britannica Enciclopedia Britannica], Encyclopædia Britannica, Inc.'' * '''Mikrobiologia - Mikrobiologia Portalo: aliru Vikipediajn artikolojn pri mikrobiologio''' * {{tradukita|it|Pilo (biologia)|revizio=117019214}} '''Ĉelo''' Organetoj kaj ĉelaj strukturoj - Aparato de Golgi • Mitota aparato • Centriolo • Flagelo• Citoplasmo • Citosolo • Citoskeleto • Flagelo • Lizozomo • Nuklea matrico • Ĉela membrano • Mitokondrio • Nuklea membrano • Nukleo • Nukleolo • Ĉela parieto • Periplasmo • Peroksisomo • Piluso • Plastido (Kloroplasto) Leŭkoplasto • Endoplasma retikulo • Endomembrana sistemo • Vakuolo • Veziko - Ĉelaj procezoj -Apoptozo • Ĉela ciklo • [[Ĉela divido]] • Endocitozo • Ekzocitozo • Transcitozo • Fagocitozo • Hemperipolezo • Interfazo • Mejozo • Mitozo • Nekrozo • Pinocitozo • Ĉela spirado • Membrana transporto (Aktiva transporto • Pasiva transporto) - Makromolekula metabolo -DNA-replikado • DNA-regenerado • Transskribo → Proteina sintezo → Faldiĝo [[Kategorio:Bakteriologio]] brhgxjcx93du5wx0d1vzchox23jvyso 0 725658 9488097 9051463 2026-10-04T12:55:49Z Sj1mor 12103 9488097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|gastejo |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Turingio |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Vajmaro]] |regiono-ISO = DE-TH |mapo lokumilo = Malnova Vajmaro |mapo1 lokumilo = Centra Vajmaro |mapo2 lokumilo = Vajmaro |zomo = 14 }} [[Dosiero:Sächsischer Hof Weimar.jpg|eta|''Sächsischer Hof'' kun renesanca gablo]] [[Dosiero:Gedenktafel Eisfeld 12 (Weimar) Sächsischer Hof.jpg|eta|Memortabulo muntita ĉe la gastejo]] [[Dosiero:Weimar,_Herderplatz,_2019-09_CN-01.jpg|eta|Herder-placo kun la restoracio ''Sächsischer Hof'' fone]] La gastejo '''Sächsischer Hof''' (do ''Je la saksia kortego'') troviĝas en [[Vajmaro]], [[Germanujo]], ĉe Herder-placo inter Ritter-strateto kaj Eisfeld. Adreso ĝia estas Eisfeld 12. == Historio == Temas pri unu el la plej malnovaj konstruaĵoj en Vajmaro kies unua mencio estis en 1429 okaze de posedanta ŝanĝo - de la [[Germana kavalira ordeno]] al la grafoj de [[Schwarzburg]]. Intertempa nomo ĝia estis ''Schwarzburger Hof''. En 1809 aĉetis la duka privatkuiristo [[François Le Goullon]] tiun ĉi domon por malfermi tiuloke en 1810 la gastejon ''Hotel de Saxe''. Ĉi-dome loĝis post alveno sia [[Johann Wolfgang Goethe]] inter la 7.11.1775 ĝis la 18.3.1776 ĉe la Kalb-familio. Dum la [[Dua mondmilito]] la konstruaĵo ege damaĝitis. La kuboforma parto kun la renesanca gablo spektanta al Herder-placo rekonstruitis detale je la komenco de la 1950-aj jaroj dume la malantaŭo estas moderna.<ref>Artikolo "Sächsischer Hof" ĉe: [[Gitta Günther]], [[Wolfram Huschke]], [[Walter Steiner]] (eld.): ''Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.'' Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 375-376</ref> Alinomiĝo je ''Sächsischer Hof'' okazis en 1870. Por la kuiristo Goullon muntitis surloke memortabulo. Havas tiu ĉi restoracio bierĝardenon kaj tranoktadofertojn. Estante parto de Herder-placo ĝi aŭtomate estas parto de la [[Monda heredaĵo de Unesko]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * https://www.saechsischer-hof-weimar.de/<ref>Insbesondere zur Geschichte https://www.saechsischer-hof-weimar.de/geschichte/</ref> * [https://www.weimar-lese.de/gastliches/restaurants/saechsischer-hof/ Sächsischer Hof ĉe Weimar-Lese] <!--{{Koordinato|NS=50.9806353|EW=11.3287122|type=landmark|region=DE-TH}}--> == Notoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sachsischer Hof (Vajmaro)}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro]] [[Kategorio:Gastejoj en Germanio|Vajmaro]] [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] 2jo06yky4h823fw69lt3lnbqhxuuq1g 0 731215 9488507 9485801 2026-10-05T11:52:34Z ThomasPusch 1869 Malaprobis la 19 tekstajn ŝanĝojn (de [[Specialaĵo:Kontribuoj/Näin on näreet|Näin on näreet]], [[Specialaĵo:Kontribuoj/Sj1mor|Sj1mor]], (uzula nomo forigita) kaj [[Specialaĵo:Kontribuoj/Metsän polku|Metsän polku]]) kaj restarigis version 9379061 de ThomasPusch 9488507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marja-Sisko AALTO''', antaŭe '''Olli-Veikko AALTO''',<ref>[https://www.etlehti.fi/artikkeli/ihmiset/sukupuolenkorjauksessa-ollut-pappi-marja-sisko-aalto-vaimoni-tiesi-nuoresta artikolo el la retejo ''etlehti.fi'' el februaro 2021] ({{fi}})</ref> estas finna [[luteranismo|luterana]] [[pastro]] kaj [[verkisto]], kiu naskiĝis la 29-an de julio 1954 en [[Lappeenranta]], do nuntempe estas {{aĝo|1954|7|29}}-jaraĝa. Aalto naskiĝis viro. En 1986–2010 li/ŝi estis vikario en [[Imatra]]. Li venis en Finnlando al publikeco en novembro 2008, 54-jara, kiam li rakontis, ke li estas [[transseksulo]] kaj transformos siajn seksajn ecojn al virinaj. Li/ŝi uzis virinan hormonon kaj en 2011 havis operacion pri transformo de la seksaj organoj. Teorie ne estis juraj problemoj pri daŭrigo de la vikaria profesio. La [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]] akceptis la [[Pastreco de virinoj|pastrecon de virinoj]] en 1986, kaj ĝiaj unuaj virinaj pastroj estis inaŭguritaj en 1988. Finnlanda asocio de seksaj malplimultoj anoncis, ke Aalto havu nepre rajton daŭri en sia ofico. [[Voitto Huotari]], episkopo de la luterana episkopejo de Mikkeli, al kiu Imatra apartenas, tamen ne taksis, ke daŭrigo de la profesia vivo praktike estus realigebla. Aalto revenis al laboro, sed baldaŭ denove foriris el ĝi pro konduto de iuj paroĥanoj, kaj disvastiĝinta opinio ke la seksa transformo neripareble forigis fidon de la paroĥanoj. Fine tio rezultigis ke Aalto forlasis la eklezian profesion, kaj fariĝis verkisto anstataŭe. Ŝi estas la unua publika transseksula finna pastro. Marja-Sisko Aalto havas tri intertempe longe plenkreskajn infanojn kaj loĝas nuntempe en [[Kuopio]]. == Kariero kiel verkisto == Ekde jaro 2013 Marja-Sisko Aalto publikigis sep romanojn, la plej frua nomiĝas ''Murha tuomiokapitulissa'' (= "murdo en episkopa konsistorio"). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) * [https://www.ess.fi/paikalliset/678349 portreto de Aalto el septembro 2007] ({{fi}}) * [https://yle.fi/a/20-101305 Televida intervjuo] en la televida korporacio [[Yle]] de novembro 2008, ankoraŭ ekstere aspektanta viro ({{fi}}) * [https://yle.fi/a/20-99807 Televida intervjuo] en la televida korporacio [[Yle]] de februaro 2009, jam ekstere aspektanta virino ({{fi}}) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} <br/> {{ĝermo|finno}} {{Vivtempo|Aalto, Marja-Sisko}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Finnaj luteranoj]] [[Kategorio:Finnaj pastroj]] [[Kategorio:Finna socio]] eflpth9m660wfk4cmqp2xwounoylg81 0 731320 9488342 9202900 2026-10-04T21:49:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488342 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto ularo |grupo=X-Generacio }} [[dosiero:generation_timeline.svg|eta|300ra|{{centre|la generacioj ekde 1890 skeme}}]] '''X-Generacio''' estas esprimo, kiu rilatas, laŭ iuj, al individuoj naskitaj en la sojlo de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]] jaroj ĝis la fruaj [[1980-aj jaroj|1980-aj]] jaroj, kontrete la homoj naskitaj inter 1965 kaj 1980, tio estas, dum la jaroj post la [[Bumeroj|''bumeroj'']] de [[Dua Mondmilito|postmilito]], okazinta inter [[1946]] kaj [[1964]].<ref>[https://www.investopedia.com/terms/g/generation-x-genx.asp Generation X (Gen X)], Julia Kagan, ''Investopedia''.</ref> Laŭ aliaj, X-Generacio konsistus el homoj naskitaj inter la [[1960-aj jaroj|1960-aj]] kaj [[1970-aj jaroj]] .<ref name="Encyclopedia of Identity">[http://books.google.com/books?id=C2WmSCOBR2IC&pg=PA307&dq=%22Generation+X%22+%22baby+bust%22&hl=en&ei=1COvTNWNIsSclgfgjMHnDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDEQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22Generation%20X%22%20%22baby%20bust%22&f=false Encyclopedia of Identity] Ronald L. Jackson, II.</ref> <ref name="r5">Strauss, William & Howe, Neil. ''Generations: The History of America's Future, 1584 to 2069''. Perennial. ISBN 0-688-11912-3 p. 324</ref> <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/02/29/AR2008022903658_pf.html|titolo=Shin, Annys. Non-Toxic Tots}} [[The Washington Post|Washington Post]].</ref> <ref name="Carlson1">Carlson, Elwood. ''[https://books.google.com.br/books?id=zUJgaHde6YUC&printsec=frontcover&hl=pt-BR&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Lucky Few: Between the Greatest Generation and the Baby Boom]''.</ref> Kiel Fran Kick klarigas, ne ekzistas preciza limo. Intergeneracia ŝanĝo ofte okazas dum tri ĝis kvin jaroj, eble pli longe, depende al kiu oni demandas.<ref name="Carlson1" /> <ref>Kick, Fran. ''[https://books.google.be/books?id=FC2YMewhvdoC&pg=PA33#v=onepage&q&f=false What makes kids kick:inspiring the millennial generation to kick it]''</ref> Alternative, la termino 'X-Generacio' ankaŭ estis uzata en diversaj tempoj kaj lokoj por aludi diversajn [[Subkulturo|subkulturojn]] kaj [[Kontraŭkulturo|kontraŭkulturon]] ekde [[1950]].<ref name="Ulrich">Ulrich, John. Introduction: A (Sub)cultural Genealogy. Andrea L. Harris. ''[https://books.google.com.br/books?id=v10ZUR_Ca3EC&lpg=PA3&pg=PA3&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false GenXegesis: essays on alternative youth]''.</ref> Dum mezaĝo, esplorado priskribas ĉi tiujn individuojn kiel aktivajn kaj feliĉajn, atinginte ekvilibron inter laboro kaj persona vivo. == Historio de X-Generacio == [[Robert Capa]] [[Fotisto|la fotisto]] [[Magnum Photos|de Magnum Agency]] elpensis en 1950 la esprimon "X-Generacion", kaj poste uzus ĝin kiel titolon de foto-eseo pri junaj viroj kaj virinoj, kiuj kreskis tuj post [[Dua Mondmilito|la dua mondmilito]] . La projekto aperis en [[1953]] en [[Revuo|la]] brita revuo "Picture Post" kaj en la usona "Holiday". Jane Deverson uzis la terminon en studo pri la brita junularo en 1964. Deverson estis invitita de ''Woman's Own'' revuo por intervjui [[Adolesko|tiutempajn adoleskantojn]]. La studo malkaŝis generacion de adoleskantoj, por kiuj estis kutime [[Amoro|amori]] antaŭ [[Geedzeco|geedziĝo]], kiuj ne sufiĉe kredis al [[Dio]], kiuj ne ŝatis la reĝinon [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] kaj kiuj ne respektis siajn gepatrojn. Tamen la studo estis konsiderata netaŭga por la revuo. Deverson, klopodante savi sian esploradon, laboris kun la ĵurnalisto Charles Hamblett por krei libron el la studo. Hamblett decidis nomi ĝin [[:en:Generation X (1964 book)| X-Generacio]].<ref>Asthana, Anushka & Thorpe, Vanessa. "[http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,6903,1396618,00.html Whatever happened to the original Generation X?] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"</ref> Nur la [[romano]] ''X-Generacio: Rakontoj por Akcelita Kulturo'' ([[1991]], de la kanada aŭtoro [[Douglas Coupland]], pri la junuloj de la malfruaj [[1980-aj jaroj]] kaj ilia [[Vivstilo|vivmaniero]]) popularigis la esprimon. Revua artikolo de 1989<ref>Coupland, Doug. "[http://joeclark.org/dossiers/GenerationX.pdf Generation X]."</ref> erare atribuis la originon de la esprimo "X-Generacio" al la angla [[muzikisto]] [[Billy Idol]]. Fakte, Idol estis membro de la ''[[Punka subkulturo|punka]]'' bando X-Generacio, de 1976 ĝis 1981. La nomo de la bando estis kreita surbaze de la titolo de la libro de Deverson kaj Hamblett, kies ekzempleron akiris la patrino de Idol.<ref>[http://punk77.co.uk/groups/generationx.htm Generation X - A Punk History with Pictures]</ref> [[Dosiero:PearlJam-Vedder-9-14-06.jpg|eta|249x249ra| Eddie Vedder, [[ĉefkantisto]] de [[Pearl Jam]], naskiĝinta en 1964, apartenas al X-Generacio.]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Bumeroj]] (homoj naskitaj inter 1946 kaj 1964) * [[Y-Generacio]] (homoj naskitaj inter 1981 kaj 1996) * [[Z-Generacio]] (homoj naskitaj inter 1997 kaj 1912) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturaj generacioj]] isd0w491mgdmwa1gklu0nxda1ck75fc 0 733034 9488226 8464315 2026-10-04T16:55:47Z ~2026-53254-38 264434 9488226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|dato de naskiĝo=01.01.1916|dato de morto=02.12.2011|okupo=esperantsito}} {{Unua}} '''D-ro Stanley J. DRAKE''' ([[1916]] - la [[2-a de decembro|2-an de decembro]] [[2011]], en [[Atlanta (Georgio)|Atlanto]], [[Georgio]]), honora membro de Esperanto-USA. Li esperantistiĝis en la [[1970-aj jaroj]] kaj tre vigle aktivis post sia emeritiĝo kiel prezidanto de Fort Lauderdale University en Florido, ĉeestante plurajn [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalajn Kongresojn]] kaj multajn regionajn kaj [[Landa Kongreso de ELNA|landajn kongresojn]], kelkajn el kiuj li helpis organizi. Li instruis Esperanton en universitataj kaj neformalaj kursoj diversloke kaj ankaŭ informadis pri Esperanto. En la [[1990-aj jaroj]], artikolo pri la spertoj d-ro Drake en Esperantujo aperis en diversaj ĵurnaloj en multaj partoj de Usono kaj interesis multajn homojn pri la lingvo. Li membris en [[Universala Esperanto-Asocio]], kelkaj landaj asocioj, Esperanto-Societo de la Karolinoj kaj Virginio (kiun li helpis organizi), Amerika Asocio de Esperanto-Instruistoj kaj [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]. En [[1978]] li fondis la [[Internacia Societo de Amikeco kaj Bonvolo|Internacian Societon de Amikeco kaj Bonvolo]] kaj servis multajn jarojn kiel ties ĝenerala sekretario kaj poste prezidanto. Ekster la [[Esperanto-movado]], d-ro Drake instruis en pluraj universitatoj kaj en 1968 fondis Amerikan Asocion de Prezidantoj de Sendependaj Kolegioj kaj Universitatoj. Ses kolegioj kaj universitatoj nomis lin honora doktoro, kaj la [[10-a de majo|10-an de majo]] [[1973]] Senatano Lawton Chiles laŭdis lin pro lia laboro en la kampo de la usona alta edukado. Li kaj lia edzino Virginia multe vojaĝis tra la tuta mondo. == Eksteraj ligiloj == UE2011:6 [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2011/06/01-anoncoj/10-drake/eo Nekrologo] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Drake, Stanley J.}} [[Kategorio:Usonaj esperantistoj]] 4hn0gdnuu2338fu9gzy0iyfjd3dh9sh 10 736606 9488254 9487987 2026-10-04T18:11:57Z Taylor 49 126294 9488254 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Stacidomoj de Metz | titolo = Stacidomoj de [[Metz]] | stato = collapsed | bildo = | bodyclass = hlist | stilo de paraj = background-color:#f0f0f0; color:Black | grupo1 = Pasaĝeroj | listo1 = * {{stacidomo|Metz-Ville}} * {{stacidomo|Metz-Nord}} | grupo2 = [Ranĝadstacio]]j | listo2 = * {{stacidomo|Metz-Chambière}} * {{stacidomo|Metz-Devant-les-Ponts}} * {{stacidomo|Metz-Sablon}} | grupo3 = Fermitaj | listo3 = * Malnova stacidomo de Metz [[:fr:Ancienne gare de Metz|(fr)]], [[:it:Antica stazione di Metz|(it)]] * {{stacidomo|Metz-Marchandises}} }}<noinclude> [[Kategorio:Transporto en Metz|!]] </noinclude> nhqlcuoq4ofu5ge73kk8m4787f2vnhw 9488255 9488254 2026-10-04T18:12:18Z Taylor 49 126294 ronĝadstacioj 9488255 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Stacidomoj de Metz | titolo = Stacidomoj de [[Metz]] | stato = collapsed | bildo = | bodyclass = hlist | stilo de paraj = background-color:#f0f0f0; color:Black | grupo1 = Pasaĝeroj | listo1 = * {{stacidomo|Metz-Ville}} * {{stacidomo|Metz-Nord}} | grupo2 = [[Ranĝadstacio]]j | listo2 = * {{stacidomo|Metz-Chambière}} * {{stacidomo|Metz-Devant-les-Ponts}} * {{stacidomo|Metz-Sablon}} | grupo3 = Fermitaj | listo3 = * Malnova stacidomo de Metz [[:fr:Ancienne gare de Metz|(fr)]], [[:it:Antica stazione di Metz|(it)]] * {{stacidomo|Metz-Marchandises}} }}<noinclude> [[Kategorio:Transporto en Metz|!]] </noinclude> 2mlmhu1p9rqrz2d8bph9b3hwx546d4l 9488256 9488255 2026-10-04T18:12:58Z Taylor 49 126294 9488256 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Stacidomoj de Metz | titolo = Stacidomoj de [[Metz]] | stato = collapsed | bildo = | bodyclass = hlist | stilo de paraj = background-color:#f0f0f0; color:Black | grupo1 = Pasaĝerstacioj | listo1 = * {{stacidomo|Metz-Ville}} * {{stacidomo|Metz-Nord}} | grupo2 = [[Ranĝadstacio]]j | listo2 = * {{stacidomo|Metz-Chambière}} * {{stacidomo|Metz-Devant-les-Ponts}} * {{stacidomo|Metz-Sablon}} | grupo3 = Fermitaj | listo3 = * Malnova stacidomo de Metz [[:fr:Ancienne gare de Metz|(fr)]], [[:it:Antica stazione di Metz|(it)]] * {{stacidomo|Metz-Marchandises}} }}<noinclude> [[Kategorio:Transporto en Metz|!]] </noinclude> 19ig0azome4gwkdnaz6iyoblzewqbbk 9488266 9488256 2026-10-04T18:16:10Z Taylor 49 126294 a 9488266 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Stacidomoj de Metz | titolo = Stacidomoj de [[Metz]] | stato = collapsed | bildo = | bodyclass = hlist | stilo de paraj = background-color:#f0f0f0; color:Black | grupo1 = Pasaĝerstacioj | listo1 = * {{stacidomo|Metz-Ville}} * {{stacidomo|Metz-Nord}} | grupo2 = Kargostacioj kaj [[ranĝadstacio]]j | listo2 = * {{stacidomo|Metz-Chambière}} * {{stacidomo|Metz-Devant-les-Ponts}} * {{stacidomo|Metz-Sablon}} | grupo3 = Fermitaj | listo3 = * Malnova stacidomo de Metz [[:fr:Ancienne gare de Metz|(fr)]], [[:it:Antica stazione di Metz|(it)]] * {{stacidomo|Metz-Marchandises}} }}<noinclude> [[Kategorio:Transporto en Metz|!]] </noinclude> fmcjitprm09jjn2lpck18i7oqnzbqxi 9488271 9488266 2026-10-04T18:18:03Z Taylor 49 126294 9488271 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Stacidomoj de Metz | titolo = Stacidomoj de [[Metz]] | stato = collapsed | bildo = | bodyclass = hlist | stilo de paraj = background-color:#f0f0f0; color:Black | grupo1 = Pasaĝerstacioj | listo1 = * {{stacidomo|Metz-Ville}} * {{stacidomo|Metz-Nord}} | grupo2 = Kargostacioj kaj [[ranĝadstacio]]j | listo2 = * {{stacidomo|Metz-Chambière}} * {{stacidomo|Metz-Devant-les-Ponts}} * {{stacidomo|Metz-Sablon}} | grupo3 = Fermitaj | listo3 = * [[d:Q2845868|Malnova stacidomo de Metz]] * {{stacidomo|Metz-Marchandises}} }}<noinclude> [[Kategorio:Transporto en Metz|!]] </noinclude> qlhjc1z3m0prjncg9hy0a4uz3v9748e 0 737873 9488133 9459979 2026-10-04T13:23:49Z Sj1mor 12103 9488133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} La '''Medalo Davy''' estas atribuita de la [[Reĝa Societo de Londono]] "pro elstara grava ĵusa malkovro en ajna branĉo de [[kemio]]".<ref name="rs">{{Citaĵo el la reto|url=http://royalsociety.org/awards/davy-medal/|titolo=Davy Medal|alirdato=2011-08-05|eldoninto=Royal Society}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=All Scientists Now: The Royal Society in the Nineteenth Century|url=https://archive.org/details/allscientistsnow0000mari|familia nomo=Boas Hall|persona nomo=Marie|jaro=2002|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|ISBN=978-0-521-89263-6|paĝo=[https://archive.org/details/allscientistsnow0000mari/page/146 146]}}</ref> Nomita laŭ [[Humphry Davy]], la medalo estas akompanita de mona premio, dekomence 1000 pundoj (nuntempe 2000 pundoj).<ref>{{Cite web|url=https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/davy-medal/|title=Davy Medal|website=royalsociety.org}}</ref> == Historio == La medalo estis por la unua fojo atribuita en 1877 al [[Robert Wilhelm Bunsen]] kaj [[Gustav Robert Kirchhoff]] "pro iliaj esploroj kaj malkovroj en spektra analizo",<ref name="rs"/> kaj ekde tiam ĝi estis atribuita 140 fojojn.<ref name="rs"/> La medalo estas atribuita ĉiujare kaj malkiel aliaj medaloj de la [[Reĝa Societo]] (kiel la Medalo Hughes), estis atribuita seninterrompe ekde ties komenco. La medalo foje estis atribuita en la sama jaro al pli ol unu persono, nome al duopo. == Listo de ricevintoj == Fonto: [https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/davy-medal/ Reĝa Societo] {| class="wikitable sortable" border="1" style="align:left;" |- !width="2%"|Jaro !width="27%" class="unsortable"|Nomo !width="70%" class="unsortable"|Tialo !width="1%" class="unsortable"|Notoj |- |1877 ||{{sortname|Robert Wilhelm|Bunsen|}} kaj {{sortname|Gustav Robert Kirchhoff|}} || "pro iliaj esploroj kaj malkovroj en spektra analizo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Chemistry: Foundations and Applications|familia nomo=Lagowski|persona nomo=J. J.|jaro=2004|eldoninto=Macmillan Reference USA|paĝo=151}}</ref> |- |1878 ||{{sortname|Louis Paul|Cailletet|}} kaj {{sortname|Raoul Pictet|}} || "pro iliaj esploroj, faritaj sendepende, sed samtempe, pri la kondensado de la tiel nomitaj permanentaj gasoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution|jaro=1901|eldoninto=United States National Museum|paĝo=131}}</ref> |- |1879 ||{{sortname|Paul Emile Lecoq de|Boisbaudran|}} || "pro sia malkovro de galiumo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nature|familia nomo=Lockyer|persona nomo=Norman|jaro=1912|eldoninto=Nature Publishing Group|paĝo=352}}</ref> |- |1880 ||{{sortname|Charles|Friedel|}} || "pro siaj esploroj pri la organikaj komponaĵoj de silicio, kaj aliaj esploroj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Name reactions in organic chemistry|familia nomo=Surrey|persona nomo=Alexander Robert|jaro=1961|eldoninto=Academic Press|paĝo=101}}</ref> |- |1881 ||{{sortname|Adolf von|Baeyer|}} || "pro sia sintezo de indigo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Dictionary of Scientific Biography|familia nomo=Gillispie|persona nomo=Charles Coulston|jaro=1970|eldoninto=American Council of Learned Societies|paĝo=389}}</ref> |- |1882 ||{{sortname|Dmitri|Mendeleev|}} kaj {{sortname|Lothar Meyer|}} || "pro iliaj malkovroj pri la periodaj rilatoj de atompezoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Theoretical Inorganic Chemistry|url=https://archive.org/details/theoreticalinorg0000daym_q3l3|familia nomo=Clyde Day|persona nomo=Marion|jaro=1969|eldoninto=Reinhold Book Corporation|paĝo=[https://archive.org/details/theoreticalinorg0000daym_q3l3/page/79 79]}}</ref> |- |1883 ||{{sortname|Marcellin|Berthelot|}} kaj {{sortname|Julius Thomsen|}} || "pro iliaj esploroj pri termo-kemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Science|jaro=1883|eldoninto=HighWire Press}}</ref> |- |1884 ||{{sortname|Adolph Wilhelm Hermann|Kolbe|}} || "pro siaj esploroj pri izomereco de alkoholoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Lancet|jaro=1884|eldono=2|eldoninto=J. Onwhyn|paĝo=939}}</ref> |- |1885 ||{{sortname|Jean Servais|Stas|}} || "pro siaj esploroj pri atompezoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Academy|jaro=1885|eldono=28|paĝo=360}}</ref> |- |1886 ||{{sortname|Jean Charles Galissard de|Marignac|}} || "pro siaj esploroj pri atompezoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Memoirs and Proceedings&nbsp;— Manchester Literary and Philosophical Society|jaro=1895|eldono=39|eldoninto=Manchester Literary and Philosophical Society}}</ref> |- |1887 ||{{sortname|John Alexander Reina|Newlands|}} || "pro sia malkovro de la perioda leĝo de kemiaj elementoj" ||<ref name="AHSS">{{cite book |last=Ede |first=Andrew |author2=Lesley B. Cormack|author2-link= Lesley Cormack |year=2004 |title=A History of Science in Society: From Philosophy to Utility |page=[https://archive.org/details/historyofscience0000edea_x0m9/page/120 120] |publisher=Broadview Press |isbn=978-1-55111-666-2 |url=https://archive.org/details/historyofscience0000edea_x0m9/page/120 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Edward Frankland: Chemistry, Controversy and Conspiracy in Victorian England|familia nomo=Russell|persona nomo=Colin A.|jaro=2003|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|ISBN=978-0-521-54581-5|paĝo=460}}</ref> |- |1888 ||{{sortname|Sir William|Crookes|}} || "pro siaj esploroj pri la konduto de substancoj sub la influoj de la elektra elŝarĝo en alta vakuo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Famous Chemists|familia nomo=Tilden|persona nomo=W. A.|jaro=1968|eldoninto=Ayer Publishing|ISBN=978-0-8369-0944-9|paĝo=267}}</ref> |- |1889 ||{{sortname|Sir William Henry|Perkin|}} || "pro siaj esploroj pri magneta rotacio en rilato al la kemia konstituado" ||<ref name="harrow">{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/eminentchemistso00harrrich|titolo=Eminent Chemists of Our Time|familia nomo=Harrow|persona nomo=Benjamin|jaro=1920|eldoninto=D. van Nostrand|ISBN=978-0-8369-0514-4|paĝo=[https://archive.org/details/eminentchemistso00harrrich/page/13 13]}}</ref> |- |1890 ||{{sortname|Emil|Fischer|Hermann Emil Fischer}} || "pro siaj malkovroj pri organika kemio kaj speciale pro siaj esploroj pri karbohidratoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Chemical Discovery and Invention&nbsp;— In the Twentieth Century|familia nomo=Tilden|persona nomo=William A.|jaro=2007|eldoninto=Read Books|ISBN=978-1-4067-5805-4|paĝo=476}}</ref> |- |1891 ||{{sortname|Victor|Meyer|}} || "pro siaj esploroj pri la determinado de vapordensecoj je altaj temperaturoj" ||<ref name="AHSS" /> |- |1892 ||{{sortname|Francois Marie|Raoult|}} || "pro siaj esploroj pri frostopunktoj de solvaĵoj, kaj pri la vaporpremoj de solvaĵoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Journal of the Chemical Society|jaro=1902|eldoninto=Chemical Society of Great Britain|paĝo=977}}</ref> |- |1893 ||{{sortname|Jacobus Henricus van 't|Hoff|}} kaj {{sortname|Joseph Le|Bel|}} || "agnoske el la enkonduko de la teorio de asimetria karbono, kaj ties uzado por klarigi la konstituadon de optike aktivaj karbonkomponaĵoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/eminentchemistso00harrrich|titolo=Eminent Chemists of Our Time|familia nomo=Harrow|persona nomo=Benjamin|jaro=1920|eldono=2|eldoninto=D. van Nostrand company|paĝo=[https://archive.org/details/eminentchemistso00harrrich/page/93 93]}}</ref> |- |1894 ||{{sortname|Per Theodor|Cleve|}} || "pro siaj esploroj pri la kemio de la raraj teroj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nature|jaro=1895|eldoninto=Nature Publishing Group|paĝo=137}}</ref> |- |1895 ||{{sortname|Sir William|Ramsay|}} || "pro sia kontribuo al la malkovro de argono, kaj pro siaj malkovroj rilate al la gasaj konstituantoj de termineraloj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Scientific Monthly|jaro=1919|eldono=9|eldoninto=American Association for the Advancement of Science|paĝo=173}}</ref> |- |1896 ||{{sortname|Henri|Moissan|}} || "pro la izolado de fluoro, kaj la uzado de elektra forno en la preparado de refraktaj metaloj kaj iliaj kombinaĵoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Daedalus: Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences|eldono=81|eldoninto=[[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]|paĝo=78}}</ref> |- |1897 ||{{sortname|John Hall|Gladstone|}} || "pro siaj nombraj kontribuoj al la kemia scienco, kaj speciale pro sia grava laboro en la aplikado de optikaj metodoj por kemio" ||<ref>{{cite book |last=Burke |first=Edmund |author2=James Dodsley |year=1891 |title=Annual Register |page=66 |publisher=Annual Register }}</ref> |- |1898 ||{{sortname|Johannes|Wislicenus|}} || "pro sia kontribuo al la organika kemio speciale en la terano de stereokemia izomereco" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nature|jaro=1903|eldono=67|eldoninto=Nature Publishing Group|paĝo=229}}</ref> |- |1899 ||{{sortname|Edward|Schunck|}} || "pro siaj esploroj pri ruĝo, indigo, kaj klorofilo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Science|jaro=1899|eldono=10|eldoninto=Moses King|paĝo=821}}</ref> |- |1900 ||{{sortname|Guglielmo|Koerner|}} || "pro siaj brilaj esploroj pri la pozicia teorio de aromaj komponaĵoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Popular Science Monthly|jaro=1901|eldono=58|eldoninto=McClure, Phillips and Co.}}</ref> |- |1901 ||{{sortname|George Downing|Liveing|}} || "pro siaj kontribuoj al spektroskopio" ||<ref>{{cite book |last=Archer |first=Mary D. |author2=Christopher D. Haley |year=2005 |title=The 1702 Chair of Chemistry at Cambridge: Transformation and Change |page=318 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-82873-4 }}</ref> |- |1902 ||{{sortname|Svante|Arrhenius|}} || "pro la aplikado de la teorio de dissolvo por la klarigo de la kemia ŝanĝo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Top 1000 Scientists|familia nomo=Barker|persona nomo=Philip|jaro=1905|eldoninto=Inter-India Publications|ISBN=978-81-7371-210-4|paĝo=15}}</ref> |- |1903 ||{{sortname|Pierre|Curie|}} kaj {{sortname|Marie Curie|}} || "pro siaj esploroj pro radiumo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/mariecurielife00quin_0/page/185|titolo=Marie Curie: A Life|familia nomo=Quinn|persona nomo=Susan|jaro=2006|eldoninto=Perseus Books Group|ISBN=978-0-201-88794-5|paĝo=[https://archive.org/details/mariecurielife00quin_0/page/185 185]}}</ref> |- |1904 ||{{sortname|William Henry|Perkin, Jr.|}} || "pro siaj elstaraj malkovroj en organika kemio" ||<ref name="harrow" /> |- |1905 ||{{sortname|Albert|Ladenburg|}} || "pro siaj esploroj en organika kemio, speciale en konekto kun la sintezo de naturaj alkaloidoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Torchbearers of Chemistry: Portraits and Brief Biographies of Scientists who Have Contributed to the Making of Modern Chemistry|url=https://archive.org/details/bwb_O9-AJJ-930|familia nomo=Monmouth Smith|persona nomo=Henry|jaro=1949|eldoninto=Academic Press|paĝo=[https://archive.org/details/bwb_O9-AJJ-930/page/270 270]}}</ref> |- |1906 ||{{sortname|Rudolf|Fittig|}} || "pro siaj esploroj en kemio speciale sia laboro pri laktonoj kaj acidoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=British Medical Journal|jaro=1906|eldono=2|eldoninto=[[Brita Medicina Asocio]]|paĝo=266}}</ref> |- |1907 ||{{sortname|Edward W.|Morley|}} || "pro sia kontribuo al fiziko kaj kemio, kaj speciale pro siaj determinoj de la relativaj atompezoj de hidrogeno kaj oksigeno" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=American Scientist on the Research Frontier: Edward Morley, Community, and Radical Ideas in Nineteenth-century Science|url=https://archive.org/details/americanscientis0000hame|familia nomo=R. Hamerla|persona nomo=Ralph|jaro=2006|eldoninto=Springer|ISBN=978-1-4020-4088-7|paĝo=[https://archive.org/details/americanscientis0000hame/page/232 232]}}</ref> |- |1908 ||{{sortname|William A.|Tilden|}} || "kadre de liaj malkovroj pri kemio, speciale pri terpenoj kaj pri atomaj varmoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nature|jaro=1908|eldoninto=Nature Publishing Group|paĝo=136}}</ref> |- |1909 ||{{sortname|James|Dewar|}} || "kadre de liaj esploroj je malaltaj temperaturoj" ||<ref>{{cite book |last=Knight |first=David M. |author2=Norman Lockyer |year=1998 |title=The Development of Chemistry, 1789-1914 |page=482 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-17913-3 }}</ref> |- |1910 ||{{sortname|Theodore W.|Richards|}} || "kadre de liaj esploroj pri determinado de atompezoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Top 1000 Scientists|familia nomo=Barker|persona nomo=Philip|jaro=1905|eldoninto=Inter-India Publications|ISBN=978-81-7371-210-4|paĝo=247}}</ref> |- |1911 ||{{sortname|Henry Edward|Armstrong|}} || "kadre de liaj esploroj pri organika kaj ĝenerala kemio" ||<ref name="harrow" /> |- |1912 ||{{sortname|Otto|Wallach|}} || "kadre de liaj esploroj pri kemio de esencaj oleoj, kaj la ciklo-oleaĵoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Popular Science Monthly|url=https://archive.org/details/popularsciencemo8313newy|jaro=1913|eldono=82|eldoninto=McClure, Phillips and Co|paĝo=[https://archive.org/details/popularsciencemo8313newy/page/104 104]}}</ref> |- |1913 ||{{sortname|Raphael|Meldola|}} || "kadre de liaj esploroj pri sinteza kemio" ||<ref name="harrow" /> |- |1914 ||{{sortname|William Jackson|Pope|}} || "kadre de liaj gravaj kontribuoj al struktura kaj organika kemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Annual Register|familia nomo=Dodsley|persona nomo=James|jaro=1915|paĝo=34}}</ref> |- |1915 ||{{sortname|Paul|Sabatier|Paul Sabatier}} || "pro siaj esploroj pri kontaktagado, kaj la aplikado de fajne dividitaj metaloj kiel katalizaj agentoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Catalysis in Organic Chemistry|familia nomo=Sabatier|persona nomo=Paul|jaro=2008|eldoninto=BiblioBazaar|ISBN=978-1-4264-7873-4|paĝo=XXIV}}</ref> |- |1916 ||{{sortname|Henry Louis|Le Chatelier|}} || "kadre de lia graveco kiel kemiisto" ||<ref>{{cite book |last=West |first=David Richard Frederick |author2=J. E. Harris |year=1999 |title=Metals and the Royal Society |page=572 |publisher=Institute of Materials Communications |isbn=978-1-86125-028-5 }}</ref> |- |1917 ||{{sortname|Albin|Haller|}} || "kadre de liaj gravaj esploroj pri la fako de organika kemio" ||<ref>{{cite book |last=Burke |first=Edmund |author2=James Dodsley |year=1918 |title=Annual Register |page=119 |edition=6a }}</ref> |- |1918 ||{{sortname|F. Stanley|Kipping|}} || "kadre de liaj esploroj en la kamfora grupo kaj inter la organikaj derivaĵoj de nitrogeno kaj silicio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Physics of the Universe|familia nomo=Jeans|persona nomo=James Hopwood|jaro=1949|eldono=164|eldoninto=R. & R. Clark|paĝo=93}}</ref> |- |1919 ||{{sortname|Percy F.|Frankland|}} || "kadre de lia distingita laboro en kemio, speciale pri optika aktiveco, kaj pri fermentado" ||<ref>{{cite book |last=Matthew |first=Henry Colin Gray |author2=Brian Howard Harrison |year=2004 |title=Oxford Dictionary of National Biography |url=https://archive.org/details/isbn_0198613865 |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/isbn_0198613865/page/770 770] |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861370-1 }}</ref> |- |1920 ||{{sortname|Charles T.|Heycock|}} || "kadre de lia laboro en fizika kemio kaj pli speciale pri la kompono kaj konstituado de alojoj" ||<ref>{{cite book |last=West |first=David Richard Frederick |author2=J. E. Harris |year=1999 |title=Metals and the Royal Society |page=543 |publisher=Institute of Materials Communications |isbn=978-1-86125-028-5 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Metallurgist and Materials Technologist|jaro=1980|eldono=12|eldoninto=Institution of Metallurgists|paĝo=394}}</ref> |- |1921 ||{{sortname|Philippe A.|Guye|}} || "pro siaj esploroj en fizika kemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Science|jaro=1921|eldono=54|eldoninto=HighWire Press|paĝo=659}}</ref> |- |1922 ||{{sortname|Jocelyn Field|Thorpe|}} || "pro siaj esploroj en sinteza organika kemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Journal of Chemical Education|jaro=1924|eldoninto=American Chemical Society|paĝo=98}}</ref> |- |1923 ||{{sortname|Herbert Brereton| Baker|}} || "pro siaj esploroj pro la kompleta sekigo de gasoj kaj likvoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Top 1000 Scientists|familia nomo=Barker|persona nomo=Philip|jaro=1905|eldoninto=Inter-India Publications|ISBN=978-81-7371-210-4|paĝo=27}}</ref> |- |1924 ||{{sortname|Arthur George|Perkin|}} || "pro siaj esploroj pri la strukturo de naturkoloraj materialoj" ||<ref name="harrow" /> |- |1925 ||{{sortname|James|Irvine|James Irvine}} || "pro sia laboro pri la konstituo de sukeroj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Science|jaro=1926|eldoninto=HighWire Press|paĝo=38}}</ref> |- |1926 ||{{sortname|James|Walker|James Walker}} || "pro sia laboro pri la teorio de jonigo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Advancement of Science|jaro=1968|eldoninto=British Association for the Advancement of Science}}</ref> |- |1927 ||{{sortname|Arthur Amos|Noyes|}} || "pro sia laboro pri fizika kemio, speciale pri la fako de elektrolizaj solvaĵoj" ||<ref>{{cite book |last=Weidlein |first=Edward Ray |author2=William Allen Hamor |year=1936 |title=Glances at Industrial Research: During Walks and Talks in Mellon Institute |page=208 |publisher=Reinhold }}</ref> |- |1928 ||{{sortname|Frederick George|Donnan|}} || "pro siaj kontribuoj al fizika kemio kaj partikulare pro sia teorio de membrana ekvilibro" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Laboratory Practice|jaro=1957|eldono=6|eldoninto=United Trade Press|paĝo=115}}</ref> |- |1929 ||{{sortname|Gilbert Newton|Lewis|}} || "pro siaj kontribuoj al klasika termodinamiko kaj la teorio de valento" ||<ref>{{cite book |last=Devine |first=Elizabeth |year=1983 |title=Thinkers of the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/thinkersoftwenti00devi |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/thinkersoftwenti00devi/page/333 333] |publisher=Gale |isbn=978-0-333-33634-2 }}</ref> |- |1930 ||{{sortname|Robert|Robinson|Robert Robinson}} || "pro sia laboro pri la konstituo kaj sintezo de naturaj produktoj; ankaŭ pro siaj kontribuoj al la teorio de organikaj reakcioj" ||<ref>{{cite book |last=Schlessinger |first=Bernard S. |author2=June H. Schlessinger |year=1986 |title=The Who's who of Nobel Prize Winners |url=https://archive.org/details/whoswhoofnobelpr00schl |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/whoswhoofnobelpr00schl/page/18 18] |publisher=Oryx Press |isbn=978-0-89774-193-4 }}</ref> |- |1931 ||{{sortname|Arthur|Lapworth|}} || "pro siaj esploroj pri organika kemio, partikulare tiuj konektitaj kun taŭtomerismo kaj la mekanismo de organikaj reakcioj" ||<ref>{{Cite book|last=Williams |first=Trevor Illtyd |author2=Sonia Withers |year=1982 |title=A Biographical Dictionary of Scientists |page=[https://archive.org/details/biographicaldict00will/page/310 310] |edition=3rd |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-27326-5 |url=https://archive.org/details/biographicaldict00will/page/310 }}</ref> |- |1932 ||{{sortname|Richard|Willstätter|}} || "pro siaj distingitaj esploroj pri organika kemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Journal of the Chemical Society|jaro=1953|eldoninto=Chemical Society|paĝo=1025}}</ref> |- |1933 ||{{sortname|William|Hobson Mills|}} || "pro siaj esploroj pri organika kemio, kaj pro sia laboro pri la sintezo kaj proprecoj de la cianaj tinkturoj, kaj pli speciale pro sia esplorado pri novaj tipoj de asimetriaj molekuloj" ||<ref>{{cite book |last=Matthew |first=H. C. G. |author2=Brian Howard Harrison |year=2004 |title=Oxford Dictionary of National Biography: From the Earliest Times to the Year 2000 |url=https://archive.org/details/isbn_0198613865 |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/isbn_0198613865/page/278 278] |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-861388-6 }}</ref> |- |1934 ||{{sortname|Norman|Haworth|}} || "pro siaj esploroj pri la molekula strukturo de karbohidratoj" ||<ref>{{Cite book|last=Trotsky |first=Susan |author2=Thomson Gale Staff |author3=Scott Peacock |year=1997 |title=Contemporary Authors: A Bio-Bibliographical Guide to Current Writers in Fiction, General Nonfiction, Poetry, Journalism, Drama, Motion Pictures, Television, and Other Fields |page=[https://archive.org/details/contemporaryauth00sco_emf/page/182 182] |publisher=Gale |isbn=978-0-7876-1862-9 |url=https://archive.org/details/contemporaryauth00sco_emf/page/182 }}</ref> |- |1935 ||{{sortname|Arthur|Harden|}} || "pro sia distingita laboro pri biokemio kaj speciale pro siaj fundamentaj malkovroj en la kemio de alkohola fermentado" ||<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/harden-bio.html|titolo=Arthur Harden&nbsp;— Biography|alirdato=2009-03-04|eldoninto=Arthur Harden}}</ref> |- |1936 ||{{sortname|William Arthur|Bone|}} || "pro sia pionira laboro pri kontakta katalizo kaj siaj esploroj pri la mekanismo de brulado de hidrokarbidoj kaj pri la naturo de flamoj kaj pri gaseksplodoj" ||<ref>{{Cite journal|doi=10.1098/rsbm.1939.0020|last=Finch|first=G. I.|last2=Egerton|date=1a de Januaro 1939|first2=A. C.|title=William Arthur Bone. 1871–1938|journal=Obituary Notices of Fellows of the Royal Society|volume=2|issue=7|pages=587–611|url=http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/royobits/2/7/586}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161022092853/http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/royobits/2/7/586 |date=2016-10-22 }}</ref> |- |1937 ||{{sortname|Hans|Fischer|}} || "agnoske al sia laboro pri la kemio de porfirenoj, partikular sia determinado de ilia detala strukturo per degradado kaj siaj sintezoj de porfirenoj de biologia gravo" ||<ref>{{Cite book|last=Holmes |first=Frederic Lawrence |author2=Charles Coulston Gillispie |year=1978 |title=Dictionary of Scientific Biography |page=[https://archive.org/details/dictionaryofscie15newy/page/158 158] |publisher=[[Barnes & Noble|Scribner]] |isbn=978-0-684-14779-6 |url=https://archive.org/details/dictionaryofscie15newy/page/158 }}</ref> |- |1938 ||{{sortname|George|Barger|}} || "agnoske al siaj distingitaj esploroj pri alkaloidoj kaj aliaj naturaj produktoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=British physiologists 1885-1914: A Biographical Dictionary|url=https://archive.org/details/britishphysiolog0000ocon|familia nomo=O'Connor|persona nomo=W. J.|jaro=1991|loko=Manchester|eldoninto=Manchester University Press|ISBN=978-0-7190-3282-0|paĝo=[https://archive.org/details/britishphysiolog0000ocon/page/479 479]}}</ref> |- |1939 ||{{sortname|James William|McBain|}} || "pro malfermo al studo de koloidaj elektrolitoj, havigo de elementoj de la gvidteorio, kaj disvolvigo de la fako" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Journal of Colloid Science|jaro=1965|eldono=8|eldoninto=Academic Press|paĝo=375}}</ref> |- |1940 ||{{sortname|Harold C.|Urey|}} || "pro sia izolado de la deŭterio, peza hidrogenizotopo, kaj pro sia laboro pri tio kaj aliaj izotopoj sekve de la detala priskribo de kemiaj reakcioj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/rememberingunive00edwa/page/526|titolo=Remembering the University of Chicago: Teachers, Scientists, and Scholars|familia nomo=Shils|persona nomo=Edward|jaro=1991|eldoninto=University of Chicago Press|ISBN=978-0-226-75335-5|paĝo=[https://archive.org/details/rememberingunive00edwa/page/526 526]}}</ref> |- |1941 ||{{sortname|Henry Drysdale|Dakin|}} || "pro sia laboro kiel pioniro en biokemia esplorado kaj speciale pro siaj fundamentaj kontribuoj al la studo de intermeza metabolo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Name reactions in organic chemistry|url=https://archive.org/details/namereactionsino0000alex|familia nomo=Surrey|persona nomo=Alexander Robert|jaro=1954|eldoninto=Academic Press|paĝo=[https://archive.org/details/namereactionsino0000alex/page/45 45]}}</ref> |- |1942 ||{{sortname|Sir Cyril|Hinshelwood|}} || "agnoske al sia distingita laboro pri la mekanismo de kemiaj reakcioj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nature: International Journal of Science|familia nomo=Lockyer|persona nomo=Norman|jaro=1942|eldono=150|eldoninto=Nature Publishing Group|paĝo=666}}</ref> |- |1943 ||{{sortname|Ian Morris|Heilbron|}} || "agnoske al siaj multaj elstaraj kontribuoj al la organika kemio, speciale al la kemio de naturaj produktoj de fiziologia gravo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Industrial Chemist|jaro=1943|eldono=19|eldoninto=Tothill Press|paĝo=701}}</ref> |- |1944 ||{{sortname|Robert|Robertson|Robert Robertson }} || "agnoske al siaj esploroj pri eksplodoj, analizaj metodoj, la interna strukturo de diamanto, kaj infra-ruĝaj absorbospektroj" ||<ref>{{cite book |last=Doren |first=Charles Lincoln van |author2=Robert McHenry |year=1974 |title=Webster's American Biographies |page=11 |publisher=G. & C. Merriam Co |isbn=978-0-87779-053-2 }}</ref> |- |1945 ||{{sortname|Roger|Adams}} || "agnoske al siaj etendaj esploroj en la kampo de organika kemio kaj pro sia ĵusa laboro en la alkaloida kampo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Legislative History of the Federal Food, Drug, and Cosmetic Act and Its Amendments|jaro=1979|eldono=20|eldoninto=[[United States Food and Drug Administration]]}}</ref> |- |1946 ||{{sortname|Christopher Kelk|Ingold|}} || "agnoske al sia distingita laboro por apliki fizikajn metodojn al problemoj en organika kemio" ||<ref>{{cite book |last=Matthew |first=Henry Colin Gray |author2=Brian Howard Harrison |year=2004 |title=Oxford Dictionary of National Biography: From the Earliest Times to the Year 2000 |url=https://archive.org/details/isbn_019861389x |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/isbn_019861389x/page/273 273] |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-861379-4 }}</ref> |- |1947 ||{{sortname|Linus|Pauling|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la teorio de valento kaj pro teoria aplikado al sistemoj de biologia gravo" ||<ref>{{cite book |last=Goertzel |first=Ted George |author2=Ben Goertzel |year=1995 |title=Linus Pauling: A Life in Science and Politics |page=1 |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-00673-1 }}</ref> |- |1948 ||{{sortname|Edmund Langley|Hirst|}} || "agnoske al sia elstara laboro en la determinado de la strukturo de sukeroj, ameloj, plantogumoj kaj speciale de vitamino C" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/67|titolo=McGraw-Hill Modern Scientists and Engineers|aŭtoro=Sybil P. Parker, editor-in-chief.|jaro=1980|eldono=2|eldoninto=McGraw-Hill|ISBN=978-0-07-045266-4|paĝo=[https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/67 67]}}</ref> |- |1949 ||{{sortname|Alexander R.|Todd|}} || "pro siaj strukturaj sintezaj studoj kaj atingoj en organika kaj bio-kemio, kun speciala referenco al vitaminoj B1 kaj E kaj la nature ekzistantaj nukleozidoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Technology Review|jaro=1997|eldono=54|eldoninto=[[Massachusetts Institute of Technology|Association of Alumni and Alumnae of the Massachusetts Institute of Technology]]|paĝo=32}}</ref> |- |1950 ||data-sort-value="Simonsen, John"|[[John Simonsen]] || "pro siaj distingitaj esploroj pri la konstituo de naturaj produktoj, speciale la plantaj hidrokarbonoj kaj iliaj derivaĵoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Shaping of Indian Science: 1914-1947|jaro=2003|publikaĵo=Indian Science Congress Association|eldoninto=Orient Blackswan|ISBN=978-81-7371-432-0}}</ref> |- |1951 ||{{sortname|Eric|Rideal|}} || "pro siaj distingitaj kontribuoj al la temo de surfaca kemio" ||<ref>{{cite book |last=Greene |first=Jay E. |author2=William H. Crouse |year=1966 |title=McGraw-Hill Modern Men of Science: 426 Leading Contemporary Scientists |page=393 |publisher=McGraw-Hill }}</ref> |- |1952 ||{{sortname|Alexander|Robertson|Alexander Robertson }} || "agnoske al siaj esploroj en la kemio de naturaj produktoj, partikulare de la ampleksa gamo de glikozidoj, amaraj principoj kaj kolorigiloj kiuj enhavas heterociklajn oksigenatomojn" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Chemical Age Directory & Who's Who|jaro=1962|eldoninto=Chemical Age|paĝo=112}}</ref> |- |1953 ||{{sortname|John|Lennard-Jones|}} || "pro sia distingita laboro pri la aplikoj de kvantuma mekaniko al la teorio de valento kaj al la analizo de la intima strukturo de la dekumaj kombinaĵoj" ||<ref>{{cite book |last=Mehra |first=Jagdish |author2=Helmut Rechenberg |year=2001 |title=The Historical Development of Quantum Theory: Fundamental Equations of Quantum Mechanics and the Reception of the New Quantum Mechanics |page=58 |publisher=Springer |isbn=978-0-387-95178-2 }}</ref> |- |1954 ||{{sortname|James Wilfred|Cook|}} || "pro siaj distingitaj fundamentaj esploraj pri organika kemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Chemical Age Directory & Who's Who|jaro=1962|eldoninto=Chemical Age|paĝo=68}}</ref> |- |1955 ||{{sortname|Harry Work|Melville|}} || "agnoske al sia distingita laboro pri fizika kemio kaj en polimeraj reakcioj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/302|titolo=McGraw-Hill Modern Scientists and Engineers|aŭtoro=Sybil P. Parker, editor-in-chief.|jaro=1980|eldono=2|eldoninto=McGraw-Hill|ISBN=978-0-07-045266-4|paĝo=[https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/302 302]}}</ref> |- |1956 ||data-sort-value="Haworth, Robert Downs"|[[Robert Downs Haworth]] || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la kemio de naturaj produktoj partikulare de tiuj kiuj enhavas heterociklajn sistemojn" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The International Who's Who|jaro=1960|eldoninto=Europa Publications|paĝo=406}}</ref> |- |1957 ||{{sortname|Kathleen|Lonsdale|}} || "agnoske al siaj distingitaj studoj en la strukturo kaj kresko de kristaloj" ||<ref>{{Cite book|last=Ogilvie |first=Marilyn Bailey |author2=Joy Dorothy Harvey |author-link= |author2-link=Joy Harvey |year=2000 |title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives from Ancient Times to the Mid-20th Century |page=[https://archive.org/details/biographicaldict02ogil/page/804 804] |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-92040-7 |url=https://archive.org/details/biographicaldict02ogil/page/804 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Haines |first=Catharine M. C. |author2=Helen M. Stevens |year=2001 |title=International Women in Science |page=[https://archive.org/details/internationalwom00hain/page/183 183] |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-090-1 |url=https://archive.org/details/internationalwom00hain/page/183 }}</ref><ref>{{cite book |last=West |first=David Richard Frederick |author2=J. E. Harris |year=1999 |title=Metals and the Royal Society |page=705 |publisher=IOM Communications |isbn=978-1-86125-028-5 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Houghton Mifflin Dictionary of Biography|jaro=2003|eldoninto=Houghton Mifflin Harcourt|ISBN=978-0-618-25210-7|paĝo=948}}</ref> |- |1958 ||{{sortname|Ronald George Wreyford|Norrish|Ronald G. W. Norrish|}} || "agnoske al sia distingita laboro en kemia kinetiko, speciale en fotokemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/367|titolo=McGraw-Hill Modern Scientists and Engineers|aŭtoro=Sybil P. Parker, editor-in-chief.|jaro=1980|eldono=2|eldoninto=McGraw-Hill Book Company|ISBN=978-0-07-045266-4|paĝo=[https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/367 367]}}</ref> |- |1959 ||{{sortname|Robert B.|Woodward|}} || "agnoske al siaj distingitaj esploroj en organika kemio kaj partikulare pro siaj kontribuoj al la strukturo kaj sintezo de naturaj produktoj" ||<ref>{{Cite book|last=Trosky |first=Susan |author2=Scot Peacock |year=1998 |title=Contemporary Authors |page=[https://archive.org/details/isbn_9780787619947/page/423 423] |publisher=Gale |isbn=978-0-7876-1994-7 |url=https://archive.org/details/isbn_9780787619947/page/423 }}</ref> |- |1960 ||{{sortname|John Monteath|Robertson|}} || "agnoske al sia distingita pionira laboro pri la analizo de kristala strukturo, speciale de organikaj kombinaĵoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/34|titolo=McGraw-Hill Modern Scientists and Engineers|familia nomo=Greene|persona nomo=J.E.|jaro=1980|eldono=3|eldoninto=McGraw-Hill|ISBN=978-0-07-045266-4|paĝo=[https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/34 34]}}</ref> |- |1961 ||{{sortname|Derek|Barton|}} || "agnoske al siaj distingitaj esploroj en organika kemio, partikulare pri la strukturo kaj stereokemio de naturaj produktoj de terpeno kaj steroida serio; kaj la analizo de la formado de ciklaj strukturoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Chemistry: Nobel lectures : including presentation speeches and laureates' biographies|jaro=1999|eldoninto=[[World Scientific]]|ISBN=978-981-02-3408-9|paĝo=313}}</ref> |- |1962 ||{{sortname|Harry Julius|Emeléus|}} || "agnoske al siaj distingitaj esploroj en neorganika kemio kaj la malkovro kaj ekzamenado de ampleksa gamo de novaj kombinaĵoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=NSF Factbook: Guide to [[National Science Foundation]] Programs and Activities|familia nomo=Renetzky|persona nomo=Alvin|jaro=1975|eldono=2|eldoninto=Marquis Academic Media|ISBN=978-0-8379-2201-0|paĝo=[https://archive.org/details/nsffactbookguide0000unse/page/154 154]}}</ref> |- |1963 ||{{sortname|Edmund John|Bowen|}} || "agnoske al sia distingita laboro pri klarigo de fotokemiaj reakcioj, kaj pro sia studo de fluorescenco kaj fosforescenco rilate al la koncernaj molekulaj procezoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog|titolo=McGraw-Hill modern scientists and engineers|aŭtoro=Sybil P. Parker, editor-in-chief.|jaro=1980|eldono=1|eldoninto=McGraw-Hill|ISBN=978-0-07-045266-4}}</ref> |- |1964 ||{{sortname|Melvin|Calvin|}} || "agnoske al sia pionira laboro en kemio kaj biologio, partikulare sia klarigo de fotosinteza vojo al la aligo de karbona dioksido fare de plantoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The McGraw-Hill Encyclopedia of World Biography|familia nomo=Eggenberger|persona nomo=David I.|jaro=1973|eldono=2|eldoninto=McGraw-Hill|paĝo=338}}</ref> |- |1965 ||{{sortname|Harold Warris|Thompson|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la infraruĝa spektroskopio kaj ties aplikado al kemiaj problemoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/207|titolo=McGraw-Hill Modern Scientists and Engineers|familia nomo=Greene|persona nomo=J.E.|jaro=1980|eldono=3|eldoninto=McGraw-Hill|ISBN=978-0-07-045266-4|paĝo=[https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/207 207]}}</ref> |- |1966 ||{{sortname|Ewart|Jones|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la sinteza organika kemio kaj al la klarigo de la strukturoj de naturaj produktoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Proceedings of the Royal Society of London. Series A. Mathematical and physical sciences|jaro=1967|eldono=296|paĝo=vii}}</ref> |- |1967 ||{{sortname|Vladimir|Prelog|}} || "agnoske al sia distingita laboro en la disvolvigo de stereokemiaj konceptoj kaj pri la strukturo de alkaloidoj kaj antibiotikoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Chemistry and industry|jaro=1967|eldoninto=Society of Chemical Industry|paĝo=2056}}</ref> |- |1968 ||{{sortname|John|Cornforth|}} kaj [[:de:George Joseph Popják]] || "agnoske al sia distingita kuna laboro pri la klarigo de la biosinteza vojo al la plurizoprenoidoj kaj steroidoj" ||<ref>{{cite book |last=Frängsmyr |first=Tore |author2=Sture Forsén |year=1993 |title=Chemistry, 1971-1980 |page=186 |publisher= Nobel Foundation |isbn=978-981-02-0787-8 }}</ref> |- |1969 ||{{sortname|Frederick Sydney|Dainton|}} || "agnoske al sia distingita laboro pri la mekanismoj de kemiaj reakcioj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/252|titolo=McGraw-Hill Modern Scientists and Engineers|aŭtoro=Sybil P. Parker, editor-in-chief.|jaro=1980|eldono=1|eldoninto=McGraw-Hill|ISBN=978-0-07-045266-4|paĝo=[https://archive.org/details/mcgrawhillmodern03biog/page/252 252]}}</ref> |- |1970 ||{{sortname|Charles Alfred|Coulson|}} || "agnoske al sia distingita laboro en teoria kemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Houghton Mifflin Dictionary of Biography|jaro=2003|eldoninto=Houghton Mifflin Harcourt|ISBN=978-0-618-25210-7|paĝo=367}}</ref> |- |1971 ||{{sortname|George|Porter|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al nia kompreno de la kemiaj reakcioj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Century of Ideas: Personal Perspectives from a Selection of the Greatest Minds of the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/centuryofideaspe0000unse|familia nomo=Sidharth|persona nomo=B. G.|jaro=2008|eldoninto=Springer|ISBN=978-1-4020-4359-8|paĝo=[https://archive.org/details/centuryofideaspe0000unse/page/43 43]}}</ref> |- |1972 ||{{sortname|Arthur John|Birch|}} || "agnoske al siaj distingitaj biosintezaj studoj pri organikaj naturaj produktoj kaj sia disvolvigo de novaj reagentoj por reduktaj procezoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Impact of Science on Society|jaro=1984|eldono=35|eldoninto=[[UNESCO|United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization]]|paĝo=321}}</ref> |- |1973 ||{{sortname|John Stuart|Anderson|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al kemio speciale pri la struktura esplorado de neperfektaj surfacoj kaj ne-stoiĥiometriaj materialoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Houghton Mifflin Dictionary of Biography|jaro=2003|eldoninto=Houghton Mifflin Harcourt|ISBN=978-0-618-25210-7|paĝo=45}}</ref> |- |1974 ||{{sortname|James|Baddiley|}} || "agnoske al siaj distingitaj esploroj pri koenzimo A kaj studoj pri la konstituantoj de bakteriaj ĉelmuroj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/internationalwho2004ond/page/91|titolo=The International Who's Who 2004|familia nomo=Sleeman|persona nomo=Elizabeth|jaro=2003|eldono=67|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-85743-217-6|paĝo=[https://archive.org/details/internationalwho2004ond/page/91 91]}}</ref> |- |1975 ||{{sortname|Theodore Morris|Sugden|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la fizika kemio kaj partikulare al la reakcioj okazantaj en flamoj" ||<ref>Thrush, B. A. [https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31733;jsessionid=258E63C6E05F2190D779D6B005F4F8E0 "Sugden, Sir (Theodore) Morris".] Oxford Dictionary of National Biography (reta eld.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/31733.</ref> |- |1976 ||{{sortname|Rex Edward|Richards|}} || "agnoske al siaj elstaraj kontribuoj al la nuklemagneta resonanca spektroskopio kaj ties aplikado al kemiaj kaj biologiaj problemoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/internationalwho2004ond/page/1408|titolo=The International Who's Who 2004|familia nomo=Sleeman|persona nomo=Elizabeth|jaro=2003|eldono=67|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-85743-217-6|paĝo=[https://archive.org/details/internationalwho2004ond/page/1408 1408]}}</ref> |- |1977 ||{{sortname|Alan Rushton|Battersby|}} || "agnoske al siaj elstaraj kaj internacie agnoskitaj kontribuoj al biosintezo" ||<ref>{{cite book |last=Archer |first=Mary D. |author2=Christopher D. Haley |year=2005 |title=The 1702 Chair of Chemistry at Cambridge: Transformation and Change |page=vii |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-82873-4 }}</ref> |- |1978 ||{{sortname|Albert|Eschenmoser|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la moderna sinteza organika kemio, bone ilustrita per sia impresa totala sintezo de vitamino B12" ||<ref>{{cite book |last=Hargittai |first=István |author2=Magdolna Hargittai |year=2003 |title=Candid science III: more conversations with famous chemists |page=97 |publisher=[[Imperial College London|Imperial College Press]] |isbn=978-1-86094-336-2 }}</ref> |- |1979 ||{{sortname|Joseph|Chatt|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la transira metalkemio kaj la kompreno de katalizo rilate al la ligado de molekuloj kiel olefinoj aŭ dinitrogeno" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Report / Agricultural Research Council|jaro=1977|eldoninto=University of California|ISBN=978-0-10-207278-5|paĝo=70}}</ref> |- |1980 || Alan Woodworth Johnson || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la kemio de naturaj produktoj kiel porferenoj de vitamino B12, plantoĝermaj faktoroj kaj insektaj hormonoj kaj feromonoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=American Men of Science: A Biographical Directory|jaro=1979|eldono=6|eldoninto=Jaques Cattell Press|paĝo=5634}}</ref> |- |1981 ||{{sortname|Ralph Alexander|Raphael|}} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al organika sintezo kaj partikulare siaj ingeniaj aplikaĵoj de acetilenaj perantoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=American Jewish Year Book|url=https://archive.org/details/isbn_9790874951393|eldoninto=American Jewish Committee|paĝo=[https://archive.org/details/isbn_9790874951393/page/273 273]}}</ref> |- |1982 ||{{sortname|Michael James Steuart|Dewar|}} || "agnoske al siaj distingitaj studoj de la mekanismoj de ampleksa gamo de kemiaj reakcioj bazitaj sur duon-empiriaj ondaj mekanikaj kalkuloj" ||<ref>{{cite journal |year=1988 |title=The Alcalde |journal=Texas Alcalde : Ut Austin Alumni Magazine |page=12 |publisher=Emmis Communications |issn=0002-497X }}</ref> |- |1983 ||{{sortname|Duilio|Arigoni|}} || "agnoske al sia distingita kreivo en la fakoj de biosintezo kaj bioorganika stereokemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Nature|familia nomo=Lockyer|persona nomo=Norman|jaro=1983|eldoninto=Nature Publishing Group|ISBN=978-0-333-33274-0|paĝo=47}}</ref> |- |1984 ||{{sortname|Sam|Edwards|Sam Edwards }} || "agnoske al siaj distingitaj kontribuoj al la teoria bazo de termodinamikaj aspektoj de polimera kemio" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Proceedings of the Royal Society of London. Series A. Mathematical and physical sciences|jaro=1985|eldono=397|paĝo=184}}</ref> |- |1985 ||{{sortname|Jack|Lewis|Jack Lewis}} || "pro sia elstara laboro en la strukturo kaj reaktiveco de metalaj ar-kombinaĵoj, inklude pioniran laboron pri derivaĵoj el karbido kaj hidrido, kaj ''pi-donor'' organikaj molekuloj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Proceedings of the Royal Society of London. Series A. Mathematical and physical sciences|jaro=1986|eldono=397|paĝo=184}}</ref> |- |1986 ||{{sortname|Alexander George|Ogston|}} || "agnoske al sia frua semiga propono de vojoj por enzimoj asimetrie kun simetriaj substratoj kaj siaj postaj kvantaj analizoj de makromolekulaj interagadoj kiuj klarigas la efikojn de polimera ekskludo" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Harvester Biographical Dictionary of Life Peers|url=https://archive.org/details/harvesterbiograp0000rubi|familia nomo=Rubinstein|persona nomo=W. D.|jaro=1991|eldoninto=Harvester Wheatsheaf|ISBN=978-0-7108-1218-6|paĝo=[https://archive.org/details/harvesterbiograp0000rubi/page/340 340]}}</ref> |- |1987 ||{{sortname|Alec John|Jeffreys|}} || "agnoske al siaj kontribuoj al la kemio de homa DNA — partikulare ĉe la malkovro kaj ekspluatado de hipervarieblaj satelitoj en la homa genaro" ||<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/internationalwho2004ond/page/813|titolo=The International Who's Who 2004|familia nomo=Sleeman|persona nomo=Elizabeth|jaro=2003|eldono=67|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-85743-217-6|paĝo=[https://archive.org/details/internationalwho2004ond/page/813 813]}}</ref> |- |1988 ||{{sortname|John|Pople|}} || "agnoske al siaj larĝaj kontribuoj al la teoria kemio, speciale pro sia disvolvigo kaj aplikado de teknikoj por la komputado de molekulaj ondo-funkcioj kaj proprecoj" ||<ref>{{cite book |last=Hargittai |first=István |author2=Magdolna Hargittai |year=2003 |title=Candid science III: more conversations with famous chemists |page=179 |publisher=Imperial College Press |isbn=978-1-86094-336-2 }}</ref> |- |1989 ||{{sortname|Francis Gordon Albert|Stone|F. Gordon A. Stone}} || "agnoske al siaj multaj distingitaj kontribuoj al la organikmetala kemio, inklude la malkovro ke specioj enhavantaj karbon-metalo de metal-metalaj multoblaj ligiloj estas variaj reagentoj por sintezo de ar-kombinaĵoj kun ligiloj inter diversaj transiraj elementoj" ||<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Top 1000 Scientists|familia nomo=Barker|persona nomo=Philip|jaro=1905|eldoninto=Inter-India Publications|ISBN=978-81-7371-210-4|paĝo=321}}</ref> |- |1990 ||{{sortname|Keith Usherwood|Ingold|}} || "pro la pionirado de kvanta studo de liberaj radikalaj reakcioj en solvaĵoj, en vitroj kaj en vivantaj organismoj, partikulare uzante elektronmagnetan resonancon" ||<ref name="yearbook">{{Citaĵo el libro|titolo=Year-book of the Royal Society of London|jaro=1993|eldono=97|eldoninto=Harrison & Sons|ISBN=978-0-85403-468-0|paĝo=1973}}</ref> |- |1991 ||{{sortname|Jeremy R.|Knowles|}} || "agnoske al siaj kontribuoj al la mekanisma kemio integrata kun enzimologio, partikulare pro la aplikado de kemiaj metodoj por solvi fundamentajn biologiajn problemojn de rekono kaj katalizo" ||<ref>{{cite book |last=Nemeh |first=Katherine H. |author2=Pamela M. Kalte |year=2003 |title=American men & women of science: a biographical directory of today's leaders in physical, biological and related sciences |page=424 |publisher=Thomson Gale |isbn=978-0-7876-6527-2 |edition=21a }}</ref> |- |1992 ||{{sortname|Alan|Carrington|}} || "Distingita pro la determinado kaj karakterizado de la molekulaj spektroj de transiraj specioj" ||<ref name="yearbook" /> |- |1993 ||{{sortname|Jack E.|Baldwin|}} || "Distingita pro kontribuoj al bio-organika kemio, partikulare al la kompreno de la biosintezo de beta-laktamaj antikorpoj" ||<ref>{{cite news |last=Byford |first=Michael F. |author2=Jack E. Baldwin |author3=Chia-Yang Shiau |author4=Christopher J. Schofield |title=The Mechanism of ACV Synthetase |publisher=American Chemical Society |location=The Oxford Centre for Molecular Sciences and Dyson Perrins Laboratory |pages=2631–2650 |date=November 10, 1997 |doi=10.1021/cr960018l}}</ref> |- |1994 ||{{sortname|John Meurig|Thomas|}} || "pro siaj pioniraj studoj de solid-stata kemio, kaj pro gravaj progresoj faritaj en la dezajno de novaj materialoj por heterogena katalizo" ||<ref>{{cite news |last=Gjurgevich |first=Brian |title=Prominent chemist to present Pauling lectures |publisher=The Daily Barometer |date=14a de Aprilo 2004 |access-date=13a de Marto 2009 |url=http://media.barometer.orst.edu/media/storage/paper854/news/2004/04/13/News/Prominent.Chemist.To.Present.Pauling.Lectures-2299292.shtml |archive-url=https://archive.today/20110810094718/http://media.barometer.orst.edu/media/storage/paper854/news/2004/04/13/News/Prominent.Chemist.To.Present.Pauling.Lectures-2299292.shtml |url-status=dead |archive-date=10a de Aŭgusto 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://archive.today/20110810094718/http://media.barometer.orst.edu/media/storage/paper854/news/2004/04/13/News/Prominent.Chemist.To.Present.Pauling.Lectures-2299292.shtml |arkivdato=2011-08-10 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810094718/http://media.barometer.orst.edu/media/storage/paper854/news/2004/04/13/News/Prominent.Chemist.To.Present.Pauling.Lectures-2299292.shtml |date=2011-08-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://media.barometer.orst.edu/media/storage/paper854/news/2004/04/13/News/Prominent.Chemist.To.Present.Pauling.Lectures-2299292.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://archive.ph/20110810094718/http://media.barometer.orst.edu/media/storage/paper854/news/2004/04/13/News/Prominent.Chemist.To.Present.Pauling.Lectures-2299292.shtml |arkivdato=2011-08-10 }}</ref> |- |1995 ||{{sortname|M. L. H.|Green|}} || "agnoske al sia kontribuo al organikmetala kemio kun partikulara aplikado al katalizaj reakcioj" ||— |- |1996 ||{{sortname|Geoffrey|Wilkinson|}} || "agnoske al sia kontribuo al la organiktransira metalkemio kaj disvolvigo de homogena katalizo kaj sia laboro pri hidroformilado" ||<ref>{{Cite web|url=http://www.archiveshub.ac.uk/news/0412wilkinson.html|title=Archives Hub: Wilkinson, Sir Geoffrey, 1921-1996|publisher=www.archiveshub.ac.uk|access-date=2009-03-14|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120717200908/http://www.archiveshub.ac.uk/news/0412wilkinson.html|archive-date=2012-07-17}}</ref> |- |1997 ||{{sortname|Jean-Marie|Lehn|}} || "agnoske al sia laboro pri supramolekula kemio, pri mem-asemblaj molekuloj kaj pri kemiaj aparatoj" ||— |- |1998 ||{{sortname|Alan Roy|Fersht|}} || "agnoske al sia pionira laboro pri la analizo de proteinoj kombinante la metodoj kaj ideojn de fizik-organika kemio kun tiuj de proteina inĝenierado tiel lumigante tiajn procezojn kiel enzima katalizo, [[proteinfaldado]], protein-proteinaj interagadoj kaj tiuj makromolekulaj interagadoj ĝenerale kiuj estas dominataj de la kemio de nekovalenta ligilo" ||<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.imperial.ac.uk/P5679.htm|titolo=Imperial College London&nbsp;— New Fellows of Imperial College London announced|alirdato=2009-03-14|eldoninto=www.imperial.ac.uk}}</ref> |- |1999 ||{{sortname|Malcolm H.|Chisholm|}} || "agnoske al sia ĉefa laboro en neorganika kemio, partikulare pri sia grava efiko sur la kemio de transiraj metaloj kaj sia pionira esploro pri la unika triobla metal-metale ligita dimolibdenaj kaj ditungstenaj dialkilamidoj, alkoksidoj kaj alkiloj, kaj pro la uzado de tiuj kombinaĵoj en pliaj gravaj sintezoj" ||<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/1999/11/23/Campus/Chemistry.Department.Hires.Professor.In.Quest.For.Top.10-48840.shtml|titolo=Chemistry department hires professor in quest for top 10|alirdato=13a de Marto 2009|familia nomo=Senecal|persona nomo=Karen|dato=23a de Novembro 1999|eldoninto=The Lantern}}{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2000 ||{{sortname|Steven Victor|Ley|}} || "agnoske al siaj inventoj de novaj sintezaj metodoj aplikitaj al la sintezo de kompleksaj naturaj produktoj kiel tiuj el insektoj, mikro-organismoj kaj plantoj. Inter liaj plej elstaraj sukcesoj estis la sintezo de avermektino B1a, tetronasino, la milbemicinoj kaj indanomicino same kiel lia grava disvolvigo de mallongaj, praktikaj sintezoj de oligosakaridoj" ||<ref>{{Cite web|url=http://www.soci.org/SCI/awards/2007/html/hn410.jsp|title=Society of Chemical Industry: SCI Honours|publisher=www.soci.org|access-date=2009-03-14|url-status=dead|archive-url=https://www.webcitation.org/6Hxennjr8?url=http://www.soci.org/SCI/awards/2007/html/hn410.jsp|archive-date=2013-07-08|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-09-09|arkivurl=https://www.webcitation.org/6HxemJeNj?url=http://www.soci.org/|arkivdato=2013-07-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130704005842/http://www.soci.org/ |date=2013-07-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.soci.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130704005842/http://www.soci.org/ |arkivdato=2013-07-04 }}</ref> |- |2001 ||{{sortname|Alastair Ian|Scott|A. Ian Scott}} || "pro siaj pioniraj kontribuoj al la kompreno de biosintezaj vojoj, kaj partikulare pro sia laboro en vitamino B12. Li estas tutmonda figuro en sia areo kaj la efiko de liaj malkovroj ŝajne havas gravan efikon sur la vojo laŭ kiu la kemio de naturaj produktoj progresos estontece" ||— |- |2002 ||{{sortname|Neil|Bartlett|Neil Bartlett}} || "pro sia esplorado de la plej altaj redoksaj limoj de la malplej redokseblaj elementoj, ĉefe uzante elementan fluoron. Li eksponis la novan kemion de la noblaj gasoj kaj novaj proceduroj por atingi altan redoksajn limojn tra la elementoj de la perioda tabelo" ||<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://berkeley.edu/news/media/releases/2008/08/12_bartlett.shtml|titolo=08.12.2008; Neil Bartlett, emeritus professor of chemistry, dies at 75|alirdato=2009-03-14|eldoninto=berkeley.edu}}</ref> |- |2003 ||{{sortname|Roger|Parsons|}} || "pro sia distingita kariero en elektrokemio. Li disvolvis la metodon prepari, por la unua fojo, purajn kaj bone difinitajn metalsurfacojn kaj meti ilin en kontakto kun la elektrolito sen poluado" ||<ref>{{Cite web|url=http://www.lms.ac.uk/newsletter/318/318_03.html|title=London Mathematics Society|publisher=London Mathematics Society|access-date=2009-04-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051231000948/http://www.lms.ac.uk/newsletter/318/318_03.html|archive-date=2005-12-31|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-09-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20051231000948/http://www.lms.ac.uk/newsletter/318/318_03.html|arkivdato=2005-12-31}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051231000948/http://www.lms.ac.uk/newsletter/318/318_03.html |date=2005-12-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.lms.ac.uk/newsletter/318/318_03.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051231000948/http://www.lms.ac.uk/newsletter/318/318_03.html |arkivdato=2005-12-31 }}</ref> |- |2004 ||{{sortname|Takeshi|Oka|}} || "pro siaj multaj kaj variaj kontribuoj al la molekula spektroskopio kaj ties aplikadoj, partikulare al astronomio" ||<ref>{{cite web |url=http://www.cuhk.edu.hk/puo/weilun/b5/oka/oka_profile.html |title=香港中文大學 :: 資訊處 :: Prof. Takeshi Oka |publisher=www.cuhk.edu.hk |access-date=2009-03-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401213126/http://www.cuhk.edu.hk/puo/weilun/b5/oka/oka_profile.html |archive-date=1a de Aprilo, 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090401213126/http://www.cuhk.edu.hk/puo/weilun/b5/oka/oka_profile.html |arkivdato=2009-04-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cuhk.edu.hk/puo/weilun/b5/oka/oka_profile.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090401213126/http://www.cuhk.edu.hk/puo/weilun/b5/oka/oka_profile.html |arkivdato=2009-04-01 }}</ref> |- |2005 ||{{sortname|Chris|Dobson|}} || "pro sia laboro al la aplikado de NMR kaj aliaj strukturaj metodoj por studi proteinfaldadon kaj misfaldadon, speciale la formadon de amiloidaj fibriloj, konduke al novaj rigardoj al {{J|proteina strukturo}} kaj faldado" ||<ref>{{cite web |url=http://www.admin.cam.ac.uk/news/press/dpp/2007032013 |title=University of Cambridge: 22a de Januaro 2007: Christopher Dobson elected new Master of St John's College |publisher=www.admin.cam.ac.uk |access-date=2009-03-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511192710/http://www.admin.cam.ac.uk/news/press/dpp/2007032013 |archive-date=11a de Majo 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110511192710/http://www.admin.cam.ac.uk/news/press/dpp/2007032013 |arkivdato=2011-05-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110511192710/http://www.admin.cam.ac.uk/news/press/dpp/2007032013 |date=2011-05-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.admin.cam.ac.uk/news/press/dpp/2007032013 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110511192710/http://www.admin.cam.ac.uk/news/press/dpp/2007032013 |arkivdato=2011-05-11 }}</ref> |- |2006 ||{{sortname|Martin|Pope|}} || "pro sia pionira laboro en la fako de molekulaj duonkonduktoroj kiuj estas granda kaj grava areo de scienco kaj teknologio de duonkonduktoroj" ||<ref>{{Cite web|url=http://www.nystar.state.ny.us/nl/archives2006/newyorkA09-06.htm|title=Nystar Newsletter&nbsp;— New York City Archive&nbsp;— September 2006|publisher=www.nystar.state.ny.us|access-date=2009-03-14|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723162245/http://www.nystar.state.ny.us/nl/archives2006/newyorkA09-06.htm|archive-date=2011-07-23|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-09-09|arkivurl=https://www.webcitation.org/6Hxeq79Jf?url=http://esd.ny.gov/nystar/|arkivdato=2013-07-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130722134631/http://esd.ny.gov/nystar/ |date=2013-07-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://esd.ny.gov/nystar/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130722134631/http://esd.ny.gov/nystar/ |arkivdato=2013-07-22 }}</ref> |- |2007 ||data-sort-value="Simons, John"|[[John Simons]] || "pro siaj multaj plinovigaj eksperimentaj kontribuoj al larĝa areo de kemia fiziko, inklude dinamikon de molekula reakcio, molekula spektroskopio kaj pli ĵuse, biofizika kemio" ||— |- |2008 ||{{sortname|James Fraser|Stoddart|}} || "pro siaj kontribuoj al la molekula teknologio" ||— |- |2009 ||{{sortname|Jeremy|Sanders}} || "pro siaj pioniraj kontribuoj al kelkaj fakoj, pli ĵuse al la fako de dinamika kombinacia kemio direkte al la supramolekula kemio" || <ref name="Davy Medal">{{Citaĵo el la reto|url=http://royalsociety.org/awards/davy-medal/|titolo=Davy Medal|alirdato=2011-08-05|eldoninto=The Royal Society}}</ref> |- |2010 ||[[Carol Robinson]] ||"pro sia elrompa kaj noviga uzado de masa spektrometrio por la karakterizado de grandaj proteinkompleksoj." || <ref name="Davy Medal"/> |- |2011 ||[[Ahmed Zewail]] ||"pro siaj semaj kontribuoj al la studo de ultrarapidaj reakcioj kaj la kompreno de transiraj statoj en kemio, kaj al la mikroskopio de dinamika elektrono." || <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://royalsociety.org/news/2011/RS-announces-2011-Copley/|titolo=Royal Society announces 2011 Copley Medal recipient|alirdato=19a de Julio 2011|eldoninto=The Royal Society}}</ref> |- |2012 ||[[Fraser Armstrong]] ||"pro sia pionira proteinfilma elektrokemio kiu ebligas prilaboritan termodinamikan kaj kinetikan kontrolon de la redoksaj enzimoj, ekzempligite de hidrogenazoj, ŝlosile en energiteknologio." ||<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://royalsociety.org/awards/davy-medal/|titolo=Davy Medal; Most recent medallist|alirdato=11a de Julio 2012|eldoninto=The Royal Society}}</ref> |- |2013 || [[Graham Hutchings]] ||"pro la malkovro de katalizo por oro kaj pro siaj semaj kontribuoj al tiu nova fako de kemio"||<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://royalsociety.org/awards/davy-medal/|titolo=Davy Medal: Most recent medallist|alirdato=12a de Septembro 2013|eldoninto=The Royal Society}}</ref> |- |2014 || [[Clare Grey]] ||"pro pluaj pioniraj aplikaĵoj de solidstata nuklea magneta rezonanco al materialoj gravaj por energio kaj por la medio"||<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ch.cam.ac.uk/news/clare-grey-awarded-davy-medal/|titolo=Clare Grey awarded the Davy Medal|alirdato=1a de Aŭgusto 2014|eldoninto=University of Cambridge|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200923234223/https://www.ch.cam.ac.uk/news/clare-grey-awarded-davy-medal/|arkivdato=2020-09-23}}</ref> |- |2015 ||[[Gideon Davies|Gideon John Davies]]||"pro sia laboro por determini la reakcian kemion de transformoj de enzim-katalizita karbohidrato"||<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/davy-medal/|titolo=Davy Medal &#124; Royal Society|alirdato=20a de Novembro 2015|eldoninto=Royal Society}}</ref> |- |2016 ||[[Stephen Mann]]||"pro distingitaj kontribuoj al la kemio de bio-mineraligo kaj pro pionirado de la bio-inspirita sintezo kaj mem-asemblado de funkciaj nanostrukturoj kaj hibridaj nanoskalaj objektoj"||<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/davy-medal/|titolo=Davy Medal &#124; Royal Society|alirdato=15a de Oktobro 2016|eldoninto=Royal Society}}</ref> |- |2017 ||[[Matthew Rosseinsky]]||"siaj antaŭeniroj en la dezajno kaj malkovro de funkciaj materialoj, integrante la disvolvigon de novaj eksperimentaj kaj komputikaj teknikoj"||<ref>[Royal Society:url=https://royalsociety.org]</ref> |- |2018 ||[[John A. Pyle|John Pyle]]||"pionira estreco en la kompreno de la redukto de la tutmonda ozontavolo pere de la halokarbonoj, partikulare kongrue inter kemio, radiado, kaj dinamiko, kaj la speciala vundebleco de la ozono en Arkto"|| |- |2019 ||[[Varinder Aggarwal]]||"pro siaj elrompaj metodoj kongruante borajn esterojn kreante 3-D arkitekturoj kun plena kontrolo super formo kaj funkcieco kun ampleksgamaj aplikaĵoj tra sciencoj"|| |- |2020 ||[[Ben G. Davis]]||"pro invento de povaj kemiaj metodoj kiuj rekte manipulas kompleksajn biologiajn molekulojn, kio ebligas klarigon kaj kontrolon de biologia funkcio kaj mekanismo kaj ''in vitro'' kaj ''in vivo'', trans la limojn de genetiko."|| |- |2021 ||[[Malcolm Levitt]]||"pro siaj kontribuoj al la teorio kaj metodologio de nuklea magneta resonanco."|| |} == Notoj == ;Ĝenerale * {{Citaĵo el la reto|url=https://royalsociety.org/awards/davy-medal/|titolo=Davy Medal|alirdato=2014-06-15|eldoninto=Royal Society}} ;Specife {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20071112005709/http://www.royalsoc.ac.uk/page.asp?tip=1&id=1754 Oficiala Retejo de la Royal Society] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemio]] [[Kategorio:Premioj en scienco aŭ tekniko]] [[Kategorio:Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Aperis en 1877]] 5smwt9s1v8surnkkdu4xwqr8purvqbm 0 739645 9488391 9181904 2026-10-05T03:00:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488391 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Éva Meister |dosiero = Meister Éva színművésznő, 2021.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Éva Meister en 2021 |naskonomo = }} '''Éva Meister''' [mejster], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Meister Éva''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[instruisto]]. Ŝia [[edzo]] estis [[Lajos Molnár H.]]. [[Dosiero:Meister Éva 2.jpg|eta|{{centre|Éva Meister en 2019}}]] Éva Meister<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2328228/373a40d6-f47c-4841-b006-cae0ac924a53/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|2|majo|1956}} en [[Hoghiz]] ([[Rumanio]])<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Éva Meister apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Ŝi frekventis kalvinanan [[kolegio]]n en [[Sfântu Gheorghe]], ŝi maturiĝis en hungarlingva [[gimnazio]] en [[Brașov]], poste ŝi akiris aktoran [[diplomo]]n en [[Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István]]. Ŝi komencis sian aktoran karieron en hungarlingva teatro de [[Târgu Mureș]]. Ŝi edziniĝis kaj naskis 2 [[filo|gefilojn]]. Pro molestado de la komunistoj la familio disidis en Hungarion en [[1987]]. En la sekva jaro ŝi estis aktoro de [[Teatro Szigligeti (Szolnok)]], poste ŝi instruis infanaktorojn kaj ŝi ankaŭ reĝisoris iliajn teatraĵojn. Samtempe ŝi estas prezentisto pri memstaraj literaturaj programoj. Ŝi ricevis hungarajn [[premio]]jn en 2015 kaj 2019. == Ŝiaj teatraj roloj (elekto) == * [[Federico García Lorca]]: ''Vérnász'' - patrino; morto * [[József Katona]]: ''Bánk bán'' - Izidóra * [[Henrik Ibsen]]: ''A tenger asszonya'' - Bolette * [[Ernő Szép]]: ''Lila ákác'' (muzikala versio) - Arany Hédi == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20210929045710/https://katolikus.ma/meister-eva-derus-lelekkel-es-hittel-minden-konnyebben-megy/ hungarlingva intervjuo kun biografio kaj fotoj] * [https://muvelodes.net/szinpad/szeretek-orszagjaro-lenni hungarlingva intervjuo kun biografio kaj fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210929045719/https://muvelodes.net/szinpad/szeretek-orszagjaro-lenni |date=2021-09-29 }} * [https://www.eletunk.net/osszetartozunk-szaz/trianoni-harangok-meister-eva-szinmuvesz-szaz-eloadasbol-allo-emlekest-koruttal-uzeni-a-vilag-magyarsaganak-hogy-osszetartozunk/ hungarlingva intervjuo kun biografio kaj fotoj] * [https://port.hu/adatlap/szemely/meister-eva/person-225101 hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meister Eva}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] {{Portalstrio|Biografio}} 7vxfecb9uqvdoiw5huziztlxjaj26wr 0 740083 9488463 9090479 2026-10-05T09:45:26Z Metsän polku 264283 [[Uzanto:ThomasPusch]], legu. 9488463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FI |situo sur mapo=Kuopio |situo sur mapo2=Finnlando |tipo2=reliefo }} '''Nilsiä''' estas eksa urbo de Finnlando en [[Norda Savonio]] en norda parto de [[Kuopio]]. La komunumo Nilsiä estis fondita en 1869. Ĝi estis ligita al Kuopio en komenco de jaro 2013. En 2012 Nilsiä estis 6528 loĝantoj. En 1962 Nilsiä havis 9246 loĝantojn. Nilsiä fariĝis urbo en 1998. En Nilsiä situas multe montetoj kaj lagoj. La plej granda lago estas Syväri. Montetoj estas ekzemple Tahkovuori, Pisavuori kaj Kinahmi. En Nilsiä estas [[muzeo]] pri [[Paavo Ruotsalainen]]. En Nilsiä aperas lokgazeto ''Pitäjäläinen''. Areo de Nilsiä kreskis en komenco de jaro 1973. Tamen Nilsiä ankaŭ perdis areon al Juankoski. En 2012 la areo de Nilsiä estis 847.72 km², el kio estis tero 711.58 km² kaj akvo 136.14 km². Komunumo Nilsiä estis fondita en 1869. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eksaj urboj de Finnlando]] hbjmurub9im31ouihp9vaym62co4g7q 0 743764 9488217 9052229 2026-10-04T16:43:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488217 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Vinila izopentanato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Vinyl isovalerate 2D.png|300ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br />Vinila izovalerato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|300ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Vinila izovalerato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Izovalerato de vinilo * Izopentanato de vinilo * Vinila izopentanato |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|7|H|12|O|2'''}}</big></center></big> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://m.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB59939982_EN.htm 80396-36-7] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/249555725 249555725] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Aspekto]]|| senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||128,166⁻¹ |- |[[Denseco]]||0,916g/cm⁻³ |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||3450&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|09}} </center>natria |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|400}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|273|280|303+361+353|370+378|391|403+235|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Vinila izovalerato</big>''' aŭ <big>'''vinila izopentanato</big>''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la [[izovalerata acido]] kaj [[vinila alkoholo]]. Vinila izovalerato estas senkolora aŭ blanka solidaĵo kun karakteriza odoro, uzata kiel organika reakciaĵo en polimerigaj reakcioj kaj en la fabrikado de farboj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Vinila izovalerato estas malmulte solvebla en akvo, sed tre solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero|etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Vinila izovalerato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[izovalerata acido]] kaj [[vinila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isovaleric acid 3D.png|izovalerata acido|90ra]] + [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{H_2SO_4}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de '''izovalerata anhidrido''' kaj [[vinila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isovaleric anhydride 3D.png|izovalerata anhidrido|120ra]] + [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{H_2SO_4}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de [[izovalerata acido]] kaj [[vinila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isovaleric acid 3D.png|izovalerata acido|90ra]] + [[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per traktado de [[natria izovalerato]] kaj [[vinila klorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium isovalerate 3D.png|natria izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|90ra]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interesteraj transesterigoj de [[etila izovalerato]] kaj [[vinila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Ethyl isovalerate 3D.png|etila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Vinyl acetate 3D.png|vinila acetato|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Ethyl acetate 3D.png|etila acetato|90ra]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo de [[vinila acetato]] kaj [[izovalerata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl acetate 3D.png|vinila acetato|90ra]] + [[Dosiero:Isovaleric acid 3D.png|izovalerata acido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Acetic-acid-CRC-GED-3D-balls-B.png|acetata acido|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo de [[fenila izovalerato]] kaj [[vinila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenyl isovalerate 3D.png|fenila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Phenol 3D.png|fenolo|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 8 === * Preparado per traktado de [[izovalerata acido]] kaj [[acetileno]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isovaleric acid 3D.png|izovalerata acido|90ra]] + [[Dosiero:Acetylene 3D 2.png|acetileno|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{H_2SO_4}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] |- |} </center> === Sintezo 9 === * Preparado per traktado de "izovalerata anidridido" kaj [[acetileno]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isovaleric anhydride 3D.jpeg|izovalerata anhidrido|90ra]] + [[Dosiero:Acetylene 3D 2.png|acetileno|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{H_2SO_4}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:3-Methyl-2-Buten-al 3D.png|3-Metila-2-Buten-alo|70ra]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la '''vinila izovalerato''' <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|50ra]] + [[Dosiero:Isovaleric acid 3D.png|izovalerata acido|90ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la '''vinila izovalerato''' <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|50ra]] + [[Dosiero:Sodium isovalerate 3D.png|natria izovalerato|90ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado per acida transesterigo inter ''vinila izovalerato kaj ''benzoata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Benzoic-acid-3D-balls.png|benzoata acido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl benzoate3D.png|vinila benzoato|90ra]] + [[Dosiero:Isovaleric acid 3D.png|izovalerata acido|90ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado per alkohola transesterigo de vinila izovalerato kaj [[metanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Methanol 3D.png|metanolo|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Methyl isovalerate 3D.png|metila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''vinila izovalerato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Isovaleraldehyde 3D.png|izovaleraldehido|70ra]] + [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Isovaleramide 3D.png|izovaleramido|90ra]] + [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Vinyl isovalerate 3D.png|vinila izovalerato|90ra]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|50ra]] + [[Dosiero:Isovaleric acid 3D.png|izovalerata acido|90ra]] |- |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Valerato#Listo da valeratoj|Valeratoj]] * [[Izovalerato]]j {{Izovaleratoj}} 0kpffcu7oy0klgtc3uxcqvpx4qzjj9b 0 744984 9488506 9485839 2026-10-05T11:50:29Z ThomasPusch 1869 9488506 wikitext text/x-wiki '''Telersekiga ŝranko''' ({{lang-fi|astiankuivauskaappi}}) estas [[ŝranko]] por sekigo kaj konservo de teleroj, glasoj, kruĉoj kaj ĉerpokuleroj. En telersekiga ŝranko estas metalaj retoj - sube ne estas breto, tiel ke la gutoj povas fali suben, kie kutime estas kuireja lavujo. Oni metas malsekajn [[telero]]jn, glasojn kaj kruĉojn sur la retoj, por ke la teleroj sekiĝu, ke akvo elfluos el la teleroj. Do ĝi faciligas kaj rapidigas laboron en kuirejo. Telersekiga ŝranko estas speciale en [[Finnlando]] populara [[meblo]]. == Historio == [[Dosiero:Astiankuivauskaappi-20060227.jpg|eta|Telersekiga ŝranko en finna kuirejo.]] Modernan telersekigan ŝrankon inventis finna virino ''Maiju Gebhard''. En [[Svedio]] ŝi vidis sur tabloj telersekigaj retoj, el kiuj oni alportis pladojn al ŝrankoj. Laŭ Gebhard jam tio estis bone, sed ŝi pensis, ke estus eĉ pli bone, se oni povu meti tiajn retojn en ŝrankon, por ke oni ne bezonu porti la telerojn el reto al telera ŝranko. Ŝi evoluigis la ŝrankon en 1944–1945 kaj en sama kaj sekvantaj jardekoj forte kontribuis uzon de ŝranko. Ĝi komencis ordinariĝi. Ankaŭ [[Yle]] akcentis, ke por ĉiuj kuirejoj oni nepre devas akiri ĝin. Nun en Finnlando en preskaŭ ĉiuj [[kuirejo]]j estas telersekiga ŝranko kaj oni preskaŭ neniam sekigas telerojn, glasojn, kruĉojn kaj ĉerpokulerojn per tuko kaj ne eĉ ekzistas aliaj ŝrankoj por la pladoj – kiam la teleroj kaj aliaj pladoj estas tie, ili tipe estos tie ĝis la sekva uzo. Telersekiga ŝranko estas uzata ankaŭ en [[Italio]] kaj [[Svedio]], kaj jam en la 1950-aj jaroj ankaŭ tre disvastiĝis al Sovetunio, aparte al Baltio, kaj de tie al la aliaj ŝtato de la [[Varsovia Pakto]]. La grandeco de telersekigaj ŝrankoj kaj iliaj enhavitaj pladretoj estis normigitaj en Finnlando en 1982. [[Osmo Soininvaara]] rekomendas ke sekiga kabineto estu igita deviga por finnaj etaĝkonstruistoj.<small>^{[Kiam? Eksteraj referencoj? Kaj ĉu tiu rekomendo esencas?]}</small> == Vidu ankaŭ == * [https://jennifersandstrom.se/finlands-basta-uppfinning/ Jennifer Sandström: artikolo ''Finlands bästa uppfinning'' (La plej bona invento de Finnlando) en novembro 2014] ({{sv}}) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mebloj]] [[Kategorio:Kuiriloj]] [[Kategorio:Kulturo de Finnlando]] jsoo4trdrpkhfv94vw2ep19qumaesmv 2 747889 9488390 9484685 2026-10-05T02:49:22Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9488390 wikitext text/x-wiki List of articles to check. {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q29934200 as ?item) (substr(GROUP_CONCAT(?l),1,2000000) as ?all) { hint:Query hint:optimizer "None". { SELECT (CONCAT("[[",?n,"]] · ") as ?l) { ?i wikibase:statements 0 . [ ] schema:about ?i ; schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>; schema:name ?n } } } |columns=?all|short=true|chart=y }} {| class='wikitable sortable' ! ?all |- | [[Károli Gáspár Irodalmi Társaság]] · [[KAM - Regionális és Antropológiai Kutatások Központja]] · [[Treviro (distrikto)]] · [[Il (dio)]] · [[Dibrivka]] · [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] · [[Astronomiala Kayereto]] · [[Kuriero Internaciona]] · [[IE-Munde]] · [[Aerkamerbloko]] · [[Numerikaj kapabloj en Down-sindromo]] · [[Lukiana skolo]] · [[Raŭpa ŝtupiranto]] · [[Moskva astronomia klubo]] · [[Jante]] · [[Ĝiĝeleoj]] · [[Severe pozitiva tradona funkcio]] · [[Feliĉa primo]] · [[Armena Kongreso de Orientaj Armenoj]] · [[Unio Nacia de Studentoj de Nikaragvo]] · [[Palmeros]] · [[Endemiaj birdoj de Okcidenta Afriko]] · [[Lingva demokratio]] · [[Atlantika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Hindioceana sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Pacifika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Sennacia Banko]] · [[Erdélyi Római Katolikus Népszövetség]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Prezidanto de Rusio]] · [[Uljanovska Esperanto-klubo]] · [[Barmoodano]] · [[Blovado]] · [[Milvo]] · [[Lunatiko (muzikgrupo)]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno]] · [[Dvara]] · [[Misrijaoj]] · [[Rajper]] · [[Svingrajdado]] · [[Tipoj de kotono]] · [[Tonsilabo]] · [[Iögo]] · [[Kuniga ŝraŭbaĵo]] · [[Sumbaj deciduaj arbaroj]] · [[Festo de Pola Aviado]] · [[Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a]] · [[Sen:esepera]] · [[Volapükagased pro Nedänapükans]] · [[Chupa-chupa]] · [[Diala Jurnaleto]] · [[Adorado de la Sanktega Sakramento]] · [[Ile]] · [[Ido reformita]] · [[Breathanach]] · [[Homoforo]] · [[Monario]] · [[Ĉeĥa arto]] · [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] · [[Elingvo]] · [[Esperanto-eldonaĵoj eldonitaj en Brno]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1900-1914)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1919-1938)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1939-1945)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1969-1989)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1990-)]] · [[Historio de la Esperanto-klubo de Prago]] · [[Klubo de Esperanto-Amikoj en Svitavy]] · [[Laborista Unuiĝo Esperantista]] · [[Nikolao (festo)]] · [[Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo]] · [[Historia kelaro en Litoměřice]] · [[Kafejo Fenix (Ostrava)]] · [[Karsto ĉe Hranice]] · [[Katakomboj en Český Brod]] · [[Kaverno de Paclt]] · [[Kavernoj de rokaro en Adrŝpaĥ]] · [[Kavernoj de rokaro en Klokočí]] · [[Kavernoj de rokaro en Teplice]] · [[Kavernoj en Praĥovaj rokoj]] · [[Kazematoj en Vyšehrad]] · [[Keloj de Malnova Urbo (Prago)]] · [[Keloj en kastelo en Český Krumlov]] · [[Zülags]] · [[Liro (konkurso)]] · [[Transkonduko (muziko)]] · [[Esperanto-Rondo en IKEDA]] · [[Murlampo]] · [[Ek! (esperanto-klubo)]] · [[Regiono (politiko)]] · [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj]] · [[Listo pri transloĝigo de 33 municipoj de Drahana montetaro (1940 - 1945)]] · [[Administra kaj teritoria evoluo de Ostrava]] · [[1-a Sud-Brazila Renkontiĝo de Esperanto]] · [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[1234-regulo]] · [[19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo]] · [[2004 (planlingvo)]] · [[A History of the Esperanto League for North America, Inc.]] · [[A-karaktera radiko]] · [[Aawaaniaan]] · [[Abstrakta mondo]] · [[Acidorezistado]] · [[Adelboden Hejmletero]] · [[Ader & Borel]] · [[Administracia juĝistaro en Aŭstrio]] · [[Administracia juĝistaro en Alĝerio]] · [[Administracia juĝistaro en Belgio]] · [[Administracia juĝistaro en Benino]] · [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] · [[Administracia juĝistaro en Libano]] · [[Administracia juĝistaro en Luksemburgo]] · [[Administracia juĝistaro en Turkio]] · [[Administraciaj juĝistaroj]] · [[Adson de Melk]] · [[Aerkanto]] · [[Agado pro radovaporŝipoj]] · [[Aglutina karaktero de Esperanto]] · [[Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj]] · [[Ajolo]] · [[Akademiaj Korektoj]] · [[Aki katolikaj-akademiistoj-domo]] · [[Akropolo (urboparto)]] · [[Aktuala reĝo de Francio]] · [[Akvoelektra akvobaraĵo]] · [[Akvopseŭdomuelejo]] · [[Akvoverŝa festo]] · [[Albana Esperanto-Instituto]] · [[Aleksandreis]] · [[Aligatorejo]] · [[Aligramo]] · [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]] · [[Aloisia lingvo]] · [[Alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] · [[Alta simulaĵo]] · [[Amatora radia komuniko]] · [[ASK IR]] · [[Ambrózia Kiadó]] · [[Amerika kosmo]] · [[Amerika lingvo]] · [[Amerikano (planlingvo)]] · [[Amerisko]] · [[Amika rondo]] · [[Amikeco Esperanto-Asocio]] · [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] · [[Analoj de EASP]] · [[Ando-ekvatora lingvaro]] · [[Aĉetkontrakto]] · [[Aŭksilingvo]] · [[Aŭstria Esperanto-Movado]] · [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantista]] · [[Aŭstria Ligo de Blindaj Esperantistoj]] · [[Aŭtonoma Muziknotado]] · [[Antaŭrigardilo (grafikredaktilo)]] · [[Antaŭrigardilo (tekstredaktilo)]] · [[Antido]] · [[Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis]] · [[Apokalipso (oratorio)]] · [[Aprila artikolo]] · [[Apudurba vagono]] · [[Arci Esperanto]] · [[Ardes (romano)]] · [[Argadora kalendaro]] · [[Arkaismoj de Esperanto]] · [[Arkeopterigo glisilo]] · [[Artemisia]] · [[Artistkolonio de Aleșd]] · [[Artistkolonio de Baia Sprie]] · [[Artistkolonio de Lăzarea]] · [[Artistkolonio de Valea Jiului]] · [[Artistokolonio de Baia Sprie]] · [[Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș]] · [[Artisttendaro de Valea Homorodului]] · [[Arumo (lingvo)]] · [[Asocia respubliko Jugoslavio]] · [[Asocio de Mongolaj Verkistoj]] · [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj]] · [[Asocio Kordova de Esperanto]] · [[Astraĥana societo de esperantistoj]] · [[Atmosfera sorbo kaj difuzo]] · [[Aventuro (tekstaventuro)]] · [[Balotrajtisto]] · [[Bankfaka Esperanta Asocio Tutmonda]] · [[Barĝo de la Mortintoj]] · [[Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo]] · [[Baseno de Kaŝino]] · [[Baseno Superĉiko]] · [[Batalo de Don]] · [[Baza Angla Reformita]] · [[Baza Radikaro Oficiala]] · [[Baza vortaro en mandarena lingvo]] · [[Sevila Esperanto-Asocio]] · [[Transliterumo de Esperanto]] · [[Sakarido]] · [[Sakrado]] · [[Samopiniulo]] · [[Samseksemo kaj spiritismo]] · [[San-Min Sendependa Ĉina Mezlernejo]] · [[Sanatorio - Kurac-Hotelo Imperial]] · [[Sanatorio Richmond]] · [[Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo]] · [[Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo]] · [[Sanmarineca Universitata Sesio]] · [[Sano (bulteno)]] · [[Sano. Strategio por ŝanĝo]] · [[Sanprotekto]] · [[Sardona-Glaĉero]] · [[Saturiĝo de la oksigeno en la sango]] · [[Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro]] · [[Seattle Esperanto Society]] · [[Seksa konstitucio]] · [[Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado]] · [[Sekureca kriterio]] · [[Sekureca meĥanismo]] · [[Sekureckontrola testvalizo]] · [[Sellenger's Round]] · [[Sema legomo]] · [[Semajno de Internacia Amikeco]] · [[Seminario de Esperanto de KKE]] · [[Senbedaŭre amo rabas]] · [[Seneko Grandio]] · [[Senfina spaco]] · [[Sennacieca historio]] · [[Senutila amasbuĉado]] · [[Serio Stafeto]] · [[Serva Centro]] · [[Signalflago]] · [[Silver Birch]] · [[Simbolo de Bowers]] · [[Simboloj kaj signoj]] · [[Simia kaptilo]] · [[Simpligita angla lingvo]] · [[Singaso-sunreaktoro]] · [[Sinjoro Vento kaj Sinjorino Pluvo]] · [[Sinkronismo (historio)]] · [[Sinmortigo en beletraj verkoj]] · [[Sinonimoj en Esperanto]] · [[Sintaksa finaĵo]] · [[Skribistoj (Biblio)]] · [[Skvamoformulo]] · [[Slipara Vortaro]] · [[Slovenaj aŭtovojoj]] · [[Smultron och Sojamjölk]] · [[Sociala merkata ekonomio]] · [[Sociedad de Tasación]] · [[Societo por Mondamikiĝo]] · [[Societo Sankta Miĥaelo]] · [[Societo svisa pri odontologio kaj stomatologio]] · [[Solena veturo de aŭtomobilaj veteranoj (Mladá Boleslav)]] · [[Someșul Rece (rivero)]] · [[Somera Universitato]] · [[Sonfiguroj]] · [[Specialiĝo]] · [[Specoj de lingvo]] · [[Specoj de loknomoj]] · [[Spiralo de perforto]] · [[Spirita konsterniteco]] · [[Spirito de Vero]] · [[Sporta Esperantista Ligo]] · [[Stalin kaj Esperanto]] · [[Statistiko de Esperantujo]] · [[Statuaro de la Plej Sankta Triunuo (Jáchymov)]] · [[Statuto de UEA]] · [[Steinpeißer]] · [[Stenografa Instituto Tutmonda]] · [[Strix (gazeto)]] · [[Strukturformiĝo]] · [[Studenta Esperanto-movado]] · [[Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke]] · [[Sub la signo de socia muzo]] · [[Suba Algovio]] · [[Suba Kanado]] · [[Subgubernio]] · [[Subvencio Cigno]] · [[Sud-Azia Komitato (SAK)]] · [[Sudlankaŝira Esperanto-Grupo]] · [[Sudorienta Esperanto]] · [[Sulfata akvo]] · [[Sun King Technology]] · [[Superaj spiritoj]] · [[Supereco de Esperanto super la naciaj lingvoj]] · [[Supra Algovio]] · [[Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto]] · [[Sur nejŝaburaj aleoj]] · [[Surdorsigo]] · [[Survoje al la kosma konscio]] · [[Susticacán]] · [[Sven kaj Siv]] · [[Svisa domoasocio]] · [[Svisa fondaĵo por la fotografio]] · [[Svisaj festoj kaj kutimoj]] · [[Szentisvánbaksa]] · [[TEJO-aktuale]] · [[Fondaĵo Joseph Ratzinger-Benedikto la 16-a]] · [[Fonduso por Esperantologiaj Studoj]] · [[Fonetika bild-skribo]] · [[Fororkestro]] · [[Framasona Esperanto]] · [[Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof]] · [[Francaj tradiciaj dancoj]] · [[Fratoj Lukaŝidoj]] · [[Frazosintakso]] · [[Free Esperanto Course]] · [[Fremdlingva Eldonejo (Sofio)]] · [[Freqüències]] · [[Frua Esperanto-movado en Finnlando]] · [[Fulgur Kiadó]] · [[Fulma angla]] · [[Fundamento Tonsilaba]] · [[Funelterapio]] · [[Gaciça]] · [[Gamo de Bharata]] · [[Gardanto de la Afero de Dio]] · [[Garielo Haller]] · [[Gastrolo]] · [[Geŭzomedalo]] · [[Geko-rubando]] · [[Gema simbolismo]] · [[Genealogio de Báb]] · [[Generacio Y (blogo)]] · [[Gesta Eŭfonio]] · [[Gloraj virinoj]] · [[GNIS-kodo (Usono)]] · [[Gogo kaj liaj amikoj]] · [[Gotika kino]] · [[Grafika labormedio]] · [[Grandaj urboj de Azio]] · [[Grandaj urboj de Oceanio]] · [[Grando]] · [[Gravaj personoj ligitaj al distrikto Harghita]] · [[Green Project]] · [[Greka grupo]] · [[Greklingva literaturo]] · [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] · [[Grupoj kaj tendencoj de la hispana literaturo de la 20-a jarcento]] · [[Guanabara Esperanto-Junularo]] · [[Gulivero (ludo)]] · [[Gvatemala Esperanto-Asocio]] · [[Gvatistaro de Titanic]] · [[Ha! Se mi scius]] · [[Harmonia konsumpreza indico HVPI]] · [[Havenoj de Habsburga monarkio]] · [[Hebrea Esperanto-Asocio]] · [[Hebrea transliterumo de esperanto]] · [[Hejma vortaro]] · [[Hesa Esperanto-Ligo]] · [[Hidraŭlika ŝovbloko]] · [[Hidraŭlika amplifilo]] · [[Hidraŭlika panelo]] · [[Hidraŭlika-dinamika variigilo de tordmomanto]] · [[Hidraŭlika-statika konvertilo]] · [[Hidraŭlika-statika transmisio]] · [[Hina lingvo]] · [[Hispana Esperantista Konfederacio]] · [[Hispana Opo]] · [[Hispanaj vojaĝistoj]] · [[Historio de Esperanto (verkoj)]] · [[Historio de Esperanto en Radio]] · [[Historio de Freiberg]] · [[Historio de Kroměříž]] · [[Historio de Lingva Festivalo en Ĉeboksaro]] · [[Historio de Lingvaj Festivaloj]] · [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato]] · [[Historio de Pratempo]] · [[Historio de SAT]] · [[Hocheka lingvo]] · [[Holnap Irodalmi Társaság]] · [[Homa lingvo]] · [[Homaranisma Komunlingva Movado Kontraŭ Novliberalismo]] · [[Homeopatio kaj spiritismo]] · [[Honoraj membroj de AIS]] · [[Horloĝistaro]] · [[HP-SIR]] · [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] · [[Hungaraj varomarkoj]] · [[I-karaktera radiko]] · [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]] · [[Idala podkasto]] · [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] · [[Ido antaŭenirigita]] · [[Ido-akademio]] · [[Ilarejo Esperantista]] · [[Ilustrita Biblioteko]] · [[Ilustrita Vortaro de Esperanto]] · [[Imagu-Filmoj]] · [[Imperativoj de la vivo]] · [[Imperatoro de AMORC]] · [[Impulso (telefonio)]] · [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] · [[Indico (notacio)]] · [[Industri-medicina aparato]] · [[Industrio de mizero]] · [[Infanopilgrimado]] · [[Influantaj faktoroj de enzima aktiveco]] · [[Insigno de Esperanto]] · [[Instrumentotekniko]] · [[Integralo (ekzemploj)]] · [[Intelekta sensencaĵo]] · [[Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala]] · [[Interasocia Renkontiĝo de Esperanto ĉe Mediteraneo]] · [[Interelementa rilato]] · [[Interkonsento de Kolonjo]] · [[Interkulturo]] · [[Interlingvaisto]] · [[Internacia Ekzamena Komisiono]] · [[Internacia Esperantista Farmaciista Asocio]] · [[Internacia Esperanto-Kampadejo Primoŝteno]] · [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (teksto)]] · [[Internacia Esperanto-Servo]] · [[Internacia Finnugra Kongreso]] · [[Internacia Foira Esperantista Renkontiĝo]] · [[Internacia Humanitara Organizo Espero]] · [[Internacia Knabama Tago]] · [[Internacia Komerca Revuo]] · [[Internacia Labor-Oficejo]] · [[Internacia latino]] · [[Internacia Sciencista Dokumentaro]] · [[Internacia Unio Esperantista]] · [[Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj]] · [[Internaciismo kaj purismo]] · [[Internationale Spieltage SPIEL]] · [[Interreta rolludo]] · [[Interrilatoj spirito-materio]] · [[Intertajda zono]] · [[Inversiga filmo]] · [[Io-ujo-batalo]] · [[Islama rego]] · [[Istvan Bierfaristo]] · [[Ixtlán]] · [[JAGI]] · [[Jaroj en filmo]] · [[Je la nomo de l' vivo]] · [[JEFO-Vikio]] · [[Jemanĵao]] · [[Jesuo kaj Magdalena]] · [[Jiménez (Michoacán)]] · [[Juĝa neŭropatologio]] · [[Jubilea Libro 1903 - 2003]] · [[Juda kvartalo (Maribor)]] · [[Judaj terminoj]] · [[Junto (hidraŭliko)]] · [[Jura-Esperanto]] · [[Jutlanda regionismo]] · [[Kaŝslipeto]] · [[Kaŭna Esperanto-Societo]] · [[Kakolalio]] · [[Kalopieduloj]] · [[Kanada universitata piedpilko]] · [[Kapelo de Sankta Andreo]] · [[Kapitano Ciborgo]] · [[Kapitano Pafo]] · [[Kapsulraŭpo]] · [[Kara Junula Nescio]] · [[Karbodeponejo]] · [[Karbondioksido en ekonomio]] · [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert]] · [[Kasitoj]] · [[Kasuelo]] · [[Kataluna Esperantista Renkontiĝo]] · [[Kataluna Inform-Servo Televida]] · [[Kataluna kristnaska ciklo]] · [[Katoj kaj ĉevaloj]] · [[Katolika Nacio]] · [[Kavkornuloj]] · [[Kazo post ''kiel'']] · [[Keldârê]] · [[Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj]] · [[Kie estas la eklezio de Kristo]] · [[Kio? Kie? Kiam? (muziko)]] · [[Kirnitzschtal]] · [[Kistermelők Lapja]] · [[Klara lingvo]] · [[Klasifiko de etnoj]] · [[Klasifiko de loknomoj]] · [[Klasika araba triangulo]] · [[Klosterneuburg (urbo)]] · [[Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo]] · [[Kodo Roosevelt]] · [[Kolombio:Esperanto-movado]] · [[Komerca utiligo de Esperanto]] · [[Komercista Esperanto-Unio]] · [[Komitato de Ĝeneva UEA 1938-1947]] · [[Komitato de IEL 1938-1947]] · [[Kompanio de Senegalo]] · [[Komputaj kodoj]] · [[Komunista Internacio (rilato al Esperanto)]] · [[Teatro Kiss Stúdió]] · [[Karaokeo en Esperanto]] · [[Listo de iranaj artistoj]] · [[Kantono Ferguson]] · [[Belorusa Liberiga Armeo]] · [[Becos Traders]] · [[Beginejaj Festoj]] · [[Belga migrado al norda Francio]] · [[Bengallingva literaturo]] · [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] · [[Berlina informilo]] · [[Betebeto]] · [[Betlehemoj de Česká Třebová]] · [[Betona strukturo]] · [[Biaphra Milhomem]] · [[Biblioteca-Museu Balaguer]] · [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] · [[Biblioteko de Davidov]] · [[Biblioteko de UEA]] · [[Biciklaj vojoj (Elba Grejsmontaro)]] · [[Bielatal (Saksa Svislando)]] · [[Bildarkivo Aŭstria]] · [[Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva]] · [[Birada sistemo]] · [[Bird-aŭgurado]] · [[Birdoj de Svedio]] · [[Birdoprotektado]] · [[Birdoprotektanta organizaĵo]] · [[Bjørn (firmao)]] · [[Blankavostuloj]] · [[Blankbarbulo]] · [[Blankkapa presbito]] · [[Blazonaj ornamoj]] · [[Blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] · [[Blinda Gardisto]] · [[Blindula Instituto Klar]] · [[Bohema Esperanto-Servo]] · [[Bohema Klubo Esperantista]] · [[Bolonja Esperanto-Grupo]] · [[Librejo Azia]] · [[Borso de laboro]] · [[Botanika terminaro]] · [[Botelvakuigilo]] · [[Brandoniano]] · [[Bratislava pordego (Komárno)]] · [[Brazila Birdsimfonio]] · [[Brazila Katolika Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Breda maturiĝo]] · [[Bretaro (projekto)]] · [[Bretona Esperanto-Koruso]] · [[Brevier-Himnoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Kristnaska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Paska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Sanktuloj]] · [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]] · [[Bugleoj]] · [[Bulgara ekspresa lokomotivo 1D1]] · [[Bulonjo 2005]] · [[Calera]] · [[Castro (Paranao)]] · [[Cedrolando]] · [[Centra Dialekto]] · [[Centra Oficejo pri Bonfarto de Infanoj de Nepalo]] · [[Centrale Esperanto-Boekhandel]] · [[Centro pri aŭdo kaj lingvo Zuriĥo]] · [[Ceremonio de transiro]] · [[Chrodisonian]] · [[Ciferaro]] · [[Ciganaj fanfaroj]] · [[Ciganio]] · [[Cirkaj infanoj]] · [[Cirkvito-skemo]] · [[Citlaltépetl (Veracruz)]] · [[Ciucul de Jos]] · [[Civita Banko]] · [[Coatzacoalcos (Veracruz)]] · [[Cocoa Camino]] · [[Crusoe SE]] · [[Csíki Természetjáró és Természetvédő Egyesület]] · [[Cx486SRx/DRx]] · [[Dônage]] · [[Danub-konfederacia plano]] · [[Datoj kaj faktoj pri la paca movado]] · [[De animo al animo]] · [[De Francisko el Asizo por vi]] · [[Debrecena Bulteno]] · [[Dehelenigo de kristanismo]] · [[Deklaracio por etnista humanismo]] · [[Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj]] · [[Demokratio kaj Kristanismo]] · [[Dentrada trakciilo]] · [[Derivita juro (Eŭropa Unio)]] · [[Detalisto]] · [[Deutsche Solar]] · [[Diaocha-lago]] · [[Discutindo língua portuguesa]] · [[Diservo en Esperanto]] · [[Disko (sporto)]] · [[Diskutkunvenoj de KEJ]] · [[Distililo (alkoholo)]] · [[Distingokapablo (optiko)]] · [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]] · [[Eldonejo Bookart]] · [[Biblioteko Klimó]] · [[Eŭrogloto]] · [[Eŭrolingvo]] · [[Eŭropa lingvo (Jago)]] · [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] · [[Eŭropo ĉe la Abismo]] · [[Esperanto de Antido]] · [[Esperanto de centraj imperioj]] · [[Esperanto en la 80-aj jaroj]] · [[Esperanto en medicino]] · [[Esperanto en universitatoj]] · [[Esperanto Federacio de Kvinslando]] · [[Esperanto Federacio de Viktorio]] · [[Esperanto Gento]] · [[Esperanto MUD]] · [[Esperantomondo]] · [[Esperantotur]] · [[Espero (teatro)]] · [[Espero Framasona]] · [[Espero Kristana]] · [[Esplora universitato]] · [[Estonto (klubo Linco)]] · [[Estraro de IEL 1936-1938]] · [[Estraro de IEL 1938-1947]] · [[Estraro de UEA 1909-1911]] · [[Estraro de UEA 1928-1931]] · [[Estraro de UEA 1939-1947]] · [[Estraro de UEA 1947-1950]] · [[Estraro de UEA 1950-1953]] · [[Estraro de UEA 1953-1955]] · [[Estraro de UEA 1955-1956]] · [[Estraro de UEA 1956-1959]] · [[Estraro de UEA 1959-1962]] · [[Estraro de UEA 1971-1974]] · [[Estraro de UEA 1983-1986]] · [[Estraro de UEA 1986-1989]] · [[Estraro de UEA 1989-1992]] · [[Estraro de UEA 1995-1998]] · [[Estraro de UEA 1998-2001]] · [[Etem]] · [[Etimologia internacia lingvo]] · [[Etimologio de nomoj de kantonoj de Okcidenta Virginio]] · [[Európai Idő Kiadó]] · [[Evoluintaj klasoj (Bellato)]] · [[Evoluintaj klasoj (Cora)]] · [[Fabela mondo de fantomoj]] · [[Fabrikistoj de Bekflutoj]] · [[Facila Vento]] · [[Fajrokurado]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko]] · [[Fakaj Esperanto-vortaroj pri medicino]] · [[Fakaj verkoj en Esperanto]] · [[Fako (figure)]] · [[Fakverko:Ekologio]] · [[Fakverko:Enciklopedioj]] · [[Fakverko:Etnologio]] · [[Fakverko:Farmakologio]] · [[Fakverko:Fervojo]] · [[Fakverko:Filatelo]] · [[Fakverko:Filozofio]] · [[Fakverko:Geologio]] · [[Fakverko:Juro]] · [[Fakverko:Kemio]] · [[Fakverko:Komerco]] · [[Fakverko:Konstrutekniko]] · [[Fakverko:Ledoj, peltoj]] · [[Fakverko:Lingvistiko, terminologio]] · [[Fakverko:Medicino]] · [[Fakverko:Muziko]] · [[Fakverko:Psikologio]] · [[Fakverko:Scienco]] · [[Fakverko:Telefono]] · [[Fakverko:Zoologio]] · [[Fama Ĉefturo]] · [[Famaj kantistoj]] · [[Familia Historia Biblioteko]] · [[Familia Sancti Hieronymi]] · [[Family Pastimes]] · [[Fantascienco]] · [[FaRo]] · [[FIPS-kodo (Usono)]] · [[Hejma Evangelia Studo]] · [[Fenicoj en Brazilo]] · [[Ferenctanya]] · [[Fernando Arrabal/Bibliografio/malneto]] · [[Festivalo de Maribor]] · [[Festivalo LaSemo]] · [[Fia koincido]] · [[Fides qua fides quae]] · [[Filozofia Asocio Tutmonda]] · [[Finaĵvorto]] · [[Flagoprotokolo]] · [[Fleksebla akumulo]] · [[Floresta (Paranao)]] · [[Flugiloj de Malfacila Vento]] · [[Flugo de strigoj]] · [[Foirplaco de Karlovy Vary]] · [[Fokso-Nukso]] · [[Folihava lignoplanto]] · [[Esperanta Teknika Medicina Vortaro]] · [[Tagblatt-Bibliotek]] · [[Dobrá nad Ondavou]] · [[Dokumentoj de Komunismo]] · [[Dokumentoj kaj materialoj]] · [[Domaša]] · [[Domkonstruado]] · [[Donkiĥoto (stereotipo)]] · [[Dorsoturnoj]] · [[Dosiano]] · [[Drop Modulation]] · [[Du Majstro-noveloj]] · [[Duonsekaj tropikoj]] · [[EBLOGO]] · [[Edelmann-Banendregt]] · [[Eduard Kruspe]] · [[Egala balotrajto en Finnlando]] · [[Ekologia socialismo]] · [[Ekstersistema radiko]] · [[Ekumena Komisiono]] · [[El la nova ĝardeno]] · [[Eldonoj de SAT]] · [[Elektrona mapo de la Muzeo de la Imperiestra Palaco]] · [[Elemento por transmisio de rotacia movo]] · [[Elo (lingvo)]] · [[Emiliano Zapata (Veracruz)]] · [[En Svislando]] · [[Enciklopedio Cigneta]] · [[Enciklopedio Simpozio]] · [[Enmurigita!]] · [[Envitra transskribado]] · [[EO Communicator]] · [[Epistoloj de Paŭlo]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (dua sezono)]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)]] · [[Erdélyi Gazda (Nagyenyed)]] · [[Erdélyi Gazda- Aiud]] · [[Erdélyi Kézművesek Egyesülete]] · [[Esperando]] · [[Esperant']] · [[Esperanta Evoluo]] · [[Esperanta Ligilo]] · [[Esperanta regno]] · [[Esperanta Retradio]] · [[EsperanTago]] · [[Esperantaj lokoj en Berlino]] · [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el franca fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el germana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el hispana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el portugala fonto]] · [[Esperantilo]] · [[Esperantista Junularo]] · [[Esperantista Migrado Aŭtuna]] · [[Esperantista Vagabonda Klubo]] · [[Esperantista Voĉo]] · [[Esperantlingva literaturo en la reto]] · [[Esperanto-ĉeĥaj vortaroj]] · [[Esperanto-aktoro]] · [[Esperanto-arkivo]] · [[Esperanto-domo Barlaston]] · [[Esperanto-ekzameno]] · [[Esperanto-Grupo de Warwick]] · [[Esperanto-hebreaj vortaroj]] · [[Esperanto-informado]] · [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]] · [[Esperanto-Ligo Berlin]] · [[Esperanto-Ligo de Okcidentaŭstralio]] · [[Esperanto-Ligo de Saksio-Anhalto]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Instruado]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Librejoj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Turismo]] · [[Esperanto-radio en Francio]] · [[Esperanto-Radio Jászberény]] · [[Esperanto-Societo Bazelo]] · [[Esperanto-Societo de Metropola Atlanto]] · [[Esperanto-Societo de Nov-Anglio]] · [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] · [[Esperanto-Societo Sudharco]] · [[Esperanto-vortaro (diversaj)]] · [[Esperanto? Plenbuŝe!]] · [[EsPodkasto]] · [[Listo de Esperanto-tradukoj]] · [[Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio]] · [[Enzim-efik-meĥanismoj]] · [[Pasilogio]] · [[Pasivaj participoj]] · [[Patro parolas al siaj infanoj (privata revelacio)]] · [[Pekina Esperanto-Asocio]] · [[Pensilvanigermana literaturo]] · [[Penso kaj vivo]] · [[Perfektiga Esperanto-Kurso]] · [[Periodaj san-testoj]] · [[Permana elektra generilo]] · [[Pernambuco Esperantista]] · [[Petőfi Sándor Művelődési Egyesület]] · [[PhotoREt III]] · [[PhotoREt Pro]] · [[Pilgrimloko Hory (Česká Třebová)]] · [[Pinarbara Esperanta Grupo]] · [[Pinglohava lignoplanto]] · [[Pioniro de Esperanto]] · [[Placo de Hradčany]] · [[Plena indukto]] · [[PlusMedia Station]] · [[Pneŭmate regata direkta valvo]] · [[Podetala prezo]] · [[Pogranda prezo]] · [[Poliglota vortaro]] · [[Polis Könyvkiadó]] · [[Pomarba kancero]] · [[Popola labor-universitato]] · [[Populara Esperanto-Biblioteko]] · [[Por ekologia socio]] · [[Portretoj de profetoj]] · [[Poŝta Muzeo (Budapeŝto)]] · [[Poŝta Muzeo en Ópusztaszer]] · [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] · [[Poŝtoficistoj de Titanic]] · [[Pragaj Sonoriloj]] · [[Prahomaj laboriloj]] · [[Prenita juĝisto]] · [[Prepara konferenco por internacia radiotelefonia interkonsento]] · [[Preria Paco-Parko]] · [[Principo de komplementeco]] · [[Print Image Matching (teknologio de printado)]] · [[Pro-Print Könyvkiadó]] · [[Problemo de la origino]] · [[Procezaŭtomacia terminaro]] · [[Procezo (naturscienco)]] · [[Progressiva]] · [[Proklamo de Poznano]] · [[Proklamoj de Bab]] · [[Proklamoj de Baha'u'llah]] · [[Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj]] · [[Propozicio-sintakso]] · [[Propraj Nomoj en Esperanto]] · [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]] · [[Provizanto de retservoj]] · [[Pseŭdotelefono]] · [[Puŝo (fiziko)]] · [[Putonghua - vortaro en - hànyu pīnyīn]] · [[Quinto Lingo]] · [[Radika Angla]] · [[Radikoj kun vira signifo]] · [[Radio Aktiva]] · [[Radio Esperanto (Radio Libertaire)]] · [[Radio Esperanto (reta)]] · [[Radio Verda]] · [[Radio-Club Espérantiste de France]] · [[Raetia lingvo]] · [[Rajtigitaj Delegitoj]] · [[Rakontoj por Geknaboj]] · [[Reĝa Muzeo por Belaj Artoj (Nederlando)]] · [[Rebato-Servo]] · [[Reciproka malinstigo]] · [[Reenkorpiĝo]] · [[Reformita Esperanto (McCoy)]] · [[Regionaj religioj]] · [[Regionaldekan]] · [[Regiono (statistiko)]] · [[Regnestro]] · [[Reguligita Angla lingvo]] · [[Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo]] · [[Rekordoj de mamuloj]] · [[Rektlinia prem-multiplikilo]] · [[Relajsa aŭtomata regado]] · [[Religiaj agantoj]] · [[Religio de Amo]] · [[Religioj de Amerikaj negroj]] · [[Religioj en Oberhausen]] · [[Remo Bellini]] · [[Renkontiĝo de Calais]] · [[Respondeca pragmatismo]] · [[Restaĵa homeculo]] · [[Retejo.net]] · [[Returna kondukilo]] · [[Revista Brazileira]] · [[ReVo kaj Esperanto]] · [[Rhan]] · [[Rhein-Main-Ligo Esperantista]] · [[Rheinau-Ligo]] · [[Rikoltilo]] · [[Riverogrundo]] · [[Pola Esperanto-Delegitaro]] · [[Tageventoj de 2004]] · [[Tageventoj de 2005]] · [[Tageventoj de 2007]] · [[Tago de infana malarmado]] · [[Tago de la libro]] · [[Tago de Pola Setlinto]] · [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] · [[Taiedo di Chions]] · [[Teatra trupo de Literatura Mondo]] · [[Teatro Joakim Vujić]] · [[Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] · [[Telegalerio]] · [[Telegrafistoj de Titanic]] · [[Telekomunikada Spektaklejo]] · [[Temludo]] · [[Tempolinio (Freiberg3)]] · [[Tempolinio (Freiberg4)]] · [[Tempolinio de Freiberg]] · [[Teraj akompanantoj]] · [[Teritoria evoluo de Essen]] · [[Teritorio de UEA]] · [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] · [[Teroterapio]] · [[TerraCottem]] · [[Testa versio]] · [[Testamento de Bab]] · [[Tetrasociologio]] · [[Thália Rt.]] · [[The Mary and Dorothy]] · [[The Shiva Furnace]] · [[Tibeta problemo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/malneto]] · [[Tiel diris la majstro]] · [[Tiel sonis...]] · [[Tino (planlingvo)]] · [[Tio okazis en la jaroj 2000 kaj 3000]] · [[Tjerradentra (or-kulturo)]] · [[TM5800EL 933 MHz]] · [[Tolkienaj runoj]] · [[Tombo de Sankta Paŭlo]] · [[Tone (programo)]] · [[Toowoomba Esperanto-Societo]] · [[Tour de France (metiartoj)]] · [[Tradiciaj vestoj de Batz]] · [[Tradiciaj vestoj de Uzbekio]] · [[Tradiciismo]] · [[Traduki (programo)]] · [[Tradukita literaturo]] · [[TRAKT]] · [[Transhumanisto]] · [[Transigo de flu-kvanto]] · [[Transira Angla]] · [[Transporta aŭtokuvo]] · [[Transportadogeoteĥniko]] · [[Traperko]] · [[Tredfiksilo]] · [[Tri koboldoj]] · [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro]] · [[Tributglaĉero]] · [[Trimoo]] · [[Trio (muzika formo)]] · [[Trobo]] · [[Trohantera indekso]] · [[Trolebusa kontakta lineo]] · [[Tuba ŝraŭbaĵo]] · [[Tukaneto]] · [[Tumultoj en Francio]] · [[Tutafrikaj koloroj]] · [[Tutarabaj koloroj]] · [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] · [[Tutmonda Kolektanto]] · [[Tutrusia konstitucianta asembleo]] · [[Unial (Weisbart)]] · [[Unikodkapabla programo]] · [[Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH]] · [[Universal (Decormis)]] · [[Universala Esperanto-Asocio (libro)]] · [[Universala Framasona Ligo]] · [[Universala lingvo (Letellier)]] · [[Universala lingvo (Martinez)]] · [[Unua Esperanto-monumento de Linco]] · [[Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno]] · [[Unua Virina Grupo Esperantista]] · [[Unua-aĵoj esperantistaj]] · [[Unusilabaĵo]] · [[Urbario (registro)]] · [[Urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Usonaj poŝtaj mallongigoj]] · [[Vásárhelyi Találkozó]] · [[Vaginalo]] · [[Valea Feernicului]] · [[Variable Dot Size]] · [[Varmokurenta derivaĵo]] · [[Varmomaŝino]] · [[VTOL Aircraft - Ray]] · [[Esperanto dum la Unua Mondmilita periodo]] · [[Máté Göcsi]] · [[Muelcilindro]] · [[Mulo (planlingvo)]] · [[Mundelingvo (Lott)]] · [[Municipoj de Svislando]] · [[Murdo en beletro]] · [[Muscikapenoj]] · [[MusicExpress]] · [[Mustel-hundo]] · [[Muzeo Dan Andersson]] · [[Muzeo Diliĝenco]] · [[Naŭ detruitaj vilaĝoj]] · [[Nacia Esperanto-Komisiono]] · [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] · [[Naciludiloj]] · [[Naftoesploro de Hungario]] · [[Natura Floro]] · [[Naturscienca Muzeo Freiberg]] · [[Naturscienco, Mondkoncepto, Religio]] · [[Naxalitoj]] · [[Nazo-Teribo]] · [[Ne-pligrandiĝanta vico]] · [[Neŭtrala Esperanto-Centro]] · [[Nebibliaj dokumentoj de Kumrano]] · [[Nemoveblaĵa evoluigado]] · [[Neperfektaj spiritoj]] · [[Neskriba juro (Eŭropa Unio)]] · [[Ni parolas Esperante]] · [[Nia ĉiutaga pano]] · [[Nia lingvo Esperanto]] · [[Nigra Flago (Ĵurnalo)]] · [[Nigra platnaza simio]] · [[Nigra presbito]] · [[Nigra skatolo (Kio? Kie? Kiam?)]] · [[Nigrogrundoj]] · [[Nippon Esperanto-Societo]] · [[Noam Chomsky/Esperanto ne estas lingvo]] · [[Nobela titolaro]] · [[Nocio-sistemo]] · [[Nombradkanzono]] · [[Nomoj de Amerikaj landoj]] · [[Nomoj de kontinentoj]] · [[Nomoj en Asteriks]] · [[Nord-Amerika Junulara Tendumado]] · [[Nordamerikanische Wochen-Post]] · [[Nordia mitologio]] · [[Noria de Ángeles]] · [[Normlingva Esperanto]] · [[Novaĵoj el Rusio]] · [[Nove auxilia]] · [[Novesperant]] · [[Novialo-Akademio]] · [[Novilatin (Beermann)]] · [[Novilatin (Blondel)]] · [[Novkastela Esperanto-Societo]] · [[Novkreitaj ŝtatoj]] · [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] · [[Novpagana festo]] · [[NUN (retejo)]] · [[Oazo de Esperanto]] · [[Obenzayet]] · [[Observatorio (bulteno)]] · [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado]] · [[Oficialaj vortoj]] · [[Oficiroj de Titanic]] · [[Ohia ortografio]] · [[Okcident-nordia lingvaro]] · [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Omnésio]] · [[Ondo-Esperanto]] · [[Onpu Channel]] · [[Operaciaj programoj]] · [[Operaco en Auvers-sur-Oise]] · [[Optezo]] · [[Oregon trade language]] · [[Organizo por Sociaj Asocianoj en Kimrio]] · [[Orgasma festotago]] · [[Orient-nordia lingvaro]] · [[Orientiga instruado]] · [[Origina juro (Eŭropa Unio)]] · [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] · [[Ormarborda Esperanto-Grupo]] · [[Pado de Historioj de la Malsupra Urbo]] · [[Pahacharhe]] · [[Palacoj en Wallenstein-strato]] · [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]] · [[Pallas Kulturális Egyesület]] · [[Pannjo]] · [[Papago (muziko)]] · [[Papaj komisionoj]] · [[Paradiesische Passage]] · [[Paragvajaj ĉakaj menonitoj]] · [[Pararendzino]] · [[Parkurbo Esperanto]] · [[Parolado de Zamenhof en 1907 en la Gildohalo de Londono]] · [[Paroladvojaĝo]] · [[Parto de maŝino]] · [[Societo Nyelv-Irodalom-Tanítás]] · [[Teatro Nézőpont]] · [[Teatro Oberon Csőszínház]] · [[Vasváry-vilao]] · [[Vegetaĵara mapo]] · [[Veltpiĉno]] · [[Venecio, trafiko]] · [[Verband deutscher Esperantisten]] · [[Verboj transiraj kaj netransiraj]] · [[Verbotempoj de dependaj propozicioj]] · [[Verbotempoj Kompleksaj]] · [[Verda Masko]] · [[Verda Parnaso]] · [[Verda Signalo]] · [[Verdalgoj]] · [[Vespergazeto]] · [[Veterán Autó és Motor]] · [[Veturilproduktado de Hungario]] · [[Vid-ekologio]] · [[Vintraj Cikloj]] · [[Vitra altaro en Dobrá Voda]] · [[Vivanta latino]] · [[Vivoprincipo]] · [[Voĉoj de Pioniroj]] · [[Voĉoj el Japanio]] · [[Volapuka reformo de Jong]] · [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Vortaro (programo)]] · [[Vortgrupaj gramatikoj]] · [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] · [[Vorto-Mozaiko]] · [[Vortoj de Macue Sasaki]] · [[Vortostoko de Baza Angla]] · [[Wacker Siltronic]] · [[Weltsprache (Eichhorn)]] · [[Weltsprache (Volk kaj Fuchs)]] · [[Werbelliner Gewässer]] · [[Wireless Intel SpeedStep]] · [[Ysian]] · [[Zagreba metodo]] · [[Zamenhofaj Vortoj]] · [[Zenano (vesto)]] · [[Ziĝu'jŭan-parko]] · [[Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok]] · [[Ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeĥaj serioj]] · [[Ĉeĥlingvaj verkoj]] · [[Ĉeboksara Esperanto-Centro]] · [[Ĉefa fokuso]] · [[Ĉefverkoj de la mondliteraturo]] · [[Ĉekoj internaciaj]] · [[Ĉina grupo]] · [[Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj]] · [[Ĝenova Esperanto-Rondo Studenta]] · [[Ĝermanida grupo]] · [[Ĝermolisto de Esperanto-asocioj]] · [[Ĝermolisto de fakverkoj]] · [[Ĝermolisto de hidraŭlikaj servomekanismoj]] · [[Ĝismorta duelo kaj kontraŭreformacio]] · [[Ĝisostulo]] · [[Ĥaĝi Mamsurov]] · [[Ĥuŝpuo]] · [[ŜĈKĤLando]] · [[Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj]] · [[Ŝanceliĝo]] · [[Ŝip-terminoj]] · [[Ŝipa trafiko]] · [[Ŝraŭbeciganta ŝraŭbeco]] · [[Ŝraŭbuma tubjuntilo]] · [[Ŝramanismo]] · [[Virinaj nomoj en Esperanto]] · [[Vortkunmeto en Esperanto]] · [[Rokoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ronda Tablo (Kameloto)]] · [[Rondodanco de Argenton]] · [[Ronildo Miranda]] · [[Rotacia neĝplugilo 2]] · [[Rozkrucaj monografioj]] · [[Rubenaj refrenoj]] · [[Ruhr-Espero]] · [[Rusa Ŝtatobaleto]] · [[Rusa skolo]] · [[S. Elgo]] · [[Sabatistoj]] · [[Sabima cifero]] · [[SabzAndiŝan Organizaĵo]] · [[SEJM-konferenco]] · [[Esperantista Grupo Sankta Rita]] · [[Ko’ilidel]] · [[Komunumoj de distrikto Mureș]] · [[Komunumoj en distrikto Arad]] · [[Komunumoj en distrikto Brașov]] · [[Komunumoj en distrikto Caraș-Severin]] · [[Komunumoj en distrikto Covasna]] · [[Komunumoj en distrikto Sibiu]] · [[Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano]] · [[Kondiĉa probabla denseca funkcio]] · [[Kongo-kordofana lingvaro]] · [[Kongresa kuriero]] · [[Konsisto de la Esperantistaro]] · [[Konsisto kaj strukturo de materio]] · [[Konsonantoj en Esperanto]] · [[Konstanta Kongresa Sekretario]] · [[Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj]] · [[Konstruaĵoparto]] · [[Konstruita medio]] · [[Konstrukcio (tekniko)]] · [[Konsulo (Esperanto-movado)]] · [[Kontraŭdiagonala matrico]] · [[Kontraŭlika rezisto]] · [[Kontraŭpieduloj]] · [[Kontraŭuloj de Esperanto]] · [[Kontrakta juro (Eŭropa Unio)]] · [[Kontrakto de Hachette]] · [[Kontrakto de Helsinko]] · [[Kontraktoj de la eŭropaj komunumoj (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj de membroŝtatoj inter si (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj inter membroŝtatoj kaj eksteraj ŝtatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Konuoloĝio]] · [[Konvencio de Montreux]] · [[Konvencioj de Vieno pri diplomatio]] · [[Kopso (kooperativo)]] · [[Korea transliterumo de esperanto]] · [[Koresponda Kurso de GDREA]] · [[Korta fotografado en Ĉinio]] · [[Kosino (Moskvo)]] · [[Kosma angla]] · [[Kosmaj planlingvoj]] · [[Kostenloser Esperanto-Kurs]] · [[Kreinto en Kabalo]] · [[Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj]] · [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] · [[Kulta libro]] · [[Kultura Esperanto-Asocio (Hungario)]] · [[Kunimperiestro]] · [[Kunlaborintoj de PIV]] · [[Esperantidoj de Weisbart]] · [[Esperanto-gramatiko por komencantoj]] · [[Esperanto-mecenatoj]] · [[Kölcsey Egyesület (Carei)]] · [[Kvalitsensilo]] · [[Kvantodifinaj adjektivpronomoj]] · [[Kvintparenceco]] · [[Kyldíl]] · [[La Anima Evoluado]] · [[La Brazilaj Aruakoj]] · [[La Eta Spiru' - Salutu la Sinjorinon]] · [[La Floretoj de S. Francisko]] · [[La Herodo de Fleury]] · [[La homo; la vojaĝoj]] · [[La Instruo de Karl Marks]] · [[La Juna Batalanto]] · [[La juna verkisto]] · [[La kontribuo de la laboro ĉe la homiĝo de la simio]] · [[La Kordiego]] · [[La lasta ĉeĥo]] · [[La malgranda Svisujo]] · [[La Mortintoj kaj la mortantoj]] · [[La Panistino de la ebenaĵanoj]] · [[La pardonpetoj de la papo]] · [[La Pentroarto en la Malnova Hungarujo]] · [[La Porkino kun sep porkidoj]] · [[La Postdomo]] · [[La Samanta-Mukla-Parivarto]] · [[La senmorta kaj la senviva]] · [[La sesa raso]] · [[La skurila libro]] · [[La Suplemento de Kataluna Esperantisto]] · [[La Vojo al feliĉo]] · [[Laŭtmotiv']] · [[Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio]] · [[Labormigradoj de aŭvernjanoj]] · [[Laborsemajno]] · [[Landa Asocio de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] · [[Landa Skolta Organizo]] · [[Landnomoj en Esperanto]] · [[Lango (tekniko)]] · [[Lasta lekcio en Gotingeno]] · [[Latinigita Populara Alfabeto]] · [[Latino semplificato]] · [[Latinulo]] · [[Latisa KKD]] · [[Lazarus-efiko]] · [[Lenga Romance]] · [[Lernejana Esperanta Frataro]] · [[Libero kaj aŭtonomio senlimaj]] · [[Libertariano]] · [[Libraro Ludovika]] · [[Libroservo]] · [[Lignopunkturo]] · [[Lignoskulptada tendaro de Cernat]] · [[Liismo]] · [[Likaĵa kondukilo]] · [[Lindóia (persono)]] · [[LinguaFest']] · [[Lingva elemento]] · [[Lingva Festivalo en Ivanovo]] · [[Lingva Komitato de 1907/priskribo]] · [[Lingva prezento]] · [[Lingvo Kosmopolita]] · [[Lingvodidaktiko]] · [[Lingvolanĉilo]] · [[Lingvolisto/1/1]] · [[Lingvolisto/1/2]] · [[Lingvolisto/1/3]] · [[Lingvolisto/1/4]] · [[Lingvolisto/1/Indekso]] · [[Literatura Klubo (libroserio)]] · [[Literaturo en la skota lingvo]] · [[Loĝio Esperanto]] · [[Logos en la fino]] · [[Lokojaoj]] · [[Ludo esperanta]] · [[Lumbildmetodo]] · [[Magistra lingvo]] · [[Malbona lupo reenkarniĝinta]] · [[Malgranda Sinagogo de Satu Mare]] · [[Malgrandaj pensoj pri grandaj demandoj]] · [[Malgrandkvartala Foiro]] · [[Malnova Hyksos]] · [[Malnova Nikolaj-lernejo]] · [[Malpeza atletiko]] · [[Malsupra Kastela Fonto]] · [[MAMŰ]] · [[Mameshitogi]] · [[Mamul-nomenklaturo]] · [[Man-ĉe-mane]] · [[Marakvariejo Ostrava]] · [[Marbirdoj kaj homoj]] · [[Marista Esperantista Ligo]] · [[Marmorta Steleo]] · [[Maroka Esperanto-Asocio]] · [[Marvell PXA168]] · [[Masko (psikologio)]] · [[Mastra telefono]] · [[Materiiĝoj en Mantes]] · [[Mediaglifoj]] · [[Medicina sondilo]] · [[Meksika Esperanto-Asocio, a.c.]] · [[Meksikaj menonitoj]] · [[Melburna Esperanto-Asocio]] · [[MP4 (sinteza sango)]] · [[Radio 3ZZZ]] · [[Eldonejo Mentor]] · [[Meline's Bar]] · [[Mem-replikiĝo de DNA]] · [[Membroŝtato]] · [[Membronombroj de UEA]] · [[Metodo Lorenz]] · [[Mez-Voio]] · [[Meza Volgio]] · [[Micro Fine Droplet]] · [[Mikroregionoj de Alagoaso]] · [[Miksdialekto]] · [[Miksitaj lingvoj]] · [[Militliteraturo]] · [[Militrezista movado]] · [[Minoraj sokratanoj]] · [[Mitoj pri Tero]] · [[Moderna arkitekturo en Tiĉino]] · [[Mok’yorlak’ol]] · [[Monda Faktolibro]] · [[Monda libera itala]] · [[Monda Turismo]] · [[Mondezo]] · [[Mondi lingua]] · [[Mondlingvo (Weisbart)]] · [[Mongolio.info]] · [[Montara Junulara Semajnfino]] · [[Monumento de Carlo Bourlet]] · [[Monumento de Nikolaj Ovĉinikov]] · [[Monumento de Zamenhof]] · [[Moralo laika]] · [[Morecambe Bay Esperanto-Societo]] · [[Mormona estraro]] · [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] · [[Motorboato Esperanto]] · [[Moviĝo de la vertebruloj]] · [[Mrštík]] · [[Muelejo de Haun]] · [[World English]] · [[Meĥanika prilaboro]] · [[Cetacoj kaj homoj]] · [[Rund um die Welt]] · [[Cogabled Volapükelas]] · [[Afrodito-festo ĉe Gnathaena]] · [[Arbaro Mastenbos]] · [[Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana]] · [[Revuoj en Ido]] · [[Mondlingvo (Trischen)]] · [[Latinida literaturo]] · [[Primiera bovo]] · [[Pedofilia movado en Nederlando]] · [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] · [[Lingvogvidilo Esperanto-nepalio]] · [[Ŝtalo 12K18N10Т]] · [[Tavo]] · [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] · [[Cenzuro de pedofilio]] · [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] · [[Internacia Dadaisma Monato]] · [[Bispegulo de Fresnel]] · [[Valencia Esperanto-Asocio]] · [[Esperanto-festotagoj]] · [[Esperanto-televido]] · [[Grafika Centro Antverpeno]] · [[Meksika Esperanto-Instituto]] · [[Espoteko]] · [[Malespera tabulo]] · [[Hotelo Hyangsan]] · [[Surskribo de Popo Tjehodrago]] · [[Leppalúði]] · [[Skirmantas]] · [[Jasiro]] · [[Katina Ombro-Marŝo]] · [[Herit]] · [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] · [[Universitato de Esperanto]] · [[Listo de ĉinaj imperiestroj antaŭ dinastio Qin]] · [[Meksika Esperanto-Kongreso]] · [[Plantaro kaj bestaro de Olne]] · [[Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro]] · [[Fondaĵo Cigno]] · [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] · [[Breĉo]] · [[Kongreslibro]] · [[Filmstudaĵo]] · [[The Brazilian cat]] · [[The leather funnel]] · [[The nightmare room]] · [[Liberalitas Bavariae]] · [[Ĉajtanjo Mahaprabo]] · [[Ŝtopskatoloj por kemia industrio]] · [[Urba Muzeo en Subotica]] · [[Vikifilmeto]] · [[Testo 3 sigmo]] · [[Tradiciaj vestoj de Svedio]] · [[Triurba Esperantista Asocio TORENTO]] · [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] · [[Universala Esperantia Librejo]] · [[Universala harmonio]] · [[Universala kaj analitika lingvo]] · [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj]] · [[Unumondo]] · [[Urabaa (or-kulturo)]] · [[Sciencfikcia fervorularo]] · [[Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo]] · [[Aŭka lingvo]] · [[Aŭtomatigita regado]] · [[Advanis Field Research]] · [[Aliq]] · [[Aminoacida restaĵo]] · [[Antau-Projecto]] · [[Arbargardisto]] · [[Artmetio]] · [[Asocio de mondcivitanoj]] · [[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]] · [[Atingoj de socialismo]] · [[Atlo-Greka]] · [[Auxil]] · [[Bassarioj]] · [[Bildo-Televido]] · [[Bonjang]] · [[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]] · [[DĴ Njokki]] · [[Dana Ora Marbordo]] · [[Dictionarium Museologicum]] · [[Distrikto Burgenland (ĝis 2007)]] · [[Eŭropeano]] · [[El la vivo de esperantistoj]] · [[Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar]] · [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] · [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]] · [[Esperanto-Toronto]] · [[Espo (esperantido)]] · [[Euraniko]] · [[Export Esperantist]] · [[F. Emil Boden]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko]] · [[Fakultoj de la animo]] · [[Faligpova vagono]] · [[Filipina Esperanto-Asocio]] · [[Franca Katolika Esperanto-Asocio]] · [[Franca ministerio]] · [[Fraternitato]] · [[Fremdeco]] · [[Garnier Almanako]] · [[Grafikilo]] · [[HI (buso)]] · [[Hidraŭlika ŝovmekanismo]] · [[Hidraŭlika regelemento]] · [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]] · [[Honkonga Esperanto-Asocio]] · [[Humida klimato]] · [[Indonezia Esperanto-Societo]] · [[Instituto por Oficialigo de Esperanto]] · [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]] · [[Internacia komunika lingvo]] · [[Internacia Radio-Asocio]] · [[Internacia Vintra Universitato]] · [[Junto (geologio)]] · [[Junto (lingvoscienco)]] · [[Kantanta Kamparo]] · [[Kastelo Altenkirchen]] · [[Kastora Klubo de Esperanto]] · [[Kiel fariĝis nia movado?]] · [[Kindl Festsäle]] · [[Klara Rondeto]] · [[Komunia lingvo]] · [[Komunumaro Asse]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Registaro de Rusio]] · [[Korekta lenso]] · [[Koresponda servo de edukado.net]] · [[Koresponda Servo Mondskala]] · [[Koresponda Servo Universala]] · [[La Arĝentjubilea Kongreso]] · [[La Kontinuo]] · [[La Progreso (Jugoslavio)]] · [[Labora valoro]] · [[Lango (planlingvo)]] · [[Latineo]] · [[Latinesko]] · [[Lingva Festivalo en Velikij Novgorod]] · [[Lingva teritorio]] · [[Liverpola Esperanto-Rondo]] · [[Mahatmo Gandhi (libro)]] · [[Mankunigo]] · [[Misterskoloj]] · [[Mondik]] · [[Montenegra Esperanto-Ligo]] · [[Nippon Esperanto-Sya]] · [[O Cinzel]] · [[Ojropapiĉno]] · [[Pazilalio de Paic]] · [[Politika neŭtraleco]] · [[Preĝujo]] · [[Pri Esperanto]] · [[Programo de Komunista Internacio]] · [[Prolet-Esperantista Unio de Iber-Amerikaj Landoj]] · [[Radio-fonto SHGb02 + 14a]] · [[Rokokristalo]] · [[San Francisco Esperantista Regiona Organizo]] · [[Seattle Philatelic Esperanto Society]] · [[Sinua (or-kulturo)]] · [[Spezo]] · [[Stará Huta (Nová Baňa)]] · [[Subplato por seria muntado]] · [[Fortikaĵo kastro]] · [[Ksantipo (persona nomo)]] · [[Valburgo (persona nomo)]] · [[Vereno (persona nomo)]] · [[Erfurter Herbstlese]] · [[Québec En Alerte]] · [[Administracia juĝistaro en Italio]] · [[Bösenberg-fontano (Erfurto)]] · [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] · [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso]] · [[Brevier-Legaĵoj – Klarigoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Ordinara tempo]] · [[Brigito (persona nomo)]] · [[Bulteno de ISAE]] · [[Burĝaro]] · [[C-horizonto]] · [[Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo]] · [[Erfurta Lumofesto]] · [[Esperantomobilo]] · [[Espere despere]] · [[EsperHe]] · [[Estonta Eduko]] · [[Estraro de UEA 1992-1995]] · [[Etimologia Leksikono de Esperanto]] · [[Etrer'aous]] · [[Evelino (persona nomo)]] · [[Evoluintaj klasoj (Accretia)]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Zoologio]] · [[Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika]] · [[Fakverko:Biologio]] · [[Fakverko:Ekonomiko]] · [[Fakverko:Maŝinfako. Elektrotekniko]] · [[Fakverko:Politiko]] · [[Fantomo en Lubló (romano)]] · [[Istmo de Djimeŝo]] · [[Izatidejo de Arnstadt]] · [[Japana miensimbolo]] · [[Java-multlingva]] · [[Jebcundamba Ĥutuktu]] · [[Jeroj]] · [[Jonastalverein]] · [[Juristoj esperantistaj]] · [[Juro (Eŭropa Unio)]] · [[La Junaj Trezorserĉantoj]] · [[Lumo de l' Espero]] · [[Lunduo]] · [[M1563S]] · [[Magdaleno (persona nomo)]] · [[Magdeburga folio]] · [[Majo (persona nomo)]] · [[Monaĥo de Sázava]] · [[Muzeo pri presado (Erfurto)]] · [[Platforma pseŭdomuelejo]] · [[Plugado]] · [[Podkasto Roĝer Borĝes]] · [[Polikseno (persona nomo)]] · [[Politika subdivido de la Germana Regno]] · [[Popolaltlernejo de Erfurto]] · [[Porta raketo]] · [[Preĝa interfratiĝo]] · [[Preao]] · [[Spiritisma Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Suflorslipeto]] · [[Supertavolo (lingvoscienco)]] · [[Surpremita junto]] · [[Svisa Citro-Kultur-Centro]] · [[Svisa Espero]] · [[Administracia juĝistaro en Finnlando]] · [[Ceremonia mantelo]] · [[Chrestensenhof]] · [[Civita Unuiĝo Horní Mlýn]] · [[Crveni Barjak]] · [[Esperantisto de la Jaro/kandidatoj]] · [[Fakverko:Matematiko]] · [[Filipina prareligio]] · [[Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino]] · [[Fluorata acido]] · [[Flusejo]] · [[Forstista domo de Arnstadt]] · [[Francezo]] · [[Kadenco (harmoniscienco)]] · [[Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo]] · [[Kamasa lingvo]] · [[Kamerego de Arnstadt]] · [[Kamerorkestro de Ciuc]] · [[Malfacila aŭdo]] · [[Malnova burgoteatrejo]] · [[Malproksimeco (fotado)]] · [[Manjaléu]] · [[Mar-urso]] · [[Marĉburgo]] · [[Marŝo de la reĝo Malbruko]] · [[Margraflando]] · [[Marie-Valerie (vaporŝipo)]] · [[Mas-stovo]] · [[Princa kripto de Arnstadt]] · [[Pritranĉado]] · [[Privina lernopado Saale-Unstrut]] · [[Projekto RoMEo]] · [[Talmudaj rakontaĵoj pri la jerusalema Templo]] · [[Tanista domo (Arnstadt)]] · [[Écrasez l'infâme]] · [[Új Erdély (1918)]] · [[Ĉefverkoj de la ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeklibroj internaciaj]] · [[Ĉelo-transitiva]] · [[Ĉiela Torao]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Arnstadt]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]] · [[Ĝardenrostilo]] · [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)]] · [[Ĥajim Kelter]] · [[Benjamena]] · [[Benzinaĉeto en grupo]] · [[Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto]] · [[Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014]] · [[BES-a Adresaro]] · [[Bibliaj Ne timu]] · [[Biblioteka Apogo Bachrich]] · [[Biblioteko de Arnstadt]] · [[Bielatal (valo)]] · [[Bismarck-domo (Erfurt)]] · [[Bismarck-monumento Riechheimer Berg]] · [[Bitlibroprezentilo]] · [[Dua libro de Makabeoj]] · [[Duopa rilato]] · [[Ekster karito, nenia savo]] · [[Ekstera movimento]] · [[Eksteraj konektiloj]] · [[Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio]] · [[Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj]] · [[Eldonaĵoj de KEJ]] · [[Eldonejo Corvin Déva]] · [[Eldonejo Dr. Oetker]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopédia]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopedia]] · [[Eldonejo Lector]] · [[Eldonejo Státus]] · [[Eldonejo T3]] · [[Elektitaj Prozaĵoj de Heine]] · [[Elkarîl]] · [[Emana termoanalizo]] · [[Emancipiĝo (spiritismo)]] · [[Emil-Petri-lernejo]] · [[Ensemblo Barozda]] · [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]] · [[Erfurta Ateliergrupo]] · [[Erfurto en unu tago]] · [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] · [[Esperanta seminario en Wanda]] · [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto]] · [[Esperantista Centra Oficejo]] · [[Esperantisto de la Jaro/Laŭreatoj]] · [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Eminentuloj]] · [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] · [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] · [[Fakverko:Pedagogio]] · [[Franciskana lernejo (Erfurto)]] · [[Librejo Ady Endre]] · [[Libroeldonejo Koinónia]] · [[Libroj pri morto]] · [[Licencio de la Esperanto-Asocio de Britio]] · [[Lichtenberg (Hesio)]] · [[Ligilo por Vidantoj]] · [[Ligo Internacia de Esperantistoj]] · [[LinguaCamp]] · [[Lingva disciplino]] · [[Lingva labirinto]] · [[Lingva lernejo en Muzeono]] · [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] · [[Lingvonormigo]] · [[Luther-ŝtono (Erfurto)]] · [[Pedagogia valoro de Esperanto]] · [[Pedagogio de Jesuo]] · [[Personigo de la biblia Saĝo]] · [[Akerbeltz (biero)]] · [[Aït Abdelmoumène]] · [[Aŭtobusa akcidento en Egiptio (2014)]] · [[Aŭtonomaj himnoj en Hispanio]] · [[Aŭtunmeza Festo]] · [[Administracia juĝistaro en Hispanio]] · [[Administracia juĝistaro en Hungario]] · [[Anĵeliko]] · [[Angliko]] · [[Anonimaj hispanaj verkoj]] · [[Antisemitismo kaj Eklezio]] · [[Anzuo]] · [[Aoro]] · [[Apartamenta komplekso de Changjon-strato]] · [[Arba kuracado]] · [[Arkeologiaj kulturoj]] · [[Arkivo de UEA]] · [[Arkta ortografio]] · [[Armena transliterumo de esperanto]] · [[Arnsberg-lernejo]] · [[Arnstein (roko)]] · [[Ars notaria]] · [[Artefarita ĉielkorpo]] · [[Artoforumo de Gotha]] · [[Artohalo de Arnstadt]] · [[Artstiloj]] · [[Asekurkompanio AOK (Erfurto)]] · [[Asocio de amikoj de svisa aerarmeo]] · [[Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj]] · [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] · [[Atlantyca]] · [[Bach en Arnstadt]] · [[Bach en Turingio]] · [[Bach-societo de Arnstadt]] · [[Bach-tagoj]] · [[Bed- kaj balkonplanto]] · [[Domo ĉe la ŝtona angulo (Erfurto)]] · [[Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo]] · [[Domo ĉe la pavo (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la romiano (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la vinberarbedo]] · [[Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo]] · [[Domo de familio Gudoviĉ]] · [[Domo de la granda pesilo]] · [[Domo de la nigra korno (Erfurt)]] · [[Domo Zum Ritter (Arnstadt)]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Komerco]] · [[Gvidlibro pri Pekino]] · [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)]] · [[Hazanéző]] · [[Junulargastejo de Arnstadt]] · [[Kirumb]] · [[Klerigejo Sankta Ursulo]] · [[Klonulo]] · [[Knabina salto]] · [[Kolekto por grafikaĵoj en Weimar]] · [[Komparo inter la loĝistikaj kosmoŝipoj de la Internacia Kosmostacio]] · [[Komunumoj en distrikto Sălaj]] · [[Komunumoj en distrikto Timiș]] · [[Konj (poemo)]] · [[Konkludoj de Segedo]] · [[Konspiro (Vilius Kavaliauskas)]] · [[Konstrumetia lernejo (Germanujo)]] · [[Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo]] · [[Mägdleinschule (Arnstadt)]] · [[Municipoj de Cearao]] · [[Murdoj en la Kastelo]] · [[Murkuro]] · [[Muskola malkapablo]] · [[Muzea asocio de Arnstadt]] · [[Muzeaj Leonoj]] · [[Muzeo de Geisa]] · [[Muzeo Katona József]] · [[Muzika Labirinto]] · [[Naĝbaseno]] · [[Naĝohalo de Arnstadt]] · [[Nagyvárad Táncegyüttes]] · [[Polytechnikum Arnstadt]] · [[Rimportreto]] · [[Riverbaraĵo Raffelberg]] · [[Rosenthal (Saksa Svislando)]] · [[SABRE-motoro]] · [[Tradiciaj vestoj de Nederlando]] · [[Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara]] · [[Tutmonda Espero]] · [[Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto]] · [[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]] · [[Tutmonda Ligo Esperantista]] · [[Tutmonda Skolta Ĵamboreo]] · [[Universala lingva kodo]] · [[Universala simbola lingvo]] · [[Unuiĝinta Islama Fronto por la Savo de Afganio]] · [[Urba palaco „Templ“ (Mladá Boleslav)]] · [[Urba Teatro de Karlovy Vary]] · [[Urbodomo de Astorgo]] · [[Urbodomo de Esztergom]] · [[Urboj kaj komunumoj en la distrikto laŭ la hungara alfabetordo]] · [[Urboj kaj vilaĝoj en Baseno de Călățele]] · [[Urbokvartaloj de Karaĉio]] · [[Valoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] · [[Esperanto-Klubo de Katmando]] · [[Esperanto-Klubo de Norda Teksaso]] · [[Esperanto-Paradizo]] · [[Esperanto-Post]] · [[Esperanto-rusaj vortaroj]] · [[Esperanto-Societo Düsseldorf]] · [[Esperanto-Societo Krefeld]] · [[Esperanto-Societo Neubrandenburg]] · [[Esperanto-teatraĵoj en Hungario]] · [[Esperanto. The Aggressor Language]] · [[Iamaj Esperanto-asocioj]] · [[Interlinguistische Informationen]] · [[Interlingvistikaj Kajeroj]] · [[Interlingvisztikai szöveggyűjtemény]] · [[Internacia artisttendaro de Jebucu]] · [[Internacia Baletkonkurso de Soloturno]] · [[Internacia premio Paŭlo la 6-a]] · [[Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo]] · [[Internacia tradukreto pere de esperanto]] · [[Interniaro]] · [[Irenea (persona nomo)]] · [[IRIS-festivalo]] · [[ISOSEK]] · [[Karpat-basenaj riveroj]] · [[Komunumoj en distrikto Hunedoara]] · [[Literatura asocio de Arnstadt]] · [[Literaturo de Brazilo en Esperanto]] · [[Literaturo de Hispanio]] · [[Llegisia]] · [[Loĝigo de homekipo de Titanic]] · [[Netraka tervojo]] · [[Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro]] · [[Pi-proksimeca tago]] · [[SAT eldona fako kooperativa]] · [[Sterkovce]] · [[Stratostrukturo]] · [[Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio]] · [[Studadsesioj de AIS]] · [[Sturnan]] · [[Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken]] · [[Subjektivaj fontoj de la homaj rajtoj]] · [[Tervojo]] · [[Esperantigo de vortoj el angla fonto]] · [[Esperantistaj diplomatoj]] · [[Esperanto en la lernejoj]] · [[Esperanto en la tornistro]] · [[Esperanto kaj la angla komparataj]] · [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] · [[Esperanto-germanaj vortaroj]] · [[Esperanto-Grupo Essen]] · [[Esperanto-italaj vortaroj]] · [[Esperanto-Junularo de Svislando]] · [[Beletraj Kajeroj]] · [[Beletristiko]] · [[Das Neue Groschenblatt]] · [[Deputitaj balotoj de 2012 en Ille-et-Vilaine]] · [[Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Kunvenoj ekstergrupaj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Sciencoj]] · [[Fakverko:Sporto, skoltismo, turismo]] · [[Frua Kuba Esperanto-movado]] · [[Gapminejo Finstertal (Schmalkalden)]] · [[Hedvigo (nomo)]] · [[Hejtistoj kaj ĵetistoj de Titanic]] · [[Heleno (persona nomo)]] · [[Hibridpiano]] · [[Hilelista Esperanto-Komunumo]] · [[Historio de Rusio ĝis Vladimiro la Sankta]] · [[HTML5-aj video kaj aŭdio]] · [[HVortaro]] · [[In-timo]] · [[Infinitivo kun prepozicio]] · [[Instruado en Berlino]] · [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"]] · [[Kremaciejo de Erfurto]] · [[Kristana animpuriĝo]] · [[Kristanaj doktrinoj]] · [[Kriterioj por esplori pri Dio]] · [[Kuniga elemento]] · [[Kuracbanloko]] · [[Kvinmilionoj]] · [[La Heredanto]] · [[La ribelo de poznana junio]] · [[La turmentego de la memmortigintoj]] · [[La virinoj de la Evangelioj]] · [[Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA]] · [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]] · [[Lago Szelkó]] · [[Landa Skolta Asocio]] · [[Lunduono]] · [[Memorigloko Albert Schweitzer (Weimar)]] · [[Nezaŭhtezoma]] · [[Nikilismo]] · [[Nomoj de Aziaj Landoj]] · [[Norvega-Esperanto vortaro Rian Haugen]] · [[Novigado de la evangela eklezia muziko en Germanujo post 1920]] · [[Obsedo (Karolo Piĉ)]] · [[Originaj traktatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Pado de Historioj – Strandbanejo]] · [[Palaco Redout]] · [[Palmejo de Erfurto]] · [[Paralelakordo]] · [[Pardonpeto]] · [[Parolskriboj]] · [[Pasigrafio de Maimieux]] · [[Schiller-migradopado]] · [[Schwanengesang (Schütz)]] · [[SEJM-konferenco 1995]] · [[Senkondiĉa elekto]] · [[Senso (birdoj)]] · [[Servista libera volo]] · [[Simila movo]] · [[Sinkronismo (psikologio)]] · [[Skriba kongreso]] · [[Skribaĵo]] · [[Skribarto]] · [[SOGELO]] · [[Solaludanto-aventuroj]] · [[Songazeto]] · [[Sonorilo kaj Kanono]] · [[Spirita juvelaro]] · [[Spiritisma sinteno pri Esperanto]] · [[Sportlokoj historiaj en Oberhof]] · [[Vepro]] · [[Verda koro de Germanujo]] · [[Verkoj pri Esperanto-historio]] · [[Vimenaĵo]] · [[Virina sacerdoteco kaj Papo Francisko]] · [[Vorteto]] · [[Vortform-riĉeco]] · [[Vortklasa finaĵo]] · [[Vortkreado]] · [[Vortsintakso]] · [[Yerti]] · [[Yklamu]] · [[Zamenhof ne esperis vane]] · [[Zamenhofa Artista Adeptaro]] · [[ZDF-studio de Turingio]] · [[Zepelina atako 1915]] · [[Zonai kaj kompano]] · [[Universala Ligo por Seksa Reformo]] · [[Instrumetodoj por Esperanto]] · [[Erfordia Latina]] · [[Ținutul Sării]] · [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Administracia juĝistaro en Kipro]] · [[Afrika Oficejo]] · [[Aha-tago]] · [[Aktivula Maturigo]] · [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM]] · [[Alico (persona nomo)]] · [[Almigrado]] · [[Altebenaĵo Ali]] · [[Amoreoj]] · [[Baumbach-domo (Meiningen)]] · [[D-AMO 01]] · [[D-AMO 02]] · [[Da (prepozicio)]] · [[Dalekarla popolmuziko]] · [[Dancstudio Udvarhely]] · [[Defendo de la medio kaj Protektado de la medio]] · [[Deklaro de PSEK (1980)]] · [[Dentorela sistemo]] · [[Departemento de Esperanto Zamenhof]] · [[Dielenbächel]] · [[Diferencismo]] · [[Diplomo pri Elstara Agado]] · [[Distrikto Királyhelmec]] · [[Esperanto Thionville]] · [[Esperanto-gazetoj en Germanio]] · [[Estraro de UEA 1920-1924]] · [[Estraro de UEA 1924-1928]] · [[Estraro de UEA 1931-1934]] · [[Estraro de UEA 1934-1936]] · [[Estraro de UEA 1962-1964]] · [[Estraro de UEA 1964-1967]] · [[Estraro de UEA 1967-1969]] · [[Estraro de UEA 1969-1971]] · [[Estraro de UEA 1974-1977]] · [[Estraro de UEA 1977-1980]] · [[Estraro de UEA 1980-1983]] · [[Fédération Espérantiste Ouvrière]] · [[Fakverko:Metaloj]] · [[Fakverko:Radiofonio]] · [[Fakverko:Teologio]] · [[Frühdrucke des Esperanto]] · [[G-horizonto]] · [[Galerio en la koridoro]] · [[Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)]] · [[Gastejo Schellhorn (Arnstadt)]] · [[Gewerbeverein Arnstadt]] · [[Junulara parlamenta baloto en Germanio 2009]] · [[Kapitalo de d-ro L. Zamenhof]] · [[Karolina skribo]] · [[Kastela teatro de Arnstadt]] · [[Kastelo Bladenhorst]] · [[Katalda (persona nomo)]] · [[Katatimio]] · [[Katolikismo en Arnstadt]] · [[Kavkorno]] · [[Kebreni]] · [[Kejlo]] · [[Kial venkis Esperanto?]] · [[Kibo (Berlino)]] · [[Kinarto kaj ni]] · [[Komitato de IEL 1936-1938]] · [[Meksikaj loknomoj]] · [[Migrado de marbirdoj]] · [[Mineralkarba gudro]] · [[Moderna Humoro]] · [[Modifita germana]] · [[Molnár Dixieland Band]] · [[Monda Poŝto]] · [[Monda Skolta Konferenco]] · [[O-karaktera radiko]] · [[Protestantismo:Esperanto-movado]] · [[Provedziĝo]] · [[Ptoliso]] · [[Pupteatro Puck, hungara sekcio]] · [[Rachovian]] · [[Radioamatora vortaro]] · [[RailLex]] · [[Rakwon Ĉiovendejo]] · [[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] · [[Rav Zarruvo]] · [[Rejnromantiko]] · [[Rekta movo]] · [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] · [[Teatro Studio M]] · [[Teatro urba de Târgu Secuiesc]] · [[Teatro Váróterem Projekt]] · [[Telefonista telefono]] · [[Telefonlineo]] · [[Telegrafcentralo]] · [[Telegraflineo]] · [[Tell ludoj-Altdorf]] · [[Templo de Bona Volo]] · [[Tempolinio (Freiberg2)]] · [[Terem (artistgrupo)]] · [[Thüringen Tourismus]] · [[Tizba (persona nomo)]] · [[Tombejo de Saalfeld]] · [[Tombejo de Zell am See]] · [[Distrikto Nagyatád]] · [[La Reĝo de Umo]] · [[Monda Universitato]] · [[Mono-panglottus]] · [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)]] · [[Morala ago]] · [[Moskovskij Dom Knigi]] · [[Movmalkapablo]] · [[Placo de repaciĝo]] · [[Remparo de Essen]] · [[Renverseblo]] · [[Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj]] · [[Retrosceno]] · [[Tradiciaj vestoj de Peruo]] · [[Transilvania Hungara Filmligo]] · [[Triglis-muelejo (Arnstadt)]] · [[TSFSI]] · [[The DIM Hypothesis]] · [[Katolikaj vegetaranoj]] · [[Pseŭdomuelejo]] · [[Louisental (Erfurto)]] · [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)]] · [[Fontano sur Holzmarkt (Arnstadt)]] · [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)]] · [[Jaro de Vistulo]] · [[Humboldt-Verein für Volksbildung]] · [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] · [[-as]] · [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]] · [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]] · [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] · [[Antverpena Grupo Esperantista]] · [[Averta letero]] · [[CONCAFRAS-PSE]] · [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] · [[Esperanto-Vojaĝservo]] · [[Flosponto Evergreen Point]] · [[Kernverdukotiledonoj]] · [[Kolijoj]] · [[Serio Rusa literaturo]] · [[Skandinava lingvo]] · [[Vivo Feliĉa]] · [[Nadim-Pur-Taza naftogasa regiono]] · [[Administra divido de Sankta Katarino (Brazilo)]] · [[Departementa domo (Pécs)]] · [[Departementa domo (Sopron)]] · [[Departementa domo (Szentes)]] · [[Departementa domo (Szombathely)]] · [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)]] · [[Domo de la gildoj (Erfurt)]] · [[Esperanto-konkurso (radioamatora)]] · [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)]] · [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)]] · [[Metiista domo historia (Torgau)]] · [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]] · [[Monumento por la Batalo de Leipzig (Heiligenstadt)]] · [[Muzeo metiista (Bakede)]] · [[Napoleona ŝtono (Utzberg)]] · [[Pella (Grekio)]] · [[Popola magistrato (Antikva Romio)]] · [[Pumpostacio fervoja (Kaselo)]] · [[Tivoli (Erfurto)]] · [[Verda trobadoro (poeto)]] · [[Administra divido de Amapao]] · [[Administra divido de Cearao]] · [[Administra divido de Espirito-Santo]] · [[Administra divido de Gojaso]] · [[Administra divido de Mato-Groso]] · [[Administra divido de Parao]] · [[Administra divido de Suda Mato-Groso]] · [[Administra divido de Tokantinso]] · [[Administraj unuoj de la Centr-Afrika Respubliko]] · [[Administraj unuoj de Moldavio]] · [[Bahia Esperanto-grupo]] · [[Bit Ĥilani]] · [[Esperanto-grupo en la Fokolar-Movado]] · [[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo]] · [[Esperanto-Usono]] · [[Fasola notacio]] · [[Konto Espero]] · [[Kripoj hejmecaj de Aŭstrio]] · [[Medicina Heroldo]] · [[Metz-govio]] · [[Militkaptitejo Johannesplatz]] · [[Monda Kunagado]] · [[Mozelgovio]] · [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] · [[Novmezurado]] · [[Plebaj magistratoj]] · [[Princlando de Beauluna]] · [[Surĥ Kotal]] · [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] · [[Urbodomo de Békéscsaba]] · [[Urbodomo de Cegléd]] · [[Urbodomo de Hajdúszoboszló]] · [[Urbodomo de Mezőberény]] · [[Urbodomo de Nagykőrös]] · [[Urbodomo de Siklós]] · [[Urbodomo de Vésztő]] · [[Urbodomo de Weißensee]] · [[Verda reto]] · [[Viadukto de Apolda]] · [[Ĝardenŝredilo]] · [[Apokrifoj pri la apostolo Petro]] · [[Batalo ĉe Misiejo Concepción]] · [[BEJO-Ataŝeo]] · [[Bel-literatura Eldon-serio]] · [[BRINK]] · [[D-AMO 10]] · [[Dentrela fervojo Tanvald-Kořenov]] · [[Elektoepiskoplando]] · [[Elektoprinclando]] · [[Esperantista Dokumentaro]] · [[Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko]] · [[Esperanto-Klubo de San-Min-o]] · [[Fédération Universitaire Espérantiste de France]] · [[Femura indekso]] · [[Gidana naftogasa distrikto]] · [[Indiga lingvo]] · [[Individuigo]] · [[Jamala naftogasa distrikto]] · [[Konferencoj por Esperanto]] · [[La du bibliaj rakontoj pri la kreo]] · [[La dubo de Sankta Jozefo]] · [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]] · [[Liberal-faŝismo]] · [[Mardukaj sigeloj]] · [[Medalo de Janoŝiko]] · [[Mezkaspia naftogasa baseno]] · [[Mirakloj de Lourdes]] · [[Mortotuko de Arquata]] · [[Muelejo de Schillingstedt]] · [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]] · [[Nomado de sciencoj en Esperanto]] · [[Nomoj de Afrikaj landoj]] · [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]] · [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]] · [[Parkoj en Sömmerda]] · [[Perikratona fleksejo]] · [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]] · [[Restreĉilo]] · [[Spalatindomo en Torgau]] · [[Tavolgaso]] · [[Transira komplekso]] · [[Urbodomo de Gyula]] · [[Urbodomo de Veszprém]] · [[Walkin’Bag]] · [[Radikala maldekstro de Israelo]] · [[Bach-monumento (Gehren)]] · [[Ĝardeno de parokestro]] · [[Aŭtokodo]] · [[Aŭtomata skribado]] · [[Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj]] · [[Altlernejo Sándor Wekerle]] · [[Bastrubandoj]] · [[Blindŝakto]] · [[Demono Lucifero]] · [[Depono]] · [[Derivado]] · [[Eŭropa lingvo]] · [[Eŭropa regiono Niso]] · [[Elkarniĝo]] · [[Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento]] · [[Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto]] · [[Europa - Demokratie - Esperanto]] · [[Folengo]] · [[Guttenbrunn]] · [[Hírharsona]] · [[Hering]] · [[Huaniqueo]] · [[Ide]] · [[Intelekto laŭ filozofioj]] · [[Könyvesház]] · [[Karboferŝtono]] · [[Kopta evangelio laŭ Tomaso]] · [[Kritiko en Esperanto]] · [[Kurort Gohrisch]] · [[Logo: Allogaj bildhistorioj]] · [[Méhkas Diákszövetkezet]] · [[Magnevist]] · [[Memzorgado]] · [[Ora Sekcio]] · [[Pariza Societo de Spiritismaj Studoj]] · [[Penas]] · [[Platino]] · [[Prefektejo]] · [[Program]] · [[Rami]] · [[Remigija]] · [[ROMO]] · [[Sekurit]] · [[Sensavido]] · [[Sentenco]] · [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] · [[Sproso]] · [[Tanajura]] · [[Tenilo]] · [[Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj]] · [[VET]] · [[Wachberg]] · [[Ĝisprema kompresora stacio]] · [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]] · [[Atelier Puppenspiel]] · [[Bajkita naftogasa distrikto]] · [[Bonaj spiritoj]] · [[Domo Happach (Heldburg)]] · [[Ekkondensiĝa premo]] · [[Estraro de UEA 2016-2019]] · [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] · [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] · [[Jaro de la Lernanto]] · [[La lingvovendejo]] · [[Lando Kranenburg]] · [[Oĥotska naftogasa provinco]] · [[Orenburga naftogasa distrikto]] · [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]] · [[Princepiskopujo Minden]] · [[Puraj spiritoj]] · [[Salminejo de Erfurto]] · [[Separgaso]] · [[Spiritisma Esperanto-Asocio]] · [[Spiritisma Jarlibro]] · [[Spiritisma Vojaĝo en 1862]] · [[Urba muzeo de Bad Staffelstein]] · [[Palmofestoprocesio en Heiligenstadt]] · [[Ĉajvo-maro minejo]] · [[Departemento Donnersberg]] · [[Enorme alta tavolpremo]] · [[Enorme malalta tavolpremo]] · [[Espach-parko]] · [[Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo]] · [[Eternaj membroj de la Nacia Teatro (Budapeŝto)]] · [[Helbe-vejro]] · [[Historio de la hungara teatro]] · [[Kondiĉoj (amatora radio)]] · [[Krenela signalo]] · [[La germanlingva teatro en Hungario]] · [[La serblingva teatro en Hungario]] · [[Muzeo lerneja (Uder)]] · [[Nezahualcóyotl (komunumo)]] · [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]] · [[Plena Verkaro de Zamenhof]] · [[Prokopo (persona nomo)]] · [[Prozo el Danaj-Norvegaj Aŭtoroj]] · [[Rudigero]] · [[Tavola temperaturo]] · [[Tavolakvo]] · [[Tavoldepresio]] · [[Unuversaj universoj]] · [[Urbodomo de Kunszentmiklós]] · [[Banurbo]] · [[Sambakio]] · [[Arkivo urba kaj distrikta Arnstadt]] · [[Angula domo]] · [[Jaro de la Esperanta Kulturo]] · [[Internacia Kongreso de Stenografio]] · [[Afrika Centro Mondcivitana]] · [[Antemio (arkitekturo)]] · [[Areotektoniko]] · [[Eneastila kolonaro]] · [[Hungara Teatro en Kassa]] · [[Internacia Metodista Ligo Internacia]] · [[Konsultejo]] · [[Literaturaj parkoj]] · [[Man yuzhiruhu'lláh]] · [[Pandemonio (30-a Datreveno)]] · [[Teatro de Újpest]] · [[Tirradiko]] · [[Urbodomo de Püspökladány]] · [[Vuktila minejo]] · [[Zakato Bahaa]] · [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] · [[Reversado]] · [[El verva vivo ĵurnalista]] · [[Esperantista Grupo en Bangkok]] · [[Nessun altro. Antologia di Segreti di Pulcinella]] · [[Dinastio de Anglaj Reĝoj]] · [[Elektitaj membroj de Rondo Galilei]] · [[Esperantigo de vortoj el vjetnama fonto]] · [[Highland (administra areo)]] · [[Humanitat Nova]] · [[Imoskapo]] · [[Jubilea Kolekto]] · [[Kaŭliklo]] · [[Kapitano Katarino]] · [[Komitatanoj A-C 1986-2020]] · [[Komitatanoj D-G 1986-2020]] · [[Komitatanoj H-J 1986-2020]] · [[Komitatanoj K-L 1986-2020]] · [[Komitatanoj M-P 1986-2020]] · [[Komitatanoj R-S 1986-2020]] · [[Komitatanoj T-Z 1986-2020]] · [[La esperantisto de la jaro (1887-1997)]] · [[La Gajulo]] · [[La plej eminentaj esperantistoj]] · [[Magistratejo Ruĝa Cervo]] · [[Malgrava Ĝeneralo]] · [[Memorindaj esperantistoj]] · [[Militrakonto]] · [[Mitiŝĉi (stacio de Moskva metroo)]] · [[Moskvo en Usono]] · [[Naŭ demandoj pri lingva justeco en la fakliteraturo]] · [[Pentastila kolonaro]] · [[Pronaoso (rozkrucanoj)]] · [[Rapida lernado de Esperanto]] · [[Serio Originala Literaturo]] · [[Solidareca Bonvolo]] · [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] · [[Tradicio kaj moderneco]] · [[Vivu la teatro!]] · [[Ĝenro (muziko)]] · [[Aelita]] · [[Dihok]] · [[Judikaelo (persona nomo)]] · [[Kolonia Niĝerio]] · [[Komuna lernolibro pri Historio]] · [[Lidérc]] · [[Masonabelo]] · [[Militjuro]] · [[Observatorio de la Universitato de Kopenhago]] · [[Ruffrè]] · [[Termoradiilo]] · [[Urbodomo de Tokaj]] · [[Diplomateco]] · [[MondEtur]] · [[Ni Savu Niajn Semojn (NSNS)]] · [[Belarta rikolto]] · [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] · [[Framasonismo en Kubo]] · [[Kosmoapero]] · [[Vortfarado laŭ la Analiza Skolo]] · [[Fakverko:Amatora radio]] · [[La Epoko Libro-Klubo]] · [[Prosumado]] · [[Unesko-Rezolucio 23C/11.11 de Sofio pri Esperanto 1985]] · [[Calumnia]] · [[Esperanto-butiko Berlino]] · [[La mirinda libro]] · [[LADA Vesta EV]] · [[Revo lucida]] · [[Títeres desde Abajo]] · [[Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Unua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Kalungao]] · [[Tririvera Esperanto-Domo]] · [[Japana Esperanta Librokooperativo]] · [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]] · [[Estraro de UEA 2019-2022]] · [[La Luma Flanko de Potenco]] · [[Papilioj]] · [[Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden]] · [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] · [[Kaŝirskaja (BKL Moskvo)]] · [[Lingva Festivalo en Vladikavkaz]] · [[Niĵegorodskaja (BKL Moskvo)]] · [[Revuo Signos]] · [[Tago de Pola Scienco]] · [[Fibro]] · [[Filozofia spiritualismo]] · [[Monosimetria]] · [[Pidono]] · [[Pugnorimeno]] · [[Testamentoj de Lenin]] · [[Ĵiĵeko, liaj ŝercoj]] · [[Elektitaj rektoroj de la Universitato Francisko Jozefo]] · [[Izoflavonolo]] · [[Kanto pri donkiĥotoj]] · [[SvisRaporto]] · [[Tri satiroj]] · [[Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius]] · [[Corbières (Alpes-de-Haute-Provence)]] · [[Elektitaj studentoj de Pázmáneum]] · [[FioCruz]] · [[Florigu Egalecon inter Junuloj]] · [[Gazeto Andaluzia]] · [[Kie estas la mortintoj?: La respondo de la Biblio]] · [[La Crotz de Rodola]] · [[Lietzensee (grupo)]] · [[Lingva strukturo de Esperanto]] · [[Malkovrado de Afriko mezepoke]] · [[Mirobalano]] · [[Rondo Takács]] · [[Senverba propozicio]] · [[Vellismo]] · [[Pansurmetaĵo]] · [[Partoprenintoj de VikiPrintempo]] · [[Urbo-kampara malsameco]] · [[Fundación de Esperanto de la Comunidad Valenciana]] · [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] · [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto]] · [[Afrikaj traktatoj de 1885 ĝis 1902]] · [[Afriko brilas]] · [[Afriko sub kolonia regado]] · [[Alta Protektanto]] · [[Antologia skizo de la persa literaturo]] · [[Apartamento por Edukistoj de Universitato Kim Il-sung]] · [[Citrandarino]] · [[Conselho Federativo Nacional da FEB]] · [[CRRER]] · [[Esperanto-grupo Lumradio]] · [[FLIV]] · [[Gardanteco]] · [[Gasteg-kapelo]] · [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano]] · [[Komuna Legado okaze de la Tago de la Libro]] · [[Kungfua Kunikleto]] · [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]] · [[Monda heredaĵo en Belgio]] · [[OBA-Festivalo]] · [[Panĉaratro]] · [[Parque da Cultura]] · [[Scienca Kafejo]] · [[Tombejo Ĝardeno de Floroj]] · [[Tombejo Petronilo Gonçalves da Silva]] · [[Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo]] · [[Volontula Fondaĵo]] · [[54-a Virtuala Esperanto-Kongreso ILEI 2021]] · [[Multilingual Environments in the Great War]] · [[Bitoteko]] · [[Brazila Poliglota Klubo]] · [[Die rationelle Sprache]] · [[IKU-libro de 2020]] · [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] · [[Kluniza kongregacio]] · [[Oltre la soglia, uno spiraglio / Preter la sojlo, lumluko]] · [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]] · [[Pri vagabondoj kaj friponoj, pri damoj kaj kavaliroj]] · [[Retpoŝta Hibrida letero]] · [[Steinalm]] · [[Studentoj, baldaŭ instruistoj de Universitato de Pécs]] · [[Trofeo Fyne]] · [[Vivkvalito kun lupuso]] · [[Hazarda esperantaĵo]] · [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] · [[Kainaj]] · [[Malnova religio de Burundo]] · [[Stacioj de exo]] · [[Surakvaj kuracistoj]] · [[Turismo per Esperanto]] · [[Varsovio cent jarojn poste]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Vieno]] · [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]] · [[Amerika Esperanto-Instituto]] · [[Paŭlistanio]] · [[Fi-]] · [[Lerneja scienca kalendaro]] · [[Gaba enerxía]] · [[La terakoto de Ŝahr-e Suĥteh]] · [[On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs]] · [[Perola Mezlernejo]] · [[Esperaĵo]] · [[Historia post Alexandrum]] · [[Gerila insurekcio en Honduro]] · [[Loka regado kaj administrado en Kimrio]] · [[Teutsch-domo (Sibiu)]] · [[2-Kloro-indano]] · [[1,2-Indanoduolo]] · [[1,3-Indanoduolo]] · [[Tiofuranilfentanilo]] · [[3-Etilstireno]] · [[4-Metilstireno]] · [[Etila pimelato]] · [[Fenilkarbamata acido]] · [[Metila pimelato]] · [[Butila fenilkarbamato]] · [[Acetilkarbamata acido]] · [[Alilkarbamata acido]] · [[Metila etilkarbamato]] · [[Vinilkarbamata acido]] · [[Duamidino]] · [[Dutiopropionata acido]] · [[Tiopropionata acido]] · [[Hungaria familio]] · [[Dualila tioureo]] · [[Grandrapida trajno Moskvo — Adler]] · [[Flugfolio.xyz]] · [[Komitato de UEA 1962-1964]] · [[Komitato de UEA 1964-1967]] · [[Komitato de UEA 1967-1969]] · [[Plu Glosa Nota]] · [[U Glosa Jurnali]] · [[MiSimpliBio]] · [[Sejmo kaj Esperanto]] · [[Kontraŭesperantisto]] · [[Fina malvenko]] · [[Ŝablono:Fiŝlagoj de Ĉeĥio]] · [[Ĝermolisto de turkaj esperantistoj]] · [[Ŝablono:Vikipediisto bn-p]] · [[Listo de draste endanĝeritaj lingvoj]] · [[Blokado de Oleŝki]] · |} {{Wikidata list end}} __NOINDEX__ hpzb9gt6bweeonwqvkm4vy42b25sbtf 0 749157 9488204 7372874 2026-10-04T15:45:59Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tui-mielmanĝulo]] 9488204 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tui-mielmanĝulo]] iqv6aj0vaqemje6effydv6zqxz5siok 0 749628 9488200 7384332 2026-10-04T15:45:19Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tui-mielmanĝulo]] 9488200 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tui-mielmanĝulo]] iqv6aj0vaqemje6effydv6zqxz5siok 0 762718 9488404 9147867 2026-10-05T04:01:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488404 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Ĉernivci | origina nomo = Чернівці | dosiero = Вокзал в Чернівцях DSC 9923 Гагаріна Юрія, 38.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Ĉernivci'' | lando = Ukrainio | loko = [[Ĉernivco]] | latitudo = 48.301111 | longitudo = 25.929444 | regiono-ISO = UA-77 | zomo = | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Ukrainio Ĉernivco/Ukrainio Ĉernivca provinco/Ukrainio | nomo de trafikanto = Ukrzaliznicja | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 5 | nombro de kajoj = 3 | malfermo = 1866 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = | retejo = }} '''Ĉernivci''' ({{Lang-uk|Чернівці}}) estas fervoja stacio en [[Ĉernivco]] ([[Ĉernivca provinco]]), la 27-a plej granda urbo en [[Ukrainio]]. ==Historio== La stacio estis malfermita la 1-an de septembro 1866 kadre de la fervoja linio [[Lvivo]] kaj Ĉernivco tra [[Ivano-Frankivsk]] kaj [[Kolomeo]]. La 28-an de oktobro 1869, la linio al [[Suceava]] en Rumanio estis ekfunkciigita, kio permesis al Ĉernivco iĝi regiona fervojtrafiknodo. La 12-an de julio 1884 finiĝis la konstruado de la linio al [[Ocnița]] ([[Moldavio (lando)|Moldavio)]]. La nuna stacidomo estis konstruita en la jaroj inter 1906 kaj 1909 de la famega arĥitekto [[Otto Wagner]]. Dum la du mondmilitoj la konstruaĵo suferspertis difektojn kaj rekonstruotis. Temas pri arkitektura monumento de loka graveco. ==Servoj== Dizelaj trajnoj por pendollaborantoj kaj longdistancaj trajnoj finas sian cirkuladon tie ĉi. Per antaŭurbaj vagonaroj oni povas atingi Kolomeo, Storoĵinec, Sokirjani, [[Viĵnica]], Larga (limtransirejon kun Moldavio) kaj eĉ {{stacidomo|Vadul-Siret}} (limtransirejon kun Rumanio). Longdistancaj trajnoj veturas al Lvivo, [[Kievo]], [[Kovel]] kaj [[Odeso]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉernivci-Pivdenna (stacidomo)]] * [[Ĉernivci-Pivniĉna (stacidomo)]] * [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] * [[Transporto en Ukrainio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/6784-Chernovcy.html Ĉernivci en retejo tochka-na-karte] *[http://vokzal.org.ua/ru/railway-stations/zheleznodorozhnyj-vokzal-chernovcy-3/ La stacidomo inter aliaj] *[https://web.archive.org/web/20220104193309/https://railwayz.info/photolines/station/2401 Informoj ĉe railwayz.info] *[https://railway.lviv.ua/schedule/ Horartabulserĉado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191223203303/http://railway.lviv.ua/schedule/ |date=2019-12-23 }} *[https://uz.gov.ua/passengers/timetable/?station=23500&by_station=%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA Ofertoj ĉe la ĉernivca stacidomo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190218203152/http://www.uz.gov.ua/passengers/timetable/?station=23500&by_station=%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA |date=2019-02-18 }} {{Ukrainaj fervojoj}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Ĉernivca provinco]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Ĉernivco]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1866]] [[Kategorio:1866 en Ukrainio]] 2pkrg0a8yjfqjiuw84k8uisgxiorwf0 0 768649 9488456 8728492 2026-10-05T09:16:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488456 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 146040 ''Alicebowman'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 146040 Alicebowman |Aliaj_nomoj = '''2000 DV₁₁₄''' ; 1998 SV₅₁ |Dato_de_malkovro = {{dato|27|februaro|2004}} |Malkovrinto = [[Marc W. Buie]] |Loko_de_malkovro = [[Tucson (Arizono)|Tucson]] ([[Usono]]) |Epoko = 2459600.5 {{dato|21|januaro|2022}} TDB |Granda_duonakso = 353,296 [[1 E9 m|Gm]] (2,362 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 323,128 Gm (2,160 AU) |Apoapsido = 383,464 Gm (2,563 AU) |Discentreco = 0,08539 |Periodo = 1325,619 [[tago]]j (3,629 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- ~15:1 Mer / 59:10 Ven / 29:8 Ter / 27:14 Mar / 11:36 Jup --> |Klinangulo = 2,181° |Meza_anomaliangulo = 7,581°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|21|januaro|2022}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 334,048° |Argumento_de_periapsido = 176,862° |Terdistanco_min = 175,160 [[1 E9 m|Gm]] (1,171 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 17,08 }} '''146040 ''Alicebowman''''' estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|27|februaro|2004}} de la [[Usono|usona]] [[astronomo]] [[Marc W. Buie]] elde la [[Nacia Observatorio de Kitt Peak]], proksime de [[Tucson (Arizono)|Tucson]] ([[Arizono]], [[Usono]]). == Nomo == Ĝi estis nomita en honoro de [[Alice F. Bowman]],<ref>[https://niagaraaerospacemuseum.org/alice-bowman/?msclkid=98154729c7f911ec9c6534d2212151d9 Alice Bowman, Direktorino de Misiaj Operacioj por ''News Horizon'', el la paĝaro de ''Niagara Aerospace Museum''] {{lingvokodo|en}}</ref><ref>[https://share.america.gov/this-woman-drives-spacecraft-for-nasa/?msclkid=98158840c7f911ec9a846407ade10682 Tiu virino gvidas kosmoŝipon por la NASA, el ''ShareAmerica''] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}</ref> inspektorino de grupo ĉe la [[Laboratorio de Aplikata Fiziko]] de la [[Universitato Johns Hopkins]]. Ŝi servis kiel Direktorino de Misiaj Operacioj por la Misio ''[[New Horizons]]'' al [[Plutono]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|146040-alicebowman-2000-dv114}} {{Sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (146001–147000)#146001-146050|Listo de asteroidoj (146001–147000)]] |antaŭ = [[(146039) 2000 DA108|(146039) 2000 DA₁₀₈]] |periodo = '''146040 ''Alicebowman''''' |post = [[(146041) 2000 EN2|(146041) 2000 EN₂]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Alicebowman}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Marc W. Buie]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2004]] pil8gebyltu4nfw61kw9h7zfqd8wfca 828 775448 9488500 9370091 2026-10-05T11:44:20Z Sophivorus 21862 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q52428273|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 9488500 Scribunto text/plain -- Module:Excerpt implements the Excerpt template -- Documentation and master version: https://en.wikipedia.org/wiki/Module:Excerpt -- Authors: User:Sophivorus, User:Certes, User:Aidan9382 & others -- License: CC-BY-SA-3.0 local parser = require( 'Module:WikitextParser' ) local yesno = require( 'Module:Yesno' ) local ok, config = pcall( require, 'Module:Excerpt/config' ) if not ok then config = {} end local Excerpt = {} -- Main entry point for templates function Excerpt.main( frame ) -- Make sure the requested page exists and get the wikitext local page = Excerpt.getArg( 1 ) if not page or page == '{{{1}}}' then return Excerpt.getError( 'no-page' ) end local title = mw.title.new( page ) if not title then return Excerpt.getError( 'invalid-title', page ) end local fragment = title.fragment -- save for later if title.isRedirect then title = title.redirectTarget if fragment == "" then fragment = title.fragment -- page merge potential end end if not title.exists then return Excerpt.getError( 'page-not-found', page ) end page = title.prefixedText local wikitext = title:getContent() -- Get the template params and process them local params = { hat = yesno( Excerpt.getArg( 'hat', true ) ), this = Excerpt.getArg( 'this' ), only = Excerpt.getArg( 'only' ), files = Excerpt.getArg( 'files', Excerpt.getArg( 'file' ) ), lists = Excerpt.getArg( 'lists', Excerpt.getArg( 'list' ) ), tables = Excerpt.getArg( 'tables', Excerpt.getArg( 'table' ) ), templates = Excerpt.getArg( 'templates', Excerpt.getArg( 'template' ) ), galleries = Excerpt.getArg( 'galleries', Excerpt.getArg( 'gallery' ) ), paragraphs = Excerpt.getArg( 'paragraphs', Excerpt.getArg( 'paragraph' ) ), references = yesno( Excerpt.getArg( 'references', true ) ), subsections = yesno( Excerpt.getArg( 'subsections', false ) ), links = yesno( Excerpt.getArg( 'links', true ) ), bold = yesno( Excerpt.getArg( 'bold', false ) ), briefDates = yesno( Excerpt.getArg( 'briefdates', false ) ), inline = yesno( Excerpt.getArg( 'inline' ) ), quote = yesno( Excerpt.getArg( 'quote' ) ), more = yesno( Excerpt.getArg( 'more' ) ), class = Excerpt.getArg( 'class' ), track = yesno( Excerpt.getArg( 'track', true ) ), displayTitle = Excerpt.getArg( 'displaytitle', page ), } -- Make sure the requested section exists and get the excerpt local excerpt local section = Excerpt.getArg( 2, fragment ) section = mw.text.trim( section ) if section == '' then section = nil end if section then excerpt = parser.getSectionTag( wikitext, section ) if not excerpt then if params.subsections then excerpt = parser.getSection( wikitext, section ) else local sections = parser.getSections( wikitext ) excerpt = sections[ section ] end end if not excerpt then return Excerpt.getError( 'section-not-found', section ) end if excerpt == '' then return Excerpt.getError( 'section-empty', section ) end else excerpt = parser.getLead( wikitext ) if excerpt == '' then return Excerpt.getError( 'lead-empty' ) end end -- Remove noinclude bits excerpt = excerpt:gsub( '<[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]>.-</[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]>', '' ) -- Filter various elements from the excerpt excerpt = Excerpt.filterFiles( excerpt, params.files ) excerpt = Excerpt.filterLists( excerpt, params.lists ) excerpt = Excerpt.filterTables( excerpt, params.tables ) excerpt = Excerpt.filterGalleries( excerpt, params.galleries ) excerpt = Excerpt.filterParagraphs( excerpt, params.paragraphs ) -- If no file is found, try to get one from the infobox if ( params.only == 'file' or params.only == 'files' or params.only == 'filename' or not params.only and ( not params.files or params.files ~= '0' ) ) -- caller asked for files and not section -- and we're in the lead section and config.captions -- and we have the config option required to try finding files in infoboxes and #parser.getFiles( excerpt ) == 0 -- and there're no files in the excerpt then excerpt = Excerpt.addInfoboxFile( excerpt ) end -- Filter the templates by appending the templates blacklist to the templates filter if config.blacklist then local blacklist = table.concat( config.blacklist, ',' ) if params.templates then if string.sub( params.templates, 1, 1 ) == '-' then params.templates = params.templates .. ',' .. blacklist end else params.templates = '-' .. blacklist end end excerpt = Excerpt.filterTemplates( excerpt, params.templates ) -- Leave only the requested elements if params.only == 'file' or params.only == 'files' then local files = parser.getFiles( excerpt ) excerpt = params.only == 'file' and files[1] or table.concat( files, '\n\n' ) end if params.only == 'list' or params.only == 'lists' then local lists = parser.getLists( excerpt ) excerpt = params.only == 'list' and lists[1] or table.concat( lists, '\n\n' ) end if params.only == 'table' or params.only == 'tables' then local tables = parser.getTables( excerpt ) excerpt = params.only == 'table' and tables[1] or table.concat( tables, '\n\n' ) end if params.only == 'gallery' or params.only == 'galleries' then local galleries = parser.getGalleries( excerpt ) excerpt = params.only == 'gallery' and galleries[1] or table.concat( galleries, '\n\n' ) end if params.only == 'paragraph' or params.only == 'paragraphs' then local paragraphs = parser.getParagraphs( excerpt ) excerpt = params.only == 'paragraph' and paragraphs[1] or table.concat( paragraphs, '\n\n' ) end if params.only == 'template' or params.only == 'templates' then local templates = parser.getTemplates( excerpt ) excerpt = params.only == 'template' and templates[1] or table.concat( templates, '\n\n' ) end if params.only == 'filename' then local files = parser.getFiles( excerpt ) local file = files[1] excerpt = file and parser.getFileName( file ) or 'Noimage.png' params.inline = true end -- @todo Make more robust and move downwards if params.briefDates then excerpt = Excerpt.fixDates( excerpt ) end -- Remove unwanted elements excerpt = Excerpt.removeComments( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeSelfLinks( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeNonFreeFiles( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeBehaviorSwitches( excerpt ) -- Fix or remove the references if params.references then excerpt = Excerpt.fixReferences( excerpt, page, wikitext ) else excerpt = Excerpt.removeReferences( excerpt ) end -- Remove wikilinks if not params.links then excerpt = Excerpt.removeLinks( excerpt ) end -- Link the bold text near the start of most leads and then remove it if not section then excerpt = Excerpt.linkBold( excerpt, page ) end if not params.bold then excerpt = Excerpt.removeBold( excerpt ) end -- Remove extra line breaks but leave one before and after so the parser interprets lists, tables, etc. correctly excerpt = excerpt:gsub( '\n\n\n+', '\n\n' ) excerpt = mw.text.trim( excerpt ) excerpt = '\n' .. excerpt .. '\n' -- Remove nested categories excerpt = frame:preprocess( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeCategories( excerpt ) -- Add tracking categories if params.track and config.categories then excerpt = Excerpt.addTrackingCategories( excerpt ) end -- Build the final output if params.inline then return mw.text.trim( excerpt ) end local tag = params.quote and 'blockquote' or 'div' local block = mw.html.create( tag ):addClass( 'excerpt-block' ):addClass( params.class ) if config.styles then local styles = frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = config.styles } ) block:node( styles ) end if params.hat then local hat = Excerpt.getHat( page, section, params ) block:node( hat ) end excerpt = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'excerpt' ):wikitext( excerpt ) block:node( excerpt ) if params.more then local more = Excerpt.getReadMore( page, section ) block:node( more ) end return block end -- Filter the files in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterFiles( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local files = parser.getFiles( wikitext ) for index, file in pairs( files ) do local name = parser.getFileName( file ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, file ) end end return wikitext end -- Filter the lists in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterLists( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local lists = parser.getLists( wikitext ) for index, list in pairs( lists ) do if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters ) or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, list ) end end return wikitext end -- Filter the tables in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterTables( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local tables = parser.getTables( wikitext ) for index, tableWikitext in pairs( tables ) do local id = parser.getTableAttribute( tableWikitext, 'id' ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( id, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( id, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, tableWikitext ) end end return wikitext end -- Filter the galleries in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterGalleries( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local galleries = parser.getGalleries( wikitext ) for index, gallery in pairs( galleries ) do if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters ) or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, gallery ) end end return wikitext end -- Filter the paragraphs in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterParagraphs( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local paragraphs = parser.getParagraphs( wikitext ) for index, paragraph in pairs( paragraphs ) do if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters ) or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, paragraph ) end end return wikitext end -- Filter the templates in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterTemplates( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local templates = parser.getTemplates( wikitext ) for index, template in pairs( templates ) do local name = parser.getTemplateName( template ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, template ) end end return wikitext end function Excerpt.addInfoboxFile( excerpt ) -- We cannot distinguish the infobox from the other templates, so we search them all local templates = parser.getTemplates( excerpt ) for _, template in pairs( templates ) do local parameters = parser.getTemplateParameters( template ) local file, captions, caption, cssClasses, cssClass for _, pair in pairs( config.captions ) do file = pair[1] file = parameters[file] if file and Excerpt.matchAny( file, '^.*%.', { '[Jj][Pp][Ee]?[Gg]', '[Pp][Nn][Gg]', '[Gg][Ii][Ff]', '[Ss][Vv][Gg]' }, '.*' ) then file = string.match( file, '%[?%[?.-:([^{|]+)%]?%]?' ) or file -- [[File:Example.jpg{{!}}upright=1.5]] to Example.jpg captions = pair[2] for _, p in pairs( captions ) do if parameters[ p ] then caption = parameters[ p ] break end end -- Check for CSS classes -- We opt to use skin-invert-image instead of skin-invert -- in all other cases, the CSS provided in the infobox is used if pair[3] then cssClasses = pair[3] for _, p in pairs( cssClasses ) do if parameters[ p ] then cssClass = ( parameters[ p ] == 'skin-invert' ) and 'skin-invert-image' or parameters[ p ] break end end end local class = cssClass and ( '|class=' .. cssClass ) or '' return '[[File:' .. file .. class .. '|thumb|' .. ( caption or '' ) .. ']]\n' .. excerpt end end end return excerpt end function Excerpt.removeNonFreeFiles( wikitext ) local files = parser.getFiles( wikitext ) for _, file in pairs( files ) do local fileName = 'File:' .. parser.getFileName( file ) local fileTitle = mw.title.new( fileName ) if fileTitle then local fileDescription = fileTitle:getContent() if not fileDescription or fileDescription == '' then local frame = mw.getCurrentFrame() fileDescription = frame:preprocess( '{{' .. fileName .. '}}' ) -- try Commons end if fileDescription and string.match( fileDescription, '[Nn]on%-free' ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, file ) end end end return wikitext end function Excerpt.getHat( page, section, params ) local hat -- Build the text if params.this then hat = params.this elseif params.quote then hat = Excerpt.getMessage( 'this' ) elseif params.only then hat = Excerpt.getMessage( params.only ) else hat = Excerpt.getMessage( 'section' ) end hat = hat .. ' ' .. Excerpt.getMessage( 'excerpt' ) -- Build the link if section then hat = hat .. ' [[:' .. page .. '#' .. mw.uri.anchorEncode( section ) .. '|' .. params.displayTitle .. ' § ' .. section:gsub( '%[%[([^]|]+)|?[^]]*%]%]', '%1' ) .. ']].' -- remove nested links else hat = hat .. ' [[:' .. page .. '|' .. params.displayTitle .. ']].' end -- Build the edit link local title = mw.title.new( page ) local editUrl = title:fullUrl( 'action=edit' ) hat = hat .. '<span class="mw-editsection-like plainlinks"><span class="mw-editsection-bracket">[</span>[' hat = hat .. editUrl .. ' ' .. mw.message.new( 'editsection' ):plain() hat = hat .. ']<span class="mw-editsection-bracket">]</span></span>' if config.hat then local frame = mw.getCurrentFrame() hat = config.hat .. hat .. '}}' hat = frame:preprocess( hat ) else hat = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'dablink excerpt-hat' ):wikitext( hat ) end return hat end function Excerpt.getReadMore( page, section ) local link = "'''[[" .. page if section then link = link .. '#' .. section end local text = Excerpt.getMessage( 'more' ) link = link .. '|' .. text .. "]]'''" link = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'noprint excerpt-more' ):wikitext( link ) return link end -- Fix birth and death dates, but only in the first paragraph -- @todo Use parser.getParagraphs() to get the first paragraph function Excerpt.fixDates( excerpt ) local start local s local e = 0 repeat start = e + 1 s, e = mw.ustring.find( excerpt, '%s*%b{}%s*', start ) until not s or s > start s, e = mw.ustring.find( excerpt, '%b()', start ) -- get (...), which may be (year–year) if s and s < start + 100 then -- look only near the start local excerptStart = mw.ustring.sub( excerpt, s, e ) local year1, conjunction, year2 = string.match( excerptStart, '(%d%d%d+)(.-)(%d%d%d+)' ) if year1 and year2 and ( string.match( conjunction, '[%-–—]' ) or string.match( conjunction, '{{%s*[sS]nd%s*}}' ) ) then local y1 = tonumber( year1 ) local y2 = tonumber( year2 ) if y2 > y1 and y2 < y1 + 125 and y1 <= tonumber( os.date( '%Y' ) ) then excerpt = mw.ustring.sub( excerpt, 1, s ) .. year1 .. '–' .. year2 .. mw.ustring.sub( excerpt, e ) end end end return excerpt end -- Replace the first call to each reference defined outside of the excerpt for the full reference, to prevent undefined references -- Then prefix the page title to the reference names to prevent conflicts -- that is, replace <ref name="Foo"> for <ref name="Title of the article Foo"> -- and also <ref name="Foo" /> for <ref name="Title of the article Foo" /> -- also remove reference groups: <ref name="Foo" group="Bar"> for <ref name="Title of the article Foo"> -- and <ref group="Bar"> for <ref> -- @todo The current regex may fail in cases with both kinds of quotes, like <ref name="Darwin's book"> function Excerpt.fixReferences( excerpt, page, wikitext ) local references = parser.getReferences( excerpt ) local fixed = {} for _, reference in pairs( references ) do local name = parser.getTagAttribute( reference, 'name' ) if not fixed[ name ] then -- fix each reference only once local content = parser.getTagContent( reference ) if not content then -- reference is self-closing local full = parser.getReference( excerpt, name ) if not full then -- the reference is not defined in the excerpt full = parser.getReference( wikitext, name ) if full then excerpt = excerpt:gsub( Excerpt.escapeString( reference ), Excerpt.escapeString( full ), 1 ) end table.insert( fixed, name ) end end end end -- Prepend the page title to the reference names to prevent conflicts with other references in the transcluding page excerpt = excerpt:gsub( '< *[Rr][Ee][Ff][^>]*name *= *["\']?([^"\'>/]+)["\']?[^>/]*(/?) *>', '<ref name="' .. page:gsub( '"', '' ) .. ' %1"%2>' ) -- Remove reference groups because they don't apply to the transcluding page excerpt = excerpt:gsub( '< *[Rr][Ee][Ff] *group *= *["\']?[^"\'>/]+["\'] *>', '<ref>' ) return excerpt end function Excerpt.removeReferences( excerpt ) local references = parser.getReferences( excerpt ) for _, reference in pairs( references ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, reference ) end return excerpt end function Excerpt.removeCategories( excerpt ) local categories = parser.getCategories( excerpt ) for _, category in pairs( categories ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, category ) end return excerpt end function Excerpt.removeBehaviorSwitches( excerpt ) return excerpt:gsub( '__[A-Z]+__', '' ) end function Excerpt.removeComments( excerpt ) return excerpt:gsub( '<!%-%-.-%-%->', '' ) end function Excerpt.removeBold( excerpt ) return excerpt:gsub( "'''", '' ) end function Excerpt.removeLinks( excerpt ) local links = parser.getLinks( excerpt ) for _, link in pairs( links ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, link ) end return excerpt end -- @todo Use parser.getLinks function Excerpt.removeSelfLinks( excerpt ) local lang = mw.language.getContentLanguage() local page = Excerpt.escapeString( mw.title.getCurrentTitle().prefixedText ) local ucpage = lang:ucfirst( page ) local lcpage = lang:lcfirst( page ) excerpt = excerpt :gsub( '%[%[(' .. ucpage .. ')%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[(' .. lcpage .. ')%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[' .. ucpage .. '|([^]]+)%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[' .. lcpage .. '|([^]]+)%]%]', '%1' ) return excerpt end -- Replace the bold title or synonym near the start of the page by a link to the page function Excerpt.linkBold( excerpt, page ) local lang = mw.language.getContentLanguage() local position = mw.ustring.find( excerpt, "'''" .. lang:ucfirst( page ) .. "'''", 1, true ) -- look for "'''Foo''' is..." (uc) or "A '''foo''' is..." (lc) or mw.ustring.find( excerpt, "'''" .. lang:lcfirst( page ) .. "'''", 1, true ) -- plain search: special characters in page represent themselves if position then local length = mw.ustring.len( page ) excerpt = mw.ustring.sub( excerpt, 1, position + 2 ) .. '[[' .. mw.ustring.sub( excerpt, position + 3, position + length + 2 ) .. ']]' .. mw.ustring.sub( excerpt, position + length + 3, -1 ) -- link it else -- look for anything unlinked in bold, assumed to be a synonym of the title (e.g. a person's birth name) excerpt = mw.ustring.gsub( excerpt, "'''(.-'*)'''", function ( text ) if not string.find( text, '%[' ) and not string.find( text, '%{' ) then -- if not wikilinked or some weird template return "'''[[" .. page .. '|' .. text .. "]]'''" -- replace '''Foo''' by '''[[page|Foo]]''' else return nil -- instruct gsub to make no change end end, 1 ) -- terminates the anonymous replacement function passed to gsub end return excerpt end function Excerpt.addTrackingCategories( excerpt ) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() local addedCategories = false local contentCategory = config.categories.content if contentCategory and currentTitle.isContentPage then addedCategories = true excerpt = excerpt .. '[[Category:' .. contentCategory .. ']]' end local namespaceCategory = config.categories[ currentTitle.namespace ] if namespaceCategory then addedCategories = true excerpt = excerpt .. '[[Category:' .. namespaceCategory .. ']]' end if addedCategories then excerpt = excerpt .. '\n' end return excerpt end -- Helper method to match from a list of regular expressions -- Like so: match pre..list[1]..post or pre..list[2]..post or ... function Excerpt.matchAny( text, pre, list, post, init ) for i = 1, #list do local match = { mw.ustring.match( text, pre .. list[ i ] .. post, init ) } if match[1] then return unpack( match ) end end return nil end -- Helper function to get arguments -- args from Lua calls have priority over parent args from template function Excerpt.getArg( key, default ) local frame = mw.getCurrentFrame() for k, value in pairs( frame:getParent().args ) do if k == key and mw.text.trim( value ) ~= '' then return value end end for k, value in pairs( frame.args ) do if k == key and mw.text.trim( value ) ~= '' then return value end end return default end -- Helper method to get an error message -- This method also categorizes the current page in one of the configured error categories function Excerpt.getError( key, value ) local message = Excerpt.getMessage( 'error-' .. key, value ) local markup = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'error' ):wikitext( message ) if config.categories and config.categories.errors and mw.title.getCurrentTitle().isContentPage then markup:node( '[[Category:' .. config.categories.errors .. ']]' ) end return markup end -- Helper method to get a localized message -- This method uses Module:TNT to get localized messages from https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:I18n/Module:Excerpt.tab -- If Module:TNT is not available or the localized message does not exist, the key is returned instead function Excerpt.getMessage( key, value ) local ok2, TNT = pcall( require, 'Module:TNT' ) if not ok2 then return key end local ok3, message = pcall( TNT.format, 'I18n/Module:Excerpt.tab', key, value ) if not ok3 then return key end return message end -- Helper method to escape a string for use in regexes function Excerpt.escapeString( str ) return str:gsub( '[%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?%%]', '%%%0' ) end -- Helper method to remove a string from a text -- @param text Text from where to remove the string -- @param str String to remove -- @return The given text with the string removed function Excerpt.removeString( text, str ) local pattern = Excerpt.escapeString( str ) if #pattern > 9999 then -- strings longer than 10000 bytes can't be put into regexes pattern = Excerpt.escapeString( mw.ustring.sub( str, 1, 999 ) ) .. '.-' .. Excerpt.escapeString( mw.ustring.sub( str, -999 ) ) end return text:gsub( pattern, '' ) end -- Helper method to convert a comma-separated list of numbers or min-max ranges into a list of booleans -- @param filter Required. Comma-separated list of numbers or min-max ranges, for example '1,3-5' -- @return Map from integers to booleans, for example {1=true,2=false,3=true,4=true,5=true} -- @return Boolean indicating whether the filters should be treated as a blacklist or not -- @note Merging this into matchFilter is possible, but way too inefficient function Excerpt.parseFilter( filter ) local filters = {} local isBlacklist = false if string.sub( filter, 1, 1 ) == '-' then isBlacklist = true filter = string.sub( filter, 2 ) end local values = mw.text.split( filter, ',' ) -- split values: '1,3-5' to {'1','3-5'} for _, value in pairs( values ) do value = mw.text.trim( value ) local min, max = mw.ustring.match( value, '^(%d+)%s*[-–—]%s*(%d+)$' ) -- '3-5' to min=3 max=5 if not max then min, max = string.match( value, '^((%d+))$' ) end -- '1' to min=1 max=1 if max then for i = min, max do filters[ i ] = true end else filters[ value ] = true -- if we reach this point, the string had the form 'a,b,c' rather than '1,2,3' end end filter = { cache = {}, terms = filters } return filter, isBlacklist end -- Helper function to see if a value matches any of the given filters function Excerpt.matchFilter( value, filter ) if value == nil then return false elseif type(value) == "number" then return filter.terms[value] else local cached = filter.cache[value] if cached ~= nil then return cached end local lang = mw.language.getContentLanguage() local lcvalue = lang:lcfirst(value) local ucvalue = lang:ucfirst(value) for term in pairs( filter.terms ) do if value == tostring(term) or type(term) == "string" and ( lcvalue == term or ucvalue == term or mw.ustring.match( value, term ) ) then filter.cache[value] = true return true end end filter.cache[value] = false end end return Excerpt ti7siuqx917e9fizdf8nk9scneu1psk 0 782594 9488424 9487904 2026-10-05T05:15:19Z Tirolischleioans 254019 9488424 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johann Gottfried Jakob HERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|28|11|1772}} en [[Lepsiko]], mortinta samloke la {{daton|31|12|1848}}) estis [[germanio|germana]] filologo kaj eldonisto. == Vivo == Hermann studis ekde 1786 en sia naskiĝurbo - kaj studentis dum la vintrosemestro 1793/94 en [[Jena]] por dediĉi sin al la filozofio de [[Immanuel Kant]] ĉe profesoro Reinhold. Habilitiĝo sukcesis en 1794 en Lepsiko. En 1798 li nomumitis eksterorda profesoro pri filozofio kaj en 1803 orda pri retoriko (ekde 1809 ankaŭ pri poetiko). == Graveco == Hermann estis agnoskita ĉefo de la kritika-gramatika skolo kies anoj taksis vera celo de filologio la komprenon de antikva literaturo. Lingva prisploro do estu la unua kaj plej nepra ilo por tio. Sekve li opoziciis al la universala movado de [[August Boeckh]] kritikate pro troa neglego de eksterliteraturaj realaĵoj en filologio. La kverelo ĉi-prie igis Hermann verki kaj »Über Böckhs Behandlung der griechischen Inschriften« (Lepsiko 1826) kaj »Rezension von Herrn K. O. Müllers Eumeniden des Äschylos« (Lepsiko 1835) kaj »Rezension einer Antikritik und zweier Rezensionen von Herrn K. O. Müller« (Lepsiko. 1839). Pli amika estis lia leterkomerco pri mitologio kun [[Georg Friedrich Creuzer]]: »Briefe über Homer und Hesiodus« (Heidelberg 1818) kaj »Über das Wesen und die Behandlung der Mythologie« (Lepsiko 1819). Liaj prelegoj, ofte ekzegezaj, estis konataj pro siaj viveco kaj klareco. Lia ankaŭ bene agadis pere de la en 1799 fondita societo "Griechische Gesellschaft" kaj pere de la Filologio seminario kies estro li estis ekde 1834. El liaj verkoj jam la unuaj pri [[metriko (poetiko)|metriko]] estis pioniraj kie li metis teoriajn fundamentojn laŭ la kategori-ideoj de Kant (dume antikvaj teorioj tute neglektitis): ekz. »De metris poetarum graecorum et romanorum« (Lepsiko 1796); »De metris Pindari« (ĝi troviĝas en la [[Pindaro]]-eldono de Heyne, Lepsiko 1798); »Handbuch der Metrik« (Lepsiko 1799); »Elementa doctrinae metricae« (Lepsiko 1816); »Epitome doctrinae metricae« (Lepsiko 1818). Krome Hermann estis fondinto de pli racia traktado de helena gramatiko - kaj sekve konsidereblas iel la unua moderna gramatikisto: »De emendanda ratione graecae grammaticae pars I« (Lepsiko 1801); aldonaĵoj el la [[françois Viger|Viger]]-a »De praecipuis graecae dictionis idiotismis liber« (Lepsiko 1802) kaj »Libri IV de particula är« (Lepsiko 1831). === Eldonistece === Plej klare videblas lia majstreco en la eldono de tekstoj, aparte de helenaj poetoj. Post la morto de [[Karl Erfurdt]] (1813) li finis ties eldonon de [[Sofoklo]] (ĝis 1825) prizorgante novajn eldonojn de la unuopaj volumetoj. De [[Eŭripido]] li eldonis unue kelkajn tragedojn en taŭgiĝo prelega dume kompleta eldono realigeblas nur ĝis la 8-a volumeto (Lepsiko 1831–41). Krome li eldonis »Nubes« de [[Aristofano]] (Lepsiko 1799), »Orphica« (Lepsiko 1805), la [[homeraj himnoj|Homerajn himnojn]] (Lepsiko 1806). De la romiaj poetoj oni havas de li: de [[Plaŭto]] »Trinummus« (Lepsiko 1800) kaj »Bacchides« (Lepsiko 1845). El la helenaj proz-aŭtoroj de [[Aristotelo]] »De arte poetica« (Lepsiko 1802), la leksikonon de [[Fotio la 1-a (patriarko de Konstantinopolo)|Fotio]] (nurtekste sen komentoj; Lepsiko 1808) kaj aĵojn de la metrikisto Drakono el [[Stratonikeia (Kario)]] krom de [[Johano Tzetzes]] »Exegesis in Homeri Iliadem« (Lepsiko 1812). Postmorte prizorgis lia bofilo M. Haupt la eldonon de la bukolikistoj Bion kaj Moschos (Lepsiko 1849) kaj de [[Esĥilo]] (Lepsiko 1852). Liaj eseetoj kaj kelkaj latinaj/helenaj poeziaĵoj troviĝas ĉe »Opuscula« (volumoj 1-7, Lepsiko 1827–39, de li mem; volumo 8 en Lepsiko/1877 fare de la nepo [[Theodor Fritzsche]]). Leterinterŝanĝo kun A.B. Volkmann »Gottfried Hermanns lateinische Briefe an seinen Freund Volkmann« eldonitis en Heidelberg en 1882. == Fonto == [http://www.zeno.org/nid/20006765564 "Hermann 2"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 9, Leipzig 1907, p. 214-215 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Gottfried_Hermann Vikifontaro] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118703714 ligiloj ĉe DNB] * [https://research.uni-leipzig.de/catalogus-professorum-lipsiensium/leipzig/Hermann_1246/ pri Hermann sur lepsikaj universitataj paĝo] * [http://brawe.uni-leipzig.de/docuverse/1874_koechly_gottfried_hermann.html listo de prelegoj de Hermann] * Mette, Hans Joachim, "Hermann, Gottfried". Ĉe: Neue Deutsche Biographie 8 (1969), p. 657-658 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118703714.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hermann, Gottfried}} [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Gramatikistoj]] [[Kategorio:Lepsikanoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] sptvefh4vrlah2hk5f4pqsnz1xtbgie 0 791084 9488352 9442876 2026-10-04T22:43:06Z Raippa-Valli 264162 File 9488352 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Bookfest2 (crop).jpg|thumb|Ulickaja (2009)]] '''Ludmila ULICKAJA''' ({{lang-ru|Людмила Евгеньевна Улицкая}}; n. la [[21-an de februaro]] [[1943]]) estas internacie laŭdita [[Rusoj|rusa]] verkisto de [[Romano|romanoj]] kaj [[Novelo|noveloj]], kiu en 2014 ricevis la prestiĝan Aŭstran Premion por Eŭropa Literaturo pro sia verkaro. Ŝi estas unu el la plej gravaj modernaj rusaj verkistoj kaj pensuloj. De [[2007]] ĝis [[2010]], ŝi estis la organizantino de serio de libroj pri [[kultura antropologio]] por infanoj de diversaj aŭtoroj "La alia, aliaj, pri aliaj" <ref>(rusa) ''Olga Drobot.'' [http://magazines.russ.ru/inostran/2009/7/ho19.html Unu bona libro kapablas produkti efikon, kiun tuta ŝarĝo da malbonaj libroj ne povas]. Intervjuo kun Lyudmila Ulitskaya. Fremda Literaturo, 2009, n-ro 7, ISSN 0130-6545. [https://web.archive.org/web/20121110061251/http://magazines.russ.ru/inostran/2009/7/ho19.html Arkivita el la originalo] la 10-an de novembro 2012.</ref>. En marto [[2014]] ŝi esprimis sian malkonsenton pri la politiko de la rusaj aŭtoritatoj en [[Krimeo]]. Ŝi estis partoprenanto de la kongreso "''Ukrainio - Rusio: Dialogo''", okazinta la 24-25-an de aprilo 2014 en [[Kievo]]<ref>(ru) [https://www.novayagazeta.ru/news/2014/03/13/97897-obraschenie-initsiativnoy-gruppy-po-provedeniyu-kongressa-intelligentsii-171-protiv-voyny-protiv-samoizolyatsii-rossii-protiv-restavratsii-totalitarizma-187-i-pismo-deyateley-kultury-v-podderzhku-pozitsii-vladimira-putina-po-ukraine-i-krymu Alparolo de la iniciata grupo por okazigo de la Kongreso de Inteligenteco "Kontraŭ la milito, kontraŭ la memizolado de Rusio, kontraŭ la restarigo de la totalitarismo" kaj letero de kulturaj figuroj apogante la pozicion de Vladimir Putin pri Ukrainio kaj Krimeo]. [[Novaja gazeta|Novaja Gazeta]], la 13-an de marto 2014, [https://web.archive.org/web/20170730123028/https://www.novayagazeta.ru/news/2014/03/13/97897-obraschenie-initsiativnoy-gruppy-po-provedeniyu-kongressa-intelligentsii-171-protiv-voyny-protiv-samoizolyatsii-rossii-protiv-restavratsii-totalitarizma-187-i-pismo-deyateley-kultury-v-podderzhku-pozitsii-vladimira-putina-po-ukraine-i-krymu arkivita el la originalo] la 30-an de julio 2017.</ref>. Ŝi kritike taksas la situacion ene de Rusio, kredante ke ''"''la nuna politiko iĝas Rusion lando de barbaroj''"'' <ref>(finna) Lyudmila Ulitskaya: "[https://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/7240911 Mia tasko kiel verkisto estas inviti homojn pensi por si mem]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", Yle News Service, la 14-an de majo 2014.</ref>''.'' <blockquote>''Mia lando hodiaŭ deklaris militon kontraŭ kulturo, deklaris militon kontraŭ la valoroj de humanismo, la ideo de individua libereco, la ideo de homaj rajtoj, kiujn civilizacio disvolvis dum sia historio. Mia lando malsanas je agresema nescio, naciismo kaj imperia manio''<ref>Ljudmila Ulitskaja, [https://newtimes.ru/articles/detail/148563 Adiaŭ Eŭropo!, Salzburgaj Impresoj], Новое Время (Novaj Tempoj), la 21-an de februaro 2018, [https://web.archive.org/web/20180222165150/https://newtimes.ru/articles/detail/148563 arkivita de la originalo] ĉe la [[Wayback Maŝino]], la 22-an de februaro 2018.</ref>''.''</blockquote>Ŝi ankaŭ estis inter la subskribintoj de alvoko de eminentaj verkistoj al ĉiuj ruslingvanoj por disvastigi la veron pri la 'armita operaco en Ukrainio'<ref>(en) "''[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/05/eminent-writers-urge-russian-speakers-to-tell-truth-of-war-in-ukraine Eminent writers urge Russian speakers to tell truth of war in Ukraine]''", The Guardian'','' la 5-an de marto 2022.</ref>. La 28-an de aprilo 2016, ŝi estis viktimo de [[zeljonka atako]] fare de membroj de la [[Nacia Liberiga Movado (Rusio)|Nacia Liberiga Movado]] en Rusio<ref>(de) Ljudmila Ulizkaja, ''[http://www.dw.com/de/ljudmila-ulizkaja-russlands-gesellschaft-kann-explodieren/a-19266193 Russlands Gesellschaft kann explodieren]'', [[Deutsche Welle]], la 18-an de majo 2016.</ref>. Ulitskaja transloĝiĝis al [[Berlino]] post la [[rusa invado de Ukrainio]] la 24-an de februaro 2022. == Temaro == Inter ŝiaj interligitaj temoj kiaj * la bezono je religia kaj rasa toleremo, * la problemo de la intelektularo en la sovetia kulturo, * kiel virinoj formas novajn seksajn rolojn en socio, * la ĉiutaga vivo kiel literatura temo. == Verkaro == En [[2006]] ŝi publikigis ''[[Daniel Stein, interpretanto]]'' ({{l-ru|Даниэль Штайн, переводчик}}), romano kiu temas pri la [[Holokaŭsto]] kaj la neceso reamikiĝi inter [[judismo]], [[kristanismo]] kaj [[Islamo]]. Ulickaja mem apartenas al grupo de homoj el la iama [[Sovetunio]], kiuj vidas sin mem etne kaj kulture kiel judoj, kvankam ili adoptis kristanismon kiel religio.<ref> Sasha Senderovich, Translations, book review in Tablet Magazine, 29a de Junio 2011 </ref> Ŝia unua novelo, ''Sonecska'' ([[1992]]), estis tuja sukceso kaj la komenco de rapida literatura kariero, ankaŭ internacie. Ŝia plej fama romano estas ''Vojaĝo al la Sepa Ĉielo'' ([[2002]]): la historio de la rusa familio de kuracistoj Kukocki, rakonto en kiu la koncepto de libereco estas centra laŭ ĉiuj eblaj manieroj. La libroj de Ulitskaja estis tradukitaj al multaj lingvoj, inkluzive al Esperanto. Ŝia verkaro ankaŭ ricevis multajn premiojn, inkluzive de la rusa Premio Booker (''Ру́сский Бу́кер'', 2002), la [[Palmordeno (Francio)|Palmordeno de Francio]] (''Palmes Académiques'', 2003), la Ordeno de la artoj kaj de literaturo (''[[Ordre des Arts et des Lettres]],'' 2004) kaj la [[Man Booker-premio|Man Booker Internacia Premio]] (2009). * (1995) Soneĉka (''Сонечка)'' * (1996) Medea kaj ŝiaj filoj (''Медея и её дети)'' * (1997) La funebra festo (''Весёлые похороны)'' * (2001) La Kukockia Enigmo (''Казус Кукоцкого)'' * (2003) Virinaj mensogoj (''Сквозная линия)'' * (2003) Sincere via, Ŝurik (''Искренне ваш Шурик)'' * (2005) La homoj de nia caro (''Люди нашего царя'', Moskvo) * (2006) Daniel Stein, Interpretisto (''Даниэль Штайн, переводчик'', Moskvo) * (2010) Imago / La granda verda tendo (''Зелёный шатёр)'' * (2013) Infanaj jaroj 45-53. Kaj morgaŭ estos feliĉo (''Детство 45-53. А завтра будет счастье)'' * (2015) La ŝtuparo de Jakobo (Лестница Якова) * (2020) Nur plago (''Просто чума)'' === Tradukoj === La libroj de Lyudmila Ulitskaya estis tradukitaj en 25 lingvojn kaj ricevis plurajn internaciajn kaj rusajn literaturajn premiojn. ==== Esperanto ==== * ''[[Daniel Stein, interpretanto]]'' <ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9898 Daniel Stein, interpretanto] Libroservo de UEA</ref>(rusa originalo: ''Даниэль Штайн, переводчик''), romano kiu temas pri la [[holokaŭsto]] kaj la bezono je repaciĝo inter [[judismo]], [[kristanismo]] kaj [[Islamo]]. La romano estos interesa por ĉiu, kiu iel aŭ tiel serĉis propran identecon kaj penis interkompreniĝi kun homoj de aliaj kulturoj, vidpunktoj kaj kredoj<ref>(eo) Stanislav Belov, ''[https://sezonoj.ru/2022/08/recenzo-132/ Daniel Stein: Historio pri identeco kaj (mal)kompreno]'', [[La Ondo de Esperanto]], la 25-an de aŭgusto 2022.</ref>. Tiu libro estis nomumita por la [[Premio Booker|Premion Booker]] (''Man Booker Prize''). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} (en la rusa kun subtekstoj en la angla) [https://www.youtube.com/watch?v=SH0KC7sq-jg Ludmila Ulickaja: "Ĉiu milito estas kondamnita al venko", "Diru Gordejeva"] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ulickaja, Ludmila}} [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj tradukistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj tradukistoj]] [[Kategorio:Rusiaj scenaristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj scenaristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de Moskvo]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la mongola lingvo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca Palmordeno]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] toivaw1geqqycvpfgt8zj7z5xkxvzyp 0 794790 9488461 9112773 2026-10-05T09:28:20Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9488461 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra regiono |lando = Filipinoj |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = PH-03 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = PH-03 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Centra Luzono''' estas administra regiono en la [[Filipinoj]], servanta por organizi la 7 provincoj de la vastaj centraj ebenaĵoj de la insulo [[Luzono]] ([[hispane]] kaj [[tagaloge]] ''Luzon'', la plej granda insulo). La regiono enhavas la plej grandan ebenaĵon en la lando kaj produktas plejparto de la [[rizo]] de la lando, tial ĝi kromnomiĝas "[[rizo]]-deponejo de la Filipinoj". La provincoj estas: [[Aŭroro (provinco)|Aŭroro]] ([[hispane]] kaj nun [[filipine]]/[[tagaloge]] ''Aurora''), [[Bataano]] ([[hispane]] kaj [[tagaloge]] ''Bataan''), [[Bulakano]] ([[hispane]] kaj [[tagaloge]] ''Bulacan''), ''[[Nueva Ecija]]'' (origine [[hispane]] ''Nueva Écija'', nun [[filipine]]/[[tagaloge]]), [[Pampango]] ([[hispane]] kaj [[tagaloge]] ''Pampanga''), [[Tarlako]] ([[hispane]] kaj [[tagaloge]] ''Tarlac'') kaj [[Zambaloj]] ([[hispane]] kaj [[tagaloge]] ''Zambales''). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la regiono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Bildaro == <gallery widths="200" heights="150"> Zabali, Poblacion, Baler, Aurora, Philippines - panoramio (2).jpg|{{centre|[[Baler]] ([[Aŭroro (provinco)|Aŭroro]])}} 9822jfSaint Nicholas Tolentino Cathedral Cabanatuanfvf 06.JPG|{{centre|[[Cabanatuan]] (''[[Nueva Ecija]]'')}} Lumang Gapan Heritage Lane Houses 37.jpg|{{centre|[[Gapan]] (''Nueva Ecija'')}} SanFernandojf3016 33.JPG|centre|{{centre|[[San Fernando (Pampango)]]}} Bulacancapitoljf.JPG|{{centre|[[Malolos]] ([[Bulakano]])}} FvfTSU0081 20.JPG|{{centre|[[Tarlakurbo]] ([[Tarlako]])}} IbaCathedraljf9192 05.JPG|{{centre|[[Iba]] ([[Zambaloj]])}} </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * ''[[Manila Metro Rail Transit System]]'' * [[Nacia Parko Bataan]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Luzono]] [[Kategorio:Regionoj de la Filipinoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] lwgdn3m9m11d246ii827ma4raw6neyw 0 798704 9488326 8594809 2026-10-04T20:50:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''William Weber COBLENTZ''' (20a de Novembro, 1873 – 15a de Septembro, 1962) estis usona fizikisto elstara pro siaj kontribuoj al la [[Infraruĝa radiado|infraruĝa]] [[radiometrio]] kaj [[spektroskopio]].<ref>[https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.3057947 "Obituary: Willlam W. Coblentz".] Physics Today. 15 (12): 88. Dec 1962. doi:10.1063/1.3057947.</ref> Dum longa kaj fruktodona kariero, Coblentz faris multajn sciencajn kontribuojn kaj de pura kaj de aplika naturo. Bibliografioj pri lia laboro montras, ke li faris centojn da sciencaj publikaĵoj, prelegoj, kaj resumoj al li listigitaj.<ref>Meggers, William F. (1967). [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/coblentz-william-w.pdf William Weber Coblentz 1873–1962 (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303215436/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/coblentz-william-w.pdf |date=2016-03-03 }} Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences. New York: Columbia University Press. pp. 54–102.</ref> Li ricevis totalon de dek [[patento]]j dum sia vivodaŭro, el kiuj la unuaj estis ''US Patent 1,077,219'' por sunĉela invento por konverti [[sunlumo]]n en [[elektro]]n. Inter 1905 kaj 1908 William Coblentz publikigis la infraruĝajn [[spektro]]jn en [[mezurunuo]]j de [[ondolongo]] (mikrometroj) por kelkaj kemiaj komponaĵoj en ''Investigations of Infra-Red Spectra''.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qVUoHbyKbDsC&q=coblentz,+william+weber&pg=PP7 |title=Investigations of Infra-red Spectra: Part I, II |last=Coblentz |first=William Weber |date=1905 |publisher=[[Carnegie Institution of Washington]] }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/investigationsi01coblgoog |title=Investigations of Infra-red Spectra: Part III, IV |last=Coblentz |first=William Weber |date=1905 |publisher=Washington, D.C., Carnegie Institution of Washington |others=University of Michigan }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/investigationsof03coblrich |title=Investigations of Infra-red Spectra: Part V, VI, VII |last=Coblentz |first=William Weber |date=August 1905 |publisher=Washington, D.C. : Carnegie Institution of Washington |others=University of California Libraries }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Coblentz, William}} [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj astronomoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj]] orci0owqboii49t3cpsld9re8uad1al 0 802339 9488365 9147668 2026-10-04T23:30:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488365 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=20% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Zinka hidroksido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''Zn(OH)₂'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Zinc hydroxide 3D.png|280ra|Zinka hidroksido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Zinka hidroksido'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Zinka duhidroksido * Floroj de zinko * Ĉina blankaĵo<br />Zinka blankaĵo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=20427-58-1 20427-58-1]<br />[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=5263-02-5 5263-02-5]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7988510.html 7988510] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/254770269 254770269] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka solidaĵo |- |[[Molmaso]]||99,394g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||3,053 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/20427-58-1.html GuideChem]</ref><ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=20427-58-1 Chemical Book]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||288&nbsp;{{GdC|}} <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID7042516 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||661&nbsp;{{GdC|}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||Ne brulema |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Malmulte solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||329&nbsp;mg/kg (buŝe) <ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Handbook_of_Pharmaceutical_Salts_Propert/IvSEXUZUON8C?hl=en&gbpv=1&dq=zinc+hydroxide+ld50&pg=PA325&printsec=frontcover Handbook of Pharmaceutical Salts Properties, Selection, and Use]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}}{{GHS Piktogramo|08}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|317|332|334|341|350|360|372}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|201|260|280|284|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Zinka hidroksido'''</big> aŭ <big>'''duhidroksido de zinko'''</big> estas neorganika kombinaĵo apartenanta al la familio de la hidroksidoj, rezultanta el hidratagado de la '''zinka (II) oksido''' aŭ hidrolizo de '''zinkaj (II) saloj'''. Zinka (II) hidroksido estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Zinka (II) hidroksido prezentas zinkatomon ligitan al du hidroksilaj grupoj. Ĝi konsistas je 1 zinkatomo, 2 hidrogenatomoj, 2 oksigenatomoj kaj uzatas en kemiaj sintezoj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''zinka hidroksido''' per traktado de '''zinka oksido''' kun '''akvo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zinc oxide.png|Zinka oksido|150ra]] + [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>2[[Dosiero:Zinc hydroxide 3D.png|zinka hidroksido|190ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''zinka hidroksido''' per hidrolizo de la '''zinko''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zinc element 3D.png|zinka|90ra]]+2[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Zinc hydroxide 3D.png|zinka hidroksido|190ra]]+[[Dosiero:Hydrogen 3D.png|hidrogeno|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''zinka hidroksido''' per hidrolizo de la '''zinkan (II) kloridon''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zinc chloride 3D.png|Zinka klorido|120ra]] +2 [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Zinc hydroxide 3D.png|zinka hidroksido|190ra]]+2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''zinka oksido''' per senhidratigado de '''zinka hidroksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zinc hydroxide 3D.png|zinka hidroksido|190ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{200^oC}\, }</math>[[Dosiero:Zinc oxide.png|Zinka oksido|150ra]] + [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reakcio de '''zinka hidroksido''' kun '''klorida acido''' donante '''zinka klorido''' <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zinc hydroxide 3D.png|zinka hidroksido|120ra]] + 2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Zinc chloride 3D.png|Zinka klorido|120ra]] +2 [[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Hidroksido]]j == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Hidroksidoj]] l1y4y32ix6hk5wj937ujitf7dvuo72a 0 807600 9488366 9463143 2026-10-04T23:32:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488366 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Zirkonia (III) klorido|Zirkonia (IV) klorido|Zirkonia (IV) hidroksido}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Zirkonia (II) klorido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''ZrCl₂'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Zirconium (II) chloride 2D.png|300ra|Zirkonia (II) klorido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Zirkonia (II) klorido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Zirconium (II) chloride 3D.png|300ra|Zirkonia (II) klorido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Zirkonia (II) klorido'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13762-26-0 13762-26-0]<br /> |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/381121535 381121535] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blu-nigraj kristaloj<ref>[http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=8425 Chemister]</ref> |- |[[Molmaso]]||162,1294g mol⁻¹<ref>[https://haz-map.com/Agents/8473?referer=BrowseByAlphabet&return_url=%2FAgents%2F(BrowseByAlphabet)%2FZ Haz Map]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Denseco]]||3,6 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/13762-26-0.html GuideChem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||772&nbsp;{{GdC|}} <ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=13762-26-0 Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||1292&nbsp;{{GdC|}} <ref>[https://www.chembk.com/en/cas/13762-26-0 Chembk]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:reakcias |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||655&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|07|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|301+311+331|301|311|315|318|331|400|410}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|270|271|273|280|301+316|302+352|304+340|305+354+338|316|317|321|330|332+317|361+364|362+364|391|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Zirkonia (II) klorido'''</big> aŭ <big>'''duklorido de zirkonio'''</big> estas neorganika kombinaĵo apartenanta al la familio de la kloridoj, rezultanta el interagado de la '''zirkonia duhidroksido''' kaj '''klorida acido'''. Zirkonia (II) klorido estas blu-nigraj kristaloj kiuj reakcias kun akvo. Zirkonia (II) klorido prezentas du klorajn jonojn ligitajn al zirkoniatomo. Ĝi konsistas je 1 zirkoniatomo, 2 kloratomoj, kaj uzatas en kemiaj sintezoj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''zirkonia (II) klorido''' per traktado de '''zirkonia (II) sulfido''' kun '''klorida acido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zirconium (II) sulfide 3D.png|zirkonia (II) sulfido|200ra]] + 2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Zirconium (II) chloride 3D.png|zirkonia (II) klorido|200ra]] + [[Dosiero:Hydrogen sulfide 3D.png|sulfida acido|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''zirkonia (II) klorido''' per traktado de '''zirkonio''' kun '''kloro''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zirconium element.png|zirkonio|80ra]] + [[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Zirconium (II) chloride 3D.png|zirkonia (II) klorido|200ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''zirkonia (II) klorido''' per traktado de '''klorida acido''' kun '''zirkonia (II) karbonato''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zirconium (II) carbonate 3D.png|zirkonia (II) karbonato|180ra]] + 2 [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Zirconium (II) chloride 3D.png|zirkonia (II) klorido|200ra]] + [[Dosiero:Carbon dioxide 3D ball.png|karbona duoksido|70ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''zirkonia (II) klorido''' per traktado de '''klorida acido''' kun '''zirkonia (II) oksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Zirconium (II) oxide 3D.png|zirkonia (II) oksido|120ra]] +2 [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Zirconium (II) chloride 3D.png|zirkonia (II) klorido|200ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Klorido]]j == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Kloridoj]] avp40jxpliyxna2pmp00o75r5ogj33h 0 808264 9488094 9337523 2026-10-04T12:53:37Z Sj1mor 12103 9488094 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kastelo | Nomo = Kastelo de Pilis | Alternativa nomo = | Dosiero = Pilis - Palace.jpg | Priskribo = Aerfoto pri la kastelo en Pilis | Situo = [[Pilis]] | Konstruita = ĉirkaŭ 1710 aŭ 1720 | Stilo = [[baroko]] | Rekonstruita = | Latitudo = |47|17|09| | Longitudo = |19|32|49| | Regiono-ISO = HU | Situo sur mapo2 = | Zomo = 13 | TTT = }} La '''[[kastelo]] de [[Pilis]]''' (konata ankaŭ pri la iamaj posedantoj '''Kastelo de Beleznay–Nyáry''') estas [[baroko|baroka]] [[historia monumento]] en [[Hungario]], en [[urbo]] [[Pilis]]. == Historio == En tiu loko la familio Beleznay konstruis barokan imponan kastelon en la unua duono de la [[18-a jarcento]]. Menciindas 2 [[gasto]]j: [[Maria Tereza de Aŭstrio]] (samtempe hungara reĝo) kaj [[József Kármán]]. En nekonata jaro la familio Nyáry [njAri] aĉetis ĝin. En [[1944]] la kastelo estis armea [[hospitalo]] de la [[Ruĝa Armeo]]. Iom poste [[Hungario]] ŝtatigis la [[konstruaĵo]]n, poste ĝi estis fraŭlina [[internulejo]], pli poste edukejo, nuntempe [[bazlernejo]] kun internato. == Konstruaĵo == La unuetaĝa kastelo situas sola en granda [[parko]]. La konstruaĵo formas U-[[majusklo]]n. Inter la teretaĝaj [[alo]]j meze situas la unuetaĝa ĉefparto. Ĉe renkontiĝo de la aloj kaj ĉefparto po unu kvadrataj [[turo]]j altiĝas. La turpintoj estas bulboformaj. La aloj kun la ĉefparto limas internan [[korto]]n. Iam en la dekstra alo loĝis la servistoj, en la maldekstra alo estis la [[stalo]]j, nuntempe tie estas la [[kuirejo]] kun manĝejo kaj administrejo. == Parko == Krom la menciita kastelo estas ankaŭ 3 artefaritaj [[lago]]j. El ili en du meze estas insuletoj. En la parko estas ankaŭ [[domo]] (kvazaŭ [[maŭzoleo]]), kie kuŝis la iamaj kastelposedantoj. == Fontoj == * [https://kirandulastervezo.hu/latnivalo/pilis/beleznay-nyary-kastely hungare kun foto] * [http://www.pestmegye.hu/ertektar/3781-beleznay-nyary-kastely-pilis hungare kun fotoj] * [https://www.pilis.hu/index.php?mid=1141 hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230115114704/https://www.pilis.hu/index.php?mid=1141 |date=2023-01-15 }} * [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/7224 hungare kun fotoj] {{Unua}} [[Kategorio:Kasteloj en Hungario|Pilis]] [[Kategorio:Pilis]] kbm8d5ccgz7morc3lgp3gdq26on1uxc 0 813489 9488417 9258673 2026-10-05T04:39:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} [[Dosiero:All_That_Heaven_Allows_(1955)_-_trailer.webm|eta|La antaŭfilmo por la filmo]] '''Ĉio, kion la ĉielo permesas''' (angle: '''All That Heaven Allows''') estas usona [[Amafera filmo|romantika]] [[drama filmo]] de [[1955]] reĝisorita de [[Douglas Sirk]] kun [[Jane Wyman]] kaj [[Rock Hudson]] kiuj aperis jaron antaŭe en la filmo ''[[The Wonderful Madness]]'', ankaŭ reĝisorita de Sirk kiu specialiĝis pri reĝisorado de [[Melodramo|melodramaj]] filmoj. La [[scenaro]] baziĝis sur la samnoma [[romano]] verkita de Edna kaj Harry Lee. La intrigo temas pri [[amafero]] inter riĉa kaj maljuna [[Vidvoj kaj vidvinoj|vidvino]] kaj [[Ĝardenado|ĝardenisto]] pli juna ol ŝi. [[Jane Wyman]] estis tiam 38-jaraĝa kaj [[Rock Hudson]] estis 30-jaraĝa. En [[1995]], la filmo estis selektita por konservado en la [[National Film Registry|Nacia Filmarkivo de Usono]] ĉe la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de Kongreso]] por esti de kultura, historia kaj estetika graveco. == Intriga resumo == Carrie Scott ([[Jane Wyman]]) estas riĉa [[Vidvoj kaj vidvinoj|vidvino]] kiu loĝas en urbeto en [[Nov-Anglio]]. Ŝi havas du plenkreskajn infanojn: Ned (William Reynolds) kaj Kate (Gloria Talbot). Ŝi fermas sin en sia domo plejofte kaj ŝia proksima amiko Sara ([[Agnes Moorehead]]) provas devigi ŝin al eventoj en la loka [[kamparoklubo]]. La pli maljuna familia amiko Harvey (Conrad Nigel) svatas ŝin kaj proponas geedziĝon sed ŝi rifuzas. Ron Kirby ([[Rock Hudson]]), bela juna fraŭlo, laboras en ŝia ĝardeno. Li enamiĝas al ŝi kaj prenas ŝin por viziti sian [[Arbokultivejo|kultivejo]]n kaj prezentas ŝin al siaj amikoj Mick (Charles Drake) kaj Alida (Virginia Gray). Carrie estas imponita de la simplaj homoj en la vilaĝo kaj enamiĝas al Ron malgraŭ aĝaj kaj klasaj diferencoj inter ili. Ron svatas al Carrie, proponas nupton kaj ŝi akceptas. En la urbeto oni komencas klaĉi pri ili, kvazaŭ Ron provas transpreni la riĉecon de Carrie. Ŝiaj infanoj ankaŭ suferas de tio kaj kiam ŝi informas ilin pri sia decido ili forte kontraŭas. Carrie ne povas elteni la mensan premon kaj informas al Ron ke ŝi decidis nuligi iliajn [[Fianĉiĝo|fianĉiĝon]]. Ron akceptas tion kun malĝojo kaj Carrie daŭre vivas sole en sia domo post kiam ŝiaj infanoj forlasis la domon, ĉiun al siaj propraj okupoj. Carrie restas sola hejme, ne povintas elteni la situacion kaj veturas al la domo de Ron en [[Neĝo|neĝa]] tago, sed post kiam ŝi alvenas tie ŝi bedaŭras sian decidon, reeniras sian aŭton kaj forlasas la kultivejon. Ron rimarkas ŝin, kuras direkte al ŝi sed falas de granda alteco, ricevas [[cerbokomocio]]n kaj perdas [[konscio]]n. Alida informas tion al Carrie kiu rapidas al la sceno kaj trovas Ron en lia domo senkonscia. Ŝi alproksimiĝas al li kaj tiam li malfermas la okulojn, rekonas ŝin kaj ŝi alproksimiĝas al li kaj informas lin, ke ŝi nun revenis hejmen. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb titolo|0047811|All That Heaven Allows}} * {{Amg titolo|83484|All That Heaven Allows}} * [https://www.tcm.com/tcmdb/title/83484/enwp All That Heaven Allows] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe la TCM Movie Database * {{AFI titolo|51424}} * [https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/dvd-of-the-week-all-that-heaven-allows Revizio de Ricard Brody ĉe La Nova Yorker] * ''Ĉio, kion la ĉielo permesas'' eseon de Daniel Eagan en la Usona Filma Heredaĵo: La Aŭtoritata Gvidilo al la Famaj Filmoj en la Nacia Filmo Registry, A&C Black, 2010 {{ISBN|0826429777}} , paĝoj 509-509 [https://www.google.com/books/edition/_/deq3xI8OmCkC?hl=en] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj de Universal Pictures]] [[Kategorio:Filmoj pri diskriminacio]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1955]] m7frepfi1u0kuu9uukq2hv50cl0h0ph 0 815828 9488166 8994418 2026-10-04T14:17:01Z Roberto 609 9488166 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Hauts-de-France}} | titolo de administra unuo1 = Antaŭa regiono | administra unuo1 = {{Nordo-Kaleza Markolo}} | titolo de administra unuo2 = Historia pejzaĝo | administra unuo2 = [[Graflando Henegovio]] | departemento = {{Nord}} | arondismento = [[arondismento Valenciennes|Valenciennes]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-59 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' <!--- prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|?}}] ---> estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]], kiu apartenas al la historia regiono [[Graflando Henegovio|Henegovio]] (france ''Hainaut'' respektive [[flandre]] Henegouwen), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la [[Reĝlando Belgio]], sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi [[Komunumoj de Nord|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Nord]]'' [{{IFA|nɔʁ}}] ([[okcidentflandre]] ''Noorderdepartement''), en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] (prononco [{{IFA|o d<small>^(ə)</small>ˈfʁɑ̃s}}], laŭvorte "supraĵo de Francio" [[pikarde]] ''Heuts-d'Franche'') kaj en la antaŭa regiono [[Nordo-Kaleza Markolo]] (france ''Nord-Pas-de-Calais'' {{prononco|nor pa d' kale'}}, nederlande/flandre ''Noord-Nauw van Calais''). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Valenciennes|Valenciennes]]'' ([[france]] ''Arrondissement de Valenciennes'', [[okcidentflandre]] ''Arroundissement Valencyn''), kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. ==Lokaj Esperantisto== *[[Odile Florent]] <!-- [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika kirko}}]] --> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Nord]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) <br/> [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|centra|300ra|{{centre|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj}}]] {{Projektoj}} {{departemento Norda}} {{ĝermo|Francio}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Nord]] lfy4jo2whc36tml2lovq89ay7eoyrm8 0 827094 9488346 9344273 2026-10-04T21:53:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Xiaomi''' (en la [[Simpligita ĉina skribo|ĉina]] :'''小米''', [[pinjino]] : '''Xiǎomǐ''', elparolo: {{IFA|[ɕjǎu.mì]}}) estas [[Ĉinio|ĉina]] elektronika kompanio situanta en la ĉefurbo [[Pekino]]. Xiaomi, kiu superis [[Apple]] en la vendado de [[saĝtelefono]]j dum [[2020]], estas la tria plej granda fabrikanto de saĝtelefonoj en la mondo (post [[Huawei]] kaj [[Samsung]]) kaj unu el la plej grandaj elektronikaj kompanioj en Ĉinio. Ĝi dizajnas, disvolvas kaj surmerkatigas saĝtelefonojn, aplikojn kaj elektronikajn produktojn. Inter ĝiaj produktoj: saĝtelevidiloj, streamers, ekstremaj fotiloj, hejma [[aerpurigilo]], akvofiltrilo, saĝŝuoj, saĝbraceleto por ekzercado, rezerva [[pilo]] kaj portebla [[ŝargilo]]. Unu el la plej elstaraj evoluoj de Xiaomi estas la operaciumo bazita en Android- MIUI. Aktuale en 2018, La firmao havas pli ol 16,000 dungitojn, plejparte en Ĉinio, [[Malajzio]] kaj [[Singapuro]]. Ĝi ekspansiiĝas al aliaj landoj kiel [[Barato]], [[Indonezio]], [[Filipinoj]] kaj [[Brazilo]]. Fine de decembro 2014, Xiaomi fariĝis la plej valora starto en la mondo post ricevi 1,1 miliardojn da dolaroj de investantoj, igante ĝian merkatan valoron pli ol 46 miliardojn da dolaroj. En [[julio]] [[2018]], ĝiaj akcioj unue estis ofertitaj en la Honkonga Borso. Xiaomi estis inkluzivita en "[[listo|nigra listo]]" de kompanioj, en kiuj [[usonanoj]] estis malpermesitaj investi en la lastaj tagoj de la oficperiodo de la [[Prezidanto de Usono]] [[Donald Trump]], la kialo estas ĝiaj ligoj al la [[Popola Liberiga Armeo|ĉina armeo]]. Apud ĝi, aliaj [[Ĉinio|ĉinaj]] teknologiaj kompanioj ([[Huawei]], [[TikTok]], [[ByteDance]], [[AliPay]] de la [[Alibaba Group|Alibaba Grupo]], VMate, CamScanner) estis aldonitaj al la bojkota listo. Malgraŭ tio, Xiaomi neis havi ajnan ligon al la ĉina militistaro, arkivis proceson kontraŭ la usona registaro, kaj ricevis provizoran malliberigo-ordonon en marto [[2021]]. == Amaskomunika bildigo == Xiaomi estis komparita kun la usona korporacio [[Apple]], ĉar recenzistoj trovis, ke kelkaj el la telefonoj kaj tablojdoj de Xiaomi estas similaj laŭ aspekto al tiuj de Apple. Krome, la merkatika strategio de Xiaomi foje estas priskribita kiel "rajdi sur la dorso" de la stilo de Apple. Laŭ raportoj, leginte libron pri [[Steve Jobs]] en la universitato, Xiaomi-prezidanto kaj ĉefoficisto Lei Jun zorge kultivis la bildigon de Steve Jobs, inkluzive de [[ĝinzo]], malhelaj ĉemizoj kaj la anoncstilo de Jobs en antaŭaj produktaj anoncoj de Xiaomi <ref>{{Cite web|url=http://efytimes.com/e1/fullnews.asp?edid=107847|title=Meet The 'Steve Jobs' Of China|publisher=Efytimes.com|date=5 June 2013|author=Atithya Amaresh|access-date=22 September 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928025423/http://efytimes.com/e1/fullnews.asp?edid=107847|archive-date=28 September 2013}}</ref><ref name="nytimes1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/06/05/business/global/in-china-an-empire-built-by-aping-apple.html|title=In China an Empire Built by Aping Apple|date=5 June 2013|work=[[The New York Times]]|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206112358/http://www.nytimes.com/2013/06/05/business/global/in-china-an-empire-built-by-aping-apple.html|archive-date=6 February 2017|url-status=live}}</ref>. En 2012 oni asertis, ke la kompanio falsis la [[filozofio]]n kaj pensmanieron de [[Apple]] <ref name="Amadeo">{{Cite web|url=https://arstechnica.com/gadgets/2014/08/xiaomi-mi4-review-chinas-iphone-killer-is-unoriginal-but-amazing/|title=Xiaomi Mi4 review: China's iPhone killer is unoriginal but amazing|first=Ron|last=Amadeo|website=[[Ars Technica]]|date=24 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218052735/http://arstechnica.com/gadgets/2014/08/xiaomi-mi4-review-chinas-iphone-killer-is-unoriginal-but-amazing/|archive-date=18 February 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mashable.com/archive/xiaomi-mi-pad|title=Xiaomi's Mi Pad Is Almost a Spitting Image of the iPad|date=14 May 2014|work=[[Mashable]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812095807/http://mashable.com/2014/05/15/xiaomi-mi-pad/|archive-date=12 August 2014|url-status=live}}</ref>. En 2013, kritikistoj diskutis kiom multe da la produktoj de Xiaomi estis novigaj, kaj kiom multe da ilia novigado estis nur vere bona PR <ref name="Imitation">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/technology/challenging-apple-by-imitation.html|title=Challenging Apple by Imitation|work=[[The New York Times]]|date=29 October 2012|first=Sue-Lin|last=Wong|url-access=limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507214352/http://www.nytimes.com/2012/10/29/technology/challenging-apple-by-imitation.html|archive-date=7 May 2013}}</ref>. Aliaj atentigas, ke kvankam ekzistas similecoj al Apple, la kapablo personecigi la programaron surbaze de uzantpreferoj uzante la Android-operaciumon de Google distingas Xiaomi de Apple <ref>{{cite news|url=https://www.techinasia.com/york-times-xiaomi-wrong|title=The New York Times Gets Xiaomi Way, Way Wrong|work=[[Tech in Asia]]|date=10 June 2013|first=C.|last=Custer|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130905201120/http://www.techinasia.com/york-times-xiaomi-wrong/|archive-date=5 September 2013}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=9 February 2022|title=Xiaomi is transforming into a high-end smartphone brand to compete with Apple|url=https://kr-asia.com/xiaomi-is-transforming-into-a-high-end-smartphone-brand-to-compete-with-apple|access-date=10 February 2022|website=KrASIA|language=en|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210052911/https://kr-asia.com/xiaomi-is-transforming-into-a-high-end-smartphone-brand-to-compete-with-apple|url-status=live}}</ref>. == Saĝtelefonoj kaj tabulkomputiloj == La kompanio havas plurajn seriojn da inteligentaj telefonoj, kiuj ĉiuj kuras Android, sur kiuj estas instalita [[MIUI]], la [[ROM por Android|ROM]] evoluigita de Xiaomi. La serio Mi funkcias puran Android sen MIUI. === Mi A === Serio de saĝtelefonoj, kiuj estis anoncitaj en 2017 kaj prizorgas [[אנדרואיד One|Android One]] evoluigitan de Google, kaj inkluzivas la Android-operaciumon sen iuj aldonaĵoj de la fabrikanto, kiel MIUI. === Redmi === La rabatita saĝtelefona serio. Aparatoj en la serio kun granda ekrano nomiĝas Redmi Note. La plej novaj aparatoj lanĉitaj en ĉi tiu serio estas la serio Redmi Note 12, ĝis la fino de 2022. === Poco === La saĝtelefono [[Pocophone F1]], la unua saĝtelefono farita de [[POCO (firmao)|POCO]], estis lanĉita en Israelo la 29-an de aŭgusto 2018, kun specifoj de ĉefa aparato (Snapdragon 845, vizaĝrekono, 6,18 coloj, 20 kaj 12 megapiksela fotilo) kaj prezo de 1 500 NIS.. === Mi === La plej elstaraj aparatoj de la kompanio, la aparatoj Mi2s, Mi3, Mi4, Mi4c havis grandan sukceson en Ĉinio kaj eksterlande. Ĉi tiuj aparatoj havas specifojn de ĉefaj aparatoj, kaj estas venditaj je prezoj signife pli malmultekostaj ol tiuj de siaj konkurantoj. La aparato Mi 5 konkuras rekte kun la Galaxy 7 de Samsung kaj la G5 de LG <ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/10880495/How-can-Xiaomi-sell-its-phones-so-cheaply.html|title=How can Xiaomi sell its phones so cheaply?|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=6 June 2014|location=London|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618155200/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/10880495/How-can-Xiaomi-sell-its-phones-so-cheaply.html|archive-date=18 June 2014}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140618155200/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/10880495/How-can-Xiaomi-sell-its-phones-so-cheaply.html |date=2014-06-18 }}</ref>. En la bildoj vi povas vidi la ĉefan aparaton Mi5 kun la interfaco [[MIUI]] 7. La aparato venas kun la procesoro [[snapdragon|Snapdragon]] 820 de [[Qualcomm]], ekrano de 5,15 coloj, 3/4 GB da RAM kaj 32/64/128 gigabajtoj por stokado. En majo 2016, la firmao anoncis la Mi max-aparaton kun grandega 6.44-cola ekrano kaj altnivelaj specifoj. En oktobro, la kompanio anoncis la Mi-miksaĵon, la aparaton kun 92% utiligo de la ekrano de la surfaco de la aparato, unu el la plej bonaj en la mondo. La aparato inkluzivas altnivelajn specifojn kaj ĝisdatigitan version, kiu inkluzivas 18-karatan oran tegaĵon. En februaro 2017, la kompanio anoncis la Mi 5c, kiu enhavis la unuan procesoron evoluigitan de Xiaomi-Surge S1 kaj fakte estis la unua aparato de Xiaomi por 2017. La Mi5c ofertas plenan metalan strukturon kiel la Mi5s, kvankam ĝi estas antaŭulo al la Mi 5 kiu ofertis preskaŭ plenan vitran strukturon. === Mi Note === La altnivela aparato-serio de la firmao. En oktobro 2016, Xiaomi anoncis la Mi Note 2, la aparaton kun kurbaj randoj kaj dezajno rememoriga pri la Galaxy Note 7. La aparato venas kun la procesoro Snapdragon 821 kaj ekrano de 5,7'. === Mi Play === Serio de saĝtelefonoj desegnitaj por la juna merkato, anoncitaj la 24-an de decembro 2018. === Mi Pad === Serio de tablojdoj, kiuj venas en du versioj: la Android-versio (al kiu la [[MIUI]] interfaco estas alfiksita) kaj la versio funkcianta [[Windows 10]]. == Aliaj produktoj == [[Dosiero:Yi_Action_Camera.jpg|eta|La ekstrema fotilo]] La firmao havas tri specojn de fotiloj: sekurecfotiloj, ekstremaj fotiloj, kaj aŭtofotiloj. Ili ĉiuj estas importitaj al Israelo sub la marko XiaoYi aŭ Yi mallonge. === Ekzervadaj braceletoj === [[Dosiero:Mi_Band_1s.jpg|eta|Mi Band 1S]] '''Mi Band''' estas la serio de taŭgecaj braceletoj de la firmao (kompara tablo ĉe la fundo). La unua produkto en tiu serio estis sciigita en aŭgusto 2014, sub la nomo Mi Band 1. La produkto konsistas el silikona strio kun minimumisma dezajno, en kiu la sensilo mem estas kunvenita. La sensilo mem, kiu estas la ĉefa komponanto de la produkto, estis desegnita kiel longforma kapsulo, kun tuŝsurfaco farita el aluminio kun mata finaĵo kaj 3 LED-lumoj integritaj sur ĝi, ĉi tiuj lumoj estas ĉefe uzataj por montri la progreson de la uzanto en rilato al la celo, kiun li fiksis. Ankaŭ ĉi tiu komponanto enhavas movan sensilon por kalkuli paŝojn, kiu estas uzata por kontroli fizikan aktivecon kaj pli. La braceleto interfacas kun la saĝtelefono uzante Bluetooth-bazitan sendratan komunikan protokolon kaj avertas pri envenantaj vokoj, mesaĝoj, ktp. Ĉi tiuj funkcioj varias laŭ la operaciumo de la saĝtelefono. La braceleto havis du rimarkindajn avantaĝojn. Unu estas la longa funkcitempo, ĝis ĉirkaŭ 30 tagoj de uzo, kompare kun mezumo de unu tago de uzo por la saĝaj horloĝoj kiuj ekzistas nuntempe kaj ĝis pluraj tagoj de uzo por la taŭgecaj braceletoj.↵La dua avantaĝo estas la prezo. , la unua produkto en la serio estis prezentita kun prezetikedo de malpli ol 20 dolaroj. En 2015, la kompanio lanĉis la sekvan generacion de la taŭgeca braceleto sub la nomo Mi Band 1S - Pulse, ĉi tiu modelo enhavis ĉiujn funkciojn de la unua modelo, krom ili, ĝi inkludis korfrekventan monitoron kiu montris la korfrekvencon de la datumoj de la uzanto helpe de akompana apo por saĝtelefonoj <ref>{{Cite web|url=https://www.displaydaily.com/article/press-releases/the-china-smartphone-market-picks-up-slightly-in-2014q4-idc-reports|title=The China Smartphone Market Picks Up Slightly in 2014Q4, IDC Reports|date=17 February 2015|publisher=IDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217221541/http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prHK25437515|archive-date=17 February 2015|url-status=live}}</ref>. Ĉi tiu braceleto ankaŭ havas la elstaran avantaĝon de longa funkcitempo, de ĝis 30 tagoj de uzo ĝis la aparato devas esti ŝargita, kaj ankaŭ allogan prezon de malpli ol 20 dolaroj. En junio 2016, la kompanio lanĉis la trian generacion konatan kiel Mi Band 2, en ĉi tiu modelo estis gravaj ŝanĝoj, komencante per la aldono de kostefika 0,42-cola OLED-ekrano kaj finiĝante kun la restrukturado de la bando, kiu ankaŭ estis etendita. La funkcitempo por la tria modelo en la serio estis mallongigita al 20 tagoj de uzo, dum la prezo ankoraŭ restis alloga kaj la produkto estis prezentita je prezo de malpli ol 30 dolaroj en Ĉinio. La serioj de taŭgecaj braceletoj de la firmao estas tute imuna al [[akvo]] kaj [[polvo]] al la IP67 normo, kiu ebligas al la uzanto eksponiĝon al akvo (sen [[plonĝado]] al profundo) kaj al polvo. === Kompara tabelo inter la produktaj serioj de porteblaj braceletoj === {| class="wikitable" !trajto/modelo !Mi Band !Mi Band 1S !Mi Band 2 |- |Lanĉjaro |2014 |2015 |2016 |- |Pedometro |V |V |V |- |pulsmezurilo | |V PPG |V PPG |- |Ekrano de ekrano | | |V 0,42 coloj OLED |- |vibrado |V |V |V |- |Standby tempo |ĝis ĉirkaŭ 30 tagoj |ĝis ĉirkaŭ 30 tagoj |ĝis ĉirkaŭ 20 tagoj |- |kuirilaro |45 miliamperoj Litia polimero |45 miliamperoj Litia polimero |70 miliamperoj Litia polimero |- |Rezisto al akvo kaj polvo (norma) |IP-67 |IP-67 |IP-67 |- |bluetooth |4.0 |4.0 |4.0 |- |Subteno de operaciumoj |ios 7 kaj supre android 4.4 kaj supre |ios 7 kaj supre android 4.4 kaj supre |ios 7 kaj supre android 4.4 kaj supre |} === Produktoj por la saĝa hejmo === [[Dosiero:MiHomeTempleMallHongKong.jpg|eta|Mi-Home vendejo kun la nova emblemo]] Xiaomi havas vicon de [[Domotiko|saĝhejmaj]] produktoj, fabrikitaj de triaparta fabrikisto aligita kun Xiaomi. La produktoj komunikas kaj interagadas unu kun la alia per la apleto Mi Home. Inter la produktoj vi povas trovi [[Sangopremo|sangopremon]] monitoron, [[aerpurigilo|aerpurigilon]], saĝpesilon, akvopurigilon, robotajn [[Polvosuĉilo|polvosuĉilojn]], [[saĝseruro|saĝseruron]] kaj pli. === MIUI === [[Dosiero:New_color_logo_of_MIUI.png|eta]] La [[MIUI]] estas uzantinterfaco (en la profesia lingvo nomita " [[ROM por Android|ROM]] ") evoluigita de Xiaomi surbaze de [[Android]]. MIUI estas tre simila al la [[IOS]] interfaco de [[Apple]] parte ĉar ĝi ne inkluzivas aplikan tirkeston kaj ĉiuj aplikaĵoj aperas sur la hejmaj ekranoj. Komencante kun la versio 12 de la interfaco, ekzistas ankaŭ la opcio de app tirkesto, simila al Android-bazitaj operaciumoj. La MIUI inkluzivas multajn aplikojn evoluigitajn de Xiaomi, inkluzive de muzikaplikoj, kalkulilo, strekkodskanilo, permessistemo por aplikoj (eĉ antaŭ ol la opcio estis aldonita defaŭlte en Android 6), virusskanilo, saĝtelefona purigilo, FM. radio, galerio, fotilo, not-aplikaĵo, nuba apleto (per kiu vi povas konservi fotojn, notojn, mesaĝojn ktp.), kompason, registrilon, la vetero kaj pli. La MIUI venas defaŭlte en [[Saĝtelefono|saĝtelefonoj]] fabrikitaj de Xiaomi, ĝi povas esti instalita sur granda nombro da aparatoj de malsamaj kompanioj kaj estas disponebla por elŝuto en la [https://en.miui.com/ oficiala retejo] de la kompanio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinaj varomarkoj]] [[Kategorio:Telekomunikado en Ĉinio]] [[Kategorio:Elektronikaj firmaoj]] n48gu21hlpu7ieih6baq0hu4hii1j1u 0 831040 9488415 9364771 2026-10-05T04:37:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488415 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto |dungitaro=2 milionoj }} La '''Ĉinia Fervojara Kompanio''', oficiale la '''Ŝtata Fervoja Kompanio de Ĉinio, Ltd.''' ([[Nordĉina dialektaro|mandarene]] :'''中國國家鐵路集團''', aŭ '''国铁國鐵'''), surmerkatigita en okcidentaj landoj kiel {{lang-en|'''China Railway'''}} aŭ akronime '''CR''') estas ŝtata firmao respondeca por transportaj servoj sur la fervojoj en la popola respubliko de Ĉinio <ref>{{Cite web|date=2020-04-04|title=China Railway|url=http://www.china-railway.com.cn/english/about/aboutUs/|archive-url=https://archive.today/20221103213212/http://www.china-railway.com.cn/english/about/aboutUs/|archive-date=2022-11-03|access-date=2022-11-03|website=www.china-railway.com.cn}}</ref>. La firmao estas ŝtata industria entrepreno establita sub la " Leĝo pri posedo de Industriaj Kompanioj " kaj la Financministerio agas nome de la [[Ŝtata Konsilio de la Popola Respubliko Ĉinio|Ŝtata Konsilio]] kiel la [[Akcio|akciulo]]-posedanto, do la kompanio efektive estas subigita al la [[Financministerio de Ĉinio|Ĉina Financministerio]] <ref>{{Cite web|url=http://www.nra.gov.cn/|title=国家铁路局|website=www.nra.gov.cn|accessdate=2017-03-09}}</ref>. Antaŭe la firmao estis parto de la antaŭa Ministerio de Fervojoj. La Ĉina Fervoja Kompanio funkciigas pasaĝerajn kaj ŝarĝajn transportajn servojn pere de 21 filiaj kompanioj. Ĉinio havas ampleksan sistemon de fervojoj kaj reto de ekstremrapidaj trajnoj tra la tuta lando. Antaŭ tio, Ĉinia Fervojara Kompanio havis propran fervojan [[Polico|policon]], [[Prokuroro|prokuroron]] kaj sendependan [[Kortumo|kortumon]], kiuj plenumis leĝojn pri fervoja transporto. Nuntempe, la policejo de la fervojo daŭre estas sub la kontrolo de la firmao, sed la pozicio de la polico estas kiel ŝtatservo de la [[Ministerio pri Publika Sekureco de Ĉinio]], kvankam ili daŭre estas pagitaj kaj administritaj fare de la fervoja kompanio mem. == Historio == En la jaroj 2013-2019, la fervoja industrio estis administrita de la Ĉina Fervojista Korporacio, kiu estis subigita al la [[Ministerio pri Fervojoj de Popola Respubliko Ĉinio]], kiu administris fervojan transportadon de [[1954]] ĝis ĝia dissolvo en [[2013]] <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-railway-idUSKCN1TJ09N|title=China renames, restructures railway corporation in reform push|date=2019-06-18|work=Reuters|access-date=2019-06-18|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/fortune/2019-06/18/c_1124638370.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618055339/http://www.xinhuanet.com/fortune/2019-06/18/c_1124638370.htm|url-status=dead|archive-date=18 June 2019|title=中国国家铁路集团有限公司在京挂牌成立|last=樊|first=曦|date=2019-06-18|website=Xinhuanet|publisher=Xinhua News Agency|language=zh}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190618055339/http://www.xinhuanet.com/fortune/2019-06/18/c_1124638370.htm |date=2019-06-18 }}</ref>. La Ĉina Fervoja Kompanio estis reorganizita la 18-an de junio 2019 kiel la Ŝtata Fervoja Kompanio Ltd., submetita al la leĝoj pri kompanioj de Ĉinio, anstataŭ al la Leĝo pri Posedo de Industria Kompanio, tio signifas, ke la Financa Ministerio agas kiel investanto nome de la ŝtato. kaj la firmao estas gvidita fare de estraro de direktoroj kaj manaĝeroj elektitaj fare de la estraro de direktoroj <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-railway-idUSKCN1TJ09N|title=China renames, restructures railway corporation in reform push|date=2019-06-18|work=Reuters|access-date=2019-06-18|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/fortune/2019-06/18/c_1124638370.htm|title=中国国家铁路集团有限公司在京挂牌成立|last=樊|first=曦|authorlink=|date=2019-06-18|website=Xinhuanet|publisher=Xinhua News Agency|language=zh|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190618055339/http://www.xinhuanet.com/fortune/2019-06/18/c_1124638370.htm|archivedate=2019-06-18|accessdate=}}</ref>. == Logoo == La emblemo de la Ĉinia Fervojara Kompanio estis dezajnita fare de Chen Yuchang kaj oficiale adoptita la 22-an de januaro 1950. La tuta emblemo reprezentas la fronton de [[lokomotivo]]. La supra parto de la emblemo reprezentas la ĉinan karakteron dum la subaĵo reprezentas la transversan surfacon de [[balustrado]]. La signifo de la emblemo estas, ke la fervojo de Ĉinio apartenas al ĝia popolo <ref>{{Cite web|last=|url=http://blog.sina.com.cn/s/blog_4b6b43b00101g8g5.html|title=中国铁路标志的设计者——陈玉昶 60年前的标志还是这么简洁、漂亮！_刘逸设计_新浪博客|publisher=Blog.sina.com.cn|date=2013-03-13|accessdate=2015-07-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rologo.com/china-railway-logo-designer.html|title=Rologo 标志共和国 &#124; 专注于Logo的网站_Logo设计_Logo欣赏 » 中国铁路标志的设计者——陈玉昶|publisher=Rologo.com|date=|accessdate=2015-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151125215940/http://www.rologo.com/china-railway-logo-designer.html|archivedate=2015-11-25}}</ref><ref>[http://wap.cnki.net/qikan-TDZS199606026.html 路徽的来历].</ref>. La emblemo "CR" estas ilustrita sur la trajnoj kune kun la emblemo de Ĉina Fervoja Kompanio. == Filiaj kompanioj == [[Dosiero:CR_region.svg|maldekstre|eta|250x250ra|Mapo de servareoj de Ĉinia Fervojara Kompanio <ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=中国的18个铁路局集团公司（下篇）_腾讯新闻|url=https://new.qq.com/omn/20210203/20210203A000YJ00.html|archive-url=https://archive.today/20221103213311/https://new.qq.com/omn/20210203/20210203A000YJ00.html|archive-date=2022-11-03|access-date=2022-11-03|website=Tencent News}}</ref>]] Estas 21 ĉefaj filiaj kompanioj sub la Ĉina Fervoja Kompanio. Aktuale en 2008, proksimume 2 milionoj da homoj laboras por Ĉinia Fervojara Kompanio . {{-}} == Internacia agado == === Internaciaj pasaĝertrajnoj === [[Dosiero:Beijing_to_Pyongyang_train.jpg|eta|[[Pekino]] - [[Pjongjango]] pasaĝera trajno kun la [[Nacia emblemo de Ĉinio]]]] [[Dosiero:Beijing_UlaanBaatar_Moscow_Train.jpg|eta|Pekino- [[Ulaanbaataro]] - [[Moskvo]] pasaĝera trajno]] Ĉinia Fervojara Kompanio funkciigas persontrajnojn de Ĉinio ĝis [[Mongolio]], [[Rusio]], [[Kazaĥio]], [[Nord-Koreio]], kaj [[Vjetnamio]]. ==== Servoj al Eŭropo (Nova Silka Vojo) ==== Aktuale en 2017, Ĉinia Fervojara Kompanio prizorgas ŝarĝservojn al 15 eŭropaj grandurboj, inkluzive de itineroj al [[Madrido]] kaj [[Hamburgo]] kaj prova servo al [[Londono]] por testi mendadon <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/14/china-silk-road-trade-train-rolls-london|title=Silk Road route back in business as China train rolls into London|date=14 January 2017|last=Tracy McVeigh|accessdate=15 January 2017}}</ref>. La ĉina registaro funkciigas trajnon sur 12.000-kilometra itinero kiu daŭris du semajnojn por vojaĝi. La itinero komenciĝas en [[Yiwu]] kaj la trajno al Londono transiras Kazaĥion, Rusion, [[Belorusio|Belorusion]], [[Pollando|Pollandon]], [[Germanio|Germanion]], [[Belgio|Belgion]] kaj [[Francio|Francion]], kadre de la [[Iniciato Zono kaj Vojo]] <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-3865917|title=Travelling from China to London - BBC News|date=18 January 2017|last=|accessdate=18 January 2017}} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ĉinio movas ujojn plurajn fojojn, ĉar la fervojoj estas uzitaj per aliaj trajnoj en malsamaj regionoj kaj la sama trako ne povas esti utiligita ĉie en la vojo. === Afriko === Ĉinio investis kaj helpis rekonstrui fervojojn en Afriko <ref>{{Cite news|url=https://www.smartrailworld.com/five-major-african-projects-supported-by-china|title=Special report: How five major African rail projects are supported by China.|last=O'Dowd|first=Emily|access-date=2018-09-18|language=en-gb}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40171095|title=Is Kenya's new railway good value for money?|last=Kacungira|first=Nancy|date=2017-06-08|work=BBC News|access-date=2018-09-18|language=en-GB}}</ref>. Ĉinio investis miliardojn da dolaroj en diversaj fervojtransportaj projektoj <ref>{{Cite web|title=The Report: Algeria 2010 page 165|url=https://books.google.co.uk/books?isbn=1907065121|website=Oxford Publishing Group|accessdate=2017-01-18}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chinese Funded Railways|url=http://edition.cnn.com/2016/11/21/africa/chinese-funded-railways-in-africa/|website=CNN|accessdate=2017-01-18}}</ref><ref>{{Cite web|title=Government Signs Commercial Contract for the Nairobi to Malaba SGR Section with CCCC|url=http://krc.co.ke/2016/03/30/government-signs-commercial-contract-for-the-nairobi-to-malaba-sgr-section-with-china-communications-construction-company-limited-cccc-2/|website=Kenya Railways|accessdate=2017-01-18}}{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Mali signs $11bn agreements with China for new rail projects|url=http://www.railway-technology.com/news/newsmali-signs-agreements-with-china-for-new-rail-projects-4375202|website=Railway Technology|accessdate=2017-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170131190532/http://www.railway-technology.com/news/newsmali-signs-agreements-with-china-for-new-rail-projects-4375202|archivedate=2017-01-31}}</ref><ref>{{Cite web|title=China to build major new African railway from Mali to the coast|url=http://www.globalconstructionreview.com/news/china-build-major-new-african-railw7ay-m7al7i/|website=Global Construction Review|accessdate=2017-01-18}}</ref><ref>{{Cite web|title=CCECC sign $11.117 billion Lagos-Calabar Rail Contract line|url=https://guardian.ng/news/fg-ccecc-sign-11-117-billion-lagos-calabar-rail-contract/|website=The Guardian|accessdate=2017-01-18}}</ref><ref>{{Cite web|title=Abuja-Kaduna Rail line|url=http://www.railway-technology.com/projects/abuja-kaduna-rail-line/|website=Railway Technology|accessdate=2017-01-18}}</ref><ref>{{Cite web|title=Construction of railway from Khartoum to Port Sudan|url=http://china.aiddata.org/projects/207|website=Aiddata|accessdate=2017-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109150433/http://china.aiddata.org/projects/207|archivedate=January 9, 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=David Lumu|first=and Samuel Balagadde|url=http://www.newvision.co.ug/news/659230-chinese-firm-chec-given-8bn-railway-deal.html|title=Chinese Firm CHEC Given US$8 Billion Railway Deal|date=30 August 2014|accessdate=30 August 2014}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=[[Bloomberg News]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-01/china-s-xi-finds-eight-good-reasons-to-host-uganda-s-president|date=31 March 2015|title=China’s Xi Finds Eight Good Reasons to Host Uganda’s President|accessdate=1 April 2015|last=Jin|first=Haixing}}</ref><ref>{{Cite web|last=Monitor Reporter|date=30 March 2015|url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-deal--Chinese-company-railway-line/-/688334/2670548/-/kouta3z/-/index.html|first=.|title=Museveni Signs Deal With Chinese Company To Construct Kasese Railway Line|accessdate=1 April 2015}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * Rela transportado en Ĉinio * Listo de lokomotivoj en Ĉinio * Ĉinia Fervojo ekstrem-rapido * Pasaĝera relo transportado en Ĉinio * Ekstrem-rapida relo en Ĉinio * [[Rusiaj Fervojoj]] * [[Metroo de Honkongo]] (MTR) * [[Ministerio de Fervojoj de Ĉinio]] * [[Fuksingo (trajno)]] * [[Ĉinia Korporacio CNR]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.12306.cn/en/index.html The official ticketing website for China Railway－12306.cn] * [http://www.china-railway.com.cn/english/ China Railway Corporation official website] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinaj firmaoj]] [[Kategorio:Fervojoj en Ĉinio]] hypkymc0364ohdf4m36a2yt3s7dyyrf 0 831640 9488465 9201220 2026-10-05T10:12:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Twenty-First Century Fox, Inc.''', komercanta kiel '''21st Century Fox''' ('''21CF'''), estis usona multnacia amaskomunikila korporacio kun ĉefsidejo en Midtown [[Manhatano]], [[Novjorko]]. Ĝi estis unu el du firmaoj formitaj de la fuzio (2013) de eldonaktivaĵoj de [[News Corporation]], fondita fare de [[Rupert Murdoch]] en 1980. 21-a Century Fox estis la laŭleĝa posteulo de News Corporation, kaj estis ĉefe engaĝita pri la [[kino]] kaj televidindustrioj. Ĝi estis la kvara plej granda amaskomunikila [[konglomerato]] en Usono ĝis la akiro de la plej multaj el la trajtoj de la firmao (inkluzive de distraj aktivaĵoj, kabloretoj, kaj internaciaj retoj) de [[The Walt Disney Company]]. La aliaj firmaoj, la "nova" News Corporation, tenas la presaĵinteresojn de Murdoch kaj aliajn amaskomunikilajn aktivaĵojn en [[Aŭstralio]] (ambaŭ posedataj fare de li kaj lia familio tra familiotrusto kun 39% intereso en ĉiu). Murdoch estis kunĉefoficisto dum liaj filoj Lachlan Murdoch kaj James Murdoch estis Ko-Oficulo-prezidanto kaj Ĉefoficisto, respektive. La aktivaĵoj de 21-a Century Fox inkludis Fox Entertainment Group, posedantojn de la [[20th Century Fox]] filmstudio (parta firmaonomo), la [[Fox]] televidreton, kaj majoritatintereson en National Geographic Partners, la komerca amaskomunikila brako de [[National Geographic Society]], inter aliaj aktivaĵoj. Ĝi ankaŭ havis gravajn operaciojn eksterlande, inkluzive de la eminenta hinda televidkanala funkciigisto Star India. La firmao estis vicigita ĉe numero 109 en la 2018-datita listo [[Fortune 500]] de la plej grandaj usonaj korporacioj laŭ totala enspezo <ref>{{cite web|url=http://fortune.com/fortune500/list/|title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List|website=Fortune|language=en-US|access-date=November 10, 2018|archive-date=January 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115060417/http://fortune.com/fortune500/list/|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190115060417/http://fortune.com/fortune500/list/ |date=2019-01-15 }}</ref>. La 27-an de julio 2018, akciuloj de 21st Century Fox konsentis vendi la plej multajn el siaj aktivaĵoj al Disney por 71,3 miliardoj USD. La vendo kovras la plej multajn el la distraj aktivaĵoj de 21CF, inkluzive de 20th Century Fox, FX Networks kaj National Geographic Partners, inter aliaj. Post ofertmilito kun Fox, Sky plc (brita amaskomunikilaro grupo en kiu Fox havis investon) estis aparte akirita fare de Comcast, dum la FSN-regionaj sportretoj de Fox estas vendotaj al triaj partioj por plenumi la antitrustajn regulojn. La resto, konsistante ĉefe el la Fox kaj MyNetworkTV retoj, kaj la naciaj novaĵoj kaj sportoperacioj de Fox, iĝis posteulo konata kiel Fox Corporation, kiu komencis komerci la 19-an de marto 2019. La akiro de Disney de 21CF fermiĝis la 20-an de marto post kiam la ceteraj Fox-aktivaĵoj estis disigitaj en sekciojn de The Walt Disney Company <ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1744489/000119312518201596/d770960ds4.htm#rom770960_40|title=S-4|website=www.sec.gov}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20190319232338/https://www.21cf.com/ oficiala retejo, arkivigita en marto 2009] * [https://web.archive.org/web/20200724191123/http://investor.21cf.com/ retejo por investantoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Firmaoj de Nov-Jorkio]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] [[Kategorio:Distrado]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj]] rpx1c25e2jo828pi92mlg8gyzwwp9xw 0 831734 9488443 9168161 2026-10-05T07:15:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488443 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= Jackson College en 1889 |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Challenging Minds,<br /> Changing Lives''<br />Defiante mensojn,<br /> Ŝanĝante vivojn |lando = Usono |situo = |establita = |speco = Publika historie nigrula esplora universitato |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = US-MS |situo sur mapo2=Usono |zomo = 12 |retejo = |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} La '''Ŝtata Universitato Jackson''' ({{Lang-en|Jackson State University}}, akronime ''JSU'') estas ŝtata universitato en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]] en la ŝtato [[Misisipio]], [[Usono]]. La kampuso situas ne malproksime de la internacia flughaveno ''Jackson International Airport <ref name="MSenc">{{cite encyclopedia|url=https://mississippiencyclopedia.org/entries/jackson-state-university/|title=Jackson State University|encyclopedia=Mississippi Encyclopedia|access-date=la 17-a de februaro 2020|last=Kendrick|first=Eva Walton}}</ref>''. Ĉe ''JSU,'' estis 8,256 studentoj kaj 474 akademia kunlaborantaro en 2006, kaj instruado ĉi-jare estis 4,224 USD por studentoj loĝantaj en la ŝtato de Misisipio. La studoj estas ofertitaj ĝis doktora nivelo ([[Ph.D]]).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jsums.edu/institutionalresearch/files/2019/10/2019-FTE-Enrollment.pdf |titolo=universitataj datumoj de aŭtuno 2019 |alirdato=2023-08-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220209114008/https://www.jsums.edu/institutionalresearch/files/2019/10/2019-FTE-Enrollment.pdf |arkivdato=2022-02-09}}</ref> == Historio == Ĝi estis fondita en 1877 fare de baptistoj kiel Natchez Seminario kaj servis precipe nigrulajn studentajn instruistojn. Ĝi estas unu el la originaj historie nigrulaj edukaj institucioj en Usono. La federacia lando transprenis kiel posedanton en 1940 <ref name="Sonic Boom">{{Cite web|title=A Brief History and Chronology of the "Sonic Boom."|url=http://websites.one.jsums.edu/sonicboom/?page_id=518|website=[[Sonic Boom of the South]]|access-date=la 21-an de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701002223/http://websites.one.jsums.edu/sonicboom/?page_id=518|archive-date=la 1-a de julio 2017|quote=Although Dr. F.D. Hall served as director of the band, chorus and orchestra in the 1920s, the marching band began in the 1940s consisting of college students and students from Lanier High School.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170701002223/http://websites.one.jsums.edu/sonicboom/?page_id=518 |date=2017-07-01 }}</ref>. Jackson Ŝtata iĝis fama en 1970 kiam polico pafis kaj mortigis du studentojn sur kampuso dum studentaj tumultoj (''Jackson Ŝtata-mortigoj'' ). La universitato estas precipe konata pro siaj bonegaj studoj pri komercaj kaj IT-fakoj. ''Jackson Ŝtata'' ankaŭ estis la unua el la originaj nigrulaj universitatoj se temas pri oferti [[Ph.D.]] en [[komerca administrado]] <ref>{{Cite web|url=http://hbculifestyle.com/jackson-state-enrollment-rank/|title=Jackson State Becomes the 4th Largest HBCU by Enrollment|publisher=Hbculifestyle.com|date=2015-09-28|access-date=la 9-an de aprilo 2016}}</ref>. == Kolegioj kaj lernejoj == Jackson Ŝtata havas la sekvajn altlernejojn kun filiigitaj lernejoj * ''College of Business'' * ''College of Education and Human Development'' * ''College of Liberal Arts'' * ''College of Health Sciences'' * ''College of Science, Engineering and Technology'' * ''W.E.B. Du Bois – Maria Luisa Alvarez Harvey Honors College'' * ''School of Life Long Learning'' Jackson Ŝtata estas la unua kaj ĝis nun nur el la originaj nigrulaj universitatoj se temas pri oferti diplomon pri meteologio. La lernejo precipe kompromitas konstrui profesian medion por afro-usonanaj meteologoj kaj atmosferaj fizikistoj, kiuj laboras kaj en la amaskomunikilaro, privataj institutoj kaj en la ŝtatservo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} ({{en}}) * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:xxx|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] [[dosiero:xxx|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Misisipio]] l30afud233jl0ee7hjhurfxrwrs8qa2 0 837790 9488382 8349912 2026-10-05T01:15:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488382 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Zvenigorod}} {{Informkesto stacio | nomo = Zvenigorod | dua nomo = {{Lang-ru|'''Звенигород'''}} | bildo = Вокзал в Звенигороде (2020).jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Stacio ''Zvenigorod'' | lando = Rusio | urbo = [[Zvenigorod]] | situo = [[Moskva provinco]] | latitudo = 55.700111 | longitudo = 36.878694 | regiono-ISO = RU-MOS | situo sur mapo = | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 3 | zono = 7 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = 1925 | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Moskva fervojo]] | trafikanto = | kodo = | linio = | linikoloro = | antaŭa stacio = Vidu malsupre | posta stacio = Vidu malsupre | stacilisto = | linioj = | linioj kiel listo = | zomo = 14 }} '''Zvenigorod''' ({{Lang-ru|Звенигород}}) estas fervoja finstacio de la [[Belorusia linio|Smolensk (belorusa) estraro]] de la [[Moskva fervojo]] sur la branĉo Golicino - Zvenigorod. La stacio estis malfermita en [[1925]]. == Vidu ankaŭ == * [[Zvenigorod]] * [[Belorusia linio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/2928-Zvenigorod.html Aleksandrov en retejo tochka-na-karte] * [https://web.archive.org/web/20230428213538/https://railwayz.info/photolines/station/6543 Railwayz.info] {{Linio Golicino - Zvenigorod}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Rusio]] [[Kategorio:Zvenigorod]] dghsvaszeehdnpgkyxmyxt5t3jxc318 0 843090 9488183 9487649 2026-10-04T14:41:02Z Roberto 609 /* T */ 9488183 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:DP-Vienna.jpg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[sennacieco|jure sennaciaj esperantistoj aŭ kun jure duba/nekonata ŝtataneco/nacieco]], do tio ne rilatas nur al ideologie sennacianoj, sed ĉefe al tiuj, kiuj ne havas juran naciecon/ŝtatanecon, aŭ kies ŝtataneco/nacieco oni ne konas. Movu mallongajn informojn pri esperantistoj jure sennaciaj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:sennacieco]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br /> Se vi konas naciecon de iu homo, bonvole metu ĝin en koncerna ĝermolisto. <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} ==A== '''Amulu''' estis esperantisto militkaptito en [[Cassel]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ==B== ===R. L. Bush=== '''Majoro R. L. Bush''' (tre eble usonano), majoro de taĉmento 13th Infantary, estis esperantisto en [[Manilo]] en la komenco de 20-a jarcento. ==C== ===[[Antonin Cuzin]]=== '''Antonin Cuzin''' estis esperantisto el Limonet(?), militkapita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n190 aŭt 1915</ref>. ===[[Didonne Dangonhe]]=== '''Didonne Dangonhe''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Nederlando]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> == F == === [[Marcel Finot]] === Profesoro '''Marcel Finot''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Vidaĵoj de Senlimo'', originala popolscienca traktato. Eld. [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]], [[Tabarz (Turingio)]], 1911. {{Citaĵo|[...]enhavas en tri ĉapitroj tre kuriozajn sciencajn detalojn [[pri]] la senlimeco de ĉielo, pri la steloj kaj pri la suno. Eble ne novajn sciencajn faktojn kaj konojn alportas la verkisto sed tamen multegnombraj personoj scias nenion pri tiuj naturmirindaĵoj kaj kvankam scienca verketo ĝi estas tre alloge verkita kaj ĉiu samideano post legado estos ĝoja ĉar per bonstila agrabla legado li plivastigos siajn natursciencajn konojn.|[[Belga Esperantisto]] n042 (apr 1912)}} ==G== ===[[Josef Gukov]]=== '''Josef Gukov''' estis esperantisto el [[Arad]]<!--kiu el ili?-->, militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> == H == ===[[Adolfo Häfne]]=== '''Adolfo Häfne''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Jozefo Honold]]=== '''Jozefo Honold''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Adolfo Immerz]]=== '''Adolfo Immerz''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == K == === [[Friedrich Philipp Kiehl]] === '''Friedrich Philipp Kiehl''' germanlingva alsacano, estis esperantisto en [[Alzaco]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „''An der Ostfront nichts Neues''“, (Weltkriegserleben eines Elsässers). Leipzig / Straßburg / Zürich: Heitz & Cie [1932]. {{Citaĵo|La aŭtoro, nia alsaca samideano Fr. Ph. Kiehl montriĝas en tiu verko kiel vera Zamenhofa „paca batalanto“. Germanlingve redaktita, ĝi tamen enhavas efikan propagandon por nia internacia helplingvo. Sur la antaŭa paĝo de ĝia verda kovrilo oni povas legi, la esperantajn vortojn: „Per vero al paco“, kiuj antaŭiras la titolon de la libro; kaj sur la kvina paĝo oni trovas kiel devizon esprimanta la aŭtoran intencon, la jenajn belegajn versojn de nia kara majstro: Homaron Vi kreis perfekte kaj bele, Sed ĝi sin dividis batale; Popolo popolon atakas kruele, Frat’ fraton atakas ŝakale. Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera, Aŭskultu la voĉon de l’preĝo sincera Redonu la pacon al la infanaro De l’ granda homaro! Rimarkinda kritikisto A Claude diras: „Tiu libro ne estas skribita per la kutima inko de la memorskribistoj sed per la plej nobla sango de viro, kiu kun sankta fervoro volas kunlabori, por ke en la estonto la homara sorto estu alia, pli feliĉa ol ĝi estis dum la pasintaj tempoj. Tiu libro estas rekomendinda por tiu. Nia naturiĝanta gejunularo jam povas kaj devas legi ĝin; ĉar ĝi estas kulturiganta kuraĝaĵo de daŭronta valoro por tiu individuo, tiu familio, tiu [[nacio]] kaj la tuta homaro“. Legante tiun [[verko]]n oni estas devigata travivi en sia propra koro la nedireblajn maldolĉaĵojn, la teruran malfeliĉegon de la [[mondmilito]], kaj per nekontraŭstarebla logiko oni estas kondukata al la decido fariĝi kuraĝa „paca batalanto“ por ke estu „neniam plu milito“. La aŭtoro intencas prepari kiel eble plej baldaŭe franclingvan kaj esperantlingvan [[eldono]]jn de sia verko. Provizore ĝi faros bonan propagandon por niaj ideoj kaj nia lingvo en tiuj germanlingvaj landoj kaj regionoj. Ĝi estas inda kristnaska donaco por niaj familioj. Samideanoj, informu pri tio tiujn niajn konatulojn! Publikigu [[artikolo]]jn pri tiu libro en niaj nacilingvaj gazetoj! (Ne prokrasru!) ĉar per tio ni fortike servos nian propran aferon, la sanktan aferon de nia majstro.|Aŭstria Esperantisto n.82 (dec 1931) }} ===[[Senot de la Londo]]=== '''Senot de la Londo''' (tre eble belga) estis esperantisto maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Zonnebeke]] <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ==M== ===[[Beraba Meyer]]=== '''Beraba (ĉu Beraha?) Meyer''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Aŭstrio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ==N== ===[[Solikamsk Neumann]]=== '''Solikamsk Neumann''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ===[[Alm Nurholm]]=== '''Alm Nurholm''' (tre eble [[Pseŭdonimo|kaŝnomo]]), estis esperantisto en unua duono de 20-a jarcento kiu verkis la libron „La vilaĝo sufokas la urbon“, eldonita de l’ aŭtoro, 1931. {{Citaĵo|La tendenco de ĉi-libro estas batalo kontraŭ la venonta generacio. Virino ne nasku pli ol maksimume du infanojn aŭ estu konsiderata kiel krimlino (pĝ 15). Per tiaj rimedoj la aŭtoro opinias sin kapabla savi la vilaĝanojn asertante, ke tiamaniere ili nur imitus la saĝan prudentemon de urbaj sinjorinoj. Certe estas devo, ne enmondigi la duoblon de la idaro, kiun oni povus prizorgi. Sed nacio kiu preskaŭ leĝe malebligas la kreskadon de sia popolo, nepre iom post iom malaperos kaj danĝera estas la deziresprimo, kiun mi iam legis post fino de la milito: „Reviviĝu denove, Herodes la infanoj pereigas nin“. — La stilo de la libro certe ne estas malbona. Kiel gravajn erarojn mi notis p. 6 krei anst. naski, p. 15 naskita anst. naskinta kaj senprizorgita (senprizorga). Bedaŭrinde mi ne konas la naciecon de la aŭtoro, sed pensas, ke li estas balto. |[[Wolfgang Biehler|Dro Biehler]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} ==O== ===[[Alberto Ozre]]=== '''Alberto Ozre''', tre eble kaŝnomo, estis ano de [[SAT]] en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko [[Georgo Bastjan]]. LA LIBERECANA SOCIO. Eld. Eldona Faka Kooperativo de SAT, Parizo, Leipzig, 1932. {{citaĵo|La libro enhavas analizon kaj inform ojn pri la liberecanaj principoj kaj pri la liberecana komunismo. La rolo de nia revuo ne estas, priparoli ĉi tiujn [[principo]]jn. Ni nur konstatu ke la lingvo uzata estas klara kaj korekta. La [[libreto]] estas nova dokumento pri la uzado de Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} {{citaĵo|Studinda broŝuro pri la sociaj ideoj de la anarkistoj, entute interesa kaj bone verkita. Tamen ne plaĉas la formoj aliu, aliel, k.s. Pri la enhavo oni kompreneble povas diversmaniere opinii, sed ĝi sendube instigos al pripenso. Por mi la argumentoj ne estas konvinkaj: en la liberecana socio ŝajne mankas unu gravega afero —la disciplino; kaj se Aleksandro ne volas labori . . . ? Tamen neniu progresemulo kontraŭos la finan admonon. ''Ĉiufoje, kiam ni, povos malpliigi la malbonon, alproksimiĝi al la bono, ... ni tion faru. Ĉiufoje, kiam mi povos helpi al plialtigo intelekta, morala, haj materia de la [[popolo]], ... ni me hezitu, ni agu.''|W. SEVERN. [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 339, Julio (1933)}} ==P== ===[[Eugène Prenois]]=== '''Eugène Prenois''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref>. == S == ===O. Sadrock=== '''O. Sandrock''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Zossen]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===[[Jozefo Sedlmeier]]=== '''Jozefo Sedlmeier''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===Seurinck=== '''Seurinck''' estis esperantisto, militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Hermann Strunk]] === '''Hermann Strunk''' (mortis la 7-an de februaro 1932), Senatoro de [[Libera Urbo Dancigo]], [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj doktoro pri [[inĝenierarto]] estis esperantisto en Dancigo (de: Danzig), membro de [[Internacia Honora Komitato]]. ===[[Jean Suel]]=== '''Jean Suel''' estis esperantisto, kiu estis militkaptito dum Unua mondmilito en koncentrejo Altengrabow apud [[Magdeburg]], kie li komencis kurson de Esperanto kun 13 personoj<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ==T== ===[[August Talleur]]=== '''August Talleur''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Danzig]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. ===[[Miĥaelo Tiller]]=== '''Miĥaelo Tiller''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Paul Tomaso]]=== '''Paul Tomaso''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ==Z== ===Ed. Zuber=== '''Ed. Zuber''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Königsbrück]]. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La Esperantistaj militkaptitoj ĉe Königsbrück (Saksujo) petegas la ĉiulandajn [[Esperantisto]]jn, ke ili bonvolu sendi Esperantajn librojn kaj [[broŝuro]]jn por plidolĉigi ilian malliberecon. En ilia nomo, kun antaŭa danko: Ed. Zuber, 5ª Reg. Art. à Pied|Esperanto n184 dec 1915}} ===Zwanepuel=== '''Zwanepuel''' estis esperantisto, militkaptito dum Unua mondmilito en [[Harderwijk]] en 1915.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> ===F. Zwickl=== '''F. Zwickl''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La grupo de la Esperantistaj internigitoj ĉe île de Siedt (Brest, Francujo) danke ricevus de la redakcioj de Esperantaj gazetoj kelkajn numerojn por tralego, eĉ malnovajn" En ilia nomo: F. Zwickl. interne Civil|Esperanto n184 dec 1915}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Sennacieco]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|sennacianoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|sennaciaj]] 9udns1cnlddn0pay3fhsp6kc46epdj3 9488302 9488183 2026-10-04T19:56:35Z Roberto 609 9488302 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:DP-Vienna.jpg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[sennacieco|jure sennaciaj esperantistoj aŭ kun jure duba/nekonata ŝtataneco/nacieco]], do tio ne rilatas nur al ideologie sennacianoj, sed ĉefe al tiuj, kiuj ne havas juran naciecon/ŝtatanecon, aŭ kies ŝtataneco/nacieco oni ne konas. Movu mallongajn informojn pri esperantistoj jure sennaciaj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:sennacieco]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br /> Se vi konas naciecon de iu homo, bonvole metu ĝin en koncerna ĝermolisto. <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} ==A== '''Amulu''' estis esperantisto militkaptito en [[Cassel]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ==B== ===R. L. Bush=== '''Majoro R. L. Bush''' (tre eble usonano), majoro de taĉmento 13th Infantary, estis esperantisto en [[Manilo]] en la komenco de 20-a jarcento. ==C== ===[[Antonin Cuzin]]=== '''Antonin Cuzin''' estis esperantisto el Limonet(?), militkapita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n190 aŭt 1915</ref>. ===[[Didonne Dangonhe]]=== '''Didonne Dangonhe''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Nederlando]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> == F == === [[Marcel Finot]] === Profesoro '''Marcel Finot''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Vidaĵoj de Senlimo'', originala popolscienca traktato. Eld. [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]], [[Tabarz (Turingio)]], 1911. {{Citaĵo|[...]enhavas en tri ĉapitroj tre kuriozajn sciencajn detalojn [[pri]] la senlimeco de ĉielo, pri la steloj kaj pri la suno. Eble ne novajn sciencajn faktojn kaj konojn alportas la verkisto sed tamen multegnombraj personoj scias nenion pri tiuj naturmirindaĵoj kaj kvankam scienca verketo ĝi estas tre alloge verkita kaj ĉiu samideano post legado estos ĝoja ĉar per bonstila agrabla legado li plivastigos siajn natursciencajn konojn.|[[Belga Esperantisto]] n042 (apr 1912)}} ==G== ===[[Josef Gukov]]=== '''Josef Gukov''' estis esperantisto el [[Arad]]<!--kiu el ili?-->, militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> == H == ===[[Adolfo Häfne]]=== '''Adolfo Häfne''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Jozefo Honold]]=== '''Jozefo Honold''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Adolfo Immerz]]=== '''Adolfo Immerz''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == K == === [[Friedrich Philipp Kiehl]] === '''Friedrich Philipp Kiehl''' germanlingva alsacano, estis esperantisto en [[Alzaco]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „''An der Ostfront nichts Neues''“, (Weltkriegserleben eines Elsässers). Leipzig / Straßburg / Zürich: Heitz & Cie [1932]. {{Citaĵo|La aŭtoro, nia alsaca samideano Fr. Ph. Kiehl montriĝas en tiu verko kiel vera Zamenhofa „paca batalanto“. Germanlingve redaktita, ĝi tamen enhavas efikan propagandon por nia internacia helplingvo. Sur la antaŭa paĝo de ĝia verda kovrilo oni povas legi, la esperantajn vortojn: „Per vero al paco“, kiuj antaŭiras la titolon de la libro; kaj sur la kvina paĝo oni trovas kiel devizon esprimanta la aŭtoran intencon, la jenajn belegajn versojn de nia kara majstro: Homaron Vi kreis perfekte kaj bele, Sed ĝi sin dividis batale; Popolo popolon atakas kruele, Frat’ fraton atakas ŝakale. Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera, Aŭskultu la voĉon de l’preĝo sincera Redonu la pacon al la infanaro De l’ granda homaro! Rimarkinda kritikisto A Claude diras: „Tiu libro ne estas skribita per la kutima inko de la memorskribistoj sed per la plej nobla sango de viro, kiu kun sankta fervoro volas kunlabori, por ke en la estonto la homara sorto estu alia, pli feliĉa ol ĝi estis dum la pasintaj tempoj. Tiu libro estas rekomendinda por tiu. Nia naturiĝanta gejunularo jam povas kaj devas legi ĝin; ĉar ĝi estas kulturiganta kuraĝaĵo de daŭronta valoro por tiu individuo, tiu familio, tiu [[nacio]] kaj la tuta homaro“. Legante tiun [[verko]]n oni estas devigata travivi en sia propra koro la nedireblajn maldolĉaĵojn, la teruran malfeliĉegon de la [[mondmilito]], kaj per nekontraŭstarebla logiko oni estas kondukata al la decido fariĝi kuraĝa „paca batalanto“ por ke estu „neniam plu milito“. La aŭtoro intencas prepari kiel eble plej baldaŭe franclingvan kaj esperantlingvan [[eldono]]jn de sia verko. Provizore ĝi faros bonan propagandon por niaj ideoj kaj nia lingvo en tiuj germanlingvaj landoj kaj regionoj. Ĝi estas inda kristnaska donaco por niaj familioj. Samideanoj, informu pri tio tiujn niajn konatulojn! Publikigu [[artikolo]]jn pri tiu libro en niaj nacilingvaj gazetoj! (Ne prokrasru!) ĉar per tio ni fortike servos nian propran aferon, la sanktan aferon de nia majstro.|Aŭstria Esperantisto n.82 (dec 1931) }} ===[[Senot de la Londo]]=== '''Senot de la Londo''' (tre eble belga) estis esperantisto maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Zonnebeke]] <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ==M== ===[[Beraba Meyer]]=== '''Beraba (ĉu Beraha?) Meyer''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Aŭstrio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ==N== ===[[Solikamsk Neumann]]=== '''Solikamsk Neumann''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ===[[Alm Nurholm]]=== '''Alm Nurholm''' (tre eble [[Pseŭdonimo|kaŝnomo]]), estis esperantisto en unua duono de 20-a jarcento kiu verkis la libron „La vilaĝo sufokas la urbon“, eldonita de l’ aŭtoro, 1931. {{Citaĵo|La tendenco de ĉi-libro estas batalo kontraŭ la venonta generacio. Virino ne nasku pli ol maksimume du infanojn aŭ estu konsiderata kiel krimlino (pĝ 15). Per tiaj rimedoj la aŭtoro opinias sin kapabla savi la vilaĝanojn asertante, ke tiamaniere ili nur imitus la saĝan prudentemon de urbaj sinjorinoj. Certe estas devo, ne enmondigi la duoblon de la idaro, kiun oni povus prizorgi. Sed nacio kiu preskaŭ leĝe malebligas la kreskadon de sia popolo, nepre iom post iom malaperos kaj danĝera estas la deziresprimo, kiun mi iam legis post fino de la milito: „Reviviĝu denove, Herodes la infanoj pereigas nin“. — La stilo de la libro certe ne estas malbona. Kiel gravajn erarojn mi notis p. 6 krei anst. naski, p. 15 naskita anst. naskinta kaj senprizorgita (senprizorga). Bedaŭrinde mi ne konas la naciecon de la aŭtoro, sed pensas, ke li estas balto. |[[Wolfgang Biehler|Dro Biehler]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} ==O== ===[[Alberto Ozre]]=== '''Alberto Ozre''', tre eble kaŝnomo, estis ano de [[SAT]] en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko [[Georgo Bastjan]]. LA LIBERECANA SOCIO. Eld. Eldona Faka Kooperativo de SAT, Parizo, Leipzig, 1932. {{citaĵo|La libro enhavas analizon kaj inform ojn pri la liberecanaj principoj kaj pri la liberecana komunismo. La rolo de nia revuo ne estas, priparoli ĉi tiujn [[principo]]jn. Ni nur konstatu ke la lingvo uzata estas klara kaj korekta. La [[libreto]] estas nova dokumento pri la uzado de Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} {{citaĵo|Studinda broŝuro pri la sociaj ideoj de la anarkistoj, entute interesa kaj bone verkita. Tamen ne plaĉas la formoj aliu, aliel, k.s. Pri la enhavo oni kompreneble povas diversmaniere opinii, sed ĝi sendube instigos al pripenso. Por mi la argumentoj ne estas konvinkaj: en la liberecana socio ŝajne mankas unu gravega afero —la disciplino; kaj se Aleksandro ne volas labori . . . ? Tamen neniu progresemulo kontraŭos la finan admonon. ''Ĉiufoje, kiam ni, povos malpliigi la malbonon, alproksimiĝi al la bono, ... ni tion faru. Ĉiufoje, kiam mi povos helpi al plialtigo intelekta, morala, haj materia de la [[popolo]], ... ni me hezitu, ni agu.''|W. SEVERN. [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 339, Julio (1933)}} ==P== ===[[Eugène Prenois]]=== '''Eugène Prenois''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref>. == S == ===O. Sadrock=== '''O. Sandrock''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Zossen]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===[[Jozefo Sedlmeier]]=== '''Jozefo Sedlmeier''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===Seurinck=== '''Seurinck''' estis esperantisto, militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Hermann Strunk]] === '''Hermann Strunk''' (mortis la 7-an de februaro 1932), Senatoro de [[Libera Urbo Dancigo]], [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj doktoro pri [[inĝenierarto]] estis esperantisto en Dancigo (de: Danzig), membro de [[Internacia Honora Komitato]]. ===[[Jean Suel]]=== '''Jean Suel''' estis esperantisto, kiu estis militkaptito dum Unua mondmilito en koncentrejo Altengrabow apud [[Magdeburg]], kie li komencis kurson de Esperanto kun 13 personoj<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ==T== ===[[August Talleur]]=== '''August Talleur''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Danzig]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[Miĥaelo Tiller]]=== '''Miĥaelo Tiller''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Paul Tomaso]]=== '''Paul Tomaso''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ==Z== ===Ed. Zuber=== '''Ed. Zuber''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Königsbrück]]. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La Esperantistaj militkaptitoj ĉe Königsbrück (Saksujo) petegas la ĉiulandajn [[Esperantisto]]jn, ke ili bonvolu sendi Esperantajn librojn kaj [[broŝuro]]jn por plidolĉigi ilian malliberecon. En ilia nomo, kun antaŭa danko: Ed. Zuber, 5ª Reg. Art. à Pied|Esperanto n184 dec 1915}} ===Zwanepuel=== '''Zwanepuel''' estis esperantisto, militkaptito dum Unua mondmilito en [[Harderwijk]] en 1915.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> ===F. Zwickl=== '''F. Zwickl''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La grupo de la Esperantistaj internigitoj ĉe île de Siedt (Brest, Francujo) danke ricevus de la redakcioj de Esperantaj gazetoj kelkajn numerojn por tralego, eĉ malnovajn" En ilia nomo: F. Zwickl. interne Civil|Esperanto n184 dec 1915}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Sennacieco]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|sennacianoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|sennaciaj]] 59dxi96iuztb08bpfcg74blwflj0hu8 0 853007 9488487 9482406 2026-10-05T11:00:19Z Kani 670 /* Romanoj */ 9488487 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan José SAER''' (Serodino, [[Provinco Santa Fe]], 28a de junio [[1937]] - [[Parizo]], 11a de junio [[2005]]) estis argentina [[verkisto]]. Lian verkaron formis dek du romanoj, kvin novelaroj, kvin esearoj kaj unu poezia libro, krom kvar volumoj de nepublikigitaj tekstoj. Liaj verkoj estis tradukitaj al franca, angla, germano, itala, portugala, nederlanda, sveda greka, ĉeĥa, japana, hebrea, norvega kaj rumana.​ ==Biografio kaj kariero== Li devenis el familio de siridevenaj komercistoj. En 1948, li translokiĝis kun sia familio al la provinca ĉefurbo, [[Santa Fe]], kie edukiĝis, eklaboris kiel ĵurnalisto kaj ekkontaktis kun poetoj kiel Hugo Gola kaj Juan L. Ortiz. Li ekverkis en la [[1960-aj jaroj]] rakontojn influitajn de [[Jorge Luis Borges]] kaj romanojn pli ekzistadismajn. En tiuj jaroj, li instruis Kinhistorion kaj Kinkritikon kaj Estetikon en la [[Universitato Nacia de la Riverbordo]]. En 1968, atinginte stipendion de la [[Alliance Française]], translokiĝis al Parizo, kaj poste instruis Literaturon en la Universitato de Rennes ĝis sia retiro en la jaro 2002: En Francio li konis Laurence Gueguen, lia dua edzino kaj patrino de sia unua filino, Clara, naskiĝinta en 1980. Laŭlonge de la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj​ li dediĉis sin al verkado, unu de pli eksperimentaj romanoj, poste pli klasikaj. En 1987, publikigis ''La ocasión'', historia romano kun agado okazanta en la 19-a jarcento, kiu ricevis la [[Premio Nadal|Premion Nadal]].​ En 1991, publikigis ''El río sin orillas'', teksto hibrida inter fikcio, eseo kaj historio pri la [[Plata-Rivero]]. En la [[1900-aj jaroj]] li diversigis sian literaturan produktadon, per mikso de ĝenroj kaj stiloj, rakontoj, [[krimromano]]j ktp. Eĉ post lia morto, oni publikigis diversajn liajn tekstojn. ==Verkoj== === Romanoj === * ''Responso'' (1963) * ''La vuelta completa'' (1966) * ''Cicatrices'' (1969) * ''El limonero real'' (1974) * ''Nadie nada nunca'' (1980) * ''El entenado'' (1983) * ''Glosa'' (1986) * ''[[La ocasión]]'' (1987), [[Premio Nadal]] * ''Lo imborrable'' (1992) * ''La pesquisa'' (1994) * ''Las nubes'' (1997) * ''La grande'' (2005) === Noveloj === * ''En la zona'' (1960) * ''Palo y hueso'' (1965) * ''Unidad de lugar'' (1967) * ''La mayor'' (1976) * ''Lugar'' (2000) === Poezio === * ''El arte de narrar'' (1977) === Eseo === * ''El río sin orillas'' (1991) * ''El concepto de ficción'' (1997) * ''La narración-objeto'' (1999) * ''Trabajos'' (2005) === Antologioj === * ''Narraciones 1'' (1983) * ''Narraciones 2'' (1983) * ''Cuentos completos'' (2001) * ''Papeles de trabajo. Borradores inéditos'' (2012) * ''Papeles de trabajo II. Borradores inéditos'' (2013) * ''Poemas. Borradores inéditos 3'' (2013) * ''Ensayos. Borradores inéditos 4'' (2015) * ''A medio borrar'' (2017) ==Referencoj== {{Referencoj}} == Bibliografio == ==Eksteraj ligiloj== {{wikiquote}} * [http://amigos-de-borges.net/site/english/friends/honoris_causa.php Amigos-de-Borges.net La Sociedad Mundial de Amigos de Jorge Luis Borges honra a Saer como miembro de honor] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101222212257/http://amigos-de-borges.net/site/english/friends/honoris_causa.php |date=2010-12-22 }} {{Wayback|url=http://amigos-de-borges.net/site/english/friends/honoris_causa.php |date=20101222212257 }}. * [http://books.guardian.co.uk/obituaries/story/0,11617,1510119,00.html Nekrologo de Saer fare de Amanda Hopkinson]; en angla, ''[[The Guardian]]''. * [http://www.elortiba.org/saer.html Tekstoj pri kaj de Saer en ''El Ortiba'']. * [http://www.epdlp.com/escritor.php?id=2254 EPDLP.com Saer en ''El Poder de la Palabra'']. * [http://cultura.elpais.com/cultura/2012/03/14/actualidad/1331725175_369605.html Edgardo Dobry. ''Galaxia Saer''], kultura suplemento ''Babelia'' de ''[[El País]].'' * [http://sedici.unlp.edu.ar/handle/10915/10463 Intervjuo al Juan José Saer]. {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Juan José Saer|revizio=157732885}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saer, Juan José}} [[Kategorio:Argentinaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] ldzsndw095bfhxr2ww0bfzbn8o9f8tf 0 854787 9488316 9329141 2026-10-04T20:18:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488316 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cisco router WPS button.jpg|dekstra|280ra|eta|La WPS-butono (meze, blua) sur sendrata enkursigilo]] '''Wi-Fi Protected Setup''' ('''WPS''') estas sendrata normo de [[loka reto]] celata al la sekura agordo de ekipaĵo konektita al [[Wi-Fi]]-[[retkaptejo]]. Dezajnita de [[Wi-Fi Alliance]], ĝi estis lanĉita komence de 2007. La celo de la WPS-protokolo estas simpligi la agordan fazon de sendrata reto-sekureco.<ref>Ĝi unue estis nomita {{Lang-en|«Wi-Fi Simple Config»}}</ref> Ĝi ebligas al homoj kun malmulte da scioj pri sekureco agordi WPA-aliron ([[Wi-Fi Protected Access]]), subtenatan de Wi-Fi-aparatoj. Ĉi tiu normo emfazas uzeblecon. La koncepto estas dividita en kvar manieroj establi hejman reton. La uzanto deziranta aldoni aparaton al la reto povas uzi unu el la kvar metodoj: # PIN-metodo (''Personal Identification Number''), numero legenda sur etikedo (aŭ ekrano) de la nova aparato, kaj raportota al la "reprezentanto" de la reto (la alirpunkto aŭ la registristo); # PBC-metodo (''Push Button Configuration''), kie la uzanto premas butonon (fizikan aŭ virtualan), kaj sur la alirpunkto kaj sur la nova aparato; # NFC-metodo (''Near Field Communication''), kie la uzanto alproksimigas la novan aparaton al la alirpunkto por establi proksiman kampan komunikadon inter ili; # USB-metodo (''Universal Serial Bus'', kiel D-link faras por la plej multaj USB-poŝmemoriloj Wi-Fi), kie la uzanto uzas [[USB-poŝmemorilo]]n por transdoni datumojn inter la nova aparato kaj la alirpunkto. Nur la tri unuaj metodoj (PIN/PBC/NFC) akiris atestilon ''Wi-Fi Protected Setup Certification''.<ref>{{en}} [http://www.wi-fi.org/knowledge-center/faq/how-does-wi-fi-protected-setup-work «How does Wi-Fi protected setup work»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240213025349/https://www.wi-fi.org/knowledge-center/faq/how-does-wi-fi-protected-setup-work |date=2024-02-13 }}, Wi-Fi Alliance</ref> Grava vundebleco de la PIN-metodo estis montrita la {{Daton|26|12|2011}} fare de Stefan Viehböck.<ref>{{en}} {{pdf}} [http://sviehb.files.wordpress.com/2011/12/viehboeck_wps.pdf «Brute forcing Wi-Fi Protected Setup: When poor design meets poor implementation»], Stefan Viehböck</ref>{{,}}<ref>{{en}} Steven J. Vaughan-Nichols, [http://www.zdnet.com/blog/networking/wi-fi-protected-setup-is-busted/1808 «Wi-Fi Protected Setup is Busted»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141025182937/http://www.zdnet.com/blog/networking/wi-fi-protected-setup-is-busted/1808 |date=2014-10-25 }}, ZDNet, 28 decembro 2011</ref> Kvankam la publikaĵo elmontranta la vundeblecon ne enhavis [[fontkodo]]n, ĝi ebligis al aliaj programistoj skribi kaj publikigi realigon de la atako.<ref>{{en}} [https://code.google.com/p/reaver-wps/ «reaver-wps: Brute force attack against Wifi Protected Setup»]</ref> Hodiaŭ, estas forte rekomendite ne uzi ĉi tiun protokolon. __NOTOC__ == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Wi-Fi]] * [[Wi-Fi Alliance]] * [[Wi-Fi Protected Access]] * [[Hejma enkursigilo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [https://www.wi-fi.org/ Wi-Fi Alliance] * {{en}} [http://www.upnp.org/specs/arch/UPnP-arch-DeviceArchitecture-v1.0-20080424.pdf UPnP device architecture] * {{en}} [https://www.kb.cert.org/vuls/id/723755 US-CERT VU#723755] == Tradukfonto == {{Trad|fr|Wi-Fi Protected Setup|206802144}} [[Kategorio:Wi-Fi]] [[Kategorio:Komputilaj retoj]] [[Kategorio:Ĉifrikaj algoritmoj]] [[Kategorio:Komputila sekureco]] p9ak9bhyjzntcwqn67z5n5y5hlwaubu 0 858370 9488503 9397517 2026-10-05T11:46:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488503 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''42''' estas privata institucio de [[Altnivela instruado|superedukado]] pri [[informadiko]], kiu estis fondita de Xavier Niel, Nicolas Sadirac (eksa administra direktoro ĉe Epitech) <ref>{{cite web|language=fr|url=http://www.ecrans.fr/42-v-la-les-geeks,16142.html|author=Camille Gévaudan|title="42", v'là les geeks !|website=ecrans|date=2013|access-date=2014-06-24|archive-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025234049/http://www.ecrans.fr/42-v-la-les-geeks,16142.html|url-status=dead}}.</ref>, Kwame Yamgnane kaj Florian Bucher (eksaj oficiroj ĉe Epitech) <ref>{{cite web|language=fr|url=https://lemonde.fr/education/article/2013/03/26/42-l-etrange-ecole-d-informatique-de-xavier-niel_3148142_1473685.html|author=Damien Leloup|title="42", l'étrange école d'informatique de Xavier Niel|website=lemonde|date=2013}}.</ref>. La lernejo malfermiĝis en Parizo en 2013. La lernejo havas neniujn [[Profesoro|profesorojn]] kaj estas malferma seninterrompo, 24/7. Studentoj estas trejnita tra koleg-al-kolega [[pedagogio]] kaj projekto-bazita lernado. La nomo de 42 estas referenco al la libro ''[[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]]'' de brita aŭtoro [[Douglas Adams]]: en la libro, 42 estas la Respondo al la Lasta Demando de Vivo, la [[Universo]], kaj Ĉio. == Aplikprocezo == Iu ajn 18-jara aŭ pli povas registriĝi kiel kandidato en la retejo <ref>''[https://42wolfsburg.de/application-process/ Aplika Procezo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230602153709/https://42wolfsburg.de/application-process/ |date=2023-06-02 }}''. Eo: 42 Wolfsburg Software Engineering School. La 17-an de aŭgusto 2021, kaj la 29-an de decembro 2022 (Angla).</ref>. La elektprocezo komenciĝas per kelkaj atento- kaj logiktestoj dizajnitaj por taksi la kapablon de persono lerni programadon. Sekvas dua elekto nomata ''Piscine'' 'Swimming Pool' (france: ''naĝejo'' ): Kvarsemajna antaŭkurso en la [[C programlingvo]] <ref name=":0">''[https://www.42heilbronn.de/en/admission/ 42Heilbronn | Confeso].'' Prenite la 8-an de aprilo 2021</ref>. == Leciona dezajno kaj trejna kurso == Post ''Piscine'', IT-trejnado daŭras du ĝis kvin jarojn. La lerneja [[didaktiko]] estas inspirita de modernaj instrumetodoj kiuj inkluzivas kunularan pedagogion, projekt-bazitan lernadon kaj memhelpon. Tiamaniere, la studentoj devus subteni unu la alian en sia lernado. Alia specialaĵo estas la formo de instruado organizita en projektoj kaj la ebleco uzi la trejnejojn dum la tuta tago. Dum lerneja tempo, studentoj devas plenumi [[Staĝo|staĝojn]]. Por kvalifiki por staĝo, studento devas esti kompletiginta certan nombron da projektoj kaj trapasinta kvin ekzamenojn. Komence de la trejnado, la fokuso estas sur [[Unikso]] kaj la C-programlingvo. Oni poste laboras kun [[PHP]], [[C++]], OCAML, inter aliaj. Por iuj projektoj la programlingvo povas esti libere elektita. La trejnado ankaŭ koncentriĝas pri [[artefarita intelekto]] kaj [[komputila sekureco]] aŭ kodumado-hakado <ref name=":0" />. La lernejo ankaŭ formis partnerecojn kun aliaj lernejoj (ekz. dezajno kaj fakaj lernejoj) kaj la hakatona okazaĵo. Tio permesas al studentoj eniĝi en kunlaboroj kun membroj de aliaj lernejoj. Post sukcese plenumi la unuan staĝon, studentoj havas la eblon translokiĝi al alia lernejo en la 42-reto. == Historio == En redakciartikolo Xavier Niel 42 prezentis kaj referencas al la [[eduka sistemo]] en Francio <ref name="L'édito de Xavier Niel">{{cite web|url=http://www.42.fr/ledito-de-xavier-niel/|title=L'édito de Xavier Niel|date=2013|language=französisch|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703051034/http://www.42.fr/ledito-de-xavier-niel/|archivedate=2014-07-03|work=42.fr}}</ref>. {{Citaĵo | teksto = "La franca sistemo ne funkcias nuntempe. Ĝi estas krampita inter, unuflanke, universitatoj kiuj ofertas edukadon kiu ne ĉiam kontentigas la bezonojn de la komerca mondo sed estas senpaga kaj alirebla por la plimulto, kaj aliflanke la multekostaj privataj lernejoj, kies edukado estas sufiĉe bona, sed la plej granda parto de la talento ne signifas, ke geniuloj, kiujn oni povus trovi en Francio, estas ignorataj.” | originala teksto = « Aujourd’hui, le système français ne marche pas. Il est coincé entre d’une part l’université, qui propose une formation pas toujours adaptée aux besoins des entreprises mais qui est gratuite et accessible au plus grand nombre, et d’autre part les écoles privées, chères, dont la formation est assez qualitative mais laisse sur le côté de la route le plus grand nombre de talents, voire de génies, que nous pourrions trouver en France. » }} Anoncita la 26an de marto, 2013, 42 estis malfermita en Parizo la 15an de julio, 2013, por la elekta fazo nomita ''La Piscine'' (la naĝejo). la 17an de majo, 2016, 42 anoncis planojn malfermi duan universitatejon en [[Fremont (Kalifornio)|Fremont]], [[Kalifornio]] <ref>{{Cite web|url=https://www.42.us.org/wp-content/uploads/2015/04/CP_42_US_17_05_2016.pdf|title=Press release|access-date=2016-06-10|archive-date=2021-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128083819/https://www.42.us.org/wp-content/uploads/2015/04/CP_42_US_17_05_2016.pdf|url-status=dead}}</ref>. La Fremont universitatejo estis fermita en 2020 <ref>{{Cite web|last=Yamgnane|first=Kwame|title=On the Closing of 42 Silicon Valley from 42 co-founder Kwame Yamgnane|url=https://blog.qwasar.io/blog/on-the-closing-of-42-silicon-valley-from-42-co-founder-kwame-yamgnane|access-date=2023-03-22|website=blog.qwasar.io}}</ref>. Aktuale en 2023, 47 universitatejoj estis malfermita en 26 landoj <ref>{{cite web|title=Celebrating 42 campuses in 25 countries|url=https://42network.medium.com/celebrating-42-campuses-in-25-countries-70ae1a01f699|website=42 The Network|access-date=4 June 2022}}</ref>. Krom la oficiala universitatejo en Parizo, Francio, la lerneja modelo estis adoptita en [[Liono]], [[Reims]] kaj [[Mulhouse]], Francio, tiel kiel en Hispanio, Rumanio, [[Sud-Afriko]], [[Ukrainio]], [[Bulgario]], [[Moldavio]] <ref>[https://www.kyivpost.com/article/content/technology/french-educational-model-to-gamify-it-education-in-ukraine-414132.html French educational model to gamify IT education in Ukraine], ''Kyiv Post'', May 19, 2016</ref>, Belgio, Rusio, Maroko, Nederlando, Indonezio, Finnlando <ref>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/09/05/1337-l-ecole-marocaine-qui-veut-former-des-genies-du-numerique_5350765_3212.html 1337, l'École qui veut former des génies du numérique], ''[[Le Monde]]'', September 05, 2018</ref>, Germanio <ref>{{Cite web|title=About 42 Wolfsburg {{!}} The radical new coding school, now in Germany. - Home|url=https://42wolfsburg.de/about.html|access-date=2020-09-08|website=42wolfsburg.de|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915014533/https://42wolfsburg.de/about.html|url-status=dead}}</ref>, [[Adelajdo|Adelaide]], Aŭstralio <ref>{{Cite web|last=Australia|first=Premier of South|date=2021-03-15|title=42 to open first Australian campus in Adelaide|url=https://www.premier.sa.gov.au/news/media-releases/news/42-to-open-first-australian-campus-in-adelaide|access-date=2021-11-23|website=Premier of South Australia|archive-date=2021-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232654/https://www.premier.sa.gov.au/news/media-releases/news/42-to-open-first-australian-campus-in-adelaide|url-status=dead}}</ref>, [[Armenio]] <ref>{{Cite web|date=2021-03-30|title=42 Yerevan Coding School Opens Its Doors at TUMO|url=https://www.civilnet.am/news/590192/42-yerevan-school-coding-armenia-programming-france-it-informatic-education-tumo/?lang=en|access-date=2022-07-03|website=CIVILNET}}</ref>, la Unuiĝintaj Arabaj Emirolandoj <ref>{{cite web|url=https://42abudhabi.ae/|title=42 Abu Dhabi|website=42 Abu Dhabi}}</ref>, [[Londono]] <ref>{{cite web|url=https://42london.com/|title=42 London|website=42 London}}</ref>, [[Kebekio]], Kanado <ref>Campus 42 Québec https://42quebec.com (French) Retrieved 10 August 2021</ref>, [[Bankoko]] <ref>{{cite web|title=THE FOUNDING OF 42 BANGKOK|url=https://www.42bangkok.com/about-us|access-date=2022-10-11}}</ref>, [[Florenco]] <ref>{{cite web|url=https://42firenze.it/|title=42 Firenze|website=42 Firenze}}</ref>, [[Romo]] <ref>{{cite web|url=https://42roma.it/|title=42 Roma|website=42 Roma}}</ref>, [[Laŭzano|Lausanne]], [[Svislando]] <ref>Campus 42 Lausanne https://42lausanne.ch (French) Retrieved 27 June 2022</ref> kaj Turkio. === Listo de lernejoj === {| class="wikitable sortable" |+Listo de Lernejoj en la reta organizaĵo de 42 <ref>{{Cite web|title=42 Schools {{!}} 42 - A Global Network of IT Campuses|url=https://www.42network.org/42-schools/|access-date=2023-04-07|website=42network.org}}</ref> !Nomo !Loko !Fondo-jaro !Oficiala retejo |- |42 Yerevan |{{Flago|Armenio}}, [[Erevano]] |2020 |[https://42yerevan.am/ 42yerevan.am] |- |42 Adelaide |{{Flago|Aŭstralio}}, [[Adelajdo]] |2021 |[https://www.42adel.org.au/ 42adel.org.au] |- |42 Vienna |{{Flago|Aŭstrio}}, [[Vieno]] |2022 |[https://www.42vienna.com/ 42vienna.com] |- |19 (Antwerp) |{{Flago|Belgio}}, [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] | |[https://campus19.be/ campus19.be] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240321200947/https://campus19.be/ |date=2024-03-21 }} |- |19 (Brussels) |{{Flago|Belgio}}, [[Bruselo]] | |[https://campus19.be/ campus19.be] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240321200947/https://campus19.be/ |date=2024-03-21 }} |- |42 Belo Horizonte |{{Flago|Brazilo}}, [[Bel-Horizonto]] | |[https://www.42bh.org.br/ 42bh.org.br] |- |42 Rio |{{Flago|Brazilo}}, [[Rio-de-Ĵanejro]] | |[https://42.rio/ 42.rio] |- |42 São Paulo |{{Flago|Brazilo}}, [[San-Paŭlo (urbo)|São Paulo]] | |[https://www.42sp.org.br/ 42sp.org.br] |- |42 Québec |{{Flago|Kanado}}, [[Kebekurbo]] |2021<ref>{{Cite web|last=Ouellet|first=Isabelle|date=2020-07-02|title=First Piscines announcement!|url=https://42quebec.com/en/blog/first-piscines-announcement/|access-date=2023-04-07|website=42 Québec|language=en}}</ref> |[https://42quebec.com/ 42quebec.com] |- |42 Prague |{{Flago|Ĉeĥio}}, [[Prago]] |2022 |[https://www.42prague.com/ 42prague.com] |- |Hive |{{Flago|Finnlando}}, [[Helsinko]] |2019<ref>{{Cite web|last=Hive|title=Hive Helsinki trains the next generation of world-class coders. We want to give people from all walks of life the tools to solve problems of tomorrow.|url=https://hive.fi/en/about-hive|access-date=2023-04-07|website=About Hive}}</ref> |[https://www.hive.fi/en/ hive.fi] |- |42 Angoulême |{{Flago|Francio}}, [[Angoulême]] | |[https://42angouleme.fr/ 42angouleme.fr] |- |42 Le Havre |{{Flago|Francio}}, [[Havro]] | |[https://www.42lehavre.fr/ 42lehavre.fr] |- |42 Lyon |{{Flago|Francio}}, [[Liono]] | |[https://42lyon.fr/ 42lyon.fr] |- |42 Mulhouse |{{Flago|Francio}}, [[Mulhouse]] | |[https://www.42mulhouse.fr/en/ 42mulhouse.fr] |- |42 Nice |{{Flago|Francio}}, [[Nico]] |2020<ref>{{Cite web|title=42 Nice Région Sud|url=https://www.42nice.fr/|access-date=2023-04-07|website=42nice.fr|language=fr}}</ref> |[https://www.42nice.fr/ 42nice.fr] |- |42 Paris |{{Flago|Francio}}, [[Parizo]] |2013 |[https://42.fr/en/homepage/ 42.fr] |- |42 Perpignan Occitanie |{{Flago|Francio}}, [[Perpinjano]] | |[https://42perpignan.fr/ 42perpignan.fr] |- |42 Berlin |{{Flago|Germanio}}, [[Berlino]] |2022 |[https://42berlin.de/ 42berlin.de] |- |42 Heilbronn |{{Flago|Germanio}}, [[Hajlbrono]] | |[https://www.42heilbronn.de/en/ 42heilbronn.de] |- |42 Wolfsburg |{{Flago|Germanio}}, [[Wolfsburg]] |2021 |[https://42wolfsburg.de/ 42wolfsburg.de] |- |42 Firenze |{{Flago|Italio}}, [[Florenco]] | |[https://42firenze.it/ 42firenze.it] |- |42 Roma |{{Flago|Italio}}, [[Romo]] | |[https://42roma.it/ 42roma.it] |- |42 Tokyo |{{Flago|Japanio}}, [[Tokio]] | |[https://42tokyo.jp/ 42tokyo.jp] |- |42 Amman |{{Flago|Jordanio}}, [[Amano]] | | |- |42 Luxembourg |{{Flago|Luksemburgo}}, [[Luksemburgo (urbo)|Luxembourgo]] | |[https://42luxembourg.lu/ 42luxembourg.lu] |- |42 Kuala Lumpur |{{Flago|Malajzio}}, [[Kuala-Lumpuro]] | |[https://42kl.edu.my/ 42kl.edu.my] |- |1337 Ben Guérir |{{Flago|Maroko}}, [[Ben Gerir]] | |[https://1337.ma/fr/ 1337.ma] |- |1337 Khouribga |{{Flago|Maroko}}, [[Ĥuribga]] | |[https://1337.ma/fr/ 1337.ma] |- |42 Warsaw |{{Flago|Pollando}}, [[Varsovio]] |2023 |[https://42warsaw.pl/ 42warsaw.pl] |- |42 Lisboa |{{Flago|Portugalio}}, [[Lisbono]] | |[https://www.42lisboa.com/ 42lisboa.com] |- |42 Porto |{{Flago|Portugalio}}, [[Porto]] |2022 |[https://42porto.com/ 42porto.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240418101321/https://www.42porto.com/ |date=2024-04-18 }} |- |School 21 |{{Flago|Rusio}}, [[Kazano]] | |[https://21-school.ru/ 21-school.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240312063214/https://21-school.ru/ |date=2024-03-12 }} |- |School 21 |{{Flago|Rusio}}, [[Moskvo]] | |[https://21-school.ru/ 21-school.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240312063214/https://21-school.ru/ |date=2024-03-12 }} |- |School 21 |{{Flago|Rusio}}, [[Novosibirsko]] | |[https://21-school.ru/ 21-school.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240312063214/https://21-school.ru/ |date=2024-03-12 }} |- |School 21 |{{Flago|Rusio}}, [[Surguto]] | |[https://21-school.ru/ 21-school.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240312063214/https://21-school.ru/ |date=2024-03-12 }} |- |42 Singapore |{{Flago|Singapuro}}, [[Singapuro]] | |[https://www.42singapore.sg/ 42singapore.sg] |- |42 Seoul |{{Flago|Sud-Koreio}}, [[Seulo]] | |[https://42seoul.kr/ 42seoul.kr] |- |42 Alicante |{{Flago|Hispanio}}, [[Alakanto]] | |[https://www.42alicante.com/ 42alicante.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230603140505/https://www.42alicante.com/ |date=2023-06-03 }} |- |42 Barcelona |{{Flago|Hispanio}}, [[Barcelono]] | |[https://www.42barcelona.com/ 42barcelona.com] |- |42 Madrid |{{Flago|Hispanio}}, [[Madrido]] |2019 |[https://www.42madrid.com/ 42madrid.com] |- |42 Málaga |{{Flago|Hispanio}}, [[Malago]] | |[https://www.42malaga.com/ 42malaga.com] |- |42 Urduliz |{{Flago|Hispanio}}, [[Urduliz]] | |[https://www.42urduliz.com/ 42urduliz.com] |- |42 Lausanne |{{Flago|Svislando}}, [[Laŭzano]] | |[https://42lausanne.ch/ 42lausanne.ch] |- |42 Bangkok |{{Flago|Tajlando}}, [[Bankoko]] |2019 |[https://www.42bangkok.com/ 42bangkok.com] |- |Codam |{{Flago|Nederlando}}, [[Amsterdamo]] | |[https://www.codam.nl/ codam.nl] |- |42 Istanbul |{{Flago|Turkio}}, [[Istanbulo]] |2021 |[https://42istanbul.com.tr/ 42istanbul.com.tr] |- |42 Kocaeli |{{Flago|Turkio}}, [[İzmit]] |2021 |[https://42kocaeli.com.tr/ 42kocaeli.com.tr] |- |42 Abu Dhabi |{{Flago|Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj}}, [[Abudabio (urbo)|Abudabio]] | |[https://42abudhabi.ae/ 42abudhabi.ae] |- |42 London |{{Flago|Unuiĝinta Reĝlando}}, [[Londono]] | |[https://42london.com/ 42london.com] |- |1337 Med |{{Flago|Maroko}}, [[Tetuano]] | |[https://1337.ma/fr/ 1337.ma] |- |42 Luanda |{{Flago|Angolo}}, [[Luando]] |2023 |[https://42luanda.com/ 42luanda.com] |- |42 Antananarivo |[[Dosiero:Flag_of_Madagascar.svg|senkadra|24x24ra]] [[Antananarivo]], [[Madagaskaro]] | |[https://42antananarivo.mg 42antananarivo.mg] |} === Pliaj lernejoj === # '''AKADEMIO+PLUS''' (Rumanio - fondita en 2014): Ĉe AKADEMIO + PLUS, noviga aliro al edukado: laboro pri projektoj, kunlernado, mezureblaj rezultoj, kun la celo instigi [[teamlaboro]]n. La studprogramo estas limigita al du jaroj. La lernejo baziĝas sur 42 lernprogramoj <ref>{{cite web|url=https://www.academyplus.ro/|title=ACADEMY+PLUS|website=Academy Plus|accessdate=2019-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181009013121/https://www.academyplus.ro/|archivedate=2018-10-09|url-status=dead}}</ref>. # '''WeThinkCode''' (Sudafriko - fondita en 2016): WeThinkCode estas nova speco de teknologia inkubatoro dizajnita por ekstermi la mankon de kapabloj en informa teknologio. La misio de WeThinkCode estas identigi kaj trejni la estontan kodigan talenton de Afriko. Surbaze de la instruplano en lernejo 42 <ref>{{cite web|url=https://www.wethinkcode.co.za/|title=WeThinkCode|website=We Think Code}}</ref>. # '''AKADEMIO+MOLDOVA (Moldova - fondita en 2016): alternativa kaj senpaga''' IT- lernejo , lanĉita de Fondaĵo IT Moldavio kunlabore kun Academy + Plus Cluj-Napoca kaj 42 en Parizo <ref>{{cite web|url=https://www.academyplus.md/|title=ACADEMY+PLUS Moldova|website=Academy Plus Moldova|access-date=2016-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715051631/http://academyplus.md/|archive-date=2016-07-15|url-status=dead|df=}}</ref>. # '''UNIT Factory''' (Kijvo, Ukrainio - fondita en 2016): fondita kiel komuna projekto de la fondo de Vasilij Ĥmelnitskij nomita "K.Fund" kaj 42 subtenata de publika institucio "Osvytoria" <ref>{{cite web|url=https://unit.ua//|title=UNIT Factory|last=|first=|date=|website=UNIT Factory|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424145735/https://unit.ua/|archivedate=2018-04-24|url-status=dead}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://42.fr}} {{PlurajLingvokodoj|fr}} * {{Oficiala retejo|https://42.us.org}} {{PlurajLingvokodoj|en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Privataj lernejoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj por supera instruado en Francio]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2013]] [[Kategorio:Instruado en Parizo]] [[Kategorio:Edukado en Kalifornio]] [[Kategorio:Edukado en Armenio]] [[Kategorio:Edukado en Aŭstralio]] [[Kategorio:Edukado en Aŭstrio]] [[Kategorio:Edukado en Belgio]] [[Kategorio:Edukado en Brazilo]] [[Kategorio:Edukado en Kanado]] [[Kategorio:Edukado en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] [[Kategorio:Edukado en Francio]] [[Kategorio:Edukado en Germanio]] [[Kategorio:Edukado en Italio]] [[Kategorio:Edukado en Japanio]] [[Kategorio:Edukado en Jordanio]] [[Kategorio:Edukado en Luksemburgo]] [[Kategorio:Edukado en Malajzio]] [[Kategorio:Edukado en Maroko]] [[Kategorio:Edukado en Pollando]] [[Kategorio:Edukado en Portugalio]] [[Kategorio:Edukado en Rusio]] [[Kategorio:Edukado en Singapuro]] [[Kategorio:Edukado en Sud-Koreio]] [[Kategorio:Edukado en Hispanio]] [[Kategorio:Edukado en Svislando]] [[Kategorio:Edukado en Tajlando]] [[Kategorio:Edukado en Nederlando]] [[Kategorio:Edukado en Turkio]] [[Kategorio:Edukado en Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] [[Kategorio:Edukado en Britio]] [[Kategorio:Edukado en Angolo]] [[Kategorio:Edukado en Madagaskaro]] kbbyfxtl9zkmjb230evdhdekfbyl3z2 0 860691 9488077 9387706 2026-10-04T12:07:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488077 wikitext text/x-wiki '''Valentina''' estas ina persona nomo. Ĝi estas ina formo de la [[romio|romia]] nomo "Valentinus", <ref>[http://www.mfnames.com/fnames/v/origin-and-meaning-of-valentina.htm MFnames.com - Origin and Meaning of Valentina]</ref> kiu estas derivita el la latina vorto "valens" kun la signifo de "sana, forta, kuraĝa". <ref>[http://www.mfnames.com/mnames/v/origin-and-meaning-of-valentinus.htm MFnames.com - Origin and Meaning of Valentinus]</ref> Ĝia signifo rilatas al amo, la koro, pasio, enamiĝo, eterna feliĉo, inter aliaj. Multaj el ĝiaj valoroj estas personigitaj en Sankta Valentino de Aleksandrio, solenaskita knabino naskita en Varsovio, Pollando, kiu mortis en Moskvo, Rusio, kaj beatigita de la Papo en 1699, kiu komencis legi la Koranon kaj poste fariĝis tradukisto de la Biblio, kun diplomo en la rusa, angla kaj hispana lingvoj. Kelkaj oftaj diminutivoj estas: Vale, Vale, Vale, Valita, Valita, Valu, Vali, Valia, Vatina, Tina, Titinilla, Tinilla, Tinita, Valencia, Valenchu, Valecita, aŭ Tina. Ĝi estas uzata en la [[itala]], [[greka]], [[rusa]], [[ukraina]], [[belorusa]], [[serba]], [[kroata]], [[makedona]], [[slovena]], [[rumana]], [[bulgara]], [[portugala]] kaj [[hispana]] lingvoj. <ref>https://www.behindthename.com/name/valentina</ref> Ĉi tiu nomo estas precipe populara por hispanidaj knabinoj. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://omaha.com/lifestyles/cleveland-evans-a-look-at-the-top-baby-names-of-2022/article_b2962498-f592-11ed-9126-57cfc35db679.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231211210821/https://omaha.com/lifestyles/cleveland-evans-a-look-at-the-top-baby-names-of-2022/article_b2962498-f592-11ed-9126-57cfc35db679.html |arkivdato=2023-12-11}}</ref> == Katolika uzado == La tago de Valentina laŭ religia kalendaro estas la 25-an de julio. La 14-an de februaro, en Usono kaj ĝiaj influlandoj en Latin-Ameriko estas populare festata Sankt-Valentena Tago (rilata al Sankt-Valentena Tago). Pro kialoj kiuj ne estas bone establitaj, Sankta Valentino estas la [[patronsanktulo]] de [[amanto]]j, kvankam estas suspektite ke lia patroneco ŝuldiĝas al la koincido de la dato de lia festo kun tiu de pagana festo de fekundeco kaj amo. La ina nomo Valentina ŝuldiĝas al la ĉeesto de pluraj [[sanktulo]]j kun tiu nomo en baptonomtempoj. == Listo de famaj homoj == * Valentina Acosta (naskita 1982), kolombia aktorino * Valentina de Angelis (naskita 1989), amerika aktorino * Valentina Aniballi (naskita 1984), itala diskoĵetisto * Valentina Aracil (naskita 1966), argentina emerita naĝanto * Valentina Arrighetti (naskita 1985), itala flugpilkisto * Valentina Artamonova (naskita 1960), rusa politikisto * Valentina Barron (naskita 1993), aŭstralia aktorino * Valentina Bassi (naskita 1972), argentina aktorino * Valentina Bastianelli (naskita 1987), itala biciklanto * Valentina Battler (naskita 1946), rusa poeto * Valentina Bellè (naskita 1992), itala aktorino * Valentina Belotti (naskita 1980), itala montkuristo * Valentina Bergamaschi (naskita 1997), itala futbalisto * Valentina Blažević (naskita 1994), kroata handbalisto * Valentina Bonariva (naskita 1989), itala dancisto * Valentina Boni (naskita 1983), itala futbalisto * Valentina Braconi (naskita 1990), itala kampohokeisto * Valentina Bronevich (naskita 1956), rusa politikisto * Valentina Cámara (naskita 1993), argentina futbalisto * Valentina Caniglia, usona kinoartisto * Valentina Carnelutti (naskita 1973), itala aktorino * Valentina Carretta (naskita 1989), itala biciklanto * Valentina Cernoia (naskita 1991), itala futbalisto * Valentina Cervi, itala aktorino * Valentina Chebotareva (naskita 1960), rusa arta sketadotrejnisto * Valentina Chepiga (naskita 1962), ukraina IFBB profesia korpotrejnisto * Valentina Cortese (1923-2019), itala filmaktorino * Valentina Costa Biondi (naskita 1995), argentina kampohokeisto * Valentina Cușnir (naskita 1954), moldova politikistoalentina Acosta (born 1982), Colombian actress * Valentina De Poli (naskita 1968), itala ĵurnalisto * Valentina Díaz (naskita 2001), ĉilia futbalisto * Valentina Dimitrieva (1937-2019), rusa farmlaboristo * Valentina D'Urbano (naskita 1983), itala verkisto * Valentina Favazza (naskita 1987), itala voĉaktorino * Valentina Ferrer (naskita 1993), argentina modelo * Valentina Figuera (naskita 2000), venezuela modelo * Valentina Fiorin (naskita 1984), itala flugpilkisto * Valentina Gaganova (1932-2010), rusa teksaĵlaboristo kaj politikisto * Valentina Gardellin (naskita 1970), itala basketbaloludanto * Valentina L. Garza , kuba verkistino * Valentina Gestro de Pozzo (1914-2011), argentina raportisto * Valentina Giacinti (naskita 1994), itala futbalisto * Valentina Giovagnini (1980-2009), itala kantisto * Valentina Gorinevskaya (1882-1953), rusa armea kirurgo * Valentina Grizodubova (1909-1993), sovetia piloto * Valentina Gunina (naskita 1989), rusa ŝakgrandmajstro * Valentina Igoshina (naskita 1978), rusa pianisto * Valentina Ivakhnenko (naskita 1993), rusa tenisisto * Valentina Ivashova (1915-1991), sovetia aktorino * Valentina Kevliyan (naskita 1978), bulgara gimnastikisto * Valentina Kogan (naskita 1980), argentina handbalisto * Valentina Legkostupova (1965-2020), rusa kantisto * Valentina Lisitsa (naskita 1973), ukraina pianisto * Valentina Lodovini (naskita 1978), itala aktorino * Valentina Malyavina (1941-2021), rusa aktorino * Valentina Marcucci (naskita 1998), argentina kampohokeisto * Valentina Marocchi (naskita 1983), itala plonĝisto * Valentina Massi (naskita 1983), itala spektaklogajninto * Valentina Matos (naskita 2000), hispana artsketisto * Valentina Matviyenko (naskita 1949), rusa politikisto * Valentina Maureira (2000/01-2015), ĉilia adoleskanto * Elizabeth Miklosi alinome Valentina (naskita 1983), amerika profesia luktisto * Valentina Moncada (naskita 1959), itala historiisto * Valentina Monetta (naskita 1975), sammarinese kantisto * Valentina Moscatt (naskita 1987), itala ĵudoko * Valentina Naforniță (naskita 1987), moldova soprano * Valentina Nappi (naskita 1990), itala pornografia filmaktorino * Valentina Parshina (1937-2020), rusa kaj sovetia agronomo kaj politikisto * Valentina Picca (naskita 1988), itala biciklanto * Valentina Pivnenko (naskita 1947), rusa politikisto * Valentina Polkhanova (naskita 1971), rusa biciklanto * Valentina Ponomaryova (kantisto) (naskita 1939), rusa kantisto * Valentina Ponomaryova (1933-2023), sovetia kosmonaŭto * Valentina Quiroga (naskita 1982), ĉilia inĝeniero kaj politikisto * Valentina Raposo (naskita 2003), argentina kampohokeisto * Valentina Rodini (naskita 1995), itala remanto * Valentina Romani (naskita 1996), itala aktorino * Valentina Romeo (naskita 1977), itala karikaturisto, ilustristo, bilardludanto * Valentina Safronova (1918-1943), Heroo de Sovet-Unio * Valentina Sampaio (naskita 1996), brazila aktorino * Valentina Sanina-Schlee (1899-1989), rus-amerika modokreanto * Valentina Scandolara (naskita 1990), itala biciklanto * Valentina Serena (naskita 1981), itala flugpilkisto * Valentina Shevchenko (naskita 1988), rus-perua piedbatboksisto kaj miksita militema artisto * Valentina Stupina (1920-1943), sovetia piloto * Valentina Sturza (naskita 1929), moldova aktivulo * Valentina Sulpizio (naskita 1984), itala tenisisto * Valentina Talyzina (naskita 1935), sovetia aktorino * Valentina Tereshkova (naskita 1937), sovetia kosmonaŭto kaj unua virino en spaco * Valentina Tolkunova (1946-2010), sovetia kantisto * Valentina Tronel (naskita 2009), franca infankantisto * Valentina Turisini (naskita 1969), itala sportpafisto * Valentina Uccheddu (naskita 1966), itala longsaltisto * Valentina Vargas (naskita 1964), ĉilia aktorino * Valentina Vezzali (naskita 1974), itala skermisto * Valentina Yegorova (naskita 1964), rusa longdistanca kuristo * Valentina Zenere (naskita 1997), argentina aktorino * Valentina Zhuravlyova (1933-2004), rusa verkisto * Valentina kaj aliaj, kristanaj martiroj en Palestino ĉ. 308 p.K == Familia nomo == * [[Giovanni Della Valentina|Giovanni Valentina]], brazila remisto == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Virinaj personaj nomoj]] [[Kategorio:Nomoj]] rvnf5uhce39yzb0zpy4wgc3ou2x0f4v 0 867501 9488418 8708913 2026-10-05T04:42:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488418 wikitext text/x-wiki [[File:Chocolate - stonesoup.jpg|thumb|Malhela ĉokolado.]] '''Ĉokoholulo''' (kiel neologismo) estas persono kiu sopiras aŭ rekte kompulsie konsumas [[ĉokolado]]n.<ref name="Merriam Webster">{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/chocoholic|title=Chocoholic|work=Merriam-Webster|access-date=14a de Aprilo 2013}}</ref> En la angla lingvo la vorto "chocoholic" estis por la unua fojo uzita en 1968, laŭ Merriam-Webster. Ĝi estas [[Vortokunfando|vortokunfandaĵo]] de "ĉokolado" kaj "[[alkoholismo|alkoholulo]]" en diversaj lingvoj.<ref name="Merriam Webster" /> La termino estas uzata precize aŭ humure por priskribi personon kiu estas eksterordinare amema al ĉokolado; tamen, estas ankaŭ medicina pruvaro kiu subtenas la ekzistadon de fakta [[Dependeco (medicino)|dependeco]] el ĉokolado.<ref>{{cite journal |doi=10.1006/appe.1993.1042 |title='Chocolate Addiction': A Preliminary Study of its Description and its Relationship to Problem Eating |year=1993 |last1=Hetherington |first1=Marion M. |last2=MacDiarmid |first2=Jennifer I. |s2cid=36613545 |journal=Appetite |volume=21 |issue=3 |pages=233–46 |pmid=8141595}}</ref> Psikoaktivaj konstituantoj de ĉokolado kiuj funkciigas ‘bonfartan’ reagon en la konsumanto estas [[triptofano]] kaj [[fenetilamino]], kiuj povus kontribui al sopirego kaj dependecaj respondoj, aparte ĉe personoj kun specifaj genetikaj [[alelo]]j.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nehlig|first=Astrid|title=Coffee, tea, chocolate, and the brain|publisher=CRC Press|year=2004|isbn=9780429211928|location=Boca Raton|pages=203–218}}</ref> Ankaŭ la kvanto de [[sukero]] uzata en ĉokoladproduktado efikas sur la psikoaktivaj efikoj de ĉokolado.<ref>{{cite journal |last1=Casperson |first1=Shanon L |last2=Lanza |first2=Lisa |last3=Albajri |first3=Eram |last4=Nasser |first4=Jennifer A |title=Increasing Chocolate's Sugar Content Enhances Its Psychoactive Effects and Intake |journal=Nutrients |date=2019-03-12 |volume=11 |issue=3 |page=596 |doi=10.3390/nu11030596 |pmid=30870996 |pmc=6471517 |doi-access=free }}</ref> Kvankam la koncepto de ĉokolad-dependeco estas ankoraŭ polemikiga en la medicina literaturo, oni konsideras, ke ĉokolado (speciale la malhela ĉokolado) havas efikojn sur la persona bonfarto,<ref>{{cite journal |last1=Jackson |first1=Sarah E |last2=Smith |first2=Lee |last3=Firth |first3=Joseph |display-authors=etal |title=Is there a relationship between chocolate consumption and symptoms of depression? A cross-sectional survey of 13,626 US adults |journal=Depress Anxiety |date=2019 |volume=36 |issue=10 |pages=987–995 |doi=10.1002/da.22950 |pmid=31356717 |s2cid=198984561 |url=https://arro.anglia.ac.uk/704507/6/Jackson_et_al_2019_5.docx |doi-access=free |hdl=10447/464591 |hdl-access=free }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201018162901/https://arro.anglia.ac.uk/id/eprint/704507/6/Jackson_et_al_2019_5.docx |date=2020-10-18 }}</ref> kaj ĉokoladvendejoj preskaŭ ĉiam pintigas en la listo de manĝaĵoj kiujn la homoj diras, ke ili plej sopiras.<ref>{{cite book |editor1-last=Carr |editor1-first=Tanya |editor2-last=Descheemaeker |editor2-first=Koen |title=Nutrition and Health - Current topics - 3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T0o-qVwwff8C&pg=PA69 |location=Antwerpen |publisher=Garant |pages=69–76 |isbn=978-90-441-1493-5 |chapter=Food cravings and addictions – fact and fallacy |first1=Peter |last1=Rogers |year=2003}}</ref> La sopiro povas esti tiom forta en kelkaj kazoj ke ĉokoholuloj povas suferi retirdevenajn simptomojn se oni ne plenumas la sopiregon.<ref name=":0" > Bruinsma, Kristen; Taren, Douglas L. (1999). "Chocolate: Food or Drug?". ''Journal of the American Dietetic Association''. 99 (10): 1249–56. doi:10.1016/S0002-8223(99)00307-7. PMID 10524390. </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * {{cite web |title=Chocolate Compulsion; RA's Twelve Step Chocolate Compulsion Recovery Program |url=https://www.r-a.org/i-chocolate-compulsion.htm |website=www.r-a.org}} * TOGETHER, SPHINX AND CHOCOHOLICS, [https://web.archive.org/web/20241210214549/https://www.sphinx-solution.com/portfolio-item/chocoholics/ CHOCOHOLICS App development -portfolio] {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Chocoholic|revizio=1218525975}} [[Kategorio:Ĉokolado]] [[Kategorio:Neologismoj]] [[Kategorio:Homaj manĝokutimoj]] [[Kategorio:Kulturo de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Homa konduto]] [[Kategorio:Konduta dependeco]] tn2hn2nmapnvk9t85n5pmcrda6vu9dy 0 867589 9488219 8705335 2026-10-04T16:45:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488219 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Etenotiolo</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><b>C₂H₄S</b></font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ethenethiol sticks.png|300px|Vinila merkaptano]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Bastona kemia strukturo de la <br>Etenotiolo'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ethenethiol 3D.png|300px|Vinila merkaptano]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Etenotiolo'''</center> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=25265-93-4 25265-93-4]<br> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11224615.html 11224615] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/472202106 472202106] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||60,11976 g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||0,917 g/cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||-103,5{{GdC|}} |- |[[Bolpunkto]]||31,5°C |- |[[Ekflama temperaturo]]||-25,6{{GdC|}} <ref>[https://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11224615.html Chemspider]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:6,273 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264+265|280|305+351+338|337+317}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>(25 {{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Vinila merkaptano'''</big> aŭ <big>'''vinilatiolo'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''vinila alkoholo''' kaj '''sulfida acido'''. Ĝi estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. Vinila merkaptano posedas 2 karbonatomojn, 4 hidrogenatomojn kaj 1 sulfuratomon. Vinila merkaptano uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj. == Sintezoj == ===Sintezo 1=== * Preparado de la '''vinila merkaptano''' per traktado de '''vinila alkoholo''' kaj '''sulfida acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|70ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-sulfide-3D-balls.png|sulfida acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Ethenethiol 3D.png|Vinila merkaptano|120ra]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} ===Sintezo 2=== * Preparado de la '''vinila merkaptano''' per traktado de '''vinila klorido''' kaj '''sulfida acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|70ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-sulfide-3D-balls.png|sulfida acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Ethenethiol 3D.png|Vinila merkaptano|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} ===Sintezo 3=== * Preparado de la '''vinila merkaptano''' per traktado de '''acetileno''' kaj '''sulfida acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Acetylene 3D 2.png|acetileno|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-sulfide-3D-balls.png|sulfida acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Ethenethiol 3D.png|Vinila merkaptano|120ra]] |- |} ===Sintezo 4=== * Preparado de la '''kalia bisulfido''' per traktado de '''vinila klorido''' kaj '''kalia bisulfido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|70ra]] +[[Dosiero:Potassium hydrosulfide 3D.png|kalia bisulfido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Ethenethiol 3D.png|Vinila merkaptano|120ra]] +[[Dosiero:Potassium chloride 3D.png|kalia klorido|120ra]] |- |} ==Vidu ankaŭ== * [[Hidrokarbonido]] == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Hidrokarbonidoj]] b9y8f0n4hcnxqr90eukj1ju2wispa52 0 873238 9488439 8849354 2026-10-05T06:49:58Z Sj1mor 12103 9488439 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Pentofaranta Maria Magdala | larĝo de informkesto = | dosiero = | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Somogy]] | diocezo = [[Kaposvár]] | unio = | dekanujo = Suda Balatono | vikariujo = | asocio = | paroĥo = loke aŭ en [[Balatonszemes]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Balatonszárszó]] | geo = | konsekro = [[1932]] | konsekrinto = [[Nándor Rott]] | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = [[novromaniko]] | ark tipo = | fondo = [[1930]] | finigo = [[1932]] | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = Balatonszárszó, Hősök tere 9. | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] Pentofaranta [[Maria Magdala]]''' estas religia [[monumento historia]] (deklarita en [[2005]]) en [[Grandvilaĝoj en Hungario|grandvilaĝo]] [[Balatonszárszó]] ([[Hungario]]). == Historio == La unua mencio pri preĝejeto en la iama Szárszó okazis en [[1233]] kiel filio de [[Kőröshegy]]. Ĝi akiris paroĥan rangon en [[1504]]. Dum dominado de [[turkoj]] la [[kirko]] neniiĝis. En la [[18-a jarcento]] la alvenintaj novaj loĝantoj konstruis lignan preĝejon kun [[sonorilostablo]]. En [[1905]] oni konstruis [[kapelo]]n al la katolika lernejo, kiu praktike estis sanktejo, la [[navo]] estis mem la lernoĉambro. Pli nova, ankaŭ nun videbla kirko estis konstruita inter 1930-1932. La instalaĵoj venis el la menciita lerneja kapelo. La internaj muroj estis pentritaj en 1954, denove en 2015. Anstataŭ [[harmoniumo]] nova [[orgeno]] venis en 1971 kaj post 6 jaroj oni aĉetis [[altaro]]n. La paroĥa rajto estis deklarita en 1994, sed en 2016 la paroĥo funkcias tamen en [[Balatonszemes]]. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola ĉe [[placo]]. La [[fasado]] estas malsimetria, ĉar la [[turo]] altiĝas en la maldekstra flanko. La turpinto estas piramideca, en la kvarangula turo 2 [[sonorilo]]j loĝas. Proksimume meze estas enirejo, al kiu kelkaj ŝtupoj kuras. Dekstre de la enirejo fenestro videblas, super la enirejo duonronda fenestro situas. La navo maldekstre havas alian enirejon, pli supre granda kruco troviĝas. La [[absido]] kvarangula kaj pli mallarĝa, sed same alta, ol la navo. [[Kermeso]] okazas en la sekva [[dimanĉo]] post la 22-an de [[julio]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/809 hungare kun fotoj] * [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/12617 hungare kun fotoj] * [https://www.paduaiszentantalplebania.hu/bunbano-magdolna-templom-balatonszarszo/ hungare kun foto] * [https://kirandulastervezo.hu/latnivalo/balatonszarszo/romai-katolikus-templom hungare kun foto] * [https://lexikon.katolikus.hu/B/Balatonsz%C3%A1rsz%C3%B3.html katolika leksikono] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Mario Magdaleno|Balatonszarszó]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Hungario|Balatonszarszó]] 650og1o001upcsyw0du4b9yk5ma5uq8 0 877783 9488162 9342357 2026-10-04T13:55:47Z Sj1mor 12103 9488162 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo }} '''Eduard Glanzmann''' (n. la [[12-an de aprilo]] [[1887]] en [[Lucerno]]; m. la [[2-an de februaro]] [[1959]] en [[Berno]]) estis svisa [[pediatro]], do kuracisto pri infana kaj adoleska medicino, kaj universitata instruisto. Unu el la denaskaj misfunkcioj de la [[trombocito]]j (trombocitopatio) estas nomata laŭ li. == Vivo == Eduard Glanzmann estis naskita en Lucerno kiel la filo de poŝtisto. Li frekventis la lokan [[gimnazio]]n, kiun li diplomiĝe finis en 1909. Tiam li studis medicinon en la universitatoj de [[Universitato de Zuriko|Zuriko]], [[Universitato de Berlino|Berlino]] kaj [[Universitato de Berno|Berno]]. Li trapasis la kuracistan ŝtatan ekzamenon en 1912, tiam okupiĝis pri doktoriga tezo kaj doktoriĝis pri medicino en Berno en 1914. En Berlino li trejniĝis plu en pediatrio sub la profesoro ''Adalbert Czerny'' ĉe la [[universitata klinikaro]] ''[[Charité]]''. Post ekloĝado en Berno kiel infankuracisto, li iĝis privata docento de la [[universitato de Berno]] en 1929 kaj lektoro en 1932. En 1939 li sukcedis sian iaman akademian instruiston ''Max Stooss'' en la katedro de pediatrio ĉe la Universitato de Berno. Pro sanaj kialoj li donis la postenon al ''Ettore Rossi'' en 1952. En 1940 li estis elektita membro de la germanlingva [[akademio de la sciencoj]] [[Leopoldina (akademio)|Leopoldina]], la plej malnova seninterrompe ekzistanta naturesplora akademio en la mondo. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB|1046353780}} <br/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Glanzmann, E}} [[Kategorio:Svisaj kuracistoj]] [[Kategorio:Svisaj pediatroj]] 47c3b5vprhbatssemtfowfw0qocj4lt 0 880385 9488236 8832077 2026-10-04T17:36:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488236 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Vivian Kong Man Wai MH''' (ĉine: 江旻憓; Jyutping: gong1 man4 wai6; naskiĝis la 8-an de februaro 1994) estas maldekstramana hongkonga [[spado|spadisto]]. Kiel trifoja azia ĉampiono en la individua konkurso kaj trifoja olimpiano, ŝi gajnis [[ormedalo|oron]] en la virina individua skermospada konkurencado ĉe la [[Somera Olimpiko 2024|Olimpiaj Ludoj en Parizo]] en [[2024]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://fie.org/competitions/2016/241?tab=results |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241226091835/https://fie.org/competitions/2016/241?tab=results |arkivdato=2024-12-26}}</ref> == Referenco == {{Referencoj}} [[Kategorio:Ĉinaj sportistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1994]] na1ilg88h4n0e5s4kk09rm3582jjvqt 0 881688 9488181 8838397 2026-10-04T14:40:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488181 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Nomo =Video |Bildo = |Titolo = |Speco = |Genro = |Formato = 28 cm |Periodeco = 1977-1979: ĉiutrimestre<br>1980-1999: ĉiumonate |Establodato =1977 |Ĉesigita publikado =1999 |Lando = |Urbo = |Posedanto = |Publikigisto =Reese Publishing Company, Inc. |Politiko = |Stabo = |Eldonkvanto = |Redaktisto = |Cefredaktisto = |Kunredaktisto = |Etataj autoroj = |Adreso =235 Park Avenue South, New York, N.Y. 10003 |Retejo = |Lingvo = |Prezo = |ISSN =0147-8907 }} '''''Video''''' estas malaperinta [[Usono|usona]] [[magazino]] pri [[elektroniko]] kaj [[teknologio]], kiu estis publikigita de [[1977]] ĝis [[1999]] fare de Reese Communications. Ĝi ĉefe pritraktis la temojn de [[video]]- kaj aŭdaparatoj. La revuo prezentis novajn aŭdvidajn produktojn, analizis nunajn praktikojn kaj tendencojn en la kampo, kaj provizis kritikajn recenzojn de novaj produktoj kaj aparatoj. Dum ĝiaj fruaj jaroj, ĝi forte konkuris kun samtempaj gazetoj kiel ''Video Review'' kaj ''Video Buyer's Review'' — fine kulminante en [[1980]] okaze de [[proceso]] rilate al la uzo de la termino "Video Buyer's Guide". En [[marto]] [[1995]], ''Video'' estis akirita de Reese fare de [[Hachette Filipacchi]], kaj en 1999 ĝi estis kunfandita kun la du-monata revuo ''Sound & Image'' por fariĝi ''[[Sound & Vision]]''. Hodiaŭ, ''Video'' estas plej rememorigita pro sia kolumno rilate al [[videoludo]]j, "Arcade Alley". Ĝi reprezentis la plej fruan ekzemplon de videoluda kolumno en pli ĝenerala publikigaĵo. Oni parte atribuas al Arcade Alley la popularigon de tiu nova medio en Usono. Ĝiaj du ĉefaj verkistoj sekve kreis la unuan videoludan revuon en Nordameriko, ''[[Electronic Games]]''<ref name=fullton09>{{cite web | last=Fulton | first=Steve | url=http://www.gamasutra.com/view/feature/4226/electronic_games_the_arnie_katz_.php | title=Electronic Games: The Arnie Katz Interview | work=[[Gamasutra]] | date=28-a de decembro 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120126182227/http://www.gamasutra.com/view/feature/4226/electronic_games_the_arnie_katz_.php | archivedate=2012-01-26 | accessdate=2024-08-27}}</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Komputilaj gazetoj]] [[Kategorio:Videoludaj gazetoj]] dipw6b1c68w65uoui63cq15ptort4n0 0 882677 9488135 8850165 2026-10-04T13:24:20Z Sj1mor 12103 9488135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Protein_folding.png|dekstra|eta|360x360ra|[[Proteino]] antaŭ kaj post faldo]] [[Dosiero:Protein_structure.png|dekstra|eta|360x360ra|Rezultoj de proteina faldado]]En [[biokemio]] kaj [[molekula biologio]], '''proteinfaldado''' (proteina faldado'')'' estas la procezo de spontanea faldado de [[Polipeptido|polipeptidĉeno]] en unikan (''naturan'') spacan strukturon (la tielnomita [[terciara strukturo]]) <ref name="Alberts">{{cite book|last1=Alberts|first1=Bruce|first2=Alexander|last2=Johnson|first3=Julian|last3=Lewis|first4=Martin|last4=Raff|first5=Keith|last5=Roberts|first6=Peter|last6=Walters|name-list-style=vanc|title=Molecular Biology of the Cell; Fourth Edition|publisher=Garland Science|year=2002|location=New York and London|chapter=The Shape and Structure of Proteins|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26830/|isbn=978-0-8153-3218-3}}</ref>. Ĝi okazas dum kaj post la sintezo de la peptida ĉeno kaj estas antaŭkondiĉo por la senerara funkcio de la proteino. La faldado estas kaŭzita de la plej malgrandaj movoj de la solvmolekuloj (akvaj molekuloj) kaj de elektraj allogaj fortoj ene de la proteinmolekulo. Iuj proteinoj povas faldi ĝuste nur helpe de certaj [[Enzimo|enzimoj]] aŭ [[Ĉaperono|ĉaperonaj proteinoj]] <ref name="Anfinsen">{{cite journal|vauthors=Anfinsen CB|title=The formation and stabilization of protein structure|journal=The Biochemical Journal|volume=128|issue=4|pages=737–49|date=July 1972|pmid=4565129|pmc=1173893|doi=10.1042/bj1280737}}</ref>. Tiu biokemia procezo rezultas en tridimensia strukturo kreita en la [[proteino]], post la [[Tradukado (vivscienco)|tradukprocezo]]. Kiam proteino estas sintezita en la [[Ĉelo (biologio)|ĉelo]] de la [[ribosomo]], ĝi troviĝas en sia [[primara strukturo]], tio estas, kiel longa ĉeno de [[Aminoacido|aminoacidoj]] sen difinita strukturo. En ĉi tiu stato la proteino estas neaktiva kaj por plenumi sian celon ĝi devas faldi, t.e. krei tridimensian strukturon. Ĉe la fino de faldado, la proteino estas en strukturo konata kiel la nativa stato ({{Lang-en|(Native state)}}), kaj havas [[Terciara strukturo|terciaran]] aŭ [[Kvaternara strukturo|kvaternaran strukturon]], faldita en tridimensia strukturo <ref>{{cite book|first1=Jeremy M.|last1=Berg|first2=John L.|last2=Tymoczko|first3=Lubert|last3=Stryer|author-link3=Lubert Stryer|name-list-style=vanc|title=Biochemistry|publisher=W. H. Freeman|location=San Francisco|year=2002|isbn=978-0-7167-4684-3|chapter=3. Protein Structure and Function|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=stryer%5Bbook%5D+AND+215168%5Buid%5D&rid=stryer.chapter.280}}</ref>. Komprenado kaj stimulado de la proteina faldada procezo estis grava defio por [[komputa biologio]] ekde la malfruaj [[1960-aj jaroj]]. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Proteina strukturo]] [[Kategorio:Biokemiaj reakcioj]] jr85h04o2yqu228aj164x8xlygz6c5x 0 887019 9488425 9079503 2026-10-05T05:15:58Z Tirolischleioans 254019 /* Verkaro */ 9488425 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = |dosiero =Carl_Roux_-_Georg_Friedrich_Creuzer.jpg |priskribo =Portreto de Georg Friedrich Creuzer, germana filologo, litografio de Joseph Nikolaus Peroux (1771-1849) |dato de naskiĝo =[[10-an de marto]] [[1771]] |loko de naskiĝo =[[Marburgo]], [[Germanio]] |dato de morto =[[6-an de februaro]] [[1858]] |loko de morto =[[Hajdelbergo]], [[Germanio]] | alma_mater =[[Universitato de Jena]]<br />[[Universitato de Lejdeno]]<br />[[Universitato de Hajdelbergo]]<br />[[Universitato de Marburgo]]<br />[[Listo de la membroj de la franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro|"Franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro"]] }} '''Georg Friedrich Creuzer''' estis germana filologo, librobindisto, arkeologo, orientalisto, [[Mito|mitologo]], profesoro pri historio kaj filologio en la [[Universitato de Hajdelbergo]].<ref>[https://www.britannica.com/topic/Greek-religion Britannica]</ref> Li estis filo de la librobindisto Christoph Andreas Joachim Leonhard (1726-1772) kaj de la filipina Eleonore Bang (1734-1795), studis en la [[Universitato de Jena]] kaj [[Universitato de Lepsiko|Lepsiko]] kie li instruis. En 1802 li estis nomumita profesoro en la [[Universitato de Marburgo]] kaj post du jaroj iĝis profesoro en la [[Universitato de Hajdelbergo]], kie li okupis tiun postenon dum 45 jarojn escepte de mallonga periodo kie li instruis en la [[Universitato de Lejdeno]]. == Kariero == Li doktoriĝis pri filozofio (Marburgo) la 24-an de majo 1794 (aŭ la 9-an de oktobro 1799 ) en [[Tübingen]]. En 1799 li kompletigis sian kapabliĝon en Marburgo, estis nomumita tie asociita profesoro la 21-an de oktobro de la sekva jaro kaj plena profesoro pri klasika filologio la 31-an de oktobro 1802 . La 4-an de April, 1804, li iris al la Ruprecht Karls Universitato de Hajdelbergo kiel plena profesoro, kie li fondis la "Filologia-Pedagogian Seminarion" kun Friedrich Heinrich Christian Schwarz en 1807. Li okupis la katedron en Lejdeno dum la somersemestro de 1809, sed estis revokita al Hajdelbergo post kelkaj monatoj. Li malakceptis pli postajn ofertojn al la universitatoj de Göttingen, Kiel, Bonno kaj Munkeno. Creuzer estis persona amiko de [[Johann Wolfgang von Goethe]] kaj [[Clemens Brentano]]. La 7-an de oktobro 1799, li edziĝis kun Eleonora Sophia Müller (1758-1831), la vidvino de la financa sciencisto kaj ekonomiisto Nathanael Gottfried Leske (1751-1786). Ekde 1804 li estis ankaŭ en rilato kun [[Karoline von Günderrode]] (1780-1806), kiu prenis sian propran vivon en 1806 post kiam Creuzer subite forlasis ŝin. Post la morto de sia edzino, li edziĝis kun Anna Jacobina Sebastian (1803-1889), la filino de la patologiisto Friedrich Jacob Christian Sebastian, la 9-an de novembro 1831. Ambaŭ geedziĝoj restis seninfanaj. Kun siaj prelegoj pri arkeologiaj temoj, li fondis la tradicion de tiu temo ĉe la Universitato de Hajdelbergo, el kiu la Arkeologia Instituto (hodiaŭ la Instituto por Klasika Arkeologio kaj Bizanca Arkeologio) aperis en 1866. En 1835, la arkeologia kolekto "Antiquarium Creuzerianum" nomita laŭ Creuzer estis fondita, kiu iĝis parto de la arkeologia kolekto de la Universitato de Hajdelbergo en 1848. La 1-an de majo 1845 li emeritiĝis laŭ sia propra peto. == Verkaro == {{Div col|cols = 2}} * [https://www.google.com.br/books/edition/Epochen_der_griechischen_Literaturgeschi/YVZy9kZ3yacC?hl=en&gbpv=1&dq=Epochen+der+griechischen+Literaturgeschichte&printsec=frontcover Epochen der griechischen Literaturgeschichte], [[1802]] * [https://books.google.de/books?id=YTIBAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Meletemata e disciplina antiquitatis], [[1817]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Friedrich_Creuzers_Symbolik_und_Mytholog/P9sUAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Georg+Friedrich+Creuzer%22&printsec=frontcover Symbolik und Mythologie], [[1819]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Abriss_der_R%C3%B6mischen_Antiquit%C3%A4ten/kGo6AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Abriss+der+r%C3%B6mischen+Antiquit%C3%A4ten&printsec=frontcover Abriss der Römischen Antiquitäten], [[1824]] * [https://books.google.de/books?id=2A1nuqQPlBwC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false oratio de civitate Athenarum omnis humanitatis parente], [[1826]] * [https://books.google.de/books?id=2A1nuqQPlBwC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false oratio de civitate Athenarum omnis humanitatis parente], [[1826]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Herodoti_Musae_Thalia_Melpomene/GDQPAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Georg+Friedrich+Creuzer%22&printsec=frontcover Herodoti Musae], [[1832]] * [https://books.google.de/books?id=Mfz6AJemzc8C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Ein alt-athenisches Gefäss], [[1832]] * [https://books.google.de/books?id=A9YMwIOy5FIC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Zur Geschichte alt-römischer Cultur am Ober-Rhein und Neckar], [[1833]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Das_Mithreum_von_Neuenheim_bei_Heidelber/eGQAAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Das+Mithreum+von+Neuenheim&pg=PA71&printsec=frontcover Das Mithreum von Neuenheim bei Heidelberg], [[1838]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Die_historische_Kunst_der_Griechen_in_ih/nyMGAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Die+historische+Kunst+der+Griechen&pg=PA196&printsec=frontcover Die historische Kunst der Griechen in ihrer Entstehung und Fortbildung], [[1845]] * [https://books.google.de/books?id=7dENAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Aus dem Leben eines alten Professors], [[1848]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Religions_de_l_Antiquit%C3%A9_consid%C3%A9r%C3%A9es/m4daAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Georg+Friedrich+Creuzer%22&printsec=frontcover Religions de l'Antiquité], [[1849]] * [https://books.google.de/books?id=PmcBAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Zur Geschichte der classischen Philologie seit Wiederherstellung der Literatur], [[1854]] * [https://books.google.de/books?id=qkYQAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ur Geschichte der griechischen und römischen Literatur. Abhandlungen], [[1854]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Zur_Geschichte_der_classischen_Philologi/yv1JAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Zur+Geschichte+der+classischen+Philologie&printsec=frontcover Zur Geschichte der classischen Philologie seit Wiederherstellung der Literatur], [[1854]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Herodoti_Halicarnassensis_Musae_Clio_Eut/QEkTAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Georg+Friedrich+Creuzer%22&printsec=frontcover Herodoti Halicarnassensis Musae], [[1856]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * Johann Friedrich Mieg (1642-1691) germana teologo * Johann Friedrich Mieg (1700-1788) germana historiisto * Johann Heinrich Jung-Stilling (1740-1817) * Johann Jakob Griesbach (1745-1812) erudiciulo pri la Nova Testamento * [[Johann Wolfgang von Goethe]] (1749-1832) * Nathanael Gottfried Leske (1751-1786) germana naturalisto * [[Johann Heinrich Voß]] (1751-1826) * Karl Leonhard Reinhold (1757-1823) aŭstria filozofo * Friedrich von Schiller (1759-1805) filozofo, poeto kaj historiisto * Ludwig Völkel (1762-1829) arkeologo germana * Carl Daub (1765-1836) germana teologo * Johann Friedrich Abegg (1765-1840) germana teologo * Friedrich Heinrich Christian Schwarz (1766-1837) * Sigmund Karl Johan von Reizenstein (1766-1847) * Wilhelm von Humboldt (1767-1835) diplomata, filozofo, fundador da Universidade de Berlim * Andreas Leonhard Creuzer (1768-1844) teologo germana * [[Hegelo|Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] (1770-1831) * [[Gottfried Hermann]] (1772-1848) * Gottfried Hermann (1772-1848) klasika filologo germana * Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (1775-1854) germana filozofo kaj antropologo * [[Joseph Görres]] (1776-1848) katolika publikigisto * [[Clemens Brentano]] (1778-1842) * Carl von Savigny (1779-1861) germana juristo * Georg Heinrich Moser (1780-1858) filozofo kaj rektoro * Karoline von Günderode (1780-1806) germana poetino * [[Christian Lobeck]] (1781-1860) * Achim von Arnim (1781-1831) romanverkisto kaj poeto germana * Gottlieb Welcker (1784-1868) filologo kaj arkeologo germana * Friedrich Dahlmann (1785-1860) historiisto kaj ŝtatestro germana * Christian Karl Josias von Bunsen (1791-1860) erudito kaj diplomato germana * Friedrich Wilhelm Karl Umbreit (1795-1860) evangelia teologo * Wilhelm Adolf Becker (1796-1846) * [[Karl Otfried Müller]] (1797-1840) * Johann Christian Felix Bähr (1798-1872) klasika filologo * Theodor Bergk (1812-1881) filologo germana * Ludwig von Urlichs (1813-1889) germana arkeologo kaj filologo * Johann Jakob Bachofen (1815-1887) svisa historiisto kaj antropologo * [[Karl Bernhard Stark]] (1824-1879) * Carl Becker (1925-1973) klasika filologo * Joachim Adamietz (1934-1996) klasika filologo germana {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Friedrich Creuzer, Georg}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] cw2ak569bwvtz0dofx1ddi53ngb3rah 0 890335 9488317 8939715 2026-10-04T20:20:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488317 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | lando = {{Francio}} | regiono = {{Hauts-de-France}} | departemento = {{Pas-de-Calais}} | arondismento = [[arondismento Montreuil|Montreuil]] | kantono = {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}} | regiono-ISO=FR-62 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | mapo = 62887-Widehem-Sols.png | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} <!--[[Dosiero:plia bildo?|eta|maldekstra|230ra|{{centre|teksto}}]]--> '''{{PAĜONOMO}}''' - jen [[france]], prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|widˈɛm}}], [[okcidentflandre]] ''Widem'' - estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Pas-de-Calais|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Pas-de-Calais]]'' (prononco [{{IFA|pˈad<small>^(ə)</small>kalˈɛ}}], [[Esperanto|Esperante]]: [[Kaleza Markolo]]), en la regiono ''Norda Francio'' aŭ ''[[Hauts-de-France]]'' (prononco [{{IFA|ˈoːd<small>^(ə)</small>ˈfʁɑ̃s}}], laŭvorte "supraĵo de Francio"), kaj proksimas al la historia regiono [[Franca Flandrio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Montreuil|Montreuil]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. La administrejo, videbla en la informkesto, samtempe ankaŭ estas la loka [[elementa lernejo]]. Ĝi en la lerneja jaro 2024-25 havis nur 24 lernejanojn sume en la klasoj 1 ĝis 4, kaj havis unu engaĝitan instruistinon kune por ĉiuj aĝgrupoj.<ref>[https://www.communewidehem.fr/la-mairie-et-leacutecole-communale.html informoj pri la administrejo kaj elementa lernejo en la komunuma retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241201175236/https://www.communewidehem.fr/la-mairie-et-leacutecole-communale.html |date=2024-12-01 }} ({{fr}})</ref> Tiaj vilaĝaj lernejoj iĝas pli kaj pli raraj - ankaŭ por la lernantoj de Wideham supozeble la sekva lerneja jaro 2025-2026 okazos en pli centra lernejo, en novaj lernejaj ĉambroj en [[Frencq]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Pas-de-Calais]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|http://www.communewidehem.fr}} ({{fr}}) <br/> [[Dosiero:Widehem église Saint-Wulmer-3.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika kirko}}]] [[Dosiero:Widehem église Saint-Wulmer-6.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la sama kirko interne}}]] {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Pas-de-Calais}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Pas-de-Calais]] gbonjv61ei1mk2shx6l6tbwpn9omhnu 0 893106 9488239 9350992 2026-10-04T17:50:04Z Taylor 49 126294 {{Prisupre|pri=artileria armilo kun mallonga paftubo|ŝtoneca konstrumaterialo|Mortero}} 9488239 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=artileria armilo kun mallonga paftubo|ŝtoneca konstrumaterialo|Mortero}} [[Dosiero:Mallet's_mortar.JPG|thumb|La plej granda brita Mortero de Mallett de kalibro 32 coloj (914mm) el la jaro 1857, eksplodgloboj en antaŭaĵo estis plenigitaj per 217 kg nigra pulvo]] [[Dosiero:Virginia-mortar.gif|thumb|Usona mortero el la jaro 1864]] [[Dosiero:Skoda_305_mm_Model_1911_side.jpg|thumb|Mortero [[30,5cm mortero mod. 11|Škoda modelo 1911]] de kalibro 305mm en [[Beogrado]]]] '''Mortero''' ({{lang-la|mortarium}}, {{lang-ru|Мортира}}) estas peza [[Artilerio|artileria]] [[armilo]] kun mallonga kaj masiva kanelita aŭ glata paftubo, kiu pafas (preskaŭ) ekskluzive sub alta angulo. Oni uzis ĝin kiel sieĝigan aŭ fortikaĵan kanonon dum sieĝado kaj defendo de fortikaĵoj. La longeco de paftubo estas kutime malpli ol 15 kalibroj. La malnovaj sieĝigaj morteroj havis mallongan kaj tre masivan paftubon kun mallarĝigita kamerao. Ili estis ŝarĝataj tra buŝo de paftubo kaj ili ekpafis eksplodigajn pafaĵojn plenigitaj per [[pulvo]]. Multe da historiistoj datigas la unuan uzon de mortero al la jaro [[1453]] dum sieĝado de [[Konstantinopolo]]. Iom post iom estiĝadis eĉ ekzemple transporteblaj morteroj sur ŝipoj en la [[18-a jarcento]] (en periodo de [[sepjara milito]]). Ŝatateco de la morteroj komencis fali en napoleona periodo. Pli modernaj morteroj estis uzataj dum la [[unua mondmilito]], precipe sur [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|okcidenta fronto]] dum sieĝado de belgaj kaj francaj [[fortikaĵo]]j kaj fuortoj, sed ankaŭ sur la itala batalfronto. Morteroj havas mallongan paftubon, kies longeco kutime ne superas 15 kalibrojn kaj ofte ĝi estas malpli ol 10 kalibroj. Dum batalo kontraŭ fortikaĵoj ili fidas je tio, ke la pafaĵo ascendos en altecon kaj de tie ĝi falos preskaŭ perpendikulare per libera falo, dum kio ĝi akiros sufiĉan rapidecon kaj energion por trabati betonajn kaj ferbetonajn plafonojn de fortikaĵaj objektoj. El tiu kaŭzo la pafaĵoj (grenadoj) por morteroj estas ankaŭ tre pezaj, pli pezaj ol nuntempaj aviadilaj bomboj. Ekzemple [[30,5cm mortero mod. 11|mortero Škoda modelo 1911]] de kalibro 305&nbsp;mm pafis pafaĵojn (grenadojn) kun maso 287&nbsp;kg en distancon 11,3&nbsp;km kaj la pafaĵojn kun maso 384&nbsp;kg en distancon 9,8&nbsp;km. La rapideco de pafado estis ĉirkaŭ dek ekpafoj dum horo. Unu el la lastaj armeoj, kiuj uzis morterojn, estis germana armeo dum la [[dua mondmilito]]. Ĝi enkondukis tiritan [[21 cm Mrs 18|211mm (21&nbsp;cm/L29)]] morteron 18 kun pafdistanco 16&nbsp;725 metrojn kaj longeco de paftubo 29 kalibroj (por mortero tre longa paftubo). Post la dua mondmilito oni tute ĉesis uzi la morterojn. En la moderna armeo transprenis ĝian funkcion [[minĵetilo]] kaj [[haŭbizo]]. == Rilataj artikoloj == * [[Minĵetilo]] * [[Haŭbizo]] * [[Katjuŝa|BM 13-16 Kaťuša]] * [[Raketĵetilo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio|Mortars|Mortars}} [[Kategorio:Artilerio]] 5g5k1ky3x4rwl8z1bxhjt25xs6sqg8z 0 895017 9488270 9443079 2026-10-04T18:17:01Z Sj1mor 12103 9488270 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:59, 9 jan. 2025 (UTC)}} '''Ekzilo de la Romanov-familio en Tobolsko''' komenciĝis en aŭgusto 1917 kaj finiĝis en aprilo–majo 1918. Ĝi komenciĝis laŭ decido de la [[Provizora registaro de Rusio]] kaj finiĝis laŭ ordono de la sovetia registaro. La ekzilon antaŭis [[abdiko de Nikolao la 2-a]] kaj [[aresto de la Romanov-familio en Carskoje Selo]], kaj sekvis la [[Translokado de la Romanov-familio de Tobolsko al Jekaterinburgo|translokado al Jekaterinburgo]] kaj la [[mortpafo de la Romanov-familio|ekzekuto tie]]. == Alveno == La {{JULGREGDATO|19|8|1917|akuzativo=jes}} vespere la ŝipoj kun la Romanov-familio, iliaj akompanantaro kaj servistaro, kaj gardistaro venis al Tobolsko. Surborde ilin atendis homamaso, ĉar onidiroj pri la alveno jam cirkulis en la urbo. Loka ĵurnalo "Siberia Folio" ({{lang-ru|Сибирский листок|t=Sibirskij listok}}) skribis ke oni atendis ilian alvenon antaŭtage, sed vaporŝipoj malfruiĝis. Estis du vaporŝipoj: "Tjumen" ({{lang-ru|Тюмень}}) de la Okcidentsiberia Partnereco "Rus" kaj "Nutranto" ({{lang-ru|Кормилец|t=Kormilec}}) el Tomsko, akompane de barĝo. La ĉeestintoj miris ke la eks-caro estis gaja kaj bonhumora dum lia edzino aspektis malsana kaj malĝoja, oni promenigis ŝin en rulseĝo. Aleksej estis karakterizata kiel malsanaspekta knabo en soldatmantelo kun epoletoj de ĉefsoldato. La knabinoj estis mallonge frizitaj post antaŭnelonge trafinta ilin morbilo. La ŝipo plurfoje haltis ĉe havenoj por surpreni brullignon kaj la infanoj, tre simple vestitaj, kuris surkampe plukante florojn. Proksimiĝante al Tobolsko, Nikolao de sur la ferdeko montris al la familio domojn, kiujn li rekonis, sed post atingi lignosegejon de Peĉokas la tuta familio sin kaŝis en kajutoj<ref name="Sibirskij listok98">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = О прибытии царской семьи | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Sibirskij listok | volumo = | numero = 98 | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Krom la guberniestra domo kaj tiu de negocisto Kornilov, por la alvenintoj estis destinitaj butiko de Usaĉov, domo de Siromjatnikov (hotelo "Loskutnaja") kaj domo de Niĵegorodceva<ref name="Sibirskij listok98"/>. Princo Vasilij Dolgorukov, komisaro kaj komandanto esploris la domojn, destinitajn por loĝado, kaj konkludis ke ili malpretas, ĉar estas malpuraj kaj malplenaj, sen iuj ajn mebloj kaj riparendaj. Nikolao skribis en sia taglibro ke li "rememoris vidaĵon al la katedralo kaj la domoj surmonte", do la Sofian katedralon kaj la Tobolskan kremlon, kiujn li jam vidis dum sia unutaga vizito en 1891<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 58 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Vasilij Dolgorukov skribis en letero al duonpatro grafo Pavel Benckendorff, ke malpreteco de la ejoj ŝokis ilin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61–62 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = La bildo ĝenerale estis morna kaj kompleta elreviĝo de la vortoj de Ivan: luksa bieno kun bakejo, sukeraĵejo, terkeloj ktp! Nenio simila, malpura, tabulfermita, fiodora domo el 13 loĝĉambroj, kun ioma meblaro, kun teruraj necesejoj kaj banejoj. Subtegmente estas 5 ĉambroj por servistaro. Por la akompanantoj: Tatiŝĉev, Hendrikova, Botkin, Schneider, mi kaj la aliaj oficiroj (samloke kolon. Kobilinskij) estas destinita trans la strato alia domo, de Kornilov, sufiĉe vasta, sed malpura kaj sen iu ajn meblaro, unuvorte, stokejoj sed kun pargetoj. Necesas diri al vi ke ambaŭ domoj situas en la urbocentro. Sur la ĉefstrato "Libereco".<br/>Tia bildo influis Makarov kaj min tre peze, kaj ni decidis je la sama vespero iri supren, surmonte rigardi la ejon de la ĉefpastro kaj ĉion, kio povus esti utila. Ve, ju pli, des pli kaj pli malbone. Ni devis reveni kaj proponi al la tuta familio resti kelkajn tagojn sur la vaporŝipo, ĝis oni ordigos la domojn. Mi estis ŝokita de senzorgeco kaj indiferenteco de la aŭtoritatoj, ebligintaj tioman neglekton. |aŭtoro = Vasilij Dolgorukov |verko = Letero al grafo Pavel Benckendorff, la {{JULGREGDATO|27|8|1917}} |origina teksto = Картина в общем была удручающая и полное разочарование слов Ивана: шикарная усадьба с булочной, кондитерской, погребами и т.д.! Ничуть не бывало, грязный, заколоченный, вонючий дом в 13 жилых комнат, с некоторой мебелью, с ужасными уборными и ванными. В чердачном помещении 5 комнат для прислуги. Для сопровождающих лиц: Татищева, Гендриковой, Боткина, Шнейдер, меня и др. офицеров (там же полк. Кобылинский) — отведён напротив улицы другой дом, Корнилова, довольно просторный, но грязный и без всякой мебели, одним словом, сараи, но с паркетами. Надо тебе сказать, что оба дома находятся в центре города. На главной улице «Свободы».<br/>Такая картина подействовала на Макарова и меня чрезвычайно тяжело, и мы решили в тот же вечер отправиться наверх, на горе осмотреть помещение архиерея и всё, что могло пригодиться. Увы, чем дальше, тем хуже и хуже. Пришлось вернуться и предложить всей семье остаться несколько дней на пароходе, покуда дома приведут в порядок. Я поражён беспечностью и попустительством властей, допустившим такую халатность. }} La {{JULGREGDATO|26|8|1917|akuzativo=jes}} la Romanov-familio estis translokita al la guberniestra domo. Nikolao registris en sia taglibro, ke multaj ĉambroj de la Kornilov-domo ankoraŭ ne estis riparitaj, la ĝardeno kaj legomejoj estis aĉaj, ĉio aspektis forgesita kaj malnova. Tagmeze pastro konsekris la guberniestran domon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 64 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Evidentiĝis ke parto de la aĵoj, senditaj el Carskoje Selo, laŭvoje estis ŝtelitaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 75 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Komisaro Vasilij Pankratov == Komence de aŭgusto 1917 la Provizora registaro de Rusio proponis al revoluciulo [[Vasilij Semjonoviĉ Pankratov|Vasilij Pankratov]] okupi postenon de komisaro ({{lang-ru|комиссар}}) ĉe la Romanov-familio en Tobolsko. Li diris ke unue li rifuzis, ĉar li koncentriĝis je kleriga laboro en la garnizono de Petrogrado, sed provizora estro de la Petrograda milita distrikto Andrej Kuzmin kaj la estimata revoluciulino [[Jekaterina Breŝko-Breŝkovskaja]] admonis lin akcepti la proponon kiel civitanan devon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post kelkaj tagoj li interparolis kun registarestro [[Aleksandr Kerenskij]], kiu plej urĝigis lin, speciale post alveno de Pavel Makarov kaj Vasilij Verŝinin, kiuj akompanis la Romanov-familion kaj ekveturis reen la {{JULGREGDATO|27|8|1917|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 65 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La Omska Soveto de Deputitoj dubigis la registaron, same kiel la taĉmentestro Jevgenij Kobilinskij, kiun denuncis pluraj malamikoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|21|8}} 1917 Pankratov ricevis instrukciojn de la registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|23|8}} Vasilij Pankratov kune kun asistanto kaj soldato ekveturis el Petrogrado kaj la {{daton|1|9}} ili venis je vaporŝipo al Tobolsko, kie en la eks-rezidejo de la guberniestro loĝis la Romanov-familio gardata de taĉmento subestre de Kobilinskij, loĝinta en la eksa domo de negocisto Kornilov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Pankratov ricevis en la Kornilov-domo ĉambron por si kaj plian por kancelario<ref name="С царем в Тобольске12">{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao jam en la unua renkontiĝo kun Vasilij Pankratov petis permeson frekventi la preĝejon kaj promeni tra la urbo, argumentante ke li neniam fuĝus, lasinte sian familion. Pankratov respondis ke vizito al preĝejo eventuale eblos, ĉar li havas necesan permeson, sed promenado tra la urbo apenaŭ eblos<ref name="С царем в Тобольске12"/>. Jam en la unua renkontiĝo kun Pankratov la {{daton|1|9|1917}} Nikolao petis permeson okupiĝi pri segado de brullignoj. Pankratov proponis al li aranĝi lignaĵistan metiejon, sed la eks-caro argumentis ke li ne ŝatas tian laboron kaj bezonas nur lignon kaj segilon, kion la komisaro proponis provizi al li sekvan tagon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li aldonis ke li ŝatas la siberian klimaton, kiu estas ne tro malvarma kaj enhavas pli da sunaj tagoj ol en Peterburgo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Domo == La guberniestra domo estis malbone adaptita por tiu ĉi celo. Normale en ĝi loĝis 10–15 homoj kaj nun venis pli ol 40. Kloako mankis, ofte la loĝantoj plendis pri fiodoro de superplenaj rubujoj ks<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En decembro 1917 al Tobolsko venis frosto kaj malgraŭ aktiva hejtado en iuj ĉambroj iĝis tre malvarme. En la halo, kabineto de Nikolao kaj la ĉambro de la grandprincinoj foje estis 9 ĝis 10 gradoj, do necesis surpreni varmajn vestojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Pierre Gilliard rememoris ke la ĉefa malkomfortaĵo estis malvasteco, ĉar la Romanov-familio rajtis promeni nur en eta legomejo kaj korto ĉirkaŭita de barilo el lignotabuloj, ĉe tio ili ĉiam estis sub fenestroj de la soldata kazerno, altiĝinta super la korto. La akompanantaro kaj servistaro inverse, havis pli da libereco ol dum la aresto en Carskoje Selo kaj dum unuaj monatoj povis libere promeni tra la urbo kaj ĉirkaŭ ĝi<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 66 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> == Taĉmento == La taĉmento subestre de kolonelo Kobilinskij konsistis el elektitaj soldatoj de tri gvardiaj pafistaj regimentoj: la 1-a, la 2-a kaj la 4-a, sume 337 homoj kun 7 oficiroj. Plejparte temis pri veteranoj de la Unua mondmilito, kiuj pasigis ĉe la fronto du jarojn, multaj havis po du oraj krucoj de Sankta Georgo. "Tio estis la veraj batalaj, ne ariergardaj, gvardianoj, altaj, belaj kaj disciplinemaj" rememoris Pankratov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li substrekas ke lia taĉmento draste malsimilis al loka garnizono, kies soldatoj havis vestojn malpurajn kaj malbelajn, ofte estis ebriaj kaj kondutis malbone. La taĉmentanoj ĝuis favoron de lokaj virinoj, kio akrigis malamikecon de la loka soldataro, do la konfliktoj ne okazis nur ĉar lokanoj timis la gvardianojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unua tago de sia alveno al Tobolsko Pankratov diris al la gardistaro ke ilia tasko estas ne juĝi la eksan caron kaj lian familion, sed nur gardi ilin kaj konduti digne. {{Citaĵo |teksto = Sur nin estas metita respondeca afero antaŭ la patrujo ĝis la alvoko de la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]], decidonta pluan sorton de la eks-caro, konduti digne, sen fari iujn ajn ofendojn kaj krudaĵojn al la eks-cara familio. Ĉia malĝentilaĵo de nia flanko nur kuŝus kiel malhonestaĵo sur nin. Krudeco rilate la senarmajn kaptitojn ne indas al ni [...] Al ni ne estas donita la rajto esti juĝistoj de la donita al ni eks-caro kaj lia familio<ref name=" С царем в Тобольске16"/>. |aŭtoro = [[Vasilij Semjonoviĉ Pankratov]] |verko = Kun la caro en Tobolsko [1925]<ref name=" С царем в Тобольске16">{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = На нас возложено ответственное дело пред родиной до созыва Учредительного собрания, которое решит дальнейшую судьбу бывшего царя, вести себя с достоинством, не допуская никаких обид и грубостей с бывшей царской семьей. Всякая бестактность с нашей стороны только легла бы позором на нас же. Грубость с безоружными пленниками не достойна нас [...] Нам не дано право быть судьями вверенного нам бывшего царя и его семьи. }} Vasilij Pankratov asertis ke la taĉmento pravigis liajn esperojn — "konduto de la taĉmento estis kavalira". La taĉmento kvartiris en kazernoj, malbone adaptitaj tiucele kaj postulintaj grandan riparadon. Liberan tempon soldatoj ofte uzis por labori ĉe haveno. Por okupi ilin vintre Pankratov helpe de 3 oficiroj aranĝis alfabetigan lernejon kaj lecionojn<ref name="С царем в Тобольске17–18">{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La taĉmentestro estis Jevgenij Stepanoviĉ Kobilinskij, gvardia oficiro, komandanto de la Aleksandra palaco en Carskoje Selo, grave vundita dum la Unua mondmilito. Vasilij Pankratov aprezis lin kiel homon sinceran, laboreman kaj senavidan, kvankam mencias ke militestroj en Petrogrado malŝatis lin kaj malrekomendis. Kobilinskij kiel la taĉmentestro respondecis pri financoj kaj mastrumado dum Pankratov kiel komisaro prizorgis ĉion alian<ref name="С царем в Тобольске17–18"/>. Post la [[Traktato de Brest-Litovsk]] estis anoncita malmobilizado kaj multaj taĉmentanoj profitis ĝin por reveni hejmen<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Anstataŭ ili venis soldatoj el Petrogrado, komenciĝis kvereloj inter la malnova kaj nova partoj de la taĉmento<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 59 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Pierre Gilliard asertas ke eksigi Pankratov verdiktis la soldata komitato<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|16|1|1918|akuzativo=jes}} tagmeze okazis kunveno de soldata komitato dum kiu oni decidis per 100 voĉoj kontraŭ 85, forigi la epoletojn de sur uniformoj de la soldatoj kaj oficiroj<ref name="Тобольский дневник Пьера Жильяра20"/>. Tio estis tre ĝene por Nikolao kiel kolonelo de la rusia armeo, plejparte survestita je uniformo. La {{JULGREGDATO|18|1|1918|akuzativo=jes}} Tatiŝĉev kaj Dolgorukov estis admonantaj lin forigi la epoletojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sekvan tagon la eks-caro, irante al la preĝejo, sin vestis je [[ĉoĥo]], tiel anstataŭinta la militistan mantelon kun epoletoj, dum Aleksej kaŝis la epoletojn sub [[baŝliko]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 23 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|5|3|1918|akuzativo=jes}} la komandanto petis Pierre Gilliard admoni la infanojn laŭeble plej malmulte interparoli kun la soldatoj, ĉar tiuj malĝuste interpretas tiujn ĉi konversaciojn kaj rakontas unu al alia diversajn teruraĵojn ({{lang-ru|по-своему интерпретируют эти разговоры и рассказывают друг другу всякие ужасы}})<ref name="Тобольский дневник Пьера Жильяра39">{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Akompanantaro kaj servistaro == Vasilij Pankratov atestas ke kun la Romanov-familio al Tobolsko venis pli ol 40 servistoj. Li asertas ke ili ofte friponis kaj misuzis la familion de la eksa caro por sia profito. Ekzemple la persona asistanto ({{lang-ru|дядька}}, do ''onklo'') de la carido [[Aleksej Nikolajeviĉ Romanov|Aleksej]], matroso Derevenko ({{lang-ru|Деревенько}}) estas karakterizata de li kiel "duonklera sed ruza [[ĥoĥolo]]" ({{lang-ru|полуграмотный, но хитрый хохол}}), ĝuinta grandan fidon de la carino [[Aleksandra Fjodorovna (Alix de Hesio-Darmstadt)|Aleksandra Fjodorovna]]. Antaŭ la forveturo al Tobolsko li prezentis al Kobilinskij fakturon, laŭ kiu la carido eluzis dum julio 1917 botojn sume kostajn 700 rublojn. La taĉmentestro indignis kaj rifuzis preni lin al Tobolsko, kio kaŭzis protestojn de la carino al kiu li rakontis tiun ĉi historion. Tamen poste Derevenko plurfoje skribis al Pankratov, demandante kiam oni vokos lin al Tobolsko por daŭrigi la servon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Pankratov konsideris multajn servistojn troa ŝarĝo, kaŭzinta nenecesan kreskojn de la elspezoj ({{lang-ru|многие из них являлись совершенно излишними пансионерами, только увеличивающими расходы}}). Ilin financis la Romanov-familio, tamen trovi por ili konvenajn loĝejojn estis granda problemo dum lui loĝejojn negardatajn malpermesis la Provizora registaro. Sed Pankratov konkludis ke tiu ĉi parto de la instrukcio estis nerealisma — "bone estis krei la instrukcion en Petrogrado sen koni lokajn kondiĉojn ({{lang-ru|хорошо было составлять инструкцию в Петрограде, не зная местных условий}}), do parton de la servistaro li lokis en liberaj loĝejoj, tuj informinte pri tio Kerenskij. La akompanantaro ({{lang-ru|свита}}) estis enloĝigita en la Kornilov-domo, tuj apud la eks-rezidejo de la guberniestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Pankratov asertas ke malgraŭ senĉesaj deklaroj pri fideleco kaj sinforgesa servado, la servistaro ofte friponis kaj misuzis la eks-caran familion, kion ili apenaŭ farus antaŭ la revolucio. Foje instruistino Klavdija Bitner rakontis al li pri plendo de Aleksej, demandinta "kial ĉiuj nin trompas?" El sekvinta rakonto ŝi eksciis ke antaŭtage laŭ ordono de la doktoro li devis bani sin kaj ĝis malfrua nokto atendis tiun eblecon, sed servistoj respondis ke la banujo estas fuŝita kaj bezonas riparadon. Matene li eksciis ke tiutempe en ĝi sin banis la servistino (''kamer-jungerfra'') Maria Tutelberg. {{Citaĵo |teksto = Sinjorino Tutelberg provis senkulpigi sin; oni povas kun certeco diri ke ŝi neniam permesus al si tian agon antaŭ la februara ŝtatrenverso. Kaj nun — kial ne. Tia estas la kortega taktiko de impertinenteco kaj lakeado. Kiel forte estis infektita de ili la tuta korteganaro. Dum la eksaj regantoj estis certaj je senprofita kaj pura fideleco de siaj sklavoj. |aŭtoro = [[Vasilij Semjonoviĉ Pankratov]] |verko = Kun la caro en Tobolsko [1925]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Мадам Тутельберг пыталась оправдаться; можно с уверенностью сказать, что она никогда не позволила бы себе подобного поступка до февральского переворота. А теперь — почему же нет. Такова придворная тактика хамства и лакейства. Как сильно была заражена ими вся дворня. А бывшие властелины были уверены в бескорыстной и чистой преданности своих рабов. }} La servistoj kaj korteganoj ricevadis salajrojn kaj nutraĵojn de la eks-cara familio. Ili manĝis en la guberniestra domo laŭe al siaj rangoj. Botkin, Tatiŝĉev, Dolgorukov, Hendrikova, Schneider, la instruistoj, [[Pierre Gilliard]] kaj [[Sydney Gibbes]] tagmanĝis kun la eks-cara familio. Derevenko foje tagmanĝis en sia hejmo. La aliaj fraŭlinoj havis egalan tagmanĝon en sia ĉambro. La aliaj servistoj havis manĝon apartan, oble pli magran kaj ankaŭ strikte klasifikitan. Ĉambristoj de Nikolao kaj Aleksandra Fjodorovna manĝis pli bone kaj estis priservataj de lakeoj, sed Pankratov nuligis tion. Li rememoras ke la servistoj ĉiam portis hejmen restintajn manĝaĵojn kaj la kuiristoj aĉetadis ilin kun granda rezervo por profiti troaĵojn. Akaparo de la nutraĵoj en bazaroj de Tobolsko fare de la servistaro eĉ kaŭzis indignon de lokanoj, do Pankratov malpermesis aĉeti troaĵojn kaj forporti ilin el la guberniestra domo. Ofte ankaŭ estis rompata vazaro, anstataŭigata per ĉipaj fuŝaĵoj, pluraj aĵoj malaperadis senspure, do necesis strikta politiko tiukampe<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 31–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Doktoro Jevgenij Botkin estas karakterizata de Vasilij Pankratov kiel homo edukita, sed tre sorbita je kortegana vivo kaj persone tre ema al Aleksandra Fjodorovna, kies petojn li ofte peris<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. El Krimeo venis kortega dentokuracisto Sergej Kostrickij por helpi al Aleksandra Fjodorovna, kiu ekde aŭgusto suferis ne nur vizaĝan neŭralgion, sed ankaŭ fortajn [[dentodoloro]]jn, speciale noktajn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li kuracis ŝin kaj la doloroj pasis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 77 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li loĝis ĉe Vasilij Pankratov, la kuracado okazis en la guberniestra domo. Al Pankratov li prezentis sin kiel [[Tolstoj-movado|tolstovanon]]^{[[:en:Tolstoyan movement|en]]}. Pankratov skribis ke li impresis kiel "bonkora, malfermita homo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46–48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|30|8|1917|akuzativo=jes}} al Tobolsko senpermese venis [[honordamo]] Margarita Ĥitrovo kaj vizitis la honordamon Anastasija Hendrikova. La aŭtoritatoj reagis per samtage okazigita priserĉado, Ĥitrovo estis arestita kaj eskortita al Moskvo, sed post enketado liberigita. La afero estis vaste priraportita de gazetaro, ekcirkulis onidiroj pri "komploto kontraŭ respublika potenco"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 65–66 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Religio == Tuj post alveno al Tobolsko, la eks-cara familio aĉetis en ikona-libra stokejo de la Tobolska Eparĥia Frataro 7 Bibliojn, 27 Novajn Testamentojn, 13 Evangeliojn, 3 preĝlibrojn, kelkajn kristanajn librojn kaj ikonojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La Romanovoj ne rajtis eliri la korton, do plejparte la diservoj okazis en la domo. Aleksandra Fjodorovna persone aranĝis ĉion — starigis ikonon de la Savinto, kovris la diservan pupitron, dekoris ilin per siaj kudraĵoj ktp. Je la 8-a vespere venis pastro de la Epifania preĝejo kaj 4 monaĥinoj de la Johano-Entempliga monaĥejo. Venis la akompanantaro kaj servistaro, ĉiu okupis sian lokon laŭe al sia rango. Nikolao kun la familio eliris el flanka pordo kaj la familio okupis la lokojn ĉiam en la sama sinsekvo: dekstre Nikolao, poste Aleksandra Fjodorovna, Aleksej kaj la filinoj. La ĉeestantoj, inkluzive la pastron kaj la monaĥinojn, renkontis ilin per ĝistalia kliniĝo. Ili preĝis fervore, genuiĝis. Konfirmacio okazis je la sama sinsekvo, laŭ rangoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La ikonostazo, videbla en la fotoj, estas tre simpla, sen pentritaj ikonoj. La centra vico konsistis el presitaj ikonkopioj, la malsupra konsistis el bildoj de preĝejoj kaj kristanaj historioj. La unua hejma diservo fare de la pastro Vladimir Ĥlinov okazis la {{daton|5|1|1918}} kaj ekde la {{dato|13|1}} regule okazis mezaj horoj kaj tutnoktaj diservoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Plej ofte ili ĉeestis koncizan version de la diservo — [[meza horo]] ({{lang-ru|обедница}}), kutime servatan je la 12-a horo. Ĝi diferencas de liturgio per manko de la [[eŭkaristia preĝo]] ({{lang-ru|анафора}}). La liturgio ne povis esti servata ĉar tiucele necesis [[antimenso]] (speco de [[korporalo]] en la ortodoksa eklezio), do lina aŭ silka tuko kun enkudrita je ĝi peco de restaĵoj de sanktulo. Episkopo Hermogen ne donis antimenson al la pastro Vladimir Ĥlinov, do li ne povis servi la liturgion. Tiu ĉi manko grave malĝojigis la familion, kion konfirmas en siaj rememoroj Pierre Gilliard: "manko de la antimenso estis granda sufero por la cara familio". Aleksandra Fjodorovna skribis al Maria Sirobojarskaja<ref name="Последний духовник30">{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [[Meza horo]] estas tute alia afero, malsama graco ol en liturgio, forpreni tiun ĉi ĝojon kaj [[konsolo]]n estas kruele. |aŭtoro = Aleksandra Fjodorovna |verko = Letero al Maria Sirobojarskaja |origina teksto = Обедница — это совсем не то, не та благодать, как в литургии, отнять эту радость и утешение жестоко. }} La meza horo komenciĝis je 11-30, do relative malfrue, ĉar pli frue la sama sacerdoto faris ĝin en la Epifania preĝejo. Ankaŭ la tutnokta diservo ({{lang-ru|всенощная}}) pro la sama kialo komenciĝis relative malfrue, je la 8-a aŭ 9-a vespere, aŭ eĉ pli malfrue<ref name="Последний духовник30"/>. 4 monaĥinoj venadis regule por kanti dum la diservoj. El la sama Johano-Entempliga monaĥejo estis alportataj lakto kaj ovoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1918 anstataŭ la monaĥinoj venis preĝeja koruso, sed ekde marto dum la diservoj kantis la Romanovoj mem kaj iliaj proksimuloj, ĉar la koruso estis tro okupita en preĝejo kaj ne povis kanti po kvarfoje tage, krome mankis mono por pagi ĝin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Anastasia Hendrikova en sia taglibro skribis la {{daton|11|3|1918}} ke la kantistoj kaj Vladimir Ĥlinov proponis servi senpage, sed la dokumentoj montras ke ĉiuj servoj kaj la akompanaj elspezoj estis pagitaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 55–56 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La Epifania preĝejo situis tre proksime, 100–120 saĵenojn ({{unuo|213–256|m}}) for, ĉe kontraŭa finaĵo de la placo, sed Pankratov timis ke dum la iro de la eks-cara familio povus okazi ekscesoj flanke de malamikemaj lokanoj, jam sendintaj plurajn anonimajn leterojn al la Romanovoj kaj postulintaj ke oni transloku la eks-caran familion al la [[Tobolska prizono]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19, 34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Unuafoje la Romanovoj partoprenis liturgion en la preĝejo la {{daton|8|9|1917}}, dum la festo de [[Naskiĝo de Maria]]. Ĉeesti en la preĝejo la tutnoktan diservon ili povis eĉ ne unufoje<ref name="Последний духовник30"/>. Oni aranĝis la vizitojn tiel. De la domo ĝis la preĝejo staris du vicoj da taĉmentanoj, formintaj larĝan vojstrion. Ĉe transiro de la strato Svoboda staris pli densaj vicoj por garantii ke iu gapulo ne ĵetu ŝtonon aŭ faru alian fuŝaĵon. Liturgio por la Romanovoj estis interkonsentita je la 8-a matene, pli frue ol tiu ĝenerala kaj dum tiu tempo la preĝejon rajtis eniri nur pastroj, diakono, preĝeja gardisto kaj membroj de ĥoro, formita de la taĉmentestro Kobilinskij. Al la unua liturgio Aleksandra Fjodorovna sekvis en rulseĝo, ruligata de ŝia ĉambristo, ĉar ŝi diris ke la kruroj doloras al ŝi. Gapuloj amasiĝis kaj iuj postulis lasi ilin eniri la preĝejon por gapi la Romanov-familion, kio estis rifuzita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|14|9}} ili denove venis al la preĝejo por festi la [[Krucaltigo]]n. La diservo okazis en la dekstra alkonstruaĵo. La {{daton|1|10}} ili venis por la [[Kovrofesto]]. De la {{dato|1|10}} ĝis la {{dato|17|12}} la Romanovoj partoprenis liturgion ĉiudimanĉe. La {{daton|22|10}} estis datreveno de surtroniĝo de Nikolao, kiu koincidis kun la festo de la Kazana ikono de Dipatrino. En tiu tago la familio ĉiam komuniis kaj en 1917 ili ricevis permeson viziti la preĝejon, kio grave ĝojigis ilin. La {{daton|6|12}} estis tago de [[Nikolao de Mira]], do nomtago de la eks-caro, sed oni malpermesis viziti la preĝejon kaj okazis nur hejma diservo. La {{daton|24|12}} dum la [[Kristnaska vespero]] denove okazis nur hejma diservo, post kio la eks-carino donacis al la deĵorintaj soldatoj de la 4-a regimento etan abion, manĝaĵojn kaj po Evangelio al ĉiu kun librosigno kiun ŝi mem pentris. Ŝi kaj Nikolao iom festis kun la soldatoj apud la donacita abio, poste ĉe alia abio kun servistoj kaj akompanantoj, kaj fine ĉe sia familia abio. Je 22-15 komenciĝis la tutnokta diservo. La eks-carino kaj filinoj preparis po kelkaj donacoj por ĉiu servisto kaj akompananto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|12}} dum la festado de Kristnasko en la Epifania preĝejo post liturgio okazis diservo al la [[Abalaka ikono de Dipatrino]], alportita el la [[Oranta Abalaka monaĥejo]] laŭ ordono de la episkopo Hermogen kaj okazis grava incidento<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis tiam la diservojn en la guberniestra domo faris pastro de la Epifania preĝejo Aleksej Vasiljev (1865–1929/1930), ricevinta kontraŭ ĉiu tutnokta diservo 15 rublojn, kiujn li ne kundividis kun la aliaj klerikoj de la preĝejo. Li ankaŭ instruis la katekismon al la infanoj. Diakono de la sama preĝejo Aleksandr Jevdokimov (1890–1937) postulis lasi ankaŭ lin partopreni kaj profiti, kaj kiam Pankratov rifuzis tion, dum la Kristnaska diservo li deklaris "plurjaran sanon al iliaj reĝaj moŝtoj", ŝokinte la ĉeestintojn kaj kaŭzinte enketadon iniciitan de la Tobolska Soveto. La soldatoj unue deziris mortigi la pastron aŭ almenaŭ bati lin, kaj nur komandestroj pene trankviligis ilin. Dum la enketado la pastro kaj diakono diris ke Pankratov ĉiam permesis tion, do dum ĉiuj diservoj en la guberniestra domo oni preĝas je la reĝa familio. Fine ambaŭ agnoskis ke per tiu ĉi provoko ili deziris eksigi Pankratov kaj altigi siajn enspezojn. Post tio estis vokita alia pastro, Vladimir Ĥlinov dum Aleksej Vasiljev estis urĝe forsendita de episkopo Hermogen al la Johano-Entempliga monaĥejo. Ekde tiam la soldata komitato ne plu kredis al siaj komandestroj kaj verdiktis malpermesi al la Romanov-familio frekventi la preĝejon kaj eĉ dum la hejmaj diservoj ekde tiam ĉeestis soldata reprezentanto, kontrolinta ke oni ne gloru la caran familion. Kobilinskij diris ke li kun peno admonis ilin permesi almenaŭ frekventi la preĝejon dum la [[Dekduopaj festoj]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83–84 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 56–58 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste Vladimir Ĥlinov rakontis ke Nikolao mem kritikis tiun ĉi agon, prognozinte ke ĝi nur kaŭzos pliajn limigojn de ilia religia vivo<ref name="Последний духовник44–45"/>. Aleksej Vasiljev helpis al la Romanovoj, transdonante nutraĵojn kaj mesaĝojn, inkluzive de Anna Virubova. Li volonte rakontis pri sia proksimeco al la eks-cara familio, fanfaronis pri tio en la urbo. Li ankaŭ sugestis al ili ke ekzistas la konspira Frataro de Johano de Tobolsko, preparanta ilian fuĝon. Poste la enketado konkludis ke tia organizaĵo neniam ekzistis<ref name="Последний духовник42">{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La unuan diservon por la Romanovoj Vladimir Ĥlinov faris en la Epifania preĝejo la {{daton|1|1|1918}}, dum la festo [[Cirkumcido de Jesuo]], poste la {{daton|6|1}} por la [[Bapto de Jesuo]]. La {{daton|20|3}} ili partoprenis liturgion de la antaŭkonsekritaj pano kaj vino okaze de la unua semajno de la [[Granda Fasto]]<ref name="Последний духовник44–45">{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tatjana Botkina, filino de Jevgenij Botkin, esprimis en siaj rememoroj "profundan bedaŭron ke li ne okupis tiun ĉi postenon ekde komence"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste Vladimir Ĥlinov rememoris ke dum la unua renkontiĝo Nikolao petis lin transdoni al la episkopo Hermogen ĝisteran kliniĝon kaj pardonpeton pro tio ke en 1912 la caro eksigis lin de la episkopa posteno. Nikolao klarigis sian agon per neceso sekvi formalajn regulojn, kiujn Hermogen rompis, sendinte mesaĝon rekte al la caro, ne al la Sankta Sinodo. Hermogen reciprokis lin, sendinte per la sama pastro ĝisteran kliniĝon, hostion kaj pardonpeton<ref name="Последний духовник58">{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 58 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|18|3|1918}} komenciĝis la Granda fasto kaj la soldata komitato post longa diskuto permesis al la Romanovoj frekventi la preĝejon dum la unua semajno merkrede, vendrede kaj sabate. La {{daton|22|3}} Vladimir Ĥlinov prenis iliajn konfesojn. Sekvan tagon ili lastfoje komuniis, same kiel iliaj akompanantoj kaj servistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|28|4}} okazis la unua liturgio en la guberniestra domo, do evidente Hermogen donis al la pastro antimenson. Tiutage estis festata la [[Palmofesto]]<ref name="Последний духовник58"/>. La {{daton|5|5}} okazis diservo okaze de la Pasko. La ikonostazo estis ornamita je floroj kaj abiaj branĉoj, la servistaro ricevis de la grandprincinoj donacojn forme de paskaj ovoj kaj etaj ikonoj, kiel tion kutime faris la imperiestrino. La {{daton|19|5}} la grandprincinoj kaj kelkaj akompanantoj lastan fojon komuniis. Tio estis tago de [[Ijobo]] kaj la 50-a naskiĝtago de Nikolao. Sume dum 288 tagoj de la ekzilo okazis 118 diservoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61–62 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Edukado == Pankratov asertas ke edukado de la infanoj estis malbona kaj eĉ miras kial la cara familio ne dungis la plej bonajn edukistojn malgraŭ havi ĉiujn eblecojn por tio. El ĉiuj instruistoj li konsideris profesiaj nur la svison [[Pierre Gilliard]] kaj la anglon [[Sydney Gibbes]] dum ĉiujn aliajn li nomas "nuraj korteganoj" ({{lang-ru|просто царедворцы}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Historion de Rusio instruis la eks-caro mem, kvankam, laŭ konkludo de Pankratov, li bone konis nur la militan historion, je kiu koncentriĝis liaj tiukampaj paroloj. Laŭ lia rekomendo oni dungis instruistinon Klavdija Miĥajlovna Bitner, edzinon de Jevgenij Kobilinskij, kiun konis ankaŭ la eks-carino pro ties kunlaboro en gimnazio kaj hospitalo en Carskoje Selo. Bitner miris ke la infanoj legis malmulte, inkluzive de [[Aleksandr Puŝkin]], eĉ malpli de [[Miĥail Lermontov]] kaj eĉ ne aŭdis pri [[Nikolaj Nekrasov]]. Tamen ŝi rimarkis ke ili estas scivolemaj kaj ŝatus lerni ĉion. Post legi poemojn de Nekrasov ili estis fascinitaj kaj demandis kial oni antaŭe nenion rakontis al ili pri tiu ĉi "mirinda poeto"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Bitner konkludis ke edukado de la infanoj estis komplete tasko de Aleksandra Fjodorovna kaj ke tio ne estis bona elekto. Foje post vica enmiksiĝo de la eks-carino ŝi plore deklaris eksiĝon kaj nur admonoj de Pankratov restigis ŝin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29–30 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Libertempo == En sunaj tagoj, kutime posttagmeze, la familianoj eliris sur balkonon de kie ili povus vidi la ĝardenon, malsupran urboparton kaj straton Svoboda. Lokanoj unue scivole gapis ilin, speciale mirante mallongajn, do knabsimilajn, hararanĝojn de la knabinoj. Aleksandra Fjodorovna kutime sidis en brakseĝo, brodante aŭ trikante kaj nur malofte rigardante la urbon. Vintre ŝi promenis speciale malofte, ne eltenante malvarmon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 88 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Plej malofte sur la balkonon venis Nikolao, preferinta okupiĝi pri segado de traboj je brulligno<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĉe tio li montris forton kaj eltenemon, kiuj mirigis la komisaron Pankratov. Ofte lin helpis la gefiloj, grafo Tatiŝĉev, princo Dolgorukov, sed ili ĉiuj laciĝis kaj foriris dum la eks-caro daŭrigis sian laboron senhalte. Same aktive kaj longe li ludis [[gorodki]]. Li ĝenerale estis aktiva kaj fortika, dum horoj promenadis en la korto kun filinoj aŭ sola<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22–23 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Foje li kaj filinoj okupiĝis pri neĝoforigado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aleksandra Fjodorovna inverse estis malagema kaj malmoviĝema, malkomunikema, fermita kaj ema al soleco. Ŝi neniam partoprenis ludadon de gorodki aŭ segadon de ligno, nur foje interesiĝis pri anasoj kaj kokinoj, kiujn bredis kuiristo en malantaŭa korto. Pankratov priskribas ŝin kiel personon malsenteman kaj orgojlan<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 23 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Vespere la familio venis al la halo, kien venis ankaŭ Jevgenij Botkin, Vasilij Dolgorukov, Ilja Tatiŝĉev, Anastasija Hendrikova, Jekaterina Schneider. Ĉiuj konversaciis, foje iu voĉlegis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 23–24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Vintre oni aranĝis spektaklojn en la franca aŭ angla, reĝisoritajn de Pierre Gilliard kaj Sydney Gibbes<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 84–85 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj foje ankaŭ teatraĵon "Urso" de [[Anton Ĉeĥov]], kie bienulon Smirnov ludis Nikolao<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 87 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aleksej foje ludis [[damludo]]n kun soldatoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 85 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La korespondado, laŭe al la instrukcio de la Provizora registaro, okazis tra la komisaro Pankratov. Li rememoris ke amase venis leteroj kun pornografiaj fantazioj, ofte ilustritaj, same kiel minacoj. La leteroj foje estis en ruĝaj kovertoj kun revoluciaj surskriboj kaj li esprimis certecon ke antaŭe iliaj aŭtoroj humiliĝis antaŭ la ĉiopova caro kaj nur post la revolucio draste ŝanĝis sian pozicion. La caro mem kaj lia familio ĝenerale havis malabundan korespondadon, plejparte kun siaj parencoj. Nikolao skribis al sia patrino kaj fratino Ksenija Aleksandrovna. La infanoj korespondis pli aktive. La eks-carino kaj la infanoj neniam mesaĝis al Maria Fjodorovna<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolao abonis rusajn, anglajn kaj francajn gazetojn. Iu sendis al li ankaŭ "gajajn gazetojn", kiel nomas ilin Pankratov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Pankratov mencias ke la Romanovoj ne deziris forlasi Rusion kaj foje unu grandpincino rekte diris al li: "Prefere oni ekzilu nin eĉ pli for al Siberio, sed ne eksterlanden" ({{lang-ru|Лучше пусть нас вышлют еще дальше куда-нибудь в Сибирь, но не за границу}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 54–55 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekde 1918 la reĝimo iĝis pli strikta. Dum januaro Pierre Gilliard kaj la infanoj konstruis en la korto deglitejon, sed la {{daton|4|3}} la soldata komitato decidis detrui ĝin, ĉar Nikolao kaj Aleksandra Fjodorovna supreniris ĝin por observi foriron de la 4-a regimento. Sekvan vesperon venis soldatoj kaj per fosiloj kaj pioĉoj detruis ĝin<ref name="Тобольский дневник Пьера Жильяра39">{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|8|3}} la soldata komitato decidis ke la akompanantaro kaj servistaro rajtas eliri la domon sen soldata akompano nur unufoje semajne por 2 horoj<ref name="Тобольский дневник Пьера Жильяра40"/>. == Gazetaro == Gazetaro grave komplikis la aferon, senhalte publikigante malverajn informojn kaj onidirojn, laŭ kiuj la Romanov-familio vivas en Tobolsko tute libere aŭ eĉ fuĝis, aŭ estis translokita al la [[Oranta Abalaka monaĥejo]], Nikolao divorcis kun sia edzino ktp. Pankratov rememoris ke senhalte venis informpetoj de armeo, la Omska Provinca Soveto, lokaj aŭtoritatoj. Dufoje semajne li sendis telegramojn al Kerenskij kaj plurfoje petis lin ĉesigi tiujn ĉi kalumniojn, sed vane. Venis eĉ minacoj de armeaj trupoj ke ili venos por surloke disciplinigi la eks-caron kaj puni la komisaron. Iuj soldatoj de lia taĉmento ankaŭ emis transloki la Romanovojn al la prizono kaj ne aliĝis al la postulintoj nur ĉar ilin ofendis onidiroj pri "malfideleco" de la taĉmento, konsiderita nesufiĉe revolucia. Pro tio Pankratov devis certagrade striktigi la reĝimon por ne subteni la onidirojn pri libera vivo de la Romanovoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37–39, 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Pierre Gilliard atestis ke Nikolao filozofie reagis al la gazetaraj kalumnioj pri sia familia vivo<ref name="Тобольское великое сидение88"/>. Onidiroj pri rilatoj de la Romanov-familio kun Germanio, kvazaŭ formintaj kun siaj germanaj parencoj komploton kontraŭ Rusio, laŭdire estis indigne rifuzataj de la familianoj, speciale de la eks-carino kiun distingis forta [[germanofobio]]. Pierre Gilliard skribis ke al sciigoj pri la [[Traktato de Brest-Litovsk]] kaj kvazaŭ trudita al ĝi sekreta postulo de la germana flanko ke la Romanov-familio estos transdonita al Germanio, la geedzoj reagis tre emocie kaj Aleksandra Fjodorovna diris: "Post ĉio kion ili faris al la Imperiestro, mi preferas morti en Rusio ol esti savita de la germanoj"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 93 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sano == En januaro 1918 la infanoj mansaniĝis je [[rubeolo]]<ref name="Тобольский дневник Пьера Жильяра20">{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Ekonomio == La {{daton|25|2|1918}} venis telegramo, informinta ke ekde la {{dato|1|3}} la eks-cara familio estos ricevanta la saman financadon kiel ordinaraj soldatoj, do po 600 rublojn monate por persono, sume {{unuo|4200}} rubloj por la 7-homa familio. La pagoj venos el procentaĵoj de la eks-caraj posedaĵoj. Antaŭe la elspezojn pagis la kortega administracio, do la ŝtato kaj venis ĉirkaŭ po 30 mil rubloj monate. La nova monata sumo egalis al la antaŭaj elspezoj por kafo ({{unuo|1680}}), pano ({{unuo|2400}}) kaj butero ({{unuo|700}}). La imperiestrino petis Pierre Gilliard helpi ŝin reagordi la buĝeton, dirinte ke ŝi ŝparis el sumoj, kiujn ŝi antaŭe ricevadis por la vestoj (40 mil jare) kaj etaj elspezoj, do sume ŝi havis 75 mil. Oni decidis ke necesos elspezi tiun ĉi kapitalon laŭeble plej malrapide, do 10 servistoj estos maldungitaj, salajroj de la aliaj estos reduktitaj, Hendrikova, Schneider, Dolgorukov, Pierre Gilliard kaj Sydney Gibbes pagos po 150 rublojn monate por nutrado. Pierre Gilliard petis ĉe la komandanto permeson doni privatajn lecionojn en la urbo. La butero kaj kafo estis komplete ekskluditaj. Inter la maldungitoj estis frizisto Aleksej Dmitrijev, kiu servis en la cara familio 28 jarojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37–38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|4|3}} Gillard kaj la eks-carino interkonsentis pri monata buĝeto je 10 mil rubloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|4|4}} forveturis al Tjumeno 3 maldungitaj servistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La eks-cara familio alportis multajn juvelojn kaj klopodis kaŝi ilin, laŭeble ekstere. Pierre Gilliard interparolis la {{daton|6|3}} kun Aleksandra Fjodorovna pri ŝiaj multnombraj juveloj kies kaŝado estis malfacila, ĉar ili estis tro abundaj. Juveloj de la infanoj estis konsiderataj pli facile elporteblaj<ref name="Тобольский дневник Пьера Жильяра40">{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Familiaj rilatoj == Ĉiuj observantoj diras ke rilatoj ene de la Romanov-familio estis harmoniaj kaj amoplenaj. Instruistino Klavdija Bitner, malgraŭ sia kritika rilato al eduknivelo de la infanoj kaj rolo de la eks-carino je tio, priskribas la familion kiel unike harmonian kaj amoplenan<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–91 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Pri la tuta Imperiestra familio ĝenerale mi povas diri ke ili ĉiuj tre amis unu la alian, kaj la vivo en sia familio ilin ĉiujn tiel kontentigis spirite, ke ili eĉ ne postulis la alian komunikadon, nek serĉis. Tian mirinde amikecan, amantan familion mi neniam renkontis en la vivo kaj, mi opinias ke en mia vivo mi ne plu renkontos. |aŭtoro = Jevgenij Kobilinskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 87 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |verko = |origina teksto = Про всю Августейшую семью в целом я могу сказать, что все они очень любили друг друга, а жизнь в своей семье всех их духовно так удовлетворяла, что они иного общения и не требовали, и не искали. Такой удивительно дружной, любящей семьи я никогда в жизни не встречал и, думаю, в своей жизни уже больше никогда не увижу. }} Al miro de generalo Tatiŝĉev, foje espriminta al la geedzoj sian admiron, Nikolao respondis ke lia miro klarigas gazetajn kalumniojn. {{Citaĵo |teksto = Poste kun sia kutima bonkoro, en kiu senteblis leĝera ironio, li aldonis: "Se vi, Tatiŝĉev, kiu estis mia generalo-adjutanto kaj havis tiom da kazoj formi ĝustan imagon pri ni, tiel malmulte nin konis, kiel vi deziras ke ni kun la Carino ofendiĝu pri kion oni diras pri ni en gazetaro? |aŭtoro = Pierre Gilliard<ref name="Тобольское великое сидение88">{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 88 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |verko = |origina teksto = }} == Rilatoj kun ekstera medio == Anna Virubova rakontis ke la Romanovoj sukcesis aranĝi korespondadon kun la ekstera medio krom tiu kontrolita de la komisaro Vasilij Pankratov (laŭ instrukcio de Kerenskij)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 68 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = La solaj helaj minutoj [...] estis sufiĉe regula korespondado, kiu formiĝis kun miaj amataj geamikoj en Siberio. Eĉ nun, eĉ for de Rusio, mi ne povas nomi tiujn kuraĝajn kaj fidelajn personojn, kiuj alportadis leterojn al Tobolsko kaj sendis ilin al poŝtejo aŭ alportadis al Petrogrado kaj reen. Du el ili estis el la servistaro de Iliaj Reĝaj Moŝtoj [...] |aŭtoro = Anna Virubova |verko = |origina teksto = Единственными светлыми минутами [...] была довольно правильная переписка, которая установилась с моими возлюбленными друзьями в Сибири. И теперь, даже вдалеке от России, я не могу назвать имена тех храбрых и преданных лиц, которые приносили письма в Тобольск и отправляли их на почту или привозили в Петроград и обратно. Двое из них были из прислуги Их Величеств [...] }} == Rilatoj kun lokanoj == Vasilij Pankratov asertas ke lokanoj montris neniujn signojn de simpatio aŭ kompato al la Romanov-familio, esprimante nur simplan scivolon kaj ofte malŝaton. Li opinias ke al tia malfavoro grave kontribuis Grigorij Rasputin, ĝuinta subtenon de la cara familio kaj malkaŝe misuzanta ĝin por sia profito. {{Citaĵo |teksto = Neniam neniuj patriotaj manifestacioj kaj pilgrimado okazis, nek povis okazi. Eble ili okazus, se ne la fifama Grigorij Rasputin, kiu jam en 1915 pro sia konduto kaj cinika fanfaronado pri proksimeco al la cara familio senkreditigis tiun ĉi familion. Tiu ĉi aroga fripono dum sia lasta vojaĝo al Tobolsko kondutis tiel senhonte, tiel malbelege, ke li forigis la restaĵojn de aŭreolo de sur la cara familio. [...] Ĉion, kion eblis rimarki kaj observi, estis nura scivolemo, kaj eĉ tio en proksimaj monatoj, kaj suspirojn de bedaŭro, nemalofte kun malflata mencio de "Grigoraĉo Rasputon". |aŭtoro = [[Vasilij Semjonoviĉ Pankratov]] |verko = Kun la caro en Tobolsko [1925]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20–22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Никогда никаких патриотических демонстраций и паломничества не было и быть не могло. Быть может, они и имели бы место, если бы не пресловутый Григорий Распутин, который еще в 1915 году своим поведением и циничным хвастовством о близости к царской семье не дискредитировал эту семью. Этот беспардонный проходимец в последнюю свою поездку в Тобольск вел себя так бесстыдно, так безобразно, что снял последние остатки ореола с царской семьи. [...] Все, что можно было заметить и наблюдать, так это простое любопытство, и то в ближайшие месяцы, и вздохи сожаления, нередко с нелестным упоминанием "Гришки Распутина". }} En la urbo kreskis ĥaoso, venis ĉiam pli multaj soldatoj, kiuj vagadis laŭ stratoj kaj akcentis ke ili "verŝis la sangon" ({{lang-ru|кровушку проливали}}). Ekcirkulis onidiroj pri grandaj trezoroj, alportitaj de la eks-cara familio. Maliculoj preparis noktan atakon kontraŭ la guberniestra domo, preventitan danke al ĝustatempe ricevitaj informmoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Foje palaca administracio, laŭ peto de la Romanov-familio, sendis al Tobolsko iliajn personajn aĵojn, aldoninte kelkajn kestojn kun vino. Dum translokado de trajno al vaporŝipo, okazinta en Tjumeno, unu kesto rompiĝis kaj soldatoj eksentis odoron de vino. Kiam la kargo venis al Tobolsko, ĉe haveno jam amasiĝis soldatoj, kolere kriantaj ke dum al la militistoj estas malpermesite drinki kaj oni detruas alkoholaĵojn ĉe negocistoj por oficiroj de la taĉmento venis vino. Pankratov proponis al la Tobolska Ekzekutiva Komitato transdoni la vinon al hospitaloj por kuraci vunditojn, sed la prezidanto Varnakov rifuzis, timante popolajn tumultojn kaj fine la tuta vino estis forĵetita al Irtiŝo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Foje la Romanov-familio per siaj agoj provokis negativajn reagojn. Kiam taĉmentanoj aranĝis monkolektadon por la armeo, la tuta eks-cara familio oferis nur 300 rublojn, kio indignigis la soldatojn kaj lokanojn. Pankratov rimarkigis ke ili vere estis avaraj, speciale la eks-carino, kiu laŭ lia opinio decidis tion, same kiel ŝi estis decidanta ĉion alian. Li aldonas ke ŝi estis avara nur por Rusio dum ŝi faris oferojn por la [[Germana Ruĝa Kruco]] eĉ dum la milito, por Grigorij Rasputin ks<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49–50 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Rilatoj kun lokaj aŭtoritatoj == Gazetoj ofte publikigis malverajn informojn pri la Romanov-familio kaj ties restado en Tobolsko, diskonigante onidirojn pri ilia tro libera vivo, ekstrema favoro de la gardanta ilin taĉmento ktp. Foje la Tobolska Soveto de Popolaj Deputitoj subestre de Varnakov vokis Pankratov al sia oficejo, kie Varnakov, Pisarevskaja kaj Kiseleviĉ diris ke lia taĉmento estas malfidinda kaj necesas anstataŭigi liajn soldatojn per laboristoj sendotaj el Omsko. Pankratov komplete rifuzis la asertojn kaj la proponon, kaj ekde tiam la soveto malamis lin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dufoje militkomisaro de la Omska Provinca Soveto ordonis transloki la Romanovojn al la prizono kaj aresti la gubernian komisaron, sed Pankratov rifuzis ambaŭ ordonojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Loka bolŝevisto Isaak Koganickij rememoris poste ke plurfoje nokte li vekiĝis kaj kuris al la guberniestra domo por kontroli, ĉu ĉio estas en ordo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Eventuala fuĝo == Daŭras diskutoj ĉu fuĝoplanoj efektive ekzistis aŭ estis nura elpensaĵo de ambaŭ flankoj — monarĥiistoj kaj bolŝevistoj. Pastro Aleksej Vasiljev sugestis al la eks-cara familio ke ekzistas la konspira Frataro de Johano de Tobolsko, preparanta ilian fuĝon. Poste la enketado konkludis ke tia organizaĵo neniam ekzistis<ref name="Последний духовник42"/>. Sekvinta lin pastro Vladimir Ĥlinov post sia aresto la {{daton|1|2|1932}} atestis ke la episkopo Anatolij (Kamenskij) rakontis al li en Tomsko en 1918 ke tiaj planoj ekzistis. Li tamen asertas ke la episkopo Hermogen, kun kiu li havis streĉitajn rilatojn, neniam rakontis pri ili kaj ke Nikolao ĉiam diris ke li preferus plu resti en Tobolsko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 87–88 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = [...] Nikolao la 2-a estis tre for de ĉia ideo pri la fuĝo de Tobolsko. Inverse, li estis tre kontenta pri sia situacio kaj rilato al mi [al si] de la tobolskanoj kaj pro tio li esprimadis sin je tiu senco, ke se oni permesus al li loĝi en Tobolsko, ili el Tobolsko nenien veturus. En diversaj formoj demandon pri la fuĝo mi kompreneble ne starigis, ĉar mi konsideris tiun ĉi aferon tute neplenumebla: fuĝi sola — forlasinte la familion, li ne povus, ĉar li estis tro ligita al ĝi, dum fuĝi kun la familio, kaj des pli kun la malsana knabo, li des pli ne povus. |aŭtoro = Vladimir Ĥlinov |verko = Protokolo de pridemandado en OGPU, la 1-a de februaro 1932 |origina teksto = [...] Николай II-й был очень далек от всякой мысли о побеге из Тобольска. Напротив он был очень доволен своим положением и отношением ко мне [к себе] тоболяков и потому высказывался в том смысле, что если бы ему разрешили жить в Тобольске, то из Тобольска они бы никуда не поехали. В разной форме вопроса о побеге его я конечно не ставил, так как считал я это дело совершенно невыполнимым: один бежать — бросив семью, он не мог, так как был слишком привязан к ней, а бежать с семьей, а еще и с болезненным мальчиком тем более не мог. }} Tamen la kondamna verdikto de la pastro enhavis interalie akuzon pri perado inter Nikolao kaj Hermogen kadre de preparita fuĝo eksterlanden<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Последний духовник Императора Николая II и его Семьи: тобольский протоиерей Владимир Хлынов. По архивным документам |lasta = Капков |unua = П. Г. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151583 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 93 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Konkuro pri la Romanov-familio == La {{daton|26|3}} venis el Omsko taĉmento el pli ol 100 ruĝarmeanoj por forpreni la Romanov-familion. Sekvan tagon nokte venis taĉmento el Tjumeno, komencinta priserĉadojn kaj arestojn. La {{daton|4|4}} la tjumenanoj forveturis sur 15 sledoj, komplete armitaj kaj sub granda ruĝa standardo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46–47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen la konkuro daŭris kaj la {{daton|11|4}} Pierre Gilliard skribis en sia taglibro: "En la urbo estas tri aŭtoritatoj: komitato de deputitoj (sovdep), ruĝuloj el Omsko kaj ruĝuloj el Jekaterinburgo. Kiu venkos?". Sekvan tagon oni informis ke el Moskvo venas nova komisaro kun specialaj rajtoj kaj taĉmento<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Foriro == {{ĉefartikolo|Translokado de la Romanov-familio de Tobolsko al Jekaterinburgo}} La {{JULGREGDATO|19|01|1918|akuzativo=jes}} la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]] estis malestablita de la bolŝevistoj. Delegacio, sendita el Tobolsko al Petrogrado, revenis kun ordono al loka soveto likvidi ĉiujn instituciojn de la Provizora Registaro. Oni diris ke la sorto de la Romanov-familio estis transdonita al la Omska Provinca Soveto, ordoninte reelekti la tutan estraron kaj soldatan komitaton de la taĉmento. Kvereloj inter la taĉmentanoj atingis sian pinton, kion stimulis alveno de novaj soldatoj el Petrogrado. La {{daton|24|1|1918}} Pankratov eksiĝis, post kio li ne plu vidis la Romanovojn. La {{daton|26|2}} li forlasis Tobolskon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = С царем в Тобольске: Из воспоминаний |lasta = Панкратов |unua = В. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1990 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СП «Слово» |loko = Москва |lingvo = ru |isbn = 5755502463 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 58–60 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|1|4|1918}} prezidio de la [[Tut-Rusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK) ordonis<ref name="Тобольское великое сидение95">{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 95 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Taskigi la komisaron pri militaj aferoj senprokraste formi taĉmenton je 200 homoj (el ili 30 homoj el Partizana taĉmento de CEK, 20 homoj el taĉmento de maldekstraj socialistoj-revoluciuloj) kaj sendi ilin al Tobolsko por fortigi la gardistaron kaj kaze de ebleco senprokraste transloki ĉiujn arestitojn al Moskvo. |aŭtoro = Prezidio de la [[Tut-Rusia Centra Ekzekutiva Komitato]] |verko = |origina teksto = Поручить комиссару по военным делам немедленно сформировать отряд в 200 чел. (из них 30 чел. из Партизанского отряда ЦИК, 20 чел. из отряда левых с.-р.) и отправить их в Тобольск для подкрепления караула и в случае возможности немедленно перевести всех арестованных в Москву. }} Sed jam la {{daton|6|4}} la sama prezidio ŝanĝas sian ordonon<ref name="Тобольское великое сидение95"/>: {{Citaĵo |teksto = Aldone al la pli frue farita ordono, taskigi kamaradon Sverdlov kontakti per rekta kablo Jekaterinburgon kaj Omskon pri sendo de helpotrupoj al la taĉmento, gardanta Nikolaon Romanov, kaj pri transloko de ĉiuj arestitoj al Uralo. |aŭtoro = Prezidio de la [[Tut-Rusia Centra Ekzekutiva Komitato]] |verko = |origina teksto = В дополнение к ранее принятому постановлению поручить т. Свердлову снестись по прямому проводу с Екатеринбургом и Омском о назначении подкрепления отряду, охраняющему Николая Романова, и о переводе всех арестованных на Урал. }} Plenumi la taskon prezidanto de la TCEK [[Jakov Sverdlov]] ordonis al komisaro [[Konstantin Mjaĉin|Vasilij Jakovlev]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольское великое сидение (Скорбный путь Царской Семьи на Голгофу: Царское село — Тобольск — Екатеринбург) |lasta = Хрусталев |unua = В. М. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151620 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 97–98 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|12|4}} soldato, reveninta el Moskvo, alportis ordonon de la Centra Ekzekutiva Komitato, pri alveno de nova komisaro kun sia taĉmento. Tatiŝĉev, Dolgorukov kaj Hendrikova estis transigendaj al la guberniestra domo kiel arestitoj, Sydney Gibbes devis esti fermita je la domo aŭ rompi ĉiujn kontaktojn kun la eks-caro kaj liaj apuduloj. Samvespere Hendrikova kaj Schneider transloĝiĝis, sekvan tagon ilin sekvis Dolgorukov kaj Tatiŝĉev, enloĝiĝinta en la sama ĉambro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|16|4}} en la guberniestra domo okazis priserĉado, dum kiu interalie ĉe Nikolao estis konfiskita kozaka ponardo, ĉe Dolgorukov kaj Gillard oni forprenis sabrojn kaj transdonis ĉion al la oficira ĉambro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский дневник Пьера Жильяра, воспитателя Цесаревича (январь — май 1918 года) |lasta = |unua = |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Громова А. В. |aliaj = |url = https://espo-fond.ru/media/library/izdatelskaya-deyatelnost/tobolskoe-velikoe-sidenie-skorbnyy-put-tsarskoy-semi-na-golgofu-m-2018/ |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Научная библиотека Елисаветинско-Сергиевского просветительского общества |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Елисаветинско-Сергиевское просветительское общество; ГАУК ТО «Тюменское музейно-просветительное объединение»; Издательский Дом ТОНЧУ |loko = Москва, Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 9785912151668 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Abdiko de Nikolao la 2-a]] * [[Aresto de la Romanov-familio en Carskoje Selo]] * [[Translokado de la Romanov-familio de Tobolsko al Jekaterinburgo]] * [[Mortpafo de la Romanov-familio]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Nikolao la 2-a (Rusio)]] [[Kategorio:Februara revolucio]] [[Kategorio:Oktobra Revolucio]] [[Kategorio:Rusio en la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:1917 en Rusio]] [[Kategorio:1918 en Rusio]] [[Kategorio:Tobolsko]] [[Kategorio:Ekzilitoj al Tobolska gubernio|Romanov-familio]] [[Kategorio:Sekvoj de la Unua Mondmilito en Rusio kaj Sovetunio]] jvuo7zbygj93rjdjupkmtxnd8xknf8u 0 895077 9488132 9037788 2026-10-04T13:23:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Siro]] '''Venkatraman''' "'''Venki'''" '''RAMAKRIŜNAN''' (naskita [[1952]] en Chidambaram, [[Tamilnado]]) estas barat-brit-usona [[biofizikisto]] kaj [[biokemiisto]], gajninto de la [[Nobel-premio pri kemio|Nobelpremio pri Kemio]] por 2009 kune kun Thomas Steitz kaj [[Ada Yonath]] "por studoj de la strukturo kaj funkcioj de la [[ribosomo]]" <ref name="laureates">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/|title=2009 Chemistry Nobel Laureates|year=2009|publisher=Nobel Foundation|access-date=14 October 2009}}</ref><ref name="Rodnina Wintermeyer 2010 pp. 1–5">{{cite journal|last1=Rodnina|first1=Marina V.|last2=Wintermeyer|first2=Wolfgang|title=The ribosome goes Nobel|journal=Trends in Biochemical Sciences|volume=35|issue=1|year=2010|pages=1–5|doi=10.1016/j.tibs.2009.11.003|pmid=19962317}}</ref><ref name="ramak">{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419055305/http://www.mrc-lmb.cam.ac.uk/ribo/homepage/ramak/|archive-date=19 April 2015|url=http://www.mrc-lmb.cam.ac.uk/ribo/homepage/ramak/|title=Venkatraman_Ramakrishnan|publisher=University of Cambridge}}</ref><ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/ramakrishnan-interview.html Venkatraman Ramakrishnan Audio Interview] Official Nobel Foundation website telephone interview</ref>. De [[2015]] ĝis [[2020]] li estis Prezidanto de la [[Reĝa Societo de Londono]] (membro ekde [[2003]]) <ref>{{Cite web|url=https://royalsociety.org/news/2015/03/Venki-Ramakrishnan-PRS-elect/|title=Sir Venki Ramakrishnan confirmed as President Elect of the Royal Society|access-date=2015-03-19|archive-date=2016-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115110139/https://royalsociety.org/news/2015/03/Venki-Ramakrishnan-PRS-elect/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1038/nature.2015.17153|title=Structural biologist named president of UK Royal Society|journal=Nature|year=2015|last1=Peplow|first1=M.|s2cid=112623895|doi-access=free}}</ref>, membro de la [[Usona Nacia Akademio de Sciencoj]] (2004) <ref name="NAS">[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20004810.html Venki Ramakrishnan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190505010539/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20004810.html |date=2019-05-05 }} {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20004810.html|date=20190505010539}}{{ref-en}}</ref>, [[Leopoldina (akademio)|Leopoldina]] (2010) kaj la [[Usona Filozofia Societo]] (2020), eksterlanda membro de la [[Barata Nacia Akademio de Sciencoj]] (2009). Ramakrishnan laboras en [[Universitato de Kembriĝo]] en [[Britio]], ĉe molekula biologia laboratorio <ref>{{Cite journal|last1=Nair|first1=Prashant|doi=10.1073/pnas.1113044108|title=Profile of Venkatraman Ramakrishnan|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|year=2011|pmid=21914843|pmc=3179092|volume=108|issue=38|pages=15676–15678|bibcode=2011PNAS..10815676N|doi-access=free}} {{open access}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010063036/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-31869779|archive-date=10 October 2015|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-31869779|work=[[BBC News]]|location=London|title=Biologist Venki Ramakrishnan to lead Royal Society|date=18 March 2015}}</ref><ref>Venki Ramakrishnan {{Official website}}</ref><ref name="genemachine">{{cite book|title=Gene machine. The race to decipher the secrets of the ribosome|publisher=Oneworld|location=London|year=2018|isbn=9781786074362|oclc=1080631601|first=Venki|last=Ramakrishnan|url=https://oneworld-publications.com/gene-machine-hb.html}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190327222844/https://oneworld-publications.com/gene-machine-hb.html |date=2019-03-27 }}</ref>. En la Novjara Listo de la reĝino por 2012, Ramakrishnan estis nomumita Knight Bachelor. Li estis tiel nobeligita kaj ricevis la rajton uzi la akuzativan formon ''Siro'' antaŭ sia nomo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat|Venkatraman Ramakrishnan}} * [https://www.nobelprize.org/laureate/841 Venki Ramakrishnan] ĉe Nobelprize.org inkluzive de la Nobel prelego je la 8-a de decembro 2009 ''Unraveling the Structure of the Ribosome'' {{Nobel-premio pri kemio}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Ramakrishnan, Venkatraman}} [[Kategorio:Barataj fizikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Britaj biofizikistoj]] [[Kategorio:Britaj biokemiistoj]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] [[Kategorio:Usonaj biofizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj biokemiistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1952]] 2yy131v3o49vczlywta3basorte9ztj 0 895150 9488329 9366983 2026-10-04T20:51:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''William Foxwell ALBRIGHT''' (naskiĝis la 24-an de majo [[1891]] en [[Coquimbo]], [[Ĉilio]] - mortis la 19-an de septembro [[1971]] en [[Baltimoro]], [[Marilando]]) estis usona biblia [[arkeologo]], [[orientalisto]], [[Epigrafo|epigrafiisto]], [[filologo]] de antikvaj proksimorientaj lingvoj kaj fakulo pri antikva [[ceramikaĵo]]. Li estis unu el la fondintoj de [[biblia arkeologio]] kaj la arkeologia direkto de biblia geografio. Esploristo de la [[Malnova Testamento|malnovtestamenta]] tradicio. Lia ĉefverko estas la "De la [[Ŝtonepoko]] ĝis [[Kristanismo]]: [[Monoteismo]] kaj la Historia Procezo" ([[1940]]; {{Lang-en|From the Stone Age to Christianity: Monotheism and the Historical Process}}) <ref name="Weitzman 2022">{{cite book|author-last=Weitzman|author-first=Steven|author-link=Steven Weitzman (scholar)|year=2022|chapter=Chapter 9: American Biblical Scholarship and the Post-War Battle against Antisemitism|editor1-last=Bakker|editor1-first=Arjen F.|editor2-last=Bloch|editor2-first=René|editor3-last=Fisch|editor3-first=Yael|editor4-last=Fredriksen|editor4-first=Paula|editor4-link=Paula Fredriksen|editor5-last=Najman|editor5-first=Hindy|title=Protestant Bible Scholarship: Antisemitism, Philosemitism, and Anti-Judaism|location=[[Leiden]] and [[Boston]]|publisher=[[Brill Publishers]]|series=Supplements to the Journal for the Study of Judaism|volume=200|pages=182–199|doi=10.1163/9789004505155_010|doi-access=free|isbn=978-90-04-50515-5|issn=1384-2161}}</ref>. De la frua 20-a jarcento ĝis sia morto, li estis la [[dekano]] de bibliaj arkeologoj kaj precipe rekonita kiel la fondinto de la biblia arkeologiomovado. Lia studento George Ernest Wright sekvis liajn paŝojn kiel gvidanto de tiu movado, dum aliaj, precipe Frank Moore Cross, Raymond E. Brown, kaj David Noel Freedman, iĝis internaciaj gvidantoj en la studo de la Biblio kaj la antikva Mezoriento, inkluzive de Nordokcidenta semida epigrafio kaj [[paleografio]] <ref>{{cite magazine|last=Keiger|first=Dale|date=April 2000|title=The Great Authenticator|url=https://pages.jh.edu/~jhumag/0400web/32.html|magazine=Johns Hopkins Magazine|volume=52|issue=2|location=Baltimore, Maryland|publisher=Johns Hopkins University|access-date=June 2, 2020}}</ref>. Membro de la [[Usona Nacia Akademio de Sciencoj|Usona Nac\ia Akademio de Sciencoj]] (1955), korespondanta membro de la [[Brita Akademio]] (1967). == Verkaro == * ''The Archaeology of Palestine: From the Stone Age to Christianity.'' 1940. * ''From the Stone Age to Christianity: Monotheism and the Historical Process.'' Johns Hopkins Press, 1946. * ''Views of the Biblical World.'' Jerusalem: International Publishing Company J-m Ltd, 1959. * ''Yahweh and the Gods of Canaan: An Historical Analysis of Two Contrasting Faiths.'' 1968. * zusammen mit C. S. Mann: ''Matthew: introduction, translation and notes by W.F. Albright and C.S. Mann'' (= ''the Anchor Bible series.'') Doubleday, New York 1971, <nowiki>ISBN 0-385-08658-X</nowiki>. * ''The Biblical Period from Abraham to Ezra.'' == Literaturo == * David Noel Freedman: ''The Published Works of William Foxwell Albright: A Comprehensive Bibliography.'' With the assistance of R.B. MacDonald and D.L. Mattson. (American Schools of Oriental Research), Cambridge / Mass., 1975 * Manfred Weippert: ''Albright, William Foxwell.'' In: ''Theologische Realenzyklopädie.'' Band 2: ''Agende – Anselm von Canterbury.'' de Gruyter, Berlin u. a. 1978, <nowiki>ISBN 3-11-007379-X</nowiki>, S. 193–195. == Referencoj == {{Referencoj|22em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://place.asburyseminary.edu/ecommonslectureships/6/ Arkeologio kaj la hebreaj patriarkoj] * [http://place.asburyseminary.edu/ecommonslectureships/7/ Arkeologio kaj la profetoj de Israelo] * [http://place.asburyseminary.edu/ecommonslectureships/8/ Lumo de arkeologio sur voĉa kaj skriba literaturo] * [https://web.archive.org/web/20230326025737/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/albright-william.pdf Nacia Akademio de Sciencoj Biografia Memoraĵo] * [http://www.aiar.org/ Oficiala AIARa retejo] * [http://place.asburyseminary.edu/ecommonslectureships/5/ Demando kaj responda sesio kun William F. Albright post lia lekcio, Arkeologio kaj la hebrea patriarchs] * [https://books.google.com/books?id=mkmcaVKsXbgC&pg=PA558&dq=Albright+historical+handbook+of+major+biblical+interpreters William Foxwell Albright, en Historia Manlibro de Gravaj Bibliaj Interpretistoj] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Albright, William Foxwell}} [[Kategorio:Usonaj arkeologoj]] [[Kategorio:Usonaj lingvistoj]] [[Kategorio:Bibliologoj]] [[Kategorio:Usonaj orientalistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1971]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1891]] 5yjlgls0yezpqreu837vo1p1n3ywxz1 0 895398 9488332 8978887 2026-10-04T20:53:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''William HOLDEN''' (reala nomo '''William Francis BEEDLE Jr.'''; naskiĝis la 17-an de aprilo [[1918]] en O'Fallon, [[Ilinojso]] - mortis la 12-an de novembro [[1981]] en [[Santa Monica]], [[Kalifornio]]) estis usona [[aktoro]] <ref>Ross, George. [https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19390412&id=PE0bAAAAIBAJ&sjid=MkwEAAAAIBAJ&pg=2114,5630453 "Broadway: ''Golden Boy''"], ''The Pittsburgh Press'', April 12, 1939, p. 23.</ref> <ref name="obit">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1981/11/17/obituaries/william-holden-dead-at-63-won-oscar-for-stalag-17.html|title=William Holden Dead at 63; Won Oscar for 'Stalag 17'|last=Charlton|first=Linda|date=November 17, 1981|work=The New York Times|url-access=subscription}}</ref>. Holden gajnis la [[Akademia Premio|Akademian Premion]] al Plej bona Aktoro pro sia rolo kiel [[Serĝento]] JJ Sefton en la [[militfilmo]] [[Stalag 17|''Stalag 17'']] ([[1953]]) <ref>[http://aaspeechesdb.oscars.org/link/026-1/ William Holden Academy Awards Acceptance Speech], Academy of Motion Picture Arts and Sciences</ref>. Li gajnis [[Primetime Emmy Award]] por sia rolo en la televida filmo ''Police Report'' ([[1973]]). Holden ankaŭ ĉefrolis en filmoj kiel ekzemple ''[[Sunset Boulevard]]'' ([[1950]]), ''[[Sabrina (1954)|Sabrina]]'' ([[1954]]), ''Picnic'' ([[1955]]), ''[[The Bridge on the River Kwai (filmo)|The Bridge over the Kwai]]'' ([[1957]]), ''[[The Wild Bunch]]'' (1969) kaj ''[[Network]]'' ([[1976]]). Ses fojojn lia nomo estis nomita en la dek plej popularaj aktoroj en Usono (1954-1958, 1960). La [[Usona Kininstituto]] vicigis lin 25-a en ĝia [[1999]] listo de 100 plej grandaj viraj ekranlegendaj [[Filmstelulo|filmsteluloj]]. Holden havas stelon sur la [[Trotuaro de famo en Holivudo]]. En 1999, li estis nomita la 25-a plej granda vira filmlegendo de ĉiuj tempoj fare de la American Film Institute. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|34}} * [https://web.archive.org/web/20141113113522/http://inlovingmemoryof.me/rip/william-holden-i En Ama Memoro De William Holden] * [https://web.archive.org/web/20090108180011/http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=31584&mainArticleId=161065 Profilo] ĉe [[Turner Classic Movies|Turner Klasikaj Filmoj]] * [http://www.whwf.org/ William Holden Wildlife Fundamento] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Holden, William}}{{DEFAULTSORT:Holden, William}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1981]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1918]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] nygan31aowdituziswiazp2tmty5pig 0 899898 9488198 9017129 2026-10-04T15:44:59Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kōshin'etsu]] 9488198 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kōshin'etsu]] et7b4w7m5q4bk6bhpnn2fff1rb4e9zx 0 899900 9488197 9017122 2026-10-04T15:44:49Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kōshin'etsu]] 9488197 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kōshin'etsu]] et7b4w7m5q4bk6bhpnn2fff1rb4e9zx 1 899901 9488209 9017124 2026-10-04T15:46:49Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Kōshin'etsu]] 9488209 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Kōshin'etsu]] j7dzr04x9x9bqr64a7uolcmn5bezwyv 0 901168 9488229 9057898 2026-10-04T17:10:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO=US-VA |tersituo=Centra Richmond (Virginio)/Richmond (Virginio) |zomo=13 }} La '''Virginia Holokaŭsta Muzeo''' ({{Lang-en|Virginia Holocaust Museum}}, akronime '''VHM''') estas [[muzeo]] dediĉita al la memoro de la [[holokaŭsto]]. Ĝi estis fondita en 1997 fare de Jay M. Ipson, pluvivanto de la [[Ekstermejo|ekstermkoncentrejoj]], kaj situas en [[Richmond (Virginio)|Richmond]], [[Virginio]] <ref>{{Cite web|title=Al Rosenbaum, co-founder of Virginia Holocaust Museum, dies|url=http://www.richmond.com/entertainment-life/al-rosenbaum-co-founder-of-virginia-holocaust-museum-dies/article_24066419-b023-5987-927e-0c429d96cf1f.html|website=Richmond Times-Dispatch|access-date=2016-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608031721/https://www.richmond.com/entertainment-life/al-rosenbaum-co-founder-of-virginia-holocaust-museum-dies/article_24066419-b023-5987-927e-0c429d96cf1f.html|archivedate=2020-06-08}}</ref>. Per gvidataj vizitoj, legmaterialoj, filmoj kaj eventoj, la muzeo celas eduki la publikon por esti pli tolerema, antaŭenigi la eliminon de rasa, religia kaj nacia malamo. Efektive, lLa oficiala moto de la muzeo estas "Toleremo Tra Edukado". Nuntempe estas 28 ekspozicioj en la muzeo. Plurcent lernejaj klasoj vizitas la muzeon ĉiujare. [[Sinagogo]] integrita en la muzeo, kiu estis konstruita laŭ la modelo de la fama Ĥora sinagogo en [[Litovio]]. En 2009, post pluraj jaroj da fortostreĉo, Jay M. Ipson povis akiri por la muzeo Toraan rulvolvaĵo kiu estis konservita kaŝe en Litovio dum la holokaŭsto kaj alportita al [[Israelo]] post ĝia eltrovaĵo. Ekde ĝia ampleksa restarigo, ĝi estas konservita en la sinagoga [[toraujo]] de la muzeo. La muzeo estas parto de la organizoj kiuj gastigas junajn aŭstrojn kadre de la [[Aŭstria Memorservo]]. == Priskribo == Kiam oni eniras la muzeon, oni estas transportita reen al la tempo de [[Nacisocialismo]]. Oni spertas la etoson de la [[koncentrejo Dachau]] kaj poste troviĝas en la manĝoĉambro de juda familio, aŭskultante radionovaĵojn pri la novembraj [[Pogromo|pogromoj]] de [[1938]] ([[Kristala nokto]]). Poste oni finiĝas en [[geto]] en Litovio, el kiu oni povas "eskapi" kaj rampi en la kaŝejon de la familio Ipson. Tio kondukas al la sorto de la familio Ipson, kiu devis fuĝi de la geto de [[Kaŭno]] en Litovio kaj trovi rifuĝon dum ses monatoj en truo en la grundo proksime de bieno. Jay M. Ipson, kiu venis al la "Kovno-Geto" kun sia familio en la aĝo de ses jaroj, nun estas la direktoro de la muzeo. Varvagono kondukas vin al la " [[Fina Solvo]] " kaj la [[gasĉambro]], kiu kondukas al la [[kremaciejo]]. Poste oni venas al ĉambro kiu montras la liberigon fare de la [[Aliancanoj]] kaj poste al DP-tendaro (Delokitaj personoj). La enmigra ŝipo " Eliro " kondukas vin al tiama [[Mandata Palestino|Palestino]]. Krom la ''Ĉambro de la Pluvivanto'' (ekspozicio memoranta holokaŭsto-pluvivantoj), la [[Ŝarĝovagono|ŝarĝvagono]] antaŭ la muzeo ankaŭ estas loko por silenta rememoro. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Cite web|title=Holocaust Museums's Nazi boxcar an Endangered Artifact nominee|url=http://rvanews.com/features/holocaust-museumss-nazi-boxcar-an-endangered-artifact-nominee/116020|website=RVANews|access-date=2016-02-05|language=en-US}} {{Cite web|title=Nuremberg: Courtroom re-created in museum {{!}} JournalNow.com|url=http://www2.journalnow.com/lifestyles/2008/may/18/nuremberg-courtroom-re-created-in-museum-ar-118633/|archive-url=https://archive.today/20120826022943/http://www2.journalnow.com/lifestyles/2008/may/18/nuremberg-courtroom-re-created-in-museum-ar-118633/|url-status=dead|archive-date=2012-08-26|date=2012-08-26|access-date=2016-02-04}} {{Cite web|title=Gov. Kaine Opens Exhibit about Nuremberg Trials {{!}} Richmond.com|url=http://www2.richmond.com/entertainment/2008/apr/21/gov-kaine-opens-exhibit-about-nuremberg-trials-ar-593053/|date=2011-08-07|access-date=November 22, 2016|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20110807072906/http://www2.richmond.com/entertainment/2008/apr/21/gov-kaine-opens-exhibit-about-nuremberg-trials-ar-593053/|archive-date=August 7, 2011}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vaholocaust.org/ Retejo de la Virginia Holokaŭsta Muzeo] * [https://www.flickr.com/photos/32100263@N07/ Photostream] (flickr.com) * [http://www.auslandsdienst.at/en/gedenkdienst/ Aŭstra Holocaust Memora Servo ĉe Virginia Holokaŭsta Muzeo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Virginio]] [[Kategorio:Muzeoj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Holokaŭsto en Litovio]] [[Kategorio:Richmond (Virginio)]] 45g07nja57r9tg2eu7fjtna0wynzeq4 0 910237 9488268 9249935 2026-10-04T18:16:51Z Sj1mor 12103 9488268 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia himno | nomo = 三民主義 · {{paĝonomo}} | transskribo = | eonomo = "Tri Popolaj Principoj" | flago = Flago-de-{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}.svg | lando = {{ {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} }} | kantoteksto = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P676|parameter=link}}'' | muziko = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P86|parameter=link}}'' | ekde = 1930 ĝis 1949 en kontinanta Ĉinio, kaj ekde 1945 en la apartigita [[Respubliko Ĉinio]] | ĝis = | diversaĵoj = {{muzika ekzemplo|dosiero={{#invoke:Wikidata|claim|P51}}|titolo={{paĝonomo}}|formato=[[ogg]]|tipo=kanto}} }} [[dosiero:National anthem of ROC score.gif|eta|maldekstra|250ra|{{centre|notaro}}]] '''"{{paĝonomo}}"''' ({{l-zh|三民主義}}; [[pinjine]] sānmín zhǔyì, tradukita titolo "Tri Popolaj Principoj") estas la [[nacia himno]] de [[Tajvano]] ({{l-zh|中華民國國歌}}). La teksto estas de 1924, la melodio de 1928; oni oficiale deklaris ĝin nacia himno de {{#invoke:Wikidata|claim|P17}} en 1930 en kontinanta Ĉinio, kaj en 1945 en la apartigita [[Respubliko Ĉinio]], kaj kiam firmiĝis la komunisma ŝtatego [[Popola Respubliko Ĉinio]] sur la kontinento en 1949, tie oni anstataŭigis ĝin per komunisma nacia himno [[La Marŝo de la Volontuloj]]. La teksto estas verkita de la poeto ''{{#invoke:Wikidata|claim|P676|parameter=link}}''; la komencaj vortoj referas al la filozofio de [[Tri Popolaj Principoj]], kiun disvastigis la aŭtoro [[Sun Jatsen]]. La muzikon komponis ''{{#invoke:Wikidata|claim|P86|parameter=link}}''. La himno kutime ludiĝas [[orkestro|orkestre]] en la [[tonalo]] {{#invoke:Wikidata|claim|P826}}. <br/> [[dosiero:ROCanthemBySunYatSen.jpg|eta|centra|350ra|{{centre|la teksto kaligrafie skribita per la aŭtoro [[Sun Jatsen]]}}]] {{projektoj}} {{Naciaj himnoj de Azio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}}} [[Kategorio:Naciaj himnoj|{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de {{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] [[Kategorio:{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] f61pkggcairih8ur3747r3xwdk987fh 0 911141 9488449 9449831 2026-10-05T08:40:18Z Aidas 3488 Vidu la diskutpaĝan noton. 9488449 wikitext text/x-wiki {{orfa|biografio}} {{Informkesto verkisto}} '''Paul RONZHEIMER''' (naskiĝinta la {{daton|26|7|1985}} en [[Aurich]]) estas [[germanio|germana]] ĵurnalisto, milita raportanto, faklibra verkisto, televida moderigisto kaj podkastisto. Li estas vica ĉefredaktisto de la klaĉgazeto [[Bild]]. == Vivo == Post pasigo de la junulaj jaroj en [[Orientfrislando]] kaj faro de la abiturienta ekzameno ĉe Ulricianum-gimnazio en Aurich li staĝis ĉe ''Emder Zeitung''. Samloke laboris li de 2005 kiel redaktoro. En 2008 li enskribiĝis ĉe [[axel Springer|Axel-Springer-akademio]] laboronte inter 2009 kaj 2011 kiel parlamenta korespondanto en [[Berlino]] por la taggazeto ''Bild''. De 2012, Ronzheimer estis ĉefa reportisto en la sekcio de politiko kaj konatiĝis kiel reportero el krizaj kaj militaj aeroj. Tiel li informis la germanojn el [[Grekujo]], la [[Ukrainujo]] (pri [[Donbaso]]), el [[Libio]] (pri la civila milito 2011 kaj la malpotencakirko de [[Muamar Kadafi]]), el [[Turkujo]], el [[Sirio]] (pri la batalo de ĉe [[Kobanê]], el [[Afganistano]] kaj el [[Irako]].<ref>[https://www.axel-springer-preis.de/jahrgaenge/gewinner-2016/ "Die Preisträger des 25. Axel-Springer-Preises 2016. Paul Ronzheimer"] - ĉe: ''axel-springer-preis.de''</ref><ref>Timo Nöthling: [https://www.quotenmeter.de/n/74718/ronzheimer-wer-austeilt-muss-auch-einstecken-koennen "Wer austeilt, muss auch einstecken können"] - ĉe: ''quotenmeter.de,'' 27.11.2014</ref><ref>Marvin Schade: [https://meedia.de/2017/03/10/paul-ronzheimers-battle-for-mossul-bild-wagt-als-erstes-deutsches-medium-ein-experiment-mit-snapchat-discover/ "Paul Ronzheimers 'Battle for Mossul'"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220128094538/https://meedia.de/2017/03/10/paul-ronzheimers-battle-for-mossul-bild-wagt-als-erstes-deutsches-medium-ein-experiment-mit-snapchat-discover/ |date=2022-01-28 }} - ĉe:''meedia.de,'' 10.3.2017</ref><ref>[https://www.welt.de/print/welt_kompakt/webwelt/article166052915/Paul-Ronzheimer.html "Paul Ronzheimer"] - ĉe: ''welt.de,'' 29.6.2017</ref> En 2019, Ronzheimer fariĝis viculo por [[Julian Reichelt]] respondecante ĉefe pri reporteraĵoj<ref>(rt): [https://meedia.de/2019/06/13/bild-staerkt-redaktionsfuehrung-christian-stenzel-wird-stellvertreter-von-reichelt-lokoschat-und-ronzheimer-stellvertretende-chefredakteure/ "Christian Stenzel wird Stellvertreter von Reichelt, Lokoschat und Ronzheimer werden Vizes"]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''meedia.de,'' 13.6.2019</ref> En 2018 li publikigis biografion de la tiama [[aŭstrio|aŭstra]] kanceliero [[Sebastian Kurz]], por kio eblis rektaj kontaktoj kun familianoj de Kurz.<ref>Christian Bartlau: [https://www.n-tv.de/politik/Der-Kanzler-laesst-den-Deutschen-auflaufen-article20274410.html "Schattenboxen mit Sebastian Kurz: Der Kanzler lässt den Deutschen auflaufen"] - ĉe: ''n-tv.de,'' 8.2.2018</ref> Ronzheimer regule moderigas formatojn de movitaj bildoj de ''Bild''.<ref>[https://www.axelspringer.com/de/presseinformationen/wir-zeigen-was-wirklich-ist-neuer-tv-sender-bild-ist-gestartet "Neuer TV-Sender BILD ist gestartet"] - ĉe: ''axelspringer.com,'' 22.8.2021</ref><ref>[https://www.tagesschau.de/wirtschaft/unternehmen/axel-springer-bild-tv-einstellung-100.html "Springer-Verlag stellt 'Bild TV' ein"] - ĉe: ''tagesschau.de,'' 24.11.2023</ref> Ekde la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] Ronzheimer rekte raportis el Ukrainujo.Ronzheimer.<ref>Joachim Huber: [https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/medien/hochzeit-an-der-front-4315273.html "Der Krieg bei Bild-TV: Hochzeit an der Front"] - ĉe: ''Der Tagesspiegel,'' 6.3.2022</ref> Dum raporta laborado pri la israela ofensivo en [[Suda Libano]] li estis arestita.<ref>[https://www.tagesspiegel.de/internationales/gefesselt-und-verschleppt-bild-kriegsreporter-paul-ronzheimer-im-libanon-vorubergehend-festgehalten-12508727.html "Kriegsreporter Paul Ronzheimer im Libanon vorübergehend festgehalten"] - ĉe: ''tagesspiegel.de,'' 9.10.2024</ref> De 2023 li kvazaŭ iĝis ekstera varbanto por Springer-eldonejo. Danke al sia bonkvalita kaj ŝatata deĵoro li ĉeestas multloke, i.a. ĉe ''Welt'' kaj ''Politico''.<ref> [https://m.dwdl.de/a/93105]</ref> De aŭgusto 2023 li gastigas interesajn personojn en kolokva (ofte politika) pokdkasto nome ''Ronzheimer''.<ref>Frederik von Castell: [https://uebermedien.de/87190/ronzwashing-auf-die-ohren/ "Ronzwashing auf die Ohren"] - ĉe: ''uebermedien.de,'' 14.8.2023</ref> kiu nombriĝas en 2024 inter la plej konataj kaj plej aŭskultataj en [[Germanlingvio]].<ref>[https://meedia.de/news/beitrag/17540-neue-podcast-ma-rekorde-fuer-quot-mord-auf-ex-quot-quot-dick-amp-doof-quot-und-quot-ronzheimer-quot.html "Neue Podcast-MA-Rekorde für 'Mord auf Ex', 'Dick & Doof' kaj 'Ronzheimer'"]</ref> De 2024 Ronzheimer prezentas je [[Sat.1]] kaj ĉe Joyn propran reporteran serion ''Ronzheimer - wie gehts, Deutschland?'' kie temas pri migrado, ekstremismaj partioj kaj ekonomio. En 2025 li moderigis ĵus antaŭ la balotoj rondon de tri kancelieraj kandidatoj ĉe ''Sat.1'' kaj [[ProSieben]].<ref>[https://www.sat1.de/serien/ronzheimer-wie-gehts-deutschland "'RONZHEIMER – Wie geht's, Deutschland?' Alle Infos zur Reportage-Reihe"] - ĉe: ''sat1.de,'' 17.9.2024</ref> == Reagoj de aliaj == En junio 2019 la samseksema Ronzheimer furoris kiam li esplordemandis la [[irano|iranan]] ministron Zarif pri mortpuno por gejoj akompanante la germanan ministron pri eksteraj aferoj [[Heiko Maas]].<ref>[https://www.queer.de/detail.php?article_id=33833 "Grenell kritisiert iranische Minister-Äußerung zu Homosexuellen"] - ĉe: ''queer.de,'' 13.6.2019</ref> En oktobro kristandemokratia politikisto [[Karin Prien]] imputis al li nediskretecon poŝtelefonan.<ref>[https://www.deutschlandfunk.de/indiskretionen-bei-sondierungen-wenn-bei-bild-der-100.html "Indiskretionen bei Sondierungen"] - ĉe: DLF, 5.10.2021</ref><ref>Moritz Tschermak: [https://bildblog.de/131591/bild-das-grosse-gewollte-missverstaendnis/ "'Bild', das große gewollte Missverständnis"] - ĉe: ''bildblog.de,'' 29.9.2021</ref> Prien postulis eĉ malpermeson de saĝtelefona uzo dum kunsidoj.<ref>Klaus Raab: [https://www.mdr.de/altpapier/das-altpapier-2344.html "Das Altpapier am 7. Oktober 2021: Warum Wasserstandsjournalismus?"] - ĉe: ''MDR-Fernsehen,'' 7.10.2021</ref> La granda semajngazeto [[Die Zeit]] taksis lin en majo 2022 unu el la mondskale plej konataj elmilitaj reporteroj.<ref>[https://www.zeit.de/2022/20/paul-ronzheimer-bild-kriegsreporter-ukraine-journalismus "Wie nah ist zu nah, Paul Ronzheimer?"] - ĉe: ''zeit.de,'' 11.5.2022</ref> Ronzheimer regule gastas en germanaj televidaj diskutrondoj de publikjuraj kanaloj, invitite ekz. de [[Markus Lanz]], [[Sandra Maischberger]] aŭ farantoj de la politikdebata televidserio ''Hart aber fair''.<ref>[https://www.zdf.de/gesellschaft/markus-lanz/markus-lanz-vom-5-maerz-2025-100.html "Markus Lanz: Welche Botschaft Trump mit seiner ersten Rede im Kongress sendet"] -ĉe: ''zdf.de,'' 7.3.2025</ref> == Honoroj kaj premioj (elekto) == *2011: premio ''Herbert-Quandt-Medienpreis'' kune kun [[Nikolaus Blome]] por ''Geheimakte Griechenland'' *2016: premio ''Axel-Springer-Preis'' pri [[Eŭropa migra krizo]] *2022: ukraina meritordeno de tria klaso<ref>[https://www.president.gov.ua/documents/7522022-44797 dekreto de la prezidanto de Ukrainujo n-ro 752/2022] - ĉe: ''president.gov.ua,'' 4.11.2022</ref> *2024: ''[[werner Holzer|Werner-Holzer]]-Preis für Auslandsjournalismus'' (premio pri internacia politikĵurnalismo) == Verkoj (elekto) == * ''Sebastian Kurz. Die Biografie,'' Verlag Herder, Freiburg/Basel/Wien 2018, ISBN 978-3-451-39977-0 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1151739561}} * [https://www.imdb.com/de/name/nm8815960/?reasonForLanguagePrompt=browser_header_mismatch Ronzheimer ĉe IMDb] * [https://www.youtube.com/channel/UCiNtE6aABxQC5ZD8bhLcV7w "Behind the Story"] - jutuba serio de Ronzheimer * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/1151739561 ligiloj ĉe DDB] *[https://ronzheimer.podigee.io/ podkasta hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ronzheimer, Paul}} [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Redaktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1985]] [[kategorio:Podkastistoj]] ouy6gjpj4i91376m6ejpxlp7f2q94mr 0 911695 9488260 9125614 2026-10-04T18:15:16Z Sj1mor 12103 9488260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anna IVÁKOVÁ''' ([[1953]] en [[Topoľčany]]) estas slovaka poetino kaj esperantistino. Krom poezio ŝi prilaboris ankaŭ vortaron de dialekto de la regiono Topoľčany. Ŝi studis en ekonomia mezlernejo, fako servoj, abiturientiĝis en [[1972]]. Ŝi verkas ne nur poezion, sed ankaŭ historietojn el la vivo, precipe bonhumorajn. Konataj estas ''Rakontoj el [[Rača]]'' surbaze de rakontado de denaskuloj (Otília Ballonová, Jozef Valovič). Ili riĉigis programon [[Literárium]] en [[Rádio Regina]], kiu havas multajn aŭskultantojn. Dum UK 2016 en [[Nitra]] en malgranda scenejo de [[Teatro Andrej Bagár]] la kongresanoj povis aŭskulti versojn '''Tuŝoj je animo''' de [[Jozef Leikert]], kiujn en la slovaka originalo '''Dotyky duše''' prezentis profesia aktoro [[Jozef Šimonovič]] kaj en esperantlingva traduko de Anna Iváková deklamis [[Marek Blahuš]] kaj Anna Iváková. La versojn akompanis muziko de ĉeĥa zimbalonistino kaj kantistino [[Zuzana Lapčíková]] kun ŝia trimembra orkestro, dancis solistoj el [[Nacia Teatro Brno]] [[Markéta Habalová]] kaj [[Michal Pimek]], ĥoreografion de la spektaklo kunkreis [[Hana Litterová]]. La 13-an de junio 2025 ŝi ricevis honorigon de la urbestrino de Topoľčany okaze de 790-a datreveno de la unua skriba mencio pri la urbo. (Informilo n-ro 25/2025 Topoľčany | Munipolis) ==Verkoj== *'''Ševelenie jabloní''' (Susurado de pomarboj, 2015) *'''Zvečerenie''' (Vesperiĝo, 2018) *'''Žochársky krátky slovník topoľčianskeho náreči (Ĵoĥara kurta vortaro de Topoľčany-dialekto, 2018) *'''Zlomky nášho času''' (Fragmentoj de nia tempo, 2020) ==Tradukoj== *Jozef Leikert: '''Tuŝoj je animo – Dotyky duše (2015, eldono esperanta – slovaka) *Jozef Leikert: '''Paŝflustrado – Šepotkrokov''' (2020, eldono esperanta – slovaka) ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.databazeknih.cz/zivotopis/anna-ivakova-116248 Biografio en libra datumbazo] *[https://knihobot.cz/g/216632 Pri la aŭtoriono ĉe Knihobot] *[https://www.martinus.sk/authors/anna-ivakova Pri la aŭtorino en Martinus] *[https://ucebnice.heureka.cz/zocharsky-kratky-slovnik-topolcianskeho-narecia-anna-ivakova/#prehled/ Pri la dialekta vortaro] *[https://mytopolcany.sme.sk/c/20388998/anna-ivakova-zostavila-zocharsky-slovnik-napisala-aj-knihu-poviedok.html Pri la aŭtorino kaj ŝia vortaro] *[https://dikda.snk.sk/search?authors=Iv%C3%A1kov%C3%A1,%20Anna La verkoj de A. Ivaková] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1953]] [[Kategorio:Slovakaj poetoj]] pbeghgfm3g9g57gj3uj9znqposc40y4 0 915875 9488351 9154233 2026-10-04T22:42:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zachary "Zach" KING''' (naskita la 4-an de februaro 1990 en [[Portlando]], [[Oregono]], [[Usono]]) estas usona videoredaktisto kaj [[magiisto]], kiu famiĝis pro siaj mallongaj percept-bazitaj filmetoj ĉe Vine kaj [[YouTube]]. <ref name=":1">{{Cite web|date=November 12, 2019|title=Zach King Proves Again That He Is The Best|url=https://www.gentside.co.uk/illusion/zach-king-proves-again-that-he-is-the-best_art4484.html|access-date=2020-07-17|website=Gentside|language=en|archive-date=July 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717163345/https://www.gentside.co.uk/illusion/zach-king-proves-again-that-he-is-the-best_art4484.html|url-status=live}}</ref><ref name="IND">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/zach-king-of-vine-6second-tricks-and-illusions-show-the-magic-of-digital-slight-of-hand-9060668.html|title=Zach King of Vine: 6-second tricks and illusions show the magic of 'digital sleight of hand'|newspaper=[[The Independent]]|location=London, UK|date=January 15, 2014|author=James Vincent|access-date=April 21, 2015|archive-date=May 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527220516/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/zach-king-vine-6-second-tricks-and-illusions-show-magic-digital-sleight-hand-9060668.html|url-status=live}} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li gajnis popularecon pro siaj sessekundaj filmetoj, kiuj malrespektas ĉiujn konatajn leĝojn de [[fiziko]], kiujn li nomas "cifereca [[lerteco]]". En ili, King "kreas [[magio]]<nowiki/>n" per cifereca redaktado. <ref name="CNN">{{cite news|url=http://cnnespanol.cnn.com/2014/01/23/zack-king-el-mago-de-vine-se-vuelve-viral-con-sus-trucos/|title=Zach King, El Mago de Vine, Explica Sus Trucos kVirales|publisher=CNN Español|date=January 23, 2014|access-date=April 21, 2015|archive-date=January 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140130065626/http://cnnespanol.cnn.com/2014/01/23/zack-king-el-mago-de-vine-se-vuelve-viral-con-sus-trucos/|url-status=live}}</ref> <ref name=":2">{{cite news|url=http://amp.cbslocal.com/2014/01/15/zach-kings-magic-vine-compilation-surfer-stephens-viral-video-of-the-day/|title=Zach King's Magic Vine Compilation: Surfer Stephen's Viral Video Of The Day|publisher=CBS Local|access-date=February 6, 2014|archive-date=February 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140212094241/http://amp.cbslocal.com/2014/01/15/zach-kings-magic-vine-compilation-surfer-stephens-viral-video-of-the-day/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-01-15|title=Zach King of Vine: 6-second tricks and illusions show the magic of|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/zach-king-of-vine-6second-tricks-and-illusions-show-the-magic-of-digital-sleight-of-hand-9060668.html|access-date=2024-01-09|website=The Independent|language=en}}</ref> Li estas plej konata pro siaj "magiaj vinberoj": ses-sekundaj filmetoj ciferece redaktitaj por ŝajnigi, ke li faras magion. King nomas siajn filmetojn "cifereca manartifiko". Kreis libron pri sia dekaĝula vivo, ''Zach King: My Magical Life''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * {{IMDb nomo|3965748|Zach King}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj jutubistoj]] lh935uwa5t11ef3eupumzjyw8773wmx 0 916453 9488323 9384277 2026-10-04T20:39:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488323 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Wilhelm Karl Hartwich''' (aŭ '''Hartwig''') '''PETERS''' (22a de Aprilo 1815 – 20a de Aprilo 1883) estis [[Germanoj|germana]] [[natursciencisto]] kaj [[esploristo]]. ==Kariero== Li estis helpanto de la [[anatomio|anatomiisto]] [[Johannes Peter Müller]] kaj poste iĝis kuratoro de la [[Museum für Naturkunde|Berlina Zoologia Muzeo]]. Kuraĝigita de Müller kaj de la esploristo [[Alexander von Humboldt]], Peters veturis al [[Mozambiko]] tra [[Angolo]] en Septembro 1842, esplorante la marbordan regionon kaj la riveron [[Zambezi]]. Li revenis al Berlino kunportante enorman kolekton de [[natura historio|naturhistoriaj]] specimenoj, kiujn li poste priskribis en ''Naturwissenschaftliche Reise nach Mossambique... in den Jahren 1842 bis 1848 ausgeführt (1852–1882)''. La verko estis ampleksa en sia kovrado, traktante mamulojn, birdojn, reptiliojn, amfibiojn, riverfiŝojn, insektojn kaj botanikon. Li anstataŭigis [[Martin Lichtenstein]] kiel kuratoro de la muzeo en 1858, kaj en la sama jaro li estis elektita eksterlanda membro de la [[Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]]. En kelkaj jaroj, li multe pliigis la herpetologian kolekton de la Berlina Muzeo al grandeco komparebla al tiuj de Parizo kaj Londono. [[Herpetologio]] estis la ĉefa intereso de Peters, kaj li priskribis 122 novajn genrojn kaj 649 speciojn el la tuta mondo.<ref name="adler">{{cite book | last = Adler | first = Kraig | year = 1989 | title = Contributions to the History of Herpetology | publisher = Society for the Study of Amphibians and Reptiles | isbn = 978-0-916984-19-9 | pages = <!-- containing cited info, not total number of --> }}</ref> <ref name="cat">{{cite web | title = Catalogue of place names in northern East Greenland | publisher = Geological Survey of Denmark | url = https://data.geus.dk/geusmap/?mapname=stednavnedb#baslay=baseMapGl&optlay=&extent=549832.8357720698,8582739.868248867,622444.3190166993,8680765.370629115&layers=grl_geus_north_east_higgins_map,grl_ne_higgins_placenames,grl_ne_placenames&filter_1=txt_search.part%3D%26placename%3D&filter_2=txt_search.part%3D%26placename%3D | access-date = 7 August 2019}}</ref><ref name="monkeys">{{Cite web|url=http://www.georgeglazer.com/prints/nathist/monkeys/petersmonk.html|title=George Glazer Gallery - Antique Monkey Prints - Peters Monkey Studies|website=www.georgeglazer.com|access-date=2017-07-19}}</ref> Peters ankaŭ priskribis almenaŭ unu novan fiŝospecion, nome la [[piranjo]] ''Serrasalmus irritans'', Peters 1877, bazitan sur specimeno raportita el San Fernando de Apure, [[Venezuelo]]. ==Eponimoj== Wilhelm Peters estas memorata en la [[dunoma nomenklaturo|sciencaj nomoj]] de kelkaj specioj: '''Mamuloj''', kiel *''Rhynchocyon petersi'' '''Reptilioj''', kiel *''Andinosaura petrorum'', *''Anolis petersii'', *''Geophis petersii'', *''Hebius petersii'', *''Morenia petersi'', kaj *''Tracheloptychus petersi''.<ref name="reptiles">{{cite book | last1 = Beolens | first1 = Bo | last2 = Watkins | first2 = Michael | last3 = Grayson | first3 = Michael | year = 2011 | title = The Eponym Dictionary of Reptiles | location = Baltimore | publisher = Johns Hopkins University Press | isbn = 978-1-4214-0135-5 | pages = 204–205 }}</ref> '''Fiŝoj''' *Afrika nesalakva elefantfiŝo, ''Gnathonemus petersii''. *Afrika fiŝo ''Distichodus petersii'' <small>[[Georg Johann Pfeffer|Pfeffer]], 1896</small> *''Petrocephalus petersi'', estas [[specio]] de elektra fiŝo en la familio [[Mormiredoj]], ĝi troviĝas en la delto de la rivero [[Zambezi]] kaj en la rivero Melela.<ref name = ETYFish>{{cite web | url = http://www.etyfish.org/mormyridae/ | title = Family MORMYRIDAE Bonaparte 1831 (Elephantfishes) | access-date= 12a de Novembro 2024 | author1 = Christopher Scharpf | author2 = Kenneth J. Lazara | name-list-style = amp | work = The ETYFish Project Fish Name Etymology Database | publisher = Christopher Scharpf and Kenneth J. Lazara | date = 22a de Septembro 2018}}</ref> '''Plantoj''' * ''Nymphaea nouchali'' var. ''petersiana''<ref name="Flora of Mozambique">Flora of Mozambique: Species information: ''Nymphaea nouchali'' var. ''petersiana''. (n.d.). Alirita la 16an de Januaro, 2024, el [https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/species.php?species_id=123470]</ref><ref name="CasaBio">''Nymphaea petersiana'' | CasaBio. (n.d.). Alirita la 16an de Januaro, 2024, el [https://casabio.org/taxa/nymphaea-petersiana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260204043324/https://casabio.org/taxa/nymphaea-petersiana |date=2026-02-04 }}</ref> ==Referencoj== {{projektoj}}{{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Peters, Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj natursciencistoj]] tqqbdf6r0k4euscggzay6mmhehd5vg6 0 922532 9488480 9358192 2026-10-05T10:48:39Z ThomasPusch 1869 9488480 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |nomo = Coxen Hole aŭ Roatán |bildo = Isla Roatan (31048858326).jpg |lando = {{Honduro}} |departemento = [[departemento Islas de la Bahía]] |regiono-ISO = HN-IB |kodo = [[ISO 3166-2:HN#Kodoj por Honduro|HN-IB]] |laŭ = <small>[[ISO 3166-2:HN|ISO 3166]]</small> |tipo1 = reliefo |zomo = 9 }} '''''Roatán''''' - la plej larĝa setlejo de la samnoma insulo Roatán - estas urbo kaj municipo de la [[centra Ameriko|centramerika]] ŝtato [[Honduro]]. Iam sub brita okupado la urbo nomiĝis '''''Coxen Hole''''' kaj same ĝi ankoraŭ nun nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj, tekstoj en la [[angla]] kaj en iuj aliaj lingvoj. Ĝi estas la administra centro de samnoma insulara [[departemento Islas de la Bahía]], unu el la 18 [[departementoj de Honduro]], troviĝante en [[Karibio]], norde de la la kontinenta parto de la lando - la insulo Roatán cetere estas la plej larĝa insulo de la ŝtato Honduro. Laŭ la stato de la [[censo]] {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ projekcio de 2023 temis pri {{unuo|14940}} loĝantoj nur en la centra urbo ''Roatán'' aŭ ''Coxen Hole''.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/honduras/cities/ informoj el la retejo ''citypopulation.de''] {{PlurajLingvokodoj|de|en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) [[Dosiero:ebla plia bildo|eta|maldekstra|230ra|{{centre|teksto}}]] --> <br/> [[dosiero:Mahogany Bay - panoramio.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|ĉe la "[[mahagono|mahagona]] golfo"}}]] {{ĝermo|Honduro}} [[Kategorio:Urboj de Honduro]] 7nr1ijesxrvmolj6fo38bfcf0y4o9il 9488481 9488480 2026-10-05T10:49:21Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Coxen Hole]] al [[Roatán (urbo)]] 9488480 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |nomo = Coxen Hole aŭ Roatán |bildo = Isla Roatan (31048858326).jpg |lando = {{Honduro}} |departemento = [[departemento Islas de la Bahía]] |regiono-ISO = HN-IB |kodo = [[ISO 3166-2:HN#Kodoj por Honduro|HN-IB]] |laŭ = <small>[[ISO 3166-2:HN|ISO 3166]]</small> |tipo1 = reliefo |zomo = 9 }} '''''Roatán''''' - la plej larĝa setlejo de la samnoma insulo Roatán - estas urbo kaj municipo de la [[centra Ameriko|centramerika]] ŝtato [[Honduro]]. Iam sub brita okupado la urbo nomiĝis '''''Coxen Hole''''' kaj same ĝi ankoraŭ nun nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj, tekstoj en la [[angla]] kaj en iuj aliaj lingvoj. Ĝi estas la administra centro de samnoma insulara [[departemento Islas de la Bahía]], unu el la 18 [[departementoj de Honduro]], troviĝante en [[Karibio]], norde de la la kontinenta parto de la lando - la insulo Roatán cetere estas la plej larĝa insulo de la ŝtato Honduro. Laŭ la stato de la [[censo]] {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ projekcio de 2023 temis pri {{unuo|14940}} loĝantoj nur en la centra urbo ''Roatán'' aŭ ''Coxen Hole''.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/honduras/cities/ informoj el la retejo ''citypopulation.de''] {{PlurajLingvokodoj|de|en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) [[Dosiero:ebla plia bildo|eta|maldekstra|230ra|{{centre|teksto}}]] --> <br/> [[dosiero:Mahogany Bay - panoramio.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|ĉe la "[[mahagono|mahagona]] golfo"}}]] {{ĝermo|Honduro}} [[Kategorio:Urboj de Honduro]] 7nr1ijesxrvmolj6fo38bfcf0y4o9il 9488483 9488481 2026-10-05T10:50:49Z ThomasPusch 1869 9488483 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |nomo = Roatán <small>aŭ</small> Coxen Hole |bildo = Isla Roatan (31048858326).jpg |lando = {{Honduro}} |departemento = [[departemento Islas de la Bahía]] |regiono-ISO = HN-IB |kodo = [[ISO 3166-2:HN#Kodoj por Honduro|HN-IB]] |laŭ = <small>[[ISO 3166-2:HN|ISO 3166]]</small> |tipo1 = reliefo |zomo = 9 }} '''''Roatán''''' - la plej larĝa setlejo de la samnoma insulo Roatán - estas urbo kaj municipo de la [[centra Ameriko|centramerika]] ŝtato [[Honduro]]. Iam sub brita okupado la urbo nomiĝis '''''Coxen Hole''''' kaj same ĝi ankoraŭ nun nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj, tekstoj en la [[angla]] kaj en iuj aliaj lingvoj. Ĝi estas la administra centro de samnoma insulara [[departemento Islas de la Bahía]], unu el la 18 [[departementoj de Honduro]], troviĝante en [[Karibio]], norde de la la kontinenta parto de la lando - la insulo Roatán cetere estas la plej larĝa insulo de la ŝtato Honduro. Laŭ la stato de la [[censo]] {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ projekcio de 2023 temis pri {{unuo|14940}} loĝantoj nur en la centra urbo ''Roatán'' aŭ ''Coxen Hole''.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/honduras/cities/ informoj el la retejo ''citypopulation.de''] {{PlurajLingvokodoj|de|en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) [[Dosiero:ebla plia bildo|eta|maldekstra|230ra|{{centre|teksto}}]] --> <br/> [[dosiero:Mahogany Bay - panoramio.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|ĉe la "[[mahagono|mahagona]] golfo"}}]] {{ĝermo|Honduro}} [[Kategorio:Urboj de Honduro]] r76pcrw5d8k05tdhdyt5d8c56hoa5fk 9488484 9488483 2026-10-05T10:51:25Z ThomasPusch 1869 9488484 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |nomo = Roatán <small>aŭ</small> Coxen Hole |bildo = Isla Roatan (31048858326).jpg |lando = {{Honduro}} |departemento = [[departemento Islas de la Bahía]] |regiono-ISO = HN-IB |kodo = [[ISO 3166-2:HN#Kodoj por Honduro|HN-IB]] |laŭ = <small>[[ISO 3166-2:HN|ISO 3166]]</small> |tipo1 = reliefo |zomo = 9 }} '''''Roatán''''' - la plej larĝa setlejo de la samnoma insulo [[Roatán]] - estas urbo kaj municipo de la [[centra Ameriko|centramerika]] ŝtato [[Honduro]]. Iam sub brita okupado la urbo nomiĝis '''''Coxen Hole''''' kaj same ĝi ankoraŭ nun nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj, tekstoj en la [[angla]] kaj en iuj aliaj lingvoj. Ĝi estas la administra centro de samnoma insulara [[departemento Islas de la Bahía]], unu el la 18 [[departementoj de Honduro]], troviĝante en [[Karibio]], norde de la la kontinenta parto de la lando - la insulo [[Roatán]] cetere estas la plej larĝa insulo de la ŝtato Honduro. Laŭ la stato de la [[censo]] {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ projekcio de 2023 temis pri {{unuo|14940}} loĝantoj nur en la centra urbo ''Roatán'' aŭ ''Coxen Hole''.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/honduras/cities/ informoj el la retejo ''citypopulation.de''] {{PlurajLingvokodoj|de|en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) [[Dosiero:ebla plia bildo|eta|maldekstra|230ra|{{centre|teksto}}]] --> <br/> [[dosiero:Mahogany Bay - panoramio.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|ĉe la "[[mahagono|mahagona]] golfo"}}]] {{ĝermo|Honduro}} [[Kategorio:Urboj de Honduro]] o38rswlicpb6bfbjci9z562hgbzn22x 0 927566 9488288 9452841 2026-10-04T19:16:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488288 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Walerian BOROWCZYK''' (naskiĝis la 2-an de septembro 1923 en Kwilcz ([[d:Q1005252]]), [[Grandpollanda provinco]]; mortis la 3-an de februaro 2006 en [[Le Port-Marly]], [[Île-de-France]], [[Francio]]) estis pola-franca filmreĝisoro, priskribita de filmkritikistoj kiel "geniulo kiu ankaŭ estis pornografiisto". Li estas kreinto de arta erotika kino, kaj pioniro de [[Superrealismo|superreala]] absurdisma kino. Kelkaj el liaj filmoj estas konsiderataj pornografiaj. Lia specialaĵo estis filmoj kun erotika [[estetiko]], kiel ekzemple ''Immoral Tales'', ''Three Immoral Women'', kaj ''The Beast''. En ''The Beast,'' li ludas kun erotiko, [[Skopofilio|skopofiliismo]], ironio, kaj la mito de [[Belulino kaj la Besto]].<ref name="CinemaPoster">{{Cite web|url=http://www.cinemaposter.com/FBorowczyk.html|title=Gallery : Walerian Borowczyk|website=www.cinemaposter.com|accessdate=2025-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217090522/http://www.cinemaposter.com/FBorowczyk.html|archivedate=2020-02-17}}</ref> Li estis kunfondinto de la Pola Lernejo de Afiŝoj, kaj la pola Lernejo de Animacio. Li ricevis premiojn pro sia vida kaj filma laboro, kaj ankaŭ honorajn distingojn, inkluzive de la Ora Medalo de la Prezidanto de Italio kaj la Premio Max Ernst por Vivatingo en Animacia Filmo. Entute li reĝisoris 40 filmojn inter 1946 ĝis 1988. Borowczyk ekloĝis en Parizo en 1959. Kiel filmreĝisoro li laboris ĉefe en Francio.<ref name="NYT">Margalit Fox, [https://www.nytimes.com/2006/03/05/nyregion/05borowczyk.html Walerian Borowczyk, The New York Times 2006 obituary.]</ref> Fine de la 1960-aj jaroj, li komencis fari plenlongajn filmojn. Lia filmo "Goto, Insulo de Amo" ({{Lang-it|Goto, l'isola dell'amore}}) estis komparita kun la verkoj de [[Antonioni]] kaj [[Eisenstein]] kaj estis malpermesita de montrado en kelkaj landoj. En la 1970-aj jaroj, Borowczyk komencis fari erotikajn filmojn. Lia adapto de la romano " Historio de Peko " de [[Stefan Żeromski]] altiris 8 milionojn da spektantoj kaj ricevis kritikistaplaŭdon. La koŝmara ''[https://mubi.com/films/the-game-of-angels Jeux des anges]'' (1964), [[Ekspresionismo|ekspresionisma]] elvoko de la hororoj de [[naziaj koncentrejoj]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://mubi.com/specials/borowczyk |titolo=MUBI Special: The Many Sins of Walerian Borowczyk{{!}}MUBI |alirdato=2025-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230315020816/https://mubi.com/specials/borowczyk |arkivdato=2023-03-15}}</ref><ref>[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/pioneers-in-film-the-arthouse-films-that-have-shaped-popular-culture-769304.html Pioneers in film: the art-house films that shaped popular culture|The Independent]</ref> estis elektita de [[Terry Gilliam]] kiel unu el la dek plej bonaj animaciaj filmoj de ĉiuj tempoj. <ref name="The Guardian2">{{cite web|last=Gilliam|first=Terry|title=Terry Gilliam Picks the Ten Best Animated Films of All Time|work=The Guardian|date=27 April 2001|url=https://www.theguardian.com/film/2001/apr/27/culture.features1}}</ref> == Filmaro (elekto de plenlongaj filmoj) == * 1968 : ''Goto, l'ile d'amour'' * 1971 : ''Blanche'' * 1974 : ''Contes immoraux)'' * 1975 : ''La Bête'' * 1975 : ''Dzieje grzechu'' * 1977 : ''Les héroïnes du mal'' * 1979 : ''Collections privées'' * 1981 : ''Docteur Jekyll et les femmes'' * 1987 : ''Emmanuelle V'' * 1988 : ''Cérémonie d'amour'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|97259}} * [http://culture.pl/en/artist/walerian-borowczyk Walerian Borowczyk, bio kaj filmografio] ĉe culture.pl * [https://culture.pl/en/article/where-to-begin-with-walerian-borowczyk Where to Begin with Walerian Borowczyk] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Borowczyk, Walerian}} [[Kategorio:Polaj reĝisoroj]] rfai0pnzh6tnvm07ujsquh8mor6lqa7 0 927852 9488441 9235948 2026-10-05T07:09:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO=AU-WA |situo sur mapo = Perto |zomo=13 }} La '''Ŝtata Biblioteko de Okcidenta Aŭstralio''' ({{Lang-en|State Library of Western Australia}}, akornime '''SLWA''') estas esplora, eduka, referenc- kaj publika pruntbiblioteko situanta en la Kultura Centro de Perto en [[Perto]], [[Okcidenta Aŭstralio]]. Ĝi estas agentejo de la Okcidenta Aŭstralia Departemento pri Loka Registaro, Sporto kaj Kulturaj Industrioj, kaj funkciigata de la Biblioteka Estraro de Okcidenta Aŭstralio.<ref>{{citation|title=A library service for Western Australia : 1st annual report of the Board 1952–53|publisher=Library Board of Western Australia|place=Perth, W.A.|year=1953|url=http://purl.slwa.wa.gov.au/slwa_b3125286_1}}</ref> SLWA havas apartan respondecon pri kolektado, konservado kaj ciferecigo de la heredaĵmaterialoj de Okcidenta Aŭstralio. La J. S. Battye Biblioteko de Okcidenta Aŭstralia Historio estas la sekcio de SLWA dediĉita al okcidentaŭstraliaj historiaj materialoj.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article44878091|title=THE PUBLIC LIBRARY.|newspaper=[[Western Mail (Western Australia)|Western Mail (Perth, WA : 1885 – 1954)]]|location=Perth, WA|date=22 August 1913|access-date=6 February 2013|page=16|publisher=National Library of Australia}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://web.archive.org/web/20200930091244/http://encore.slwa.wa.gov.au/iii/encore/?lang=eng Search the SLWA Catalogue] * [https://web.archive.org/web/20120426100637/http://www.statelibraryfoundation.org/who-we-are State Library of Western Australia Foundation] * [http://www.friendsofbattyelibrary.org.au/ Friends of J. S. Battye Library Inc.] {{ĝermo|Okcidenta Aŭstralio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bibliotekoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Okcidenta Aŭstralio]] [[Kategorio:Perto]] klqzw13vmoi7u6z8r76hdryak3pwuam 0 928323 9488435 9384378 2026-10-05T06:43:30Z Sj1mor 12103 9488435 wikitext text/x-wiki {{informkesto lernejo | bildo= The main entrance of Xinhui No.1 Middle School.jpg | lando = {{Ĉinio}} | komunumo = metropolo [[Ĝjanmen]] | fondo = la 20-an de oktobro 1905 }} La '''1-a mezlernejo''' de Xinhui ({{l-zh|新會第一中學}}, {{l-en|Xinhui No.1 Middle School}}) estas publika plena [[mezlernejo]] en la urbodistrikto Xinhui de la metropolo [[Ĝjanmen]] kaj provinco [[Gŭangdongo]] de [[Ĉinio]]. == Historio == Establita la 20-an de oktobro 1905, ĉe la loko de la antaŭa Xinhui-a ekzamenejo, ĝi estis nomita la oficiala elementa normala lernejo de Xinhui (新会官立初级师范学堂), kiu estis la plej frua mezlernejo establita en la urbodistrikto. En la sama jaro, ĝi estis renomita al Registara Mezlernejo Xinhui (新会官立中学堂). En 1912, ĝi estis renomita al mezlernejo Xinhui (新会中学校). En 1922, ĝi estis renomita al malalta mezlernejo Xinhui (新会初级中学). En 1931, ĝi estis renomita al 1-a gubernia mezlernejo Xinhui (新会县立第一中学). En aprilo 1950, ĝi kuniĝis kun la mezlernejo Gangzhou kaj estis renomita al gubernia mezlernejo Xinhui kunliga en Huicheng (新会县立会城联合中学). En 1952, ĝi estis denove oficiale nomita 1-a gubernia mezlernejo Xinhui (新会县第一中学). En 1959, ĝi estis renomita al mezlernejo Huicheng (新会中学) dum la [[Kultura Revolucio]]. En 1978, ĝi estis denove nomita al 1-a mezlernejo en gubernio Xinhui (新会县第一中学). En 1992, ĝi estis renomita al 1-a mezlernejo de urbo Xinhui (新会市第一中学). En 2002, ĝi estis renomita al 1-a mezlernejo Xinhui en Jiangmen (江门市新会第一中学), sed la surskribo sur ĝia lernejpordego ankoraŭ estas 1-a mezlernejo de urbo Xinhui (新会市第一中学). == Lerneja kampo == En aprilo 2003, la distrikta registaro de Xinhui kunigis kaj reorganizis la edukajn resursojn de la 1-a mezlernejo Xinhui kaj la mezlernejo Guifeng. La malalt-mezlerneja parto de 1-a mezlernejo Xinhui, kiu origine situis ĉe la sama adreso kun la alt-mezlerneja parto, estis translokigita al la originala loko de Guifeng. La 1-a mezlernejo Xinhui nun konsistas el du partoj: la ĉefa (alt-mezlerneja parto: n-ro 2, Huimin Okcidenta Vojo) kaj la Guifeng-a (malalt-mezlerneja parto: n-ro 57, Yucai Vojo), kovrante totalan areon de 170 000 kvadrataj metroj. En junio 2023, ĝi kunfandiĝis kaj reorganiziĝis kun mezlernejo Fengshanhu (antaŭe ''Siqian mezlernejo de Xinhui''). En julio 2025, oni decidis komenci la konstruadon de nova kampuso oriente de Yucai Vojo, kovrante areon de ĉirkaŭ 21 000 kvadrataj metroj. La ĉefa lerneja parto konservas historiajn konstruaĵojn: * Librejo ''Xinhui Fengcai'' * Akademio ''Xinhui'' (nun transdonita al la registaro kaj malfermita al la publiko) La instrukonstruaĵo financita kaj konstruita de transoceanaj ĉinoj: * Edukkonstruaĵo d-ro Huang Kejing: Donacita de D-ro ''Huang Ke-jing'', ĝi nun funkcias kiel muzikklasĉambroj kaj instruĉambroj por la "Shenghua Klaso" (la "Shenghua Klaso" estas klaso de ĉirkaŭ 50 mezlernejanoj, kiuj intencas kandidatiĝi al 1-a mezlernejo Xinhui kaj kiuj atingis bonegajn rezultojn en la malferma ekzameno de la "Shenghua Programo"). * Scienca Konstruaĵo d-ro Huang Kejing: Donacita de D-ro ''Huang Ke-jing'', ĝi nuntempe gastigas laboratoriojn por biologio, kemio kaj fiziko, kaj ankaŭ registradstudion por malfermaj kursoj. * La memorkonstruaĵo ''Suzhouyuzhen'': Donacita de ''Su Chengzhou'', ĝi nun estas instruejo por gimnazio kun la oficejo de la Komitato de la Junulara Ligo apud ĝi. * Halo ''Jiande'': Donacita de ''Huang Qiu'' (黃球), ĝi nun estas gimnastikejo * Konstruaĵo ''Qinfen'': Donacita de Huang Qiu, ĝi nun estas studenta dormejo kaj manĝohalo. == Rimarkindaj eks-lernejanoj == === En akademia kampo === * ''Chen Guoda'', geologo, akademiano de la [[Ĉina Akademio pri Sciencoj]]<!--, fondinto de la teorio pri dolintruoj {{klarigu}}--> * ''Liang Zongdai'', moderna [[Ĉinlingva literaturo|ĉina]] [[poeto]], [[tradukisto]] kaj literatura kritikisto. === En amaskomunikiloj === * ''Hu Yuexin'', diplomiĝis en 2008, novaĵoprezentisto de [[Ĉina Centra Televido]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20161005033804/http://jmxhyz.com/ retejo pri la lernejo, arkivigita en oktobro 2016] ({{zh}}) <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> [[Kategorio:Lernejoj en Ĉinio]] 9kjr0261tbkxbt2tu1dhwztiiy9cwju 0 934654 9488182 9329362 2026-10-04T14:40:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488182 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''''Video Collection International''''' ('''VCI''') estis [[Unuiĝinta Reĝlando|Britia]] hejmvideo-firmao, fondita en 1984 kiel The Video Collection. == Historio == Origine parto de Prestwich Group, bazita en New Southgate, [[Londono]], ĝi estis la temo de transpreno de estraro gvidata de Steve Ayres kiel ĉefoficisto kaj Paddy Toomey (antaŭe Woolworths) kiel ĝenerala direktoro<ref>[https://www.woolworthsmuseum.co.uk/1980s-videolaunch.htm "Woolworth pioneers pre-recorded video tapes"]</ref>. La vizio por ''Sell Through Video'' naskiĝis kun la potenca kompanio Woolworths gvidanta podetalajn vendojn. Post fariĝi sendependa kompanio en 1985, The Video Collection fariĝis la plej granda hejmvidea distribuisto en Britio. Ĝi ankaŭ havis du eŭropajn dividojn: Vídeo Colección, SA en [[Hispanio]], Vidéo Collection France en [[Francio]], kaj ankaŭ Strand VCI Entertainment (renomita Strand Home Video en 1992) en [[Nordameriko]] (vendita en 1994 al The Handleman Company). The Video Collection ofte partneriĝis kun britaj televidkanaloj [[Independent Television|ITV]] kaj [[Channel 4]], kaj distribuis multajn el iliaj titoloj de iliaj franĉizoj, kiel ekzemple ''[[Thomas kaj amikoj]]''. The Video Collection ankaŭ administris la buĝetan etikedon Cinema Club. Pro financaj malfacilaĵoj en 1995 ĝi estis renomita al VCI. En 1999 la kompanio estis vendita al la Kingfisher-grupo<ref>[https://variety.com/1998/biz/news/kingfisher-buys-brit-vid-firm-1117481553/ "Kingfisher buys Brit vid firm"]</ref>. Kingfisher dividis la kompanion en Woolworths Group en julio 2001<ref>[https://www.investegate.co.uk/article.aspx?id=200108010701488287H "Investigate"]</ref>. En 2004 ĝi kuniĝis kun 2 Entertain, kune kun BBC Video, kio klarigas kial VCI fermiĝis en 2005.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.campaignlive.co.uk/article/woolworths-bbc-strike-video-music-tv-deal/216165 |titolo="Woolworths and BBC strike video, music and TV deal" |alirdato=2026-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20260107001434/https://www.campaignlive.co.uk/article/woolworths-bbc-strike-video-music-tv-deal/216165 |arkivdato=2026-01-07}}</ref><ref>[https://assets.publishing.service.gov.uk/media/555de461ed915d7ae2000131/bbc.pdf "Anticipated joint venture between BBC Worldwide Limited and Woolworths Group plc"]</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/19990423075232/http://www.vci.co.uk/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Video]] kqz73hugsodirhi15eeeyxx9vuv15zp 828 935008 9488495 9310013 2026-10-05T11:37:44Z Sophivorus 21862 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q137784397|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 9488495 Scribunto text/plain -- Module:WikitextParser is a general-purpose wikitext parser -- Documentation and master version: https://en.wikipedia.org/wiki/Module:WikitextParser -- License: GPL-3.0 (https://www.gnu.org/licenses/gpl-3.0.html) -- Authors: User:Sophivorus, User:Certes, User:Aidan9382, et al. local str_find, str_sub, str_match = string.find, string.sub, string.match local str_gsub, str_gmatch, str_rep = string.gsub, string.gmatch, string.rep local str_lower = string.lower local table_insert, table_concat = table.insert, table.concat -- Private helper method to escape a string for use in regexes local function escapeString( str ) return str_gsub( str, '[%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?%%]', '%%%0' ) end -- Fast gsplit (a la mw.text.gsplit) for fixed ASCII separators local function str_gsplit( str, sep ) if sep == '' or str_find( sep, '[\128-\255]' ) then error( 'Separator must be ASCII and cannot be empty' ) end local i, str1 = 1, str .. sep return function() local s, e = str_find( str1, sep, i, true ) if not s then return s end local t = i i = e + 1 return str_sub( str1, t, s - 1 ) end end -- Fast dedicated two-way split (a la mw.text.split) for fixed ASCII separators local function str_split2( str, sep ) if sep == '' or str_find( sep, '[\128-\255]' ) then error( 'Separator must be ASCII and cannot be empty' ) end local s, e = str_find( str, sep, 1, true ) if not s then return str end return str_sub( str, 1, s - 1 ), str_sub( str, e + 1 ) end -- Fast whitespace trim (a la mw.text.trim) local function str_trim( str ) return str_match( str, '^%s*(.-)%s*$' ) end local parser = {} -- Get the lead section from the given wikitext -- The lead section is any content before the first section title. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Wikitext of the lead section. May be empty if the lead section is empty. function parser.getLead( wikitext ) wikitext = '\n' .. wikitext wikitext = str_gsub( wikitext, '\n==.*', '' ) wikitext = str_trim( wikitext ) return wikitext end -- Get the sections from the given wikitext -- This method doesn't get the lead section, use getLead for that -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Map from section title to section content function parser.getSections( wikitext ) local sections = {} wikitext = '\n' .. wikitext .. '\n==' for title in str_gmatch( wikitext, '\n==+ *([^=]-) *==+' ) do local section = str_match( wikitext, '\n==+ *' .. escapeString( title ) .. ' *==+(.-)\n==' ) section = str_trim( section ) sections[ title ] = section end return sections end -- Get a section from the given wikitext (including any subsections) -- If the given section title appears more than once, only the section of the first instance will be returned -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param title Required. Title of the section -- @return Wikitext of the section, or nil if it isn't found. May be empty if the section is empty or contains only subsections. function parser.getSection( wikitext, title ) title = str_trim( title ) title = escapeString( title ) wikitext = '\n' .. wikitext .. '\n' local level level, wikitext = str_match( wikitext, '\n(==+) *' .. title .. ' *==.-\n(.*)' ) if wikitext then local nextSection = '\n==' .. str_rep( '=?', #level - 2 ) .. '[^=].*' wikitext = str_gsub( wikitext, nextSection, '' ) -- remove later sections at this level or higher wikitext = str_trim( wikitext ) return wikitext end end -- Get the content of a <section> tag from the given wikitext. -- We can't use getTags because unlike all other tags, both opening and closing <section> tags are self-closing. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param name Required. Name of the <section> tag -- @return Content of the <section> tag, or nil if it isn't found. May be empty if the section tag is empty. function parser.getSectionTag( wikitext, name ) name = str_trim( name ) name = escapeString( name ) local sections = {} for section in str_gmatch( wikitext, '< *section +begin *= *["\']? *' .. name .. ' *["\']? */>(.-)< *section +end= *["\']? *'.. name ..' *["\']? */>' ) do table_insert( sections, section ) end if #sections > 0 then return table_concat( sections ) end end -- Get the lists from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of lists. function parser.getLists( wikitext ) local lists = {} wikitext = '\n' .. wikitext .. '\n\n' for list in str_gmatch( wikitext, '\n([*#].-)\n[^*#]' ) do table_insert( lists, list ) end return lists end -- Get the paragraphs from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of paragraphs. function parser.getParagraphs( wikitext ) local paragraphs = {} -- Remove non-paragraphs wikitext = '\n' .. wikitext .. '\n' -- add newlines to simplfy patterns wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]<!%-%-.-%-%-> *%f[\n]', '' ) -- remove comments wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]%[%b[]%] *%f[\n]', '' ) -- remove files and categories wikitext = str_gsub( wikitext, '<gallery.-</gallery>', '\n\n' ) -- remove galleries wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]%b{} *%f[\n]', '' ) -- remove tables and block templates wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]%b{} *%b{} *%f[\n]', '' ) -- remove neighboring tables and block templates wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]%b{} *<!%-%-.-%-%-> *%b{} *%f[\n]', '' ) -- remove neighboring tables and block templates with a comment among them wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n][*#].-%f[\n]', '' ) -- remove lists wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]==+[^=]+==+ *%f[\n]', '' ) -- remove section titles wikitext = str_trim( wikitext ) for paragraph in str_gsplit( wikitext, "\n\n" ) do paragraph = str_trim( paragraph ) if paragraph ~= "" then -- Filter out 3+ consecutive newlines table_insert( paragraphs, paragraph ) end end return paragraphs end -- Get the templates from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of templates. function parser.getTemplates( wikitext ) local templates = {} for template in str_gmatch( wikitext, '{%b{}}' ) do if str_sub( template, 1, 3 ) ~= '{{#' then -- skip parser functions like #if table_insert( templates, template ) end end return templates end -- Get the requested template from the given wikitext. -- If the template appears more than once, only the first instance will be returned -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param name Name of the template to get -- @return Wikitext of the template, or nil if it wasn't found function parser.getTemplate( wikitext, name ) local templates = parser.getTemplates( wikitext ) local lang = mw.language.getContentLanguage() for _, template in ipairs( templates ) do local templateName = parser.getTemplateName( template ) if lang:ucfirst( templateName ) == lang:ucfirst( name ) then return template end end end -- Get name of the template from the given template wikitext. -- @param templateWikitext Required. Wikitext of the template to parse. -- @return Name of the template -- @todo Strip "Template:" namespace? function parser.getTemplateName( templateWikitext ) return str_match( templateWikitext, '^{{ *([^}|\n]+)' ) end -- Get the parameters from the given template wikitext. -- @param templateWikitext Required. Wikitext of the template to parse. -- @return Map from parameter names to parameter values, NOT IN THE ORIGINAL ORDER. -- @return Order in which the parameters were parsed. function parser.getTemplateParameters( templateWikitext ) local parameters = {} local paramOrder = {} local params = str_match( templateWikitext, '{{[^|}]-|(.*)}}' ) if params then -- Temporarily replace pipes in subtemplates and links to avoid chaos for subtemplate in str_gmatch( params, '{%b{}}' ) do params = str_gsub( params, escapeString( subtemplate ), str_gsub( subtemplate, '.', { ['%']='%%', ['|']="@@:@@", ['=']='@@_@@' } ), 1 ) end for link in str_gmatch( params, '%[%b[]%]' ) do params = str_gsub( params, escapeString( link ), str_gsub( link, '.', { ['%']='%%', ['|']='@@:@@', ['=']='@@_@@' } ), 1 ) end local count = 0 local name, value for param in str_gsplit( params, '|' ) do name, value = str_split2( param, '=' ) if value then local number = tonumber( name ) if number then --XXX: What about keys like: 01, .1, 2e0, etc. name = number end value = str_trim( value ) else value = name count = count + 1 name = count end value = str_gsub( value, '@@_@@', '=' ) value = str_gsub( value, '@@:@@', '|' ) parameters[ name ] = value table_insert( paramOrder, name ) end end return parameters, paramOrder end -- Get the tags from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of tags. function parser.getTags( wikitext ) local tags = {} local tag, tagName, tagEnd -- Don't match closing tags like </div>, comments like <!--foo-->, comparisons like 1<2 or things like <3 for tagStart, tagOpen in str_gmatch( wikitext, '()(<[^/!%d].->)' ) do tagName = parser.getTagName( tagOpen ) -- If we're in a self-closing tag, like <ref name="foo" />, <references/>, <br/>, <br>, <hr>, etc. if str_match( tagOpen, '<.-/>' ) or tagName == 'br' or tagName == 'hr' then tag = tagOpen -- If we're in a tag that may contain others like it, like <div> or <span> elseif tagName == 'div' or tagName == 'span' then local position = tagStart + #tagOpen - 1 local depth = 1 while depth > 0 do tagEnd = str_match( wikitext, '</ ?' .. tagName .. ' ?>()', position ) if tagEnd then tagEnd = tagEnd - 1 else break -- unclosed tag end position = str_match( wikitext, '()< ?' .. tagName .. '[ >]', position + 1 ) if not position then position = tagEnd + 1 end if position > tagEnd then depth = depth - 1 else depth = depth + 1 end end tag = str_sub( wikitext, tagStart, tagEnd ) -- Else we're probably in tag that shouldn't contain others like it, like <math> or <strong> else tagEnd = str_match( wikitext, '</ ?' .. tagName .. ' ?>()', tagStart ) if tagEnd then tag = str_sub( wikitext, tagStart, tagEnd - 1 ) -- If no end tag is found, assume we matched something that wasn't a tag, like <no. 1> else tag = nil end end table_insert( tags, tag ) end return tags end -- Get the name of the tag in the given wikitext -- @param tag Required. Tag to parse. -- @return Name of the tag or nil if not found function parser.getTagName( tagWikitext ) local tagName = str_match( tagWikitext, '^< *(.-)[ />]' ) if tagName then tagName = str_lower( tagName ) end return tagName end -- Get the value of an attribute in the given tag. -- @param tagWikitext Required. Wikitext of the tag to parse. -- @param attribute Required. Name of the attribute. -- @return Value of the attribute or nil if not found function parser.getTagAttribute( tagWikitext, attribute ) local _, value = str_match( tagWikitext, '^<[^/>]*' .. attribute .. ' *= *(["\']?)([^/>]-)%1[ />]' ) return value end -- Get the content of the given tag. -- @param tagWikitext Required. Wikitext of the tag to parse. -- @return Content of the tag. May be empty if the tag is empty. Will be nil if the tag is self-closing. -- @todo May fail with nested tags function parser.getTagContent( tagWikitext ) return str_match( tagWikitext, '^<.->.-</.->' ) end -- Get the <gallery> tags from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of gallery tags. function parser.getGalleries( wikitext ) local galleries = {} local tags = parser.getTags( wikitext ) for _, tag in ipairs( tags ) do local tagName = parser.getTagName( tag ) if tagName == 'gallery' then table_insert( galleries, tag ) end end return galleries end -- Get the <ref> tags from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of ref tags. function parser.getReferences( wikitext ) local references = {} local tags = parser.getTags( wikitext ) for _, tag in ipairs( tags ) do local tagName = parser.getTagName( tag ) if tagName == 'ref' then table_insert( references, tag ) end end return references end -- Get the reference with the given name from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param referenceName Required. Name of the reference. -- @return Wikitext of the reference function parser.getReference( wikitext, referenceName ) local references = parser.getReferences( wikitext ) for _, reference in ipairs( references ) do local content = parser.getTagContent( reference ) local name = parser.getTagAttribute( reference, 'name' ) if content and name == referenceName then return reference end end end -- Get the tables from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of tables. function parser.getTables( wikitext ) local tables = {} wikitext = '\n' .. wikitext for t in str_gmatch( wikitext, '\n%b{}' ) do if str_sub( t, 1, 3 ) == '\n{|' then t = str_trim( t ) -- exclude the leading newline table_insert( tables, t ) end end return tables end -- Get the id from the given table wikitext -- @param tableWikitext Required. Wikitext of the table to parse. -- @param attribute Required. Name of the attribute. -- @return Value of the attribute or nil if not found function parser.getTableAttribute( tableWikitext, attribute ) local _, value = str_match( tableWikitext, '^{|[^\n]*' .. attribute .. ' *= *(["\']?)([^\n]-)%1[^\n]*\n' ) if not value or value == '' then value = str_match( tableWikitext, '^{|[^\n]*' .. attribute .. ' *= *([^\n ]+)[^\n]*\n' ) end return value end -- Get a table by id from the given wikitext -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param id Required. Id of the table -- @return Wikitext of the table or nil if not found function parser.getTable( wikitext, id ) local tables = parser.getTables( wikitext ) for _, t in ipairs( tables ) do if id == parser.getTableAttribute( t, 'id' ) then return t end end end -- Get the data from the given table wikitext -- @param tableWikitext Required. Wikitext of the table to parse. -- @return Table data -- @todo Test and make more robust function parser.getTableData( tableWikitext ) local tableData = {} tableWikitext = str_trim( tableWikitext ); tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '^{|.-\n', '' ) -- remove the header tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '\n|}$', '' ) -- remove the footer tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '^|%+.-\n', '' ) -- remove any caption tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '|%-.-\n', '|-\n' ) -- remove any row attributes tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '^|%-\n', '' ) -- remove any leading empty row tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '\n|%-$', '' ) -- remove any trailing empty row for rowWikitext in str_gsplit( tableWikitext, '|-' ) do local rowData = {} rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '||', '\n|' ) rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '!!', '\n|' ) rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '\n!', '\n|' ) rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '^!', '\n|' ) rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '^\n|', '' ) for cellWikitext in str_gsplit( rowWikitext, '\n|' ) do cellWikitext = str_trim( cellWikitext ) table_insert( rowData, cellWikitext ) end table_insert( tableData, rowData ) end return tableData end -- Get the internal links from the given wikitext (includes category and file links). -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of internal links. function parser.getLinks( wikitext ) local links = {} for link in str_gmatch( wikitext, '%[%b[]%]' ) do table_insert( links, link ) end return links end -- Get the file links from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of file links. function parser.getFiles( wikitext ) local files = {} local links = parser.getLinks( wikitext ) for _, link in ipairs( links ) do local namespace = str_match( link, '^%[%[ *(.-) *:' ) if namespace and mw.site.namespaces[ namespace ] and mw.site.namespaces[ namespace ].canonicalName == 'File' then table_insert( files, link ) end end return files end -- Get name of the file from the given file wikitext. -- @param fileWikitext Required. Wikitext of the file to parse. -- @return Name of the file function parser.getFileName( fileWikitext ) return str_match( fileWikitext, '^%[%[ *.- *: *(.-) *[]|]' ) end -- Get the category links from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of category links. function parser.getCategories( wikitext ) local categories = {} local links = parser.getLinks( wikitext ) for _, link in ipairs( links ) do local namespace = str_match( link, '^%[%[ -(.-) -:' ) if namespace and mw.site.namespaces[ namespace ] and mw.site.namespaces[ namespace ].canonicalName == 'Category' then table_insert( categories, link ) end end return categories end -- Get the external links from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of external links. function parser.getExternalLinks( wikitext ) local links = {} for link in str_gmatch( wikitext, '%b[]' ) do if str_match( link, '^%[//' ) or str_match( link, '^%[https?://' ) then table_insert( links, link ) end end return links end return parser 3r3fpf7d7jt2ttpx3ny4bt85muaz5lj 0 941233 9488190 9350946 2026-10-04T15:43:39Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Makiguchi Tsunesaburō]] 9488190 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Makiguchi Tsunesaburō]] g3ohubnbgyuw3y8xrmurh5uo2qxj8uo 0 941258 9488203 9351045 2026-10-04T15:45:49Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Makiguchi Tsunesaburō]] 9488203 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Makiguchi Tsunesaburō]] g3ohubnbgyuw3y8xrmurh5uo2qxj8uo 0 942837 9488139 9366245 2026-10-04T13:26:05Z Sj1mor 12103 9488139 wikitext text/x-wiki [[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por "printempo" ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]] [[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formaranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]] '''Lakĉizado''' (ĉine 雕漆 ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo<ref>Grove; Cinnabar</ref> kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.<ref>Grove</ref> Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine ''qidiao'' ({{lang|zh|漆雕}}). Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj de la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. "dekstro") kaj imperiaj drakoj.<ref>Grove</ref> [[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]] Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj kaj pletoj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj [[ĉinaj mebloj|ĉinajn meblojn]]. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.<ref>Watt and Ford, 3</ref> ==Historio== Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]]. Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].<ref>Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&partId=1&searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&page=1 British Museum collection database], vidu "Curator's comments"; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, "Tang"</ref> ===Song=== La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj ''tixi'',<ref>Watt and Ford, 29</ref> sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song. Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].<ref>von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Ĉizado]] 14mh4983afv6udjmj14x93b73let7ea 9488140 9488139 2026-10-04T13:26:27Z Sj1mor 12103 9488140 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por "printempo" ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]] [[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formaranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]] '''Lakĉizado''' (ĉine 雕漆 ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo<ref>Grove; Cinnabar</ref> kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.<ref>Grove</ref> Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine ''qidiao'' ({{lang|zh|漆雕}}). Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj de la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. "dekstro") kaj imperiaj drakoj.<ref>Grove</ref> [[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]] Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj kaj pletoj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj [[ĉinaj mebloj|ĉinajn meblojn]]. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.<ref>Watt and Ford, 3</ref> ==Historio== Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]]. Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].<ref>Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&partId=1&searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&page=1 British Museum collection database], vidu "Curator's comments"; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, "Tang"</ref> ===Song=== La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj ''tixi'',<ref>Watt and Ford, 29</ref> sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song. Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].<ref>von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Ĉizado]] n31z5u13g67gehlwyo8rc1mj0aehtne 0 943487 9488374 9372104 2026-10-04T23:44:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488374 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Zoltán (nomo)|Zoltán]] Badó,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Badó Zoltán''' estis [[Hungario|hungara]] [[kirurgo]], [[traŭmatologo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM42568/e6dc352f-2549-4d14-979d-4fb51d5079ba/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=682910&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1935|11|9}} en [[Szolnok]], li mortis {{mortotago|1997|7|21}} en [[Szentes]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en Szentes en 1954, poste li akiris medicinan diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged]] en [[1960]]. Post la diplomo li laboris en malsanulejo de Szentes apud [[István Bugyi]], dum li akiris kirurgian (1964) kaj traŭmatologian (1969) licencojn. En 1969 li estis levita ĉefkuracisto, inter 1974–1994 li estis traŭmatologia ĉefkuracisto de [[Csongrád]]. Li studvojaĝis en Aŭstrio (1974–1975) kaj [[Okcidenta Germanio]] (1978), poste en la sama jaro li kandidatiĝis (CSc), li doktoriĝis en 1992 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], 2 jarojn poste lia [[habilitiĝo]] okazis. Inter 1985–1994 li estis [[docento]] en la universitato. Libertempe li ĉasadis, krome li kreis resume dek [[patento]]jn. Li edziĝis en 1960, ŝia edzino naskis 2 filojn en 1964 kaj 1965. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter 1977-1991. == Elektitaj kontribuoj == * ''Die unvermedlichen, tödlichen Komplikationen der Magenresection.'' (1968) * ''Repetitorium Chirurgiae.'' (1971) * ''A koponya traumás eredetű csonthiányának pótlása.'' ([[disertaĵo]], 1977) * ''Velőűrszeggel kombinált csípőprotézis.'' (1985) * ''Hazai csont- és ízületpótló endoprotézisek előállításával és alkalmazásával szerzett tapasztalatok. Tudományos alkotás leírása.'' (disertaĵo, 1990) * ''Gelenkprothesenherstellung in Ungarn.'' (1993) == Elektitaj patentoj == * Csípőprotézis. (1984) * Mesterséges csípőízület. (1984) * Ragasztóanyag nélküli ízvápa elsősorban csípőprotézisekhez, valamint szerkezet az ízvápa rögzítésére. (1985) * Csípőprotézis szár. (1990) == Memorigiloj == * busto en Szentes (2002) == Fontoj == * [https://szenteskincsei.gportal.hu/gindex.php?pg=35309849&nid=6299536 biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20220626234518/https://www.szentesinfo.hu/cd/helyismeret/emberek/html/oldal3.htm biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bado-zoltan-a9a66 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bado Zoltan}} [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} hfffcjmxcqlh5m1o5czjfjractoqv8a 0 944067 9488224 9463052 2026-10-04T16:53:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488224 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} [[Dosiero :Uva,_Olivetrees,_Oaks,_Vineyards.jpg|eta|Tipa itala [[vitejo]], kune kun [[olivarbo]]j.]] La '''vinkultivado en [[Italujo]]''' estas unu el la plej antikvaj kaj gravaj agrikulturaj aktivecoj de la [[Itala duoninsulo|itala duoninsulo]], kun radikoj kies origino datiĝas al [[Prahistorio|prahistoriaj]] tempoj kaj kiuj disvolviĝis dum jarmiloj da historio, kulturo kaj tradicio. Italujo estas hodiaŭ la unua vinoproduktanta lando en la mondo, kun vinberkultivita areo de ĉirkaŭ 728 000 [[hektaro|hektaroj]] kaj produktado kiu en 2024 atingis preskaŭ 44 milionojn da [[hekto]][[litro|litroj]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.qualivita.it/news/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino in Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Qualivita |dato=2025-07-02 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La itala vinberkultiva heredaĵo distingiĝas per escepta [[biodiverseco]], kun pli ol 350 oficiale rekonataj indiĝenaj [[vinvarieto|vinvarietoj]], pli ol en iu ajn alia lando en la mondo, kaj 528 [[Kontrolata devennomo|AOC]] kaj [[Protektita Geografia Indiko|IGP]] denominacioj kiuj protektas la originon kaj kvaliton de la nacia produktado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Historio== La historio de la itala vinkultivado interplektiĝas kun la plej antikvaj civilizacioj de la [[Mediteraneo]]. La unuaj trinkaĵoj preparitaj el fermentita vinbersuko datiĝas al periodo inter la jaroj 5000 kaj 1000 a.K., en la zonoj de [[Malgranda Azio]] kaj en la regionoj bordumantaj la Mediteraneon.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vogadorivini.it/storia-del-vino/ |titolo=Storia del vino: le origini della vite e del vino in Italia e nel mondo |verko=Vogadori Vini |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Sur la itala duoninsulo la [[vito]] estas kultivata jam de multaj jarcentoj antaŭ la naskiĝo de [[Jesuo Kristo|Kristo]]; laŭ arkeologiaj trovaĵoj, la komenco de la vitikulturo estas grandparte atribuata al la [[Fenicoj]], kiuj enkondukis la kulturon en [[Sardinio]] kaj [[Sicilio]], dum la [[Antikvaj grekoj|Grekoj]] alportis novajn variantojn, hejmigis ilin kaj faris la unuajn eksperimentojn kun vinberoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.anticocolle.it/it/blog/storia-del-vino-in-italia-2 |titolo=La storia del vino in Italia. Come e quando abbiamo iniziato a produrre vino |verko=Antico Colle |dato=2017-12-09 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En Italujo la vinkultivado poste evoluis danke al la [[studo]]j pri [[Etruskoj]] kaj [[Romianoj]], al kiuj oni ŝuldas la disvastigon de la vito en la francaj kaj germanaj areoj kaj la originojn de la moderna [[enologio]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vogadorivini.it/storia-del-vino/ |titolo=Storia del vino: le origini della vite e del vino in Italia e nel mondo |verko=Vogadori Vini |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La [[kono]]j pri Etruskoj, ekde [[Emilio-Romanjo]], kontribuis al la ioma disvastiĝo de la vinkultivado tra la tuta [[Padanio|padania]] ebenaĵo per novigaj teĥnikoj, kiel la kultivado de la vito sur vivantaj tutor-arboj (la tiel nomata «vito maritita al arbo»).<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://lastoriaviva.it/storia-della-vite-e-del-vino-dalla-preistoria-a-roma/ |titolo=Storia della vite e del vino dalla Preistoria a Roma |verko=La Storia Viva |dato=2020-11-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En la [[19-a jarcento]] la itala vinkultivado spertis signifan kvalitativan impulson, kun personecoj kiel [[Camillo Benso di Cavour|Cavour]] en la valorplialtigado fare de la [[barono]], [[Bettino Ricasoli]] per la kreado de la recepto de [[Chianti]], kaj la naskiĝo de aliaj famaj vinoj kiel [[Marsala (vino)|Marsala]] kaj [[Vermuto|vermouth]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vogadorivini.it/storia-del-vino/ |titolo=Storia del vino: le origini della vite e del vino in Italia e nel mondo |verko=Vogadori Vini |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Tamen, en la dua duono de la 19-a jarcento, kiam la vitikulturo disvolviĝis kaj teknikece kaj kvalitatieve, la plantojn atakis la [[filoksero]], insekto kiu kaŭzis ilian morton; la epidemio detruis preskaŭ la tutan eŭropan vinberkulturejon, kaj nur kelkajn jarojn poste troviĝis rimedo per greftado de indiĝenaj vitoj sur radiktrunkojn de [[Vitis labrusca|amerika vito]], nesentema al la parazito.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titolo=Le leggi e le norme sul vino |verko=Quattrocalici |dato=2026-02-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Nur en la [[20-a jarcento]] okazis renaskiĝo de la eŭropa vinoproduktado, post jaroj dum kiuj la sceno estis dominata de amerikaj vinoj, obtenitaj el plantoj pli rezistemaj al parazitoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vogadorivini.it/storia-del-vino/ |titolo=Storia del vino: le origini della vite e del vino in Italia e nel mondo |verko=Vogadori Vini |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En la 20-a jarcento estis promulgataj la unuaj specifaj leĝoj por reguligi la vinoproduktadon: unue la Reĝa Dekreto-Leĝo n-ro 497 de la 7-a de marto 1924, pri la dispozicioj por la defendo de tipaj vinoj, kaj poste la fundamenta [[Dekreto de la Prezidanto de la Respubliko (Italujo)|D.P.R.]] n-ro 930 de la 12-a de julio 1963, kiu enkondukis la sistemon de [[Denominazione di Origine Controllata|Kontrolataj Originaj Denominacioj (DOC)]], inspirante sin de la franca modelo de la ''[[appellation d'origine contrôlée|appellations]]''.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titolo=Le leggi e le norme sul vino |verko=Quattrocalici |dato=2026-02-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.hellotaste.it/vino/vino-in-italia/la-normativa-sul-vino |titolo=La normativa sul vino |verko=Hello Taste |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Vitikulturaj zonoj== En ĉiu el la [[Regionoj de Italujo|20 regionoj]] de Italujo praktikiĝas vitikulturo, kiu distingiĝas, laŭ la regionaj karakterizaĵoj, per unika variaĵo kaj originaleco de vinaj produktoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.casadelvino.ch/it/mondo-enologico/paese/italia |titolo=Le regioni vinicole in Italia |verko=Casa del Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Inter la plej gravaj produktadaj zonoj troviĝas [[Toskano]], [[Piemonto]], [[Veneto]], [[Sicilio]], [[Pulio]], [[Abrucoj]] kaj [[Franciacorta]]. ===Norda Italujo=== En [[Norda Italujo]] la vitikulturo estas protektata norde de la [[Alpoj|Alpa]] ĉeno, kiu ŝirmas la vinberkulturejojn kontraŭ malvarmaj aerfluo, favorigante kondiĉojn aparte taŭgajn por la produktado de ruĝaj kaj blankaj vinoj de granda strukturo kaj eleganteco.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.casadelvino.ch/it/mondo-enologico/paese/italia |titolo=Le regioni vinicole in Italia |verko=Casa del Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> [[Piemonto]] estas unu el la italaj regionoj kun la plej granda enologia tradicio, konata pro siaj korpoplenaj kaj longedaŭraj ruĝaj vinoj kiel [[Barolo (vino)|Barolo]] kaj [[Barbaresco (vino)|Barbaresco]], produktitaj el [[Nebbiolo]]-vinberoj, kaj po elegantaj blankaj vinoj kiel [[Arneis]] kaj [[Gavi (vino)|Gavi]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.anticocolle.it/it/blog/le-regioni-vinicole-italiane-scopri-i-tesori-enologici-del-bel-paese-230 |titolo=Le migliori regioni vinicole in Italia da Nord a Sud |verko=Antico Colle |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> [[Veneto]] estas regiono riĉa je variaĵoj, de [[Valpolicella]] ĝis [[Prosecco]], kaj kun 11,6 milionoj da hektolitroj produktitaj en 2024 konfirmiĝas kiel la unua itala regiono laŭ produktvolumeno.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> [[Lombardio]] estas fama pro [[Franciacorta]] [[DOCG]], la itala klasika metodo por pezakvaj vinoj, kaj pro la ruĝaj vinoj de [[Valtellina]], produktitaj ĉefe el Nebbiolo. [[Trentino-Suda Tirolo]], kun sia ĉefe monta teritorio, ofertas aromajn blankajn vinojn kiel [[Gewürztraminer]] kaj [[Blanka Pinoto|Pinot bianco]], kaj strukturitajn ruĝajn kiel [[Lagrein]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.anticocolle.it/it/blog/le-regioni-vinicole-italiane-scopri-i-tesori-enologici-del-bel-paese-230 |titolo=Le migliori regioni vinicole in Italia da Nord a Sud |verko=Antico Colle |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Centra Italujo=== La centra Italujo, kun sia mediteranea klimato, estas ideala por la kultivado de ruĝvinberaj variantoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.anticocolle.it/it/blog/le-regioni-vinicole-italiane-scopri-i-tesori-enologici-del-bel-paese-230 |titolo=Le migliori regioni vinicole in Italia da Nord a Sud |verko=Antico Colle |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Toskano, patrujo de [[Sangiovese]], estas la tero de grandaj ruĝaj vinoj kiel [[Chianti Classico]], [[Brunello di Montalcino]] kaj [[Vino Nobile di Montepulciano]]. [[Umbrio]] distingiĝas pro [[Sagrantino]] de Montefalco kaj [[Grechetto]], dum [[Markoj (regiono)|Markoj]] estas ekde ĉiam sinonimo de [[Verdicchio]] kaj ankaŭ emerĝas en la valorplialtigado de [[Pecorino (vino)|Pecorino]] kaj de ruĝaj vinoj bazitaj sur [[Montepulciano (vinvarieto)|Montepulciano]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.greenwine.it/it/info/regioni/ |titolo=Vini italiani per regione |verko=GreenWine |dato=2021-08-17 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240525224547/https://www.greenwine.it/it/info/regioni/ |arkivdato=2024-05-25}}</ref> ===Suda Italujo kaj insuloj=== La suda Italujo kaj la insuloj ĝuas varman kaj sunplena klimaton kiu favorigas la produktadon de riĉaj, strukturitaj vinoj kun alta alkohola grado. [[Pulio]], la dua itala regiono laŭ produktvolumeno kun 7,6 milionoj da hektolitroj en 2024, estas la hejmo de [[Primitivo]] kaj [[Negroamaro]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> [[Kampanio]] distingiĝas pro tre antikvaj indiĝenaj variantoj kiel [[Aglianico]], [[Fiano]] kaj [[Greco di Tufo]]. Sicilio, kun siaj vulkanaj grundoj de [[Etno (vulkano)|Etno]] kaj la pasitaj vinoj de [[Pantelario]], prezentas ampleksan produktadovarietecon.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.bitofwine.it/blog/principali-regioni-vinicole-italiane/ |titolo=Le principali regioni vinicole italiane: da Nord a Sud |verko=Bit of Wine |dato=2024-12-21 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Klimato== La longforma formo de Italujo determinas ampleksan spektron de [[pedoklimataj]] kondiĉoj, kun riĉa kaj diferenciita produktado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.tannina.it/ecosistema-vitivinicolo-la-vigna/ |titolo=Ecosistema vitivinicolo, la vigna |verko=Tannina |dato=2026-01-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La lando troviĝas laŭlitere «ĉevale» sur la [[42-a norda paralelo|42-a paralelo]], konsiderata la plej favora klimato por vitikulturo en tuta Eŭropo, tiel ke ne ekzistas eĉ unu itala regiono sen vinoproduktado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://invinovegan.com/blogs/invinovegan/vino-vegan-e-condizioni-pedoclimatiche |titolo=Vino e Condizioni Pedoclimatiche: L'Armonia tra Natura e Viticoltura |verko=InVinoVegan |dato=2024-08-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En la [[norda hemisfero]], la vito plej bone disvolviĝas se kultivata inter la 40-a kaj la 50-a paralelo de latitudo, kaj Italujo okupas en tiu senco privilegie pozicion.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.xtrawine.com/cosa-si-intende-con-ambiente-pedoclimatico/ |titolo=Cosa si intende con ambiente pedoclimatico? |verko=xtraWine Blog |dato=2018-12-05 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it |arkivurl=https://web.archive.org/web/20251216052837/https://blog.xtrawine.com/cosa-si-intende-con-ambiente-pedoclimatico/ |arkivdato=2025-12-16 }}</ref> La klimato estas ĉefe influata de la [[Mediteraneo|Mediteranea Maro]] kaj de la montaj ĉenoj: en norda Italujo la [[Alpoj]] protektas la pejzaĝon kontraŭ malvarmaj ventoj, dum la [[Apeninaj Montoj|Apeninaj]] ĉeno trairas la duoninsulon de nordokcidento al sudoriento, kreante signifan meteorologian limon inter la tirenea kaj adriatika flanko.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.casadelvino.ch/it/mondo-enologico/paese/italia |titolo=Le regioni vinicole in Italia |verko=Casa del Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La tre varmaj zonoj de la Sudo donas vinberojn kun alta sukera enhavo kaj malalta acideco, taŭgaj ankaŭ por la produktado de likorvina vinoj; la pli malvarmaj zonoj de la Nordo donas vinberojn kun malpli da sukeroj kaj pli da acideco, produktante malpli alkoholajn sed plej delikatajn vinojn; la zonoj kun meza klimato karakteriziĝas per la produktado de plenkorporaj ruĝaj kaj blankaj vinoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.tannina.it/ecosistema-vitivinicolo-la-vigna/ |titolo=Ecosistema vitivinicolo, la vigna |verko=Tannina |dato=2026-01-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La ĉeesto de riveroj, lagoj kaj maroj apud vinberkulturejoj kreas apartajn mikroklimatolojn, stabiligante temperaturojn kaj protektante vitoŝosojn kontraŭ frosto kaj troa varmo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://invinovegan.com/blogs/invinovegan/vino-vegan-e-condizioni-pedoclimatiche |titolo=Vino e Condizioni Pedoclimatiche: L'Armonia tra Natura e Viticoltura |verko=InVinoVegan |dato=2024-08-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Grundo== La itala grundo karakteriziĝas per rimarkinda geologia variaĵo, kun la ĉeesto de kalko, vulkana [[tufo]], kaj ŝtona [[argilo]], kio igas ĝin varia kaj fruktodona por la diversaj vitikulturaj zonoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.casadelvino.ch/it/mondo-enologico/paese/italia |titolo=Le regioni vinicole in Italia |verko=Casa del Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La italaj vinberkulturejoj troviĝas ĉefe sur montetoj kaj en montoj: 60% de la vitikulturo disvolviĝas sur montetoj, 32% sur ebenoj kaj nur 8% en montoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.xtrawine.com/cosa-si-intende-con-ambiente-pedoclimatico/ |titolo=Cosa si intende con ambiente pedoclimatico? |verko=xtraWine Blog |dato=2018-12-05 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it |arkivurl=https://web.archive.org/web/20251216052837/https://blog.xtrawine.com/cosa-si-intende-con-ambiente-pedoclimatico/ |arkivdato=2025-12-16 }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://invinovegan.com/blogs/invinovegan/vino-vegan-e-condizioni-pedoclimatiche |titolo=Vino e Condizioni Pedoclimatiche: L'Armonia tra Natura e Viticoltura |verko=InVinoVegan |dato=2024-08-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La plibonigo de la grunda sano kaj de la radika aktiveco havas gravajn efikojn sur la propraĵoj de vinberoj: la ĝusta elekto kaj administrado de la kultivadaj praktikoj rilate al la pedoklimataj karakterizaĵoj de la vitikultivitaj areoj estas konsiderata fundamenta por la fina kvalito de la produkto.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://creafuturo.crea.gov.it/3856/ |titolo=Prendersi cura del suolo in viticoltura |verko=CREA Futuro |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Mekanika laborado, kemia herbicidado, kontrolita enherbiĝo, verdaj sterkaĵoj kaj mulĉado konsistigas la ĉefajn metodojn de grunda administrado en vitikulturo adoptitajn en Italujo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://creafuturo.crea.gov.it/3856/ |titolo=Prendersi cura del suolo in viticoltura |verko=CREA Futuro |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Variantoj== Italujo estas la lando kun la plej granda nombro da indiĝenaj vinvariantoj en la mondo. La vinvarioj de vinberarbo inskriptitaj en la [[Nacia Registro de Vitvariantoj]] estas ĉirkaŭ 600, kaj 75% de la vitikultivita areo estas okupata de pli ol 80 malsamaj variantoj, datumoj kiuj atestas ke Italujo estas la unua en la mondo laŭ vitikultura [[biodiverseco]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.altroconsumo.it/alimentazione/vino/speciali/vitigni-italiani |titolo=Guida ai vitigni più diffusi e coltivati in Italia |verko=Altroconsumo |dato=2025-09-04 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La oficiale rekonataj indiĝenaj variantoj superas 350.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://drinkaly.com/blogs/vini-vitigni-e-enocultura/italia-il-paradiso-del-vino-campione-mondiale-di-vitigni-autoctoni |titolo=Italia, il Paradiso del Vino: Campione Mondiale di Vitigni Autoctoni |verko=Drinkaly |dato=2024-05-22 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Ĉefaj ruĝvinberaj variantoj=== * [[Sangiovese]]: la plej disvastiĝinta varianto en Italujo, kovras ĉirkaŭ 11% de la nacia vitikultivita areo. Kultivata ĉefe en Toskano, estas la bazo de vinoj kiel [[Chianti]], [[Brunello di Montalcino]], [[Morellino di Scansano]] kaj [[Vino Nobile di Montepulciano]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.deliziosooo.it/bere/i-principali-vitigni-autoctoni-italiani |titolo=I principali vitigni autoctoni italiani |verko=Deliziosooo |dato=2023-09-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Nebbiolo]]: malfrue maturiĝanta varianto, simbolo de Piemonto kaj de kelkaj zonoj de Lombardio. Produktas longedaŭrajn vinojn kiel [[Barolo (vino)|Barolo]] kaj [[Barbaresco (vino)|Barbaresco]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Barbera]]: disvastiĝinta ĉefe en Piemonto kaj Lombardio, kun meza maturiĝo, produktas vivacajn kaj acidajn vinojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Montepulciano (vinvarieto)|Montepulciano]]: centra en Abrucoj kaj granda parto de la centro-sudo, donas vinojn riĉajn je koloro kaj frukto, kun moderataj taninoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.vinbacco.com/vitigni-italiani-guida-completa-con-elenco-caratteristiche-e-regioni/ |titolo=Vitigni italiani: autoctoni, profili aromatici e regioni |verko=Vinbacco |dato=2026-02-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Aglianico]]: varianto de suda Italujo, ĉeesta en Kampanio kaj [[Basilicata]], kie ĝi naskas la faman [[Aglianico del Vulture]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Primitivo]]: tipica de Pulio, aparte de la Manduria-zono, produktas vinojn de intensa rubena koloro tendenco al granata.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.deliziosooo.it/bere/i-principali-vitigni-autoctoni-italiani |titolo=I principali vitigni autoctoni italiani |verko=Deliziosooo |dato=2023-09-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Nero d'Avola]]: ruĝa vinbero de [[Sicilio]], bazo de kelkaj el la insulaj vinoj plej apreza je internacia nivelo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.vinbacco.com/vitigni-italiani-guida-completa-con-elenco-caratteristiche-e-regioni/ |titolo=Vitigni italiani: autoctoni, profili aromatici e regioni |verko=Vinbacco |dato=2026-02-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Sagrantino]]: originanta de Montefalco en Umbrio, estas ruĝvinbera varianto kun eksterordinaraj taninaj potencialoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Corvina Veronese|Corvina]]: ĉefa varianto de Veneto, protagonisto de vinoj kiel [[Valpolicella]] kaj [[Amarone della Valpolicella|Amarone]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Lagrein]]: tipica de [[Suda Tirolo]], produktas ruĝajn vinojn de bona strukturo kaj intensa koloro.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Dolcetto]]: kultivata ĉefe en Piemonto, donas mildajn kaj primeblajn vinojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Ĉefaj blankvinberaj variantoj=== * [[Glera]]: bazo de la fama [[Prosecco]] DOC kaj de [[Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore]] DOCG, unu el la plej konataj sparkling vinoj en la mondo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.vinbacco.com/vitigni-italiani-guida-completa-con-elenco-caratteristiche-e-regioni/ |titolo=Vitigni italiani: autoctoni, profili aromatici e regioni |verko=Vinbacco |dato=2026-02-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Garganega]]: ĉefa blanka vinbero de Veneto, bazo de [[Soave (vino)|Soave]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Verdicchio]]: tipica de Markoj, donas blankajn vinojn de bona strukturo kaj salineco.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://blog.vinbacco.com/vitigni-italiani-guida-completa-con-elenco-caratteristiche-e-regioni/ |titolo=Vitigni italiani: autoctoni, profili aromatici e regioni |verko=Vinbacco |dato=2026-02-19 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Vermentino]]: kultivata en [[Ligurio]], [[Sardinio]] kaj Toskano, produktas freŝajn kaj aromajn blankajn vinojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Fiano]]: kampania varianto de antikvaj originoj, bazo de [[Fiano di Avellino]] DOCG.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Greco (vinvarieto)|Greco]]: ankaŭ kampania, produktas [[Greco di Tufo]] DOCG.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Blanka Muskato|Moscato bianco]]: disvastiĝinta en Piemonto, bazo de [[Asti Spumante]] DOCG kaj [[Moscato d'Asti]] DOCG.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Falanghina]]: blankvinbera kampania varianto, produktas fragrantajn vinojn kun bona acideco.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Ribolla Gialla]]: tipica de [[Friulo-Venecia Giulia]], konata pro vivacaj kaj aromataj blankaj vinoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Albana]]: emilio-romanja varianto, la unua itala blanka vinbero kiu akiris DOCG-statuson.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Lambrusco]]: emilia varianto en siaj diversaj formoj (di Sorbara, Grasparossa, Salamino), produktas ruĝajn kaj rozajn frisingajn vinojn de granda distribuado.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.fisar-livorno.it/i-vitigni-autoctoni-italiani-tesori-da-scoprire/ |titolo=I Vitigni Autoctoni Italiani: Tesori da Scoprire |verko=FISAR Livorno |dato=2024-09-26 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ==Produktado== ===Vino=== Italujo estas la unua vinoproduktanta lando en la mondo en 2024: kun produktado atinganta preskaŭ 44 milionojn da hektolitroj (43 959 424,91 hl laŭ la definitivaj datumoj de [[AGEA]]) kaj vitikultivita areo de 728 000 hektaroj, ĝi estas la sola inter la grandaj tutmondaj vinberkulturejoj kiu registras signifan kreskon, kontraŭtendence al la malkresko kiu karakterizas la aliajn ĉefajn produktantajn landojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.qualivita.it/news/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino in Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Qualivita |dato=2025-07-02 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Laŭ la [[ISTAT]]-datumoj de 2024, la produktado atingis 48 milionojn da hektolitroj, markante pliiĝon de 13% rilate al la antaŭa jaro, konformante al la jardekala averaĝo de 48,7 milionoj da hektolitroj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/04/produzione-di-vino-italia-2024-dati-istat.html |titolo=Produzione di vino Italia 2024 – dati ISTAT |verko=I Numeri del Vino |dato=2025-04-13 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> DOC-vinoj registris kreskon de 8% al 21,9 milionoj da hektolitroj, dum IGT-vinoj markis rebondon de 21% al 13,8 milionoj da hektolitroj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/04/produzione-di-vino-italia-2024-dati-istat.html |titolo=Produzione di vino Italia 2024 – dati ISTAT |verko=I Numeri del Vino |dato=2025-04-13 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Je regiona nivelo, la tri regionoj kun la plej granda vitikultura produktado estas Veneto (11,6 milionoj da hl), Pulio (7,6 milionoj da hl) kaj Emilio-Romanjo (7,1 milionoj da hl). Por DOP-vinoj la produkta unuaeco apartenas al Veneto (8,7 milionoj da hl), sekvita de Piemonto (2,3 milionoj) kaj Toskano (1,8 milionoj).<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://askanews.it/2025/07/01/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Askanews |dato=2025-07-01 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Denominacioj=== La sistemo de originaj denominacioj konsistigas unu el la ĉefaj elementoj de la itala vitikulturo. La klasifiko de italaj vinoj povas esti reprezentata kiel «piramido» ĉe kies bazo troviĝas la vinoj sen origina denominacio, submetataj al malpli da restriktoj, dum ĉe la pinto troviĝas la DOCG-vinoj, submetataj al la plej rigoraj kontroloj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.vinicartasegna.it/classificazione-dei-vini-doc-e-docg/ |titolo=Classificazione dei vini in Italia: DOC - DOCG - IGT |verko=Vini Cartasegna |dato=2023-03-20 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En 2024 Italujo havas 528 DOP- kaj IGP-rekoniĝojn, la plej alta nombro en Eŭropo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.qualivita.it/news/agea-nel-2024-produzione-vino-italia-a-439-mln-di-ettolitri/ |titolo=Agea: nel 2024 produzione vino in Italia a 43,9 mln di ettolitri |verko=Qualivita |dato=2025-07-02 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> Laŭ [[Coldiretti]], en 70% de la okazoj la vinoboteloj produktitaj en Italujo portas DOCG-, DOC- aŭ IGT-etikedojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.key4biz.it/vini-pregiati-il-70-della-produzione-e-igt-doc-e-docg/475211/ |titolo=Vini pregiati: il 70% della produzione è IGT, DOC e DOCG |verko=Key4biz |dato=2024-01-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La rekonitataj kategorioj estas la jenaj: * [[Vino da tavola]] (tablovino): ĉe la bazo de la piramido, sen specifaj geografiaj aŭ variantaj referencoj. La etikedo povas montri nur la kolorindikon kaj, laŭvole, la jarkoton.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.federdoc.com/la-piramide-dei-vini-italiani/ |titolo=La piramide dei vini italiani |verko=Federdoc |dato=2025-09-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Indicazione Geografica Tipica]] (IGT) (Tipa Geografia Indiko): vinoj produktitaj en ampleksaj geografiaj areoj, kun malpli restriktaj postuloj ol la originaj denominacioj. Ekde 2010 la IGT-klasifiko estis integrita en la komunuman [[Protektita Geografia Indiko|IGP]]-kategorion. La IGT-vinoj povas indiki en la etikedo, krom la koloro, la vinvariantion aŭ variantojn kaj la jarkoteton.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.federdoc.com/la-piramide-dei-vini-italiani/ |titolo=La piramide dei vini italiani |verko=Federdoc |dato=2025-09-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Denominazione di Origine Controllata]] (DOC) (Kontrolata Origina Denominacio): vinoj produktitaj en limigita teritoria areo, kun bone difinitaj kemiaj kaj organoleptikaj karakterizaĵoj, fiksitaj en produktadaj reguloj. Tiuj difinicas la permetatajn vintipojn, la kvantatojn da vinberoj por hektaro, la permetatajn variantojn, la transformadrendimenton, la minimuman alkoholan gradon kaj la eventualajn maturiĝmetodojn. En Italujo nuntempe estas 331 DOC-denominacioj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.federdoc.com/la-piramide-dei-vini-italiani/ |titolo=La piramide dei vini italiani |verko=Federdoc |dato=2025-09-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.key4biz.it/vini-pregiati-il-70-della-produzione-e-igt-doc-e-docg/475211/ |titolo=Vini pregiati: il 70% della produzione è IGT, DOC e DOCG |verko=Key4biz |dato=2024-01-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> * [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita]] (DOCG) (Kontrolata kaj Garantiita Origina Denominacio): la plej alta kvalitnivelo de la itala sistemo. DOCG-vinoj devas esti antaŭe rekonitataj kiel DOC dum almenaŭ kvin jaroj antaŭ ol eniri en tiun kategorion. La italaj DOCG-vinoj nuntempe surmerkataj estas 79 (ĝisdatigo de 2026). Piemonto, Veneto kaj Toskano, sole, koncentras pli ol 56% de la naciaj DOCG-oj; Piemonto kaj Veneto sume havas 31 DOCG-denominaciojn, preskaŭ duonon de la nacia totalo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://webfoodculture.com/vini-docg-elenco-aggiornato/ |titolo=Vini DOCG Italiani: Elenco Completo e Aggiornato 2026 |verko=Web Food Culture |dato=2026-03-08 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.key4biz.it/vini-pregiati-il-70-della-produzione-e-igt-doc-e-docg/475211/ |titolo=Vini pregiati: il 70% della produzione è IGT, DOC e DOCG |verko=Key4biz |dato=2024-01-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> ===Regularo=== La itala regulara kadro en vitikultura afero konstruiĝis dum la 20-a jarcento per sinsekvaj tavoloj, integrigante laŭtempe la eŭropajn komunumajn direktivojn. Unua referencpunkto estas la Reĝa Dekreto-Leĝo n-ro 497 de la 7-a de marto 1924, pri la subpremo de fraŭdoj en la preparado kaj komerco de vinoj, ĉefe celanta protekti la aŭtentecon de la produkto kaj kontraŭbatali falsadojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titolo=Le leggi e le norme sul vino |verko=Quattrocalici |dato=2026-02-11 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> La vera regulara divida punkto estis la D.P.R. n-ro 930 de la 12-a de julio 1963, kiu per la oficiale enkonduko de la DOC-sistemo metis la ĉefajn bazojn de la jura ordo en la vitikultura sektoro: la «tradicio» kiel fonto de neskriba juro (produktadoteknikoj kaj noma uzado), la «teritorio» komprenata en larĝa senco (mediaj faktoroj ligitaj al grundo, klimato kaj vinvariantoj) kaj la «kvalito» kiel karakterizaĵo de aparta valoro.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.hellotaste.it/vino/vino-in-italia/la-normativa-sul-vino |titolo=La normativa sul vino |verko=Hello Taste |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://winesommelier.it/differenza-doc-docg-igt-dop-con-un-po-di-storia/ |titolo=Differenza DOC, DOCG, IGT, DOP (con un po' di storia) |verko=WineSommelier |dato=2020-02-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240616024422/https://winesommelier.it/differenza-doc-docg-igt-dop-con-un-po-di-storia/ |arkivdato=2024-06-16 }}</ref> La artikolo de DPR 930 estis ĝisdatigita en 1992 per la Leĝo n-ro 164, kiu inkorporis la komunumajn mandatojn kaj unuafoje enkondukis la kategorion de IGT-vinoj (Indicazione Geografica Tipica).<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.entevinibresciani.it/la-normativa-vitivinicola-italiana-storia/ |titolo=Normativa Vitivinicola Italiana - Storia |verko=Ente Vini Bresciani |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.spazioprever.it/salabar/vino/legisla.php |titolo=Legislazione del vino |verko=Dalla Vite al Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> En 2008, la Eŭropa Komunumo reformis la tutan sektoron per la [[Regulamento (KE) n-ro 479/2008]], kiu simpligis la «vinpiramidan» enkondukante la kategoriojn DOP (Protektita Devena Nomo) kaj IGP (Protektita Geografia Indiko). En Italujo tiu reformo estis transprenat per la Legislativa Dekreto n-ro 61 de la 8-a de aprilo 2010, kiu integrigis la tradiciajn italajn DOCG- kaj DOC-denominaciojn en la eŭropan DOP-kategorion kaj la IGT en la IGP, daŭre uzante la tradiciajn italajn akronimojn.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://winesommelier.it/differenza-doc-docg-igt-dop-con-un-po-di-storia/ |titolo=Differenza DOC, DOCG, IGT, DOP (con un po' di storia) |verko=WineSommelier |dato=2020-02-16 |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240616024422/https://winesommelier.it/differenza-doc-docg-igt-dop-con-un-po-di-storia/ |arkivdato=2024-06-16 }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.spazioprever.it/salabar/vino/legisla.php |titolo=Legislazione del vino |verko=Dalla Vite al Vino |alirdato=2026-05-18 |lingvo=it}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Vinberkulturo en Italio}} [[Kategorio:Vinkultivado laŭ lando|Italujo]] [[Kategorio:Agrikulturo en Italio]] jnii28prfqdtb9oiq7m3hv1dnnrfgpg 0 944454 9488228 9452766 2026-10-04T17:06:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488228 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Violventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-bellied Hummingbird.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chlorestes]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Violventra kolibro''' ''C. julie'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author= BirdLife International |author-link= BirdLife International |title= ''Chlorestes julie'' |volume= 2016|year= 2016|article-number= e.T22687411A93150678 |doi= 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687411A93150678.en |access-date= 28a de Oktobro 2020}}</ref> |dunomo = ''Chlorestes julie'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Chlorestes julie'' |komunejo = ''Chlorestes julie'' |sinonimo= Juliamyia julie, Damophila julie |mapo de vivoteritorioj = Damophila julie map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Chlorestes julie'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvin specioj en la genro ''[[Chlorestes]]''. == Taksonomio kaj sistematiko == La scienca nomo de ĉi tiu birdo estas nuntempe ''Chlorestes julie'', tamen, ĝi antaŭe estis priskribita kiel ''Juliamyia julie''.<ref name=":1" /> Ĝia genro estas ''Chlorestes'', kiu estas en la kolibro-familio: ''Trochilidae''.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Winkler|first1=David W.|last2=Billerman|first2=Shawn M.|last3=Lovette|first3=Irby J.|editor1-first=Shawn M|editor1-last=Billerman|editor2-first=Brooke K|editor2-last=Keeney|editor3-first=Paul G|editor3-last=Rodewald|editor4-first=Thomas S|editor4-last=Schulenberg|date=2020-03-04|title=Hummingbirds (Trochilidae)|url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/trochi1/cur/introduction|journal=Birds of the World|language=en|doi=10.2173/bow.trochi1.01|url-access=subscription}}</ref> Ĉi tiu familio apartenas al la ordo [[Apodoformaj]], kiu inkluzivas kolibrojn kaj apusojn.<ref>{{Cite journal|last1=Parker|first1=Charles Thomas|last2=Garrity|first2=George M|editor1-first=Charles Thomas|editor1-last=Parker|editor2-first=George M|editor2-last=Garrity|date=2003|title=Roseovarius halocynthiae, Aliiroseovarius halocynthiae, Pseudoroseovarius halocynthiae|website=The NamesforLife Abstracts|doi=10.1601/ex.22952}}</ref> Ene de ĉi tiu specio estas tri subspecioj: ''panamensis'', ''julie'', kaj ''feliciana''.<ref name=":2">{{Citation|last=Schulenberg|first=Thomas S.|title=Violet-bellied Hummingbird (Juliamyia julie)|date=2020-03-04|url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/vibhum1/1.0/introduction|work=Birds of the World|editor-last=Billerman|editor-first=Shawn M.|publisher=Cornell Lab of Ornithology|language=en|doi=10.2173/bow.vibhum1.01|access-date=2020-10-11|editor2-last=Keeney|editor2-first=Brooke K.|editor3-last=Rodewald|editor3-first=Paul G.|editor4-last=Schulenberg|editor4-first=Thomas S.|url-access=subscription}}</ref> Ĉiu estas apartigita nur per tre etaj trajtoj. ''Chlorestes julie panamensis'' troviĝas en Panamo kaj havas kapon de la sama obtuza metalecverda koloro kiel ĝia dorso.<ref name=":1">{{Cite book|last=Ridgway|first=Robert|title=Nomenclature of North American birds chiefly contained in the United States National Museum|date=1881|publisher=Govt. Print. Off.|location=Washington, DC|doi=10.5962/bhl.title.57047}}</ref> Kaj ''Chlorestes julie julie'' kaj ''feliciana'' havas brilverdan metalecan dorson, kvankam ''julie'' havas pli mallongan bekon (14.5 mm) kaj pli bluan ventron, dum ''feliciana'' havas pli longan bekon (15.1 mm) kaj pli violan ventron.<ref name=":1" /> Dum ''julie'' troviĝas en Norda Kolombio, ''feliciana'' troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj la plej nordokcidentaj partoj de Peruo.<ref name=":2" /> == Aspekto == La Violventra kolibro karakteriziĝas per la brileta viola ventro de la masklo.<ref name=":2" /> La cetero de ĝia korpo estas same brila; ĝia dorso kaj krono estas metalecverdaj.<ref name=":2" /> La viola ventro, tamen, ne estas komuna por ambaŭ seksoj, ĉar ĉi tiu specio montras [[seksa dimorfismo|seksan dimorfismon]].<ref name=":3">{{Cite web|title=Avise's Birds of the World|url=https://avise-birds.bio.uci.edu/apodiformes/trochilidae/damophila_julie/index.html|access-date=2020-10-11|website=avise-birds.bio.uci.edu}}</ref> La ​​karakterizaĵoj, kiujn ili ja komunas, inkluzivas longajn, rondajn vostojn, rektajn kaj mallongajn bekojn, kaj rozkolorajn malsuprajn mandiblojn. === Plumaro === Plenkreskulo: [[File:Violet-bellied Hummingbird - Ecuador S4E8390.jpg|thumb|maldekstre|Masklo ripozanta sur branĉo.]] * La maskla violventra kolibro estas pli helkolora ol sia ina partnero.<ref name=":2" /> Ĝia brusto kaj ventro estas violbluaj, dum ĝia dorso, krono kaj gorĝo estas metalecverdaj.[3] Dume la pugo estas pli bronzverda.<ref name=":2" /> La vostoplumoj estas blunigraj, dum la ventro kaj subvostaj kovriloj estas obtuze nigraj kun bluverda brilo.<ref name=":2" /> Ĉirkaŭ la tibio estas blankaj tufoj, kiuj estas ĉirkaŭitaj de parte blankaj makuloj sur ĝia ventro.<ref name=":2" /> La plumoj sur ĝiaj flugiloj estas malhelbrunaj kun purpura brilo.<ref name=":2" /> Averaĝe, maskloj estas 7.5 cm longaj kaj pezas 3.4 g.<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Ridgley|first1=Robert S.|last2=Greenfield|first2=Paul J.|date=2003|title=The Birds of Ecuador|journal=The Auk|volume=120|issue=2|pages=562–568|doi=10.2307/4090213|jstor=4090213|issn=0004-8038}}</ref><ref name=":2" /> * La ina violventra kolibro estas pli senbrila ol sia maskla partnero.<ref name=":2" /> Kvankam ĝia dorso, krono kaj gorĝo estas simile metalece bronzverdaj, ĝia ventro estas palgriza anstataŭ brilviola.<ref name=":2" /> Ĝiaj pugo kaj supravostaj kovriloj estas pli bronzaj ol verdaj, dum subvostaj kovriloj estas obtuze brungrizaj.<ref name=":2" /> La vostoplumoj povas esti ankaŭ blunigraj aŭ bluecaj verdaj, kaj la eksteraj vostoplumoj estas pintita per palgriza.<ref name=":2" /> Simile al la maskloj, la flugiloj de la inoj estas malhelbrunaj kun purpura brilo.<ref name=":2" /> Ofte ĉe subspecio ''panamensis'', la flankoj de la gorĝo povas esti makulecaj per metalecverda.<ref name=":2" /> Averaĝe inoj estas 7 cm longaj kaj pezas 3.0 g.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Junula plumaro estas dokumentita nur por nematuraj maskloj. Ili aspektas similaj al plenkreska ino kvankam ili povas havi kelkajn makulojn de viola koloro sur sia ventro aŭ briletan verdan antaŭkolon.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> La plumŝanĝa padrono de ĉi tiu specio ankoraŭ ne estas priskribita. === Voĉo === {{Birdsong|species=Violventra kolibro|url=https://www.xeno-canto.org/species/Juliamyia-juli|align=center}} === Similaj specioj === Violventraj kolibroj estas tre facile konfuzeblaj kun nimfokolibroj.<ref name=":2" /> La [[Krona nimfokolibro]], aparte, havas similajn koloron kaj formon kaj iliaj teritorioj koincidas.<ref name=":7">{{Cite book|last1=Athanas|first1=Nick|url=http://www.degruyter.com/view/books/9781400880706/9781400880706/9781400880706.xml|title=Birds of Western Ecuador: A Photographic Guide|last2=Greenfield|first2=Paul J.|date=2016-12-31|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-8070-6|location=Princeton|doi=10.1515/9781400880706}}</ref> Por distingi ilin, oni devas kontroli iliajn grandecon, koloron kaj voston; violventraj kolibroj estas pli malgrandaj, iliaj dorsoj estas verdaj anstataŭ violaj, kaj iliaj vostoj estas rondetaj, ne noĉoformaj.<ref name=":2" /> Kronaj nimfokolibroj ankaŭ havas violan antaŭkronon.<ref name=":2" /> Alia simila specio estas la [[Safirgorĝa kolibro]] pro ĝiaj koloroj.<ref name=":2" /> Tamen, ĝi havas bluan gorĝon, verdan ventron kaj noĉoforman voston.<ref name=":2" /> == Distribuo kaj habitato == Violventraj kolibroj troviĝas en centra Panamo, tra Kolombio, etendiĝante ĝis sudokcidenta Ekvadoro kaj plej nordokcidenta punkto de Peruo.<ref name=":2" /> Malsamaj subspecioj havas malsamajn vivejojn ene de ĉi tiu arealo (vidu la sekcion Taksonomio kaj Sistematiko). Neniu el ili spertas laŭsezonan migradon.<ref name=":2" /> Ĉi tiu specio ĉeestas en la subvegetaĵaro de humidaj foliarbaroj, arbarrandoj kaj rekreskaj arbaroj.<ref name=":2" /> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === Kiel ĉe multaj specioj de kolibroj, violventraj kolibroj ŝajnas esti poliginiaj.<ref name=":2" /> Maskloj pariĝas kun pluraj inoj kaj allogas ilin per kantado sur ripozejoj ĉirkaŭ 1–10 m altaj.<ref name=":2" /> Ili ankaŭ povas flugi en 'u'-formo antaŭ la inoj.<ref name=":5">{{Cite web|title=Violet-bellied Hummingbirds {{!}} Beauty of Birds|url=https://www.beautyofbirds.com/violetbelliedhummingbirds.html|access-date=2020-10-12|website=www.beautyofbirds.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815190059/https://www.beautyofbirds.com/violetbelliedhummingbirds.html|archivedate=2020-08-15}}</ref> Tamen, post pariĝado, ili lasas la inon kreskigi la idojn.<ref name=":5" /> Individuoj ne pariĝas porvive nek ili ariĝas en grupoj.<ref name=":5" /> La inoj respondecas pri kreado de nestoj kaj zorgado de la idoj.<ref name=":5" /> Ŝi kreas neston el plantfibroj, besta hararo kaj plumoj en arbusto aŭ arbo, proksimume 1,2 ĝis 4,2 m super la tero.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> Ŝi poste kovas la du blankajn ovojn, ĉiu 8 je 13 mm.<ref name=":2" /> La kovado daŭras 15 tagojn, sekvata de 20-22-taga nestperiodo.<ref name=":2" /> La idoj estas altricaj kiam ili eloviĝas kaj tial dependas de sia patrino por nutri kaj defendi ilin.<ref name=":5" /> Se sukcesaj, violventraj kolibroj vivas proksimume 4,2 jarojn.<ref name=":6">{{Cite iucn|last=IUCN|date=2016|title=Juliamyia julie: The IUCN Red List of Threatened Species|language=en|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687411A93150678.en}}</ref> === Manĝado === Violventraj kolibroj estas ĉefe konsiderataj nektarovoraj sed pli precize oni povas nomi ilin ĉiovoraj.<ref name=":2" /> Ili konsumas nektaron el plantoj en la familioj [[Rubiacoj]], [[Erikacoj]], [[Gesneriacoj]] (''Besleria'') kaj [[Fabacoj]] (''[[Inga]]'').<ref name=":2" /> Ili ankaŭ manĝas malgrandajn artikulojn, kiel faras multaj aliaj specioj de kolibroj.<ref name=":2" /> Maskloj povas defendi sian manĝoteritorion kontraŭ aliaj maskloj kaj grandaj insektoj.<ref name=":5" /> Kvankam violventraj kolibroj ne formas grupojn, ili povas kunveni ĉe fruktarboj kaj manĝujoj.<ref name=":7" /> La predantoj de la violventra kolibro ne estas konataj. === Minacoj === Laŭ ilia konservostato de [[malplej zorgiga]] en la [[Ruĝa Listo de IUCN]], la violventra kolibro ŝajne ne estas minacata.<ref name=":6" /> Ili toleras ĝenitajn areojn kiel arbarajn randojn.<ref name=":2" /> == En kulturo == Turistoj kaj lokanoj egale povas partopreni birdobservadajn ekskursojn ĉirkaŭ Panamo, kie la violventra kolibro estas unu el la plej elstaraj birdoj.<ref>{{Cite web|title=Panama Bird Watching Tours|url=https://www.justadventurespanama.com/copia-de-day-tours|access-date=2020-10-13|website=justadventures24|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926185053/https://www.justadventurespanama.com/copia-de-day-tours|archivedate=2020-09-26}}</ref> == Statuso == La violventra kolibro estas taksita kiel [[malplej zorgiga]] laŭ la konserva statuso de la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=":6" /> Ilia populacio restas granda kaj ili havas grandan distribuon.<ref name=":6" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chlorestes julie}} *[http://www.avesphoto.com/website/PA/species/HUMVBL-1.htm foto] avesphoto *[http://www.waynesthisandthat.com/images/julie.jpg foto]; [http://www.waynesthisandthat.com/captivehummers.htm Artikolo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160913000000/https://web.archive.org/web/20160913075730/http://waynesthisandthat.com/captivehummers.htm |date=2016-09-13 }} *[https://web.archive.org/web/20070927071816/http://www.birdersview.com/gallery/images/images/patirrojo.jpg foto (?)]; [http://www.mangoverde.com/birdsound/spec/spec86-125.html Artikolo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303232546/http://www.mangoverde.com/birdsound/spec/spec86-125.html |date=2016-03-03 }}; [https://colombiacuriosa.blogspot.com/2006/04/aves-colibres.html Artikolo] Colombia Curiosa {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] 0t18zr0ai1ud48ijfceysd1hk1twwau 0 944794 9488360 9384318 2026-10-04T23:15:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488360 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kare-sansui zen garden, Ryōan-ji, Kyoto 20190416 1.jpg|upright=1.35|thumb|[[Ryōan-ji]] (malfrua 16-a jarcento) en [[Kioto]], Japanio, fama ekzemplo de Zen-ĝardeno]] [[Dosiero:Daisen-in2.jpg|upright|thumb|Monto, akvofalo, kaj gruza "rivero" ĉe [[Daisen-in]] (1509–1513)]] La {{Nihongo|'''japana seka ĝardeno'''|枯山水|''karesansui''|}} aŭ '''japana rokĝardeno''', ofte nomata '''Zen-ĝardeno''', estas karakteriza stilo de [[japana ĝardeno]]. Ĝi kreas miniaturan [[Stilo (vidaj artoj)#Stiligo|stiligitan]] pejzaĝon per zorge aranĝitaj rokoj, akvaĵoj, musko, tonditaj arboj kaj arbustoj, kaj uzas gruzon aŭ sablon, kiu estas rastita por reprezenti ondetojn en akvo.<ref>Ono Kenkichi kaj Walter Edwards: "Bilingual (English and Japanese) Dictionary of Japanese Garden Terms (Karesansui. p. 20) el Kansai Main Pageocess, Nara 2001. La difino de Karesansui estis ĉerpita kun permeso el [http://www.zen-garden.org/ The on-line "living" guide to realize a Zen garden] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170617124210/http://www.zen-garden.org/ |date=2017-06-17 }} de P.M. Patings.</ref> Zen-ĝardenoj estas ofte trovitaj ĉe temploj aŭ monaĥejoj. Zen-ĝardeno estas kutime relative malgranda, ĉirkaŭita de muro aŭ konstruaĵoj, kaj estas ordinare celita por esti rigardata sidante el ununura vidpunkto ekster la ĝardeno, kiel ekzemple la verando de la ''hojo'', la loĝejo de la ĉefa monaĥo de la templo aŭ monaĥejo. En multajn, havantajn gruzon anstataŭ herbo, oni eniras nur por prizorgado. Klasikaj Zen-ĝardenoj estis kreitaj ĉe temploj de [[Zen-budhismo]] en [[Kioto]] dum la [[Muromaĉi-epoko]]. Ili estis celitaj por imiti la esencon de la naturo, ne ĝian efektivan aspekton, kaj por servi kiel helpilo por meditado.<ref>Gunter Nitschke, ''Le Jardin japonais'', p. 65.</ref> ==Simbolismo== En la japana rokĝardeno, rokoj foje simbolas montojn (precipe [[Horai]], la legenda hejmo de la [[Ok Senmortuloj]] en taoisma mitologio); aŭ ili povas esti boatoj aŭ vivanta estaĵo (kutime testudo, aŭ karpo). En grupo, ili povus esti akvofalo aŭ gruo dumfluge. En la plej fruaj rokĝardenoj de la Heian-periodo, la rokoj en ĝardeno foje havis politikan mesaĝon. Kiel skribis la Sakutei-ki: <blockquote> Foje, kiam montoj estas malfortaj, ili estas senescepte detruitaj de akvo. Estas, alivorte, kvazaŭ regatoj atakis sian imperiestron. Monto estas malforta se ĝi ne havas ŝtonojn por subteno. Imperiestro estas malforta se li ne havas konsilistojn. Tial oni diras, ke pro ŝtonoj monto estas firma, kaj danke al siaj regatoj imperiestro estas sekura. Tial, kiam vi konstruas pejzaĝon, vi devas nepre meti rokojn ĉirkaŭ la monto.<ref>Baridon, ''Les Jardins'', p. 492.</ref> </blockquote> Kelkaj klasikaj Zen-ĝardenoj, kiel [[Daisen-in]], havas simbolismon facile legeblan; ĝi estas metafora vojaĝo sur la rivero de la vivo. Aliaj, kiel [[Ryōan-ji]], rezistas facilan interpreton. Multaj diversaj teorioj estis prezentitaj pri tio, kion la ĝardeno supozeble reprezentas, de insuloj en rivereto ĝis naĝantaj tigrididoj ĝis la pintoj de montoj leviĝantaj super la nuboj ĝis teorioj pri sekretoj de geometrio aŭ pri la reguloj de ekvilibro de neparaj nombroj. La ĝardena historiisto Gunter Nitschke skribis: "La ĝardeno ĉe Ryōan-ji simbolas nenion, aŭ pli precize, por eviti ajnan miskomprenon, la ĝardeno de Ryōan-ji nek simbolas, nek havas la valoron reprodukti naturan belecon, kiun oni povas trovi en la reala aŭ mita mondo. Mi konsideras ĝin abstrakta komponaĵo de 'naturaj' objektoj en la spaco, komponaĵo kies funkcio estas inciti meditadon."<ref>Nitschke, Le jardin Japonais," p. 92. Traduko de tiu ĉi citaĵo el la franca fare de D.R. Siefkin.</ref> Lastatempa sugesto de Gert van Tonder de la [[Universitato de Kioto]] kaj Michael Lyons de la [[Universitato Ritsumeikan]] estas, ke la rokoj de [[Ryōan-ji]] formas la [[subliminala mesaĝo|subliminalan]] bildon de [[arbo]]. La esploristoj asertas, ke la [[subkonscio]] estas sentema al subtila asocio inter la rokoj. Ili sugestas, ke tio povus esti respondeca pri la trankviliga efiko de la ĝardeno.<ref>{{cite journal | last = van Tonder | first = Gert |author2=Lyons, Michael J. | title = Visual Perception in Japanese Rock Garden Design | journal = Axiomathes | volume = 15 | issue = 3 | pages = 353–71 (19) |date=Septembro 2005 | url = http://www.kasrl.org/axiomathes.pdf | doi = 10.1007/s10516-004-5448-8 | access-date = 2007-01-08| citeseerx = 10.1.1.125.463 | s2cid = 121488942 }}</ref> == Notoj == <references/> {{bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Japana ĝardeno]] cr27ckd14utjz2yq2tszqc9hlt7lzf6 0 945011 9488105 9384516 2026-10-04T13:04:54Z Sj1mor 12103 9488105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = {{Germanio}} |regiono = Rejnlando-Palatinato |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Kaiserslautern]] |regiono-ISO = DE-RP |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 |establita = 2000 |establita tipo = Kreita |areo = 13500 |areo unuo = m² }} [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|eta|la te- kaj gastdomo]] [[Dosiero:JapGarKL_übersichtsplan_klein.jpg|eta|plano de la ĝardeno]] [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 001.jpg|eta|fontoŝtono de la lago]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_002_Wasserfall.jpg|eta|akvofalo]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_011_Kaskaden.jpg|eta|kaskadoj]] [[Dosiero:P9232628.JPG|eta|Ŝinto-pordo]] La '''Japana Ĝardeno''' en la palatinata urbo [[Kaiserslautern]] estas unu el la plej grandaj [[Japana ĝardeno|japanaj ĝardenoj]] en [[Eŭropo]]. En [[2000]] ĝi estis parto de [[Ĝardena ekspozicio Kaiserslautern]]. La du ĝardenoj kune estis la unua [[Rejnlando-Palatinato|Rejnland-palatinata]] [[landa ĝardenekspozicio]]. La ĝardeno ne nur estas ripoztereno. Tie ankaŭ regule okazadas eventoj kiel koncertoj kaj publikaj voĉlegadoj kun rilato al la japana literaturo. Oni planas konstrui [[Doĵo]]n por trejni tie malproksimorientajn batalartojn kaj kulturajn eventojn kiel lingv- kaj teseminarioj. En la [[tedomo]] regule okazas [[Japana teceremonio|Japanaj teceremonioj]]. == Historio == === Areo === La areo konsistas el 13.500 m² kun longeco de 200 m. La larĝeco varias inter 30 kaj 80 m. Ĝi situas je tuja apudeco al la urbodomo kaj la urbocentro. Antaue tie staris la vilaoj de du grandindustriuloj el Kaiserslautern. Dum la [[Dua Mondmilito]] la vilaoj estis detruitaj dum bombatako de la aliancitaj potencoj en 1943. Nur la pli ol 100-jara arbo-ensemblo, planita en 1893 fare de la [[pejzaĝarkitekto]] [[Heinrich Siesmayer|Siesmayer]] el Frankfurto ĉe Majno, ankoraŭ konserviĝas ĝis hodiaŭ. Ĝi konsistas i.a. el 4 [[fago|sangofagoj]], kelkaj [[taksuso]]j, grandegaj [[korilo]]j, [[liriodendro|tuliparbo]], [[kamecipariso]]j kaj la plej maljuna [[Ginko]]arbo de Kaiserslautern. Post la detruo fare de la bombado la areo estis neuzata ĝis 1996, kiam la Japana ĝardeno estis ekkonstruita tie. === Ideo kaj preparlaboroj === La ideo por konstrui la ĝardenon ekestis en [[1993]], kiam delegitaro el Kaiserslautern vizitis [[Bunkjo]] – unu el la ĉefurbaj distriktoj de [[Tokio]] kaj ĝemelurbo de Kaiserslautern. En 1997 la Asocio Japana Ĝardeno de Kaiserslautern r.a. (''Verein Japanischer Garten Kaiserslautern e.V.'') estis fondata por la celo konstrui aŭtentikan japananan ĝardenon sur la elektita tereno. La unua konstrukoncepto konsistis al 5 konstruetapoj. La acocio planas la ĝardenon en kunlaboro kun la [[Universität Kaiserslautern|Universitato Kaiserslautern]]. Poste en 1998 oni publikigas la projekton en Volksbank Kaiserslautern (Popola Banko). En la sama jaro ekis la konstrulaboroj. === Konstruetapoj === La japana ĝardeno estis malfermita post la inkonstruo de la ''unua konstruetapo''. Ĝi estis inaŭgurata la 19an de aprilo 2000. Dum tiu konstruetapo estiĝis la granda lago kun la [[karpo|kojkarpoj]]. La ĉirkaŭon havas japaneskan stilon. Dum la ''dua konstruetapo'' oni konstruis sur areo de ĉirkaŭ 6.500 m² ĝardenaĵon kun rivereto kaj 4 akvofaloj, inter ili unu kun alteco de 12 m. Ĝi estis inaŭgurita en aŭgusto 2001. Dum la ''tria konstruetapo'' en la jaroj 2004 kaj 2005 ekestis ŝton- kaj muskoĝardeno laŭ la modelo de japanaj [[Kare-san-sui]]-ĝardenoj. En 2003 la urbo Kaiserslautern aĉetis japanan te- kaj gastdomon, kiu estis konstruita ĉ. 1900, kaj konstruigis ĝin apud la lago. La domo staris antaŭe en parko de Tokio kaj servis kiel gastdomo de japana ministro. En 1983 germana privatulo aĉetis ĝin kaj starigis ĝin en Germanujo. La tri konstruetapoj kostis ĉ. 3 milionojn da Eŭroj. Enestas en la sumo la preparlaboroj (modlado de la tereno, malkonstruo de la vilaruinoj) kaj la veraj konstrulaboroj. La planado, konstrugvidado kaj arĥitektaj laboroj okazis volontule fare de la asocia estraro. Dum la ''kvara konstruetapo '' konstruiĝos japana kulturcentro en stilo de japana [[Doĵo]]. La fino de la kvina kaj lasta konstruetapo estos planata por 2010. == Ĝardenformado == La japana ĝardeno havas du enirejojn, el tiuj la suda enirejo estis finkonstruita unue. De la suda enirejo vojo kondukas unue malantaŭ bruprotekta muro al kaskiosko. La muro estas masonita el sabloŝtono. La ŝtonoj estis de la antaŭaj vilaoj. Inter la eksterna kaj interna muro estas gravelan padon. Flanke de ĝi staras [[rododendro]], [[azaleo]]j kaj [[japana acero]]. Ĉe fontoŝtono la vojo turniĝas kaj kondutas super mallonga sabloŝtona ŝtuparo tra pordego al la supera ĝardenparto. De ĉi tie eblas vidi trans la granda supera lago al almontan deklivan pejzaĝon. La artefarita lago estas konstruita en stilo de japana akvoĝardena pejzaĝo (''Chitei''). Regas tie maldensa bonorda priplantado. Ĉi-tie troviĝas tipaj plantoj de la [[japana ĝardenado]]: [[japana ĉerizo]], [[kamelio]] kaj [[azaleo]]j. La lago ricevas akvon de la fonto je la alia bordo kaj enhavas [[karpo]]jn. Maldekstre estas teraso, super la lago kaj japana tedomo apud malgranda Zen-ĝardeno. Ĝi konsistas el graveloj, kiuj estas rastita spiral- kaj cirkloforme. Malantaŭ la tedomo staras kiosko. Dise tra la areo oni trovas ŝtonlanternoj, [[bambuso]], japanaj ĉerizoj, diversaj gresoj, arbedoj kaj arbustoj: kamelioj, rododendroj kaj azaleoj. Paŝŝtonoj kondutas trans la lago. Gravela vojo kondutas maldekstre de la tedomo al la deklivo, kie estis novplantataj arbedoj. Tra la deklivo iras kelkaj padoj almonten. En tiu montara pejzaĝo kreskas pinarboj, malpli orditaj kaj pli orientitaj al la naturaj kreskaĵoj. Ekzistas tie kelkaj panoramejoj, kun rigardo al la envala pejzaĝo. Ankaŭ la lageton, kiu ricevas sian akvon de la akvofalo, oni povas transiri per paŝŝtonoj. Rojo apud la vojo estas la alfluo de la supera lageto. La akvo estas filtrate per la enakvaj kreskaĵoj. Plia rojo fluas de la orienta pordo tra ŝtonaj kaskadoj en la lageton. Ankaŭ ĉi tie serpentumas kelkaj padoj almonten, parte ŝtupe tranĉitaj en la origina roko. Kelkaj padoj etendiĝas ĝis la ponto. Ĉe la rojbordo sub la okcidentaj kaskadoj, je la plej malalta punkto de la ĝardeno estas razenteatro en stilo de malgranda [[amfiteatro]]. Sude de la ĉefa vojo estas japana restoracio. Sur la areo ĉirkaŭ la orienta enirejo estas ŝton- kaj muskoĝardeno, dividitaj per ligna pado. Ambaŭ partoj estas en [[Kare-san-sui]]-stilo. En la suda parto situas stilizitaj montara lago kaj ĉirkaŭejo. Norde de la ligna pado estas modelo de la ĝardeno de la monaĥejo [[Ryōan-ji]] en [[Kioto]]. Se oni daŭrigas la vojon oni atingas lignan ponton, kiu kondutas super akvofalo. Oni vidas la fontoŝtonon, kiu nutras la akvofalon. == Proprietulo, Respondeco kaj kooperado == La ''Asocio Japana Ĝardeno Kaiserslautern r. a.'', kiu respondecas pri la evoluo kaj programo de la ĝardeno, luprenis la areon por 30 jaroj de la urbo. Rilate la konstrulaboroj la asocio interalie kunlaboras kun la urbo, la japana konsulejo en Frankfurto kaj la Germana-Japana Societo. Komence la asocio nur havis 28 membrojn, intertempe la membraro kreskis je pli ol 900. Ĉefa sponsoro estas la japana firmao [[Ricoh]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Parkoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kaiserslautern]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Kaiserslautern]] 4f8t0tl9y298e1fv71tptepkbrz6pps 0 945921 9488269 9397614 2026-10-04T18:16:56Z Sj1mor 12103 9488269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Mithu Sen''' (naskiĝis en [[1971]] en [[Okcidenta Bengalio]]) estas [[Barato|barata]] [[Koncepta arto|koncepta artisto]] kaj [[Poezio|poeto]] kiu verkas en la [[bengala lingvo]]. Ŝia arta praktiko etendiĝas al desegnado, skulptado, videoinstalaĵoj, poezio kaj sono, enprofundiĝante en filozofiajn, lingvajn, sociajn aŭ kulturajn temojn. En ŝiaj verkoj ŝi krome malmuntas ne nur la sociajn normojn, sed ankaŭ la koloniajn kaj lingvajn hierarkiojn. Mithu Sen estas unu el la plej gravaj nuntempaj artistoj el Barato kiu esploras per ŝia arto kiel la kompleksecoj de lingvo, [[identeco]] kaj socio, interrilatas en niaj vivoj kaj kiuj defias kiel ni komunikas<ref name=":0">(en) [https://acca.melbourne/education/resources/mithu-sen-mothertongue-exhibition-kit/ Mithu Sen: mOTHERTONGUE | Exhibition Kit], Australian Centre for Contemporary Art (ACCA).</ref>. Mithu Sen kritike interrilatas kun la hegemonio de la angla lingvo en la tutmonda arta diskurso, uzante kion ŝi nomas "lingva anarkio<ref name=":1" />". == Biografio == Sen akiris bakalaŭran kaj magistran gradojn pri pentrado ĉe [[Universitato Visva-Bharati|la Universitato Visva-Bharati]] en [[Shantiniketan]], [[Okcidenta Bengalio]], kies fondinto estis [[Rabindranath Tagore]]. Tiu Universitato estis establita kiel alternativa tutmonda eduksistemo por kontraŭi la kolonian praktikon dum la brita periodo. Sen transloĝiĝis de Okcidenta Bengalio al [[Nov-Delhio]] en [[1997]], trovante sin devigata komuniki en la [[Angla lingvo|angla]] aŭ [[Hindia lingvo|la hinda]] anstataŭ sia gepatra lingvo, [[Bengala lingvo|la bengala]] <ref>(en) Lisa Yin Zhang,''[https://www.frieze.com/article/top-ten-row-shows-2023 The Top Ten Shows Around the World in 2023]'' - Mithu Sen, ACCA, Melbourne, Aŭstralio, Frieze, </ref>. Poste, ŝi kompletigis postbakalaŭran programon ĉe la ''Glasgow School of Art'' (Artlernejo de [[Glasgovo|Glasgow]], Britio) per la Premio Charles Wallace India Trust por 2000-2001 . La bengala poezio de Sen estis publikigita en kolektitaj volumoj, same kiel en revuoj kaj ĵurnaloj<ref>(en) "''[https://www.poetryinternational.org/pi/poet/14084/Mithu-Sen/en/nocache Home – Poetry International]''". poetryinternational.org. Alirdato: la 5-an de junio 2026.</ref>. == Verkaro == La koncepta arta verkaro de Sen ofte traktas la kompleksecojn de la korpo en ĝiaj fizikaj, bazaj, erotikaj kaj senseksaj formoj. Multaj el ŝiaj verkoj traktas la memon kiel matricon de identecoj kaj mitoj - pridubante sociajn normojn, fiksajn kredojn kaj kategoriigojn<ref>(en) Krane, Susan (Majo 2018). "''[https://sculpturemagazine.art/provocation-and-insistence-a-conversation-with-mithu-sen/ Provocation and Insistence: A Conversation with Mithu Sen]''". ''Sculpture''. 37 (4): 16–23 &#x2013; via EBSCOhost.</ref>. === Lingvo, teksto, koloniismo === Sen ŝatas esplori kaj festi identecojn kaj kulturojn, kiuj ofte estas marĝenigitaj<ref name=":0" />. Ŝia kritiko rilate al lingva hegemonio temas pri kiel postkoloniaj socioj internaligas dominajn lingvojn. Barato estas postkolonia lando, kaj la angla estas la domina lingvo de potenco. Ŝi kreskis en [[Barato]], kie la [[angla lingvo]] ofte asociiĝas kun potenco kaj socia statuso. Ĉar ŝia patrino estis bengala poetino, ŝi komencis verki en la bengala lingvo jam junaĝe. Post transloĝiĝo al [[Delhio]] post ŝia magistra diplomo, ŝi pli konsciiĝis pri lingvaj baroj en la arta mondo, kie ofte oni atendis fluecon en polurita angla lingvo. Sentinte sin ekskludita pro ĉi tiuj atendoj, ŝi ĉesis verki dum ĉirkaŭ dek jaroj<ref>(en) Erica X Eisen, ''[https://hypocritereader.com/98/mithu-sen-interview/print This Constant Becoming: An Interview With Mithu Sen]'', The Hypocrite Reader, n-ro 98 | TEETH | julio 2021.</ref>. Multaj el ŝiaj spektaklo-bazitaj artverkoj defias la nocion de lingvo kiel proprieta komunikilo, provante superruzi lingvajn hegemoniojn kaj dececajn kodojn kreante abstraktan korpon de sensenca teksto, kiun ŝi nomas "ne-lingvo", kion ŝi nomas "lingva anarkio<ref name=":1">''Anarkio'': stato de malordo pro foresto aŭ ne-rekono de aŭtoritato aŭ aliaj regantaj sistemoj</ref>", uzante erarojn, bruon, sonan efikon en sia spontanea kreado por demonstri la hierarkion kaj hegemonian potencon de institucioj kaj kodigitaj normoj, kiuj kontrolas nin<ref>(angla) [https://www.youtube.com/watch?v=Mnx4HKQRYd0&t=45s Mithu Sen - Conceptual Artist], YouTube</ref>. <big>"''Lingvo, kiam kompromitita, kaj parolo kiam parodiita portas la minacon de la Aliulo. Kiel ribelema subjekto kiu histrione eligas sensencaĵon per ne-lingvo, mia intenco estas elvoki ankaŭ ĉi tiujn aliigitajn identecojn: ĉu kiel aliaj seksoj, kiel aliaj etnoj kaj kulturoj, kiel aliaj ene de "unu lingvo''".</big> <nowiki>----</nowiki> Mithu Sen, 2023 ==== mOTHER I SPELL YOU WRONG ==== La artverko mOTHER I SPELL YOU WRONG (2023) malfermas novan vojon esplori lingvon kaj vidan arton. La statuso de eksterulo de Sen kaj ŝia "lingva anarkio<ref name=":1" />" proponas novajn perspektivojn, kiuj defias la dominacon de la angla lingvo. En tiu ĉi veko Sen pridemandas la rilaton al la angla, kiun ŝi konsideras esti komuna lingvo de multaj koloniigitaj homoj, kiuj estas devigitaj uzi la "anglan komunikilon" por komuniki kaj kiel markilo de socia statuso kaj moviĝeblo . ==== ''How to be a SUCKcessful artist'' ==== How to be a SUCKcessful artist (2019) estas mallonga, satira videoprezentado kiu troigas la dominajn kulturajn tendencojn de la anglalingva arta mondo, en kiu ŝi prezentas nelegeblecon kaj nedeĉifreblan komunikadon. Anstataŭ uzi establitajn ''[[Lingvafrankao|lingua franca]]'' lingvojn, Sen inventas nekodigitajn, spontaneajn "''lingual anarchy''" kaj "''non-language''", rezultante en nekompreneblan inventitan lingvaĵon kiu ludeme malstabiligas la agordon de [[Denaska parolanto|denaskaj]] kaj ne-denaskaj parolantoj, tiele kreante sperton de nekompreno, kiu interrompas la normojn de lingva komunikado kaj defias la ''[[status quo]]'' inter la parolantoj. Farante tion, ŝi ankaŭ rifuzas lasi la anglan lingvon agi kiel la sola, elita komunikilo kaj scioproduktilo<ref name=":0" />. ==== Mi estas Ol Chiki ==== En la arta projekto "''Dong ol chiki''"<ref name=":2">(en) Sandip Roy, ''[https://www.kalw.org/podcast/sandip-roys-dispatches-from-kolkata/2024-12-11/i-am-ol-chiki I Am Ol Chiki]'', KAWL, la 11-an de decembro 2024. Alirdato: la 5-an de junio 2026.</ref> (''Mi estas Ol Chiki)'', Mithu Sen enkondukas la Ol Chiki-skribon (ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ), tio estas la alfabeto por la [[santala lingvo]], en la pejzaĝon de Santala vilaĝo (proksime de [[Bolpur]], [[Shantiniketan|Santiniketan]]) kiel maniero reakiri, reaserti lingvan kaj kulturan identecon en mondo kie lingva nevideblo fariĝis silenta formo de forviŝo el la memoro. Kiam identeco kaj lingvo ne videblas ili silente malaperas <ref>(en) ''[https://mithusen.com/projects/i-am-ol-chiki/ I am Ol Chiki]'', </ref>. La inter 7 kaj 8 milionoj da Santaloj parolas la santalan, kaj ili estas unu el la plej malnovaj indiĝenaj triboj de Barato. La "Ol Chiki-skribo, estis skribita en [[Bengala lingvo|bengala]], [[Latina alfabeto|latina]] aŭ aliaj skribsistemoj. [[Dosiero:Ol Chiki.svg|eta|Ol Chiki aŭ la skribo-sistemo por la [[santala lingvo]].La formoj de la literoj ne estas arbitraj, sed reflektas la nomojn de la literoj, kiuj estas kutime la nomoj de objektoj aŭ agoj reprezentantaj konvenciigitan formon en la bilda formo de la signoj.]] ==== La santala skribo Ol Chiki ==== Car ne ĉiuj sonoj de la santala lingvo povas esti kaptitaj per aliaj skribsistemoj (interalie la angla, latina,sed ankaŭ hindaj skribboj, ĉar al la hindaj skriboj mankas maniero indiki gravajn trajtojn de la santala prononco kiuj povas esti pli facile reprezentitaj en la latina alfabeto per la uzo de diakritaj signoj), santala akademiulo nomita Raghunath Murmu inventis la skribon Ol Chiki en [[1925]]. Tiu ĉi 100-jaraĝa skribo estas milojn da jaroj malnova, sed nuntempe tre malmultaj santaloj scias legi la skribon. Pentrante ĝin sur la muroj de domoj, Sen esperas helpi ilin reakiri sian propran skribon kaj eviti kulturan perdon<ref name=":2" />. == Honoro == Sen estis la unua artistino al kiu oni aljuĝis la Premion Skoda en 2010 por barata nuntempa arto. En 2015, ŝi ankaŭ gajnis la Premion ''Prudential Eye'' por la plej bona emerĝanta artisto uzanta desegnadon. == Ekspozicioj == Sen ekspoziciis tra la tuta mondo. Jen elekto el la multaj ekspozicioj. === Solaj ekspozicioj (elekto) === * ''<nowiki/>'UnMYthU'' | Kromproduktoj de dudek jaroj da agado', Chemould, Mumbajo, 2018 * ''Mit i sny'' (Mito kaj Revoj), Urba Galerio Arsenal, Poznano, Pollando 2018. * ''A ° V oid'', Galerio Krinzinger, Vieno, 2014 * ''In Transit'', Espace Louis Vuitton, Tajpeo, Tajvano, 2011 * ''Nothing Lost in Translation'' (Nenio perdita en traduko), Nature Morte, Berlino 2010 * ''Unbelongings'' (Neapartenaĵoj), Machintosh Gallery, Glasgovo, Skotlando, 2001 === Solaj Prezentoj / Projektoj === * 100 (Un)Silent Ways (100 (Ne)silentaj Vojoj), Forumo de Parolantoj, Arta Foiro de Barato, Nov-Delhio, 2019 * ''UNhome in City IF Angels'', 18th Streets Art Center Los Angeles, Usono, 2017 * ''Tongue that won't stop wounding'' (Lingvo kiu ne ĉesos vundi), Post Noktomezo, [[Kvinza Muzeo de Arto|Queens Museum]], Novjorko * ''I have only one language; it is not mine'' (Mi havas nur unu lingvon; ĝi ne estas mia), Kochi-Muziris Biennale, Kochi, 2014. == Vidu ankaŭ == (en) [https://mithusen.com/# Oficiala retejo de Mithu Sen] == Eksteraj ligiloj == (angla) [https://www.youtube.com/watch?v=Mnx4HKQRYd0&t=45s Mithu Sen - Conceptual Artist], YouTube == Plia legado == * ''UnMyth'', ''Works and Worlds of Mithu Sen'' (monografio), Red. Irina Aristarkhova,364 paĝoj, 2024, <nowiki>ISBN 9789394501874</nowiki> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tekst-arto]] [[Kategorio:Koncepta arto]] 0ze9u57bml06r2ypdjynnuvtwcytq0g 0 946704 9488295 9416020 2026-10-04T19:33:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Walter Richard SICKERT''' (naskiĝis la 31-an de majo 1860 en [[Munkeno]], [[Reĝlando Bavario]] - mortis la 22-an de januaro 1942 en [[Bath]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estis german-naskita brita pentristo kaj gravuristo, kiu estis membro de la Camden Town Grupo de [[Post-impresionismo|Postimpresionismaj]] artistoj en [[Londono]] de la frua 20-a jarcento. Li estis grava influo sur klare britaj stiloj de avangarda arto en la meza kaj malfrua 20-a jarcento. Sickert estis [[kosmopolito]] kaj ekscentrulo, kiu ofte preferis ordinarajn homojn kaj urbajn scenojn kiel siajn temojn. Lia verkaro inkluzivas portretojn de konataj personecoj kaj bildojn derivitajn de gazetaraj fotoj. Li estas konsiderata grava figuro en la transiro de [[Impresionismo]] al [[Modernismo]] . Jardekojn post lia morto, pluraj aŭtoroj kaj esploristoj teoriadis, ke Sickert eble estis la London-bazita [[seria murdisto]] [[Joĉjo la Buĉisto]], sed la aserto estis plejparte malakceptita. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:HelenCarte1885.jpg|''La portempa direktoro aŭ provludo: La fino de la akto'', (portreto de Helen Carte), {{Ĉirkaŭ|1885}} Dosiero:La_Giuseppina,_the_Ring,_by_Walter_Sickert.jpg|''La Giuseppina, la ringo'' (1903-1905) Dosiero:The_Basket_Shop,_Rue_St_Jean,_Dieppe_-_Walter_Richard_Sickert_-_ABDAG000288.jpg|''La Korbbutiko, Strato Sankta Johano, Dieppe'' ({{Ĉirkaŭ|1911–1912}}), Aberdeen-Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj Dosiero:Sickert,_Ennui.jpg|''Enuo'' (1914), Tate Britain Dosiero:Sodales_Mr_Steer_and_Mr_Sickert.jpg|[[Henry Tonks]]: ''Sodales: S-ro Steer kaj S-ro Sickert'', 1930 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|1508320}} * [http://www.tate.org.uk/art/artists/walter-richard-sickert-1941 Tate biography and gallery] * [https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-britain/walter-sickert TATE BRITAIN EXHIBITION: WALTER SICKERT, 28 April – 18 September 2022] [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v44/n16/tom-crewe/real-busters Crewe, Tom, "Real Busters"] * [https://www.petitpalais.paris.fr/en/expositions/walter-sickert Walter Sickert: Painting and transgressing, Petit Palais, Paris, 14 October 2022 to 29 January 2023] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "La Petit Palais kunlaboris kun la Tate Britain por prezenti la plej unuan gravan retrospektivon en Francio dediĉitan al la angla pentristo Walter Sickert". Recenzo: [https://newcriterion.com/blogs/dispatch/man-of-masks-shadows-13031 Platzer, David, "Man of masks & shadows", ''The New Criterion'', January 26, 2023.] * [https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-britain/degas-sickert-and-toulouse-lautrec TATE BRITAIN EXHIBITION: DEGAS, SICKERT AND TOULOUSE-LAUTREC, LONDON AND PARIS 1870–1910. 5 OCTOBER 2005 – 15 JANUARY 2006] At The Phillips Collection, Washington, D.C. 18 February — 14 May 2006. * [https://www.liverpoolmuseums.org.uk/whatson/walker-art-gallery/exhibition/sickert-life-art Sickert: A Life in Art, 18 Sep 2021—27 Feb 2022, Walker Art Gallery, National Museums Liverpool.] * [http://fortnightlyreview.co.uk/2017/10/post-impressionists/ "Post-Impressionists"], Walter Sickert's review in ''[[Fortnightly Review|The Fortnightly Review]]'' of the "[[Édouard Manet|Manet]] and the [[Post-impresionismo|Post-Impressionists]]" exhibition at the Grafton Galleries, 1910. {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sickert, Walter}} [[Kategorio:Homoj de la Viktoria epoko]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 1g9ubkk137zu8hvz4x43q6hl05h5j6f 0 950211 9488380 9482961 2026-10-05T00:57:53Z Eternanpacon 235392 9488380 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko|nomo=Pacparko Nagasaki |propra nomo= 長崎市平和公園 |bildo= Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg |priskribo de bildo=Statuo Deziranta-Pacon |lando = Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki |Estiĝo= la 1-a de aŭgusto 1950 |Poŝtkodo=852-8118 |Koordinatoj=32° 46′ 31″ N, 129° 51′ 52″ E |Retpaĝo=[https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 長崎市平和公園]}} '''Pacparko Nagasaki''' estas urba parko en [[Nagasako|Nagasaki]] de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki] por pripreĝi pacon. Ĝi situas en ĉirkaŭejo de la eksplodcentro "[[Ground Zero]] (grundo nulo)" de la faligita Atombombo al Nagasaki (la 9-an de aŭgusto 1945). La parko konsistas ĉefe el 3 zonoj (plus 2), en kiuj multaj monumentoj kaj establejoj staras. - [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pacparko_Nagasaki&stable=0#Mapo_de_Pacparko_Nagasaki Mapo de Pacparko Nagasaki] - == 1. Zono por Deziri = Kvartalo de "Statuo Deziranta-Pacon"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6808.html 願いのゾーン 祈念像地区]) (urba retejo) * Statuo Deziranta-Pacon ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%83%8F 平和祈念像]) [[Dosiero:Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg|maldekstre|eta|Statuo Deziranta-Pacon ]] La Statuo estas kreita de skulptisto KITAMURA Seibo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%97%E6%9D%91%E8%A5%BF%E6%9C%9B 北村西望]). La statuo simbolas "La Amo de [[Dio]]"-n kaj "Favoro kaj Kompato de [[Budho]]"-n. La ĉielen-streĉita dekstra mano esprimas minacon de Atombombo, kaj la horizonten-streĉita maldekstra mano esprimas Pacon, kaj la iomete fermitaj okuloj pripreĝas savon de la Viktimaj Animoj. Ĉiujare la 9-an de aŭgusto, antaŭ la Statuo okazas "Ceremonio por Deziri Pacon kaj por la Animoj de Viktimoj pro Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E7%8A%A0%E7%89%B2%E8%80%85%E6%85%B0%E9%9C%8A%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%BC%8F%E5%85%B8 長崎原爆犠牲者慰霊平和祈念式典])". * Paro da turoj de Orizuru(papergruo) [[File:Peace_Park_of_Nagasaki_11.JPG|dekstre|200px|eta|Turo-Orizuru (papergruo)]] Paro da turoj staras apdu "Statuo Deziranta-Pacon". Sub la turoj multaj [[Mil_gruoj|Milgruoj]] enkolektiĝas. [[Orizuru]] estas fama kiel [[Pacsimbolo]], pro tio popoloj dediĉas ĝin esperante pacon. (fotoj de Turoj-Orizuru / [https://www.photo-ac.com/main/search?q=%E6%8A%98%E3%82%8A%E9%B6%B4%E3%81%AE%E5%A1%94&qt=&qid=&creator=&ngcreator=&nq=&srt=dlrank&orientation=all&sizesec=all&color=all&model_count=-1&age=all&mdlrlrsec=all&sl=ja&utm_source=tag ACworks]) * Paca Fontano [[Dosiero: Nagasaki Fountain of Peace.jpg|maldekstre|eta|Paca Fontano]] La Fontano establiĝis por "Konsoli la Atombombitojn", kiuj serĉadis akvon sub la fajrego tra Atombombita Nagasaki. * Monumentoj Donacitaj de Eksterlandoj kiel Simbolo de Internacia Paco / Ĉirkaŭ la Fontano staras multaj monumentoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92#%E4%B8%96%E7%95%8C%E5%B9%B3%E5%92%8C%E3%82%B7%E3%83%B3%E3%83%9C%E3%83%AB%E3%82%BE%E3%83%BC%E3%83%B3 世界平和シンボルゾーン]). * Sonorilo de Nagasaki [[File:Water ceremony in peace park - panoramio.jpg|dekstre|200px|eta|Sonorilo de Nagasaki]] La Sonorilo establiĝis por konsoli "Atombombitajn Mortintojn", kiuj estis laborantaj en municiaj fabrikoj, en kiuj ankaŭ junaj geknaboj estis laborantaj. * "Muropartoj de Atombombita Karcero" troviĝas ĉirkau "Zono por Deziri ". ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%88%91%E5%8B%99%E6%89%80%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E5%88%91%E5%8B%99%E6%94%AF%E6%89%80%E8%B7%A1 長崎刑務所浦上刑務支所跡]). * Urba Preĝhalo por "Funebri Neidentiĝintajn Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki" ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]) / La halo tenadas ostojn de "Neidentiĝintaj Pereintoj". Kaj tenadas ankaŭ ostojn, kies nomo identiĝas sed ne troviĝas familiano, kiu povos akcepti ĝin. La halo serĉadas tiujn familianojn. == 2. Zono por Preĝi = Eksplodcentra Kvartalo== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]) (urba retejo) * Ground Zero (grundo nulo) [[Dosiero:NagasakiHypocentre.jpg|maldekstre|500px|eta|Ground Zero (grundo nulo)]] La Grundo estas la Eksplodcentro de la faligita Atombombo. La centra Turo estas Memoriga-Monumento por la eksplodo, kaj antaŭ ĝi instaliĝis Oferada Skatolo enmetita elektronika matrikulo de mortintaj Atombombitoj. Al la matrikulo ankaŭ nun daŭre aldoniĝas la nomoj de Atombombitoj kiuj mortis en postaj tagoj. La originalan matrikulon konservas "Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki" (ĝi staras en "Zono por Lerni"). Kaj dekstra Turo estas muroparto de Atombombita malnova templo de "Katedralo Urakami" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%AB%E3%83%88%E3%83%AA%E3%83%83%E3%82%AF%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E6%95%99%E4%BC%9A カトリック浦上教会]). * Monumento por funebri viktimojn de "Perforte Laborigitaj Koreanoj" fare de la Atombombado al Nagasaki, kaj ankaŭ la familianojn. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2036.html 長崎原爆朝鮮人犠牲者追悼碑]). * Monumento por "Funebri Alilandana-Milit-Viktimo-jn", kaj por "Tutaboli Nuklea-Armilo-jn", kaj por "Sen-Homara-Milito". ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2031.html 外国人戦争犠牲者追悼核廃絶人類不戦碑]). == 3. Zono por Lerni = Kvartalo de "Muzeo Nagasaki por Atombombo"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])(urba retejo) * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] [[Dosiero:Nagasakigenbaku.jpg|maldekstre|eta|Muzeo Nagasaki por Atombombo]] La muzeo estas urba muzeo de Nagasaki, kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al Atombombado al Nagasaki. * Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]) / La subteraĵo estas "Dokumentad-Centro por Historio kaj Folkloro de Nagasaki" ([https://nabmuseum.jp/heiwa/rekishi/ 長崎市歴史民俗資料館]). * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]) / La halo establiĝis por funebri ĉiujn pereintojn. === ''4. Zono por Sporto''=== Basbalo, Rugbeo, Futbalo, Naĝado. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2018.html スポーツのゾーン] - urba retejo) === ''5. Zono de Placo''=== Atletikejo, Tenisejo, Softbalejo, Arkpafadejo. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2017.html 広場のゾーン] - urba retejo) En la parko troviĝas aliaj tre multaj monumentoj == Mapo de Pacparko Nagasaki == [[File:MAPO PACPARKO.jpg|dekstre|500px|eta||]] [[Pacparko_Nagasaki#1._Zono_por_Deziri_=_Kvartalo_de_"Statuo_Deziranta-Pacon"|1. Zono por Deziri]] [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|2. Zono por Preĝi]] [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni_=_Kvartalo_de_"Muzeo_Nagasaki_por_Atombombo"|3. Zono por Lerni]] == Referencoj == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92# 長崎市平和公園] - Wikipedia). * oficiala retejo : Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園-長崎市]). * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] - Vikipedio. * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]). * [[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio. *Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]). *Urba Preĝhalo por Funebri Neidentiĝintaj-Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]). * [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio. [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Parkoj en Japanio]] d2bm8limm6elwwfye792qsixbz3l1yd 9488384 9488380 2026-10-05T01:31:02Z Eternanpacon 235392 9488384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko|nomo=Pacparko Nagasaki |propra nomo= 長崎市平和公園 |bildo= Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg |priskribo de bildo=Statuo Deziranta-Pacon |lando = Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki |Estiĝo= la 1-a de aŭgusto 1950 |Poŝtkodo=852-8118 |Koordinatoj=32° 46′ 31″ N, 129° 51′ 52″ E |Retpaĝo=[https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 長崎市平和公園]}} '''Pacparko Nagasaki''' estas urba parko en [[Nagasako|Nagasaki]] de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki] por pripreĝi pacon. Ĝi situas en ĉirkaŭejo de la eksplodcentro "[[Ground Zero]] (grundo nulo)" de la faligita Atombombo al Nagasaki (la 9-an de aŭgusto 1945). La parko konsistas ĉefe el 3 zonoj (plus 2), en kiuj multaj monumentoj kaj establejoj staras. - [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pacparko_Nagasaki&stable=0#Mapo_de_Pacparko_Nagasaki Mapo de Pacparko Nagasaki] - == 1. Zono por Deziri = Kvartalo de "Statuo Deziranta-Pacon"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6808.html 願いのゾーン 祈念像地区]) (urba retejo) * Statuo Deziranta-Pacon ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%83%8F 平和祈念像]) [[Dosiero:Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg|maldekstre|eta|Statuo Deziranta-Pacon ]] La Statuo estas kreita de skulptisto KITAMURA Seibo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%97%E6%9D%91%E8%A5%BF%E6%9C%9B 北村西望]). La statuo simbolas "La Amo de [[Dio]]"-n kaj "Favoro kaj Kompato de [[Budho]]"-n. La ĉielen-streĉita dekstra mano esprimas minacon de Atombombo, kaj la horizonten-streĉita maldekstra mano esprimas Pacon, kaj la iomete fermitaj okuloj pripreĝas savon de la Viktimaj Animoj. Ĉiujare la 9-an de aŭgusto, antaŭ la Statuo okazas "Ceremonio por Deziri Pacon kaj por la Animoj de Viktimoj pro Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E7%8A%A0%E7%89%B2%E8%80%85%E6%85%B0%E9%9C%8A%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%BC%8F%E5%85%B8 長崎原爆犠牲者慰霊平和祈念式典])". * Paro da turoj de Orizuru(papergruo) [[File:Peace_Park_of_Nagasaki_11.JPG|dekstre|200px|eta|Turo-Orizuru (papergruo)]] Paro da turoj staras apdu "Statuo Deziranta-Pacon". Sub la turoj multaj [[Mil_gruoj|Milgruoj]] enkolektiĝas. [[Orizuru]] estas fama kiel [[Pacsimbolo]], pro tio popoloj dediĉas ĝin esperante pacon. (fotoj de Turoj-Orizuru / [https://www.photo-ac.com/main/search?q=%E6%8A%98%E3%82%8A%E9%B6%B4%E3%81%AE%E5%A1%94&qt=&qid=&creator=&ngcreator=&nq=&srt=dlrank&orientation=all&sizesec=all&color=all&model_count=-1&age=all&mdlrlrsec=all&sl=ja&utm_source=tag ACworks]) * Paca Fontano [[Dosiero: Nagasaki Fountain of Peace.jpg|maldekstre|eta|Paca Fontano]] La Fontano establiĝis por "Konsoli la Atombombitojn", kiuj serĉadis akvon sub la fajrego tra Atombombita Nagasaki. * Monumentoj Donacitaj de Eksterlandoj kiel Simbolo de Internacia Paco / Ĉirkaŭ la Fontano staras multaj monumentoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92#%E4%B8%96%E7%95%8C%E5%B9%B3%E5%92%8C%E3%82%B7%E3%83%B3%E3%83%9C%E3%83%AB%E3%82%BE%E3%83%BC%E3%83%B3 世界平和シンボルゾーン]). * Sonorilo de Nagasaki [[File:Water ceremony in peace park - panoramio.jpg|dekstre|200px|eta|Sonorilo de Nagasaki]] La Sonorilo establiĝis por konsoli "Atombombitajn Mortintojn", kiuj estis laborantaj en municiaj fabrikoj, en kiuj ankaŭ junaj geknaboj estis laborantaj. * "Muropartoj de Atombombita Karcero" troviĝas ĉirkau "Zono por Deziri ". ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%88%91%E5%8B%99%E6%89%80%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E5%88%91%E5%8B%99%E6%94%AF%E6%89%80%E8%B7%A1 長崎刑務所浦上刑務支所跡]). * Urba Preĝhalo por "Funebri Neidentiĝintajn Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki" ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]) / La halo tenadas ostojn de "Neidentiĝintaj Pereintoj". Kaj tenadas ankaŭ ostojn, kies nomo identiĝas sed ne troviĝas familiano, kiu povos akcepti ĝin. La halo serĉadas tiujn familianojn. == 2. Zono por Preĝi = Eksplodcentra Kvartalo== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]) (urba retejo) * Ground Zero (grundo nulo) [[Dosiero:NagasakiHypocentre.jpg|maldekstre|500px|eta|Ground Zero (grundo nulo)]] La Grundo estas la Eksplodcentro de la faligita Atombombo. La centra Turo estas Memoriga-Monumento por la eksplodo, kaj antaŭ ĝi instaliĝis Oferada Skatolo enmetita elektronika matrikulo de mortintaj Atombombitoj. Al la matrikulo ankaŭ nun daŭre aldoniĝas la nomoj de Atombombitoj kiuj mortis en postaj tagoj. La originalan matrikulon konservas "Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki" (ĝi staras en "Zono por Lerni"). Kaj dekstra Turo estas muroparto de Atombombita malnova templo de "Katedralo Urakami" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%AB%E3%83%88%E3%83%AA%E3%83%83%E3%82%AF%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E6%95%99%E4%BC%9A カトリック浦上教会]). * Monumento por funebri viktimojn de "Perforte Laborigitaj Koreanoj" fare de la Atombombado al Nagasaki, kaj ankaŭ la familianojn. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2036.html 長崎原爆朝鮮人犠牲者追悼碑]). * Monumento por "Funebri Alilandana-Milit-Viktimo-jn", kaj por "Tutaboli Nuklea-Armilo-jn", kaj por "Sen-Homara-Milito". ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2031.html 外国人戦争犠牲者追悼核廃絶人類不戦碑]). == 3. Zono por Lerni = Kvartalo de "Muzeo Nagasaki por Atombombo"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])(urba retejo) * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] [[Dosiero:Nagasakigenbaku.jpg|maldekstre|eta|Muzeo Nagasaki por Atombombo]] La muzeo estas urba muzeo de Nagasaki, kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al Atombombado al Nagasaki. * Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]) / La subteraĵo estas "Dokumentad-Centro por Historio kaj Folkloro de Nagasaki" ([https://nabmuseum.jp/heiwa/rekishi/ 長崎市歴史民俗資料館]). * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]) / La halo establiĝis por funebri ĉiujn pereintojn. === ''4. Zono por Sporto''=== Basbalo, Rugbeo, Futbalo, Naĝado. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2018.html スポーツのゾーン] - urba retejo) === ''5. Zono de Placo''=== Atletikejo, Tenisejo, Softbalejo, Arkpafadejo. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2017.html 広場のゾーン] - urba retejo) En la parko troviĝas aliaj tre multaj monumentoj == Mapo de Pacparko Nagasaki == [[Dosiero:NAGASAKI-PACPARKO.jpeg|dekstre|500px|eta||]] [[Pacparko_Nagasaki#1._Zono_por_Deziri_=_Kvartalo_de_"Statuo_Deziranta-Pacon"|1. Zono por Deziri]] [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|2. Zono por Preĝi]] [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni_=_Kvartalo_de_"Muzeo_Nagasaki_por_Atombombo"|3. Zono por Lerni]] == Referencoj == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92# 長崎市平和公園] - Wikipedia). * oficiala retejo : Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園-長崎市]). * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] - Vikipedio. * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]). * [[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio. *Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]). *Urba Preĝhalo por Funebri Neidentiĝintaj-Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]). * [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio. [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Parkoj en Japanio]] eool8k9myljijubpdqzz6mxcjl8tbsn 0 953112 9488381 9480342 2026-10-05T01:08:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488381 wikitext text/x-wiki '''Zughafen''' estas kulturcentro en la iama varstacidomo de [[Erfurto]] (Germanujo); konkrete temas pri antaŭa administrada ejo de [[Deutsche Bahn]] (DB) kiu lupreneblas fare de kreivuloj. == Historio == [[File:Das Hauptgebäude des Zughafens (2020).webp|thumb|la ĉefa ejo de ''Zughafen'' (Erfurto, 2020)]] Fondis ''Zughafen'' en 2002 la erfurtaj muzikistoj [[Clueso]] (Thomas Hübner), [[Norman Sinn]] kaj Andie Weiskop (manaĝero de Clueso), por havigi bonan muzikstudion. Tiutempe estiĝis vizio de porartista retofaro je energiplena loko.<ref>[https://www.zughafen.de/zughafen-2/geschichte/ "Geschichte"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201117012523/https://www.zughafen.de/zughafen-2/geschichte/ |date=2020-11-17 }} - ĉe: ''zughafen.de''</ref> Aliaj artistoj utiligantaj ĉi-lokon estis ekz. [[Ryo Takeda]], [[Jan Roth]], [[Martin Kohlstedt]], [[Sascha Stiehler]], [[Antonio Lucaciu]] kaj [[STÜBAphilharmonie]]. En la 6.12.2011 okazis je ''Zughafen'' la dua prezentiĝo de Clueso ene de la okazigserio ''Telekom Street Gigs''. En septembro 2015 Clueso deklaris la volon forlasi kaj sian erfurtan bandon kaj la eventejon ''Zughafen''. <ref>[https://www.lvz.de/Kultur/News/Das-Ende-der-Guten-Musik-Erfurter-Kuenstler-Clueso-und-Band-trennen-sich "Das Ende der 'Guten Musik' – Erfurter Künstler Clueso und Band trennen sich"] - ĉe: ''Leipziger Volkszeitung,'' 7.9.2015</ref> Sekve evoluis nova uzokoncepto. Jam en 2013 okazis tie [[pulbazaro]] ''Hafenmarkt'' kio iĝis ĉiujara konstantaĵo. En majo 2016 oni donis al junaj rifuĝintoj kaj erfurtanoj la eblon de interŝanĝado sub la titolo ''Markt der Möglichkeiten''.<ref>[https://www.thueringer-allgemeine.de/leben/land-und-leute/article221760907/Markt-der-Moeglichkeiten-fuer-junge-Fluechtlinge-im-Zughafen.html "Markt der Möglichkeiten für junge Flüchtlinge im Zughafen"] - ĉe: ''Thüringer Allgemeine,'' 23.5.2016.</ref> Samjare fondiĝis la kulturapoga societo ''Netzwerk Kulturbahnhof e.V.''. En 2017 okazis unuafoje festivalo de [[strata manĝo]]. Tiutempe ''Zughafen'' havis ĉ. 25 luprenantoj (muzikistoj, artistoj kiel [[Marc Jung]], la bierfarejo ''Heimathafen'', reklamaj kaj porartistaj agentejoj ktp.). Iama vara halo (900m² granda) estas utiligata por koncertoj kaj laŭbezonaj eventoj: ĝi ankaŭ povas lupreniĝi de privatuloj. En la 9.10.2017 fondiĝis la societo k.r.l. ''Zughafen Kulturbahnhof GmbH'' kun Andie Welskop kiel afergvidanto.<ref>Handelsregister B, Amtsgericht Jena; kronologio pri registra n-ro 513873 (el: ''handelsregister.de)</ref> kiu funkcias kiel kontraktopartnero de DB kiam temas pri luprenado. De 2023 ekzistas la tradicio de okazigi ĉiujaran bierfeston ''Flanieren mit Bieren'' kun partopreno de ĉ. 20 bierfarejoj.<ref>[https://www.antennethueringen.de/p/flanieren-mit-bieren-2025-1uhFadJMSX5K1A5UnIHiUw "Flanieren mit Bieren 2025"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250522062047/https://www.antennethueringen.de/p/flanieren-mit-bieren-2025-1uhFadJMSX5K1A5UnIHiUw |date=2025-05-22 }} - ĉe: ''antennethueringen.de,'' 24.4.2025</ref> En 2012 la municipo Erfurto aljuĝis kluturpremion al ĝi (Kulturpreis der Stadt Erfurt). == Eksteraj ligiloj == * [https://zughafen.de hejmpaĝo] == Notoj == <references /> [[Kategorio:Kulturdomoj en Erfurto]] [[Kategorio:Kunvenejoj]] {{kursiva titolo}} hpq6pdgrxak5h5j5rzmp1hbinbp1hx2 0 953939 9488409 9481052 2026-10-05T04:13:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9488409 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} La '''Ĉeŝira kato''' ({{L-en|Cheshire Cat}}, /ˈ tʃ ɛ ʃ ər, - ɪər /) <ref>[http://www.dictionary.com/browse/cheshire "Cheshire"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180121000000/https://web.archive.org/web/20180121190206/http://www.dictionary.com/browse/cheshire |date=2018-01-21 }}. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''</ref> estas [[Fikcia rolulo|fikcia]] [[Hejma kato|kato]] popularigita de [[Lewis Carroll]] en ''[[La aventuroj de Alico en Mirlando]]''. Kvankam nun plej ofte uzata en kuntekstoj rilataj ''al Alice'', la asocio de "Cheshire-kato" kun ridetado datas de antaŭ la libro de 1865. Li estas konata pro sia karakteriza maliceta [[rideto]]. Li transcendis la kuntekston de literaturo kaj implikiĝis en popola kulturo, aperante en diversaj formoj de amaskomunikilaro, de politikaj bildstrioj ĝis televido, same kiel en transdisciplinaj studoj, de komerco ĝis scienco. Ofte li estas montrita en la kunteksto de persono aŭ ideo kiu estas intence konfuza aŭ enigma. Unu distingiga trajto de la ''Alico'' -stila Ĉeŝira kato estas la perioda laŭpaŝa malapero de ĝia korpo, lasante nur unu lastan videblan spuron: lian ikonecan rideton. == Aperoj == La kato estas unu el la plej famaj roluloj el la verko, malgraŭ aperado en nur du epizodoj: "Ĉe la domo de la [[Dukino]]" kaj "Ĉe [[Kroketo|la Kroketludo]]". La rolulo de la kato estas relative malfrua aldono al la verko: en la unua versio, nomita "Alice's Adventures Under Ground" (La aventuroj de Alico sub la tero), la kato ne aperas. Carroll aldonis sian rolon al la verko en la sekva versio, "Alice's Adventures in Wonderland" (La Aventuroj de Alico en Mirlando). La kato apartenas al la Dukino, sed estas sendependa kaj ligita al ŝi nur en sia unua apero, en la domo de la Dukino, kaj direkte al la fino de la kroketludo, kiam Alico atentigas, ke li apartenas al la Dukino kaj sugestas demandi ŝian opinion. Kato havas la kapablon malaperi kaj aperi laŭvole, subite aŭ iom post iom. Alico renkontas lin en [[Kuirejo|la kuirejo]] ĉe la domo de la Dukino. Post kiam Alico forlasas la domon, la kato aperas antaŭ ŝi en [[Arbaro|la arbaro]]. Lia korpo iom post iom malaperis kaj lia rideto restis ŝveba en la aero ĝis ankaŭ li fine malaperis. Alico diras, ke ŝi ofte vidis katon sen rideto, sed ŝi neniam vidis rideton sen kato. Jen unu el la plej konataj frazoj en la verko. En la kroketludo, la kapo de la kato kreiĝas, komencante per [[Rideto|lia rideto]], daŭrante per [[Okulo|liaj okuloj]] kaj finiĝante per [[Orelo|liaj oreloj]]. Kiam la Reĝino de Koroj volas detranĉi lian kapon, debato disvolviĝas pri ĉu eblas detranĉi kapon, kiu ne estas ligita al la korpo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Fikciaj katoj]] [[Kategorio:Fantastaj estaĵoj]] [[Kategorio:Alico en Mirlando]] [[Kategorio:Filmaj roluloj]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Disney-figuroj]] cigbv885dgwrx3b8ngj791xeztd6jwp 0 954108 9488392 9483002 2026-10-05T03:01:05Z Sergio 46486 /* Kelkaj gravaj modeloj de komputo */ +NAM 9488392 wikitext text/x-wiki En [[Matematika komputoscienco|teoria komputiko]], '''modelo de komputado''' estas [[formala sistemo]] ebliganta modeligi plenumon de [[algoritmo]]. La modeloj de komputado estas la bazo de teoria komputiko. Interalie: * en [[teorio de komputebleco]] ili permesas difini la nocion de [[komputebla funkcio]]; * en teorio pri [[komputa komplikeco]] ili difinas la tempon kaj la memoron necesajn por komputo; * la [[teorio de aŭtomatoj]] studas familion de modeloj de komputado, la aŭtomatojn, kiuj estas ofte malpli povumaj ol la [[Turing kompleteco|Turinge plenaj]] modeloj de komputeblo. == Kelkaj gravaj modeloj de komputo == * [[Maŝino de Turing]] * {{J|rekursia funkcio}} * [[Lambda-kalkulo|λ-kalkulo]] * [[Normaj algoritmoj Markovaj]] * [[Staka aŭtomato]] * [[Finia aŭtomato]] * [[Reĝistromaŝino]] * Reto de Petri == Bibliografio == * Maribel Fernández: Models of Computation, Londono, Springer Publishing, 2009 {{ISBN|978-1-84882-434-8}}. * Savage, John E.: Models Of Computation: Exploring the Power of Computing. Addison-Wesley, 1998. ISBN 978-0201895391. [[Kategorio:Rekursia teorio]] [[Kategorio:Komputaj modeloj]] 3hvtstcam7bbf9bio4jc4fto5mvhhvb 0 954111 9488450 9483556 2026-10-05T08:46:40Z Kani 670 9488450 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Emil und die Detektive''''' estas [[germanio|germana]] porinfana filmo el la jaro 2026-a reĝisorita de [[David Dietl]]. Ĝi relative akurate orientiĝas je la intrigo de la samnoma libro ''[[Emil kaj la detektivoj]]'' de [[Erich Kästner]] el la jaro 1929 sed ĝi okazas en nuntempa [[Berlino]]. == Intrigo == {{Intrigo}} La 12-jara Emil kaj sia patrino vivas post la morto de la patro en malriĉaj cirkonstancoj en la urbo [[Bernburg]]. Kiam la avino en Berlino fariĝas ĉiam pli helpbezonanta, oni aĉetu por ŝi veran saĝtelefonon – anstataŭ por Emil, kiu sentas sin malfavorata antaŭ siaj amikoj pro sia antikveca [[Nokia]]-poŝtelefono. Post tuborompo kaj akvego en la loĝdomo la patrino metas la filon sole sur la trajnon, por ke li alportu la monon al la avino. En la trajnkupeo de la [[interCityExpress|rapidegtrajno]], alia vojaĝanto ekvidas la monon, pro kio Emil sekure fiksas ĝin per la broĉo de sia patro en la jakpoŝo. La viro sukcesas endormigi Emil per manipulitaj dolĉaĵoj kaj ŝteli al li la monon. Kiam Emil revekiĝas iomete antaŭ la alveno, li malkovras la perdon kaj persekutas la ŝteliston en la [[Berlin Hauptbahnhof (stacidomo)|Berlina ĉefstacidomo]] ĝis en vagonon de la [[S-Bahn|urba fervojo]]. Lian mizeron rimarkas alia knabo nome Gustav kaj helpas al Emil. En la persekutado tra Berlino aliĝas pliaj samaĝuloj, kiuj baldaŭ formas batalforton el ses detektivoj. Ili persekutas la ŝteliston ĝis en lian luksan hotelon. Emil ree akiras sian monon, sed la krimulo kidnapas unu el la knabinoj kaj liberigas ŝin nur interŝanĝe por sia monujo. Kiam la situacio ŝajnas senespera, la detektivoj serĉas la solidarecon de aliaj berlinaj infanoj, aldonante [[QR-kodo]]n al la kampanjo ''Parole Emil'' kaj afiŝante ĝin en la tuta urbo. Intertempe la ŝtelisto prezentas dum evento antaŭ granda publiko nemoveblaĵojn, kies promesita malmultekosta vendo tamen baziĝas sur [[fraŭdo]]. La detektivoj penetras en la amaskomunikilan centron de la domo kaj avertas la publikon per la ĉambrega ekrano. La fripono fuĝas, sed ĉie renkontas grupojn da infanoj, kiuj kontraŭstaras lin kaj ĉirkaŭas lin. Al la ŝtelisto restas nur la vojo tra la ponto ''Friedrichsbrücke'' ĉe la [[Muzea Insulo de Berlino|Muzea Insulo]], kiu ĉi tie en kruta arko superpontas la riveron [[Spree]]. Sur la kulmino li vidas sin kontraŭa al tiom da infanoj kiom tiuj, kiuj jam ĉasadis lin kaj jam ne povas eskapi. Emil finfine ricevas oficialan laŭdon fare de la berlina polico kaj la avino ricevas sian monon, en ĉeesto de la patrino de Emil kiu intertempe venis Berlinon. {{Intrigofino}} [[File:Walter Trier Gustav 1931.jpg|thumb|Gustav prezentanta al Emil (kun la floroj) la aron da detektivoj; desegnis Walter Trier en 1931]] ==Roluloj== {{div col|2}} * Nicholas Jonah Peter: Emil ''Tischbein'' * Luise Heyer: panjo ''Tischbein'' * [[Merlin Sandmeyer]]: ŝtelisto ''Grundeis'' * Lara Toni Lüdders: hobidetektivino Pony Hütchen * Kilian Kasa: hobidetektivo Gustav * Ai Vy Bui: hobidetektivino Anh * Bela Louis Plass: hobidetektivino Dienstag * Camille Moltzen: hobidetektivo Jason * Ursula Werner: avinjo ''Tischbein'' * Danilo Kamperidis: Arman * Amy Mußul: policistino Müller * Yung Ngo: s-ro Nguyen * Anna Stieblich: s-ino Jacob * Timo Weisschnur: portisto {{div col end}} == Produktintoj == La filmon faras komune ''UFA Fiction'', ''Warner Bros. Film Productions Germany'' kaj ''UFA Mitte''. Premiero en Germanujo estis en la 24-a de septembro 2026. == Kritikoj == Michael Meyns laŭdas la filmon tiel: ''Dass sie die Metropole bis zum Klischee überzeichnen und bisweilen wie in einem touristischen Imagefilm inszenieren, lässt das Ergebnis gerade dadurch zu einer treffenden Porträtierung der Hauptstadt werden. Das kommt wiederum den Intentionen Kästners sehr nahe.<ref>[https://www.filmstarts.de/kritiken/1000034307/kritik.html Filmstarts.de] - Traduko: ''La filmistoj troigas la metropolon Berlin ĝis kliŝeo kaj foje prezentas ĝin kvazaŭ en turisma reklamfilmo: ĝuste pro tio kreas la rezulto trafan portretadon de la ĉefurbo. Tio siavice tre proksimas al la intencoj de Kästner.''</ref> == Eksteraj ligiloj == *[https://www.imdb.com/de/title/tt39381622/ informoj ĉe IMDb] * [https://www.filmportal.de/film/emil-und-die-detektive_289c7e6adb954b2c934cf6d421c110bc informoj ĉe ''filmportal.de''] * [https://www.warnerbros.de/de-de/filme/emil-und-die-detektive hejmpaĝo filma] == Notoj == <references /> [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Aperis en 2026]] [[Kategorio:Detektivaj filmoj]] [[Kategorio:Erich Kästner]] kllysuwjffs3cpqrvrkhygn2olg5v49 0 954119 9488453 9487637 2026-10-05T08:50:52Z Kani 670 9488453 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} '''Bombaja Leĝo pri Industriaj Rilatoj de 1946''' ({{lang-en|Bombay Industrial Relations Act, 1946}}; oficiala mallonga nomo — '''Bombaja Leĝo N-ro XI de 1947''', {{lang-en|Bombay Act No. XI of 1947}}; ofte renkontata kiel '''Bombaja Leĝo pri Industriaj Rilatoj de 1947''' — laŭ la jaro de ekvalidiĝo) — leĝdona akto adoptita en [[Brita Hindio]] por reguligi rilatojn inter dungantoj kaj dungitoj, krei mekanismojn por solvado de industriaj konfliktoj kaj difini la juran statuson de [[sindikato]]j en la provinco Bombajo. La leĝo ekvalidis la 15-an de aprilo 1947 kaj anstataŭigis la [[Bombajan Leĝon pri Industriaj Konfliktoj de 1938]]<ref name="natlex" />. == Antaŭkondiĉoj de la adopto == En la 1930-aj jaroj en la [[Bombaja Prezidanteco]] observiĝis kresko de la strika movado, kio instigis la koloniajn aŭtoritatojn ellabori leĝaron pri laborrilatoj. En 1938 estis adoptita la "Bombaja Leĝo pri Industriaj Konfliktoj" ({{lang-en|Bombay Industrial Disputes Act}}, BIDA), kiu unuafoje enkondukis mekanismojn de koncilio kaj arbitracio. Tamen en la postmilita periodo aperis bezono pri pli kompleksa reguligado, konsideranta la ŝanĝiĝintajn kondiĉojn de industria evoluo de la regiono. Post kiam la [[Hinda Nacia Kongreso]] venkis en la balotoj en Bombajo en 1937, demandoj pri laborrilatoj troviĝis en la centro de atento de la registaro. La nova leĝo devis, unuflanke, certigi pli efikan solvon de konfliktoj, kaj aliflanke — stimuli organizitan laboristan movadon ene de ŝtate kontrolataj strukturoj. == Ĉefaj dispozicioj == === Klasifiko de sindikatoj === La leĝo establis trinivelan sistemon de agnosko de [[sindikato]]j. Sindikato, kiu nombris ne malpli ol 15 % de la laboristoj de la branĉo kaj loka zono, povis esti registrita kiel "reprezenta sindikato" (''representative union''). Sindikatoj kun membreco de 5 % ĝis 15 % ricevis statuson de "kvalifikitaj" (''qualified unions''). Reprezenta sindikato posedis ekskluzivan rajton konduki [[kolektivaj intertraktadoj|kolektivajn intertraktadojn]] kaj subskribi interkonsentojn nome de ĉiuj laboristoj de la branĉo. Krome, la leĝo enkondukis kategorion de "aprobitaj sindikatoj" (''approved unions''), kiuj ricevis signifajn avantaĝojn kontraŭ devigo ne uzi strikon ĝis elĉerpo de ĉiuj leĝe antaŭviditaj proceduroj, inkluzive de arbitracio<ref name="natlex" />. === Laboraj tribunaloj kaj Industria Tribunalo === Unuafoje en Hindio la leĝo antaŭvidis la kreon de laboraj tribunaloj (''labour courts'') por ekzameni disputojn rilatajn al kontraŭleĝaj ŝanĝoj en laborkondiĉoj. La labortribunalo povis akcepti aferon por ekzameno pro propra iniciato, sen peto de la koncernataj partioj. Apelacioj kontraŭ decidoj de labortribunaloj estis prezentataj al la Industria Tribunalo (''Industrial Court'')<ref name="natlex" />. === Proceduro por ŝanĝo de laborkondiĉoj === Laŭ artikolo 42 de la leĝo, dunganto, kiu intencis enkonduki ŝanĝojn en "industria demando" (''industrial matter''), inkluzivita en la liston de industriaj demandoj (Schedule II), devis sciigi pri tio la reprezentantojn de la laboristoj en establita formo. Kopio de la sciigo estis sendita al la ĉefa koncilianto, la branĉa koncilianto, la registristo kaj la laborkontrolisto, kaj ankaŭ afiŝita en videbla loko en la entrepreno. La difino de "industria demando" ampleksis ĉiujn aspektojn de dungiteco, laboro, salajro, labortempo, privilegioj, rajtoj kaj devoj, same kiel de dungokondiĉoj<ref name="maharashtra" />. == Signifo kaj sekvoj == === Konsolidigo de la labora leĝaro === La leĝo nuligis tri antaŭe validajn normajn jurajn aktojn, kreante unuigitan juran reĝimon por solvado de industriaj disputoj en la regiono. Laŭ la enkonduko, la celo de la leĝo estis "reguligado de rilatoj inter dungantoj kaj laboristoj, certigado de solvado de industriaj disputoj kaj atingado de aliaj celoj"<ref name="natlex" />. === Jura kontrolo de konstitucieco === En 1953 la [[Supera Kortumo de Hindio]] ekzamenis la aferon ''Raja Kulkarni and Others v. The State of Bombay'', en kiu estis kontestata la konstitucieco de dispozicioj de la leĝo, kiuj establis 15-procentan sojlon de membreco por ricevi statuson de reprezenta sindikato. La kortumo konfirmis la konstituciecon de tiu klasifiko, indikante, ke ĝi baziĝas sur racia kriterio ligita al la celo certigi stabilecon de industriaj rilatoj<ref name="kanoon" />. La Supera Kortumo ankaŭ ekzamenis aferojn ligitajn al aplikado de la leĝo: en 1960 — la aferon ''Rashtriya Mill Mazdoor Sangh v. Apollo Mills'' pri kompenso pro provizora laborĉesigo<ref name="apollo" />, en 1961 — la aferon ''Prakash Cotton Mills v. State of Bombay'' pri la rilato de la leĝo al la [[Leĝo pri Industriaj Disputoj de 1947]] ({{lang-en|Industrial Disputes Act, 1947}})<ref name="prakash" />. === Influo al la sindikata movado === La leĝo firmigis la modelon de "ununura reprezenta sindikato", kio praktike kondukis al monopolio de la sindikato ligita al la Hinda Nacia Kongreso, [[Raŝtrija Mil Mazdur Sangh]] ({{lang-en|Rashtriya Mill Mazdoor Sangh}}, '''RMMS'''), en la teksa industrio de Bombajo<ref name="candland2004" /><ref name="chandavarkar2009" />. Tio faris laŭleĝajn strikojn preskaŭ neeblaj sen sankcio de RMMS kaj signife limigis la eblojn de alternativaj sindikatoj reprezenti la interesojn de la laboristoj<ref name="candland2004" />. === Striko de 1982 kaj dekadenco de la teksa industrio === Unu el la plej signifaj sekvoj de la jura modelo firmigita de la leĝo estis la [[Granda Bombaja Striko de Teksistoj]]. La 18-an de januaro 1982 ĉirkaŭ 250 mil laboristoj el pli ol 50 teksaj fabrikoj komencis senliman strikon sub gvidado de la sindikata gvidanto [[Datta Samant]]. Inter la postuloj de la laboristoj estis ne nur plialtigo de salajroj kaj gratifikoj, sed ankaŭ nuligo de la Bombaja Leĝo pri Industriaj Rilatoj, kiu, laŭ la opinio de la strikantoj, firmigis la monopolon de RMMS kaj malhelpis realan reprezentadon de la interesoj de la laboristoj<ref name="strike" />. La ŝtata registaro deklaris la strikon kontraŭleĝa surbaze de tio, ke la sindikato de Samant ne estis "reprezenta" en la senco de la leĝo, kaj rifuzis intertrakti kun iu ajn krom RMMS. La striko, daŭrinta pli ol jaron kaj formale neniam ĉesigita, finfine ne atingis la starigitajn celojn: neniu el la postuloj de la laboristoj estis plenumita<ref name="strike" />. La sekvoj por la teksa industrio de [[Mumbajo]] estis gravaj. La plej multaj el pli ol 80 fabrikoj en la centra parto de la urbo fermiĝis dum kaj post la striko. Pli ol 150 mil laboristoj restis sen laboro. La liberigitaj terenoj de la fabrikoj estis transdonitaj por loĝejaj kaj komercaj konstruaĵoj, kio signife ŝanĝis la aspekton de la centra parto de la urbo<ref name="strike" />. === Renomigo kaj posta sorto de la leĝo === Post la formado de la ŝtato [[Maharaŝtro]] en 1960, la leĝo daŭre validis sur ĝia teritorio. En 2012 la mallonga nomo de la leĝo estis ŝanĝita de "Bombay Industrial Relations Act, 1946" al "Maharashtra Industrial Relations Act" per la amendo Mah. 24 of 2012, kun retroaktiva efiko de la 1-a de majo 1960. Tiel, la jura konstruaĵo kreita en 1946 por reguligi laborrilatojn en kolonia Bombajo formale konserviĝis en la jura sistemo de Hindio dum pli ol ses jardekoj<ref name="maharashtra" />. En 2020 estis adoptita la Kodo pri Industriaj Rilatoj ({{lang-en|Industrial Relations Code, 2020}}), kiu konsolidigis tri ĉefajn centrajn leĝojn pri laboro: ''Trade Unions Act, 1926'', ''Industrial Employment (Standing Orders) Act, 1946'' kaj ''Industrial Disputes Act, 1947''. En 2026 estis adoptitaj amendoj al tiu kodo (''Industrial Relations Code (Amendment) Bill, 2026''), kiuj daŭrigis la procezon de harmoniigo de la labora leĝaro, kvankam la Bombaja Leĝo mem (en la redakcio de la ŝtato Maharaŝtro) formale restis valida kiel speciala regiona normiga jura akto<ref name="parliament" />. == Rolo en la evoluo de la labora juro de Hindio == La Bombaja Leĝo pri Industriaj Rilatoj de 1946 fariĝis unu el la unuaj kompleksaj regionaj leĝdonaj aktoj, kiuj metis la fundamentojn de instituciigita solvado de laboraj disputoj en sendependa Hindio. Male al pli fruaj koloniaj normoj, la leĝo ŝovis la fokuson de rekta administra subpremado de strikoj al kreado de formaligitaj proceduroj de koncilio kaj arbitracio, kio poste estis perceptita kiel modelo por aliaj ŝtatoj<ref name="mitchell2014" />. La enkonduko de la trinivela sistemo de agnosko de sindikatoj kreis juran precedenton por leĝdona firmigo de ekskluzivaj rajtoj de reprezentaj organizoj konduki kolektivajn intertraktadojn. Tiu jura konstruo influis la strukturon de industriaj rilatoj en la regiono, kvankam en akademiaj rondoj ĝi estis kritikata pro kreado de kondiĉoj por monopoligo de la sindikata movado kaj limigo de pluralismo<ref name="sundar2009" />. La leĝo ankaŭ montris la realigon de la federacia principo en la hinda [[labora juro]]. Malgraŭ la adopto sur la tutlanda nivelo de la [[Leĝo pri Industriaj Disputoj de 1947]], la dispozicioj de la Bombaja Leĝo daŭre validis kiel speciala regiona reguligado. Tio konfirmis la rajton de la registaroj de la ŝtatoj adapti la laboran leĝaron al lokaj ekonomiaj kondiĉoj<ref name="filatkina2015" />. Empiriaj esploroj indikas, ke la jura modelo firmigita de la leĝo kontribuis al malpliigo de la nombro de spontanaj strikoj, sed samtempe limigis la flekseblecon de la labormerkato en ŝlosilaj branĉoj de la industrio de Maharaŝtro<ref name="sundar2008" />. == Notoj == {{Notoj|refs= <ref name="natlex">{{Publikaĵo |tipo = elektronika rimedo |titolo = Bombay Industrial Relations Act, 1946 (Act No. XI of 1947) |eldono = NATLEX, International Labour Organization |ligilo = https://natlex.ilo.org/dyn/natlex2/r/natlex/fe/details?p3_isn=93736 |arkivo = https://web.archive.org/web/20230101000000/https://natlex.ilo.org/dyn/natlex2/r/natlex/fe/details?p3_isn=93736 |arkiva dato = 2026-09-18 |aliradato = 2026-09-18}}</ref> <ref name="maharashtra">{{Publikaĵo |tipo = elektronika rimedo |titolo = The Bombay Industrial Relations Act, 1946 (As modified upto 15th July 2006) |eldono = Government of Maharashtra, Law and Judiciary Department |ligilo = https://web.archive.org/web/20230101000000/http://lj.maharashtra.gov.in/Site/Upload/Acts/H-438%20Bombay%20Act%20No.%20XI%20of%201947.pdf |arkiva dato = 2026-09-18 |aliradato = 2026-09-18}}</ref> <ref name="kanoon">{{Publikaĵo |tipo = elektronika rimedo |titolo = Raja Kulkarni And Others vs The State Of Bombay |eldono = Indian Kanoon |jaro = 1953 |ligilo = https://indiankanoon.org/doc/1874251/ |arkivo = https://web.archive.org/web/20230101000000/https://indiankanoon.org/doc/1874251/ |arkiva dato = 2026-09-18 |aliradato = 2026-09-18}}</ref> <ref name="apollo">{{Publikaĵo |tipo = elektronika rimedo |titolo = The Rashtriya Mill Mazdoor Sangh, Parel, Bombay and Another v. The Apollo Mills Limited and Others |eldono = Indian Kanoon |jaro = 1960 |ligilo = https://indiankanoon.org/doc/473267/ |arkivo = https://web.archive.org/web/20230101000000/https://indiankanoon.org/doc/473267/ |arkiva dato = 2026-09-18 |aliradato = 2026-09-18}}</ref> <ref name="prakash">{{Publikaĵo |tipo = elektronika rimedo |titolo = The Prakash Cotton Mills (Private) Ltd. and Others vs The State of Bombay |eldono = Indian Kanoon |jaro = 1961 |ligilo = https://indiankanoon.org/doc/432842/ |arkivo = https://web.archive.org/web/20230101000000/https://indiankanoon.org/doc/432842/ |arkiva dato = 2026-09-18 |aliradato = 2026-09-18}}</ref> <ref name="strike">{{Publikaĵo |tipo = elektronika rimedo |aŭtoro = Khapre S. |titolo = Datta Samant: The trade unionist, whose rise and fall mirrored Mumbai mill workers’ lives |eldono = The Indian Express |jaro = 2023 |ligilo = https://indianexpress.com/article/political-pulse/datta-samant-the-trade-unionist-whose-rise-and-fall-mirrored-mumbai-mill-workers-lives-8867024/ |arkivo = https://web.archive.org/web/20230801000000/https://indianexpress.com/article/political-pulse/datta-samant-the-trade-unionist-whose-rise-and-fall-mirrored-mumbai-mill-workers-lives-8867024/ |arkiva dato = 2026-09-18 |aliradato = 2026-09-18}}</ref> <ref name="parliament">{{Publikaĵo |tipo = elektronika rimedo |titolo = The Industrial Relations Code (Amendment) Bill, 2026 |eldono = Sansad.in |ligilo = https://sansad.in/getFile/dms/fetch/e0df0992-60b1-4260-a6f5-2c51ea361a33 |arkivo = https://web.archive.org/web/20260215000000/https://sansad.in/getFile/dms/fetch/e0df0992-60b1-4260-a6f5-2c51ea361a33 |arkiva dato = 2026-09-18 |aliradato = 2026-09-18}}</ref> <ref name="mitchell2014">{{Publikaĵo |tipo = artikolo |lingvo = en |aŭtoro = Mitchell R., Mahy P., Gahan P. |titolo = The Evolution of Labour Law in India: An Overview and Commentary on Regulatory Objectives and Development |eldono = Asian Journal of Law and Society |jaro = 2014 |volumo = 1 |numero = 2 |paĝoj = 413—453 |ligilo = https://www.cambridge.org/core/journals/asian-journal-of-law-and-society/article/evolution-of-labour-law-in-india-an-overview-and-commentary-on-regulatory-objectives-and-development/88DF415AFF209853BED3A31310D0FAC4 |arkivo = https://web.archive.org/save/https://www.cambridge.org/core/journals/asian-journal-of-law-and-society/article/evolution-of-labour-law-in-india-an-overview-and-commentary-on-regulatory-objectives-and-development/88DF415AFF209853BED3A31310D0FAC4 |arkiva dato = 2026-09-18 |doi = 10.1017/als.2014.8}}</ref> <ref name="sundar2009">{{Publikaĵo |tipo = libro |lingvo = en |aŭtoro = Sundar K. R. Shyam |titolo = Current State and Evolution of Industrial Relations in Maharashtra |respondeculo = International Labour Organization |loko = Geneva |eldonejo = ILO |jaro = 2009 |isbn = 978-92-2-121889-3}}</ref> <ref name="filatkina2015">{{Publikaĵo |tipo = artikolo |lingvo = ru |aŭtoro = Филаткина И. Д., Филаткина М. Д., Кречетников К. Г. |titolo = Правовая регламентация труда персонала в Индии |eldono = Известия Дальневосточного федерального университета. Экономика и управление |jaro = 2015 |ligilo = https://cyberleninka.ru/article/n/pravovaya-reglamentatsiya-truda-personala-v-indii |arkivo = https://web.archive.org/save/https://cyberleninka.ru/article/n/pravovaya-reglamentatsiya-truda-personala-v-indii |arkiva dato = 2026-09-18}}</ref> <ref name="sundar2008">{{Publikaĵo |tipo = libro |lingvo = en |aŭtoro = Sundar K. R. Shyam |titolo = Impact of Labour Regulations on Industrial Development and Employment: A Study of Maharashtra |respondeculo = Institute for Studies in Industrial Development |loko = New Delhi |eldonejo = ISID |jaro = 2008 |isbn = 978-81-88269-45-0}}</ref> <ref name="candland2004">{{Publikaĵo |tipo = libro |lingvo = en |aŭtoro = Candland C. |titolo = The Politics of Labor in a Global Age: Continuity and Change in Late-Industrializing and Post-Socialist Economies |respondeculo = eds. C. Candland, R. Sil |loko = Oxford |eldonejo = Oxford University Press |jaro = 2004 |paĝoj = 69—98 |isbn = 978-0-19-924114-9}}</ref> <ref name="chandavarkar2009">{{Publikaĵo |tipo = libro |lingvo = en |aŭtoro = Chandavarkar R. |titolo = History, Culture and the Indian City: Essays |loko = Cambridge |eldonejo = Cambridge University Press |jaro = 2009 |isbn = 978-0-521-51628-1}}</ref> }} == Literaturo == * {{Publikaĵo |tipo = artikolo |lingvo = ru |aŭtoro = Филаткина И. Д., Филаткина М. Д., Кречетников К. Г. |titolo = Правовая регламентация труда персонала в Индии |eldono = Известия Дальневосточного федерального университета. Экономика и управление |jaro = 2015 |ligilo = https://cyberleninka.ru/article/n/pravovaya-reglamentatsiya-truda-personala-v-indii}} * {{Publikaĵo |tipo = artikolo |lingvo = en |aŭtoro = Mitchell R., Mahy P., Gahan P. |titolo = The Evolution of Labour Law in India: An Overview and Commentary on Regulatory Objectives and Development |eldono = Asian Journal of Law and Society |jaro = 2014 |volumo = 1 |numero = 2 |paĝoj = 413—453 |doi = 10.1017/als.2014.8}} * {{Publikaĵo |tipo = libro |lingvo = en |aŭtoro = Sundar K. R. Shyam |titolo = Impact of Labour Regulations on Industrial Development and Employment: A Study of Maharashtra |respondeculo = Institute for Studies in Industrial Development |loko = New Delhi |eldonejo = ISID |jaro = 2008 |isbn = 978-81-88269-45-0}} * {{Publikaĵo |tipo = libro |lingvo = en |aŭtoro = Sundar K. R. Shyam |titolo = Current State and Evolution of Industrial Relations in Maharashtra |respondeculo = International Labour Organization |loko = Geneva |eldonejo = ILO |jaro = 2009 |isbn = 978-92-2-121889-3}} * {{Publikaĵo |tipo = libro |lingvo = en |aŭtoro = Wersch H. van |titolo = The Bombay textile strike, 1982-83 |loko = Bombay |eldonejo = Oxford University Press |jaro = 1992 |paĝoj = 463 |isbn = 0-19-562845-2}} * {{Publikaĵo |tipo = artikolo |lingvo = fr |aŭtoro = Bhattacherjee D. |titolo = Evolution de l'unionisme et structure du marche du Travail: le cas des industries textiles a Bombay entre 1947 et 1985 |eldono = Economic & Political Weekly |jaro = 1989 |volumo = 24 |numero = 21 |paĝoj = 67—76}} == Eksteraj ligiloj == * [https://natlex.ilo.org/dyn/natlex2/r/natlex/fe/details?p3_isn=93736 The Bombay Industrial Relations Act, 1946] ĉe NATLEX (Internacia Labora Organizo) * [https://indiankanoon.org/browse/act/ Bombay Industrial Relations Act, 1946] en la datumbazo Indian Kanoon == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Historio de Barato]] [[Kategorio:Ekonomio de Barato]] [[Kategorio:Mumbajo]] [[Kategorio:1947]] s25o5qtvbq3bm6hc7vdkfrpuxrds4xo 0 954136 9488455 9487479 2026-10-05T09:14:12Z Kani 670 9488455 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ernst Ludwig von LEUTSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|16|8|1808}} en [[Frankfurto ĉe Majno]], mortinta la {{Daton|28|7|1887}} en [[göttingen|Gotingeno]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]] aktivanta je Gotingeno. Li famiĝis pro longjara eldonado de la fakgazeto ''Philologus''. == Vivo == Estante filo de legato li frekventis la gimnazion je [[Dresdeno]]. Lia pli aĝa frato [[Karl Christian von Leutsch|Karl Christian]] iĝis historiisto. De 1827 Leutsch frekventis la [[universitato de Göttingen|Gotingenan universitaton]] por studi klasikan filologion. Instruitoj liaj estis i.a. [[Georg Ludolf Dissen]], [[Christoph Wilhelm Mitscherlich]] kaj [[Karl Otfried Müller]]. Kun la kunstudentoj [[August Geffers]], [[Karl Ludwig Grotefend]] kaj [[Friedrich Wilhelm Schneidewin]] iĝis amikeco kiu daŭris ĝismorte. Ili regule kunvenis por filologiaj kunvenoj al kiuj estis invitata de tempo al tempo ankaŭ profesoro Müller. Post la encirkla aliĝo de [[Adolf Emperius]] ili akceptis la modernajn metodojn [[historio de la teksto|tekstkritikajn]] de la skolo de [[Gottfried Hermann]]. Frukto de tiaj kunvenoj estis ankaŭ la disertacio de Leutsch kun la tezo ''Thebaidis cyclicae reliquiae'' (1830). Sekvis jaro ĉe la Berlina universitato pro la volo aŭskultadi ĉe [[August Böckh]]. Reveninte Leutsch habilitiĝis en majo 1831 Gotingene fariĝonte privata docento. Pro liaj habilitiĝtezoj (defenditaj en 1833) li nomumiĝis asesoro de la Filologia fakultato. Eksterorda profesoreco ekesis en majo 1837. Post la morto de Dissen li iĝis estrarano de la Filologia Seminario. En 1837 la [[Gotingena Sepopo]] protestis malpor la revoko de la Hanovra konstitucio; tiam profesoroj pro neĵurvolo estis maldungitaj. Malgraŭ ne rekta implikiĝo de Leutsch, li subsignis kun kvin aliaj profesoroj protesttekston. Flanke al Leutsch staris Müller, Schneidewin, la filozofo [[Heinrich Ritter]] kaj la juristoj [[Wilhelm Theodor Kraut]] kaj [[Heinrich Thöl]]. Post la forpaso de Müller venis Gotingenon la [[marburg|marburgano]] [[Karl Friedrich Hermann]]. Hermann estis insistinta ke Leutsch kaj Scheidwin iĝu ordaj profesoroj. La freŝbakitaj ordaj profesoroj vojaĝis dum la semestraj ferioj de 1842 al [[Normandio]] kie ili propaokule vidi manuskripto de la [[cicerono|cicerona]] verko ''De oratore'' kaj nodis kontaktojn al la fakkolegoj [[Jean Antoine Letronne|Letronne]] kaj [[Jean François Boissonade de Fontarabie|Boissonade]]. Pro progresa blindiĝo li diktis leterojn kaj eseojn. Dum la redaktorado ĉe ''Philologus'' li korespondadis kun fakkolegoj el tuta Eŭropo. Ĉi gazeto enhave kreskis sed kvalite malkreskis kun la kuro de la tempo kaj ne povis konkurenci ekz. ku ''Rheinisches Museum'' aŭ ''Hermes''. Krom ''Philologus'' estis fondita de li ankaŭ ''Philologischer Anzeiger'' kiel recenzilon; ĝi malaperis post la forpaso de Leutsch. == Kritiko pri la docentokielo de Leutsch == Leutsch konsideris sin precipe kiel akademian instruiston kaj pro tiu kialo publikigis relative malmultajn skribaĵojn. Malgraŭ tiu memkompreno, lia malgranda oratora talento kaj lia elekto de la legitaj antikvaj verkistoj estis ofte kritikataj. Li donis al [[Pindaro]], [[Aristofano]], [[Tucidido]], [[Tito Livio]] kaj [[Tacito]] tiom da spaco en siaj prelegoj, ke por la ceteraj reprezentantoj kaj epokoj de la greka kaj romia literaturoj restis malmulte da tempo; la kunsidoj ofte malpleniĝis ĉirkaŭ la fino de la semestro. Ankaŭ lia rivaleco kun la kolego [[Hermann Sauppe]], kiu skribis kaj parolis signife pli bonan latinon ol Leutsch, difektis la atmosferon ĉe la seminario. Leutsch inklinis al la profunda kaj malrapida tradukado de malgrandaj partoj kaj tiel proponis neniujn perspektivojn al pli grandaj tekstkompleksoj. == Literaturo == *Albert Müller: ''Ernst Ludwig v. Leutsch''. Ĉe: ''Biographisches Jahrbuch für Alterthumskunde'', 10-jarkolekto (1887), p. 41–48. *Max Schneidewin: ''Ernst von Leutsch: Ein Nekrolog'', Göttingen 1888 *Ernst G. Schmidt: ''150 Jahre Philologus''. Ĉe: ''Philologus'' 140 (1996), p. 3–38 *[[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]]: ''Erinnerungen 1848–1914'', Berlin 1928, p. 204 *Adolf Philippi: ''Selbstbiographie''. Ĉe: ''Biographisches Jahrbuch für Altertumskunde'', 18-a jarkolekto (1895), p. 156–176 (konkrete p. 163–165). == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Ernst_von_Leutsch Vikifontaro] * {{DNB-Portal|11695938X}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/11695938X ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Leutsch, Ernst von}} [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Universitato de Göttingen]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Frankfurto ĉe Majno]] s38b6kkiqa7bo3m8bm1s8eumg1v3vdg 1 954145 9488376 9488007 2026-10-04T23:55:43Z Arbarulo 135469 9488376 wikitext text/x-wiki Oni atentu ne fari false ruĝajn ligilojn, sed ankaŭ ne eviti bluajn ligilojn al ĝustaj esperantaj artikoloj. Ekzemple ĉi tie en 2017 metiĝis la germana titolo ''Hessischer Rundfunk'' kun misgvida alidirektilo ien ajn, kvankam jam ekde 2014 ekzistas esperanta teksto ''[[Hessischer Rundfunk]]''. Same la premio "Deutscher Buchpreis" (tute sen ligilo), pri kiu jam ekde 2014 ekzistas esperanta teksto [[Germana Libropremio]] - teksto cetere farita de la sama vikipediisto. Se en 2006 metiĝis iu titolo pri kiu nur en 2024 kreiĝis esperanta teksto, ĉiu komprenas ke tion ne eblis scii en 2006, sed en 2017 jam eblis scii kio estis ekde 2014... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:14, 28 sep. 2026 (UTC) == Malbela averto pri fuŝo == {{re|Arbarulo}}, informcele al {{re|Tlustulimu|ThomasPusch|LiMr}} Post la lastaj redaktoj de Arbarulo en la informkesto paradas malbela averto pri fuŝo: Infanoj <big><big><span style = "color:red">'''Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo <''' </span></big></big>. Mi rigardetis la paĝon antaŭ tiuj redaktoj, tiam la fuŝo ankoraŭ ne estis. Arbarulo: ĉu vi sukcesos forigi la misan averton?? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 08:11, 3 okt. 2026 (UTC) :Tio ne rilatas al mi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:43, 4 okt. 2026 (UTC) ::{{Re|Arbarulo}} Certe ne intence. Sed kiel forigi la mison? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:41, 4 okt. 2026 (UTC) :::Nek intence nek akcidente. La fuŝo videblas ekde kiam la ŝablono enmetiĝis. Oni petas helpon pri ĝi ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Ruĝa averto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:55, 4 okt. 2026 (UTC) 4g5n5eaixalrpi7ykhijfi9k51elouq 0 954160 9488458 9483853 2026-10-05T09:21:50Z Kani 670 9488458 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Augusto LEGUÍA''' [leGIa] - je plena nomo ''Augusto Bernardino Leguía y Salcedo'' - estis [[peruo|perua]] [[politikisto]], [[negocisto]] kaj [[ekonomikisto]]. Li naskiĝis la 19-an de februaro 1863 en Lambajeko ({{l-es|Lambayeque}}), ĉefurbo de la samnoma [[provinco Lambajeko]] kaj la ankaŭ samnoma pli vasta [[departemento Lambajeko]], kaj mortis en aĝo de 68 jaroj la 7-an de februaro 1932 en [[Limo]]. Inter 1908–1912 kaj 1919–1930 li oficis kiel [[prezidento de Peruo]]. == Vidu ankaŭ == * esplorado kaj remalkovro de la antikva urbo [[Makĉupikĉuo]] {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|peruano}} {{vivtempo|Leguia, A}} [[kategorio:Prezidantoj de Peruo]] [[kategorio:peruaj politikistoj]] je2s9fzyskse9nm5kn4qzmdot0z47ys 0 954199 9488460 9487477 2026-10-05T09:27:21Z Kani 670 9488460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Adolf Karl Wilhelm EMPERIUS''' (naskiĝinta la {{daton|29|5|1806}} en [[Braunschweig|Brunsvigo]], mortinta la {{daton|17|8|1844}} samloke) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]], historiisto kaj instruisto ĉe la brunsviga Karola Kolegio. == Vivo == Estante filo de muzeisto li frekventis la brunsvigan Katerinan Lernejon kaj poste la Karolinan Kolegion, malpostanta institucio de la [[Brunsviga Universitato de Teknologio|Universitato de teknologio]]. En 1825 li ekstudis ĉe la [[universitato de Lepsiko]] klasikan filologion ĉe [[Gottfried Hermann]], kiu gravis kiel fakulo pri [[historio de la teksto]]. Poste Emperius iris [[Berlino]]n kaj (de 1828) [[göttingen|Gotingenon]] (pro [[Karl Otfried Müller]]). En 1829 li doktoriĝis Gotingene post defendo de la tezo ''De temporum belli Mithridatici primi ratione''. Post la forpaso de la apoganta filozofo [[Friedrich Ludewig Bouterweck]] li haltigis la planon iĝi altlerneja instruisto pere de privata docentado reironte al la brunsviga Karola Lernejo. Ĉi tie li de 1829 instruitis por historio kaj de 1835 profesoris; en 1842 li fariĝis unua instruisto. Tie li Emperius ne nur lernigis malnovajn lingvojn sed ankaŭ antaŭ eksterlerneja publiko faris prelegojn pri mitologio, arto, arĥeologio kaj regiona historio. Krome li instruis historion ĉe la brunsviga Por-kadeta lernejo. Liaj esploroj koncentiĝis pri la skribaĵoj de [[Diono Krizostomo]], kiujn li publikigis en 1844 kun tekstkritikaj notoj. Tiel li ege helpis la re-estigon de la apenaŭ legebla teksto: eĉ ankoraŭ post jardekoj laŭdegis tion [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]] en sia verko ''Geschichte der Philologie'' (Berlino 1921, p. 66). La saman jaroj li mortis neatendite en la aĝo de 38 jaroj. Liaj amikaj kolegoj Schneidewin, [[Heinrich Ludolf Ahrens]], [[Ferdinand Bamberger]] kaj [[Karl Sintenis]] eldonis post lia morto kolekton de la eseoj kaj recenzoj de Emperius (kion Emperius mem jam estis komencita kreinte la kolekton ''Opuscula philologica et historica''). Ili aperis en Gotingeno 1847 sub la titolo''Adolphi Emperii Brunopolitani Opuscula philologica et historica''. Li bonege regas la helenan, ĉefe la stilon de la [[atiko|atikaj]] prozistoj kaj lerte konjektis neklarajn erojn de grekaj tekstoj. Multaj ŝatis lian ĝentilecon kaj malfermitecon. == Literaturo == * [[Friedrich Wilhelm Schneidewin]]: ''Erinnerungen an Adolph Emperius.'' Ĉe: ''Braunschweigisches Magazin.'' Numeroj 40 (5.10.1844) kaj 41 (12.10.1844) * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Emperius,_Adolf&oldid=- "Emperius, Adolf Karl Wilhelm"] - fare de Conrad Bursian, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 6 (1877), p. 92–93 * Bergit Korschan-Kuhle: ''Emperius, Adolf''. Ĉe: Horst-Rüdiger Jarck, Günter Scheel (eld.): ''Braunschweigisches Biographisches Lexikon. 19. und 20. Jahrhundert.'' Hannover 1996, p. 162. * Christian Juranek: ''Gegen eine ganze Zeit. Hans Graf von Veltheim (1818–1854): Leben, Literatur, Kunst.'' Olms, Hildesheim 2006, p. 100-101 == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Adolf_Emperius Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116471484 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Emperius, Adolf}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brunsvigo]] [[Kategorio:Mortintoj en Brunsvigo]] eze00y3p30n32se85wrh1hf9uyo2u6g 0 954245 9488490 9484648 2026-10-05T11:09:18Z Kani 670 /* Verkoj */ 9488490 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Pedro APARICIO''' ([[Leono (Hispanio)|Leono]], 1941) estas hispana romanisto. Li ricevis la Premion ''Castilla y León de las Letras'' en 2012 pro sia tuta kariero.<ref>[http://www.elnortedecastilla.es/20130322/mas-actualidad/cultura/juan-pedro-aparicio-premio-201303221353.html El Norte de Castilla]</ref> Li estis [[Premio Nadal]] en 1988 pro ''[[Retratos de ambigú]]''. Krom romanojn, li verkis ankaŭ eseojn, ĵurnalismon, novelojn, kaj vojaĝlibrojn. ==Biografio== Li studis en mezlernejon de Leono kaj [[juro]]n en la [[universitato de Oviedo]] kaj en la [[universitato de Madrido]]. Li sekvis ankaŭ kelkajn kursojn pri [[ĵurnalismo]] en la iama Oficiala Altlernejo. Li loĝis kelkajn jarojn en Anglio, kie li estis direktoro de la [[Instituto Cervantes]] de [[Londono]]. Kiel novelisto li ekkarieris en 1975 per ''El origen del mono y otros relatos''. Poste li publikigis la romanojn ''Lo que es del César'' (1981), ''El año del francés'' (1986), finalista de la ''Premio Nacional de Literatura'', ''[[Retratos de ambigú]]'' ([[Premio Nadal|Premio Nadal de Novela]] en 1988), ''La forma de la noche'' (1994), ''Malo en Madrid o el caso de la viuda polaca'' (1996), ''El Viajero de Leicester'' (1997), ''Qué tiempo tan feliz'' (2000), ''La gran bruma'' (2001), ''Tristeza de lo finito'' (2007) kaj ''Nuestros hijos volarán con el siglo'' (2013). Li verkis ankaŭ novelojn, inter kiuj ''La vida en blanco'' (2005, Premio Setenil) kaj ''La mitad del diablo'' (2006). Lia verko ''El Transcantábrico, crónica de un viaje en el tren «hullero»'' (1982) inspiris la restarigon de la samnoma turisma trajno. Kiel grava leonisto,<ref>[https://www.leonoticias.com/culturas/exposiciones/juan-pedro-aparacio-escritor-leones-libro-0200130210842-nt-20200130211049-nt.html Juan Pedro Aparicio: «La fórmula de Castilla y León ha sido un fracaso»] Alirita la 31an de januaro 2020, 30an de januaro 2020, en Leonoticias</ref> Juan Pedro Aparicio estas aŭtoro de ''Ensayo sobre las pugnas, heridas, capturas, expolios y desolaciones del viejo Reino'', verko en kiu li defendas propran leonan aŭtonomecon ene de la hispana ''Estado de las Autonomías''. Ĝi publikiĝis en 1981 kaj reeldoniĝis en 1988 fare de ''La Crónica de León''. En 2010 li estis respondeculo de la memoraĵo ''1100 Aniversario del reino de León''.<ref>[http://www.elcultural.es/version_papel/LETRAS/26531/Juan_Pedro_Aparicio]</ref> Li estas amiko de samurbanoj kaj samaĝanoj [[Luis Mateo Díez]] kaj [[José María Merino]], same verkistoj, kun kiuj li partoprenis ofte en postvespermanĝaj babilrondoj. La triopo kunverkis ''Cuentos del gallo de oro'' (2008). Kun Merino verkis ''Los caminos del Esla'', pri la [[Esla|rivero Esla]] Li estas patro de la verkisto Juan Aparicio Belmonte.<ref>[http://www.fds.es/docftp/fi110-07%20HeraldoSoria.pdf Heraldo de Soria, 10/7/2007]</ref> == Verkoj == ;Noveloj * ''El origen del mono y otros relatos'', 1975 * ''Cuentos del origen del mono'', 1989 * ''Los guerreros y otros relatos'', 1991 * ''La vida en blanco'', 2005 * ''La mitad del diablo'', 2006 * ''El juego del diábolo'', 2008 * ''El origen del mono'', 2009 * ''Asuntos de amor'', 2010 * ''London Calling'', 2015 ;Romanoj * ''Lo que es del César'', 1981 * ''El año del francés'', 1986 * ''[[Retratos de ambigú]]'', 1989, Premio Nadal.<ref> [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/04/055.html recenzo] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 4-3-1989.</ref> * ''La forma de la noche'', 1994 * ''Malo en Madrid o el caso de la viuda polaca'', 1996 * ''El viajero de Leicester'', 1998, reeldono 2013, Salto de Página * ''La gran bruma'', 2001 * ''El año del francés'', 2007 * ''Tristeza de lo finito'', 2007 * ''Nuestros hijos volarán con el siglo'', 2013 ;Memoroj * ''Qué tiempo tan feliz'', 2000 ;Kunverkoj * ''Los caminos del Esla'', 1980, kun José María Merino * ''Sabino Ordás: Las cenizas del fénix'', 1985, kun Luis Mateo Díez kaj José María Merino * ''Palabras en la nieve: un filandón'', 2007, kun Luis Mateo Díez kaj José María Merino * ''Del cuento literario'', 2007, kun José María Merino * ''Cuentos del gallo de oro'', 2008, kun Luis Mateo Díez kaj José María Merino ;Aliaj * ''Ensayo sobre las pugnas, heridas, capturas, expolios y desolaciones del viejo Reino'' (1981). * ''El Transcantábrico'' (1982). Vojaĝlibro. * ''¡Ah, de la vida!'' (1991). Artikolkompilaĵo. * ''La mirada de la luna'' (Diez días entre los nietos de Mao) (1997). Vojaĝlibro. * ''León'' (2003). Urba gvidilo. * ''El Transcantábrico'' (2007). * ''La cuna del parlamentarismo'' (2014). == Premioj == * 1974: Premio Garbo de Novela Corta pro ''El origen del mono'' * 1979: Premio Guernica pro ''Lo que es del César'' * 1987: Finalisto de la [Premio Nacional de Literatura pro ''El año del francés'' * 1988: [[Premio Nadal]] pro ''Retratos de ambigú'' * 2006: Premio Setenil pro ''La vida en blanco'' * 2016: Premio Internacional de Ensayo Jovellanos pro ''Nuestro desamor a España: cuchillos cachicuernos contra puñales dorados'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Pedro Aparicio}} * [http://www.goear.com/listenwin.php?v=42b6ae4 Programo pri ''La mitad del diablo'' en RNE 5] {{Wayback|url=http://www.goear.com/listenwin.php?v=42b6ae4 |date=20070927182251 }} * [http://www.rtve.es/mediateca/videos/20101206/cuna-del-parlamentarismo-061210/954048.shtml ''La cuna del parlamentarismo''. Dokumenta filmo prezentita de Juan Pedro Aparicio pri la ''Cortes de León de 1188''] {{Trad|es|Juan Pedro Aparicio|161198937}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Aparicio, Juan Pedro}} [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Leono]] he8u6fbzr41j2qwfbtbpbjw5t998i0c 0 954252 9488494 9485377 2026-10-05T11:37:00Z Kani 670 9488494 wikitext text/x-wiki {{Aktuala evento}} [[dosiero:Zjurupynsk-Ukraine-Map.png|eta|{{centre|Mapo de situo de Oleŝki en Ukrainio}}]] Post la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado kontraŭ Ukrainio]], la urbo [[Oleŝki]], kiu situas en la okupaciita de Rusio parto de [[Ĥersona provinco]] en [[Ukrainio]], spertadas malpliboniĝantan [[Malsatego|nutraĵkrizon]], ĉar la metado de [[Tera mino|teraj minoj]] kaj [[Senpilota aviadilo|spavatakoj]] interrompis la provizojn de nutraĵoj kaj medicinaĵoj. Laŭ raportoj, la situacio malpliboniĝis ankaŭ pro la fakto, ke nur homoj, kiuj konsentis ricevi rusian civitanecon, rajtis ricevi helpon de la okupaciantaj aŭtoritatoj. Rezulte, la urbo de proksimume 25 000 loĝantoj, antaŭ la invado, iĝis la urbo nur de 2 000 loĝantoj en 2026.<ref name="rfe">{{Citaĵo el la reto|date=2025-01-15|url=https://www.radiosvoboda.org/a/novyny-pryazovya-oleshky-okupatsiya-viyna/33275679.html|retejo=[[Radio Free Europe/Radio Liberty|RFE-RL]]|titolo="Що не зруйноване – заміноване, людей викрадають і не повертають": що відомо про життя в окупованих Олешках}}</ref><ref name="hro">{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-21|url=https://hromadske.ua/viyna/262671-yily-holubiv-i-sobachu-kashu-bylysia-v-cherhakh-po-produkty-padaly-vid-vysnazennia-iak-vyzyvaiut-v-okupovanykh-oleshkakh|titolo=Їли голубів і собачу кашу, билися в чергах по продукти, падали від виснаження. Як виживають в окупованих Олешках|citaĵo=З 24 тисяч мешканців, які жили тут до вторгнення, зараз, за словами волонтерів, лишилося близько 2 тисяч.}}</ref> Ukrainiaj oficialuloj priskribis la situacion en la urbo kaj ĉirkaŭaj setlejoj kiel humanitaran [[Blokado|blokadon]], kaj atestantoj faras paralelojn kun la [[Holodomoro]].<ref name="most">{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-18|url=https://most.ks.ua/news/url/u-oleshkah-ginut-ljudi-cherez-visnazhennja-sertsevi-napadi-ta-rosijski-udari-prokudin/|lingvo=uk|titolo=У Олешках гинуть люди через виснаження, серцеві напади та російські удари, — Прокудін}}</ref><ref name="kan">{{Citaĵo el la reto|url=https://24tv.ua/gumanitarna-katastrofa-hersonshhini-shho-vidbuvayetsya-okupovanih_n3061481|date=2026-05-05|retejo=[[24 Kanal]]|lingvo=ukraine|titolo=Голод в окупованих Олешках: як люди змушені виживати у заблокованому місті}}</ref> == Kunteksto == La 24-an de februaro 2022, Oleŝki estis okupaciita de rusiaj militfortoj dum la rusia vasta invado kontraŭ Ukrainio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|lingvo=ukraine|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/24/7325476/|titolo=Херсонщина: від дій РФ загинуло 2 дітей, захоплено Олешки і переправу|eldoninto=Українська Правда}}</ref> Post 7 monatoj, rusiaj militfortoj retretis el la urbo [[Ĥersono]] kaj el la parto de la regiono norde de la [[Dnepro|rivero Dnipro]] en novembro 2022.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-orders-pullout-west-bank-dnipro-kherson-2022-11-09/|retejo=Reuters|date=9-a novembro 2022|familia nomo=Trevelyan|persona nomo=Mark|titolo=Russia abandons Ukrainian city of Kherson in major retreat}}</ref> Rezulte, la urbo troviĝis inter la apudriveraj ebenaĵoj de Dnipro, kiuj estas sub ukrainia pafkontrolo, kaj rusiaj militfortoj poziciigitaj preter la urbo sur la kontraŭa flanko.<ref>[https://bacol.todayz.workers.dev/post-https-www.bbc.co.uk/news/articles/c893xj41zwdo To stay or risk the 'Road of Death' - Ukrainian civilians trapped in frontline city] - BBC</ref> == Blokado kaj nutraĵkrizo == [[dosiero:Flooded_Oleshky,_2023-06-07.webm|eta|{{centre|Inundoj en Oleŝki post la detruo de la akvobaraĵo de Kaĥovka en la jaro 2023}}]] Laŭ Tetiana Hasanenko, estro de la milita administristaro de Oleŝki, la komunikado kun lokanoj estis malfaciligita pro interrompo de komunikadoj kaj elektroprovizoj. Centralizitaj akvoprovizoj ankaŭ estis interrompitaj post la detruo de la [[akvobaraĵo de Kaĥovka]]. Krome, oni registris multajn kazojn de rabo, torturo kaj murdo fare de rusiaj soldatoj alvenantaj al la urbo dum la rotacio de trupoj. La 6-an de decembro 2024, [[Senpilota aviadilo|spavatako]] kontraŭ vico da civiluloj atendantaj por humanitara helpo kaŭzis multajn viktimojn. Civiluloj bezonantaj medicinan helpon estis sisteme rifuzitaj esti akceptitaj en la lokan hospitalon, ĉar ĝi servis nur rusiajn civitanojn.<ref name="rfe" /> Laŭ loka ĵurnalisto, rusiaj trupoj intence uzis lokajn civilulojn kiel [[homa ŝildo|homajn ŝildojn]], rifuzante evakui ilin por preventi ukrainiajn militatakojn kontraŭ la areo.<ref name="kan" /> La 15-an de marto 2025, ukrainiaj militfortoj detruis strategie gravan ponton apud Oleŝki, prevenante rusiajn trupojn pligrandigi sian kontrolon super la insuloj de la estuaro de Dnipro.<ref name="euromaidanpress">{{Citaĵo el la reto|url=https://euromaidanpress.com/2025/03/16/ukrainian-forces-destroy-strategic-bridge-near-khersons-occupied-oleshky/|retejo=euromaidanpress.com|titolo=Ukrainian forces destroy strategic bridge near Kherson’s occupied Oleshky}}</ref> Poste, nur unu alirvojo al la urbo restis sendifekta, sed almenaŭ tri veturiloj veturantaj super ĝi estis detruitaj pro la ĉeesto de [[Tera mino|teraj minoj]]. Krome, loka komercisto transportanta pension kaj panon el [[Skadovsk]] estis pafmortigita kaj prirabita, plue interrompante provizojn al la urbo. Rezulte, ekde decembro 2025 Oleŝki spertis severan [[Malsatego|nutraĵkrizon]]. La situacio fariĝis eĉ pli malfacila pro la manko de medicinaĵoj. La rusia administristaro en okupaciitaj teritorioj subtenis nur tiujn loĝantojn, kiuj konsentis akcepti la rusian civitanecon.<ref name="hro" /> Ĝis septembro 2026, laŭ raportoj, ne estis provizoj de nutraĵoj en la areon de Oleŝki dum pli ol tri monatoj.<ref name="rad">{{Citaĵo el la reto|url=https://hromadske.ua/viyna/271277-rada-tserkov-prosyt-papu-rymskoho-vriatuvaty-zyteliv-oleshok-vid-holodu|titolo=Рада Церков просить Папу Римського врятувати жителів Олешок від голоду|dato=2026-09-20|alirdato=2026-09-23}}</ref> Ĉi tiu situacio devigis la ceterajn loĝantojn dependi de memkultivitaj nutraĵoj kaj eĉ de [[ĉasado]] de birdoj kaj naturaj bestoj.<ref name="rfe" /> == Efikoj kaj reagoj == En 2026, la loĝantaro de Oleŝki malkreskis al proksimume 2 000 loĝantoj. Restis plejparte maljunuloj kaj iliaj flegistoj, same kiel viroj, kiuj restis en la urbo pro timo malsukcesi la filtrajn procedurojn ĉe rusiaj kontrolpunktoj.<ref name="hro" /> Inter februaro kaj meze de aprilo 2026, la [[ombudo]] en Ukrainio ricevis 119 apelaciojn de loĝantoj de Oleŝki, raportante pri kritika humanitara situacio en la urbo. Granda parto de la loĝantaro estis devigita kaŝi sin en keloj pro konstanta bombardado, kaj forlasi la areon fariĝis preskaŭ neebla pro la instalado de vojbaroj kaj enkonduko de lageroj de filtrado fare de la okupaciantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-04-23|url=https://inshe.tv/suspilstvo/2026-04-23/990833/|titolo=В окупованих Олешках голод, схожа ситуація в Голій Пристані. Що каже Червоний Хрест і омбудсмен}}</ref> Laŭ la provincestro [[Oleksandr Prokudin]], multaj loĝantoj de la urbo mortis pro [[Inanicio|malsato]] kaj malsanoj pro la humanitara [[blokado]] kreita de la rusia militistaro. Ukrainiaj aŭtoritatoj apelaciis al la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco|Internacia Ruĝa Kruco]] por antaŭenigi la kreadon de [[humana koridoro|humanitara koridoro]]. Tamen, lokaj aŭtoritatoj, instalitaj de Rusio, rifuzis agnoski la ekziston de krizo, kaj rifuzis [[Evakuado|evakui]] la afekciitajn civilulojn.<ref name="most" /> Laŭ la ukrainia komisaro pri homaj rajtoj [[Dmitro Lubinec]], Ukrainio ellaboris procedurojn por evakuada misio el Oleŝki, inkluzive lokan [[Batalhalto|batalhalton]], kaj la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] esprimis sian volemon partopreni. Tamen, laŭ raportoj, Rusio ankoraŭ ne konfirmis sian pretecon permesi la daŭrigon de la misio. Laŭ Lubinec, 358 homoj bezonas urĝan evakuadon el la areo, kaj la tuta nombro de afekciitoj atingis 6 000, inkluzive de 200 infanoj. Kelkaj loĝantoj provis eskapi memstare, riskante iĝi viktimoj de teraj minoj kaj spavatakoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://hromadske.ua/en/society/271115-ukraine-says-russia-blocking-evacuation-from-occupied-oleshky-as-civilians-cross-minefields-to-escape|retejo=[[Hromadske]]|titolo=Ukraine says Russia blocking evacuation from occupied Oleshky as civilians cross minefields to escape|dato=2026-09-17|alirdato=2026-09-23}}</ref> La 20-an de septembro 2026 la Tutukrainia Konsilio de Eklezioj kaj Religiaj Organizaĵoj apelaciis al la [[Papo]] [[Leono la 14-a]], [[Monda Konsilio de Eklezioj]] kaj la Monda Evangelia Kongregacia Kunularo por helpi preventi mortojn de civiluloj en Oleŝki pro malsato, kaj alvokis membrojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj Internacian Ruĝan Krucon subteni humanitaran mision por evakui lokajn loĝantojn en kontrolatan teritorion de Ukrainio.<ref name="rad" /> La 23-an de septembro la ukrainia [[Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj de Ukrainio|ministro pri eksterlandaj aferoj]] [[Andrij Sibiha]] menciis la situacion en Oleŝki en sia parolado antaŭ la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]], kulpigante Rusion pri kaŭzado de [[malsatego]] en la urbo kaj alvokante la establon de humanitara koridoro.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-09-23|url=https://hromadske.ua/suspilstvo/271445-rosiia-dovodyt-liudey-do-holodu-sybiha-pro-humanitarnu-katastrofu-v-oleshkakh|lingvo=ukraine|titolo="росія доводить людей до голоду". Сибіга про гуманітарну катастрофу в Олешках}}</ref> Pluraj pakaĵoj da humanitara helpo estis liveritaj de [[Armitaj Fortoj de Ukrainio|ukrainiaj militfortoj]] per [[Senpilota aviadilo|droneoj]].<ref name="hro" /> Provinca milita administristaro anoncis, ke inter marto kaj septembro 2026, ukrainiaj militfortoj liveris ĉirkaŭ 4 tunojn da produktoj al loĝantoj de Oleŝki. Kelkaj lokanoj, kiuj ricevis helpon de la ukrainia flanko de la fronto, laŭ raportoj, estis arestitaj de rusiaj okupaciantoj, kaj la okupaciantoj revendis konfiskitajn produktojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|date=2026-09-27|url=https://hromadske.ua/viyna/271624-zsu-dronamy-dostavyly-4-tonny-produktiv-meshkantsiam-okupovanykh-oleshok-na-khersonshchyni|alirdato=2026-09-27|titolo=ЗСУ дронами доставили 4 тонни продуктів мешканцям окупованих Олешок на Херсонщині}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Militkrimoj]] [[Kategorio:Malsategoj]] [[Kategorio:Rusiaj militkrimoj]] joz421q0cpora520i450avv2zxw5iq3 0 954255 9488497 9484741 2026-10-05T11:40:45Z Kani 670 9488497 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Carl Schenk - Karl Wilhelm Göttling 1858.jpg|thumb|Karl Wilhelm Göttling, 1858]] '''Karl Wilhelm GÖTTLING''' (naskiĝinta la {{Daton|19|1|1793}} en [[Jena]], mortinta la {{daton|20|1|1869}} samloke) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. ==Vivo== Estante filo de ĥemiisto li studis de 1811 en sia naskiĝurbo. En 1814 li soldatis kontraŭ la francoj; sekvis daŭrigo de la studoj en [[Berlino]]. En 1816 li fariĝis profesoro ĉe la gimnazio de [[Rudolstadt]]. En 1819 li ekdirektoris ĉe la ĵus fondita gimnaizo de [[Neuwied]] akj en 1822 eksterorda profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1826 li estris la Filologian seminarion kaj estis altlerneja bibliotekisto. Orda universitatprofesoreco ekis en 1831. Menciindas la eldonoj de la [[aristotelo|aristotela]] verkoj »Politica« (Jena 1824) kaj »Oeconomicus« (Jena 1830) kaj de [[Heziodo]] (Gotha 1831); sekve la helenaj prigramatikaĵoj jenaj: »Theodosii Alexandrini grammatica« (Gotha 1822) und »Allgemeine Lehre vom Akzent der griechischen Sprache« (Jena 1835); finfine: »Geschichte der römischen Staatsverfassung bis zu Cäsars Tod« (Halle 1840); »Thusnelda, Arminius' Gemahlin, und ihr Sohn Thumelicus in gleichzeitigen Bildnissen nachgewiesen« (Jena 1843) kaj »Fünfzehn römische Urkunden« (Halle 1845). Lia esearo »Gesammelten Abhandlungen aus dem klassischen Altertum« aperis en 1851 (Halle) kaj 1863 (dua volumo; Munkeno); gravis ankaŭ »Opuscula academica« (Leipzig 1869; leterinterŝanĝon kun [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] »Briefwechsel zwischen Goethe und Goethe, 1824–1831« eldonis Kuno Fischer (Munkeno 1880). Göttling fondis en Jena, el propraj rimedoj, la arheologian muzeon. Antaŭ eksteruniversitata publiko li flegis fari la prelegaron ''Rosenvorlesungen'' kiuj nomiĝis laŭ la okazigejo ''Rosensaal''. ==Ekstersaj ligiloj== {{commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Karl_Wilhelm_G%C3%B6ttling Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119541904 ligiloj ĉe DDB] *[http://www.zeno.org/nid/20006701086 "Göttling"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 8, Lepsiko 1907, p. 179-180 {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gottling, Karl}} [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Instruistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1793]] [[kategorio:Mortintoj en 1869]] [[kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] qfbfgzofsy5m4ba1g8jqfic0uyqnt56 9488498 9488497 2026-10-05T11:41:01Z Kani 670 9488498 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Karl Wilhelm GÖTTLING''' (naskiĝinta la {{Daton|19|1|1793}} en [[Jena]], mortinta la {{daton|20|1|1869}} samloke) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. ==Vivo== Estante filo de ĥemiisto li studis de 1811 en sia naskiĝurbo. En 1814 li soldatis kontraŭ la francoj; sekvis daŭrigo de la studoj en [[Berlino]]. En 1816 li fariĝis profesoro ĉe la gimnazio de [[Rudolstadt]]. En 1819 li ekdirektoris ĉe la ĵus fondita gimnaizo de [[Neuwied]] akj en 1822 eksterorda profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1826 li estris la Filologian seminarion kaj estis altlerneja bibliotekisto. Orda universitatprofesoreco ekis en 1831. Menciindas la eldonoj de la [[aristotelo|aristotela]] verkoj »Politica« (Jena 1824) kaj »Oeconomicus« (Jena 1830) kaj de [[Heziodo]] (Gotha 1831); sekve la helenaj prigramatikaĵoj jenaj: »Theodosii Alexandrini grammatica« (Gotha 1822) und »Allgemeine Lehre vom Akzent der griechischen Sprache« (Jena 1835); finfine: »Geschichte der römischen Staatsverfassung bis zu Cäsars Tod« (Halle 1840); »Thusnelda, Arminius' Gemahlin, und ihr Sohn Thumelicus in gleichzeitigen Bildnissen nachgewiesen« (Jena 1843) kaj »Fünfzehn römische Urkunden« (Halle 1845). Lia esearo »Gesammelten Abhandlungen aus dem klassischen Altertum« aperis en 1851 (Halle) kaj 1863 (dua volumo; Munkeno); gravis ankaŭ »Opuscula academica« (Leipzig 1869; leterinterŝanĝon kun [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]] »Briefwechsel zwischen Goethe und Goethe, 1824–1831« eldonis Kuno Fischer (Munkeno 1880). Göttling fondis en Jena, el propraj rimedoj, la arheologian muzeon. Antaŭ eksteruniversitata publiko li flegis fari la prelegaron ''Rosenvorlesungen'' kiuj nomiĝis laŭ la okazigejo ''Rosensaal''. ==Ekstersaj ligiloj== {{commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Karl_Wilhelm_G%C3%B6ttling Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119541904 ligiloj ĉe DDB] *[http://www.zeno.org/nid/20006701086 "Göttling"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 8, Lepsiko 1907, p. 179-180 {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gottling, Karl}} [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Instruistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1793]] [[kategorio:Mortintoj en 1869]] [[kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] 0zsrugevmswt0bgg5go6c2alv0zeiv3 0 954263 9488508 9487666 2026-10-05T11:55:55Z Kani 670 9488508 wikitext text/x-wiki [[File:Yap_Islands_municipalities.jpg|dekstra|eta|399x399ra|Mapo de la municipoj de Yap inkluzive de Kanifay]] '''Kanifay''' (yapês: Kanifaay) estas vilaĝo kaj municipo en la subŝtato [[Yap]], [[Federacio de Mikronezio|Federitaj Ŝtatoj de Mikronezio]]. <ref>[http://www.geonames.org/7626956/weloy-municipality.html en retejo www.geonames.org]</ref> La municipo etendiĝas el montetoj kaj internaj valoj ĝis la limoj de la [[laguno]] kaj de la rifo okcidenta, lime kun la municipoj Dalipebinaw norde, Rull oriente kaj Gilman sude.<ref>[https://habeleinstitute.org/wiki/Main_Page «Kanifay Municipality - Habele Institute».] habeleinstitute.org (angle). Konsultita la 27an de septembro 2026</ref> Laŭ ŝtata censo de 2023, Kanifay havas 330 loĝantojn, distribuitajn en 84 familiaj kernoj (averaĝe de po 3,9 homoj por loĝdomo) kaj averaĝa aĝo de 25,5 jaroj. Kun tera surfaco proksimuma de 4,90 km², la municipo havas loĝdensecon de 67,3 loĝ./km². == Referenclisto == {{Referencoj}} {{ĝermo}} [[Kategorio:Federacio_de_Mikronezio]] iayd4ngohldjgl6si8uwy9ujvi5r0cv 0 954270 9488499 9487483 2026-10-05T11:43:00Z Kani 670 /* Vivo */ 9488499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ferdinand Gotthelf HAND''' (naskiĝinta la {{daton|15|2|1786}} en [[Plauen]], mortinta la {{Daton|14|3|1851}} en [[Jena]]<ref>Mortoanonco ĉe ''Weimarische Zeitung,'' 18.3.1851, [https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00212254/WZ_Weimarische_Zeitung_1851_0221.tif p. 217].</ref>) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. En septembro 1821 edzigis lin en [[kastelo Tiefurt|Tiefurt]] Wilhlemine Conta (1782-1854) naskonta ses infanojn. La filino Clementine estis la avino de [[Joachim Ringelnatz]]. == Vivo == Estante filo de superintendanto li edukiĝis en [[Żary]]. De 1803 li studis [[filologio]]n kaj [[filozofio]]n je la [[Universitato de Lepsiko]], ĉe [[Gottfried Hermann]] kaj [[Friedrich August Carus]]<ref>Por Carus li eldonis la literaturon postlasitaĵaron kun antaŭmetita biografio (sep volumoj, Lepsiko 1808–10).</ref>, kun fina doktoriĝo. En 1809 estis lia habilitiĝo danke al la [[katulo|prikatula]] faklaboraĵo ''Observationes in Catulli carmina''. Jaron pli malfrue li iĝis posteulo de [[Franz Passow]] ĉe la [[Vilhelm-Ernesto-gimnazio]] je [[Vajmaro]] kie li fruktodone kunlaboris kun [[Johannes Schulze]]. En 1817 li fariĝis eksterorda profesoro pri filozofio kaj [[greka literaturo]] kaj ankoraŭ samjare orda profesoro kaj kungvidanto de la Filologia Seminario de la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]]. De 1818 li instruadis po du tagojn por semajno al la princinoj Maria kaj [[Augusta von Sachsen-Weimar-Eisenach|Aŭgusta]]; ilin li rajtis akompanis en 1824 je [[Sankt-Peterburgo]] por la daŭro de unu jaro.<ref>Günter Schmidt: ''Ertrag einer Reise. Ferdinand Hand in Petersburg.'' Ĉe: Weimar und der Osten: historische und kulturelle Beziehungen des Thüringer Raumes zu Sankt Petersburg. Red. Erhard Hexelschneider, Jena 2003, p. 71–81.</ref> Tie li iĝis en 1825 koresponda membro de la [[Rusia Akademio de Sciencoj]].<ref>[https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en listo de eksterlandaj membroj] - ĉe: ''ras.ru''</ref>. Pri la enruslanda restado li verkis la arthistoriaĵon ''Kunst und Alterthum in Petersburg'' (Vajmaro 1837). Krome li membris ĉe ''Societas graeca'' (apud ekz. [[Franz Passow]], [[August Seidler]], [[Friedrich Thiersch]], [[Benjamin Gotthold Weiske]]; fondinto ĝia estis Gottfried Hermann) kaj ĉe ''Societas historico-theologica Lipsiensis''. La [[Saksa Akademio de Sciencoj]] akceptis lin en sia fondiĝjaro 1846 kiel ordan anon de la histori-filologia klaso. La universitato komisiis lin pri la ĉefredaktorado de la gazeto ''Neue Jenaische Allgemeine Literatur-Zeitung'' (1842–1848).<ref>Jarkolekto 1842, [https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00233905/NJALZ_129920797_1842_01_0003.TIF titolpaĝo].</ref> ==Agadoj== Hand famiĝis ankaŭ kiel arthistoriisto kaj muzikologo. En Jena li fondis kaj financis la koruson ''Akademischer Gesangsverein''<ref>Queck 1852, [https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10063670?page=52 p. 44].</ref> kaj - laŭmodele al la vajmarano Johannes Daniel Falk – laboran kaj ricevan domon por socialaj randgrupoj. En 1837 li nomumiĝis sekreta kortegkonsilisto<ref>''Weimarische Zeitung,'' 18.2.1837, [https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00216771/WZ_Weimarische_Zeitung_170920879_1837_0111.tif titolpaĝo].</ref> ricevonte en 1843 la kavaliran krucon de ''Hausorden vom Weißen Falken<ref>''Staats-Handbuch für das Großherzogthum Sachsen-Weimar-Eisenach 1846'', [https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00285404/Staatshandbuch_Sachsen-Weimar-Eisenach_1846_0032.tif p. 22]</ref>. Lia muzikologa verko ''Ästhetik der Tonkunst'' (1837–41) furoris pro reklamo de enkonduko de estetitkaj juĝoj por muzikaĵoj. Li verkis tekstkritikan eldonon de [[Statio|Publius Papinius Statius]], fakte prilaboro de verko de [[Johano Frederiko Gronovo la Maljuna|Johann Friedrich Gronovius]] ''Diatribe in Statii Silvas'' (Lepsiko 1812); pri Statio li verkis ankoraŭ ''Statii Hercules Epitrapezios cum commentariis'' (1850) kaj ''I. Gruteri suspiciones in Statii Thebaidis librum I cum animadversionibus'' (1851). Por plibonigo de la stilo de latinlingve skribvolemuloj li eldonis ''Lehrbuch des lateinischen Stils'' kaj ''Handbuch für Übungen im lateinischen Stil'' kio evidentiĝis tro sciencaj malinluzivigante praktikan utiligon. Troan komplikecon suferis ankaŭ lia verko ''Tursellinus seu de particulis latinis commentarii'' (1829–45). == Verkoj (elekto)== * ''Observationum criticarum in Catulli carmina specimen''. Lipsiae 1809 (habilitiĝa laboraĵo) * ''Kunst und Alterthum in St. Petersburg''. Verlag des Landes-Industrie-Comptoirs, Weimar 1827. * ''Tursellinus, seu de particulis latinis commentarii''. Weidman, Leipzig 1829–45 (represo Hakkert, Amsterdam 1969). * ''Lehrbuch des lateinischen Stils''. Crökersche Buchhandlung, Jena 1833 (tria eldono, Jena 1880). * ''Ästhetik der Tonkunst''. [https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10598662?page=9 Parto I] Jena 1837; [https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10598663?page=7 Parto II] 1841 (represo de la dua eldono, Lenox MA 1969). * ''Praktisches Handbuch für Übungen im lateinischen Stil''. Crökersche Buchhandlung, Jena 1838 (dua eldono, Jena 1850). * ''Das Arbeitshaus als das vorzüglichste Hülfsmittel in der Verwaltung des Armenwesens'', Jena 1939. ====eldonistece==== * ''Friedrich August Carus: Nachgelassene Werke'', 7 volumoj. Barth und Kummer, Leipzig 1808–1810. * ''Iohannis Frederici Gronovii in P. Papinii Statii Silvarum libros V Diatribe. Nova Editio, ab ipso auctore correcta, interpolata, aucta. Accedunt Emerici Crucei Antidiatribe, Gronovii Elenchus Antidiatribes et Crucei Muscarium. Edidit et annotationes adjecit Ferdinandus Handius''. 2 volumoj. Fleischer, Leipzig 1812. == Literaturo == * [[Heinrich Döring]], ''Ferdinand Gotthelf Hand''. Ĉe: ''Neuer Nekrolog der Deutschen''. 29. Jg., 1851. Voigt, Weimar 1853, [https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10070892?page=280 S. 226–240]. * Günter Schmidt: ''Ertrag einer Reise. Ferdinand Hand in Petersburg.'' Ĉe: ''Weimar und der Osten: historische und kulturelle Beziehungen des Thüringer Raumes zu Sankt Petersburg''. Red. Erhard Hexelschneider, Jena 2003, p. 71–81. * Matthias Steinbach: ''Ökonomisten, Philanthropen, Humanitäre. Professorensozialismus in der akademischen Provinz'', Berlin 2008. * Matthias Tischer: ''Ferdinand Hands ‚Aesthetik der Tonkunst‘''. Königshausen & Neumann, Würzburg 2004 (=Musik und Musikanschauung im 19. Jahrhundert, 12). * Hartmut Boettcher: ''Hand, Ferdinand Gotthelf.'' Ĉe: ''Lebenswege in Thüringen.'' Sechste Sammlung, eldonis Titus Marwinski. Verlag Vopelius, Jena 2025, ISBN 978-3-947303-43-4, p. 69–72. == Eksteraj ligiloj == * [https://archive.org/search.php?query=Ferdinand%20Gotthelf%20Hand Ferdinand Gotthelf Hand] im Internet Archive. *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100158218 ligiloj ĉe DDB] *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Hand,_Ferdinand_Gotthelf&oldid=- "Hand, Ferdinand Gotthelf"] - fare de Karl Felix Halm, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 10 (1879), p. 499–500 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Hand, Ferdinand Gotthelf}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Plauen]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Muziksciencistoj]] [[kategorio:Germanaj arthistoriistoj]] [[kategorio:Estetikistoj]] 5tpm3z7r163c0r0slnoili32opj7xzr 0 954271 9488501 9487491 2026-10-05T11:44:49Z Kani 670 /* Vivo */ 9488501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gottfried FÄHSE''' (naskiĝinta la {{daton|24|8|1764}} en [[Schleesen]], mortinta la {{Daton|29|5|1831}} en [[Jüterbog]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]] kaj instruisto. == Vivo == Filo de muelisto li estis lernanto ĉe la vilaĝa lernejo de [[Radis]], poste de la Urba lernejo de [[Gräfenhainichen]]. Sekvis kvinjara frekvento de la gimnazio je [[Zeitz]]. En 1782 Fähse enmatrikuliĝis ĉe la universitato de [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]]. Tie estis liaj instruistoj la filologoj [[Johann Friedrich Hiller]] kaj [[Johann Karl Zeune]], la historiisto [[Johann Matthias Schroeckh]] kaj la teologoj [[Karl Christian Tittmann]] kaj [[Franz Volkmar Reinhard]]. Kvar jarojn pli malfrue li fariĝis privata instruisto en [[Veľká Ida]] (ĉe Stephan de Szirmay) kaj en [[Košice]] (ĉe grafo Török de Szendroc). Post kiam li transpenis en 1792 rektoradon je [[Gelnica]] li revenis al Saksujo. Denove li ekstudis, ĉe la [[universitato de Lepsiko]]. En 1796 li magistriĝis kaj fine habilitiĝis danke al [[disertacio]] [[platono|priplatona]] ''Disputatio de ideeis Platonis''. Post filozofia kaj pedagogia docentadoj, Fähse iĝis instruisto ĉe la reĝa ''Paedagogium'' en [[Halle (Saale)|Halle]] (kp. [[Franckesche Stiftungen]]). En 1801 li iĝis vicrektoro de la gimnazio de [[Annaberg-Buchholz|Annaberg]], poste en 1806 rektoro. En 1809 li ekrektoris ĉe la Franciska Gimnazio je [[Zerbst (Anhalto)|Zerbst]]. Je Zerbst li deĵoris ĝis 1830. Lian agadon en la lernejo gloris kolegoj kaj lernantoj. Je sia trankvila kaj nepublika vivo li trovis plenan kontentiĝon en siaj sciencaj studoj, el kio rezultiĝis mirinda kaj multflanka klereco. Li mortis dum kuraclokumado. ==Sciencistumado== Frukto de la lepsikaj prelegoj estis ''Grundriß der technisch-praktischen Erziehung'' (1797). Poste li orientiĝis pli pri la helena literaturo, unue per tradukoj, ekz. de la platona ''Res publica'' (1800), pri la metriko de [[Pindaro]] (1804 kaj 1806), pri [[Sofoklo]] (1804) kaj [[Esĥilo]] (1809). Evidentiĝis en tiuj ĉi verkoj lia neregado de metriko kaj kelkaj estetikaj eraroj. Aĵojn kiujn li kolektis somere de 1809 en okaze de vojaĝo tra Germanujo, Svisujo kaj Francujo li eldonis en 1813 ''Sylloge lectionum graecarum, glossarum, scholiorum in tragicos graecos atque Platonem''. Aperis en 1825 ''Animadversiones in Plutarchi opera''. Almenaŭ la unua parto realiĝis de lia pritragedia leksikono ''Lexicon graecum in tragicos'' (1829). == Verkoj (elekto) == * ''Grundriß der technisch-praktischen Erziehung'', 1797 * ''Republik'', 1800 (vol. II) * ''Sophokles'', 1804 * ''Aischylos'', 1809 * ''Sylloge lectionum graecarum, glossarum, scholiorum in tragicos graecos atque Platonem'', 1813 * ''Animadversiones in Plutarchi opera'', 1825 * ''Lexicon graecum in tragicos'', 1829 == Literaturo == * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:F%C3%A4hse,_Gottfried&oldid=- "Fähse, Gottfried"] - fare de Friedrich August Eckstein, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 6 (1877), p. 537 * Hans-Joachim Böttcher: "Fähse (Vehse), Gottfried" - ĉe: ''Bedeutende historische Persönlichkeiten der Dübener Heide,'' AMF, n-ro 237, 2012, p. 24–25. {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Fahse, Gottfried}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] 8op1ajqdvcsvpzfeu7c7b0ac359ofbf 0 954278 9488504 9485055 2026-10-05T11:47:18Z Kani 670 9488504 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Fulvio Lorenzetti''' (6a de oktobro [[1954]] – 14a de marto [[2025]]) estis itala majstro de [[Crema]] pri [[karateo]]. Li estas konata kiel la praktikanto de la stilo Ŝotokano kun la rango de 8-a dan.<ref>{{cite news| title=Fukuoka. Il cremasco Fulvio Lorenzetti ha ricevuto il prestigioso BudoMenjo dalla Nippon Karate-Do Kihokai del maestro Yamaguchi| url=https://www.cremaonline.it/sport/07-11-2013_Fukuoka,+a+Lorenzetti+il+BudoMenjo/| accessdate=30 Septembro 2026| work=cremaonline.it| language=Italian| date=7a de Novembro 2017}}</ref><ref>{{cite news| title=Karate, Lorenzetti riceve il BudoMenjo 8° dan a Fukuoka | url=https://www.cremaoggi.it/2013/11/08/karate-lorenzetti-riceve-il-budomenjo-8%c2%b0-dan-a-fukuoka/| accessdate=30 Septembro 2026| work=cremaoggi.it| language=Italian| date=8a de Novembro 2017}}</ref> Li ekpraktikis karateon en 1970 sub la gvido de majstro Hiroŝi Ŝirai; li fondis la ''Doĵon [[Jukio Miŝima|Miŝima]]'' en Crema ekde nulo, kie liaj lernantoj praktikis karateon dum 40 jaroj. En la 1990-aj jaroj li fondis la organizaĵon U.K.I.D.A.<ref>{{cite news| title=Ukida. Karate e divulgazione, il presidente cremasco Lorenzetti premiato in Sicilia| url=https://www.cremaonline.it/sport/13-12-2017_Karate.+Il+cremasco+Lorenzetti+premiato+in+Sicilia/| accessdate=30a de Septembro 2026| work=cremaonline.it| language=Italian| date=13 Decembro 2017}}</ref> (Unione Karate Italia e Discipline Associate). Li ankaŭ servis kiel konsilanto en Crema de 2007 ĝis 2012. Li mortis en la hospitalo de [[Taormina]] en 2025.<ref>{{cite news| title=Karate in lutto. Addio a Fulvio Lorenzetti | url=https://www.laprovinciacr.it/news/cronaca/500645/karate-in-lutto-addio-a-fulvio-lorenzetti.html| accessdate=30 Septembro 2026| work=laprovinciacr.it| language=Italian| date=15a de Marto 2025}}</ref><ref>{{cite news| title=Se n’è andato il maestro del karate | url=https://crema-news.it/cronaca/crema-addio-a-fulvio-lorenzetti| accessdate=30a de Septembro 2026| work=crema-news.it| language=Italian| date=15a de Marto 2025}}</ref> == Premioj == * [[File:ITA OMRI 2001 Cav BAR.svg|50px]] Cavaliro de [[Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]], 27 Decembro 1992<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze|title=Onorificenze |author= |date= |publisher=quirinale.it |accessdate=30 Septembro 2026 |language=Italian}}</ref> * [[File:ITA OMRI 2001 Uff BAR.svg|50px]] Oficiro de [[Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]], 2 Iunio 1997<ref>{{cite web |url=https://ilnuovotorrazzo.it/2025/03/17/malore-improvviso-scomparso-il-karateka-fulvio-lorenzetti/ |title=Malore improvviso: scomparso il karateka Fulvio Lorenzetti |author= |date=17 Marto 2025 |publisher=ilnuovotorrazzo.it |accessdate=28 Septembro 2026 |language=Italian}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lorenzetti, Fulvio}} [[Kategorio:Italaj karateistoj]] r38lkjcpd1ad3a85xkv0d0bq0iibep8 9488505 9488504 2026-10-05T11:47:44Z Kani 670 9488505 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Fulvio LORENZETTI''' (6a de oktobro [[1954]] – 14a de marto [[2025]]) estis itala majstro de [[Crema]] pri [[karateo]]. Li estas konata kiel la praktikanto de la stilo Ŝotokano kun la rango de 8-a dan.<ref>{{cite news| title=Fukuoka. Il cremasco Fulvio Lorenzetti ha ricevuto il prestigioso BudoMenjo dalla Nippon Karate-Do Kihokai del maestro Yamaguchi| url=https://www.cremaonline.it/sport/07-11-2013_Fukuoka,+a+Lorenzetti+il+BudoMenjo/| accessdate=30 Septembro 2026| work=cremaonline.it| language=Italian| date=7a de Novembro 2017}}</ref><ref>{{cite news| title=Karate, Lorenzetti riceve il BudoMenjo 8° dan a Fukuoka | url=https://www.cremaoggi.it/2013/11/08/karate-lorenzetti-riceve-il-budomenjo-8%c2%b0-dan-a-fukuoka/| accessdate=30 Septembro 2026| work=cremaoggi.it| language=Italian| date=8a de Novembro 2017}}</ref> Li ekpraktikis karateon en 1970 sub la gvido de majstro Hiroŝi Ŝirai; li fondis la ''Doĵon [[Jukio Miŝima|Miŝima]]'' en Crema ekde nulo, kie liaj lernantoj praktikis karateon dum 40 jaroj. En la 1990-aj jaroj li fondis la organizaĵon U.K.I.D.A.<ref>{{cite news| title=Ukida. Karate e divulgazione, il presidente cremasco Lorenzetti premiato in Sicilia| url=https://www.cremaonline.it/sport/13-12-2017_Karate.+Il+cremasco+Lorenzetti+premiato+in+Sicilia/| accessdate=30a de Septembro 2026| work=cremaonline.it| language=Italian| date=13 Decembro 2017}}</ref> (Unione Karate Italia e Discipline Associate). Li ankaŭ servis kiel konsilanto en Crema de 2007 ĝis 2012. Li mortis en la hospitalo de [[Taormina]] en 2025.<ref>{{cite news| title=Karate in lutto. Addio a Fulvio Lorenzetti | url=https://www.laprovinciacr.it/news/cronaca/500645/karate-in-lutto-addio-a-fulvio-lorenzetti.html| accessdate=30 Septembro 2026| work=laprovinciacr.it| language=Italian| date=15a de Marto 2025}}</ref><ref>{{cite news| title=Se n’è andato il maestro del karate | url=https://crema-news.it/cronaca/crema-addio-a-fulvio-lorenzetti| accessdate=30a de Septembro 2026| work=crema-news.it| language=Italian| date=15a de Marto 2025}}</ref> == Premioj == * [[File:ITA OMRI 2001 Cav BAR.svg|50px]] Cavaliro de [[Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]], 27 Decembro 1992<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze|title=Onorificenze |author= |date= |publisher=quirinale.it |accessdate=30 Septembro 2026 |language=Italian}}</ref> * [[File:ITA OMRI 2001 Uff BAR.svg|50px]] Oficiro de [[Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]], 2 Iunio 1997<ref>{{cite web |url=https://ilnuovotorrazzo.it/2025/03/17/malore-improvviso-scomparso-il-karateka-fulvio-lorenzetti/ |title=Malore improvviso: scomparso il karateka Fulvio Lorenzetti |author= |date=17 Marto 2025 |publisher=ilnuovotorrazzo.it |accessdate=28 Septembro 2026 |language=Italian}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lorenzetti, Fulvio}} [[Kategorio:Italaj karateistoj]] j2pvq23d6e8geflhpj6iisdrf9ga84w 0 954304 9488510 9485902 2026-10-05T11:58:28Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9488510 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Remando al viento''''' (Reme vente, angle ''Rowing with the Wind'') estas hispana amafera kaj [[drama filmo]] reĝisorita de [[Gonzalo Suárez]] en [[1987]]. Ĝi estis unu de la ĉefaj roloj de [[Hugh Grant]]. Dum la filmado li konis [[Elizabeth Hurley]], kun kiu li havis amaferon. ==Intrigo== {{Intrigo}} La ĉefroluloj estas [[Lord Byron]], [[Mary Shelley]] kaj [[Percy Bysshe Shelley]]. Tiu tri roluloj kuniĝas en la domego de Lord Byron, Villa Diodati, kun [[John William Polidori|Polidori]], duaranga verkisto kaj privata kuracisto de Byron, [[Claire Clairmont]] kaj aliaj roluloj kaj ili organizas defion por verki terorhistorion. Kiel rezulto, Mary Shelley verkis [[Frankenstein]], kies ĉefrolulo aperas en la filmo konstante persekutante la rolulojn kaj okazigante al ili [[vizio]]jn; ĉefe al [[Mary Shelley]]. Alia rezulto estas ke [[morto]] forportas plurajn rolulojn. Dum Shelley kaj Byron navigas en lago dum [[ŝtormo]], Polidori memmortigas sin. Poste en [[Venecio]] ili vizitas Lord Byron kaj tio ebligas okulfrapajn bildojn, kiel [[ĝirafo]] en granda salono ktp. {{Intrigofino}} ==Geaktoroj kaj roluloj== {| class="wikitable" |+ !Aktoro !Rolulo |- |[[Hugh Grant]] |''[[Lord Byron]]'' |- |Lizzy McInnerny |''[[Mary Shelley]]'' |- |Valentine Pelka |''[[Percy Bysshe Shelley]]'' |- |[[Elizabeth Hurley]] |''[[Claire Clairmont]]'' |- |[[José Luis Gómez]] |''Polidori'' |- |Virginia Mataix |''Elisa'' |- |Ronan Vibert |''Fletcher'' |- |José Carlos Rivas |''Monstro'' |- |Kate McKenzie |''Jane Williams'' |- |Jolyon Baker |''[[Edward Williams]]'' |- |Terry Taplin |''[[William Godwin]]'' |- |Karen Westwood |''Fanny'' |- |Bibiana Fernández |''Fornarina'' |- |[[Josep Maria Pou]] |''Doganoficiro'' |- |[[Aitana Sánchez-Gijón]] |''Teresa Guiccioli'' |- |Rebecca Ordovas |''Allegra'' |- |Nicolás Moser |''William'' |- |Néstor Alfonso Rojas |''Tita'' |- |María Teresa Ainscough |''Mrs. Hunt'' |- |Alan Griffin |''Mr. Hunt'' |- |Yolanda Constant |''Mrs. Godwin'' |- |John Ticehurst |''Kardinalo'' |- |Miguel Picazo |''Pastro'' |- |Richard Burr |''Pruntisto'' |- |Emma Amos |''Venecia junnulino'' |- |Silvia Casanova | |- |Paco Catalá |''Italia servisto'' |} ==Bibliografio== * Cherta, Rafael; Garrido, Teresa (2007). [https://books.google.es/books?id=j5gbdv2qMaAC&hl=es&source=gbs_navlinks_s ''Guía para ver y analizar Remando al viento''.] Nau Libres / Ediciones Octaedro. p. 8. ISBN 978-84-7642-733-0. Konsultita la 23an de oktobro 2015. {{Trad|es|Remando al viento|165527709}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1988]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Lord Byron]] [[Kategorio:Frankenŝtejno]] [[Kategorio:Anglaj poetoj]] [[Kategorio:Hispanaj filmoj]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Historiaj filmoj]] kg6l960a5nl2pz9n3dr7r85ogjtikyr 0 954367 9488205 9487017 2026-10-04T15:46:09Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 9488205 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 2juxk8syczme32bf3yte74c2jmet5sn 0 954421 9488318 9487731 2026-10-04T20:21:04Z Verdulo 1002 9488318 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Appaloosa-ĉevalo |koloro = Blanka kun makuloj |dosiero = Appaloosa stallion.JPG |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Neparhufuloj]] ''Perissodactyla'' |familio = [[Ekvedoj]] ''Equidae'' |genro = [[Ekvo]] ''Equus'' |specio = [[ĉevalo]] ''Equus ferus caballus'' |subspecio = '''''E. caballus''''' |subspecio aŭtoritato = |statuso = LC |vikispecio = |komunejo = }} La '''Appaloosa''' estas usona ĉevalo kiu karakterizas sin ĉefe per sia makulita felo. La ĉevaloj de ĉi tiu raso havas multflankajn ecojn: granda fleksebleco, forta eltenemo kaj bona karaktero. La ĉevaloj havas fortan korpon, bonajn krurojn kaj durajn hufojn. La kapo estas nobla. La alteco de la raso estas averaĝe inter 142 kaj 152 centimetroj. La kapo estas larĝa kaj la okuloj estas elokventa kaj vigla. La oreloj, kiel ĉe ĉiuj usonaj ĉevaloj, estas malgrandaj kaj pintaj, la kolo estas muskola kaj la brusto larĝa. La appaloosa havas rondan, fortan krucon kun alte fiksita vosto. La kolhararo kaj vosto estas de silkeca kvalito. La ĉevaloj havas bonegan galopon. La ĉevalo havas emon por disvolvi lunan kaj noktan blindecon. [[dosiero:Standing Apaloosa.jpg|eta|maldekstra|Appaloosa]] [[dosiero:Nezperceindians1895ish.jpg|eta|meza|Nez Percé-indianoj kun appaloosa, ĉ. 1895]] [[dosiero:Appaloosa horse.JPG|eta|Appaloosa kiel vakera ĉevalo]] [[Kategorio:Ĉevaloj]] e0uh1jdcjyff5gfkgkbnclvaceidu4g 1 954440 9488377 9487879 2026-10-04T23:59:51Z Arbarulo 135469 9488377 wikitext text/x-wiki ==Fontoj== {{re|Sj1mor}} Ĉu ĉi tio estas traduko de alilingva Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:19, 4 okt. 2026 (UTC) :Certe la komenco el la angla, kaj posta aldono el la hispana. Mi kontorlis aliajn lingvojn sed ne trovis similaĵojn, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:29, 4 okt. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor}} Tio ne estas kredebla. La materialo en la hispana artikolo ne similas al via. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:59, 4 okt. 2026 (UTC) dzds3drj9mgzj5s027q5gt7jb4qbveq 9488386 9488377 2026-10-05T01:54:01Z Arbarulo 135469 9488386 wikitext text/x-wiki ==Fontoj== {{re|Sj1mor}} Ĉu ĉi tio estas traduko de alilingva Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:19, 4 okt. 2026 (UTC) :Certe la komenco el la angla, kaj posta aldono el la hispana. Mi kontorlis aliajn lingvojn sed ne trovis similaĵojn, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:29, 4 okt. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor}} Dankon, sed tio ne estas kredebla. La materialo en la hispana artikolo ne similas al via. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:59, 4 okt. 2026 (UTC) 040zj7va4uwr19910cdem9fbt1w13ah 0 954450 9488244 9487992 2026-10-04T17:59:58Z Taylor 49 126294 fuŝa maŝintraduko 9488244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ranĝadstacio''' <ref>Difino laŭ PIV: "stacio aŭ staciparto en fervojnodo por ranĝi vagonojn de disigataj al formataj trajnoj</ref>, '''ranĝostacio''', '''klasifika stacio''', '''parkstacio''', '''manovrostacio''' estas fervoja stacio uzata por alikuplado de [[kargotrajno]]j. Komence, grupo da vagonoj estas prenita al trako, foje nomata ''antaŭeco'' aŭ ''borilo''. De tie, la vagonoj estas senditaj tra serio de [[Trakforko|ŝaltiloj]], nomataj ''ŝtupetaro'', sur la klasifikajn trakojn. Kelkaj pli grandaj stacioj povas meti la antaŭecon sur artefarite konstruitan monteton nomatan ''ĝibo'' por uzi la forton de gravito por propulsi la vagonojn tra la ŝtupetaro. Vartrajnoj kiuj konsistas el senrilataj vagonoj devas esti transformitaj en trajnon grupigitan laŭ siaj cellokoj; tiu manovrado estas farita ĉe la deirpunkto. Kelkaj trajnoj (usonangle: "wayfreights") <ref>{{cite web|url=http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830031157/http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|url-status=dead|archive-date=30 August 2014|title=Railroading glossary|author=<!--Not stated-->|date=2014|website=[[Trains (magazine)|Trains]]|publisher=Kalmbach Media|access-date=6 October 2025}}</ref> demetas kaj prenas vagonojn laŭlonge de sia itinero en klasifikaj kortoj aŭ ĉe industriaj apudvojoj. Tio kontraste estas unu-produkta unuotrajno kiu portas, ekzemple, [[Aŭto|aŭtojn]] de la [[fabriko]] ĝis [[haveno]], aŭ [[Karbo|karbon]] de [[Minado|minejo]] ĝis la [[elektrocentralo]]. == Bildgalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Godorf_Station_at_Dusk,_May_2018.jpg|eta| Stacidomo Godorf, [[Kolonjo]], Germanio Dosiero:Kornwestheim_Ablaufberg_20060318.jpg|alternative=A switcher locomotive pushing a car over the hump at Kornwestheim yard| Ŝanĝlokomotivo puŝante aŭton super la ĝibon ĉe la korto de Kornwestheim Dosiero:MannheimRangierbahnhof_2018-08-10_Luftbild.jpg|alternative=Mannheim Rangierbahnhof, Germany, two-sided nearly symmetrical systems for opposing directions| Mannheim Rangierbahnhof, Germanio, duflankaj preskaŭ simetriaj sistemoj por kontraŭaj direktoj Dosiero:Trainyard.bradleygee.jpg|alternative=North Yard in Denver, Colorado, a typical U.S. classification yard in 2009| Norda Tereno en [[Denvero|Denvero, Kolorado]], tipa usona klasifika tereno en 2009 Dosiero:CNW_yard,_Chicago.jpg|alternative=Chicago and North Western Railway's Proviso Yard in Chicago, Illinois, December 1942| La Proviso Yard de la Ĉikago kaj Norda Okcidenta Fervojo en [[Ĉikago|Ĉikago, Ilinojso]], decembro 1942 Dosiero:201805_Nanxiang_Station_Yard_III.jpg|alternative=Nanxiang Classification Yard in Shanghai, China| [[:zh:南翔站 (京沪铁路)|Nanxiang Classification Yard]] en Ŝanhajo, Ĉinio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=6nz-n49pIFQ Temp-intervala filmeto de germana ranĝada operacio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervoja teknologio]] 3v01cxbnh36wv48selaazem3hnwa2fp 9488247 9488244 2026-10-04T18:03:10Z Taylor 49 126294 fuŝa maŝintraduko 9488247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ranĝadstacio''' <ref>Difino laŭ PIV: "stacio aŭ staciparto en fervojnodo por ranĝi vagonojn de disigataj al formataj trajnoj</ref>, '''ranĝostacio''', '''klasifika stacio''', '''parkstacio''', '''manovrostacio''' estas fervoja stacio uzata por alikuplado de [[kargotrajno]]j. Komence, grupo da vagonoj estas prenita al trako, foje nomata ''antaŭeco'' aŭ ''borilo''. De tie, la vagonoj estas senditaj tra serio de [[Trakforko|ŝaltiloj]], nomataj ''ŝtupetaro'', sur la klasifikajn trakojn. Kelkaj pli grandaj stacioj povas meti la antaŭecon sur artefarite konstruitan monteton nomatan ''ĝibo'' por uzi la forton de gravito por propulsi la vagonojn tra la ŝtupetaro. Vartrajnoj kiuj konsistas el senrilataj vagonoj devas esti transformitaj en trajnon grupigitan laŭ siaj cellokoj; tiu manovrado estas farita ĉe la deirpunkto. Kelkaj trajnoj (usonangle: "wayfreights") <ref>{{cite web|url=http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830031157/http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|url-status=dead|archive-date=30 August 2014|title=Railroading glossary|author=<!--Not stated-->|date=2014|website=[[Trains (magazine)|Trains]]|publisher=Kalmbach Media|access-date=6 October 2025}}</ref> demetas kaj prenas vagonojn laŭlonge de sia itinero en klasifikaj kortoj aŭ ĉe industriaj apudvojoj. Tio kontraste estas unu-produkta unuotrajno kiu portas, ekzemple, [[Aŭto|aŭtojn]] de la [[fabriko]] ĝis [[haveno]], aŭ [[Karbo|karbon]] de [[Minado|minejo]] ĝis la [[elektrocentralo]]. == Bildgalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Godorf_Station_at_Dusk,_May_2018.jpg|eta|ranĝadstacio Godorf, [[Kolonjo]], Germanio Dosiero:Kornwestheim_Ablaufberg_20060318.jpg|alternative=A switcher locomotive pushing a car over the hump at Kornwestheim yard|ranĝadlomotivo puŝante vagonon super la ĝibon ĉe la ranĝadstacio de Kornwestheim Dosiero:MannheimRangierbahnhof_2018-08-10_Luftbild.jpg|alternative=Mannheim Rangierbahnhof, Germany, two-sided nearly symmetrical systems for opposing directions| Mannheim Rangierbahnhof, Germanio, duflankaj preskaŭ simetriaj sistemoj por kontraŭaj direktoj Dosiero:Trainyard.bradleygee.jpg|alternative=North Yard in Denver, Colorado, a typical U.S. classification yard in 2009|ranĝadstacio en [[Denvero|Denvero, Kolorado]], tipa usona ranĝadstacio en 2009 Dosiero:CNW_yard,_Chicago.jpg|alternative=Chicago and North Western Railway's Proviso Yard in Chicago, Illinois, December 1942| La Proviso Yard de la Ĉikago kaj Norda Okcidenta Fervojo en [[Ĉikago|Ĉikago, Ilinojso]], decembro 1942 Dosiero:201805_Nanxiang_Station_Yard_III.jpg|alternative=Nanxiang Classification Yard in Shanghai, China| [[:zh:南翔站 (京沪铁路)|Nanxiang Classification Yard]] ranĝadstacio en Ŝanhajo, Ĉinio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=6nz-n49pIFQ Temp-intervala filmeto de germana ranĝada operacio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervoja teknologio]] 997mu4k8tzg1xdgop2f6lr9e62zmfpr 9488248 9488247 2026-10-04T18:03:33Z Taylor 49 126294 9488248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ranĝadstacio''' <ref>Difino laŭ PIV: "stacio aŭ staciparto en fervojnodo por ranĝi vagonojn de disigataj al formataj trajnoj</ref>, '''ranĝostacio''', '''klasifika stacio''', '''parkstacio''', '''manovrostacio''' estas fervoja stacio uzata por alikuplado de [[kargotrajno]]j. Komence, grupo da vagonoj estas prenita al trako, foje nomata ''antaŭeco'' aŭ ''borilo''. De tie, la vagonoj estas senditaj tra serio de [[Trakforko|ŝaltiloj]], nomataj ''ŝtupetaro'', sur la klasifikajn trakojn. Kelkaj pli grandaj stacioj povas meti la antaŭecon sur artefarite konstruitan monteton nomatan ''ĝibo'' por uzi la forton de gravito por propulsi la vagonojn tra la ŝtupetaro. Vartrajnoj kiuj konsistas el senrilataj vagonoj devas esti transformitaj en trajnon grupigitan laŭ siaj cellokoj; tiu manovrado estas farita ĉe la deirpunkto. Kelkaj trajnoj (usonangle: "wayfreights") <ref>{{cite web|url=http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830031157/http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|url-status=dead|archive-date=30 August 2014|title=Railroading glossary|author=<!--Not stated-->|date=2014|website=[[Trains (magazine)|Trains]]|publisher=Kalmbach Media|access-date=6 October 2025}}</ref> demetas kaj prenas vagonojn laŭlonge de sia itinero en klasifikaj kortoj aŭ ĉe industriaj apudvojoj. Tio kontraste estas unu-produkta unuotrajno kiu portas, ekzemple, [[Aŭto|aŭtojn]] de la [[fabriko]] ĝis [[haveno]], aŭ [[Karbo|karbon]] de [[Minado|minejo]] ĝis la [[elektrocentralo]]. == Bildgalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Godorf_Station_at_Dusk,_May_2018.jpg|eta|ranĝadstacio Godorf, [[Kolonjo]], Germanio Dosiero:Kornwestheim_Ablaufberg_20060318.jpg|alternative=A switcher locomotive pushing a car over the hump at Kornwestheim yard|ranĝadlomotivo puŝante vagonon super la ĝibon ĉe la ranĝadstacio de Kornwestheim Dosiero:MannheimRangierbahnhof_2018-08-10_Luftbild.jpg|alternative=Mannheim Rangierbahnhof, Germany, two-sided nearly symmetrical systems for opposing directions| Mannheim Rangierbahnhof, Germanio, duflankaj preskaŭ simetriaj sistemoj por kontraŭaj direktoj Dosiero:Trainyard.bradleygee.jpg|alternative=North Yard in Denver, Colorado, a typical U.S. classification yard in 2009|ranĝadstacio en [[Denvero|Denvero, Kolorado]], tipa usona ranĝadstacio en 2009 Dosiero:CNW_yard,_Chicago.jpg|alternative=Chicago and North Western Railway's Proviso Yard in Chicago, Illinois, December 1942| La Proviso Yard de la Ĉikago kaj Norda Okcidenta Fervojo en [[Ĉikago|Ĉikago, Ilinojso]], decembro 1942 Dosiero:201805_Nanxiang_Station_Yard_III.jpg|alternative=Nanxiang Classification Yard in Shanghai, China| [[:zh:南翔站 (京沪铁路)|Nanxiang Classification Yard]] ranĝadstacio en Ŝanhajo, Ĉinio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=6nz-n49pIFQ Temp-intervala filmeto de germana ranĝada operacio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervojo]] o9uavbb0x1rrhj4jyykmq0emaf9an5n 9488250 9488248 2026-10-04T18:04:35Z Taylor 49 126294 fuŝa maŝintraduko 9488250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ranĝadstacio''' <ref>Difino laŭ PIV: "stacio aŭ staciparto en fervojnodo por ranĝi vagonojn de disigataj al formataj trajnoj</ref>, '''ranĝostacio''', '''klasifika stacio''', '''parkstacio''', '''manovrostacio''' estas fervoja stacio uzata por alikuplado de [[kargotrajno]]j. Komence, grupo da vagonoj estas prenita al trako, foje nomata ''antaŭeco'' aŭ ''borilo''. De tie, la vagonoj estas senditaj tra serio de [[Trakforko|ŝaltiloj]], nomataj ''ŝtupetaro'', sur la klasifikajn trakojn. Kelkaj pli grandaj stacioj povas meti la antaŭecon sur artefarite konstruitan monteton nomatan ''ĝibo'' por uzi la forton de gravito por propulsi la vagonojn tra la ŝtupetaro. Vartrajnoj kiuj konsistas el senrilataj vagonoj devas esti transformitaj en trajnon grupigitan laŭ siaj cellokoj; tiu manovrado estas farita ĉe la deirpunkto. Kelkaj trajnoj (usonangle: "wayfreights") <ref>{{cite web|url=http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830031157/http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|url-status=dead|archive-date=30 August 2014|title=Railroading glossary|author=<!--Not stated-->|date=2014|website=[[Trains (magazine)|Trains]]|publisher=Kalmbach Media|access-date=6 October 2025}}</ref> demetas kaj prenas vagonojn laŭlonge de sia itinero en klasifikaj kortoj aŭ ĉe industriaj apudvojoj. Tio kontraste estas unu-produkta unuotrajno kiu portas, ekzemple, [[Aŭto|aŭtojn]] de la [[fabriko]] ĝis [[haveno]], aŭ [[Karbo|karbon]] de [[Minado|minejo]] ĝis la [[elektrocentralo]]. == Bildgalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Godorf_Station_at_Dusk,_May_2018.jpg|eta|ranĝadstacio Godorf, [[Kolonjo]], Germanio Dosiero:Kornwestheim_Ablaufberg_20060318.jpg|alternative=A switcher locomotive pushing a car over the hump at Kornwestheim yard|ranĝadlomotivo puŝante vagonon super la ĝibon ĉe la ranĝadstacio de Kornwestheim Dosiero:MannheimRangierbahnhof_2018-08-10_Luftbild.jpg|alternative=Mannheim Rangierbahnhof, Germany, two-sided nearly symmetrical systems for opposing directions| Mannheim Rangierbahnhof, Germanio, duflankaj preskaŭ simetriaj sistemoj por kontraŭaj direktoj Dosiero:Trainyard.bradleygee.jpg|alternative=North Yard in Denver, Colorado, a typical U.S. classification yard in 2009|ranĝadstacio en [[Denvero|Denvero, Kolorado]], tipa usona ranĝadstacio en 2009 Dosiero:CNW_yard,_Chicago.jpg|alternative=Chicago and North Western Railway's Proviso Yard in Chicago, Illinois, December 1942|ranĝadstacio de la Ĉikaga kaj Nordokcidenta Fervojo en [[Ĉikago|Ĉikago, Ilinojso]], decembro 1942 Dosiero:201805_Nanxiang_Station_Yard_III.jpg|alternative=Nanxiang Classification Yard in Shanghai, China| [[:zh:南翔站 (京沪铁路)|Nanxiang Classification Yard]] ranĝadstacio en Ŝanhajo, Ĉinio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=6nz-n49pIFQ Temp-intervala filmeto de germana ranĝada operacio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervojo]] nm4dsvzmxwrq218818nnob5ozra4icm 9488251 9488250 2026-10-04T18:06:08Z Taylor 49 126294 fuŝa maŝintraduko 9488251 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ranĝadstacio''' <ref>Difino laŭ PIV: "stacio aŭ staciparto en fervojnodo por ranĝi vagonojn de disigataj al formataj trajnoj</ref>, '''ranĝostacio''', '''klasifika stacio''', '''parkstacio''', '''manovrostacio''' estas fervoja stacio uzata por alikuplado de [[kargotrajno]]j. Komence, grupo da vagonoj estas prenita al trako, foje nomata ''antaŭeco'' aŭ ''borilo''. De tie, la vagonoj estas senditaj tra serio de [[Trakforko|ŝaltiloj]], nomataj ''ŝtupetaro'', sur la klasifikajn trakojn. Kelkaj pli grandaj stacioj povas meti la antaŭecon sur artefarite konstruitan monteton nomatan ''ĝibo'' por uzi la forton de gravito por propulsi la vagonojn tra la ŝtupetaro. Vartrajnoj kiuj konsistas el senrilataj vagonoj devas esti transformitaj en trajnon grupigitan laŭ siaj cellokoj; tiu manovrado estas farita ĉe la deirpunkto. Kelkaj trajnoj (usonangle: "wayfreights") <ref>{{cite web|url=http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830031157/http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|url-status=dead|archive-date=30 August 2014|title=Railroading glossary|author=<!--Not stated-->|date=2014|website=[[Trains (magazine)|Trains]]|publisher=Kalmbach Media|access-date=6 October 2025}}</ref> demetas kaj prenas vagonojn laŭlonge de sia itinero en klasifikaj kortoj aŭ ĉe industriaj apudvojoj. Tio kontraste estas unu-produkta unuotrajno kiu portas, ekzemple, [[Aŭto|aŭtojn]] de la [[fabriko]] ĝis [[haveno]], aŭ [[Karbo|karbon]] de [[Minado|minejo]] ĝis la [[elektrocentralo]]. == Bildgalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Godorf_Station_at_Dusk,_May_2018.jpg|eta|ranĝadstacio Godorf, [[Kolonjo]], Germanio Dosiero:Kornwestheim_Ablaufberg_20060318.jpg|alternative=A switcher locomotive pushing a car over the hump at Kornwestheim yard|ranĝadlomotivo puŝante vagonon super la ĝibon ĉe la ranĝadstacio de Kornwestheim Dosiero:MannheimRangierbahnhof_2018-08-10_Luftbild.jpg|alternative=Mannheim Rangierbahnhof, Germany, two-sided nearly symmetrical systems for opposing directions| Mannheim Rangierbahnhof, Germanio, duflankaj preskaŭ simetriaj sistemoj por kontraŭaj direktoj Dosiero:Trainyard.bradleygee.jpg|alternative=North Yard in Denver, Colorado, a typical U.S. classification yard in 2009|ranĝadstacio en [[Denvero|Denvero, Kolorado]], tipa usona ranĝadstacio en 2009 Dosiero:CNW_yard,_Chicago.jpg|alternative=Chicago and North Western Railway's Proviso Yard in Chicago, Illinois, December 1942|ranĝadstacio de la Ĉikaga kaj Nordokcidenta Fervojo en [[Ĉikago|Ĉikago, Ilinojso]], decembro 1942 Dosiero:201805_Nanxiang_Station_Yard_III.jpg|alternative=Nanxiang Classification Yard in Shanghai, China|ranĝadstacio [[:zh:南翔站 (京沪铁路)|Nanxiang]] en Ŝanhajo, Ĉinio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=6nz-n49pIFQ Temp-intervala filmeto de germana ranĝada operacio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervojo]] jrd0vfnwnkzxdpgqv70hptg8i8ukg3s 9488341 9488251 2026-10-04T21:41:05Z Kani 670 /* Bildgalerio */ 9488341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ranĝadstacio''' <ref>Difino laŭ PIV: "stacio aŭ staciparto en fervojnodo por ranĝi vagonojn de disigataj al formataj trajnoj</ref>, '''ranĝostacio''', '''klasifika stacio''', '''parkstacio''', '''manovrostacio''' estas fervoja stacio uzata por alikuplado de [[kargotrajno]]j. Komence, grupo da vagonoj estas prenita al trako, foje nomata ''antaŭeco'' aŭ ''borilo''. De tie, la vagonoj estas senditaj tra serio de [[Trakforko|ŝaltiloj]], nomataj ''ŝtupetaro'', sur la klasifikajn trakojn. Kelkaj pli grandaj stacioj povas meti la antaŭecon sur artefarite konstruitan monteton nomatan ''ĝibo'' por uzi la forton de gravito por propulsi la vagonojn tra la ŝtupetaro. Vartrajnoj kiuj konsistas el senrilataj vagonoj devas esti transformitaj en trajnon grupigitan laŭ siaj cellokoj; tiu manovrado estas farita ĉe la deirpunkto. Kelkaj trajnoj (usonangle: "wayfreights") <ref>{{cite web|url=http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830031157/http://trn.trains.com/Railroad%20Reference/Railroading%20Glossary.aspx?letter=W|url-status=dead|archive-date=30 August 2014|title=Railroading glossary|author=<!--Not stated-->|date=2014|website=[[Trains (magazine)|Trains]]|publisher=Kalmbach Media|access-date=6 October 2025}}</ref> demetas kaj prenas vagonojn laŭlonge de sia itinero en klasifikaj kortoj aŭ ĉe industriaj apudvojoj. Tio kontraste estas unu-produkta unuotrajno kiu portas, ekzemple, [[Aŭto|aŭtojn]] de la [[fabriko]] ĝis [[haveno]], aŭ [[Karbo|karbon]] de [[Minado|minejo]] ĝis la [[elektrocentralo]]. == Bildgalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Godorf_Station_at_Dusk,_May_2018.jpg|eta|ranĝadstacio Godorf, [[Kolonjo]], Germanio Dosiero:Kornwestheim_Ablaufberg_20060318.jpg|alternative=A switcher locomotive pushing a car over the hump at Kornwestheim yard|ranĝadlomotivo puŝante vagonon super la ĝibon ĉe la ranĝadstacio de Kornwestheim Dosiero:MannheimRangierbahnhof_2018-08-10_Luftbild.jpg|alternative=Mannheim Rangierbahnhof, Germany, two-sided nearly symmetrical systems for opposing directions| Mannheim Rangierbahnhof, Germanio, duflankaj preskaŭ simetriaj sistemoj por kontraŭaj direktoj Dosiero:Trainyard.bradleygee.jpg|alternative=North Yard in Denver, Colorado, a typical U.S. classification yard in 2009|ranĝadstacio en [[Denvero|Denvero, Kolorado]], tipa usona ranĝadstacio en 2009 Dosiero:CNW_yard,_Chicago.jpg|alternative=Chicago and North Western Railway's Proviso Yard in Chicago, Illinois, December 1942|ranĝadstacio de la Ĉikaga kaj Nordokcidenta Fervojo en [[Ĉikago|Ĉikago, Ilinojso]], decembro 1942 Dosiero:201805_Nanxiang_Station_Yard_III.jpg|alternative=Nanxiang Classification Yard in Shanghai, China|ranĝadstacio [[:zh:南翔站 (京沪铁路)|Nanxiang]] en Ŝanhajo, Ĉinio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=6nz-n49pIFQ Temp-intervala filmeto de germana ranĝada operacio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervojo]] ml6lw9nc36ci20gs1j4qxqftkisoe69 1 954451 9488253 9487988 2026-10-04T18:10:19Z Taylor 49 126294 : Nun 37 artikoloj, tion faris vi mem. La fuŝa maŝintraduko estis nepre riparinda. Sed la temo certege estas menciinda. {{forte kontraŭ}} forigo. ~~~~ 9488253 wikitext text/x-wiki == Ranĝostacio == Malgraŭ ke tiu ne ĉeestas en PIV, en la nuna versio de vikipedio ĝi estas uzata en 27 artikoloj. Ĉu korektenda aŭ akcepteblas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:50, 4 okt. 2026 (UTC) : Nun 37 artikoloj, tion faris vi mem. La fuŝa maŝintraduko estis nepre riparinda. Sed la temo certege estas menciinda. {{forte kontraŭ}} forigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:10, 4 okt. 2026 (UTC) o4slob7amgtf5fza6heui0yj70cym5i 0 954461 9488076 9488074 2026-10-04T12:02:48Z Kani 670 9488076 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Jukatana pego |koloro = pink |dosiero = Yucatán woodpecker (Melanerpes pygmaeus rubricomus)-side-Mexico-Yucatán-Celestún.jpg |priskribo de dosiero = Plenkreskulo, manĝanta frukton de [[Spondias purpurea|jokoto]]<br> en Celestún, [[Jukatano]], [[Meksiko]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Jukatana pego''' ''M. pygmaeus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Melanerpes pygmaeus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680847A152236342 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680847A152236342.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes pygmaeus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Centurus pygmaeus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes pygmaeus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Jukatana melanerpo''' aŭ '''Jukatana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes pygmaeus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi estas [[endemio]] de la [[Jukatana Duoninsulo]] de [[Meksiko]] kaj [[Belizo]].<ref name=vanperlo>{{cite book|last1=Van Perlo|first1=Ber|year=2006|title=Birds of Mexico and Central America|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-12070-6|page=plate 54.5}}</ref> Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. ==Aspekto== La plenkreska Jukatana pego longas 17 cm. Plenkreskuloj estas ĉefe helgrizaj ĉe la vizaĝo kaj la subaj partoj; ili havas nigre-blankajn striojn sur la dorso, flugiloj kaj vosto. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon etendiĝantan de la okulo ĝis la nuko, dum ĉe inoj la ruĝa areo limiĝas al la okcipito. Estas flavaj plumoj ĉirkaŭ la bazo de la beko. Povas esti flaveca nuanco ĉe la ventro kaj ruĝeca tono ĉe la kloaka regiono.<ref name=vanperlo/><ref name=eBird>{{cite web|title=Yucatán woodpecker: ''Melanerpes pygmaeus''|work=[[eBird]]|publisher=[[Cornell Lab of Ornithology]]|location=Ithaca, New York|year=2021|url=https://ebird.org/species/yucwoo|access-date=18a de Marto 2021}}</ref><ref name=yucabirds>{{cite web|author=|title=Red-vented (Yucatan) Woodpecker: ''Centurus pygmaeus''|work=Yucabirds.com|year=2007|url=http://www.yucabirds.com/idpages/woodyuc.htm|access-date=18a de Marto 2021}}</ref> La plumaro de la Jukatana pego tre similaspektas al tiu de la [[Orfrunta pego]] (''Melanerpes aurifrons''), kiu same troviĝas tra la tuta [[Jukatana Duoninsulo]]. Povas esti tre malfacile distingi inter tiuj du specioj en la naturo. La Orfrunta pego — kiu estas multe pli ofta ol la Jukatana pego — havas pli grandan korpon kaj pli longan bekon, kaj la ino havas pli da ruĝo ĉe la nuko ol la ino de la Jukatana pego. La Orfrunta pego ankaŭ havas ruĝecajn plumojn ĉe la bazo de la beko, dum la Jukatana pego havas flavajn plumojn ĉirkaŭantajn la bazon de la beko. La stri-ŝablono sur la dorso de la Orfrunta pego estas tia, ke ĝi aspektas nigreca de malproksime, dum tiu de la Jukatana pego aspektas arĝenteca de malproksime. Fine, ankaŭ la voĉo de la Jukatana pego estas tute malsama ol tiu de la orfrunta pego.<ref name=eBird/><ref name=yucabirds/><ref name=Gorman2014>{{cite book|last=Gorman|first=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|series=Helm Photographic Guides|chapter=Yucatán woodpecker: ''Melanerpes pygmaeus''|pages=136–8|publisher=Bloomsbury Publishing|location=London|year=2014|isbn=978-1-4081-4716-0|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA136}}</ref> Kvankam la Jukatana pego tre similas laŭ aspekto ankaŭ al la [[Ruĝkrona pego]] (''Melanerpes rubricapillus''), la disvastiĝareoj de tiuj du specioj ne koincidas. ==Subspecioj== La Jukatana pego havas tri subspeciojn:<ref name=ioc>Gill, F kaj D Donsker (eld). 2014. IOC World Bird List (v 4.1). [http://www.worldbirdnames.org/] </ref><ref name=clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, kaj D. Roberson. 2013. The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.8. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/]</ref> * ''M. p. pygmaeus'' <small>(Ridgway, 1885)</small>: [[Cozumel]]. * ''M. p. rubricomus'' <small>(Peters, JL, 1948)</small>: [[Jukatana Duoninsulo]] suden ĝis centra [[Belizo]]. * ''M. p. tysoni'' <small>(Bond, 1936)</small>: insulo Guanaja (ĉe norda [[Honduro]]). ==Distribuado kaj habitato== La Jukatana pego estas [[endemio]] en Mezameriko. Ĝia disvastiĝareo inkluzivas la Jukatanan Duoninsulon kaj apudajn insulojn, la insulon [[Kozumelo]], Belizon, nordorientan [[Gvatemalo]]n kaj la insulon Guanaja ĉe la marbordo de Honduro. Ĝi troviĝas ĉefe en maldensejoj kaj ĉe la randoj de sekaj arbaroj kaj en marbordaj arbustaroj, sed foje ankaŭ loĝas en pli humidaj arbaroj kaj degraditaj vivejoj.<ref name=Gorman2014/> ==Statuso== Oni kredas, ke la populacio de la Jukatana pego estas stabila kaj ke ĝia disvastiĝareo estas vasta. Pro tiuj kialoj, la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Melanerpes pygmaeus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680847A152236342 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680847A152236342.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="130px"> Yucatán woodpecker (Melanerpes pygmaeus rubricomus)-female-Mexico-Yucatán-Celestún.jpg|Ino Yucatán woodpecker (Melanerpes pygmaeus rubricomus)-male-Mexico-Yucatán-Celestún.jpg|Masklo Yucatán woodpecker (Melanerpes pygmaeus rubricomus)-ventral-Mexico-Yucatán-Celestún.jpg|Kloaka areo videla. Tiu ĉi specio estas foje nomata "ruĝkloaka pego". </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes pygmaeus|''Melanerpes pygmaeus''}} *{{Commons category|Melanerpes pygmaeus|''Melanerpes pygmaeus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] 8kd577t5o22yd324c4wqe8gwfzhr2g7 9488078 9488076 2026-10-04T12:10:01Z Kani 670 9488078 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Jukatana pego |koloro = pink |dosiero = Yucatán woodpecker (Melanerpes pygmaeus rubricomus)-side-Mexico-Yucatán-Celestún.jpg |priskribo de dosiero = Plenkreskulo, manĝanta frukton de [[Spondias purpurea|jokoto]]<br> en Celestún, [[Jukatano]], [[Meksiko]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Jukatana pego''' ''M. pygmaeus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Melanerpes pygmaeus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680847A152236342 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680847A152236342.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes pygmaeus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Centurus pygmaeus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes pygmaeus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Jukatana melanerpo''' aŭ '''Jukatana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes pygmaeus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi estas [[endemio]] de la [[Jukatana Duoninsulo]] de [[Meksiko]] kaj [[Belizo]].<ref name=vanperlo>{{cite book|last1=Van Perlo|first1=Ber|year=2006|title=Birds of Mexico and Central America|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-12070-6|page=plate 54.5}}</ref> Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. ==Aspekto== La plenkreska Jukatana pego longas 17 cm. Plenkreskuloj estas ĉefe helgrizaj ĉe la vizaĝo kaj la subaj partoj; ili havas nigre-blankajn striojn sur la dorso, flugiloj kaj vosto. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon etendiĝantan de la okulo ĝis la nuko, dum ĉe inoj la ruĝa areo limiĝas al la okcipito. Estas flavaj plumoj ĉirkaŭ la bazo de la beko. Povas esti flaveca nuanco ĉe la ventro kaj ruĝeca tono ĉe la kloaka regiono.<ref name=vanperlo/><ref name=eBird>{{cite web|title=Yucatán woodpecker: ''Melanerpes pygmaeus''|work=[[eBird]]|publisher=[[Cornell Lab of Ornithology]]|location=Ithaca, New York|year=2021|url=https://ebird.org/species/yucwoo|access-date=18a de Marto 2021}}</ref><ref name=yucabirds>{{cite web|author=|title=Red-vented (Yucatan) Woodpecker: ''Centurus pygmaeus''|work=Yucabirds.com|year=2007|url=http://www.yucabirds.com/idpages/woodyuc.htm|access-date=18a de Marto 2021}}</ref> La plumaro de la Jukatana pego tre similaspektas al tiu de la [[Orfrunta pego]] (''Melanerpes aurifrons''), kiu same troviĝas tra la tuta [[Jukatana Duoninsulo]]. Povas esti tre malfacile distingi inter tiuj du specioj en la naturo. La Orfrunta pego — kiu estas multe pli ofta ol la Jukatana pego — havas pli grandan korpon kaj pli longan bekon, kaj la ino havas pli da ruĝo ĉe la nuko ol la ino de la Jukatana pego. La Orfrunta pego ankaŭ havas ruĝecajn plumojn ĉe la bazo de la beko, dum la Jukatana pego havas flavajn plumojn ĉirkaŭantajn la bazon de la beko. La stri-ŝablono sur la dorso de la Orfrunta pego estas tia, ke ĝi aspektas nigreca de malproksime, dum tiu de la Jukatana pego aspektas arĝenteca de malproksime. Fine, ankaŭ la voĉo de la Jukatana pego estas tute malsama ol tiu de la orfrunta pego.<ref name=eBird/><ref name=yucabirds/><ref name=Gorman2014>{{cite book|last=Gorman|first=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|series=Helm Photographic Guides|chapter=Yucatán woodpecker: ''Melanerpes pygmaeus''|pages=136–8|publisher=Bloomsbury Publishing|location=London|year=2014|isbn=978-1-4081-4716-0|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA136}}</ref> Kvankam la Jukatana pego tre similas laŭ aspekto ankaŭ al la [[Ruĝkrona pego]] (''Melanerpes rubricapillus''), la disvastiĝareoj de tiuj du specioj ne koincidas. ==Subspecioj== La Jukatana pego havas tri subspeciojn:<ref name=ioc>Gill, F kaj D Donsker (eld). 2014. IOC World Bird List (v 4.1). [http://www.worldbirdnames.org/] </ref><ref name=clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, kaj D. Roberson. 2013. The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.8. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/]</ref> * ''M. p. pygmaeus'' <small>(Ridgway, 1885)</small>: [[Cozumel]]. * ''M. p. rubricomus'' <small>(Peters, JL, 1948)</small>: [[Jukatana Duoninsulo]] suden ĝis centra [[Belizo]]. * ''M. p. tysoni'' <small>(Bond, 1936)</small>: insulo Guanaja (ĉe norda [[Honduro]]). ==Distribuado kaj habitato== La Jukatana pego estas [[endemio]] en Mezameriko. Ĝia disvastiĝareo inkluzivas la Jukatanan Duoninsulon kaj apudajn insulojn, la insulon [[Kozumelo]], Belizon, nordorientan [[Gvatemalo]]n kaj la insulon Guanaja ĉe la marbordo de Honduro. Ĝi troviĝas ĉefe en maldensejoj kaj ĉe la randoj de sekaj arbaroj kaj en marbordaj arbustaroj, sed foje ankaŭ loĝas en pli humidaj arbaroj kaj degraditaj vivejoj.<ref name=Gorman2014/> ==Statuso== Oni kredas, ke la populacio de la Jukatana pego estas stabila kaj ke ĝia disvastiĝareo estas vasta. Pro tiuj kialoj, la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Melanerpes pygmaeus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680847A152236342 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680847A152236342.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="130px"> Yucatán woodpecker (Melanerpes pygmaeus rubricomus)-female-Mexico-Yucatán-Celestún.jpg|Ino Yucatán woodpecker (Melanerpes pygmaeus rubricomus)-male-Mexico-Yucatán-Celestún.jpg|Masklo Yucatán woodpecker (Melanerpes pygmaeus rubricomus)-ventral-Mexico-Yucatán-Celestún.jpg|Kloaka areo videla. Tiu ĉi specio estas foje nomata "ruĝkloaka pego". </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes pygmaeus|''Melanerpes pygmaeus''}} *{{Commons category|Melanerpes pygmaeus|''Melanerpes pygmaeus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] loz9p50ng6lcl8jym3oe8z0oska409y 0 954464 9488080 2026-10-04T12:21:38Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = Birdoj..." 9488080 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Ruĝkrona pego''' ''M. rubricapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes rubricapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes rubricapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝkrona melanerpo''' aŭ '''Ruĝkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes rubricapillus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Tobago]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The red-crowned woodpecker has sometimes been placed in the genus ''Centurus''.<ref name=AOU1998/> It has also sometimes been treated as [[conspecific]] with the [[Yucatan woodpecker]] (''M. pygmaeus'') and some authors consider them a [[superspecies]].<ref name=SACClist/> The red-crowned woodpecker has these four subspecies:<ref name=IOC12.2/> *''M. r. rubricapillus'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862)</small> *''M. r. subfusculus'' <small>([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1957)</small> *''M. r. seductus'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small> *''M. r. paraguanae'' <small>([[Ernest Thomas Gilliard|Gilliard]], 1940)</small> The validity of subspecies ''M. r. paraguanae'' has been challenged, and some other subspecies have been proposed but not accepted as valid.<ref name=RCWO-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Red-crowned Woodpecker (''Melanerpes rubricapillus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.recwoo1.01 retrieved January 19, 2023</ref> ==Aspekto== The red-crowned woodpecker is {{convert|16|to|18.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|40|to|65|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. The sexes' plumage is alike except for their head pattern. Adult males of the nominate subspecies have a pale yellow to whitish forehead, a bright red crown, and an orange-red nape and hindneck. Adult females have the same pale yellow to whitish forehead but a pale gray-buff to whitish crown and a reddish to orange-red nape and hindneck. Both sexes' cheeks, chin, and throat are grayish-buff. Their mantle and back are barred black and white and the rump and uppertail [[Covert feather|coverts]] are unbarred white. Their flight feathers are black with white bars throughout. Their tail is black with white bars on the central and outermost pairs of feathers. Their underparts are variable but usually buffish-gray to gray-buff with an olive or yellowish wash and a reddish to orange-red patch on the central belly. Their lower flanks and undertail coverts have black bars. Their bill is longish and blackish, their iris is red to brown, the bare skin around the eye gray-brown, and the legs gray. Juveniles are duller and browner than adults, their nape and hindneck are paler, their upperparts' bars less contrasting, their underparts often lightly streaked, and their belly patch paler and somewhat mottled.<ref name=RCWO-BOW/> Subspecies ''M. r. subfusculus'' is slightly smaller than the nominate and has darker underparts whose breast and sides are deep gray-brown. ''M. r. seductus'' has a somewhat darker breast than the nominate and the female has more red on the nape. ''M. r. paraguanae'' has a paler yellow forehead than the nominate, a buff-brown nape and yellower hindneck, wider white bars on its upperside, and a golden-yellow belly patch.<ref name=RCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of red-crowned woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=RCWO-BOW/> *''M. r. rubricapillus'', from southwestern Costa Rica through Panama into northern and central Colombia, in the northern half of Venezuela, in Guyana and Suriname, and on Tobago *''M. r. subfusculus'', [[Coiba Island]] off southwestern Panama *''M. r. seductus'', [[Isla del Rey, Panama|Isla del Rey]] off southeastern Panama *''M. r. paraguanae'', the [[Paraguaná Peninsula]] of northwestern Venezuela The red-crowned woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, both wet and dry. These include the interior, clearings, and edges of mature deciduous forests, [[secondary forest]]s, coastal scrublands, mangroves, plantations and gardens. In elevation, it mostly occurs from sea level to {{convert|1700|m|ft|abbr=on}} but reaches as high as {{convert|1900|m|ft|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=RCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The red-crowned woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=RCWO-BOW/> [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|right|Female ''M. r. rubricapillus'', Tobago]] ===Manĝado=== The red-crowned woodpecker's diet includes a large amount of fruits and berries including cultivated ones like papayas and bananas. Another major portion is many types of insects and spiders, but fewer larvae of wood-boring beetles than many woodpeckers. It also takes nectar from flowers. The species forages at all levels of its habitat but favors the middle and lower strata. It is typically seen singly or in pairs. It feeds by probing, gleaning, and hammering for insects, and by reaching for fruit which it pierces or pecks open when too large to swallow whole. It will take fruit from feeders, and is "considered a nuisance locally in plantations and gardens because of its fruit-eating habits."<ref name=RCWO-BOW/> ===Reproduktado=== The red-crowned woodpecker's breeding season varies geographically, spanning February to July in Costa Rica and Panama, May to June in Colombia, May to November in Venezuela, and March to July in Tobago. It sometimes raises two broods in a year. Pairs stay together year-round. Both sexes excavate the nest hole, typically in a large tree trunk or branch or a large cactus; fence posts are also used. Nests are usually between {{convert|3|and|23|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is three or four eggs but usually only two young fledge. Both parents incubate the eggs for the 10-day period. Fledging occurs 31 to 33 days after hatch and both parents care for the nestlings, and also for fledglings for at least a month.<ref name=RCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-rubricapillus |species=Ruĝkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the red-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least a half million mature individuals is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common in most of its range and abundant in Costa Rica and Panama; it occurs in several protected areas. It might "benefit from forest clearance; numbers tend to increase in areas where thinning and clearance creates more open woodland."<ref name=RCWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Red-crowned woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=461 | pages=461–478 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} *{{Commons category|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] o1wxobbgnmex2l85auruswmynq9qnf3 9488084 9488080 2026-10-04T12:29:31Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9488084 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Ruĝkrona pego''' ''M. rubricapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes rubricapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes rubricapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝkrona melanerpo''' aŭ '''Ruĝkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes rubricapillus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Tobago]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝkrona pego foje estis klasifikita en la genron ''Centurus''.<ref name=AOU1998/> Ĝi foje estis konsiderata ankaŭ [[samspecia]] kiel la [[Jukatana pego]] (''M. pygmaeus''), kaj iuj aŭtoroj konsideras ilin [[superspecio]]n.<ref name=SACClist/> La Ruĝkrona pego havas tiujn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> *''M. r. rubricapillus'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862)</small> *''M. r. subfusculus'' <small>([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1957)</small> *''M. r. seductus'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small> *''M. r. paraguanae'' <small>([[Ernest Thomas Gilliard|Gilliard]], 1940)</small> La valideco de la subspecio ''M. r. paraguanae'' estis pridubita, kaj oni proponis ankaŭ aliajn subspeciojn, kiuj tamen ne estis akceptitaj kiel validaj.<ref name=RCWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Red-crowned Woodpecker (''Melanerpes rubricapillus''), version 1.0. en ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. ''https://doi.org/10.2173/bow.recwoo1.01'' Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> ==Aspekto== The red-crowned woodpecker is {{convert|16|to|18.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|40|to|65|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. The sexes' plumage is alike except for their head pattern. Adult males of the nominate subspecies have a pale yellow to whitish forehead, a bright red crown, and an orange-red nape and hindneck. Adult females have the same pale yellow to whitish forehead but a pale gray-buff to whitish crown and a reddish to orange-red nape and hindneck. Both sexes' cheeks, chin, and throat are grayish-buff. Their mantle and back are barred black and white and the rump and uppertail [[Covert feather|coverts]] are unbarred white. Their flight feathers are black with white bars throughout. Their tail is black with white bars on the central and outermost pairs of feathers. Their underparts are variable but usually buffish-gray to gray-buff with an olive or yellowish wash and a reddish to orange-red patch on the central belly. Their lower flanks and undertail coverts have black bars. Their bill is longish and blackish, their iris is red to brown, the bare skin around the eye gray-brown, and the legs gray. Juveniles are duller and browner than adults, their nape and hindneck are paler, their upperparts' bars less contrasting, their underparts often lightly streaked, and their belly patch paler and somewhat mottled.<ref name=RCWO-BOW/> Subspecies ''M. r. subfusculus'' is slightly smaller than the nominate and has darker underparts whose breast and sides are deep gray-brown. ''M. r. seductus'' has a somewhat darker breast than the nominate and the female has more red on the nape. ''M. r. paraguanae'' has a paler yellow forehead than the nominate, a buff-brown nape and yellower hindneck, wider white bars on its upperside, and a golden-yellow belly patch.<ref name=RCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of red-crowned woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=RCWO-BOW/> *''M. r. rubricapillus'', from southwestern Costa Rica through Panama into northern and central Colombia, in the northern half of Venezuela, in Guyana and Suriname, and on Tobago *''M. r. subfusculus'', [[Coiba Island]] off southwestern Panama *''M. r. seductus'', [[Isla del Rey, Panama|Isla del Rey]] off southeastern Panama *''M. r. paraguanae'', the [[Paraguaná Peninsula]] of northwestern Venezuela The red-crowned woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, both wet and dry. These include the interior, clearings, and edges of mature deciduous forests, [[secondary forest]]s, coastal scrublands, mangroves, plantations and gardens. In elevation, it mostly occurs from sea level to {{convert|1700|m|ft|abbr=on}} but reaches as high as {{convert|1900|m|ft|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=RCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The red-crowned woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=RCWO-BOW/> [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|right|Female ''M. r. rubricapillus'', Tobago]] ===Manĝado=== The red-crowned woodpecker's diet includes a large amount of fruits and berries including cultivated ones like papayas and bananas. Another major portion is many types of insects and spiders, but fewer larvae of wood-boring beetles than many woodpeckers. It also takes nectar from flowers. The species forages at all levels of its habitat but favors the middle and lower strata. It is typically seen singly or in pairs. It feeds by probing, gleaning, and hammering for insects, and by reaching for fruit which it pierces or pecks open when too large to swallow whole. It will take fruit from feeders, and is "considered a nuisance locally in plantations and gardens because of its fruit-eating habits."<ref name=RCWO-BOW/> ===Reproduktado=== The red-crowned woodpecker's breeding season varies geographically, spanning February to July in Costa Rica and Panama, May to June in Colombia, May to November in Venezuela, and March to July in Tobago. It sometimes raises two broods in a year. Pairs stay together year-round. Both sexes excavate the nest hole, typically in a large tree trunk or branch or a large cactus; fence posts are also used. Nests are usually between {{convert|3|and|23|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is three or four eggs but usually only two young fledge. Both parents incubate the eggs for the 10-day period. Fledging occurs 31 to 33 days after hatch and both parents care for the nestlings, and also for fledglings for at least a month.<ref name=RCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-rubricapillus |species=Ruĝkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the red-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least a half million mature individuals is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common in most of its range and abundant in Costa Rica and Panama; it occurs in several protected areas. It might "benefit from forest clearance; numbers tend to increase in areas where thinning and clearance creates more open woodland."<ref name=RCWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Red-crowned woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=461 | pages=461–478 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} *{{Commons category|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] rubl4ia5u6wi3dd9enwv9usl203qj8z 9488085 9488084 2026-10-04T12:33:34Z Kani 670 /* Aspekto */ 9488085 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Ruĝkrona pego''' ''M. rubricapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes rubricapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes rubricapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝkrona melanerpo''' aŭ '''Ruĝkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes rubricapillus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Tobago]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝkrona pego foje estis klasifikita en la genron ''Centurus''.<ref name=AOU1998/> Ĝi foje estis konsiderata ankaŭ [[samspecia]] kiel la [[Jukatana pego]] (''M. pygmaeus''), kaj iuj aŭtoroj konsideras ilin [[superspecio]]n.<ref name=SACClist/> La Ruĝkrona pego havas tiujn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> *''M. r. rubricapillus'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862)</small> *''M. r. subfusculus'' <small>([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1957)</small> *''M. r. seductus'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small> *''M. r. paraguanae'' <small>([[Ernest Thomas Gilliard|Gilliard]], 1940)</small> La valideco de la subspecio ''M. r. paraguanae'' estis pridubita, kaj oni proponis ankaŭ aliajn subspeciojn, kiuj tamen ne estis akceptitaj kiel validaj.<ref name=RCWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Red-crowned Woodpecker (''Melanerpes rubricapillus''), version 1.0. en ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. ''https://doi.org/10.2173/bow.recwoo1.01'' Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> ==Aspekto== La Ruĝkrona pego longas 16 ĝis 18,5 cm kaj pezas 40 ĝis 65 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas palflavan ĝis blankecan frunton, brilruĝan kronon, kaj oranĝruĝajn nukon kaj malantaŭan kolon. Plenkreskaj inoj havas la saman palflavan ĝis blankecan frunton, sed palgrize flavbrunan ĝis blankecan kronon kaj ruĝecan ĝis oranĝruĝan nukon kaj malantaŭan kolon. La vangoj, mentono kaj gorĝo de ambaŭ seksoj estas grizec-flavbrunaj. Iliaj mantelo kaj dorso havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj. Ilia vosto estas nigra kun blankaj strioj sur la centraj kaj plej eksteraj plumoparoj. Iliaj subaj partoj varias, sed kutime estas flavgrizaj ĝis grizec-flavbrunaj kun oliveca aŭ flaveca nuanco kaj ruĝeca ĝis oranĝruĝa makulo sur la centra ventro. Iliaj malsupraj flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj havas nigrajn striojn. Ilia beko estas iom longa kaj nigreca, la irisoj ruĝaj ĝis brunaj, la nuda haŭto ĉirkaŭ la okulo grizec-bruna, kaj la kruroj grizaj. Junuloj estas pli senkoloraj kaj brunaj ol plenkreskuloj; iliaj nuko kaj malantaŭa kolo estas pli palaj, la strioj de la supraj partoj malpli kontrastaj, la subaj partoj ofte iomete striecaj, kaj la ventra makulo pli pala kaj iom makulecca.<ref name=RCWO-BOW/> La subspecio ''M. r. subfusculus''vestas iomete pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli malhelajn subajn partojn, kies brusto kaj flankoj estas malhelaj grizbrunaj. ''M. r. seductus'' havas iom pli malhelan bruston ol la nomiga subspecio, kaj la ino havas pli da ruĝo ĉe la nuko. ''M. r. paraguanae'' havas pli palflavan frunton ol la nomiga subspecio, sablobrunan nukon kaj pli flavan malantaŭan kolon, pli larĝajn blankajn striojn ĉe la supra flanko, kaj orflavan makulon sur la ventro.<ref name=RCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== The subspecies of red-crowned woodpecker are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=RCWO-BOW/> *''M. r. rubricapillus'', from southwestern Costa Rica through Panama into northern and central Colombia, in the northern half of Venezuela, in Guyana and Suriname, and on Tobago *''M. r. subfusculus'', [[Coiba Island]] off southwestern Panama *''M. r. seductus'', [[Isla del Rey, Panama|Isla del Rey]] off southeastern Panama *''M. r. paraguanae'', the [[Paraguaná Peninsula]] of northwestern Venezuela The red-crowned woodpecker inhabits a wide variety of landscapes, both wet and dry. These include the interior, clearings, and edges of mature deciduous forests, [[secondary forest]]s, coastal scrublands, mangroves, plantations and gardens. In elevation, it mostly occurs from sea level to {{convert|1700|m|ft|abbr=on}} but reaches as high as {{convert|1900|m|ft|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=RCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The red-crowned woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=RCWO-BOW/> [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|right|Female ''M. r. rubricapillus'', Tobago]] ===Manĝado=== The red-crowned woodpecker's diet includes a large amount of fruits and berries including cultivated ones like papayas and bananas. Another major portion is many types of insects and spiders, but fewer larvae of wood-boring beetles than many woodpeckers. It also takes nectar from flowers. The species forages at all levels of its habitat but favors the middle and lower strata. It is typically seen singly or in pairs. It feeds by probing, gleaning, and hammering for insects, and by reaching for fruit which it pierces or pecks open when too large to swallow whole. It will take fruit from feeders, and is "considered a nuisance locally in plantations and gardens because of its fruit-eating habits."<ref name=RCWO-BOW/> ===Reproduktado=== The red-crowned woodpecker's breeding season varies geographically, spanning February to July in Costa Rica and Panama, May to June in Colombia, May to November in Venezuela, and March to July in Tobago. It sometimes raises two broods in a year. Pairs stay together year-round. Both sexes excavate the nest hole, typically in a large tree trunk or branch or a large cactus; fence posts are also used. Nests are usually between {{convert|3|and|23|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is three or four eggs but usually only two young fledge. Both parents incubate the eggs for the 10-day period. Fledging occurs 31 to 33 days after hatch and both parents care for the nestlings, and also for fledglings for at least a month.<ref name=RCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-rubricapillus |species=Ruĝkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the red-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least a half million mature individuals is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common in most of its range and abundant in Costa Rica and Panama; it occurs in several protected areas. It might "benefit from forest clearance; numbers tend to increase in areas where thinning and clearance creates more open woodland."<ref name=RCWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Red-crowned woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=461 | pages=461–478 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} *{{Commons category|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] f1yp6ew8208fry23557c81w05vm6b30 9488242 9488085 2026-10-04T17:56:51Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9488242 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Ruĝkrona pego''' ''M. rubricapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes rubricapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes rubricapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝkrona melanerpo''' aŭ '''Ruĝkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes rubricapillus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Tobago]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝkrona pego foje estis klasifikita en la genron ''Centurus''.<ref name=AOU1998/> Ĝi foje estis konsiderata ankaŭ [[samspecia]] kiel la [[Jukatana pego]] (''M. pygmaeus''), kaj iuj aŭtoroj konsideras ilin [[superspecio]]n.<ref name=SACClist/> La Ruĝkrona pego havas tiujn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> *''M. r. rubricapillus'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862)</small> *''M. r. subfusculus'' <small>([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1957)</small> *''M. r. seductus'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small> *''M. r. paraguanae'' <small>([[Ernest Thomas Gilliard|Gilliard]], 1940)</small> La valideco de la subspecio ''M. r. paraguanae'' estis pridubita, kaj oni proponis ankaŭ aliajn subspeciojn, kiuj tamen ne estis akceptitaj kiel validaj.<ref name=RCWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Red-crowned Woodpecker (''Melanerpes rubricapillus''), version 1.0. en ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. ''https://doi.org/10.2173/bow.recwoo1.01'' Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> ==Aspekto== La Ruĝkrona pego longas 16 ĝis 18,5 cm kaj pezas 40 ĝis 65 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas palflavan ĝis blankecan frunton, brilruĝan kronon, kaj oranĝruĝajn nukon kaj malantaŭan kolon. Plenkreskaj inoj havas la saman palflavan ĝis blankecan frunton, sed palgrize flavbrunan ĝis blankecan kronon kaj ruĝecan ĝis oranĝruĝan nukon kaj malantaŭan kolon. La vangoj, mentono kaj gorĝo de ambaŭ seksoj estas grizec-flavbrunaj. Iliaj mantelo kaj dorso havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj. Ilia vosto estas nigra kun blankaj strioj sur la centraj kaj plej eksteraj plumoparoj. Iliaj subaj partoj varias, sed kutime estas flavgrizaj ĝis grizec-flavbrunaj kun oliveca aŭ flaveca nuanco kaj ruĝeca ĝis oranĝruĝa makulo sur la centra ventro. Iliaj malsupraj flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj havas nigrajn striojn. Ilia beko estas iom longa kaj nigreca, la irisoj ruĝaj ĝis brunaj, la nuda haŭto ĉirkaŭ la okulo grizec-bruna, kaj la kruroj grizaj. Junuloj estas pli senkoloraj kaj brunaj ol plenkreskuloj; iliaj nuko kaj malantaŭa kolo estas pli palaj, la strioj de la supraj partoj malpli kontrastaj, la subaj partoj ofte iomete striecaj, kaj la ventra makulo pli pala kaj iom makulecca.<ref name=RCWO-BOW/> La subspecio ''M. r. subfusculus''vestas iomete pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli malhelajn subajn partojn, kies brusto kaj flankoj estas malhelaj grizbrunaj. ''M. r. seductus'' havas iom pli malhelan bruston ol la nomiga subspecio, kaj la ino havas pli da ruĝo ĉe la nuko. ''M. r. paraguanae'' havas pli palflavan frunton ol la nomiga subspecio, sablobrunan nukon kaj pli flavan malantaŭan kolon, pli larĝajn blankajn striojn ĉe la supra flanko, kaj orflavan makulon sur la ventro.<ref name=RCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝkrona pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=RCWO-BOW/> *''M. r. rubricapillus'', de sudokcidenta Kostariko tra Panamo ĝis norda kaj centra Kolombio, en la norda duono de Venezuelo, en Gujano kaj Surinamo, kaj sur Tobago *''M. r. subfusculus'', insulo [[Kojbo]] ĉe sudokcidenta Panamo *''M. r. seductus'', insulo [[Isla del Rey]] ĉe sudorienta Panamo *''M. r. paraguanae'', duoninsulo [[Paraguaná]] ĉe nordokcidenta Venezuelo La Ruĝkrona pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kaj humidaj kaj sekaj. Tiuj inkluzivas la internon, maldensejojn kaj randojn de maturaj foliarbaroj, duarangajn arbarojn, marbordajn arbustarojn, mangrovejojn, plantejojn kaj ĝardenojn. Koncerne altecon, ĝi plejparte troviĝas de marnivelo ĝis 1 700 m, sed atingas ĝis 1 900 m en Venezuelo.<ref name=RCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The red-crowned woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=RCWO-BOW/> [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|right|Female ''M. r. rubricapillus'', Tobago]] ===Manĝado=== The red-crowned woodpecker's diet includes a large amount of fruits and berries including cultivated ones like papayas and bananas. Another major portion is many types of insects and spiders, but fewer larvae of wood-boring beetles than many woodpeckers. It also takes nectar from flowers. The species forages at all levels of its habitat but favors the middle and lower strata. It is typically seen singly or in pairs. It feeds by probing, gleaning, and hammering for insects, and by reaching for fruit which it pierces or pecks open when too large to swallow whole. It will take fruit from feeders, and is "considered a nuisance locally in plantations and gardens because of its fruit-eating habits."<ref name=RCWO-BOW/> ===Reproduktado=== The red-crowned woodpecker's breeding season varies geographically, spanning February to July in Costa Rica and Panama, May to June in Colombia, May to November in Venezuela, and March to July in Tobago. It sometimes raises two broods in a year. Pairs stay together year-round. Both sexes excavate the nest hole, typically in a large tree trunk or branch or a large cactus; fence posts are also used. Nests are usually between {{convert|3|and|23|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is three or four eggs but usually only two young fledge. Both parents incubate the eggs for the 10-day period. Fledging occurs 31 to 33 days after hatch and both parents care for the nestlings, and also for fledglings for at least a month.<ref name=RCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-rubricapillus |species=Ruĝkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the red-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least a half million mature individuals is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common in most of its range and abundant in Costa Rica and Panama; it occurs in several protected areas. It might "benefit from forest clearance; numbers tend to increase in areas where thinning and clearance creates more open woodland."<ref name=RCWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Red-crowned woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=461 | pages=461–478 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} *{{Commons category|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] 04byjuenq7hkvzs7258kxljn8e0jd3u 9488243 9488242 2026-10-04T17:57:36Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9488243 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Ruĝkrona pego''' ''M. rubricapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes rubricapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes rubricapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝkrona melanerpo''' aŭ '''Ruĝkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes rubricapillus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Tobago]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝkrona pego foje estis klasifikita en la genron ''Centurus''.<ref name=AOU1998/> Ĝi foje estis konsiderata ankaŭ [[samspecia]] kiel la [[Jukatana pego]] (''M. pygmaeus''), kaj iuj aŭtoroj konsideras ilin [[superspecio]]n.<ref name=SACClist/> La Ruĝkrona pego havas tiujn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> *''M. r. rubricapillus'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862)</small> *''M. r. subfusculus'' <small>([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1957)</small> *''M. r. seductus'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small> *''M. r. paraguanae'' <small>([[Ernest Thomas Gilliard|Gilliard]], 1940)</small> La valideco de la subspecio ''M. r. paraguanae'' estis pridubita, kaj oni proponis ankaŭ aliajn subspeciojn, kiuj tamen ne estis akceptitaj kiel validaj.<ref name=RCWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Red-crowned Woodpecker (''Melanerpes rubricapillus''), version 1.0. en ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. ''https://doi.org/10.2173/bow.recwoo1.01'' Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> ==Aspekto== La Ruĝkrona pego longas 16 ĝis 18,5 cm kaj pezas 40 ĝis 65 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas palflavan ĝis blankecan frunton, brilruĝan kronon, kaj oranĝruĝajn nukon kaj malantaŭan kolon. Plenkreskaj inoj havas la saman palflavan ĝis blankecan frunton, sed palgrize flavbrunan ĝis blankecan kronon kaj ruĝecan ĝis oranĝruĝan nukon kaj malantaŭan kolon. La vangoj, mentono kaj gorĝo de ambaŭ seksoj estas grizec-flavbrunaj. Iliaj mantelo kaj dorso havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj. Ilia vosto estas nigra kun blankaj strioj sur la centraj kaj plej eksteraj plumoparoj. Iliaj subaj partoj varias, sed kutime estas flavgrizaj ĝis grizec-flavbrunaj kun oliveca aŭ flaveca nuanco kaj ruĝeca ĝis oranĝruĝa makulo sur la centra ventro. Iliaj malsupraj flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj havas nigrajn striojn. Ilia beko estas iom longa kaj nigreca, la irisoj ruĝaj ĝis brunaj, la nuda haŭto ĉirkaŭ la okulo grizec-bruna, kaj la kruroj grizaj. Junuloj estas pli senkoloraj kaj brunaj ol plenkreskuloj; iliaj nuko kaj malantaŭa kolo estas pli palaj, la strioj de la supraj partoj malpli kontrastaj, la subaj partoj ofte iomete striecaj, kaj la ventra makulo pli pala kaj iom makulecca.<ref name=RCWO-BOW/> La subspecio ''M. r. subfusculus''vestas iomete pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli malhelajn subajn partojn, kies brusto kaj flankoj estas malhelaj grizbrunaj. ''M. r. seductus'' havas iom pli malhelan bruston ol la nomiga subspecio, kaj la ino havas pli da ruĝo ĉe la nuko. ''M. r. paraguanae'' havas pli palflavan frunton ol la nomiga subspecio, sablobrunan nukon kaj pli flavan malantaŭan kolon, pli larĝajn blankajn striojn ĉe la supra flanko, kaj orflavan makulon sur la ventro.<ref name=RCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝkrona pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=RCWO-BOW/> *''M. r. rubricapillus'', de sudokcidenta Kostariko tra Panamo ĝis norda kaj centra Kolombio, en la norda duono de Venezuelo, en Gujano kaj Surinamo, kaj sur Tobago *''M. r. subfusculus'', insulo [[Kojbo]] ĉe sudokcidenta Panamo *''M. r. seductus'', insulo [[Isla del Rey (Panamo)|Isla del Rey]] ĉe sudorienta Panamo *''M. r. paraguanae'', duoninsulo [[Paraguaná]] ĉe nordokcidenta Venezuelo La Ruĝkrona pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kaj humidaj kaj sekaj. Tiuj inkluzivas la internon, maldensejojn kaj randojn de maturaj foliarbaroj, duarangajn arbarojn, marbordajn arbustarojn, mangrovejojn, plantejojn kaj ĝardenojn. Koncerne altecon, ĝi plejparte troviĝas de marnivelo ĝis 1 700 m, sed atingas ĝis 1 900 m en Venezuelo.<ref name=RCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The red-crowned woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=RCWO-BOW/> [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|right|Female ''M. r. rubricapillus'', Tobago]] ===Manĝado=== The red-crowned woodpecker's diet includes a large amount of fruits and berries including cultivated ones like papayas and bananas. Another major portion is many types of insects and spiders, but fewer larvae of wood-boring beetles than many woodpeckers. It also takes nectar from flowers. The species forages at all levels of its habitat but favors the middle and lower strata. It is typically seen singly or in pairs. It feeds by probing, gleaning, and hammering for insects, and by reaching for fruit which it pierces or pecks open when too large to swallow whole. It will take fruit from feeders, and is "considered a nuisance locally in plantations and gardens because of its fruit-eating habits."<ref name=RCWO-BOW/> ===Reproduktado=== The red-crowned woodpecker's breeding season varies geographically, spanning February to July in Costa Rica and Panama, May to June in Colombia, May to November in Venezuela, and March to July in Tobago. It sometimes raises two broods in a year. Pairs stay together year-round. Both sexes excavate the nest hole, typically in a large tree trunk or branch or a large cactus; fence posts are also used. Nests are usually between {{convert|3|and|23|m|ft|round=5|abbr=on}} above the ground. The clutch size is three or four eggs but usually only two young fledge. Both parents incubate the eggs for the 10-day period. Fledging occurs 31 to 33 days after hatch and both parents care for the nestlings, and also for fledglings for at least a month.<ref name=RCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-rubricapillus |species=Ruĝkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the red-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least a half million mature individuals is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common in most of its range and abundant in Costa Rica and Panama; it occurs in several protected areas. It might "benefit from forest clearance; numbers tend to increase in areas where thinning and clearance creates more open woodland."<ref name=RCWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Red-crowned woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=461 | pages=461–478 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} *{{Commons category|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] pt4xz1glv9y7a9kfdjv78bidgbxqciw 9488245 9488243 2026-10-04T18:01:44Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9488245 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Ruĝkrona pego''' ''M. rubricapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes rubricapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes rubricapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝkrona melanerpo''' aŭ '''Ruĝkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes rubricapillus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Tobago]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝkrona pego foje estis klasifikita en la genron ''Centurus''.<ref name=AOU1998/> Ĝi foje estis konsiderata ankaŭ [[samspecia]] kiel la [[Jukatana pego]] (''M. pygmaeus''), kaj iuj aŭtoroj konsideras ilin [[superspecio]]n.<ref name=SACClist/> La Ruĝkrona pego havas tiujn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> *''M. r. rubricapillus'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862)</small> *''M. r. subfusculus'' <small>([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1957)</small> *''M. r. seductus'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small> *''M. r. paraguanae'' <small>([[Ernest Thomas Gilliard|Gilliard]], 1940)</small> La valideco de la subspecio ''M. r. paraguanae'' estis pridubita, kaj oni proponis ankaŭ aliajn subspeciojn, kiuj tamen ne estis akceptitaj kiel validaj.<ref name=RCWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Red-crowned Woodpecker (''Melanerpes rubricapillus''), version 1.0. en ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. ''https://doi.org/10.2173/bow.recwoo1.01'' Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> ==Aspekto== La Ruĝkrona pego longas 16 ĝis 18,5 cm kaj pezas 40 ĝis 65 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas palflavan ĝis blankecan frunton, brilruĝan kronon, kaj oranĝruĝajn nukon kaj malantaŭan kolon. Plenkreskaj inoj havas la saman palflavan ĝis blankecan frunton, sed palgrize flavbrunan ĝis blankecan kronon kaj ruĝecan ĝis oranĝruĝan nukon kaj malantaŭan kolon. La vangoj, mentono kaj gorĝo de ambaŭ seksoj estas grizec-flavbrunaj. Iliaj mantelo kaj dorso havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj. Ilia vosto estas nigra kun blankaj strioj sur la centraj kaj plej eksteraj plumoparoj. Iliaj subaj partoj varias, sed kutime estas flavgrizaj ĝis grizec-flavbrunaj kun oliveca aŭ flaveca nuanco kaj ruĝeca ĝis oranĝruĝa makulo sur la centra ventro. Iliaj malsupraj flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj havas nigrajn striojn. Ilia beko estas iom longa kaj nigreca, la irisoj ruĝaj ĝis brunaj, la nuda haŭto ĉirkaŭ la okulo grizec-bruna, kaj la kruroj grizaj. Junuloj estas pli senkoloraj kaj brunaj ol plenkreskuloj; iliaj nuko kaj malantaŭa kolo estas pli palaj, la strioj de la supraj partoj malpli kontrastaj, la subaj partoj ofte iomete striecaj, kaj la ventra makulo pli pala kaj iom makulecca.<ref name=RCWO-BOW/> La subspecio ''M. r. subfusculus''vestas iomete pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli malhelajn subajn partojn, kies brusto kaj flankoj estas malhelaj grizbrunaj. ''M. r. seductus'' havas iom pli malhelan bruston ol la nomiga subspecio, kaj la ino havas pli da ruĝo ĉe la nuko. ''M. r. paraguanae'' havas pli palflavan frunton ol la nomiga subspecio, sablobrunan nukon kaj pli flavan malantaŭan kolon, pli larĝajn blankajn striojn ĉe la supra flanko, kaj orflavan makulon sur la ventro.<ref name=RCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝkrona pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=RCWO-BOW/> *''M. r. rubricapillus'', de sudokcidenta Kostariko tra Panamo ĝis norda kaj centra Kolombio, en la norda duono de Venezuelo, en Gujano kaj Surinamo, kaj sur Tobago *''M. r. subfusculus'', insulo [[Kojbo]] ĉe sudokcidenta Panamo *''M. r. seductus'', insulo [[Isla del Rey (Panamo)|Isla del Rey]] ĉe sudorienta Panamo *''M. r. paraguanae'', duoninsulo [[Paraguaná]] ĉe nordokcidenta Venezuelo La Ruĝkrona pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kaj humidaj kaj sekaj. Tiuj inkluzivas la internon, maldensejojn kaj randojn de maturaj foliarbaroj, duarangajn arbarojn, marbordajn arbustarojn, mangrovejojn, plantejojn kaj ĝardenojn. Koncerne altecon, ĝi plejparte troviĝas de marnivelo ĝis 1 700 m, sed atingas ĝis 1 900 m en Venezuelo.<ref name=RCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Ruĝkrona pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=RCWO-BOW/> [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|right|Ino de ''M. r. rubricapillus'', Tobago]] ===Manĝado=== La dieto de la Ruĝkrona pego inkluzivas grandan kvanton da [[frukto]]j kaj [[bero]]j, inkluzive de kultivataj specoj kiel [[papajo]]j kaj [[banano]]j. Alia grava parto konsistas el diversaj specoj de [[insekto]]j kaj [[araneo]]j, kvankam ĝi manĝas malpli da [[larvo]]j de lignoborantaj skaraboj ol multaj aliaj pegoj. Ĝi ankaŭ konsumas [[nektaro]]n el floroj. La specio serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj de sia vivejo, sed preferas la mezajn kaj malsuprajn tavolojn. Kutime oni vidas ĝin sola aŭ en paroj. Ĝi manĝas serĉante insektojn per sondado, kolektado kaj martelado, kaj atingante fruktojn, kiujn ĝi traboras aŭ malfermas per bekfrapoj, se ili estas tro grandaj por esti glutitaj tutaj. Ĝi manĝas fruktojn ankaŭ el manĝigiloj kaj estas "konsiderata ĝenaĵo surloke en plantejoj kaj ĝardenoj pro siaj fruktomanĝaj kutimoj."<ref name=RCWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Ruĝkrona pego varias laŭ la geografia loko: ĝi ampleksas la periodon de februaro ĝis julio en [[Kostariko]] kaj [[Panamo]], de majo ĝis junio en [[Kolombio]], de majo ĝis novembro en [[Venezuelo]], kaj de marto ĝis julio en [[Tobago]]. Foje ĝi produktas du idarojn jare. Paroj restas kune tutjare. Ambaŭ seksoj elfosas la nestotruon, kutime en granda arbotrunko, branĉo aŭ granda [[kakto]]; ankaŭ barilpalisoj estas uzataj. La nestoj troviĝas kutime inter 3 kaj 23 metrojn super la grundo. La ovaro konsistas el tri aŭ kvar ovoj, sed kutime nur du idoj elnestiĝas. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn dum dek-taga periodo. La [[elnestiĝo]] okazas 31 ĝis 33 tagojn post la eloviĝo, kaj ambaŭ gepatroj zorgas pri la idoj, kaj ankaŭ pri la elnestiĝintaj idoj dum almenaŭ unu monato.<ref name=RCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-rubricapillus |species=Ruĝkrona pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the red-crowned woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least a half million mature individuals is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered common in most of its range and abundant in Costa Rica and Panama; it occurs in several protected areas. It might "benefit from forest clearance; numbers tend to increase in areas where thinning and clearance creates more open woodland."<ref name=RCWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Red-crowned woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=461 | pages=461–478 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} *{{Commons category|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] ccv3vfiwt8tarz07xox6cak4ov5zozw 9488252 9488245 2026-10-04T18:06:50Z Kani 670 /* Statuso */ 9488252 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Ruĝkrona pego''' ''M. rubricapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes rubricapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes rubricapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝkrona melanerpo''' aŭ '''Ruĝkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes rubricapillus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Tobago]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝkrona pego foje estis klasifikita en la genron ''Centurus''.<ref name=AOU1998/> Ĝi foje estis konsiderata ankaŭ [[samspecia]] kiel la [[Jukatana pego]] (''M. pygmaeus''), kaj iuj aŭtoroj konsideras ilin [[superspecio]]n.<ref name=SACClist/> La Ruĝkrona pego havas tiujn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> *''M. r. rubricapillus'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862)</small> *''M. r. subfusculus'' <small>([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1957)</small> *''M. r. seductus'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small> *''M. r. paraguanae'' <small>([[Ernest Thomas Gilliard|Gilliard]], 1940)</small> La valideco de la subspecio ''M. r. paraguanae'' estis pridubita, kaj oni proponis ankaŭ aliajn subspeciojn, kiuj tamen ne estis akceptitaj kiel validaj.<ref name=RCWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Red-crowned Woodpecker (''Melanerpes rubricapillus''), version 1.0. en ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. ''https://doi.org/10.2173/bow.recwoo1.01'' Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> ==Aspekto== La Ruĝkrona pego longas 16 ĝis 18,5 cm kaj pezas 40 ĝis 65 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas palflavan ĝis blankecan frunton, brilruĝan kronon, kaj oranĝruĝajn nukon kaj malantaŭan kolon. Plenkreskaj inoj havas la saman palflavan ĝis blankecan frunton, sed palgrize flavbrunan ĝis blankecan kronon kaj ruĝecan ĝis oranĝruĝan nukon kaj malantaŭan kolon. La vangoj, mentono kaj gorĝo de ambaŭ seksoj estas grizec-flavbrunaj. Iliaj mantelo kaj dorso havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj. Ilia vosto estas nigra kun blankaj strioj sur la centraj kaj plej eksteraj plumoparoj. Iliaj subaj partoj varias, sed kutime estas flavgrizaj ĝis grizec-flavbrunaj kun oliveca aŭ flaveca nuanco kaj ruĝeca ĝis oranĝruĝa makulo sur la centra ventro. Iliaj malsupraj flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj havas nigrajn striojn. Ilia beko estas iom longa kaj nigreca, la irisoj ruĝaj ĝis brunaj, la nuda haŭto ĉirkaŭ la okulo grizec-bruna, kaj la kruroj grizaj. Junuloj estas pli senkoloraj kaj brunaj ol plenkreskuloj; iliaj nuko kaj malantaŭa kolo estas pli palaj, la strioj de la supraj partoj malpli kontrastaj, la subaj partoj ofte iomete striecaj, kaj la ventra makulo pli pala kaj iom makulecca.<ref name=RCWO-BOW/> La subspecio ''M. r. subfusculus''vestas iomete pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli malhelajn subajn partojn, kies brusto kaj flankoj estas malhelaj grizbrunaj. ''M. r. seductus'' havas iom pli malhelan bruston ol la nomiga subspecio, kaj la ino havas pli da ruĝo ĉe la nuko. ''M. r. paraguanae'' havas pli palflavan frunton ol la nomiga subspecio, sablobrunan nukon kaj pli flavan malantaŭan kolon, pli larĝajn blankajn striojn ĉe la supra flanko, kaj orflavan makulon sur la ventro.<ref name=RCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝkrona pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=RCWO-BOW/> *''M. r. rubricapillus'', de sudokcidenta Kostariko tra Panamo ĝis norda kaj centra Kolombio, en la norda duono de Venezuelo, en Gujano kaj Surinamo, kaj sur Tobago *''M. r. subfusculus'', insulo [[Kojbo]] ĉe sudokcidenta Panamo *''M. r. seductus'', insulo [[Isla del Rey (Panamo)|Isla del Rey]] ĉe sudorienta Panamo *''M. r. paraguanae'', duoninsulo [[Paraguaná]] ĉe nordokcidenta Venezuelo La Ruĝkrona pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kaj humidaj kaj sekaj. Tiuj inkluzivas la internon, maldensejojn kaj randojn de maturaj foliarbaroj, duarangajn arbarojn, marbordajn arbustarojn, mangrovejojn, plantejojn kaj ĝardenojn. Koncerne altecon, ĝi plejparte troviĝas de marnivelo ĝis 1 700 m, sed atingas ĝis 1 900 m en Venezuelo.<ref name=RCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Ruĝkrona pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=RCWO-BOW/> [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|right|Ino de ''M. r. rubricapillus'', Tobago]] ===Manĝado=== La dieto de la Ruĝkrona pego inkluzivas grandan kvanton da [[frukto]]j kaj [[bero]]j, inkluzive de kultivataj specoj kiel [[papajo]]j kaj [[banano]]j. Alia grava parto konsistas el diversaj specoj de [[insekto]]j kaj [[araneo]]j, kvankam ĝi manĝas malpli da [[larvo]]j de lignoborantaj skaraboj ol multaj aliaj pegoj. Ĝi ankaŭ konsumas [[nektaro]]n el floroj. La specio serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj de sia vivejo, sed preferas la mezajn kaj malsuprajn tavolojn. Kutime oni vidas ĝin sola aŭ en paroj. Ĝi manĝas serĉante insektojn per sondado, kolektado kaj martelado, kaj atingante fruktojn, kiujn ĝi traboras aŭ malfermas per bekfrapoj, se ili estas tro grandaj por esti glutitaj tutaj. Ĝi manĝas fruktojn ankaŭ el manĝigiloj kaj estas "konsiderata ĝenaĵo surloke en plantejoj kaj ĝardenoj pro siaj fruktomanĝaj kutimoj."<ref name=RCWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Ruĝkrona pego varias laŭ la geografia loko: ĝi ampleksas la periodon de februaro ĝis julio en [[Kostariko]] kaj [[Panamo]], de majo ĝis junio en [[Kolombio]], de majo ĝis novembro en [[Venezuelo]], kaj de marto ĝis julio en [[Tobago]]. Foje ĝi produktas du idarojn jare. Paroj restas kune tutjare. Ambaŭ seksoj elfosas la nestotruon, kutime en granda arbotrunko, branĉo aŭ granda [[kakto]]; ankaŭ barilpalisoj estas uzataj. La nestoj troviĝas kutime inter 3 kaj 23 metrojn super la grundo. La ovaro konsistas el tri aŭ kvar ovoj, sed kutime nur du idoj elnestiĝas. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn dum dek-taga periodo. La [[elnestiĝo]] okazas 31 ĝis 33 tagojn post la eloviĝo, kaj ambaŭ gepatroj zorgas pri la idoj, kaj ankaŭ pri la elnestiĝintaj idoj dum almenaŭ unu monato.<ref name=RCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-rubricapillus |species=Ruĝkrona pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Ruĝkronan pegon kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas vastan arealon, kaj ĝia taksita populacio de almenaŭ duonmiliono da maturaj individuoj estas konsiderata stabila. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas konsiderata ofta en la plejparto de sia arealo kaj abunda en [[Kostariko]] kaj Panamo; ĝi troviĝas en pluraj protektataj areoj. Ĝi eble "profitas el [[senarbarigo]]; la nombroj tendencas kreski en areoj, kie maldensigo kaj senarbarigo kreas pli malferman arbaron."<ref name=RCWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Red-crowned woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=461 | pages=461–478 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} *{{Commons category|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] chul9ofwsgd7g0m632rs6cf4s8mpzey 9488289 9488252 2026-10-04T19:19:21Z Kani 670 9488289 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝkrona pego |koloro = pink |dosiero = Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Red-crowned_Woodpecker_(Melanerpes_rubricapillus).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''M. r. rubricapillus'', Kolombio | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Ruĝkrona pego''' ''M. rubricapillus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes rubricapillus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes rubricapillus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝkrona melanerpo''' aŭ '''Ruĝkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes rubricapillus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''.<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro 2023 }}</ref> Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Tobago]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ruĝkrona pego foje estis klasifikita en la genron ''Centurus''.<ref name=AOU1998/> Ĝi foje estis konsiderata ankaŭ [[samspecia]] kiel la [[Jukatana pego]] (''M. pygmaeus''), kaj iuj aŭtoroj konsideras ilin [[superspecio]]n.<ref name=SACClist/> La Ruĝkrona pego havas tiujn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.2/> *''M. r. rubricapillus'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862)</small> *''M. r. subfusculus'' <small>([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1957)</small> *''M. r. seductus'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small> *''M. r. paraguanae'' <small>([[Ernest Thomas Gilliard|Gilliard]], 1940)</small> La valideco de la subspecio ''M. r. paraguanae'' estis pridubita, kaj oni proponis ankaŭ aliajn subspeciojn, kiuj tamen ne estis akceptitaj kiel validaj.<ref name=RCWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Red-crowned Woodpecker (''Melanerpes rubricapillus''), version 1.0. en ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. ''https://doi.org/10.2173/bow.recwoo1.01'' Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> ==Aspekto== La Ruĝkrona pego longas 16 ĝis 18,5 cm kaj pezas 40 ĝis 65 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas palflavan ĝis blankecan frunton, brilruĝan kronon, kaj oranĝruĝajn nukon kaj malantaŭan kolon. Plenkreskaj inoj havas la saman palflavan ĝis blankecan frunton, sed palgrize flavbrunan ĝis blankecan kronon kaj ruĝecan ĝis oranĝruĝan nukon kaj malantaŭan kolon. La vangoj, mentono kaj gorĝo de ambaŭ seksoj estas grizec-flavbrunaj. Iliaj mantelo kaj dorso havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj. Ilia vosto estas nigra kun blankaj strioj sur la centraj kaj plej eksteraj plumoparoj. Iliaj subaj partoj varias, sed kutime estas flavgrizaj ĝis grizec-flavbrunaj kun oliveca aŭ flaveca nuanco kaj ruĝeca ĝis oranĝruĝa makulo sur la centra ventro. Iliaj malsupraj flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj havas nigrajn striojn. Ilia beko estas iom longa kaj nigreca, la irisoj ruĝaj ĝis brunaj, la nuda haŭto ĉirkaŭ la okulo grizec-bruna, kaj la kruroj grizaj. Junuloj estas pli senkoloraj kaj brunaj ol plenkreskuloj; iliaj nuko kaj malantaŭa kolo estas pli palaj, la strioj de la supraj partoj malpli kontrastaj, la subaj partoj ofte iomete striecaj, kaj la ventra makulo pli pala kaj iom makulecca.<ref name=RCWO-BOW/> La subspecio ''M. r. subfusculus''vestas iomete pli malgranda ol la nomiga subspecio kaj havas pli malhelajn subajn partojn, kies brusto kaj flankoj estas malhelaj grizbrunaj. ''M. r. seductus'' havas iom pli malhelan bruston ol la nomiga subspecio, kaj la ino havas pli da ruĝo ĉe la nuko. ''M. r. paraguanae'' havas pli palflavan frunton ol la nomiga subspecio, sablobrunan nukon kaj pli flavan malantaŭan kolon, pli larĝajn blankajn striojn ĉe la supra flanko, kaj orflavan makulon sur la ventro.<ref name=RCWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La subspecioj de la Ruĝkrona pego troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=RCWO-BOW/> *''M. r. rubricapillus'', de sudokcidenta Kostariko tra Panamo ĝis norda kaj centra Kolombio, en la norda duono de Venezuelo, en Gujano kaj Surinamo, kaj sur Tobago *''M. r. subfusculus'', insulo [[Kojbo]] ĉe sudokcidenta Panamo *''M. r. seductus'', insulo [[Isla del Rey (Panamo)|Isla del Rey]] ĉe sudorienta Panamo *''M. r. paraguanae'', duoninsulo [[Paraguaná]] ĉe nordokcidenta Venezuelo La Ruĝkrona pego loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, kaj humidaj kaj sekaj. Tiuj inkluzivas la internon, maldensejojn kaj randojn de maturaj foliarbaroj, duarangajn arbarojn, marbordajn arbustarojn, mangrovejojn, plantejojn kaj ĝardenojn. Koncerne altecon, ĝi plejparte troviĝas de marnivelo ĝis 1 700 m, sed atingas ĝis 1 900 m en Venezuelo.<ref name=RCWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Ruĝkrona pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=RCWO-BOW/> [[File:Red-crowned woodpecker (Melanerpes rubricapillus rubricapillus) female.jpg|thumb|right|Ino de ''M. r. rubricapillus'', Tobago]] ===Manĝado=== La dieto de la Ruĝkrona pego inkluzivas grandan kvanton da [[frukto]]j kaj [[bero]]j, inkluzive de kultivataj specoj kiel [[papajo]]j kaj [[banano]]j. Alia grava parto konsistas el diversaj specoj de [[insekto]]j kaj [[araneo]]j, kvankam ĝi manĝas malpli da [[larvo]]j de lignoborantaj skaraboj ol multaj aliaj pegoj. Ĝi ankaŭ konsumas [[nektaro]]n el floroj. La specio serĉas manĝaĵon je ĉiuj niveloj de sia vivejo, sed preferas la mezajn kaj malsuprajn tavolojn. Kutime oni vidas ĝin sola aŭ en paroj. Ĝi manĝas serĉante insektojn per sondado, kolektado kaj martelado, kaj atingante fruktojn, kiujn ĝi traboras aŭ malfermas per bekfrapoj, se ili estas tro grandaj por esti glutitaj tutaj. Ĝi manĝas fruktojn ankaŭ el manĝigiloj kaj estas "konsiderata ĝenaĵo surloke en plantejoj kaj ĝardenoj pro siaj fruktomanĝaj kutimoj."<ref name=RCWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Ruĝkrona pego varias laŭ la geografia loko: ĝi ampleksas la periodon de februaro ĝis julio en [[Kostariko]] kaj [[Panamo]], de majo ĝis junio en [[Kolombio]], de majo ĝis novembro en [[Venezuelo]], kaj de marto ĝis julio en [[Tobago]]. Foje ĝi produktas du idarojn jare. Paroj restas kune tutjare. Ambaŭ seksoj elfosas la nestotruon, kutime en granda arbotrunko, branĉo aŭ granda [[kakto]]; ankaŭ barilpalisoj estas uzataj. La nestoj troviĝas kutime inter 3 kaj 23 metrojn super la grundo. La ovaro konsistas el tri aŭ kvar ovoj, sed kutime nur du idoj elnestiĝas. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn dum dek-taga periodo. La [[elnestiĝo]] okazas 31 ĝis 33 tagojn post la eloviĝo, kaj ambaŭ gepatroj zorgas pri la idoj, kaj ankaŭ pri la elnestiĝintaj idoj dum almenaŭ unu monato.<ref name=RCWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-rubricapillus |species=Ruĝkrona pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Ruĝkronan pegon kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas vastan arealon, kaj ĝia taksita populacio de almenaŭ duonmiliono da maturaj individuoj estas konsiderata stabila. Neniu tuja minaco estas identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Red-crowned Woodpecker ''Melanerpes rubricapillus'' |volume=2020 |article-number=e.T22680850A168646628 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680850A168646628.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas konsiderata ofta en la plejparto de sia arealo kaj abunda en [[Kostariko]] kaj Panamo; ĝi troviĝas en pluraj protektataj areoj. Ĝi eble "profitas el [[senarbarigo]]; la nombroj tendencas kreski en areoj, kie maldensigo kaj senarbarigo kreas pli malferman arbaron."<ref name=RCWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{ cite book | last=Skutch | first=Alexander F. | author-link=Alexander Skutch | date=1969 | chapter=Red-crowned woodpecker | title=Life Histories of Central American Birds III: Families Cotingidae, Pipridae, Formicariidae, Furnariidae, Dendrocolaptidae, and Picidae | series=Pacific Coast Avifauna, Number 35 | location=Berkeley, California | publisher=Cooper Ornithological Society | chapter-url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/pca/pca_035.pdf#page=461 | pages=461–478 | ref=none }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} *{{Commons category|Melanerpes rubricapillus|''Melanerpes rubricapillus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] ofkh40g4ctm8c9iomfn6r30k7gadlxy 0 954465 9488081 2026-10-04T12:22:41Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ruĝkrona pego]] 9488081 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruĝkrona pego]] r2kft0b1glbkow5r4o9bjn501e51r60 0 954466 9488082 2026-10-04T12:22:52Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ruĝkrona pego]] 9488082 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruĝkrona pego]] r2kft0b1glbkow5r4o9bjn501e51r60 0 954467 9488098 2026-10-04T12:56:10Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Programaro de Mikrosofto kun fontaliro]] 9488098 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU [[Programaro de Mikrosofto kun fontaliro]] 6ltcqdq8z06a6o0ndkzhwpq8nz61tot 0 954468 9488102 2026-10-04T12:59:06Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Programaro de Mikrosofto kun fontaliro]] 9488102 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU [[Programaro de Mikrosofto kun fontaliro]] 6ltcqdq8z06a6o0ndkzhwpq8nz61tot 0 954469 9488134 2026-10-04T13:24:01Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Proteina faldado]] 9488134 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[proteina faldado]] 8hw82wekbjwkatxazklv46xw82p613k 1 954470 9488144 2026-10-04T13:34:37Z Sj1mor 12103 /* "araranĝis" */ nova sekcio 9488144 wikitext text/x-wiki == "araranĝis" == Ĉu muzikaranĝis? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:34, 4 okt. 2026 (UTC) qp96att5ugioi2o6spvfmgzbfgbkcez 0 954471 9488164 2026-10-04T14:13:07Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj]] 9488164 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de francaj esperantistoj]] b6am4y0v46ly1qfth6y1za3utrd6nj7 0 954472 9488168 2026-10-04T14:22:34Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj]] 9488168 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de polaj esperantistoj]] tkytwao4ktmodjosl5n2kja57q9h04z 0 954473 9488170 2026-10-04T14:25:21Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de usonaj esperantistoj]] 9488170 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de usonaj esperantistoj]] bvodtszm641ovf4dxzea5rh7uwtxk1g 0 954474 9488172 2026-10-04T14:29:54Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de usonaj esperantistoj]] 9488172 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de usonaj esperantistoj]] bvodtszm641ovf4dxzea5rh7uwtxk1g 0 954475 9488175 2026-10-04T14:34:03Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de italaj esperantistoj]] 9488175 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de italaj esperantistoj]] 554ls8tt8s2fzs56k5mu0wp27v01qam 0 954476 9488179 2026-10-04T14:39:59Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de esperantistoj de nekonata aŭ duba nacieco]] 9488179 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de esperantistoj de nekonata aŭ duba nacieco]] gnnhpe09vium98zss6odojlkaxqp8v0 0 954477 9488184 2026-10-04T14:42:07Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] 9488184 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] sznz07ygzrfrs5e6horrxqjphyzfin0 0 954478 9488186 2026-10-04T14:44:18Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de britaj esperantistoj]] 9488186 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de britaj esperantistoj]] 9s2juwq0aev8ptzo8libo6as2rhnuxv 0 954479 9488258 2026-10-04T18:14:24Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto insulo}} '''Isla del Rey''' (Insulo de la Reĝo) estas la plej granda [[insulo]] en la [[Perlinsuloj]] en la [[Golfo de Panamo]]. Ĝi ampleksas 234 kvadratajn kilometrojn kaj havas loĝantaron de 1 676 homoj (censo de 2000). Ĝia nomo verŝajne pli rilatas al [[Kristo Reĝo]] ol al iu reala reĝo. La kvar setlejoj estas San Miguel (967 loĝantoj), La Esmeralda (524 loĝantoj), La Ensenada (94 loĝantoj) kaj La Guinea (83 loĝantoj). Ĝi..." 9488258 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto insulo}} '''Isla del Rey''' (Insulo de la Reĝo) estas la plej granda [[insulo]] en la [[Perlinsuloj]] en la [[Golfo de Panamo]]. Ĝi ampleksas 234 kvadratajn kilometrojn kaj havas loĝantaron de 1 676 homoj (censo de 2000). Ĝia nomo verŝajne pli rilatas al [[Kristo Reĝo]] ol al iu reala reĝo. La kvar setlejoj estas San Miguel (967 loĝantoj), La Esmeralda (524 loĝantoj), La Ensenada (94 loĝantoj) kaj La Guinea (83 loĝantoj). Ĝi estas pli granda ol la aliaj Perlo-Insuloj kune, kaj estas la dua plej granda insulo en Panamo, post [[Coiba]]. La unua eŭropano, kiu vidis la insulon Isla del Rey, estis [[Vasco Núñez de Balboa]] en oktobro 1513, dum sia unua ekspedicio al la [[Pacifika Oceano]]. Li povis vidi la insulojn nur de malproksime, ĉar malbona vetero malhelpis liajn kanuojn albordiĝi. Li nomis la insulon Isla Rica (Riĉa Insulo). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Panamo]] 4blt9daqoaccphdnxlrovwlimx1hg0r 9488262 9488258 2026-10-04T18:15:25Z Kani 670 9488262 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto insulo}} '''Isla del Rey''' (Insulo de la Reĝo) estas la plej granda [[insulo]] en la [[Perlinsuloj]] en la [[Golfo de Panamo]]. Ĝi ampleksas 234 kvadratajn kilometrojn kaj havas loĝantaron de 1 676 homoj (censo de 2000). Ĝia nomo verŝajne pli rilatas al [[Kristo Reĝo]] ol al iu reala reĝo. [[File:San Miguel (1).jpg|thumb|maldekstre|300px|San Miguel, Isla del Rey, 2003]] La kvar setlejoj estas San Miguel (967 loĝantoj), La Esmeralda (524 loĝantoj), La Ensenada (94 loĝantoj) kaj La Guinea (83 loĝantoj). Ĝi estas pli granda ol la aliaj Perlo-Insuloj kune, kaj estas la dua plej granda insulo en Panamo, post [[Coiba]]. La unua eŭropano, kiu vidis la insulon Isla del Rey, estis [[Vasco Núñez de Balboa]] en oktobro 1513, dum sia unua ekspedicio al la [[Pacifika Oceano]]. Li povis vidi la insulojn nur de malproksime, ĉar malbona vetero malhelpis liajn kanuojn albordiĝi. Li nomis la insulon Isla Rica (Riĉa Insulo). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Panamo]] 21avr1dl13c6unyma6itlw0nlqh1ylx 9488264 9488262 2026-10-04T18:15:45Z Kani 670 9488264 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto insulo}} '''Isla del Rey''' (Insulo de la Reĝo) estas la plej granda [[insulo]] en la [[Perlinsuloj]] en la [[Golfo de Panamo]]. Ĝi ampleksas 234 kvadratajn kilometrojn kaj havas loĝantaron de 1 676 homoj (censo de 2000). Ĝia nomo verŝajne pli rilatas al [[Kristo Reĝo]] ol al iu reala reĝo. [[File:San Miguel (1).jpg|thumb|maldekstre|300px|San Miguel, Isla del Rey, 2003]] La kvar setlejoj estas San Miguel (967 loĝantoj), La Esmeralda (524 loĝantoj), La Ensenada (94 loĝantoj) kaj La Guinea (83 loĝantoj). Ĝi estas pli granda ol la aliaj Perlo-Insuloj kune, kaj estas la dua plej granda insulo en Panamo, post [[Coiba]]. La unua eŭropano, kiu vidis la insulon Isla del Rey, estis [[Vasco Núñez de Balboa]] en oktobro 1513, dum sia unua ekspedicio al la [[Pacifika Oceano]]. Li povis vidi la insulojn nur de malproksime, ĉar malbona vetero malhelpis liajn kanuojn albordiĝi. Li nomis la insulon Isla Rica (Riĉa Insulo). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Panamo]] 0fmayy97ot8259aj942mkyvqxwj3nvi 9488265 9488264 2026-10-04T18:15:58Z Kani 670 9488265 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo}} '''Isla del Rey''' (Insulo de la Reĝo) estas la plej granda [[insulo]] en la [[Perlinsuloj]] en la [[Golfo de Panamo]]. Ĝi ampleksas 234 kvadratajn kilometrojn kaj havas loĝantaron de 1 676 homoj (censo de 2000). Ĝia nomo verŝajne pli rilatas al [[Kristo Reĝo]] ol al iu reala reĝo. [[File:San Miguel (1).jpg|thumb|maldekstre|300px|San Miguel, Isla del Rey, 2003]] La kvar setlejoj estas San Miguel (967 loĝantoj), La Esmeralda (524 loĝantoj), La Ensenada (94 loĝantoj) kaj La Guinea (83 loĝantoj). Ĝi estas pli granda ol la aliaj Perlo-Insuloj kune, kaj estas la dua plej granda insulo en Panamo, post [[Coiba]]. La unua eŭropano, kiu vidis la insulon Isla del Rey, estis [[Vasco Núñez de Balboa]] en oktobro 1513, dum sia unua ekspedicio al la [[Pacifika Oceano]]. Li povis vidi la insulojn nur de malproksime, ĉar malbona vetero malhelpis liajn kanuojn albordiĝi. Li nomis la insulon Isla Rica (Riĉa Insulo). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Panamo]] pj0ehstl0pv86u8wy642tcksknt26t6 0 954480 9488274 2026-10-04T18:26:30Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "'''Kristo Reĝo''' estas titolo de [[Jesuo]] en [[kristanismo]], kiu aludas al la ideo pri la Regno de Dio, en kiu [[Kristo]] estas priskribita kiel sidanta ĉe la dekstra flanko de [[Dio]].<ref> Philip Edgecumbe Hughes, ''A Commentary on the Epistle to the Hebrews'', p. 401, 1988: "The theme of Christ's heavenly session, announced here by the statement he sat down at the right hand of God, Hebrews 8:1 "we have such a high priest, one who is seated at the right hand..." 9488274 wikitext text/x-wiki '''Kristo Reĝo''' estas titolo de [[Jesuo]] en [[kristanismo]], kiu aludas al la ideo pri la Regno de Dio, en kiu [[Kristo]] estas priskribita kiel sidanta ĉe la dekstra flanko de [[Dio]].<ref> Philip Edgecumbe Hughes, ''A Commentary on the Epistle to the Hebrews'', p. 401, 1988: "The theme of Christ's heavenly session, announced here by the statement he sat down at the right hand of God, Hebrews 8:1 "we have such a high priest, one who is seated at the right hand of the throne of the Majesty in heaven")"</ref> Ĝi estas prezentita ankaŭ kiel staranta Kristo kun malfermaj brakoj. Multaj kristanaj konfesioj konsideras la reĝan oficon de Kristo unu el la trioblaj oficoj: Kristo estas profeto, pastro kaj reĝo.<ref>[https://www.biblicalcyclopedia.com/K/kingly-office-of-christ.html ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''.] James Strong kaj John McClintock; Harper and Brothers; NY; 1880 Public Domain. This article incorporates text from this source, which is in the public domain.</ref> La titolo "Kristo Reĝo" estas ofte uzata kiel nomo por preĝejoj, lernejoj, seminarioj, hospitaloj kaj religiaj institutoj. La koncepto pri Kristo kiel reĝo estis la temo de parolado farita de [[Eŭzebio de Cezareo|Eŭzebio]] ĉirkaŭ la jaro 314 p.K. Bildoj de Kristo kiel [[imperiestro]] aperis en la posta parto de la 4-a jarcento.<ref>[https://books.google.es/books?id=qA2vCwAAQBAJ&q=Christ+the+King+++pantocrator&redir_esc=y#v=snippet&q=Christ%20the%20King%20%20%20pantocrator&f=false Beskow, Per. Rex Gloriae: The Kingship of Christ in the Early Church,] Wipf and Stock Publishers, 2014, ISBN 9781625646415</ref> [[Kristo Pantokratoro]] ("Reganto de Ĉio") estas unu el la plej oftaj religiaj ikonoj de la [[ortodoksa kristanismo]]. La okcidenta ekvivalento estas Kristo en Majesto. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankau== * [[Isla del Rey (Panamo)]] 7q7dnbm8czhq066yjrje7bhv9avdxzq 9488279 9488274 2026-10-04T18:34:48Z Kani 670 9488279 wikitext text/x-wiki [[File:Cristo Rei (36211699613).jpg|thumb|right|225px|Monumento al [[Kristo la Reĝo (Almada)|Kristo Reĝo]] en [[Almada]], Portugalio]] '''Kristo Reĝo''' estas titolo de [[Jesuo]] en [[kristanismo]], kiu aludas al la ideo pri la Regno de Dio, en kiu [[Kristo]] estas priskribita kiel sidanta ĉe la dekstra flanko de [[Dio]].<ref> Philip Edgecumbe Hughes, ''A Commentary on the Epistle to the Hebrews'', p. 401, 1988: "The theme of Christ's heavenly session, announced here by the statement he sat down at the right hand of God, Hebrews 8:1 "we have such a high priest, one who is seated at the right hand of the throne of the Majesty in heaven")"</ref> Ĝi estas prezentita ankaŭ kiel staranta Kristo kun malfermaj brakoj. Multaj kristanaj konfesioj konsideras la reĝan oficon de Kristo unu el la trioblaj oficoj: Kristo estas profeto, pastro kaj reĝo.<ref>[https://www.biblicalcyclopedia.com/K/kingly-office-of-christ.html ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''.] James Strong kaj John McClintock; Harper and Brothers; NY; 1880 Public Domain. This article incorporates text from this source, which is in the public domain.</ref> La titolo "Kristo Reĝo" estas ofte uzata kiel nomo por preĝejoj, lernejoj, seminarioj, hospitaloj kaj religiaj institutoj. La koncepto pri Kristo kiel reĝo estis la temo de parolado farita de [[Eŭzebio de Cezareo|Eŭzebio]] ĉirkaŭ la jaro 314 p.K. Bildoj de Kristo kiel [[imperiestro]] aperis en la posta parto de la 4-a jarcento.<ref>[https://books.google.es/books?id=qA2vCwAAQBAJ&q=Christ+the+King+++pantocrator&redir_esc=y#v=snippet&q=Christ%20the%20King%20%20%20pantocrator&f=false Beskow, Per. Rex Gloriae: The Kingship of Christ in the Early Church,] Wipf and Stock Publishers, 2014, ISBN 9781625646415</ref> [[Kristo Pantokratoro]] ("Reganto de Ĉio") estas unu el la plej oftaj religiaj ikonoj de la [[ortodoksa kristanismo]]. La okcidenta ekvivalento estas Kristo en Majesto. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankau== * [[Isla del Rey (Panamo)]] 7iv55mygjdk3xwsb7t03emdm8pscsej 9488280 9488279 2026-10-04T18:36:44Z Kani 670 9488280 wikitext text/x-wiki [[File:Cristo Rei (36211699613).jpg|thumb|right|225px|Monumento al [[Kristo la Reĝo (Almada)|Kristo Reĝo]] en [[Almada]], Portugalio]] '''Kristo Reĝo''' estas titolo de [[Jesuo]] en [[kristanismo]], kiu aludas al la ideo pri la Regno de Dio, en kiu [[Kristo]] estas priskribita kiel sidanta ĉe la dekstra flanko de [[Dio]].<ref> Philip Edgecumbe Hughes, ''A Commentary on the Epistle to the Hebrews'', p. 401, 1988: "The theme of Christ's heavenly session, announced here by the statement he sat down at the right hand of God, Hebrews 8:1 "we have such a high priest, one who is seated at the right hand of the throne of the Majesty in heaven")"</ref> Ĝi estas prezentita ankaŭ kiel staranta Kristo kun malfermaj brakoj. Multaj kristanaj konfesioj konsideras la reĝan oficon de Kristo unu el la trioblaj oficoj: Kristo estas profeto, pastro kaj reĝo.<ref>[https://www.biblicalcyclopedia.com/K/kingly-office-of-christ.html ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''.] James Strong kaj John McClintock; Harper and Brothers; NY; 1880 Public Domain. This article incorporates text from this source, which is in the public domain.</ref> La titolo "Kristo Reĝo" estas ofte uzata kiel nomo por preĝejoj, lernejoj, seminarioj, hospitaloj kaj religiaj institutoj. La koncepto pri Kristo kiel reĝo estis la temo de parolado farita de [[Eŭzebio de Cezareo|Eŭzebio]] ĉirkaŭ la jaro 314 p.K. Bildoj de Kristo kiel [[imperiestro]] aperis en la posta parto de la 4-a jarcento.<ref>[https://books.google.es/books?id=qA2vCwAAQBAJ&q=Christ+the+King+++pantocrator&redir_esc=y#v=snippet&q=Christ%20the%20King%20%20%20pantocrator&f=false Beskow, Per. Rex Gloriae: The Kingship of Christ in the Early Church,] Wipf and Stock Publishers, 2014, ISBN 9781625646415</ref> [[Kristo Pantokratoro]] ("Reganto de Ĉio") estas unu el la plej oftaj religiaj ikonoj de la [[ortodoksa kristanismo]]. La okcidenta ekvivalento estas Kristo en Majesto. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankau== * [[Isla del Rey (Panamo)]] ==Eksteraj ligiloj== {{commons category}} * {{Cite web |title=Quas Primas - Encyclical on the Feast of Christ the King |author=His Holiness Pope Pius XI |website=New Advent: CATHOLIC LIBRARY |date=11a de Decembro, 1925 |url= https://www.newadvent.org/library/docs_pi11qp.htm}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kristologio]] b6dtunskltrlajch8edk76pk45dzl9k 0 954481 9488285 2026-10-04T19:09:40Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto geografiaĵo}} '''Paraguaná''' [paɾaɣwaˈna]) estas [[duoninsulo]] kaj ligita [[insulo]] en [[Venezuelo]], situanta en la nordo de la ŝtato [[Falcón]]; ĝi konsistas el la municipoj Carirubana, Los Taques kaj Falcón. La insulo [[Aruba]] situas 27 km norde. [[Bonaire]] kaj [[Curaçao]] troviĝas iom pli malproksime. Paraguaná situas en la [[Kariba Maro]] kaj estas ligita al la cetero de la ŝtato per la natura [[istmo]] Médanos. Ĝ..." 9488285 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto geografiaĵo}} '''Paraguaná''' [paɾaɣwaˈna]) estas [[duoninsulo]] kaj ligita [[insulo]] en [[Venezuelo]], situanta en la nordo de la ŝtato [[Falcón]]; ĝi konsistas el la municipoj Carirubana, Los Taques kaj Falcón. La insulo [[Aruba]] situas 27 km norde. [[Bonaire]] kaj [[Curaçao]] troviĝas iom pli malproksime. Paraguaná situas en la [[Kariba Maro]] kaj estas ligita al la cetero de la ŝtato per la natura [[istmo]] Médanos. Ĝi formas la orientan limon de la [[Golfo de Venezuelo]]. Ĉar ĝi estas preskaŭ tute ĉirkaŭita de akvo, la duoninsulo estas foje nomata Insulo Cora kaj konsiderata parto de la [[Malgrandaj Antiloj]] (grupo [[Ĉebordaj Antiloj]]). Fakte, ĝi estis aparta insulo pli frue en la [[holoceno]], antaŭ la formiĝo de la istmo, kiu ligis ĝin al la kontinento iam dum la lastaj 12 000 jaroj – eble antaŭ nur 3 000 jaroj.[1][2][3] Tial Paraguaná estas klasifikebla kiel ligita insulo. Paraguaná gastigas tri grandajn [[naftorafinejo]]jn en sia okcidenta parto. Kune ili konsistigas la trian plej grandan naftorafinejan komplekson en la mondo: la Rafinejan Komplekson Paraguaná. La plejparto de la nafto akirata de [[Petróleos de Venezuela|PDVSA]] estas prilaborata en ĉi tiu komplekso. La produktaĵoj de tiuj rafinejoj estas transportataj internacie tra la havenoj de Amuay kaj Cardón. Multaj inĝenieroj, kiuj laboris en la rafinejoj, translokiĝis al Usono por labori ĉe Citgo. 8s4geqhqd0f8ps3bdk4eauk9pagkive 9488286 9488285 2026-10-04T19:13:04Z Kani 670 9488286 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto geografiaĵo |tipo=duoninsulo}} '''Paraguaná''' [paɾaɣwaˈna]) estas [[duoninsulo]] kaj ligita [[insulo]] en [[Venezuelo]], situanta en la nordo de la ŝtato [[Falcón]]; ĝi konsistas el la municipoj Carirubana, Los Taques kaj Falcón. La insulo [[Aruba]] situas 27 km norde. [[Bonaire]] kaj [[Curaçao]] troviĝas iom pli malproksime. Paraguaná situas en la [[Kariba Maro]] kaj estas ligita al la cetero de la ŝtato per la natura [[istmo]] Médanos. Ĝi formas la orientan limon de la [[Golfo de Venezuelo]]. [[Dosiero:Península de Paraguaná.svg|eta|maldekstre|230ra|]] Ĉar ĝi estas preskaŭ tute ĉirkaŭita de akvo, la duoninsulo estas foje nomata Insulo Cora kaj konsiderata parto de la [[Malgrandaj Antiloj]] (grupo [[Ĉebordaj Antiloj]]). Fakte, ĝi estis aparta insulo pli frue en la [[holoceno]], antaŭ la formiĝo de la istmo, kiu ligis ĝin al la kontinento iam dum la lastaj 12 000 jaroj – eble antaŭ nur 3 000 jaroj.[1][2][3] Tial Paraguaná estas klasifikebla kiel ligita insulo. Paraguaná gastigas tri grandajn [[naftorafinejo]]jn en sia okcidenta parto. Kune ili konsistigas la trian plej grandan naftorafinejan komplekson en la mondo: la Rafinejan Komplekson Paraguaná. La plejparto de la nafto akirata de [[Petróleos de Venezuela|PDVSA]] estas prilaborata en ĉi tiu komplekso. La produktaĵoj de tiuj rafinejoj estas transportataj internacie tra la havenoj de Amuay kaj Cardón. Multaj inĝenieroj, kiuj laboris en la rafinejoj, translokiĝis al Usono por labori ĉe Citgo. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Duoninsuloj]] [[Kategorio:Geografio de Venezuelo]] hbea0v840lw5wgdx3ree2bempoqraox 9488287 9488286 2026-10-04T19:13:31Z Kani 670 9488287 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo |tipo=duoninsulo}} '''Paraguaná''' [paɾaɣwaˈna]) estas [[duoninsulo]] kaj ligita [[insulo]] en [[Venezuelo]], situanta en la nordo de la ŝtato [[Falcón]]; ĝi konsistas el la municipoj Carirubana, Los Taques kaj Falcón. La insulo [[Aruba]] situas 27 km norde. [[Bonaire]] kaj [[Curaçao]] troviĝas iom pli malproksime. Paraguaná situas en la [[Kariba Maro]] kaj estas ligita al la cetero de la ŝtato per la natura [[istmo]] Médanos. Ĝi formas la orientan limon de la [[Golfo de Venezuelo]]. [[Dosiero:Península de Paraguaná.svg|eta|maldekstre|230ra|]] Ĉar ĝi estas preskaŭ tute ĉirkaŭita de akvo, la duoninsulo estas foje nomata Insulo Cora kaj konsiderata parto de la [[Malgrandaj Antiloj]] (grupo [[Ĉebordaj Antiloj]]). Fakte, ĝi estis aparta insulo pli frue en la [[holoceno]], antaŭ la formiĝo de la istmo, kiu ligis ĝin al la kontinento iam dum la lastaj 12 000 jaroj – eble antaŭ nur 3 000 jaroj.[1][2][3] Tial Paraguaná estas klasifikebla kiel ligita insulo. Paraguaná gastigas tri grandajn [[naftorafinejo]]jn en sia okcidenta parto. Kune ili konsistigas la trian plej grandan naftorafinejan komplekson en la mondo: la Rafinejan Komplekson Paraguaná. La plejparto de la nafto akirata de [[Petróleos de Venezuela|PDVSA]] estas prilaborata en ĉi tiu komplekso. La produktaĵoj de tiuj rafinejoj estas transportataj internacie tra la havenoj de Amuay kaj Cardón. Multaj inĝenieroj, kiuj laboris en la rafinejoj, translokiĝis al Usono por labori ĉe Citgo. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Duoninsuloj]] [[Kategorio:Geografio de Venezuelo]] murb1burafjpuxk0k7cdwbtn3qlnojj 2 954482 9488291 2026-10-04T19:25:49Z Take Off To Land 252784 Kreis novan paĝon kun "Saluton {{Babel|eo-0|de|en-3|es-1}}" 9488291 wikitext text/x-wiki Saluton {{Babel|eo-0|de|en-3|es-1}} r0tl4uz56hs7y2unqwq4z8f3dy2ctvk 0 954483 9488292 2026-10-04T19:30:00Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta..." 9488292 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta pego''' ''M. uropygialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melanerpes uropygialis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680853A92882402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680853A92882402.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes uropygialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes uropygialis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Saguara melanerpo''' aŭ '''Kakta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes uropygialis'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en dezertaj areoj de sudokcidenta [[Usono]] kaj okcidenta [[Meksiko]]. En Usono, ili loĝas en sudorienta [[Kalifornio]], suda [[Nevado]], [[Arizono]], kaj [[Nov-Meksiko]]. == Aspekto == [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|thumb|left|On [[saguaro cactus]] next to nesting hole|alt=]] [[Image:Gilawoodpecker.jpg|thumb|left|female bird]] The back and wings of this [[bird]] are spotted and barred with a black and white [[zebra]]-like pattern. The neck, throat, belly and head are greyish-tan in color. The male has a small red cap on the top of the head. Females and juveniles birds are similar, but both lack the red cap of the adult male. White wing patches are prominent in flight. The dark tail has white bars on the central tail [[feather]]s. The birds range from {{convert|8|-|10|inch|cm|abbr=on}} in length. This woodpecker's voice is a rolling ''churr'' sound. It also makes a ''yip yip yip'' sound and a ''kee-u, kee-u, kee-u'' sound. Its drum is long and steady. == Distribuado kaj habitato == This woodpecker's habitat consists of low desert scrub typical of the [[Sonoran Desert]], as well as [[Arroyo (watercourse)|arroyos]] (washes) and small towns.<ref>{{Cite web|title=Gila Woodpecker Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/overview|access-date=2020-12-30|website=www.allaboutbirds.org|language=en}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === They build nests in holes made in [[saguaro]] cacti<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1avqcmYRwrcC|title=Bird tracks and sign|first1=Mark | last1 = Elbroch|first2=Eleanor Marie | last2 =Marks| first3=C. Diane | last3 =Boretos|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=0-8117-2696-7|page=311|quote=Cavities in saguaro cactuses in the Southwest are common. Both gilded flickers and Gila woodpeckers make these cavities for nesting, but they often choose different locations on the cactus.}}</ref> or [[mesquite]] trees. Cavities excavated by these woodpeckers in saguaro cacti (known as a "boot"<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.desertmuseum.org/kids/oz/long-fact-sheets/Gila%20Woodpecker.php|title=Gila Woodpecker Fact Sheet|website=www.desertmuseum.org|access-date=2019-02-22}}</ref>) are later used by a variety of other species, including the [[elf owl]].<ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|title=Gila Woodpecker|publisher=Nature Conservancy|access-date=2011-10-28|quote=Although they do not use them immediately, waiting first for the sap to harden, Gila Woodpeckers excavate cavities in cacti and trees as nesting sites.|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|archive-date=2016-12-15}}</ref> There, they typically lay 3–4 white [[Egg (biology)|egg]]s, although as many as 6<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> or 7<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/lifehistory|title=Gila Woodpecker Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> have been noted. 2{{En dash}}3 broods are laid a year. Both sexes incubate and feed offspring.<ref name=":1" /> === Manĝado === As a woodpecker, its diet is composed greatly of insects, which it gains from drilling into bark.<ref name=":2" /> Gila woodpeckers are omnivorous, and do take fruits, nectar, seeds, as well as lizards, eggs, worms, and even young chicks of small birds.<ref name=":1" /> They are even known to hang on human placed hummingbird feeders and sip up the nectar.<ref name=":0" /> == Statuso == The [[IUCN]] rates the species as least concern.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-02-22}}</ref> It is an endangered species in California, where populations have suffered notably. Arizona populations remain strong. The [[effects of climate change]] could severely reduce available habitat.<ref>{{Cite web|url=http://climate.audubon.org/birds/gilwoo/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-08-26|website=The Audubon Birds & Climate Change Report|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> == Bildaro == <gallery> File:Gila Woodpecker outside nest.jpg|Female Gila Woodpecker, Paradise Valley, AZ File:Melanerpesuropygialis.JPG|In Hermosillo, Sonora, Mexico File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|A Gila woodpecker drinking water Melanerpes uropygialis-male feeds on Saguaro nectar.jpg|Male seeks [[nectar]] from a [[Saguaro]] flower File:Gila Woodpecker on hummingbird feeder.jpg|Male on hummingbird feeder, North Phoenix, AZ </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Robbins, C.S., Bruun, B., Zim, H.S.; ''Birds of North America''. New York: Western Publishing Company, Inc. (1966). == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} *{{Commons category|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} * [https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species Profile: Gila Woodpecker] * [http://www.smithsonianmag.com/science/these-woodpeckers-will-drill-your-skull-and-eat-your-brains-if-youre-baby-dove-180961656/ This Woodpecker Will Drill Into Your Skull And Eat Your Brains—If You're a Baby Dove] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] t5ujclsn1dskff0murchwzza4gyof3b 9488297 9488292 2026-10-04T19:39:01Z Kani 670 /* Aspekto */ 9488297 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta pego''' ''M. uropygialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melanerpes uropygialis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680853A92882402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680853A92882402.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes uropygialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes uropygialis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Saguara melanerpo''' aŭ '''Kakta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes uropygialis'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en dezertaj areoj de sudokcidenta [[Usono]] kaj okcidenta [[Meksiko]]. En Usono, ili loĝas en sudorienta [[Kalifornio]], suda [[Nevado]], [[Arizono]], kaj [[Nov-Meksiko]]. == Aspekto == [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|thumb|left|Sur [[saguaro ] apud la nestotruo|alt=]] [[Image:Gilawoodpecker.jpg|thumb|left|Ino]] La dorso kaj flugiloj de tiu birdo havas makuletojn kaj striojn en nigra-blanka, zebro-simila ŝablono. La kolo, gorĝo, ventro kaj kapo estas grizec-brunflavaj. La masklo havas malgrandan ruĝan makulon sur la supro de la kapo. Inoj kaj junaj birdoj aspektas simile, sed al ambaŭ mankas la ruĝa makulo de la plenkreska masklo. Blankaj flugilmakuloj estas rimarkindaj dumfluge. La malhela vosto havas blankajn striojn sur la centraj vostoplumoj. La birdoj longas inter 20 kaj 25 cm. == Distribuado kaj habitato == This woodpecker's habitat consists of low desert scrub typical of the [[Sonoran Desert]], as well as [[Arroyo (watercourse)|arroyos]] (washes) and small towns.<ref>{{Cite web|title=Gila Woodpecker Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/overview|access-date=2020-12-30|website=www.allaboutbirds.org|language=en}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === They build nests in holes made in [[saguaro]] cacti<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1avqcmYRwrcC|title=Bird tracks and sign|first1=Mark | last1 = Elbroch|first2=Eleanor Marie | last2 =Marks| first3=C. Diane | last3 =Boretos|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=0-8117-2696-7|page=311|quote=Cavities in saguaro cactuses in the Southwest are common. Both gilded flickers and Gila woodpeckers make these cavities for nesting, but they often choose different locations on the cactus.}}</ref> or [[mesquite]] trees. Cavities excavated by these woodpeckers in saguaro cacti (known as a "boot"<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.desertmuseum.org/kids/oz/long-fact-sheets/Gila%20Woodpecker.php|title=Gila Woodpecker Fact Sheet|website=www.desertmuseum.org|access-date=2019-02-22}}</ref>) are later used by a variety of other species, including the [[elf owl]].<ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|title=Gila Woodpecker|publisher=Nature Conservancy|access-date=2011-10-28|quote=Although they do not use them immediately, waiting first for the sap to harden, Gila Woodpeckers excavate cavities in cacti and trees as nesting sites.|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|archive-date=2016-12-15}}</ref> There, they typically lay 3–4 white [[Egg (biology)|egg]]s, although as many as 6<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> or 7<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/lifehistory|title=Gila Woodpecker Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> have been noted. 2{{En dash}}3 broods are laid a year. Both sexes incubate and feed offspring.<ref name=":1" /> === Manĝado === As a woodpecker, its diet is composed greatly of insects, which it gains from drilling into bark.<ref name=":2" /> Gila woodpeckers are omnivorous, and do take fruits, nectar, seeds, as well as lizards, eggs, worms, and even young chicks of small birds.<ref name=":1" /> They are even known to hang on human placed hummingbird feeders and sip up the nectar.<ref name=":0" /> == Statuso == The [[IUCN]] rates the species as least concern.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-02-22}}</ref> It is an endangered species in California, where populations have suffered notably. Arizona populations remain strong. The [[effects of climate change]] could severely reduce available habitat.<ref>{{Cite web|url=http://climate.audubon.org/birds/gilwoo/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-08-26|website=The Audubon Birds & Climate Change Report|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> == Bildaro == <gallery> File:Gila Woodpecker outside nest.jpg|Female Gila Woodpecker, Paradise Valley, AZ File:Melanerpesuropygialis.JPG|In Hermosillo, Sonora, Mexico File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|A Gila woodpecker drinking water Melanerpes uropygialis-male feeds on Saguaro nectar.jpg|Male seeks [[nectar]] from a [[Saguaro]] flower File:Gila Woodpecker on hummingbird feeder.jpg|Male on hummingbird feeder, North Phoenix, AZ </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Robbins, C.S., Bruun, B., Zim, H.S.; ''Birds of North America''. New York: Western Publishing Company, Inc. (1966). == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} *{{Commons category|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} * [https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species Profile: Gila Woodpecker] * [http://www.smithsonianmag.com/science/these-woodpeckers-will-drill-your-skull-and-eat-your-brains-if-youre-baby-dove-180961656/ This Woodpecker Will Drill Into Your Skull And Eat Your Brains—If You're a Baby Dove] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] ei8a8jw9dfulasxjz2pflou09v7wvvs 9488298 9488297 2026-10-04T19:39:42Z Kani 670 /* Aspekto */ 9488298 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta pego''' ''M. uropygialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melanerpes uropygialis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680853A92882402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680853A92882402.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes uropygialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes uropygialis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Saguara melanerpo''' aŭ '''Kakta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes uropygialis'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en dezertaj areoj de sudokcidenta [[Usono]] kaj okcidenta [[Meksiko]]. En Usono, ili loĝas en sudorienta [[Kalifornio]], suda [[Nevado]], [[Arizono]], kaj [[Nov-Meksiko]]. == Aspekto == [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|thumb|left|Sur [[saguaro]] apud la nestotruo|alt=]] [[Image:Gilawoodpecker.jpg|thumb|left|Ino]] La dorso kaj flugiloj de tiu birdo havas makuletojn kaj striojn en nigra-blanka, zebro-simila ŝablono. La kolo, gorĝo, ventro kaj kapo estas grizec-brunflavaj. La masklo havas malgrandan ruĝan makulon sur la supro de la kapo. Inoj kaj junaj birdoj aspektas simile, sed al ambaŭ mankas la ruĝa makulo de la plenkreska masklo. Blankaj flugilmakuloj estas rimarkindaj dumfluge. La malhela vosto havas blankajn striojn sur la centraj vostoplumoj. La birdoj longas inter 20 kaj 25 cm. == Distribuado kaj habitato == This woodpecker's habitat consists of low desert scrub typical of the [[Sonoran Desert]], as well as [[Arroyo (watercourse)|arroyos]] (washes) and small towns.<ref>{{Cite web|title=Gila Woodpecker Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/overview|access-date=2020-12-30|website=www.allaboutbirds.org|language=en}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === They build nests in holes made in [[saguaro]] cacti<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1avqcmYRwrcC|title=Bird tracks and sign|first1=Mark | last1 = Elbroch|first2=Eleanor Marie | last2 =Marks| first3=C. Diane | last3 =Boretos|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=0-8117-2696-7|page=311|quote=Cavities in saguaro cactuses in the Southwest are common. Both gilded flickers and Gila woodpeckers make these cavities for nesting, but they often choose different locations on the cactus.}}</ref> or [[mesquite]] trees. Cavities excavated by these woodpeckers in saguaro cacti (known as a "boot"<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.desertmuseum.org/kids/oz/long-fact-sheets/Gila%20Woodpecker.php|title=Gila Woodpecker Fact Sheet|website=www.desertmuseum.org|access-date=2019-02-22}}</ref>) are later used by a variety of other species, including the [[elf owl]].<ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|title=Gila Woodpecker|publisher=Nature Conservancy|access-date=2011-10-28|quote=Although they do not use them immediately, waiting first for the sap to harden, Gila Woodpeckers excavate cavities in cacti and trees as nesting sites.|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|archive-date=2016-12-15}}</ref> There, they typically lay 3–4 white [[Egg (biology)|egg]]s, although as many as 6<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> or 7<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/lifehistory|title=Gila Woodpecker Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> have been noted. 2{{En dash}}3 broods are laid a year. Both sexes incubate and feed offspring.<ref name=":1" /> === Manĝado === As a woodpecker, its diet is composed greatly of insects, which it gains from drilling into bark.<ref name=":2" /> Gila woodpeckers are omnivorous, and do take fruits, nectar, seeds, as well as lizards, eggs, worms, and even young chicks of small birds.<ref name=":1" /> They are even known to hang on human placed hummingbird feeders and sip up the nectar.<ref name=":0" /> == Statuso == The [[IUCN]] rates the species as least concern.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-02-22}}</ref> It is an endangered species in California, where populations have suffered notably. Arizona populations remain strong. The [[effects of climate change]] could severely reduce available habitat.<ref>{{Cite web|url=http://climate.audubon.org/birds/gilwoo/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-08-26|website=The Audubon Birds & Climate Change Report|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> == Bildaro == <gallery> File:Gila Woodpecker outside nest.jpg|Female Gila Woodpecker, Paradise Valley, AZ File:Melanerpesuropygialis.JPG|In Hermosillo, Sonora, Mexico File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|A Gila woodpecker drinking water Melanerpes uropygialis-male feeds on Saguaro nectar.jpg|Male seeks [[nectar]] from a [[Saguaro]] flower File:Gila Woodpecker on hummingbird feeder.jpg|Male on hummingbird feeder, North Phoenix, AZ </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Robbins, C.S., Bruun, B., Zim, H.S.; ''Birds of North America''. New York: Western Publishing Company, Inc. (1966). == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} *{{Commons category|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} * [https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species Profile: Gila Woodpecker] * [http://www.smithsonianmag.com/science/these-woodpeckers-will-drill-your-skull-and-eat-your-brains-if-youre-baby-dove-180961656/ This Woodpecker Will Drill Into Your Skull And Eat Your Brains—If You're a Baby Dove] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] dt4tnkuzgjefy9y2336bagda9zgs3ge 9488299 9488298 2026-10-04T19:44:03Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9488299 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta pego''' ''M. uropygialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melanerpes uropygialis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680853A92882402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680853A92882402.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes uropygialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes uropygialis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Saguara melanerpo''' aŭ '''Kakta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes uropygialis'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en dezertaj areoj de sudokcidenta [[Usono]] kaj okcidenta [[Meksiko]]. En Usono, ili loĝas en sudorienta [[Kalifornio]], suda [[Nevado]], [[Arizono]], kaj [[Nov-Meksiko]]. == Aspekto == [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|thumb|left|Sur [[saguaro]] apud la nestotruo|alt=]] [[Image:Gilawoodpecker.jpg|thumb|left|Ino]] La dorso kaj flugiloj de tiu birdo havas makuletojn kaj striojn en nigra-blanka, zebro-simila ŝablono. La kolo, gorĝo, ventro kaj kapo estas grizec-brunflavaj. La masklo havas malgrandan ruĝan makulon sur la supro de la kapo. Inoj kaj junaj birdoj aspektas simile, sed al ambaŭ mankas la ruĝa makulo de la plenkreska masklo. Blankaj flugilmakuloj estas rimarkindaj dumfluge. La malhela vosto havas blankajn striojn sur la centraj vostoplumoj. La birdoj longas inter 20 kaj 25 cm. == Distribuado kaj habitato == La vivejo de tiu ĉi pego konsistas el malaltaj dezertaj arbustaroj tipaj por la [[Dezerto de Sonora|Sonora Dezerto]], kaj ankaŭ el sekaj riverfluejoj kaj urbetoj.<ref>{{Cite web|title=Gila Woodpecker Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/overview|access-date=2020-12-30|website=www.allaboutbirds.org|language=en}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === They build nests in holes made in [[saguaro]] cacti<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1avqcmYRwrcC|title=Bird tracks and sign|first1=Mark | last1 = Elbroch|first2=Eleanor Marie | last2 =Marks| first3=C. Diane | last3 =Boretos|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=0-8117-2696-7|page=311|quote=Cavities in saguaro cactuses in the Southwest are common. Both gilded flickers and Gila woodpeckers make these cavities for nesting, but they often choose different locations on the cactus.}}</ref> or [[mesquite]] trees. Cavities excavated by these woodpeckers in saguaro cacti (known as a "boot"<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.desertmuseum.org/kids/oz/long-fact-sheets/Gila%20Woodpecker.php|title=Gila Woodpecker Fact Sheet|website=www.desertmuseum.org|access-date=2019-02-22}}</ref>) are later used by a variety of other species, including the [[elf owl]].<ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|title=Gila Woodpecker|publisher=Nature Conservancy|access-date=2011-10-28|quote=Although they do not use them immediately, waiting first for the sap to harden, Gila Woodpeckers excavate cavities in cacti and trees as nesting sites.|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|archive-date=2016-12-15}}</ref> There, they typically lay 3–4 white [[Egg (biology)|egg]]s, although as many as 6<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> or 7<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/lifehistory|title=Gila Woodpecker Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> have been noted. 2{{En dash}}3 broods are laid a year. Both sexes incubate and feed offspring.<ref name=":1" /> === Manĝado === As a woodpecker, its diet is composed greatly of insects, which it gains from drilling into bark.<ref name=":2" /> Gila woodpeckers are omnivorous, and do take fruits, nectar, seeds, as well as lizards, eggs, worms, and even young chicks of small birds.<ref name=":1" /> They are even known to hang on human placed hummingbird feeders and sip up the nectar.<ref name=":0" /> == Statuso == The [[IUCN]] rates the species as least concern.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-02-22}}</ref> It is an endangered species in California, where populations have suffered notably. Arizona populations remain strong. The [[effects of climate change]] could severely reduce available habitat.<ref>{{Cite web|url=http://climate.audubon.org/birds/gilwoo/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-08-26|website=The Audubon Birds & Climate Change Report|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> == Bildaro == <gallery> File:Gila Woodpecker outside nest.jpg|Female Gila Woodpecker, Paradise Valley, AZ File:Melanerpesuropygialis.JPG|In Hermosillo, Sonora, Mexico File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|A Gila woodpecker drinking water Melanerpes uropygialis-male feeds on Saguaro nectar.jpg|Male seeks [[nectar]] from a [[Saguaro]] flower File:Gila Woodpecker on hummingbird feeder.jpg|Male on hummingbird feeder, North Phoenix, AZ </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Robbins, C.S., Bruun, B., Zim, H.S.; ''Birds of North America''. New York: Western Publishing Company, Inc. (1966). == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} *{{Commons category|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} * [https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species Profile: Gila Woodpecker] * [http://www.smithsonianmag.com/science/these-woodpeckers-will-drill-your-skull-and-eat-your-brains-if-youre-baby-dove-180961656/ This Woodpecker Will Drill Into Your Skull And Eat Your Brains—If You're a Baby Dove] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] fqmpvg18i86mqynba00wk89fb3pu715 9488305 9488299 2026-10-04T20:01:00Z Kani 670 /* Kutimaro kaj ekologio */ 9488305 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta pego''' ''M. uropygialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melanerpes uropygialis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680853A92882402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680853A92882402.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes uropygialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes uropygialis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Saguara melanerpo''' aŭ '''Kakta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes uropygialis'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en dezertaj areoj de sudokcidenta [[Usono]] kaj okcidenta [[Meksiko]]. En Usono, ili loĝas en sudorienta [[Kalifornio]], suda [[Nevado]], [[Arizono]], kaj [[Nov-Meksiko]]. == Aspekto == [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|thumb|left|Sur [[saguaro]] apud la nestotruo|alt=]] [[Image:Gilawoodpecker.jpg|thumb|left|Ino]] La dorso kaj flugiloj de tiu birdo havas makuletojn kaj striojn en nigra-blanka, zebro-simila ŝablono. La kolo, gorĝo, ventro kaj kapo estas grizec-brunflavaj. La masklo havas malgrandan ruĝan makulon sur la supro de la kapo. Inoj kaj junaj birdoj aspektas simile, sed al ambaŭ mankas la ruĝa makulo de la plenkreska masklo. Blankaj flugilmakuloj estas rimarkindaj dumfluge. La malhela vosto havas blankajn striojn sur la centraj vostoplumoj. La birdoj longas inter 20 kaj 25 cm. == Distribuado kaj habitato == La vivejo de tiu ĉi pego konsistas el malaltaj dezertaj arbustaroj tipaj por la [[Dezerto de Sonora|Sonora Dezerto]], kaj ankaŭ el sekaj riverfluejoj kaj urbetoj.<ref>{{Cite web|title=Gila Woodpecker Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/overview|access-date=2020-12-30|website=www.allaboutbirds.org|language=en}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === Ili konstruas nestojn en truoj faritaj en [[saguaro]]-kaktoj<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1avqcmYRwrcC|title=Bird tracks and sign|first1=Mark | last1 = Elbroch|first2=Eleanor Marie | last2 =Marks| first3=C. Diane | last3 =Boretos|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=0-8117-2696-7|page=311|quote=Cavities in saguaro cactuses in the Southwest are common. Both gilded flickers and Gila woodpeckers make these cavities for nesting, but they often choose different locations on the cactus.}}</ref> aŭ meskit-arboj. Kavoj elfositaj de tiuj pegoj en saguar-kaktoj (konataj kiel "boto"<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.desertmuseum.org/kids/oz/long-fact-sheets/Gila%20Woodpecker.php|title=Gila Woodpecker Fact Sheet|website=www.desertmuseum.org|access-date=2019-02-22}}</ref>) estas poste uzataj de diversaj aliaj specioj, kiel la [[Elfostrigo]].<ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|title=Gila Woodpecker|publisher=Nature Conservancy|access-date=2011-10-28|quote=Although they do not use them immediately, waiting first for the sap to harden, Gila Woodpeckers excavate cavities in cacti and trees as nesting sites.|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|archive-date=2016-12-15}}</ref> Tie ili tipe demetas 3–4 blankajn ovojn, kvankam oni observis ĝis 6<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> aŭ 7<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/lifehistory|title=Gila Woodpecker Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref>. Ili produktas 2–3 idarojn jare. Ambaŭ seksoj kovas kaj nutras la idojn.<ref name=":1" /> === Manĝado === Kiel pegedo, ĝi havas dieton konsistantan ĉefe el [[insekto]]j, kiujn ĝi akiras borante la ŝelon.<ref name=":2" /> Kaktopegoj estas ĉiomanĝantaj; ili manĝas fruktojn, nektaron kaj semojn, sed ankaŭ lacertojn, ovojn, vermojn kaj eĉ idojn de malgrandaj birdoj.<ref name=":1" /> Oni scias, eĉ ke ili pendas ĉe homfaritaj nutriloj por kolibroj kaj trinkas la nektaron.<ref name=":0" /> == Statuso == The [[IUCN]] rates the species as least concern.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-02-22}}</ref> It is an endangered species in California, where populations have suffered notably. Arizona populations remain strong. The [[effects of climate change]] could severely reduce available habitat.<ref>{{Cite web|url=http://climate.audubon.org/birds/gilwoo/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-08-26|website=The Audubon Birds & Climate Change Report|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> == Bildaro == <gallery> File:Gila Woodpecker outside nest.jpg|Female Gila Woodpecker, Paradise Valley, AZ File:Melanerpesuropygialis.JPG|In Hermosillo, Sonora, Mexico File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|A Gila woodpecker drinking water Melanerpes uropygialis-male feeds on Saguaro nectar.jpg|Male seeks [[nectar]] from a [[Saguaro]] flower File:Gila Woodpecker on hummingbird feeder.jpg|Male on hummingbird feeder, North Phoenix, AZ </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Robbins, C.S., Bruun, B., Zim, H.S.; ''Birds of North America''. New York: Western Publishing Company, Inc. (1966). == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} *{{Commons category|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} * [https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species Profile: Gila Woodpecker] * [http://www.smithsonianmag.com/science/these-woodpeckers-will-drill-your-skull-and-eat-your-brains-if-youre-baby-dove-180961656/ This Woodpecker Will Drill Into Your Skull And Eat Your Brains—If You're a Baby Dove] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] tngo30xv420olf28jafouwx6qe58mhr 9488306 9488305 2026-10-04T20:03:15Z Kani 670 /* Statuso */ 9488306 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta pego''' ''M. uropygialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melanerpes uropygialis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680853A92882402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680853A92882402.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes uropygialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes uropygialis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Saguara melanerpo''' aŭ '''Kakta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes uropygialis'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en dezertaj areoj de sudokcidenta [[Usono]] kaj okcidenta [[Meksiko]]. En Usono, ili loĝas en sudorienta [[Kalifornio]], suda [[Nevado]], [[Arizono]], kaj [[Nov-Meksiko]]. == Aspekto == [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|thumb|left|Sur [[saguaro]] apud la nestotruo|alt=]] [[Image:Gilawoodpecker.jpg|thumb|left|Ino]] La dorso kaj flugiloj de tiu birdo havas makuletojn kaj striojn en nigra-blanka, zebro-simila ŝablono. La kolo, gorĝo, ventro kaj kapo estas grizec-brunflavaj. La masklo havas malgrandan ruĝan makulon sur la supro de la kapo. Inoj kaj junaj birdoj aspektas simile, sed al ambaŭ mankas la ruĝa makulo de la plenkreska masklo. Blankaj flugilmakuloj estas rimarkindaj dumfluge. La malhela vosto havas blankajn striojn sur la centraj vostoplumoj. La birdoj longas inter 20 kaj 25 cm. == Distribuado kaj habitato == La vivejo de tiu ĉi pego konsistas el malaltaj dezertaj arbustaroj tipaj por la [[Dezerto de Sonora|Sonora Dezerto]], kaj ankaŭ el sekaj riverfluejoj kaj urbetoj.<ref>{{Cite web|title=Gila Woodpecker Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/overview|access-date=2020-12-30|website=www.allaboutbirds.org|language=en}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === Ili konstruas nestojn en truoj faritaj en [[saguaro]]-kaktoj<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1avqcmYRwrcC|title=Bird tracks and sign|first1=Mark | last1 = Elbroch|first2=Eleanor Marie | last2 =Marks| first3=C. Diane | last3 =Boretos|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=0-8117-2696-7|page=311|quote=Cavities in saguaro cactuses in the Southwest are common. Both gilded flickers and Gila woodpeckers make these cavities for nesting, but they often choose different locations on the cactus.}}</ref> aŭ meskit-arboj. Kavoj elfositaj de tiuj pegoj en saguar-kaktoj (konataj kiel "boto"<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.desertmuseum.org/kids/oz/long-fact-sheets/Gila%20Woodpecker.php|title=Gila Woodpecker Fact Sheet|website=www.desertmuseum.org|access-date=2019-02-22}}</ref>) estas poste uzataj de diversaj aliaj specioj, kiel la [[Elfostrigo]].<ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|title=Gila Woodpecker|publisher=Nature Conservancy|access-date=2011-10-28|quote=Although they do not use them immediately, waiting first for the sap to harden, Gila Woodpeckers excavate cavities in cacti and trees as nesting sites.|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|archive-date=2016-12-15}}</ref> Tie ili tipe demetas 3–4 blankajn ovojn, kvankam oni observis ĝis 6<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> aŭ 7<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/lifehistory|title=Gila Woodpecker Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref>. Ili produktas 2–3 idarojn jare. Ambaŭ seksoj kovas kaj nutras la idojn.<ref name=":1" /> === Manĝado === Kiel pegedo, ĝi havas dieton konsistantan ĉefe el [[insekto]]j, kiujn ĝi akiras borante la ŝelon.<ref name=":2" /> Kaktopegoj estas ĉiomanĝantaj; ili manĝas fruktojn, nektaron kaj semojn, sed ankaŭ lacertojn, ovojn, vermojn kaj eĉ idojn de malgrandaj birdoj.<ref name=":1" /> Oni scias, eĉ ke ili pendas ĉe homfaritaj nutriloj por kolibroj kaj trinkas la nektaron.<ref name=":0" /> == Statuso == La [[IUCN]] klasifikas la specion kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-02-22}}</ref> Ĝi estas endanĝerigita specio en Kalifornio, kie la populacioj grave suferis. La populacioj en Arizono restas fortaj. La efikoj de [[klimata ŝanĝiĝo]] povus grave redukti la disponeblan vivejon.<ref>{{Cite web|url=http://climate.audubon.org/birds/gilwoo/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-08-26|website=The Audubon Birds & Climate Change Report|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> == Bildaro == <gallery> File:Gila Woodpecker outside nest.jpg|Female Gila Woodpecker, Paradise Valley, AZ File:Melanerpesuropygialis.JPG|In Hermosillo, Sonora, Mexico File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|A Gila woodpecker drinking water Melanerpes uropygialis-male feeds on Saguaro nectar.jpg|Male seeks [[nectar]] from a [[Saguaro]] flower File:Gila Woodpecker on hummingbird feeder.jpg|Male on hummingbird feeder, North Phoenix, AZ </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Robbins, C.S., Bruun, B., Zim, H.S.; ''Birds of North America''. New York: Western Publishing Company, Inc. (1966). == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} *{{Commons category|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} * [https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species Profile: Gila Woodpecker] * [http://www.smithsonianmag.com/science/these-woodpeckers-will-drill-your-skull-and-eat-your-brains-if-youre-baby-dove-180961656/ This Woodpecker Will Drill Into Your Skull And Eat Your Brains—If You're a Baby Dove] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 9iaul1dh6561hvik3g919wj4p4r3u24 9488308 9488306 2026-10-04T20:06:40Z Kani 670 /* Bildaro */ 9488308 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta pego''' ''M. uropygialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melanerpes uropygialis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680853A92882402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680853A92882402.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes uropygialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes uropygialis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Saguara melanerpo''' aŭ '''Kakta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes uropygialis'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en dezertaj areoj de sudokcidenta [[Usono]] kaj okcidenta [[Meksiko]]. En Usono, ili loĝas en sudorienta [[Kalifornio]], suda [[Nevado]], [[Arizono]], kaj [[Nov-Meksiko]]. == Aspekto == [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|thumb|left|Sur [[saguaro]] apud la nestotruo|alt=]] [[Image:Gilawoodpecker.jpg|thumb|left|Ino]] La dorso kaj flugiloj de tiu birdo havas makuletojn kaj striojn en nigra-blanka, zebro-simila ŝablono. La kolo, gorĝo, ventro kaj kapo estas grizec-brunflavaj. La masklo havas malgrandan ruĝan makulon sur la supro de la kapo. Inoj kaj junaj birdoj aspektas simile, sed al ambaŭ mankas la ruĝa makulo de la plenkreska masklo. Blankaj flugilmakuloj estas rimarkindaj dumfluge. La malhela vosto havas blankajn striojn sur la centraj vostoplumoj. La birdoj longas inter 20 kaj 25 cm. == Distribuado kaj habitato == La vivejo de tiu ĉi pego konsistas el malaltaj dezertaj arbustaroj tipaj por la [[Dezerto de Sonora|Sonora Dezerto]], kaj ankaŭ el sekaj riverfluejoj kaj urbetoj.<ref>{{Cite web|title=Gila Woodpecker Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/overview|access-date=2020-12-30|website=www.allaboutbirds.org|language=en}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === Ili konstruas nestojn en truoj faritaj en [[saguaro]]-kaktoj<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1avqcmYRwrcC|title=Bird tracks and sign|first1=Mark | last1 = Elbroch|first2=Eleanor Marie | last2 =Marks| first3=C. Diane | last3 =Boretos|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=0-8117-2696-7|page=311|quote=Cavities in saguaro cactuses in the Southwest are common. Both gilded flickers and Gila woodpeckers make these cavities for nesting, but they often choose different locations on the cactus.}}</ref> aŭ meskit-arboj. Kavoj elfositaj de tiuj pegoj en saguar-kaktoj (konataj kiel "boto"<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.desertmuseum.org/kids/oz/long-fact-sheets/Gila%20Woodpecker.php|title=Gila Woodpecker Fact Sheet|website=www.desertmuseum.org|access-date=2019-02-22}}</ref>) estas poste uzataj de diversaj aliaj specioj, kiel la [[Elfostrigo]].<ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|title=Gila Woodpecker|publisher=Nature Conservancy|access-date=2011-10-28|quote=Although they do not use them immediately, waiting first for the sap to harden, Gila Woodpeckers excavate cavities in cacti and trees as nesting sites.|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|archive-date=2016-12-15}}</ref> Tie ili tipe demetas 3–4 blankajn ovojn, kvankam oni observis ĝis 6<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> aŭ 7<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/lifehistory|title=Gila Woodpecker Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref>. Ili produktas 2–3 idarojn jare. Ambaŭ seksoj kovas kaj nutras la idojn.<ref name=":1" /> === Manĝado === Kiel pegedo, ĝi havas dieton konsistantan ĉefe el [[insekto]]j, kiujn ĝi akiras borante la ŝelon.<ref name=":2" /> Kaktopegoj estas ĉiomanĝantaj; ili manĝas fruktojn, nektaron kaj semojn, sed ankaŭ lacertojn, ovojn, vermojn kaj eĉ idojn de malgrandaj birdoj.<ref name=":1" /> Oni scias, eĉ ke ili pendas ĉe homfaritaj nutriloj por kolibroj kaj trinkas la nektaron.<ref name=":0" /> == Statuso == La [[IUCN]] klasifikas la specion kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-02-22}}</ref> Ĝi estas endanĝerigita specio en Kalifornio, kie la populacioj grave suferis. La populacioj en Arizono restas fortaj. La efikoj de [[klimata ŝanĝiĝo]] povus grave redukti la disponeblan vivejon.<ref>{{Cite web|url=http://climate.audubon.org/birds/gilwoo/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-08-26|website=The Audubon Birds & Climate Change Report|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> == Bildaro == <gallery> File:Gila Woodpecker outside nest.jpg|Ino, Paradizvalo, AZ File:Melanerpesuropygialis.JPG|Hermosillo, Sonoro, Meksiko File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|Trinkante Melanerpes uropygialis-male feeds on Saguaro nectar.jpg|Masklo serĉanta [[nektaro]]n el floro de [[saguaro]] File:Gila Woodpecker on hummingbird feeder.jpg|Masklo en manĝigilo por kolibroj, Norda Phoenix, AZ </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Robbins, C.S., Bruun, B., Zim, H.S.; ''Birds of North America''. New York: Western Publishing Company, Inc. (1966). == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} *{{Commons category|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} * [https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species Profile: Gila Woodpecker] * [http://www.smithsonianmag.com/science/these-woodpeckers-will-drill-your-skull-and-eat-your-brains-if-youre-baby-dove-180961656/ This Woodpecker Will Drill Into Your Skull And Eat Your Brains—If You're a Baby Dove] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] lylb4k637jerh2kh1dt85led0kg7hr7 9488309 9488308 2026-10-04T20:10:25Z Kani 670 9488309 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kakta pego |koloro = pink |dosiero = Gila woodpecker Paton Center for Hummingbirds 4.11.22 DSC 7716.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Kakta pego''' ''M. uropygialis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Melanerpes uropygialis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680853A92882402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680853A92882402.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes uropygialis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Melanerpes subelegans''<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes uropygialis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Saguara melanerpo''' aŭ '''Kakta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes uropygialis'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en dezertaj areoj de sudokcidenta [[Usono]] kaj okcidenta [[Meksiko]]. En Usono, ili loĝas en sudorienta [[Kalifornio]], suda [[Nevado]], [[Arizono]], kaj [[Nov-Meksiko]]. == Aspekto == [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|thumb|left|Sur [[saguaro]] apud la nestotruo|alt=]] [[Image:Gilawoodpecker.jpg|thumb|left|Ino]] La dorso kaj flugiloj de tiu birdo havas makuletojn kaj striojn en nigra-blanka, zebro-simila ŝablono. La kolo, gorĝo, ventro kaj kapo estas grizec-brunflavaj. La masklo havas malgrandan ruĝan makulon sur la supro de la kapo. Inoj kaj junaj birdoj aspektas simile, sed al ambaŭ mankas la ruĝa makulo de la plenkreska masklo. Blankaj flugilmakuloj estas rimarkindaj dumfluge. La malhela vosto havas blankajn striojn sur la centraj vostoplumoj. La birdoj longas inter 20 kaj 25 cm. == Distribuado kaj habitato == La vivejo de tiu ĉi pego konsistas el malaltaj dezertaj arbustaroj tipaj por la [[Dezerto de Sonora|Sonora Dezerto]], kaj ankaŭ el sekaj riverfluejoj kaj urbetoj.<ref>{{Cite web|title=Gila Woodpecker Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/overview|access-date=2020-12-30|website=www.allaboutbirds.org|language=en}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === Ili konstruas nestojn en truoj faritaj en [[saguaro]]-kaktoj<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1avqcmYRwrcC|title=Bird tracks and sign|first1=Mark | last1 = Elbroch|first2=Eleanor Marie | last2 =Marks| first3=C. Diane | last3 =Boretos|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=0-8117-2696-7|page=311|quote=Cavities in saguaro cactuses in the Southwest are common. Both gilded flickers and Gila woodpeckers make these cavities for nesting, but they often choose different locations on the cactus.}}</ref> aŭ meskit-arboj. Kavoj elfositaj de tiuj pegoj en saguar-kaktoj (konataj kiel "boto"<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.desertmuseum.org/kids/oz/long-fact-sheets/Gila%20Woodpecker.php|title=Gila Woodpecker Fact Sheet|website=www.desertmuseum.org|access-date=2019-02-22}}</ref>) estas poste uzataj de diversaj aliaj specioj, kiel la [[Elfostrigo]].<ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|title=Gila Woodpecker|publisher=Nature Conservancy|access-date=2011-10-28|quote=Although they do not use them immediately, waiting first for the sap to harden, Gila Woodpeckers excavate cavities in cacti and trees as nesting sites.|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml|archive-date=2016-12-15}}</ref> Tie ili tipe demetas 3–4 blankajn ovojn, kvankam oni observis ĝis 6<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-11-13|website=Audubon|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> aŭ 7<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gila_Woodpecker/lifehistory|title=Gila Woodpecker Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref>. Ili produktas 2–3 idarojn jare. Ambaŭ seksoj kovas kaj nutras la idojn.<ref name=":1" /> === Manĝado === Kiel pegedo, ĝi havas dieton konsistantan ĉefe el [[insekto]]j, kiujn ĝi akiras borante la ŝelon.<ref name=":2" /> Kaktopegoj estas ĉiomanĝantaj; ili manĝas fruktojn, nektaron kaj semojn, sed ankaŭ lacertojn, ovojn, vermojn kaj eĉ idojn de malgrandaj birdoj.<ref name=":1" /> Oni scias, eĉ ke ili pendas ĉe homfaritaj nutriloj por kolibroj kaj trinkas la nektaron.<ref name=":0" /> == Statuso == La [[IUCN]] klasifikas la specion kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/en|title=The IUCN Red List of Threatened Species|website=IUCN Red List of Threatened Species|access-date=2019-02-22}}</ref> Ĝi estas endanĝerigita specio en Kalifornio, kie la populacioj grave suferis. La populacioj en Arizono restas fortaj. La efikoj de [[klimata ŝanĝiĝo]] povus grave redukti la disponeblan vivejon.<ref>{{Cite web|url=http://climate.audubon.org/birds/gilwoo/gila-woodpecker|title=Gila Woodpecker|date=2014-08-26|website=The Audubon Birds & Climate Change Report|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> == Bildaro == <gallery> File:Gila Woodpecker outside nest.jpg|Ino, Paradizvalo, AZ File:Melanerpesuropygialis.JPG|Hermosillo, Sonoro, Meksiko File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|Trinkante Melanerpes uropygialis-male feeds on Saguaro nectar.jpg|Masklo serĉanta [[nektaro]]n el floro de [[saguaro]] File:Gila Woodpecker on hummingbird feeder.jpg|Masklo en manĝigilo por kolibroj, Norda Phoenix, AZ </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Robbins, C.S., Bruun, B., Zim, H.S.; ''Birds of North America''. New York: Western Publishing Company, Inc. (1966). == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} *{{Commons category|Melanerpes uropygialis|''Melanerpes uropygialis''}} * [https://web.archive.org/web/20161215025321/http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/gila-woodpecker.xml The Nature Conservancy's Species Profile: Gila Woodpecker] * [http://www.smithsonianmag.com/science/these-woodpeckers-will-drill-your-skull-and-eat-your-brains-if-youre-baby-dove-180961656/ This Woodpecker Will Drill Into Your Skull And Eat Your Brains—If You're a Baby Dove] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 9jvs0e52mmcuzgzdiqzq3ytqw3fiid4 0 954484 9488293 2026-10-04T19:32:40Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kakta pego]] 9488293 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kakta pego]] lzbxd33ncalsz364bvfujyekc00eags 0 954485 9488294 2026-10-04T19:33:33Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kakta pego]] 9488294 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kakta pego]] lzbxd33ncalsz364bvfujyekc00eags 0 954486 9488307 2026-10-04T20:03:53Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Kristo Reĝo]] 9488307 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU [[Kristo Reĝo]] 3svvmsy13f4ucpfvjsebg66pp2qnmcw 0 954487 9488313 2026-10-04T20:16:51Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hofmana pego |koloro = pink |dosiero = Hoffmann's Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Hofmana pego''' ''M. hoffmannii'' |statuso..." 9488313 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hofmana pego |koloro = pink |dosiero = Hoffmann's Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Hofmana pego''' ''M. hoffmannii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes hoffmannii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes hoffmannii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hofmana melanerpo''' aŭ '''Hofmana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes hoffmannii'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas el [[Honduro]] sden ĝis [[Kostariko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== Hoffmann's woodpecker was originally described in genus ''Centurus''.<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref> Some authors have treated it as a subspecies of the [[golden-fronted woodpecker]] (''M. aurifrons''), and the two hybridize in the north of Hoffmann's range. Hoffmann's also hybridizes with the [[red-crowned woodpecker]] (''M. rubricapilus'') in the south.<ref name=HOWO-BOW>Sandoval, L. (2020). Hoffmann's Woodpecker (''Melanerpes hoffmannii''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.hofwoo1.01 retrieved January 19, 2023</ref> Hoffmann's woodpecker is [[monotypic]].<ref name=IOC12.2/> The species is named for the German naturalist [[Karl Hoffmann (naturalist)|Karl Hoffmann]].{{Citation needed|date=January 2023}} [[File:Hoffman's woodpecker (F).jpg|thumb|left|Female, Alajuela, Costa Rica]] ==Aspekto== Hoffmann's woodpecker is {{convert|18|to|21|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|62|to|84|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. The sexes' plumage is alike except for their head pattern. Adult males have a dull white forecrown and [[supercilium]], a bright red crown, and a bright yellow or orange nape. Adult females have a dull white crown and a pale yellow nape. Both sexes' faces and the sides of their throat are drab yellowish gray. Their back and upper rump are barred black and white and the lower rump and uppertail [[Covert feather|coverts]] are unbarred white. Their flight feathers are black with white bars throughout and some white spots. Their tail is black with some white on most of the feathers. The sides of their throat and breast are drab yellowish gray, their chin, throat, and breast are dull grayish to yellowish white, and their central belly is bright yellow. Their flanks and undertail coverts are dull yellowish white with black bars. Their bill is black, their iris hazel, and their legs bluish gray to gray.<ref name=HOWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== Hoffmann's woodpecker is found from southwestern Honduras' [[Choluteca Department]] through Nicaragua on the Pacific slope to central Costa Rica.<ref name=HOWO-BOW/> There is also one record from El Salvador.<ref name=herreraetal2006>{{cite journal |last1=Herrera |first1=Néstor |last2=Rivera |first2=Roberto |last3=Ibarra Portillo |first3=Ricardo |last4=Rodríguez |first4=Wilfredo |date=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador |trans-title=New records for the avifauna of El Salvador |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |publisher=La Sociedad Antioqueña de Ornitología |volume=16 |issue=2 |pages=1–19 |language=es}}</ref> The species inhabits dry and deciduous forests and more open areas such as [[shade coffee]] plantations, urban parks, and house gardens. In elevation it ranges from sea level to {{convert|400|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Honduras, to {{convert|800|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Nicaragua, and to more than {{convert|2100|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Costa Rica.<ref name=HOWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Hoffmann's woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=HOWO-BOW/> ===Manĝado=== Hoffmann's woodpecker typically forages from the forest understory to its canopy, though it has been observed feeding on the ground. Its diet is mostly [[arthropod]]s that it extracts from decaying trunks and branches. It also feeds on a variety of fruits and takes nectar from large flowers. It occasionally eats the eggs of other birds.<ref name=HOWO-BOW/> ===Reproduktado=== The breeding season of Hoffmann's woodpecker spans at least from January to July and typically two broods are raised. Both sexes excavate the nest cavity in soft dead wood, living palms, or fence posts. The cavity is typically between {{convert|1|and|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground, and both sexes aggressively defend it from other Hoffmann's woodpeckers and [[tityra]]s. The clutch size is two or three eggs. Both parents incubate the clutch and provision nestlings. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=HOWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-hoffmannii |species=Hofmana pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed Hoffmann's woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least 50,000 mature individuals is believed to be increasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It has "increased its distribution in recent years due in part to deforestation following growing human colonization" but "[e]limination of dead trees...negatively affects the population of this species, by limit[ing] the nesting substrates."<ref name=HOWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} *{{Commons category|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] cr85er7uqpey4isw2u1ir3hzs0w1mvy 9488321 9488313 2026-10-04T20:24:50Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9488321 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hofmana pego |koloro = pink |dosiero = Hoffmann's Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Hofmana pego''' ''M. hoffmannii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes hoffmannii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes hoffmannii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hofmana melanerpo''' aŭ '''Hofmana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes hoffmannii'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas el [[Honduro]] sden ĝis [[Kostariko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Hofmana pego estis origine priskribita en la genro ''Centurus''.<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref> Iuj aŭtoroj traktis ĝin kiel subspecion de la [[Orfrunta pego]] (''M. aurifrons''), kaj la du hibridiĝas en la norda parto de la arealo de la Hofmana pego. La Hofmana pego hibridiĝas ankaŭ kun la [[Ruĝkrona pego]] (''M. rubricapilus'') en la sudo.<ref name=HOWO-BOW>Sandoval, L. (2020). Hoffmann's Woodpecker (''Melanerpes hoffmannii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.hofwoo1.01] Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> La Hofmana pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> La Hofmana pego tiel nomiĝas honore al la germana natursciencisto [[Karl Hoffmann]]. [[File:Hoffman's woodpecker (F).jpg|thumb|left|Ino, Alajuela, Kostariko]] ==Aspekto== Hoffmann's woodpecker is {{convert|18|to|21|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|62|to|84|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. The sexes' plumage is alike except for their head pattern. Adult males have a dull white forecrown and [[supercilium]], a bright red crown, and a bright yellow or orange nape. Adult females have a dull white crown and a pale yellow nape. Both sexes' faces and the sides of their throat are drab yellowish gray. Their back and upper rump are barred black and white and the lower rump and uppertail [[Covert feather|coverts]] are unbarred white. Their flight feathers are black with white bars throughout and some white spots. Their tail is black with some white on most of the feathers. The sides of their throat and breast are drab yellowish gray, their chin, throat, and breast are dull grayish to yellowish white, and their central belly is bright yellow. Their flanks and undertail coverts are dull yellowish white with black bars. Their bill is black, their iris hazel, and their legs bluish gray to gray.<ref name=HOWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== Hoffmann's woodpecker is found from southwestern Honduras' [[Choluteca Department]] through Nicaragua on the Pacific slope to central Costa Rica.<ref name=HOWO-BOW/> There is also one record from El Salvador.<ref name=herreraetal2006>{{cite journal |last1=Herrera |first1=Néstor |last2=Rivera |first2=Roberto |last3=Ibarra Portillo |first3=Ricardo |last4=Rodríguez |first4=Wilfredo |date=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador |trans-title=New records for the avifauna of El Salvador |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |publisher=La Sociedad Antioqueña de Ornitología |volume=16 |issue=2 |pages=1–19 |language=es}}</ref> The species inhabits dry and deciduous forests and more open areas such as [[shade coffee]] plantations, urban parks, and house gardens. In elevation it ranges from sea level to {{convert|400|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Honduras, to {{convert|800|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Nicaragua, and to more than {{convert|2100|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Costa Rica.<ref name=HOWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Hoffmann's woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=HOWO-BOW/> ===Manĝado=== Hoffmann's woodpecker typically forages from the forest understory to its canopy, though it has been observed feeding on the ground. Its diet is mostly [[arthropod]]s that it extracts from decaying trunks and branches. It also feeds on a variety of fruits and takes nectar from large flowers. It occasionally eats the eggs of other birds.<ref name=HOWO-BOW/> ===Reproduktado=== The breeding season of Hoffmann's woodpecker spans at least from January to July and typically two broods are raised. Both sexes excavate the nest cavity in soft dead wood, living palms, or fence posts. The cavity is typically between {{convert|1|and|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground, and both sexes aggressively defend it from other Hoffmann's woodpeckers and [[tityra]]s. The clutch size is two or three eggs. Both parents incubate the clutch and provision nestlings. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=HOWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-hoffmannii |species=Hofmana pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed Hoffmann's woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least 50,000 mature individuals is believed to be increasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It has "increased its distribution in recent years due in part to deforestation following growing human colonization" but "[e]limination of dead trees...negatively affects the population of this species, by limit[ing] the nesting substrates."<ref name=HOWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} *{{Commons category|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] 9grx79ald9woakpm6ucr54pabb668id 9488322 9488321 2026-10-04T20:30:59Z Kani 670 /* Aspekto */ 9488322 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hofmana pego |koloro = pink |dosiero = Hoffmann's Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Hofmana pego''' ''M. hoffmannii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes hoffmannii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes hoffmannii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hofmana melanerpo''' aŭ '''Hofmana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes hoffmannii'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas el [[Honduro]] sden ĝis [[Kostariko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Hofmana pego estis origine priskribita en la genro ''Centurus''.<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref> Iuj aŭtoroj traktis ĝin kiel subspecion de la [[Orfrunta pego]] (''M. aurifrons''), kaj la du hibridiĝas en la norda parto de la arealo de la Hofmana pego. La Hofmana pego hibridiĝas ankaŭ kun la [[Ruĝkrona pego]] (''M. rubricapilus'') en la sudo.<ref name=HOWO-BOW>Sandoval, L. (2020). Hoffmann's Woodpecker (''Melanerpes hoffmannii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.hofwoo1.01] Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> La Hofmana pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> La Hofmana pego tiel nomiĝas honore al la germana natursciencisto [[Karl Hoffmann]]. [[File:Hoffman's woodpecker (F).jpg|thumb|left|Ino, Alajuela, Kostariko]] ==Aspekto== La Hofmana pego longas 18 ĝis 21 cm kaj pezas 62 ĝis 84 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj havas malbrile blankajn antaŭan kronon kaj superokulan strion, brilruĝan kronon kaj brilflavan aŭ oranĝkoloran nukon. Plenkreskaj inoj havas malbrile blankan kronon kaj palflavan nukon. La vizaĝoj kaj gorĝoflankoj de ambaŭ seksoj estas obskure flavecgrizaj. Iliaj dorso kaj supra pugo havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la malsupra pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj kaj kelkaj blankaj makuloj. La vosto estas nigra, kun iom da blanko sur la plejmulto de la plumoj. La flankoj de la gorĝo kaj brusto estas obskure flavecgrizaj; la mentono, gorĝo kaj brusto estas malbrile grizec- ĝis flavec-blankaj; kaj la centro de la ventro estas brilflava. La flankoj de la korpo kaj la subvostaj kovrilplumoj estas malbrile flavec-blankaj kun nigraj strioj. La beko estas nigra, la irisoj avelkoloraj, kaj la kruroj blu-grizaj ĝis grizaj.<ref name=HOWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== Hoffmann's woodpecker is found from southwestern Honduras' [[Choluteca Department]] through Nicaragua on the Pacific slope to central Costa Rica.<ref name=HOWO-BOW/> There is also one record from El Salvador.<ref name=herreraetal2006>{{cite journal |last1=Herrera |first1=Néstor |last2=Rivera |first2=Roberto |last3=Ibarra Portillo |first3=Ricardo |last4=Rodríguez |first4=Wilfredo |date=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador |trans-title=New records for the avifauna of El Salvador |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |publisher=La Sociedad Antioqueña de Ornitología |volume=16 |issue=2 |pages=1–19 |language=es}}</ref> The species inhabits dry and deciduous forests and more open areas such as [[shade coffee]] plantations, urban parks, and house gardens. In elevation it ranges from sea level to {{convert|400|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Honduras, to {{convert|800|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Nicaragua, and to more than {{convert|2100|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Costa Rica.<ref name=HOWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Hoffmann's woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=HOWO-BOW/> ===Manĝado=== Hoffmann's woodpecker typically forages from the forest understory to its canopy, though it has been observed feeding on the ground. Its diet is mostly [[arthropod]]s that it extracts from decaying trunks and branches. It also feeds on a variety of fruits and takes nectar from large flowers. It occasionally eats the eggs of other birds.<ref name=HOWO-BOW/> ===Reproduktado=== The breeding season of Hoffmann's woodpecker spans at least from January to July and typically two broods are raised. Both sexes excavate the nest cavity in soft dead wood, living palms, or fence posts. The cavity is typically between {{convert|1|and|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground, and both sexes aggressively defend it from other Hoffmann's woodpeckers and [[tityra]]s. The clutch size is two or three eggs. Both parents incubate the clutch and provision nestlings. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=HOWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-hoffmannii |species=Hofmana pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed Hoffmann's woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least 50,000 mature individuals is believed to be increasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It has "increased its distribution in recent years due in part to deforestation following growing human colonization" but "[e]limination of dead trees...negatively affects the population of this species, by limit[ing] the nesting substrates."<ref name=HOWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} *{{Commons category|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] 41eo3feuxhz8ayjcx307vj8abaw2p92 9488324 9488322 2026-10-04T20:39:15Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9488324 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hofmana pego |koloro = pink |dosiero = Hoffmann's Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Hofmana pego''' ''M. hoffmannii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes hoffmannii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes hoffmannii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hofmana melanerpo''' aŭ '''Hofmana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes hoffmannii'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas el [[Honduro]] sden ĝis [[Kostariko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Hofmana pego estis origine priskribita en la genro ''Centurus''.<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref> Iuj aŭtoroj traktis ĝin kiel subspecion de la [[Orfrunta pego]] (''M. aurifrons''), kaj la du hibridiĝas en la norda parto de la arealo de la Hofmana pego. La Hofmana pego hibridiĝas ankaŭ kun la [[Ruĝkrona pego]] (''M. rubricapilus'') en la sudo.<ref name=HOWO-BOW>Sandoval, L. (2020). Hoffmann's Woodpecker (''Melanerpes hoffmannii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.hofwoo1.01] Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> La Hofmana pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> La Hofmana pego tiel nomiĝas honore al la germana natursciencisto [[Karl Hoffmann]]. [[File:Hoffman's woodpecker (F).jpg|thumb|left|Ino, Alajuela, Kostariko]] ==Aspekto== La Hofmana pego longas 18 ĝis 21 cm kaj pezas 62 ĝis 84 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj havas malbrile blankajn antaŭan kronon kaj superokulan strion, brilruĝan kronon kaj brilflavan aŭ oranĝkoloran nukon. Plenkreskaj inoj havas malbrile blankan kronon kaj palflavan nukon. La vizaĝoj kaj gorĝoflankoj de ambaŭ seksoj estas obskure flavecgrizaj. Iliaj dorso kaj supra pugo havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la malsupra pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj kaj kelkaj blankaj makuloj. La vosto estas nigra, kun iom da blanko sur la plejmulto de la plumoj. La flankoj de la gorĝo kaj brusto estas obskure flavecgrizaj; la mentono, gorĝo kaj brusto estas malbrile grizec- ĝis flavec-blankaj; kaj la centro de la ventro estas brilflava. La flankoj de la korpo kaj la subvostaj kovrilplumoj estas malbrile flavec-blankaj kun nigraj strioj. La beko estas nigra, la irisoj avelkoloraj, kaj la kruroj blu-grizaj ĝis grizaj.<ref name=HOWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Hofmana pego troviĝas de la [[departemento Choluteca]] en sudokcidenta [[Honduro]], tra [[Nikaragvo]] ĉe la pacifika deklivo, ĝis centra [[Kostariko]].<ref name=HOWO-BOW/> Ekzistas ankaŭ unu registro el [[Salvadoro]].<ref name=herreraetal2006>{{cite journal |last1=Herrera |first1=Néstor |last2=Rivera |first2=Roberto |last3=Ibarra Portillo |first3=Ricardo |last4=Rodríguez |first4=Wilfredo |date=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador |trans-title=New records for the avifauna of El Salvador |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |publisher=La Sociedad Antioqueña de Ornitología |volume=16 |issue=2 |pages=1–19 |language=es}}</ref> La specio loĝas en sekaj kaj falfoliaj arbaroj kaj en pli malfermaj areoj, kiel ekzemple ombrohavaj kafplantejoj, urbaj parkoj kaj hejmaj ĝardenoj. Koncerne altecon, ĝi troviĝas de marnivelo ĝis 400 m en Honduro, ĝis 800 m en Nikaragvo, kaj ĝis pli ol 2 100 m en Kostariko.<ref name=HOWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Hoffmann's woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=HOWO-BOW/> ===Manĝado=== Hoffmann's woodpecker typically forages from the forest understory to its canopy, though it has been observed feeding on the ground. Its diet is mostly [[arthropod]]s that it extracts from decaying trunks and branches. It also feeds on a variety of fruits and takes nectar from large flowers. It occasionally eats the eggs of other birds.<ref name=HOWO-BOW/> ===Reproduktado=== The breeding season of Hoffmann's woodpecker spans at least from January to July and typically two broods are raised. Both sexes excavate the nest cavity in soft dead wood, living palms, or fence posts. The cavity is typically between {{convert|1|and|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground, and both sexes aggressively defend it from other Hoffmann's woodpeckers and [[tityra]]s. The clutch size is two or three eggs. Both parents incubate the clutch and provision nestlings. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=HOWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-hoffmannii |species=Hofmana pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed Hoffmann's woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least 50,000 mature individuals is believed to be increasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It has "increased its distribution in recent years due in part to deforestation following growing human colonization" but "[e]limination of dead trees...negatively affects the population of this species, by limit[ing] the nesting substrates."<ref name=HOWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} *{{Commons category|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] od66oo0h81nryy1rtxen5knpaa23ost 9488325 9488324 2026-10-04T20:47:48Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9488325 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hofmana pego |koloro = pink |dosiero = Hoffmann's Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Hofmana pego''' ''M. hoffmannii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes hoffmannii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes hoffmannii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hofmana melanerpo''' aŭ '''Hofmana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes hoffmannii'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas el [[Honduro]] sden ĝis [[Kostariko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Hofmana pego estis origine priskribita en la genro ''Centurus''.<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref> Iuj aŭtoroj traktis ĝin kiel subspecion de la [[Orfrunta pego]] (''M. aurifrons''), kaj la du hibridiĝas en la norda parto de la arealo de la Hofmana pego. La Hofmana pego hibridiĝas ankaŭ kun la [[Ruĝkrona pego]] (''M. rubricapilus'') en la sudo.<ref name=HOWO-BOW>Sandoval, L. (2020). Hoffmann's Woodpecker (''Melanerpes hoffmannii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.hofwoo1.01] Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> La Hofmana pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> La Hofmana pego tiel nomiĝas honore al la germana natursciencisto [[Karl Hoffmann]]. [[File:Hoffman's woodpecker (F).jpg|thumb|left|Ino, Alajuela, Kostariko]] ==Aspekto== La Hofmana pego longas 18 ĝis 21 cm kaj pezas 62 ĝis 84 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj havas malbrile blankajn antaŭan kronon kaj superokulan strion, brilruĝan kronon kaj brilflavan aŭ oranĝkoloran nukon. Plenkreskaj inoj havas malbrile blankan kronon kaj palflavan nukon. La vizaĝoj kaj gorĝoflankoj de ambaŭ seksoj estas obskure flavecgrizaj. Iliaj dorso kaj supra pugo havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la malsupra pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj kaj kelkaj blankaj makuloj. La vosto estas nigra, kun iom da blanko sur la plejmulto de la plumoj. La flankoj de la gorĝo kaj brusto estas obskure flavecgrizaj; la mentono, gorĝo kaj brusto estas malbrile grizec- ĝis flavec-blankaj; kaj la centro de la ventro estas brilflava. La flankoj de la korpo kaj la subvostaj kovrilplumoj estas malbrile flavec-blankaj kun nigraj strioj. La beko estas nigra, la irisoj avelkoloraj, kaj la kruroj blu-grizaj ĝis grizaj.<ref name=HOWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Hofmana pego troviĝas de la [[departemento Choluteca]] en sudokcidenta [[Honduro]], tra [[Nikaragvo]] ĉe la pacifika deklivo, ĝis centra [[Kostariko]].<ref name=HOWO-BOW/> Ekzistas ankaŭ unu registro el [[Salvadoro]].<ref name=herreraetal2006>{{cite journal |last1=Herrera |first1=Néstor |last2=Rivera |first2=Roberto |last3=Ibarra Portillo |first3=Ricardo |last4=Rodríguez |first4=Wilfredo |date=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador |trans-title=New records for the avifauna of El Salvador |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |publisher=La Sociedad Antioqueña de Ornitología |volume=16 |issue=2 |pages=1–19 |language=es}}</ref> La specio loĝas en sekaj kaj falfoliaj arbaroj kaj en pli malfermaj areoj, kiel ekzemple ombrohavaj kafplantejoj, urbaj parkoj kaj hejmaj ĝardenoj. Koncerne altecon, ĝi troviĝas de marnivelo ĝis 400 m en Honduro, ĝis 800 m en Nikaragvo, kaj ĝis pli ol 2 100 m en Kostariko.<ref name=HOWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Hofmana pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=HOWO-BOW/> ===Manĝado=== La pego de Hoffmann kutime manĝas de la subarbaraĵo ĝis la [[kanopeo]], kvankam oni observis ĝin manĝantan surgrunde. Ĝia dieto konsistas ĉefe el [[artikuloj]], kiujn ĝi eltiras el putriĝantaj trunkopartoj kaj branĉoj. Ĝi ankaŭ manĝas diversajn fruktojn kaj prenas nektaron el grandaj floroj. Foje ĝi manĝas la ovojn de aliaj birdoj.<ref name=HOWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Hofmana pego daŭras almenaŭ de januaro ĝis julio, kaj tipe oni produktas du idarojn. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavon en mola mortinta ligno, vivantaj palmoj aŭ barilfostoj. La kavo troviĝas tipe inter 1 kaj 6 metrojn super la grundo, kaj ambaŭ seksoj agreseme defendas ĝin kontraŭ aliaj Hofmanaj pegoj kaj [[titiro]]j. La ovaro konsistas el du aŭ tri ovoj. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn kaj nutras la idojn. La kovodaŭro kaj la tempo ĝis la [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=HOWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-hoffmannii |species=Hofmana pego}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed Hoffmann's woodpecker as being of Least Concern. It has a large range and its estimated population of at least 50,000 mature individuals is believed to be increasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It has "increased its distribution in recent years due in part to deforestation following growing human colonization" but "[e]limination of dead trees...negatively affects the population of this species, by limit[ing] the nesting substrates."<ref name=HOWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} *{{Commons category|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] t0zquj7a3kx1y43yk6hrsilwwpd2uue 9488327 9488325 2026-10-04T20:50:48Z Kani 670 /* Statuso */ 9488327 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hofmana pego |koloro = pink |dosiero = Hoffmann's Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Hofmana pego''' ''M. hoffmannii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes hoffmannii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes hoffmannii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hofmana melanerpo''' aŭ '''Hofmana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes hoffmannii'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas el [[Honduro]] sden ĝis [[Kostariko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Hofmana pego estis origine priskribita en la genro ''Centurus''.<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref> Iuj aŭtoroj traktis ĝin kiel subspecion de la [[Orfrunta pego]] (''M. aurifrons''), kaj la du hibridiĝas en la norda parto de la arealo de la Hofmana pego. La Hofmana pego hibridiĝas ankaŭ kun la [[Ruĝkrona pego]] (''M. rubricapilus'') en la sudo.<ref name=HOWO-BOW>Sandoval, L. (2020). Hoffmann's Woodpecker (''Melanerpes hoffmannii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.hofwoo1.01] Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> La Hofmana pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> La Hofmana pego tiel nomiĝas honore al la germana natursciencisto [[Karl Hoffmann]]. [[File:Hoffman's woodpecker (F).jpg|thumb|left|Ino, Alajuela, Kostariko]] ==Aspekto== La Hofmana pego longas 18 ĝis 21 cm kaj pezas 62 ĝis 84 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj havas malbrile blankajn antaŭan kronon kaj superokulan strion, brilruĝan kronon kaj brilflavan aŭ oranĝkoloran nukon. Plenkreskaj inoj havas malbrile blankan kronon kaj palflavan nukon. La vizaĝoj kaj gorĝoflankoj de ambaŭ seksoj estas obskure flavecgrizaj. Iliaj dorso kaj supra pugo havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la malsupra pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj kaj kelkaj blankaj makuloj. La vosto estas nigra, kun iom da blanko sur la plejmulto de la plumoj. La flankoj de la gorĝo kaj brusto estas obskure flavecgrizaj; la mentono, gorĝo kaj brusto estas malbrile grizec- ĝis flavec-blankaj; kaj la centro de la ventro estas brilflava. La flankoj de la korpo kaj la subvostaj kovrilplumoj estas malbrile flavec-blankaj kun nigraj strioj. La beko estas nigra, la irisoj avelkoloraj, kaj la kruroj blu-grizaj ĝis grizaj.<ref name=HOWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Hofmana pego troviĝas de la [[departemento Choluteca]] en sudokcidenta [[Honduro]], tra [[Nikaragvo]] ĉe la pacifika deklivo, ĝis centra [[Kostariko]].<ref name=HOWO-BOW/> Ekzistas ankaŭ unu registro el [[Salvadoro]].<ref name=herreraetal2006>{{cite journal |last1=Herrera |first1=Néstor |last2=Rivera |first2=Roberto |last3=Ibarra Portillo |first3=Ricardo |last4=Rodríguez |first4=Wilfredo |date=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador |trans-title=New records for the avifauna of El Salvador |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |publisher=La Sociedad Antioqueña de Ornitología |volume=16 |issue=2 |pages=1–19 |language=es}}</ref> La specio loĝas en sekaj kaj falfoliaj arbaroj kaj en pli malfermaj areoj, kiel ekzemple ombrohavaj kafplantejoj, urbaj parkoj kaj hejmaj ĝardenoj. Koncerne altecon, ĝi troviĝas de marnivelo ĝis 400 m en Honduro, ĝis 800 m en Nikaragvo, kaj ĝis pli ol 2 100 m en Kostariko.<ref name=HOWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Hofmana pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=HOWO-BOW/> ===Manĝado=== La pego de Hoffmann kutime manĝas de la subarbaraĵo ĝis la [[kanopeo]], kvankam oni observis ĝin manĝantan surgrunde. Ĝia dieto konsistas ĉefe el [[artikuloj]], kiujn ĝi eltiras el putriĝantaj trunkopartoj kaj branĉoj. Ĝi ankaŭ manĝas diversajn fruktojn kaj prenas nektaron el grandaj floroj. Foje ĝi manĝas la ovojn de aliaj birdoj.<ref name=HOWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Hofmana pego daŭras almenaŭ de januaro ĝis julio, kaj tipe oni produktas du idarojn. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavon en mola mortinta ligno, vivantaj palmoj aŭ barilfostoj. La kavo troviĝas tipe inter 1 kaj 6 metrojn super la grundo, kaj ambaŭ seksoj agreseme defendas ĝin kontraŭ aliaj Hofmanaj pegoj kaj [[titiro]]j. La ovaro konsistas el du aŭ tri ovoj. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn kaj nutras la idojn. La kovodaŭro kaj la tempo ĝis la [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=HOWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-hoffmannii |species=Hofmana pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Hofmanan pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas vastan arealon, kaj oni kredas, ke ĝia taksita populacio de almenaŭ 50 000 maturaj individuoj kreskas. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi "vastigis sian distribuon en la lastaj jaroj, parte pro [[senarbarigo]] sekva al kreskanta homa koloniado", sed "la forigo de mortintaj arboj... negative influas la populacion de tiu specio, limigante la nestosubstratojn."<ref name=HOWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} *{{Commons category|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] cw9qgz1fjj94c2p55p87helv8nqlq2l 9488333 9488327 2026-10-04T20:59:56Z Kani 670 9488333 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Hofmana pego |koloro = pink |dosiero = Hoffmann's Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Hofmana pego''' ''M. hoffmannii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes hoffmannii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes hoffmannii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hofmana melanerpo''' aŭ '''Hofmana pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes hoffmannii'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas el [[Honduro]] sden ĝis [[Kostariko]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2022 |access-date=9 January 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Hofmana pego estis origine priskribita en la genro ''Centurus''.<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | page =335 }}</ref> Iuj aŭtoroj traktis ĝin kiel subspecion de la [[Orfrunta pego]] (''M. aurifrons''), kaj la du hibridiĝas en la norda parto de la arealo de la Hofmana pego. La Hofmana pego hibridiĝas ankaŭ kun la [[Ruĝkrona pego]] (''M. rubricapilus'') en la sudo.<ref name=HOWO-BOW>Sandoval, L. (2020). Hoffmann's Woodpecker (''Melanerpes hoffmannii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.hofwoo1.01] Alirita la 19an de Januaro, 2023</ref> La Hofmana pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> La Hofmana pego tiel nomiĝas honore al la germana natursciencisto [[Karl Hoffmann]]. [[File:Hoffman's woodpecker (F).jpg|thumb|left|Ino, Alajuela, Kostariko]] ==Aspekto== La Hofmana pego longas 18 ĝis 21 cm kaj pezas 62 ĝis 84 g. La plumaro de ambaŭ seksoj estas simila, krom la kapobildo. Plenkreskaj maskloj havas malbrile blankajn antaŭan kronon kaj superokulan strion, brilruĝan kronon kaj brilflavan aŭ oranĝkoloran nukon. Plenkreskaj inoj havas malbrile blankan kronon kaj palflavan nukon. La vizaĝoj kaj gorĝoflankoj de ambaŭ seksoj estas obskure flavecgrizaj. Iliaj dorso kaj supra pugo havas nigrajn kaj blankajn striojn, dum la malsupra pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas blankaj sen strioj. Iliaj flugilplumoj estas nigraj kun trairaj blankaj strioj kaj kelkaj blankaj makuloj. La vosto estas nigra, kun iom da blanko sur la plejmulto de la plumoj. La flankoj de la gorĝo kaj brusto estas obskure flavecgrizaj; la mentono, gorĝo kaj brusto estas malbrile grizec- ĝis flavec-blankaj; kaj la centro de la ventro estas brilflava. La flankoj de la korpo kaj la subvostaj kovrilplumoj estas malbrile flavec-blankaj kun nigraj strioj. La beko estas nigra, la irisoj avelkoloraj, kaj la kruroj blu-grizaj ĝis grizaj.<ref name=HOWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Hofmana pego troviĝas de la [[departemento Choluteca]] en sudokcidenta [[Honduro]], tra [[Nikaragvo]] ĉe la pacifika deklivo, ĝis centra [[Kostariko]].<ref name=HOWO-BOW/> Ekzistas ankaŭ unu registro el [[Salvadoro]].<ref name=herreraetal2006>{{cite journal |last1=Herrera |first1=Néstor |last2=Rivera |first2=Roberto |last3=Ibarra Portillo |first3=Ricardo |last4=Rodríguez |first4=Wilfredo |date=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador |trans-title=New records for the avifauna of El Salvador |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |publisher=La Sociedad Antioqueña de Ornitología |volume=16 |issue=2 |pages=1–19 |language=es}}</ref> La specio loĝas en sekaj kaj falfoliaj arbaroj kaj en pli malfermaj areoj, kiel ekzemple ombrohavaj kafplantejoj, urbaj parkoj kaj hejmaj ĝardenoj. Koncerne altecon, ĝi troviĝas de marnivelo ĝis 400 m en Honduro, ĝis 800 m en Nikaragvo, kaj ĝis pli ol 2 100 m en Kostariko.<ref name=HOWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Hofmana pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=HOWO-BOW/> ===Manĝado=== La pego de Hoffmann kutime manĝas de la subarbaraĵo ĝis la [[kanopeo]], kvankam oni observis ĝin manĝantan surgrunde. Ĝia dieto konsistas ĉefe el [[artikuloj]], kiujn ĝi eltiras el putriĝantaj trunkopartoj kaj branĉoj. Ĝi ankaŭ manĝas diversajn fruktojn kaj prenas nektaron el grandaj floroj. Foje ĝi manĝas la ovojn de aliaj birdoj.<ref name=HOWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Hofmana pego daŭras almenaŭ de januaro ĝis julio, kaj tipe oni produktas du idarojn. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavon en mola mortinta ligno, vivantaj palmoj aŭ barilfostoj. La kavo troviĝas tipe inter 1 kaj 6 metrojn super la grundo, kaj ambaŭ seksoj agreseme defendas ĝin kontraŭ aliaj Hofmanaj pegoj kaj [[titiro]]j. La ovaro konsistas el du aŭ tri ovoj. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn kaj nutras la idojn. La kovodaŭro kaj la tempo ĝis la [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=HOWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-hoffmannii |species=Hofmana pego}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Hofmanan pegon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas vastan arealon, kaj oni kredas, ke ĝia taksita populacio de almenaŭ 50 000 maturaj individuoj kreskas. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hoffmann's Woodpecker ''Melanerpes hoffmannii'' |volume=2020 |article-number=e.T22680865A168648733 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22680865A168648733.en |access-date=19a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi "vastigis sian distribuon en la lastaj jaroj, parte pro [[senarbarigo]] sekva al kreskanta homa koloniado", sed "la forigo de mortintaj arboj... negative influas la populacion de tiu specio, limigante la nestosubstratojn."<ref name=HOWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} *{{Commons category|Melanerpes hoffmannii|''Melanerpes hoffmannii''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] b3w9pndbonef5pq73w4oa8f3v56a4dw 0 954488 9488314 2026-10-04T20:17:53Z Kani 670 Alidirektigis al [[Hofmana pego]] 9488314 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hofmana pego]] loccofc04ugszfbhesqxfou5l6xxw2l 0 954489 9488315 2026-10-04T20:18:02Z Kani 670 Alidirektigis al [[Hofmana pego]] 9488315 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hofmana pego]] loccofc04ugszfbhesqxfou5l6xxw2l 0 954490 9488334 2026-10-04T21:13:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''..." 9488334 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Orfrunta pego''' ''M. aurifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes aurifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes aurifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orfrunta melanerpo''' aŭ '''Orfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes aurifrons'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Suda Usono]] (ĉefe en [[Teksaso]]), [[Meksiko]] kaj partoj de Centrameriko. ==Taksonomio kaj sistematiko== The golden-fronted woodpecker was [[species description|formally described]] in 1829 by the German naturalist [[Johann Georg Wagler]] under the [[binomial name]] ''Picus aurifrons''.<ref>{{ cite journal | last=Wagler | first=Johann Georg | author-link=Johann Georg Wagler | year=1829 | title=Beyträge und Bemerkungen zu dem ersten Bande seines Systema Avium | journal=Isis von Oken | volume=22 | at=cols 505–519 [512] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27011820 }}</ref> The specific epithet combines the [[Latin]] ''aurum'', ''auri'' meaning "gold" with ''frons'', ''frontis'' meaning "forehead", "brow" or "front".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=aurifrons | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=aurifrons | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=11 March 2025 }}</ref> The [[type locality (biology)|type locality]] is the state of [[Hidalgo (state)|Hidalgo]] in south central Mexico.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=162 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477595 }}</ref> The golden-fronted woodpecker is now one of the 23 species placed in the genus ''[[Melanerpes]]'' that was introduced by the English ornithologist [[William Swainson]] in 1832.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=11 March 2025 }}</ref> Twelve [[subspecies]] are recognised, many of which are restricted to islands.<ref name=ioc/> * ''M. a. aurifrons'' ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) – central south USA to central south Mexico * ''M. a. polygrammus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) – [[Oaxaca]] to [[Chiapas]] (southwest Mexico) * ''M. a. grateloupensis'' ([[René Lesson|Lesson, RP]], 1839) – south [[Tamaulipas]] to [[Puebla]] and central [[Veracruz]] (east Mexico) * ''M. a. veraecrucis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – south [[Veracruz]] (east Mexico) to north Guatemala * ''M. a. dubius'' ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1844) – [[Yucatán Peninsula]] (southeast Mexico) to [[Belize]] and northeast Guatemala * ''M. a. leei'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) – [[Cozumel]] (just east of Mexico) * ''M. a. turneffensis'' (Russell, 1963) – [[Turneffe Atoll]] (off [[Belize]]) * ''M. a. santacruzi'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) – south [[Chiapas]] (south Mexico) to north Nicaragua * ''M. a. hughlandi'' Dickerman, 1987 – central Guatemala * ''M. a. pauper'' (Ridgway, 1888) – north Honduras * ''M. a. insulanus'' ([[James Bond (ornithologist)|Bond, J]], 1936) – [[Utila]] ([[Bay Islands Department|Bay Islands]], off north Honduras) * ''M. a. canescens'' ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1889) – islands of [[Roatán]] and Barburat Island (off Honduras) All the subspecies in the above list, except for the [[nominate subspecies|nominate]] have sometimes been considered as a separate species, Velasquez's woodpecker (''Melanerpes santacruzi'').<ref name=ioc/><ref>{{Cite journal | last1=Llanes-Quevedo | first1=A. | last2=Mastretta-Yanes | first2=A. | last3=Sánchez-González | first3=L.A. | last4=Castillo-Chora | first4=V.J. | last5=Navarro-Sigüenza | first5=A.G. | date=2022 | title=The tangled evolutionary history of a long-debated Mesoamerican taxon: The Velazquez Woodpecker (''Melanerpes santacruzi'', Aves: Picidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=170 | article-number=107445 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107445}}</ref> [[File:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|Male in flight, Texas]] ==Aspekto== The golden-fronted woodpecker is {{cvt|22|to|26|cm|in|sigfig=2}} long and weighs {{cvt|65|to|102|g|oz}}. Males and females have the same plumage except for the pattern on their heads. Adult males have a red crown and a golden orange to yellow nape with a gap between them; females have a grayish crown and a paler yellow nape. On adults of both sexes the rest of the head is various shades of gray. Their upperparts are mostly barred black and white, with white uppertail [[Covert feather|coverts]] that have a few black spots. Their flight feathers are black with variable amounts of white on the [[Primaries (birds)|primaries]]. Their tail is mostly black with variable amounts of white on the outermost three pairs of feathers. Their underparts are smoke gray to drab gray with light blackish bars on the flanks and undertail coverts and a yellow patch on the belly. Their iris is deep red to reddish brown, their bill is black to grayish black, and their legs and feet are grayish green to greenish gray. Juveniles are duller overall than adults, with little or no orange on the nape, indistinct barring on the upperparts, and fine dusky streaks on the underparts. Males have a small red crown patch and females just a few red feathers there.<ref name=GFWO-BOW>{{cite taxon|BOW|author=Husak, M. S. |name-list-style=and |author2=T. C. Maxwell |year=2020|title= Golden-fronted Woodpecker (''Melanerpes aurifrons'')|version=1.0|editor=A. F. Poole |editor2= F. B. Gill |doi=10.2173/bow.gofwoo.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/gofwoo/1.0/introduction |access-date= January 20, 2023}}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The golden-fronted woodpecker is found from southwestern [[Oklahoma]] through central [[Texas]] onto the [[Mexican Plateau]] as far as [[Jalisco]], [[San Luis Potosí]], and [[Hidalgo (state)|Hidalgo]]. It is a casual visitor to [[New Mexico]] and [[East Texas]], and has been recorded once each in [[Michigan]] and [[Florida]].<ref name="GFWO-BOW" /> It inhabits both [[Mesic habitat|mesic]] and [[xeric]] landscapes. It favors the latter, which include mesquite brushlands and [[Riparian forest|riparian]] woodlands. It also frequents urban parks and suburban areas.<ref name=GFWO-BOW/><ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | pages =335–336 }}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== The golden-fronted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=GFWO-BOW/> ===Manĝado=== The golden-fronted woodpecker's diet is adult and larval [[arthropod]]s, some aerial insects, much fruit and nuts, and corn. It has been observed predating other birds' eggs. The species forages mainly in trees, especially on major limbs and typically below {{cvt|6|m|ft|sigfig=1}}. It also forages on open or grassy ground but seldom under brush. It takes its food by gleaning, pecking, probing, and least frequently by aerial flycatching.<ref name=GFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The golden-fronted woodpecker usually remains paired year-round, and is territorial even outside the nesting season. In Texas it breeds between March and July, and often produces two broods per year. Both sexes excavate the nest cavity in the trunk or limb of a tree, both live and dead. It also sometimes uses utility poles, fence posts, and nest boxes. The cavity is usually between {{cvt|2|and|9|m|ft|0}} above the ground. Most clutches are of four or five eggs, and both sexes incubate. The incubation period is 12 to 14 days and fledging occurs about 30 days after hatch.<ref name=GFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-aurifrons |species=Orfrunta pego ''sensu lato''}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has not assessed the golden-fronted woodpecker separately from Velasquez's woodpecker. The golden-fronted woodpecker ''[[sensu lato]]'' is considered to be of Least Concern, with a stable population.<ref name=IUCN/> It is considered common in much of Texas; population data from Mexico is sparse. It "appears to adjust well to human-altered environments, occupying parks and urban areas."<ref name=GFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{cite journal |last1=Selander |first1=R.K. |last2=Giller |first2=D.R. |date=1963 |title=Species limits in the woodpecker genus ''Centurus'' (Aves) |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/34f0d059-44f0-4af2-873d-7e79965f657f |format=PDF |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=124 |pages=213–273 }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *{{Commons category|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *[https://web.archive.org/web/20070311042727/http://ca.geocities.com/woodpeck2006/goldenfronted.html Golden-fronted woodpecker], a bibliographic resource *{{VIREO|golden-fronted+woodpecker}} * [https://www.allaboutbirds.org/guide/Golden-fronted_Woodpecker Cornell Ornithology "All About Birds" Golden-fronted woodpecker] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] 5nf1r2zw5umwpgnxqtnh9oy2mwjlhix 9488338 9488334 2026-10-04T21:39:36Z Kani 670 9488338 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj <br> en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Orfrunta pego''' ''M. aurifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes aurifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes aurifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orfrunta melanerpo''' aŭ '''Orfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes aurifrons'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Suda Usono]] (ĉefe en [[Teksaso]]), [[Meksiko]] kaj partoj de Centrameriko. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Orfrunta pego estis formale priskribita en 1829 de la germana natursciencisto [[Johann Georg Wagler]] sub la dunoma nomo ''Picus aurifrons''.<ref>{{ cite journal | last=Wagler | first=Johann Georg | author-link=Johann Georg Wagler | year=1829 | title=Beyträge und Bemerkungen zu dem ersten Bande seines Systema Avium | journal=Isis von Oken | volume=22 | at=cols 505–519 [512] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27011820 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinajn vortojn ''aurum'' (genitive ''auri''), kun signifo "oro", kaj ''frons'' (genitive ''frontis''), kun signifo "frunto" aŭ "fronto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=aurifrons | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=aurifrons | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la ŝtato [[Hidalgo]] en sud-centra Meksiko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=162 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477595 }}</ref> La Orfrunta pego estas nun unu el la 23 specioj klasitaj en la genro ''[[Melanerpes]]'', kiun enkondukis la angla ornitologo [[William Swainson]] en 1832.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> Oni agnoskis dek du [[subspecio]]jn, multaj el kiuj estas limigitaj al insuloj.<ref name=ioc/> * ''M. a. aurifrons'' ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) – centra Suda Usono ĝis centra Suda Meksiko * ''M. a. polygrammus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) – [[Oaxaca]] ĝis [[Chiapas]] (sudokcidenta Meksiko) * ''M. a. grateloupensis'' ([[René Lesson|Lesson, RP]], 1839) – suda [[Tamaulipas]] ĝis [[Puebla]] kaj centra [[Veracruz]] (orienta Meksiko) * ''M. a. veraecrucis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – suda [[Veracruz]] (orienta Meksiko) ĝis norda Gvatemalo * ''M. a. dubius'' ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1844) – [[Jukatana Duoninsulo]] (sudorienta Meksiko) ĝis [[Belizo]] kaj nordorienta Gvatemalo * ''M. a. leei'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) – [[Kozumeol]] (ĝuste oriente e Meksiko) * ''M. a. turneffensis'' (Russell, 1963) – Turneffe Atol (ĉe [[Belizo]]) * ''M. a. santacruzi'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) – suda [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis norda Nikaragvo * ''M. a. hughlandi'' Dickerman, 1987 – centra Gvatemalo * ''M. a. pauper'' (Ridgway, 1888) – norda Honduro * ''M. a. insulanus'' ([[James Bond (ornitologo)|Bond, J]], 1936) – [[Insulo Útila|Utila]] ([[Departemento Islas de la Bahía|Islas de la Bahía]], ĉe norda Honduro) * ''M. a. canescens'' ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1889) – insuloj [[Roatán]] kaj Barburat (ĉe Honduro) Ĉiuj subspecioj en la supra listo, krom la nomiga, estis foje konsiderataj kiel aparta specio, la pego de Velasquez (''Melanerpes santacruzi'').<ref name=ioc/><ref>{{Cite journal | last1=Llanes-Quevedo | first1=A. | last2=Mastretta-Yanes | first2=A. | last3=Sánchez-González | first3=L.A. | last4=Castillo-Chora | first4=V.J. | last5=Navarro-Sigüenza | first5=A.G. | date=2022 | title=The tangled evolutionary history of a long-debated Mesoamerican taxon: The Velazquez Woodpecker (''Melanerpes santacruzi'', Aves: Picidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=170 | article-number=107445 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107445}}</ref> [[File:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|Dumfluga masklo, Teksaso]] ==Aspekto== The golden-fronted woodpecker is {{cvt|22|to|26|cm|in|sigfig=2}} long and weighs {{cvt|65|to|102|g|oz}}. Males and females have the same plumage except for the pattern on their heads. Adult males have a red crown and a golden orange to yellow nape with a gap between them; females have a grayish crown and a paler yellow nape. On adults of both sexes the rest of the head is various shades of gray. Their upperparts are mostly barred black and white, with white uppertail [[Covert feather|coverts]] that have a few black spots. Their flight feathers are black with variable amounts of white on the [[Primaries (birds)|primaries]]. Their tail is mostly black with variable amounts of white on the outermost three pairs of feathers. Their underparts are smoke gray to drab gray with light blackish bars on the flanks and undertail coverts and a yellow patch on the belly. Their iris is deep red to reddish brown, their bill is black to grayish black, and their legs and feet are grayish green to greenish gray. Juveniles are duller overall than adults, with little or no orange on the nape, indistinct barring on the upperparts, and fine dusky streaks on the underparts. Males have a small red crown patch and females just a few red feathers there.<ref name=GFWO-BOW>{{cite taxon|BOW|author=Husak, M. S. |name-list-style=and |author2=T. C. Maxwell |year=2020|title= Golden-fronted Woodpecker (''Melanerpes aurifrons'')|version=1.0|editor=A. F. Poole |editor2= F. B. Gill |doi=10.2173/bow.gofwoo.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/gofwoo/1.0/introduction |access-date= January 20, 2023}}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The golden-fronted woodpecker is found from southwestern [[Oklahoma]] through central [[Texas]] onto the [[Mexican Plateau]] as far as [[Jalisco]], [[San Luis Potosí]], and [[Hidalgo (state)|Hidalgo]]. It is a casual visitor to [[New Mexico]] and [[East Texas]], and has been recorded once each in [[Michigan]] and [[Florida]].<ref name="GFWO-BOW" /> It inhabits both [[Mesic habitat|mesic]] and [[xeric]] landscapes. It favors the latter, which include mesquite brushlands and [[Riparian forest|riparian]] woodlands. It also frequents urban parks and suburban areas.<ref name=GFWO-BOW/><ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | pages =335–336 }}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== The golden-fronted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=GFWO-BOW/> ===Manĝado=== The golden-fronted woodpecker's diet is adult and larval [[arthropod]]s, some aerial insects, much fruit and nuts, and corn. It has been observed predating other birds' eggs. The species forages mainly in trees, especially on major limbs and typically below {{cvt|6|m|ft|sigfig=1}}. It also forages on open or grassy ground but seldom under brush. It takes its food by gleaning, pecking, probing, and least frequently by aerial flycatching.<ref name=GFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The golden-fronted woodpecker usually remains paired year-round, and is territorial even outside the nesting season. In Texas it breeds between March and July, and often produces two broods per year. Both sexes excavate the nest cavity in the trunk or limb of a tree, both live and dead. It also sometimes uses utility poles, fence posts, and nest boxes. The cavity is usually between {{cvt|2|and|9|m|ft|0}} above the ground. Most clutches are of four or five eggs, and both sexes incubate. The incubation period is 12 to 14 days and fledging occurs about 30 days after hatch.<ref name=GFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-aurifrons |species=Orfrunta pego ''sensu lato''}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has not assessed the golden-fronted woodpecker separately from Velasquez's woodpecker. The golden-fronted woodpecker ''[[sensu lato]]'' is considered to be of Least Concern, with a stable population.<ref name=IUCN/> It is considered common in much of Texas; population data from Mexico is sparse. It "appears to adjust well to human-altered environments, occupying parks and urban areas."<ref name=GFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{cite journal |last1=Selander |first1=R.K. |last2=Giller |first2=D.R. |date=1963 |title=Species limits in the woodpecker genus ''Centurus'' (Aves) |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/34f0d059-44f0-4af2-873d-7e79965f657f |format=PDF |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=124 |pages=213–273 }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *{{Commons category|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *[https://web.archive.org/web/20070311042727/http://ca.geocities.com/woodpeck2006/goldenfronted.html Golden-fronted woodpecker], a bibliographic resource *{{VIREO|golden-fronted+woodpecker}} * [https://www.allaboutbirds.org/guide/Golden-fronted_Woodpecker Cornell Ornithology "All About Birds" Golden-fronted woodpecker] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] 9q0z0of24ycnxpyq8yv7xvnjs1rxfch 9488339 9488338 2026-10-04T21:39:55Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9488339 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj <br> en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Orfrunta pego''' ''M. aurifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes aurifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes aurifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orfrunta melanerpo''' aŭ '''Orfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes aurifrons'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Suda Usono]] (ĉefe en [[Teksaso]]), [[Meksiko]] kaj partoj de Centrameriko. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Orfrunta pego estis formale priskribita en 1829 de la germana natursciencisto [[Johann Georg Wagler]] sub la dunoma nomo ''Picus aurifrons''.<ref>{{ cite journal | last=Wagler | first=Johann Georg | author-link=Johann Georg Wagler | year=1829 | title=Beyträge und Bemerkungen zu dem ersten Bande seines Systema Avium | journal=Isis von Oken | volume=22 | at=cols 505–519 [512] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27011820 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinajn vortojn ''aurum'' (genitive ''auri''), kun signifo "oro", kaj ''frons'' (genitive ''frontis''), kun signifo "frunto" aŭ "fronto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=aurifrons | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=aurifrons | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la ŝtato [[Hidalgo]] en sud-centra Meksiko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=162 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477595 }}</ref> La Orfrunta pego estas nun unu el la 23 specioj klasitaj en la genro ''[[Melanerpes]]'', kiun enkondukis la angla ornitologo [[William Swainson]] en 1832.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> Oni agnoskis dek du [[subspecio]]jn, multaj el kiuj estas limigitaj al insuloj.<ref name=ioc/> * ''M. a. aurifrons'' ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) – centra Suda Usono ĝis centra Suda Meksiko * ''M. a. polygrammus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) – [[Oaxaca]] ĝis [[Chiapas]] (sudokcidenta Meksiko) * ''M. a. grateloupensis'' ([[René Lesson|Lesson, RP]], 1839) – suda [[Tamaulipas]] ĝis [[Puebla]] kaj centra [[Veracruz]] (orienta Meksiko) * ''M. a. veraecrucis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – suda [[Veracruz]] (orienta Meksiko) ĝis norda Gvatemalo * ''M. a. dubius'' ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1844) – [[Jukatana Duoninsulo]] (sudorienta Meksiko) ĝis [[Belizo]] kaj nordorienta Gvatemalo * ''M. a. leei'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) – [[Kozumelo]] (ĝuste oriente e Meksiko) * ''M. a. turneffensis'' (Russell, 1963) – Turneffe Atol (ĉe [[Belizo]]) * ''M. a. santacruzi'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) – suda [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis norda Nikaragvo * ''M. a. hughlandi'' Dickerman, 1987 – centra Gvatemalo * ''M. a. pauper'' (Ridgway, 1888) – norda Honduro * ''M. a. insulanus'' ([[James Bond (ornitologo)|Bond, J]], 1936) – [[Insulo Útila|Utila]] ([[Departemento Islas de la Bahía|Islas de la Bahía]], ĉe norda Honduro) * ''M. a. canescens'' ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1889) – insuloj [[Roatán]] kaj Barburat (ĉe Honduro) Ĉiuj subspecioj en la supra listo, krom la nomiga, estis foje konsiderataj kiel aparta specio, la pego de Velasquez (''Melanerpes santacruzi'').<ref name=ioc/><ref>{{Cite journal | last1=Llanes-Quevedo | first1=A. | last2=Mastretta-Yanes | first2=A. | last3=Sánchez-González | first3=L.A. | last4=Castillo-Chora | first4=V.J. | last5=Navarro-Sigüenza | first5=A.G. | date=2022 | title=The tangled evolutionary history of a long-debated Mesoamerican taxon: The Velazquez Woodpecker (''Melanerpes santacruzi'', Aves: Picidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=170 | article-number=107445 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107445}}</ref> [[File:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|Dumfluga masklo, Teksaso]] ==Aspekto== The golden-fronted woodpecker is {{cvt|22|to|26|cm|in|sigfig=2}} long and weighs {{cvt|65|to|102|g|oz}}. Males and females have the same plumage except for the pattern on their heads. Adult males have a red crown and a golden orange to yellow nape with a gap between them; females have a grayish crown and a paler yellow nape. On adults of both sexes the rest of the head is various shades of gray. Their upperparts are mostly barred black and white, with white uppertail [[Covert feather|coverts]] that have a few black spots. Their flight feathers are black with variable amounts of white on the [[Primaries (birds)|primaries]]. Their tail is mostly black with variable amounts of white on the outermost three pairs of feathers. Their underparts are smoke gray to drab gray with light blackish bars on the flanks and undertail coverts and a yellow patch on the belly. Their iris is deep red to reddish brown, their bill is black to grayish black, and their legs and feet are grayish green to greenish gray. Juveniles are duller overall than adults, with little or no orange on the nape, indistinct barring on the upperparts, and fine dusky streaks on the underparts. Males have a small red crown patch and females just a few red feathers there.<ref name=GFWO-BOW>{{cite taxon|BOW|author=Husak, M. S. |name-list-style=and |author2=T. C. Maxwell |year=2020|title= Golden-fronted Woodpecker (''Melanerpes aurifrons'')|version=1.0|editor=A. F. Poole |editor2= F. B. Gill |doi=10.2173/bow.gofwoo.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/gofwoo/1.0/introduction |access-date= January 20, 2023}}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The golden-fronted woodpecker is found from southwestern [[Oklahoma]] through central [[Texas]] onto the [[Mexican Plateau]] as far as [[Jalisco]], [[San Luis Potosí]], and [[Hidalgo (state)|Hidalgo]]. It is a casual visitor to [[New Mexico]] and [[East Texas]], and has been recorded once each in [[Michigan]] and [[Florida]].<ref name="GFWO-BOW" /> It inhabits both [[Mesic habitat|mesic]] and [[xeric]] landscapes. It favors the latter, which include mesquite brushlands and [[Riparian forest|riparian]] woodlands. It also frequents urban parks and suburban areas.<ref name=GFWO-BOW/><ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | pages =335–336 }}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== The golden-fronted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=GFWO-BOW/> ===Manĝado=== The golden-fronted woodpecker's diet is adult and larval [[arthropod]]s, some aerial insects, much fruit and nuts, and corn. It has been observed predating other birds' eggs. The species forages mainly in trees, especially on major limbs and typically below {{cvt|6|m|ft|sigfig=1}}. It also forages on open or grassy ground but seldom under brush. It takes its food by gleaning, pecking, probing, and least frequently by aerial flycatching.<ref name=GFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The golden-fronted woodpecker usually remains paired year-round, and is territorial even outside the nesting season. In Texas it breeds between March and July, and often produces two broods per year. Both sexes excavate the nest cavity in the trunk or limb of a tree, both live and dead. It also sometimes uses utility poles, fence posts, and nest boxes. The cavity is usually between {{cvt|2|and|9|m|ft|0}} above the ground. Most clutches are of four or five eggs, and both sexes incubate. The incubation period is 12 to 14 days and fledging occurs about 30 days after hatch.<ref name=GFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-aurifrons |species=Orfrunta pego ''sensu lato''}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has not assessed the golden-fronted woodpecker separately from Velasquez's woodpecker. The golden-fronted woodpecker ''[[sensu lato]]'' is considered to be of Least Concern, with a stable population.<ref name=IUCN/> It is considered common in much of Texas; population data from Mexico is sparse. It "appears to adjust well to human-altered environments, occupying parks and urban areas."<ref name=GFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{cite journal |last1=Selander |first1=R.K. |last2=Giller |first2=D.R. |date=1963 |title=Species limits in the woodpecker genus ''Centurus'' (Aves) |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/34f0d059-44f0-4af2-873d-7e79965f657f |format=PDF |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=124 |pages=213–273 }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *{{Commons category|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *[https://web.archive.org/web/20070311042727/http://ca.geocities.com/woodpeck2006/goldenfronted.html Golden-fronted woodpecker], a bibliographic resource *{{VIREO|golden-fronted+woodpecker}} * [https://www.allaboutbirds.org/guide/Golden-fronted_Woodpecker Cornell Ornithology "All About Birds" Golden-fronted woodpecker] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] k0uv6iwtragj3z2crxlmoeahqid4wh8 9488343 9488339 2026-10-04T21:50:29Z Kani 670 /* Aspekto */ 9488343 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj <br> en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Orfrunta pego''' ''M. aurifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes aurifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes aurifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orfrunta melanerpo''' aŭ '''Orfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes aurifrons'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Suda Usono]] (ĉefe en [[Teksaso]]), [[Meksiko]] kaj partoj de Centrameriko. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Orfrunta pego estis formale priskribita en 1829 de la germana natursciencisto [[Johann Georg Wagler]] sub la dunoma nomo ''Picus aurifrons''.<ref>{{ cite journal | last=Wagler | first=Johann Georg | author-link=Johann Georg Wagler | year=1829 | title=Beyträge und Bemerkungen zu dem ersten Bande seines Systema Avium | journal=Isis von Oken | volume=22 | at=cols 505–519 [512] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27011820 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinajn vortojn ''aurum'' (genitive ''auri''), kun signifo "oro", kaj ''frons'' (genitive ''frontis''), kun signifo "frunto" aŭ "fronto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=aurifrons | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=aurifrons | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la ŝtato [[Hidalgo]] en sud-centra Meksiko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=162 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477595 }}</ref> La Orfrunta pego estas nun unu el la 23 specioj klasitaj en la genro ''[[Melanerpes]]'', kiun enkondukis la angla ornitologo [[William Swainson]] en 1832.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> Oni agnoskis dek du [[subspecio]]jn, multaj el kiuj estas limigitaj al insuloj.<ref name=ioc/> * ''M. a. aurifrons'' ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) – centra Suda Usono ĝis centra Suda Meksiko * ''M. a. polygrammus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) – [[Oaxaca]] ĝis [[Chiapas]] (sudokcidenta Meksiko) * ''M. a. grateloupensis'' ([[René Lesson|Lesson, RP]], 1839) – suda [[Tamaulipas]] ĝis [[Puebla]] kaj centra [[Veracruz]] (orienta Meksiko) * ''M. a. veraecrucis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – suda [[Veracruz]] (orienta Meksiko) ĝis norda Gvatemalo * ''M. a. dubius'' ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1844) – [[Jukatana Duoninsulo]] (sudorienta Meksiko) ĝis [[Belizo]] kaj nordorienta Gvatemalo * ''M. a. leei'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) – [[Kozumelo]] (ĝuste oriente e Meksiko) * ''M. a. turneffensis'' (Russell, 1963) – Turneffe Atol (ĉe [[Belizo]]) * ''M. a. santacruzi'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) – suda [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis norda Nikaragvo * ''M. a. hughlandi'' Dickerman, 1987 – centra Gvatemalo * ''M. a. pauper'' (Ridgway, 1888) – norda Honduro * ''M. a. insulanus'' ([[James Bond (ornitologo)|Bond, J]], 1936) – [[Insulo Útila|Utila]] ([[Departemento Islas de la Bahía|Islas de la Bahía]], ĉe norda Honduro) * ''M. a. canescens'' ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1889) – insuloj [[Roatán]] kaj Barburat (ĉe Honduro) Ĉiuj subspecioj en la supra listo, krom la nomiga, estis foje konsiderataj kiel aparta specio, la pego de Velasquez (''Melanerpes santacruzi'').<ref name=ioc/><ref>{{Cite journal | last1=Llanes-Quevedo | first1=A. | last2=Mastretta-Yanes | first2=A. | last3=Sánchez-González | first3=L.A. | last4=Castillo-Chora | first4=V.J. | last5=Navarro-Sigüenza | first5=A.G. | date=2022 | title=The tangled evolutionary history of a long-debated Mesoamerican taxon: The Velazquez Woodpecker (''Melanerpes santacruzi'', Aves: Picidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=170 | article-number=107445 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107445}}</ref> [[File:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|Dumfluga masklo, Teksaso]] ==Aspekto== La Orfrunta pego longas 22 ĝis 26 cm kaj pezas 65 ĝis 102 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom la bildo sur la kapo. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon kaj oranĝ-oran ĝis flavan nukon, kun interspaco inter ili; inoj havas grizecan kronon kaj pli pale flavan nukon. Ĉe plenkreskuloj de ambaŭ seksoj, la cetera parto de la kapo havas diversajn nuancojn de grizo. Iliaj supraj partoj estas plejparte nigre-blanke striecaj, kun blankaj supravostaj kovrilplumoj, kiuj havas kelkajn nigrajn makuletojn. Iliaj flugilplumoj estas nigraj, kun varia kvanto da blanko sur la unuarangaj flugilplumoj. Ilia vosto estas plejparte nigra, kun varia kvanto da blanko sur la tri plej eksteraj paroj da plumoj. Iliaj subaj partoj estas fumgrize ĝis malbril-grizaj, kun malfortaj nigretaj strioj ĉe la flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj, kaj flava makulo sur la ventro. Iliaj irisoj estas malhelruĝaj ĝis ruĝec-brunaj, ilia beko estas nigra ĝis grizec-nigra, kaj iliaj kruroj kaj piedoj estas grizec-verdaj ĝis verdec-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj; ili havas malmulte aŭ tute neniom da oranĝa koloro ĉe la nuko, malhelan striecon sur la supraj partoj, kaj fajnajn malhelajn strietojn sur la subaj partoj. Maskloj havas malgrandan ruĝan makulon sur la krono, dum femaloj havas tie nur kelkajn ruĝajn plumojn.<ref name=GFWO-BOW>{{cite taxon|BOW|author=Husak, M. S. |name-list-style=and |author2=T. C. Maxwell |year=2020|title= Golden-fronted Woodpecker (''Melanerpes aurifrons'')|version=1.0|editor=A. F. Poole |editor2= F. B. Gill |doi=10.2173/bow.gofwoo.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/gofwoo/1.0/introduction |access-date= 20a de Januaro, 2023}}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The golden-fronted woodpecker is found from southwestern [[Oklahoma]] through central [[Texas]] onto the [[Mexican Plateau]] as far as [[Jalisco]], [[San Luis Potosí]], and [[Hidalgo (state)|Hidalgo]]. It is a casual visitor to [[New Mexico]] and [[East Texas]], and has been recorded once each in [[Michigan]] and [[Florida]].<ref name="GFWO-BOW" /> It inhabits both [[Mesic habitat|mesic]] and [[xeric]] landscapes. It favors the latter, which include mesquite brushlands and [[Riparian forest|riparian]] woodlands. It also frequents urban parks and suburban areas.<ref name=GFWO-BOW/><ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | pages =335–336 }}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== The golden-fronted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=GFWO-BOW/> ===Manĝado=== The golden-fronted woodpecker's diet is adult and larval [[arthropod]]s, some aerial insects, much fruit and nuts, and corn. It has been observed predating other birds' eggs. The species forages mainly in trees, especially on major limbs and typically below {{cvt|6|m|ft|sigfig=1}}. It also forages on open or grassy ground but seldom under brush. It takes its food by gleaning, pecking, probing, and least frequently by aerial flycatching.<ref name=GFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The golden-fronted woodpecker usually remains paired year-round, and is territorial even outside the nesting season. In Texas it breeds between March and July, and often produces two broods per year. Both sexes excavate the nest cavity in the trunk or limb of a tree, both live and dead. It also sometimes uses utility poles, fence posts, and nest boxes. The cavity is usually between {{cvt|2|and|9|m|ft|0}} above the ground. Most clutches are of four or five eggs, and both sexes incubate. The incubation period is 12 to 14 days and fledging occurs about 30 days after hatch.<ref name=GFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-aurifrons |species=Orfrunta pego ''sensu lato''}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has not assessed the golden-fronted woodpecker separately from Velasquez's woodpecker. The golden-fronted woodpecker ''[[sensu lato]]'' is considered to be of Least Concern, with a stable population.<ref name=IUCN/> It is considered common in much of Texas; population data from Mexico is sparse. It "appears to adjust well to human-altered environments, occupying parks and urban areas."<ref name=GFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{cite journal |last1=Selander |first1=R.K. |last2=Giller |first2=D.R. |date=1963 |title=Species limits in the woodpecker genus ''Centurus'' (Aves) |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/34f0d059-44f0-4af2-873d-7e79965f657f |format=PDF |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=124 |pages=213–273 }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *{{Commons category|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *[https://web.archive.org/web/20070311042727/http://ca.geocities.com/woodpeck2006/goldenfronted.html Golden-fronted woodpecker], a bibliographic resource *{{VIREO|golden-fronted+woodpecker}} * [https://www.allaboutbirds.org/guide/Golden-fronted_Woodpecker Cornell Ornithology "All About Birds" Golden-fronted woodpecker] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] mrf3y539xwv0rktdahi8acncc7yacrn 9488344 9488343 2026-10-04T21:51:54Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9488344 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj <br> en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Orfrunta pego''' ''M. aurifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes aurifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes aurifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orfrunta melanerpo''' aŭ '''Orfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes aurifrons'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Suda Usono]] (ĉefe en [[Teksaso]]), [[Meksiko]] kaj partoj de Centrameriko. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Orfrunta pego estis formale priskribita en 1829 de la germana natursciencisto [[Johann Georg Wagler]] sub la dunoma nomo ''Picus aurifrons''.<ref>{{ cite journal | last=Wagler | first=Johann Georg | author-link=Johann Georg Wagler | year=1829 | title=Beyträge und Bemerkungen zu dem ersten Bande seines Systema Avium | journal=Isis von Oken | volume=22 | at=cols 505–519 [512] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27011820 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinajn vortojn ''aurum'' (genitive ''auri''), kun signifo "oro", kaj ''frons'' (genitive ''frontis''), kun signifo "frunto" aŭ "fronto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=aurifrons | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=aurifrons | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la ŝtato [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]] en sud-centra Meksiko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=162 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477595 }}</ref> La Orfrunta pego estas nun unu el la 23 specioj klasitaj en la genro ''[[Melanerpes]]'', kiun enkondukis la angla ornitologo [[William Swainson]] en 1832.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> Oni agnoskis dek du [[subspecio]]jn, multaj el kiuj estas limigitaj al insuloj.<ref name=ioc/> * ''M. a. aurifrons'' ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) – centra Suda Usono ĝis centra Suda Meksiko * ''M. a. polygrammus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) – [[Oaxaca]] ĝis [[Chiapas]] (sudokcidenta Meksiko) * ''M. a. grateloupensis'' ([[René Lesson|Lesson, RP]], 1839) – suda [[Tamaulipas]] ĝis [[Puebla]] kaj centra [[Veracruz]] (orienta Meksiko) * ''M. a. veraecrucis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – suda [[Veracruz]] (orienta Meksiko) ĝis norda Gvatemalo * ''M. a. dubius'' ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1844) – [[Jukatana Duoninsulo]] (sudorienta Meksiko) ĝis [[Belizo]] kaj nordorienta Gvatemalo * ''M. a. leei'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) – [[Kozumelo]] (ĝuste oriente e Meksiko) * ''M. a. turneffensis'' (Russell, 1963) – Turneffe Atol (ĉe [[Belizo]]) * ''M. a. santacruzi'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) – suda [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis norda Nikaragvo * ''M. a. hughlandi'' Dickerman, 1987 – centra Gvatemalo * ''M. a. pauper'' (Ridgway, 1888) – norda Honduro * ''M. a. insulanus'' ([[James Bond (ornitologo)|Bond, J]], 1936) – [[Insulo Útila|Utila]] ([[Departemento Islas de la Bahía|Islas de la Bahía]], ĉe norda Honduro) * ''M. a. canescens'' ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1889) – insuloj [[Roatán]] kaj Barburat (ĉe Honduro) Ĉiuj subspecioj en la supra listo, krom la nomiga, estis foje konsiderataj kiel aparta specio, la pego de Velasquez (''Melanerpes santacruzi'').<ref name=ioc/><ref>{{Cite journal | last1=Llanes-Quevedo | first1=A. | last2=Mastretta-Yanes | first2=A. | last3=Sánchez-González | first3=L.A. | last4=Castillo-Chora | first4=V.J. | last5=Navarro-Sigüenza | first5=A.G. | date=2022 | title=The tangled evolutionary history of a long-debated Mesoamerican taxon: The Velazquez Woodpecker (''Melanerpes santacruzi'', Aves: Picidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=170 | article-number=107445 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107445}}</ref> [[File:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|Dumfluga masklo, Teksaso]] ==Aspekto== La Orfrunta pego longas 22 ĝis 26 cm kaj pezas 65 ĝis 102 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom la bildo sur la kapo. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon kaj oranĝ-oran ĝis flavan nukon, kun interspaco inter ili; inoj havas grizecan kronon kaj pli pale flavan nukon. Ĉe plenkreskuloj de ambaŭ seksoj, la cetera parto de la kapo havas diversajn nuancojn de grizo. Iliaj supraj partoj estas plejparte nigre-blanke striecaj, kun blankaj supravostaj kovrilplumoj, kiuj havas kelkajn nigrajn makuletojn. Iliaj flugilplumoj estas nigraj, kun varia kvanto da blanko sur la unuarangaj flugilplumoj. Ilia vosto estas plejparte nigra, kun varia kvanto da blanko sur la tri plej eksteraj paroj da plumoj. Iliaj subaj partoj estas fumgrize ĝis malbril-grizaj, kun malfortaj nigretaj strioj ĉe la flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj, kaj flava makulo sur la ventro. Iliaj irisoj estas malhelruĝaj ĝis ruĝec-brunaj, ilia beko estas nigra ĝis grizec-nigra, kaj iliaj kruroj kaj piedoj estas grizec-verdaj ĝis verdec-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj; ili havas malmulte aŭ tute neniom da oranĝa koloro ĉe la nuko, malhelan striecon sur la supraj partoj, kaj fajnajn malhelajn strietojn sur la subaj partoj. Maskloj havas malgrandan ruĝan makulon sur la krono, dum femaloj havas tie nur kelkajn ruĝajn plumojn.<ref name=GFWO-BOW>{{cite taxon|BOW|author=Husak, M. S. |name-list-style=and |author2=T. C. Maxwell |year=2020|title= Golden-fronted Woodpecker (''Melanerpes aurifrons'')|version=1.0|editor=A. F. Poole |editor2= F. B. Gill |doi=10.2173/bow.gofwoo.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/gofwoo/1.0/introduction |access-date= 20a de Januaro, 2023}}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The golden-fronted woodpecker is found from southwestern [[Oklahoma]] through central [[Texas]] onto the [[Mexican Plateau]] as far as [[Jalisco]], [[San Luis Potosí]], and [[Hidalgo (state)|Hidalgo]]. It is a casual visitor to [[New Mexico]] and [[East Texas]], and has been recorded once each in [[Michigan]] and [[Florida]].<ref name="GFWO-BOW" /> It inhabits both [[Mesic habitat|mesic]] and [[xeric]] landscapes. It favors the latter, which include mesquite brushlands and [[Riparian forest|riparian]] woodlands. It also frequents urban parks and suburban areas.<ref name=GFWO-BOW/><ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | pages =335–336 }}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== The golden-fronted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=GFWO-BOW/> ===Manĝado=== The golden-fronted woodpecker's diet is adult and larval [[arthropod]]s, some aerial insects, much fruit and nuts, and corn. It has been observed predating other birds' eggs. The species forages mainly in trees, especially on major limbs and typically below {{cvt|6|m|ft|sigfig=1}}. It also forages on open or grassy ground but seldom under brush. It takes its food by gleaning, pecking, probing, and least frequently by aerial flycatching.<ref name=GFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The golden-fronted woodpecker usually remains paired year-round, and is territorial even outside the nesting season. In Texas it breeds between March and July, and often produces two broods per year. Both sexes excavate the nest cavity in the trunk or limb of a tree, both live and dead. It also sometimes uses utility poles, fence posts, and nest boxes. The cavity is usually between {{cvt|2|and|9|m|ft|0}} above the ground. Most clutches are of four or five eggs, and both sexes incubate. The incubation period is 12 to 14 days and fledging occurs about 30 days after hatch.<ref name=GFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-aurifrons |species=Orfrunta pego ''sensu lato''}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has not assessed the golden-fronted woodpecker separately from Velasquez's woodpecker. The golden-fronted woodpecker ''[[sensu lato]]'' is considered to be of Least Concern, with a stable population.<ref name=IUCN/> It is considered common in much of Texas; population data from Mexico is sparse. It "appears to adjust well to human-altered environments, occupying parks and urban areas."<ref name=GFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{cite journal |last1=Selander |first1=R.K. |last2=Giller |first2=D.R. |date=1963 |title=Species limits in the woodpecker genus ''Centurus'' (Aves) |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/34f0d059-44f0-4af2-873d-7e79965f657f |format=PDF |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=124 |pages=213–273 }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *{{Commons category|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *[https://web.archive.org/web/20070311042727/http://ca.geocities.com/woodpeck2006/goldenfronted.html Golden-fronted woodpecker], a bibliographic resource *{{VIREO|golden-fronted+woodpecker}} * [https://www.allaboutbirds.org/guide/Golden-fronted_Woodpecker Cornell Ornithology "All About Birds" Golden-fronted woodpecker] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] kbgm4vquh3jxi4zs5uzmujjnzfeblqp 9488347 9488344 2026-10-04T21:55:32Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9488347 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj <br> en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Orfrunta pego''' ''M. aurifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes aurifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes aurifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orfrunta melanerpo''' aŭ '''Orfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes aurifrons'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Suda Usono]] (ĉefe en [[Teksaso]]), [[Meksiko]] kaj partoj de Centrameriko. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Orfrunta pego estis formale priskribita en 1829 de la germana natursciencisto [[Johann Georg Wagler]] sub la dunoma nomo ''Picus aurifrons''.<ref>{{ cite journal | last=Wagler | first=Johann Georg | author-link=Johann Georg Wagler | year=1829 | title=Beyträge und Bemerkungen zu dem ersten Bande seines Systema Avium | journal=Isis von Oken | volume=22 | at=cols 505–519 [512] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27011820 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinajn vortojn ''aurum'' (genitive ''auri''), kun signifo "oro", kaj ''frons'' (genitive ''frontis''), kun signifo "frunto" aŭ "fronto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=aurifrons | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=aurifrons | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la ŝtato [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]] en sud-centra Meksiko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=162 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477595 }}</ref> La Orfrunta pego estas nun unu el la 23 specioj klasitaj en la genro ''[[Melanerpes]]'', kiun enkondukis la angla ornitologo [[William Swainson]] en 1832.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> Oni agnoskis dek du [[subspecio]]jn, multaj el kiuj estas limigitaj al insuloj.<ref name=ioc/> * ''M. a. aurifrons'' ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) – centra Suda Usono ĝis centra Suda Meksiko * ''M. a. polygrammus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) – [[Oaxaca]] ĝis [[Chiapas]] (sudokcidenta Meksiko) * ''M. a. grateloupensis'' ([[René Lesson|Lesson, RP]], 1839) – suda [[Tamaulipas]] ĝis [[Puebla]] kaj centra [[Veracruz]] (orienta Meksiko) * ''M. a. veraecrucis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – suda [[Veracruz]] (orienta Meksiko) ĝis norda Gvatemalo * ''M. a. dubius'' ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1844) – [[Jukatana Duoninsulo]] (sudorienta Meksiko) ĝis [[Belizo]] kaj nordorienta Gvatemalo * ''M. a. leei'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) – [[Kozumelo]] (ĝuste oriente e Meksiko) * ''M. a. turneffensis'' (Russell, 1963) – Turneffe Atol (ĉe [[Belizo]]) * ''M. a. santacruzi'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) – suda [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis norda Nikaragvo * ''M. a. hughlandi'' Dickerman, 1987 – centra Gvatemalo * ''M. a. pauper'' (Ridgway, 1888) – norda Honduro * ''M. a. insulanus'' ([[James Bond (ornitologo)|Bond, J]], 1936) – [[Insulo Útila|Utila]] ([[Departemento Islas de la Bahía|Islas de la Bahía]], ĉe norda Honduro) * ''M. a. canescens'' ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1889) – insuloj [[Roatán]] kaj Barburat (ĉe Honduro) Ĉiuj subspecioj en la supra listo, krom la nomiga, estis foje konsiderataj kiel aparta specio, la pego de Velasquez (''Melanerpes santacruzi'').<ref name=ioc/><ref>{{Cite journal | last1=Llanes-Quevedo | first1=A. | last2=Mastretta-Yanes | first2=A. | last3=Sánchez-González | first3=L.A. | last4=Castillo-Chora | first4=V.J. | last5=Navarro-Sigüenza | first5=A.G. | date=2022 | title=The tangled evolutionary history of a long-debated Mesoamerican taxon: The Velazquez Woodpecker (''Melanerpes santacruzi'', Aves: Picidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=170 | article-number=107445 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107445}}</ref> [[File:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|Dumfluga masklo, Teksaso]] ==Aspekto== La Orfrunta pego longas 22 ĝis 26 cm kaj pezas 65 ĝis 102 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom la bildo sur la kapo. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon kaj oranĝ-oran ĝis flavan nukon, kun interspaco inter ili; inoj havas grizecan kronon kaj pli pale flavan nukon. Ĉe plenkreskuloj de ambaŭ seksoj, la cetera parto de la kapo havas diversajn nuancojn de grizo. Iliaj supraj partoj estas plejparte nigre-blanke striecaj, kun blankaj supravostaj kovrilplumoj, kiuj havas kelkajn nigrajn makuletojn. Iliaj flugilplumoj estas nigraj, kun varia kvanto da blanko sur la unuarangaj flugilplumoj. Ilia vosto estas plejparte nigra, kun varia kvanto da blanko sur la tri plej eksteraj paroj da plumoj. Iliaj subaj partoj estas fumgrize ĝis malbril-grizaj, kun malfortaj nigretaj strioj ĉe la flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj, kaj flava makulo sur la ventro. Iliaj irisoj estas malhelruĝaj ĝis ruĝec-brunaj, ilia beko estas nigra ĝis grizec-nigra, kaj iliaj kruroj kaj piedoj estas grizec-verdaj ĝis verdec-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj; ili havas malmulte aŭ tute neniom da oranĝa koloro ĉe la nuko, malhelan striecon sur la supraj partoj, kaj fajnajn malhelajn strietojn sur la subaj partoj. Maskloj havas malgrandan ruĝan makulon sur la krono, dum femaloj havas tie nur kelkajn ruĝajn plumojn.<ref name=GFWO-BOW>{{cite taxon|BOW|author=Husak, M. S. |name-list-style=and |author2=T. C. Maxwell |year=2020|title= Golden-fronted Woodpecker (''Melanerpes aurifrons'')|version=1.0|editor=A. F. Poole |editor2= F. B. Gill |doi=10.2173/bow.gofwoo.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/gofwoo/1.0/introduction |access-date= 20a de Januaro, 2023}}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Orfrunta pego troviĝas de sudokcidenta [[Oklahomo]] tra centra [[Teksaso]] ĝis la [[Meksika Altebenaĵo]], atingante la ŝtatojn [[Jalisco]], [[San Luis Potosí]] kaj [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]]. Ĝi estas okaza vizitanto en [[Nov-Meksiko]] kaj orienta [[Teksaso]], kaj oni registris ĝin po unufoje en [[Miĉigano]] kaj [[Florido]].<ref name="GFWO-BOW" /> Ĝi loĝas en pejzaĝoj kaj mezaj (modere humidaj) kaj kseraj (sekaj). Ĝi preferas la lastajn, inter kiuj estas meskitaj arbustaroj kaj riverbordaj arbaroj. Ĝi ankaŭ vizitadas urbajn parkojn kaj antaŭurbajn areojn.<ref name=GFWO-BOW/><ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | pages =335–336 }}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== The golden-fronted woodpecker is a year-round resident throughout its range.<ref name=GFWO-BOW/> ===Manĝado=== The golden-fronted woodpecker's diet is adult and larval [[arthropod]]s, some aerial insects, much fruit and nuts, and corn. It has been observed predating other birds' eggs. The species forages mainly in trees, especially on major limbs and typically below {{cvt|6|m|ft|sigfig=1}}. It also forages on open or grassy ground but seldom under brush. It takes its food by gleaning, pecking, probing, and least frequently by aerial flycatching.<ref name=GFWO-BOW/> ===Reproduktado=== The golden-fronted woodpecker usually remains paired year-round, and is territorial even outside the nesting season. In Texas it breeds between March and July, and often produces two broods per year. Both sexes excavate the nest cavity in the trunk or limb of a tree, both live and dead. It also sometimes uses utility poles, fence posts, and nest boxes. The cavity is usually between {{cvt|2|and|9|m|ft|0}} above the ground. Most clutches are of four or five eggs, and both sexes incubate. The incubation period is 12 to 14 days and fledging occurs about 30 days after hatch.<ref name=GFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-aurifrons |species=Orfrunta pego ''sensu lato''}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has not assessed the golden-fronted woodpecker separately from Velasquez's woodpecker. The golden-fronted woodpecker ''[[sensu lato]]'' is considered to be of Least Concern, with a stable population.<ref name=IUCN/> It is considered common in much of Texas; population data from Mexico is sparse. It "appears to adjust well to human-altered environments, occupying parks and urban areas."<ref name=GFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{cite journal |last1=Selander |first1=R.K. |last2=Giller |first2=D.R. |date=1963 |title=Species limits in the woodpecker genus ''Centurus'' (Aves) |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/34f0d059-44f0-4af2-873d-7e79965f657f |format=PDF |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=124 |pages=213–273 }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *{{Commons category|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *[https://web.archive.org/web/20070311042727/http://ca.geocities.com/woodpeck2006/goldenfronted.html Golden-fronted woodpecker], a bibliographic resource *{{VIREO|golden-fronted+woodpecker}} * [https://www.allaboutbirds.org/guide/Golden-fronted_Woodpecker Cornell Ornithology "All About Birds" Golden-fronted woodpecker] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] p5yltof4ov2wa80g0jdyypn0nderzvm 9488348 9488347 2026-10-04T22:01:36Z Kani 670 9488348 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj <br> en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Orfrunta pego''' ''M. aurifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes aurifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes aurifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orfrunta melanerpo''' aŭ '''Orfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes aurifrons'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Suda Usono]] (ĉefe en [[Teksaso]]), [[Meksiko]] kaj partoj de Centrameriko. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Orfrunta pego estis formale priskribita en 1829 de la germana natursciencisto [[Johann Georg Wagler]] sub la dunoma nomo ''Picus aurifrons''.<ref>{{ cite journal | last=Wagler | first=Johann Georg | author-link=Johann Georg Wagler | year=1829 | title=Beyträge und Bemerkungen zu dem ersten Bande seines Systema Avium | journal=Isis von Oken | volume=22 | at=cols 505–519 [512] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27011820 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinajn vortojn ''aurum'' (genitive ''auri''), kun signifo "oro", kaj ''frons'' (genitive ''frontis''), kun signifo "frunto" aŭ "fronto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=aurifrons | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=aurifrons | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la ŝtato [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]] en sud-centra Meksiko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=162 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477595 }}</ref> La Orfrunta pego estas nun unu el la 23 specioj klasitaj en la genro ''[[Melanerpes]]'', kiun enkondukis la angla ornitologo [[William Swainson]] en 1832.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> Oni agnoskis dek du [[subspecio]]jn, multaj el kiuj estas limigitaj al insuloj.<ref name=ioc/> * ''M. a. aurifrons'' ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) – centra Suda Usono ĝis centra Suda Meksiko * ''M. a. polygrammus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) – [[Oaxaca]] ĝis [[Chiapas]] (sudokcidenta Meksiko) * ''M. a. grateloupensis'' ([[René Lesson|Lesson, RP]], 1839) – suda [[Tamaulipas]] ĝis [[Puebla]] kaj centra [[Veracruz]] (orienta Meksiko) * ''M. a. veraecrucis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – suda [[Veracruz]] (orienta Meksiko) ĝis norda Gvatemalo * ''M. a. dubius'' ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1844) – [[Jukatana Duoninsulo]] (sudorienta Meksiko) ĝis [[Belizo]] kaj nordorienta Gvatemalo * ''M. a. leei'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) – [[Kozumelo]] (ĝuste oriente e Meksiko) * ''M. a. turneffensis'' (Russell, 1963) – Turneffe Atol (ĉe [[Belizo]]) * ''M. a. santacruzi'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) – suda [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis norda Nikaragvo * ''M. a. hughlandi'' Dickerman, 1987 – centra Gvatemalo * ''M. a. pauper'' (Ridgway, 1888) – norda Honduro * ''M. a. insulanus'' ([[James Bond (ornitologo)|Bond, J]], 1936) – [[Insulo Útila|Utila]] ([[Departemento Islas de la Bahía|Islas de la Bahía]], ĉe norda Honduro) * ''M. a. canescens'' ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1889) – insuloj [[Roatán]] kaj Barburat (ĉe Honduro) Ĉiuj subspecioj en la supra listo, krom la nomiga, estis foje konsiderataj kiel aparta specio, la pego de Velasquez (''Melanerpes santacruzi'').<ref name=ioc/><ref>{{Cite journal | last1=Llanes-Quevedo | first1=A. | last2=Mastretta-Yanes | first2=A. | last3=Sánchez-González | first3=L.A. | last4=Castillo-Chora | first4=V.J. | last5=Navarro-Sigüenza | first5=A.G. | date=2022 | title=The tangled evolutionary history of a long-debated Mesoamerican taxon: The Velazquez Woodpecker (''Melanerpes santacruzi'', Aves: Picidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=170 | article-number=107445 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107445}}</ref> [[File:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|Dumfluga masklo, Teksaso]] ==Aspekto== La Orfrunta pego longas 22 ĝis 26 cm kaj pezas 65 ĝis 102 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom la bildo sur la kapo. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon kaj oranĝ-oran ĝis flavan nukon, kun interspaco inter ili; inoj havas grizecan kronon kaj pli pale flavan nukon. Ĉe plenkreskuloj de ambaŭ seksoj, la cetera parto de la kapo havas diversajn nuancojn de grizo. Iliaj supraj partoj estas plejparte nigre-blanke striecaj, kun blankaj supravostaj kovrilplumoj, kiuj havas kelkajn nigrajn makuletojn. Iliaj flugilplumoj estas nigraj, kun varia kvanto da blanko sur la unuarangaj flugilplumoj. Ilia vosto estas plejparte nigra, kun varia kvanto da blanko sur la tri plej eksteraj paroj da plumoj. Iliaj subaj partoj estas fumgrize ĝis malbril-grizaj, kun malfortaj nigretaj strioj ĉe la flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj, kaj flava makulo sur la ventro. Iliaj irisoj estas malhelruĝaj ĝis ruĝec-brunaj, ilia beko estas nigra ĝis grizec-nigra, kaj iliaj kruroj kaj piedoj estas grizec-verdaj ĝis verdec-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj; ili havas malmulte aŭ tute neniom da oranĝa koloro ĉe la nuko, malhelan striecon sur la supraj partoj, kaj fajnajn malhelajn strietojn sur la subaj partoj. Maskloj havas malgrandan ruĝan makulon sur la krono, dum femaloj havas tie nur kelkajn ruĝajn plumojn.<ref name=GFWO-BOW> Husak, M. S. and T. C. Maxwell (2020). A. F. Poole kaj F. B. Gill (eld.). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gofwoo/1.0/introduction "Golden-fronted Woodpecker (Melanerpes aurifrons)".] Birds of the World Online. 1.0. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.gofwoo.01. Alirita la 20an de Januaro, 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Orfrunta pego troviĝas de sudokcidenta [[Oklahomo]] tra centra [[Teksaso]] ĝis la [[Meksika Altebenaĵo]], atingante la ŝtatojn [[Jalisco]], [[San Luis Potosí]] kaj [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]]. Ĝi estas okaza vizitanto en [[Nov-Meksiko]] kaj orienta [[Teksaso]], kaj oni registris ĝin po unufoje en [[Miĉigano]] kaj [[Florido]].<ref name="GFWO-BOW" /> Ĝi loĝas en pejzaĝoj kaj mezaj (modere humidaj) kaj kseraj (sekaj). Ĝi preferas la lastajn, inter kiuj estas meskitaj arbustaroj kaj riverbordaj arbaroj. Ĝi ankaŭ vizitadas urbajn parkojn kaj antaŭurbajn areojn.<ref name=GFWO-BOW/><ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | pages =335–336 }}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Orfrunta pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=GFWO-BOW/> ===Manĝado=== La dieto de la Orfrunta pego konsistas el plenkreskaj kaj larvaj [[artikuloj]], kelkaj aeraj insektoj, multe da fruktoj kaj nuksoj, kaj maizo. Oni observis ĝin manĝi ankaŭ la ovojn de aliaj birdoj. La specio manĝas ĉefe en arboj, precipe sur gravaj branĉoj kaj tipe sub 6 m. Ĝi ankaŭ manĝas sur malferma aŭ herba tero sed malofte sub arbustejoj. Ĝi prenas sian manĝaĵon per kolektado, bekado, sondado, kaj malplej ofte per aera muŝkaptado.<ref name=GFWO-BOW/> ===Reproduktado=== La Orfrunta pego kutime restas kun sia partnero tutjare kaj defendas sian teritorion eĉ ekster la nestsezono. En Teksaso ĝi reproduktiĝas inter marto kaj julio kaj ofte produktas du idarojn jare. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavaĵon en la trunko aŭ branĉo de arbo, ĉu viva ĉu mortinta. Ĝi foje uzas ankaŭ fostojn de servaj linioj, barilfostojn kaj nestokestojn. La kavaĵo kutime situas inter 2 kaj 9 metrojn super la grundo. La plej multaj ovaroj konsistas el kvar aŭ kvin ovoj, kaj ambaŭ seksoj kovas ilin. La kovado daŭras 12 ĝis 14 tagojn, kaj la idoj elnestiĝas proksimume 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=GFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-aurifrons |species=Orfrunta pego ''sensu lato''}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has not assessed the golden-fronted woodpecker separately from Velasquez's woodpecker. The golden-fronted woodpecker ''[[sensu lato]]'' is considered to be of Least Concern, with a stable population.<ref name=IUCN/> It is considered common in much of Texas; population data from Mexico is sparse. It "appears to adjust well to human-altered environments, occupying parks and urban areas."<ref name=GFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{cite journal |last1=Selander |first1=R.K. |last2=Giller |first2=D.R. |date=1963 |title=Species limits in the woodpecker genus ''Centurus'' (Aves) |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/34f0d059-44f0-4af2-873d-7e79965f657f |format=PDF |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=124 |pages=213–273 }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *{{Commons category|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *[https://web.archive.org/web/20070311042727/http://ca.geocities.com/woodpeck2006/goldenfronted.html Golden-fronted woodpecker], a bibliographic resource *{{VIREO|golden-fronted+woodpecker}} * [https://www.allaboutbirds.org/guide/Golden-fronted_Woodpecker Cornell Ornithology "All About Birds" Golden-fronted woodpecker] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] hvex21ltrz2xk38ghnrzh058n7w50f8 9488353 9488348 2026-10-04T22:48:02Z Kani 670 /* Statuso */ 9488353 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Melanerpes aurifrons2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo el la norda grupo de subspecioj <br> en Roma, [[Teksaso]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Golden-fronted (Velasquez's) woodpecker (Melanerpes aurifrons) male Copan.jpg |priskribo de dosiero2 = Pego de Velasquez el Honduro | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Melanerpes]]'' |specio = '''Orfrunta pego''' ''M. aurifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Melanerpes aurifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Melanerpes aurifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orfrunta melanerpo''' aŭ '''Orfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Melanerpes aurifrons'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj unu el la 23 specioj de la genro ''[[Melanerpes]]''. Ĝi troviĝas en [[Suda Usono]] (ĉefe en [[Teksaso]]), [[Meksiko]] kaj partoj de Centrameriko. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Orfrunta pego estis formale priskribita en 1829 de la germana natursciencisto [[Johann Georg Wagler]] sub la dunoma nomo ''Picus aurifrons''.<ref>{{ cite journal | last=Wagler | first=Johann Georg | author-link=Johann Georg Wagler | year=1829 | title=Beyträge und Bemerkungen zu dem ersten Bande seines Systema Avium | journal=Isis von Oken | volume=22 | at=cols 505–519 [512] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27011820 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la latinajn vortojn ''aurum'' (genitive ''auri''), kun signifo "oro", kaj ''frons'' (genitive ''frontis''), kun signifo "frunto" aŭ "fronto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=aurifrons | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=aurifrons | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la ŝtato [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]] en sud-centra Meksiko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=162 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477595 }}</ref> La Orfrunta pego estas nun unu el la 23 specioj klasitaj en la genro ''[[Melanerpes]]'', kiun enkondukis la angla ornitologo [[William Swainson]] en 1832.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=11a de Marto 2025 }}</ref> Oni agnoskis dek du [[subspecio]]jn, multaj el kiuj estas limigitaj al insuloj.<ref name=ioc/> * ''M. a. aurifrons'' ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829) – centra Suda Usono ĝis centra Suda Meksiko * ''M. a. polygrammus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1862) – [[Oaxaca]] ĝis [[Chiapas]] (sudokcidenta Meksiko) * ''M. a. grateloupensis'' ([[René Lesson|Lesson, RP]], 1839) – suda [[Tamaulipas]] ĝis [[Puebla]] kaj centra [[Veracruz]] (orienta Meksiko) * ''M. a. veraecrucis'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – suda [[Veracruz]] (orienta Meksiko) ĝis norda Gvatemalo * ''M. a. dubius'' ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1844) – [[Jukatana Duoninsulo]] (sudorienta Meksiko) ĝis [[Belizo]] kaj nordorienta Gvatemalo * ''M. a. leei'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1885) – [[Kozumelo]] (ĝuste oriente e Meksiko) * ''M. a. turneffensis'' (Russell, 1963) – Turneffe Atol (ĉe [[Belizo]]) * ''M. a. santacruzi'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) – suda [[Chiapas]] (suda Meksiko) ĝis norda Nikaragvo * ''M. a. hughlandi'' Dickerman, 1987 – centra Gvatemalo * ''M. a. pauper'' (Ridgway, 1888) – norda Honduro * ''M. a. insulanus'' ([[James Bond (ornitologo)|Bond, J]], 1936) – [[Insulo Útila|Utila]] ([[Departemento Islas de la Bahía|Islas de la Bahía]], ĉe norda Honduro) * ''M. a. canescens'' ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1889) – insuloj [[Roatán]] kaj Barburat (ĉe Honduro) Ĉiuj subspecioj en la supra listo, krom la nomiga, estis foje konsiderataj kiel aparta specio, la pego de Velasquez (''Melanerpes santacruzi'').<ref name=ioc/><ref>{{Cite journal | last1=Llanes-Quevedo | first1=A. | last2=Mastretta-Yanes | first2=A. | last3=Sánchez-González | first3=L.A. | last4=Castillo-Chora | first4=V.J. | last5=Navarro-Sigüenza | first5=A.G. | date=2022 | title=The tangled evolutionary history of a long-debated Mesoamerican taxon: The Velazquez Woodpecker (''Melanerpes santacruzi'', Aves: Picidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=170 | article-number=107445 | doi=10.1016/j.ympev.2022.107445}}</ref> [[File:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|Dumfluga masklo, Teksaso]] ==Aspekto== La Orfrunta pego longas 22 ĝis 26 cm kaj pezas 65 ĝis 102 g. Maskloj kaj inoj havas la saman plumaron, krom la bildo sur la kapo. Plenkreskaj maskloj havas ruĝan kronon kaj oranĝ-oran ĝis flavan nukon, kun interspaco inter ili; inoj havas grizecan kronon kaj pli pale flavan nukon. Ĉe plenkreskuloj de ambaŭ seksoj, la cetera parto de la kapo havas diversajn nuancojn de grizo. Iliaj supraj partoj estas plejparte nigre-blanke striecaj, kun blankaj supravostaj kovrilplumoj, kiuj havas kelkajn nigrajn makuletojn. Iliaj flugilplumoj estas nigraj, kun varia kvanto da blanko sur la unuarangaj flugilplumoj. Ilia vosto estas plejparte nigra, kun varia kvanto da blanko sur la tri plej eksteraj paroj da plumoj. Iliaj subaj partoj estas fumgrize ĝis malbril-grizaj, kun malfortaj nigretaj strioj ĉe la flankoj kaj subvostaj kovrilplumoj, kaj flava makulo sur la ventro. Iliaj irisoj estas malhelruĝaj ĝis ruĝec-brunaj, ilia beko estas nigra ĝis grizec-nigra, kaj iliaj kruroj kaj piedoj estas grizec-verdaj ĝis verdec-grizaj. Junuloj estas ĝenerale malpli brilaj ol plenkreskuloj; ili havas malmulte aŭ tute neniom da oranĝa koloro ĉe la nuko, malhelan striecon sur la supraj partoj, kaj fajnajn malhelajn strietojn sur la subaj partoj. Maskloj havas malgrandan ruĝan makulon sur la krono, dum femaloj havas tie nur kelkajn ruĝajn plumojn.<ref name=GFWO-BOW> Husak, M. S. and T. C. Maxwell (2020). A. F. Poole kaj F. B. Gill (eld.). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gofwoo/1.0/introduction "Golden-fronted Woodpecker (Melanerpes aurifrons)".] Birds of the World Online. 1.0. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.gofwoo.01. Alirita la 20an de Januaro, 2023</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Orfrunta pego troviĝas de sudokcidenta [[Oklahomo]] tra centra [[Teksaso]] ĝis la [[Meksika Altebenaĵo]], atingante la ŝtatojn [[Jalisco]], [[San Luis Potosí]] kaj [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]]. Ĝi estas okaza vizitanto en [[Nov-Meksiko]] kaj orienta [[Teksaso]], kaj oni registris ĝin po unufoje en [[Miĉigano]] kaj [[Florido]].<ref name="GFWO-BOW" /> Ĝi loĝas en pejzaĝoj kaj mezaj (modere humidaj) kaj kseraj (sekaj). Ĝi preferas la lastajn, inter kiuj estas meskitaj arbustaroj kaj riverbordaj arbaroj. Ĝi ankaŭ vizitadas urbajn parkojn kaj antaŭurbajn areojn.<ref name=GFWO-BOW/><ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologists' Union |edition =7th | date =1998 | location =Washington, D.C. | pages =335–336 }}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Orfrunta pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=GFWO-BOW/> ===Manĝado=== La dieto de la Orfrunta pego konsistas el plenkreskaj kaj larvaj [[artikuloj]], kelkaj aeraj insektoj, multe da fruktoj kaj nuksoj, kaj maizo. Oni observis ĝin manĝi ankaŭ la ovojn de aliaj birdoj. La specio manĝas ĉefe en arboj, precipe sur gravaj branĉoj kaj tipe sub 6 m. Ĝi ankaŭ manĝas sur malferma aŭ herba tero sed malofte sub arbustejoj. Ĝi prenas sian manĝaĵon per kolektado, bekado, sondado, kaj malplej ofte per aera muŝkaptado.<ref name=GFWO-BOW/> ===Reproduktado=== La Orfrunta pego kutime restas kun sia partnero tutjare kaj defendas sian teritorion eĉ ekster la nestsezono. En Teksaso ĝi reproduktiĝas inter marto kaj julio kaj ofte produktas du idarojn jare. Ambaŭ seksoj elfosas la nestokavaĵon en la trunko aŭ branĉo de arbo, ĉu viva ĉu mortinta. Ĝi foje uzas ankaŭ fostojn de servaj linioj, barilfostojn kaj nestokestojn. La kavaĵo kutime situas inter 2 kaj 9 metrojn super la grundo. La plej multaj ovaroj konsistas el kvar aŭ kvin ovoj, kaj ambaŭ seksoj kovas ilin. La kovado daŭras 12 ĝis 14 tagojn, kaj la idoj elnestiĝas proksimume 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=GFWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Melanerpes-aurifrons |species=Orfrunta pego ''sensu lato''}} ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial ne taksis la Orfruntan pegon aparte de la Pego de Velasquez. La Orfrunta pego ''[[sensu lato]]'' estas konsiderata specio "[[Malplej Zorgiga]]n", kun stabila populacio.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2025 |title=''Melanerpes aurifrons'' |volume=2025 |article-number=e.T22680862A152409574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22680862A152409574.en |access-date=10a de Decembro 2025}}</ref> Ĝi estas konsiderata ofta en granda parto de Teksaso; populaciaj datumoj el Meksiko estas malabundaj. Ĝi "ŝajnas bone adaptiĝi al hom-modifitaj medioj, okupante parkojn kaj urbajn areojn."<ref name=GFWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Donald kaj Lilian Stokes: ''Stokes Field Guide to Birds: Western Region''. Little, Brown and Company, Boston 1996, ISBN 0-316-81810-0. * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} *{{cite journal |last1=Selander |first1=R.K. |last2=Giller |first2=D.R. |date=1963 |title=Species limits in the woodpecker genus ''Centurus'' (Aves) |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/34f0d059-44f0-4af2-873d-7e79965f657f |format=PDF |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=124 |pages=213–273 }} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *{{Commons category|Melanerpes aurifrons|''Melanerpes aurifrons''}} *[https://web.archive.org/web/20070311042727/http://ca.geocities.com/woodpeck2006/goldenfronted.html Golden-fronted woodpecker], a bibliographic resource *{{VIREO|golden-fronted+woodpecker}} * [https://www.allaboutbirds.org/guide/Golden-fronted_Woodpecker Cornell Ornithology "All About Birds" Golden-fronted woodpecker] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] rjchn9mrbi6037mpxx0lpdaxn9n7owr 0 954491 9488335 2026-10-04T21:15:33Z Kani 670 Alidirektigis al [[Orfrunta pego]] 9488335 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Orfrunta pego]] kyhs7y9o611ot7ydkc7ijipjou19wvy 0 954492 9488336 2026-10-04T21:16:21Z Kani 670 Alidirektigis al [[Orfrunta pego]] 9488336 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Orfrunta pego]] kyhs7y9o611ot7ydkc7ijipjou19wvy 0 954493 9488356 2026-10-04T23:05:51Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto insulo}} '''Roatán''' (hispana prononco: [ro.aˈtan]) estas [[insulo]] en [[Karibio]], proksimume 65 kilometrojn for de la norda marbordo de [[Honduro]]. Ĝi estas la plej granda el la [[Departemento Islas de la Bahía|Golfaj Insuloj]] de Honduro kaj situas inter la insuloj [[Insulo Útila|Utila]] kaj Guanaja. Ĝi longas proksimume 59 kilometrojn kaj larĝas malpli ol 8 kilometrojn ĉe sia plej larĝa punkto. La insulo konsistas el du mu..." 9488356 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto insulo}} '''Roatán''' (hispana prononco: [ro.aˈtan]) estas [[insulo]] en [[Karibio]], proksimume 65 kilometrojn for de la norda marbordo de [[Honduro]]. Ĝi estas la plej granda el la [[Departemento Islas de la Bahía|Golfaj Insuloj]] de Honduro kaj situas inter la insuloj [[Insulo Útila|Utila]] kaj Guanaja. Ĝi longas proksimume 59 kilometrojn kaj larĝas malpli ol 8 kilometrojn ĉe sia plej larĝa punkto. La insulo konsistas el du municipoj: José Santos Guardiola oriente kaj [[Roatán (urbo)|Roatán]] mem okcidente (ĉi-lasta inkluzivas Cayos Cochinos, paron da malgrandaj insuloj duonvoje al la kontinento). Ankaŭ la speciala ekonomia zono Próspera troviĝas ĉe la okcidenta flanko. Roatán estas koralinsulo. Situanta sur elmontrita antikva [[koralrifo]], ĝi leviĝas ĝis ĉirkaŭ 270 m super la marnivelo. La plej orienta kvarono de la insulo estas apartigita per 15-metrojn larĝa kanalo tra la mangrovarbaro. Tiu parto nomiĝas Helene, aŭ Santa Elena en la hispana. Satelitinsuloj ĉe la orienta fino estas Morat, Barbareta kaj Pigeon Cay. Estas golfo ĉe la okcidenta flanko de la insulo. En la aktualo, la insulo Roatán estas loĝata nur je 10 % de sia areo; la cetera 90 % estas [[ĝangalo]]. Estas kanaloj inter la manglejoj, kiuj kunigas la setlejojn. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj de Karibio]] [[Kategorio:Gravaj birdejoj]] [[Kategorio:Geografio de Honduro]] ipp7cxtku8095uvx0x2twbqg716z9pu 9488357 9488356 2026-10-04T23:07:19Z Kani 670 9488357 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto insulo |sen banderolo=jes |bildo=Westbay2106.jpg}} '''Roatán''' (hispana prononco: [ro.aˈtan]) estas [[insulo]] en [[Karibio]], proksimume 65 kilometrojn for de la norda marbordo de [[Honduro]]. Ĝi estas la plej granda el la [[Departemento Islas de la Bahía|Golfaj Insuloj]] de Honduro kaj situas inter la insuloj [[Insulo Útila|Utila]] kaj Guanaja. Ĝi longas proksimume 59 kilometrojn kaj larĝas malpli ol 8 kilometrojn ĉe sia plej larĝa punkto. La insulo konsistas el du municipoj: José Santos Guardiola oriente kaj [[Roatán (urbo)|Roatán]] mem okcidente (ĉi-lasta inkluzivas Cayos Cochinos, paron da malgrandaj insuloj duonvoje al la kontinento). Ankaŭ la speciala ekonomia zono Próspera troviĝas ĉe la okcidenta flanko. Roatán estas koralinsulo. Situanta sur elmontrita antikva [[koralrifo]], ĝi leviĝas ĝis ĉirkaŭ 270 m super la marnivelo. La plej orienta kvarono de la insulo estas apartigita per 15-metrojn larĝa kanalo tra la mangrovarbaro. Tiu parto nomiĝas Helene, aŭ Santa Elena en la hispana. Satelitinsuloj ĉe la orienta fino estas Morat, Barbareta kaj Pigeon Cay. Estas golfo ĉe la okcidenta flanko de la insulo. En la aktualo, la insulo Roatán estas loĝata nur je 10 % de sia areo; la cetera 90 % estas [[ĝangalo]]. Estas kanaloj inter la manglejoj, kiuj kunigas la setlejojn. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Karibio]] [[Kategorio:Gravaj birdejoj]] [[Kategorio:Geografio de Honduro]] ofw8y71ie57w3ixw3sad92zvg1igxj8 9488358 9488357 2026-10-04T23:08:30Z Kani 670 9488358 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto insulo |sen banderolo=jes |dosiero=Westbay2106.jpg}} '''Roatán''' (hispana prononco: [ro.aˈtan]) estas [[insulo]] en [[Karibio]], proksimume 65 kilometrojn for de la norda marbordo de [[Honduro]]. Ĝi estas la plej granda el la [[Departemento Islas de la Bahía|Golfaj Insuloj]] de Honduro kaj situas inter la insuloj [[Insulo Útila|Utila]] kaj Guanaja. Ĝi longas proksimume 59 kilometrojn kaj larĝas malpli ol 8 kilometrojn ĉe sia plej larĝa punkto. La insulo konsistas el du municipoj: José Santos Guardiola oriente kaj [[Roatán (urbo)|Roatán]] mem okcidente (ĉi-lasta inkluzivas Cayos Cochinos, paron da malgrandaj insuloj duonvoje al la kontinento). Ankaŭ la speciala ekonomia zono Próspera troviĝas ĉe la okcidenta flanko. Roatán estas koralinsulo. Situanta sur elmontrita antikva [[koralrifo]], ĝi leviĝas ĝis ĉirkaŭ 270 m super la marnivelo. La plej orienta kvarono de la insulo estas apartigita per 15-metrojn larĝa kanalo tra la mangrovarbaro. Tiu parto nomiĝas Helene, aŭ Santa Elena en la hispana. Satelitinsuloj ĉe la orienta fino estas Morat, Barbareta kaj Pigeon Cay. Estas golfo ĉe la okcidenta flanko de la insulo. En la aktualo, la insulo Roatán estas loĝata nur je 10 % de sia areo; la cetera 90 % estas [[ĝangalo]]. Estas kanaloj inter la manglejoj, kiuj kunigas la setlejojn. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Karibio]] [[Kategorio:Gravaj birdejoj]] [[Kategorio:Geografio de Honduro]] o66on7eripjztbkkn8wsi2ah0hkbh90 9488359 9488358 2026-10-04T23:08:51Z Kani 670 9488359 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |sen banderolo=jes |dosiero=Westbay2106.jpg}} '''Roatán''' (hispana prononco: [ro.aˈtan]) estas [[insulo]] en [[Karibio]], proksimume 65 kilometrojn for de la norda marbordo de [[Honduro]]. Ĝi estas la plej granda el la [[Departemento Islas de la Bahía|Golfaj Insuloj]] de Honduro kaj situas inter la insuloj [[Insulo Útila|Utila]] kaj Guanaja. Ĝi longas proksimume 59 kilometrojn kaj larĝas malpli ol 8 kilometrojn ĉe sia plej larĝa punkto. La insulo konsistas el du municipoj: José Santos Guardiola oriente kaj [[Roatán (urbo)|Roatán]] mem okcidente (ĉi-lasta inkluzivas Cayos Cochinos, paron da malgrandaj insuloj duonvoje al la kontinento). Ankaŭ la speciala ekonomia zono Próspera troviĝas ĉe la okcidenta flanko. Roatán estas koralinsulo. Situanta sur elmontrita antikva [[koralrifo]], ĝi leviĝas ĝis ĉirkaŭ 270 m super la marnivelo. La plej orienta kvarono de la insulo estas apartigita per 15-metrojn larĝa kanalo tra la mangrovarbaro. Tiu parto nomiĝas Helene, aŭ Santa Elena en la hispana. Satelitinsuloj ĉe la orienta fino estas Morat, Barbareta kaj Pigeon Cay. Estas golfo ĉe la okcidenta flanko de la insulo. En la aktualo, la insulo Roatán estas loĝata nur je 10 % de sia areo; la cetera 90 % estas [[ĝangalo]]. Estas kanaloj inter la manglejoj, kiuj kunigas la setlejojn. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Karibio]] [[Kategorio:Gravaj birdejoj]] [[Kategorio:Geografio de Honduro]] 2ht475ozyy7kqck97rjt4eb7f7wuvyo 9488362 9488359 2026-10-04T23:22:43Z Kani 670 9488362 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |sen banderolo=jes |dosiero=Westbay2106.jpg}} '''Roatán''' (hispana prononco: [ro.aˈtan]) estas [[insulo]] en [[Karibio]], proksimume 65 kilometrojn for de la norda marbordo de [[Honduro]]. Ĝi estas la plej granda el la [[Departemento Islas de la Bahía|Golfaj Insuloj]] de Honduro kaj situas inter la insuloj [[Insulo Útila|Utila]] kaj Guanaja. Ĝi longas proksimume 59 kilometrojn kaj larĝas malpli ol 8 kilometrojn ĉe sia plej larĝa punkto. La insulo konsistas el du municipoj: José Santos Guardiola oriente kaj [[Roatán (urbo)|Roatán]] mem okcidente (ĉi-lasta inkluzivas Cayos Cochinos, paron da malgrandaj insuloj duonvoje al la kontinento). Ankaŭ la speciala ekonomia zono Próspera troviĝas ĉe la okcidenta flanko. Roatán estas koralinsulo. Situanta sur elstara antikva [[koralrifo]], ĝi leviĝas ĝis ĉirkaŭ 270 m super la marnivelo. La plej orienta kvarono de la insulo estas apartigita per 15-metrojn larĝa kanalo tra la mangrovarbaro. Tiu parto nomiĝas Helene, aŭ Santa Elena en la hispana. Satelitinsuloj ĉe la orienta fino estas Morat, Barbareta kaj Pigeon Cay. Estas golfo ĉe la okcidenta flanko de la insulo. En la aktualo, la insulo Roatán estas loĝata nur je 10 % de sia areo; la cetera 90 % estas [[ĝangalo]]. Estas kanaloj inter la manglejoj, kiuj kunigas la setlejojn. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Karibio]] [[Kategorio:Gravaj birdejoj]] [[Kategorio:Geografio de Honduro]] f802bbu5t98x1sonw4mpwj7my44to0h 9488476 9488362 2026-10-05T10:42:28Z ThomasPusch 1869 9488476 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |sen banderolo = jes |dosiero = Westbay2106.jpg |regiono-ISO = HD }} '''Roatán''' (hispana prononco: [ro.aˈtan]) estas [[insulo]] en [[Karibio]], proksimume 65 kilometrojn for de la norda marbordo de [[Honduro]]. Ĝi estas la plej granda el la [[Departemento Islas de la Bahía|Golfaj Insuloj]] de Honduro kaj situas inter la insuloj [[Insulo Útila|Utila]] kaj Guanaja. Ĝi longas proksimume 59 kilometrojn kaj larĝas malpli ol 8 kilometrojn ĉe sia plej larĝa punkto. La insulo konsistas el du municipoj: José Santos Guardiola oriente kaj [[Roatán (urbo)|Roatán]] mem okcidente (ĉi-lasta inkluzivas Cayos Cochinos, paron da malgrandaj insuloj duonvoje al la kontinento). Ankaŭ la speciala ekonomia zono Próspera troviĝas ĉe la okcidenta flanko. Roatán estas koralinsulo. Situanta sur elstara antikva [[koralrifo]], ĝi leviĝas ĝis ĉirkaŭ 270 m super la marnivelo. La plej orienta kvarono de la insulo estas apartigita per 15-metrojn larĝa kanalo tra la mangrovarbaro. Tiu parto nomiĝas Helene, aŭ Santa Elena en la hispana. Satelitinsuloj ĉe la orienta fino estas Morat, Barbareta kaj Pigeon Cay. Estas golfo ĉe la okcidenta flanko de la insulo. En la aktualo, la insulo Roatán estas loĝata nur je 10 % de sia areo; la cetera 90 % estas [[ĝangalo]]. Estas kanaloj inter la manglejoj, kiuj kunigas la setlejojn. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Karibio]] [[Kategorio:Gravaj birdejoj]] [[Kategorio:Geografio de Honduro]] o6ql82dz6ue5s3etn8rv06vn6sgkv8r 9488478 9488476 2026-10-05T10:43:26Z ThomasPusch 1869 9488478 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |sen banderolo = jes |dosiero = Westbay2106.jpg |regiono-ISO = HN }} '''Roatán''' (hispana prononco: [ro.aˈtan]) estas [[insulo]] en [[Karibio]], proksimume 65 kilometrojn for de la norda marbordo de [[Honduro]]. Ĝi estas la plej granda el la [[Departemento Islas de la Bahía|Golfaj Insuloj]] de Honduro kaj situas inter la insuloj [[Insulo Útila|Utila]] kaj Guanaja. Ĝi longas proksimume 59 kilometrojn kaj larĝas malpli ol 8 kilometrojn ĉe sia plej larĝa punkto. La insulo konsistas el du municipoj: José Santos Guardiola oriente kaj [[Roatán (urbo)|Roatán]] mem okcidente (ĉi-lasta inkluzivas Cayos Cochinos, paron da malgrandaj insuloj duonvoje al la kontinento). Ankaŭ la speciala ekonomia zono Próspera troviĝas ĉe la okcidenta flanko. Roatán estas koralinsulo. Situanta sur elstara antikva [[koralrifo]], ĝi leviĝas ĝis ĉirkaŭ 270 m super la marnivelo. La plej orienta kvarono de la insulo estas apartigita per 15-metrojn larĝa kanalo tra la mangrovarbaro. Tiu parto nomiĝas Helene, aŭ Santa Elena en la hispana. Satelitinsuloj ĉe la orienta fino estas Morat, Barbareta kaj Pigeon Cay. Estas golfo ĉe la okcidenta flanko de la insulo. En la aktualo, la insulo Roatán estas loĝata nur je 10 % de sia areo; la cetera 90 % estas [[ĝangalo]]. Estas kanaloj inter la manglejoj, kiuj kunigas la setlejojn. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Karibio]] [[Kategorio:Gravaj birdejoj]] [[Kategorio:Geografio de Honduro]] 6tt7xpnnn9hiuunct4q2v3knzxiawfx 0 954494 9488372 2026-10-04T23:34:47Z Kani 670 Alidirektigis al [[Karolina melanerpo]] 9488372 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Karolina melanerpo]] 546ghzekgz1vy5gtwuvis5whntl9ql8 6 954495 9488383 2026-10-05T01:23:38Z Eternanpacon 235392 MAPO de PACPARKO NAGASAKI 9488383 wikitext text/x-wiki == Resumo == MAPO de PACPARKO NAGASAKI 1l0b7xo7n73rnt7zred9ltvy9eea87w 0 954496 9488420 2026-10-05T05:06:23Z StarDeg 50254 Kreis novan paĝon kun "'''Māris Kučinskis''' (naskiĝis la 28-an de novembro 1961 en la distrikto Limbaži, nun la municipo Limbaži) estas latva politikisto kaj ŝtatisto. Ekde 2026, li estas la ministro pri financoj de Latvio. Antaŭe, li estis la ministro pri internaj aferoj de Latvio (2022–2023), kaj ĉefministro de Latvio de la 11-a de februaro 2016 ĝis la 23-a de januaro 2019." 9488420 wikitext text/x-wiki '''Māris Kučinskis''' (naskiĝis la 28-an de novembro 1961 en la distrikto Limbaži, nun la municipo Limbaži) estas latva politikisto kaj ŝtatisto. Ekde 2026, li estas la ministro pri financoj de Latvio. Antaŭe, li estis la ministro pri internaj aferoj de Latvio (2022–2023), kaj ĉefministro de Latvio de la 11-a de februaro 2016 ĝis la 23-a de januaro 2019. s0gfrz7gc5w3li3ojwxbx62pqgvjtbp 9488421 9488420 2026-10-05T05:07:14Z StarDeg 50254 9488421 wikitext text/x-wiki '''Māris Kučinskis''' (naskiĝis la 28-an de novembro 1961 en la distrikto Limbaži, nun la municipo Limbaži) estas latva politikisto kaj ŝtatisto. Ekde 2026, li estas la ministro pri financoj de Latvio. Antaŭe, li estis la ministro pri internaj aferoj de Latvio (2022–2023), kaj ĉefministro de Latvio de la 11-a de februaro 2016 ĝis la 23-a de januaro 2019. {{Ĉefministroj de Latvio}} o2skpr6var91w57lpdzwkf3fxq0qorq 9488422 9488421 2026-10-05T05:07:50Z StarDeg 50254 9488422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = [[ĉefministro de Latvio]] }} '''Māris Kučinskis''' (naskiĝis la 28-an de novembro 1961 en la distrikto Limbaži, nun la municipo Limbaži) estas latva politikisto kaj ŝtatisto. Ekde 2026, li estas la ministro pri financoj de Latvio. Antaŭe, li estis la ministro pri internaj aferoj de Latvio (2022–2023), kaj ĉefministro de Latvio de la 11-a de februaro 2016 ĝis la 23-a de januaro 2019. {{Ĉefministroj de Latvio}} sqwfxbtcc0fl0xhq0wyev6o5ci1cm1t 9488423 9488422 2026-10-05T05:09:50Z StarDeg 50254 9488423 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = [[ĉefministro de Latvio]] }} '''Māris Kučinskis''' (naskiĝis la 28-an de novembro 1961 en la distrikto Limbaži, nun la municipo Limbaži) estas latva politikisto kaj ŝtatisto. Ekde 2026, li estas la ministro pri financoj de Latvio. Antaŭe, li estis la ministro pri internaj aferoj de Latvio (2022–2023), kaj ĉefministro de Latvio de la 11-a de februaro 2016 ĝis la 23-a de januaro 2019. {{Ĉefministroj de Latvio}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Latvio]] 8shb1yprs1ziwdmb9d4wk6s661un97m 0 954497 9488429 2026-10-05T05:33:30Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Otto Schneider - Imagines philologorum.jpg|eta|Otto Schneider]] '''Otto Hermann Eduard SCHNEIDER''' (naskiĝinta la {{Daton|25|4|1815}} en [[Stralsund]], mortinta la {{daton|28|3|1880}} en [[Gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de polica komisario li frekventis la gimnazion de [[Stralsund]]. Sekvis studo de klasika filologio ĉe la [[universitato de Stralsund]]. Laŭ instigo de profesoro [..." 9488429 wikitext text/x-wiki [[file:Otto Schneider - Imagines philologorum.jpg|eta|Otto Schneider]] '''Otto Hermann Eduard SCHNEIDER''' (naskiĝinta la {{Daton|25|4|1815}} en [[Stralsund]], mortinta la {{daton|28|3|1880}} en [[Gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de polica komisario li frekventis la gimnazion de [[Stralsund]]. Sekvis studo de klasika filologio ĉe la [[universitato de Stralsund]]. Laŭ instigo de profesoro [[Georg Friedrich Schömann]] li iris en aŭtuno 1836 al [[Berlino]] kie influadis lin [[August Boeckh]] kaj [[Karl Lachmann]]. Boeckh kontinuigis apogon por Schneider. Post doktoriĝo (1838) li akceptis lin kiel ordan membron je Pedagogia Seminiaro. Post staĝojaro kaj la unuaj spertoj antaŭlernantaroj, Schneider deĵoris je [[Charlottenburg]]. De 1842 li laboris ĉe la gotaa [[ernestinum (Gotha)|Ernesta Gimnazio]] kie li fariĝis en 1855 profesoro. Malgraŭ pluraj vokiĝoj li restis Gotae. Post pensiiĝo en 1869 (malantaŭ aplopleksio) Schneider daŭrigis esploradojn. ==Graveco== Famiĝis li pro diversaj studoj pri la literaturoj helena kaj romia. Krom la disertacio pri ''Scholia'' de [[Aristofano]] (1838) li verkis fundamentajn aĵojn pri la poetoj de [[Aleksandrio]]. Lia eldono de instruaj etaĵoj de [[nikandro de Kolofono|Nikandro]] (1856) kaj de aĵoj de [[Kalimaĥo]] (1870–73) startis longan karieron utiliĝan. Nur trovitaj [[papiruso]]j de la 19-a kaj 20-a jarcentoj eksmodigis ilin. Lia indekso pri [[Naturalis Historia]] (1857–58) ĝuis la lastan represon en 1967. == Skribaĵoj (elekto) == * ''De veterum in Aristophanem scholiorum fontibus commentatio''. Stralsund 1838 (disertacio plilaborita) * ''De censione hastaria veterum Romanorum coniecturae. Epistola ad Eduardum Iacobi''. Berlin 1842 * ''Prolegomena in Callimachi αἰτίων fragmenta''. Gotha 1851 * ''Nicandrea. Theriaca et Alexipharmaca recensuit et collegit, commentationes addidit Otto Schneider''. Leipzig 1856 * ''In C. Plini Secundi naturalis historiae libros indices''. Zwei Bände, Gotha 1857–1858. Nachdruck Hildesheim 1967 * ''Isokrates: Ausgewählte Reden. Für den Schulgebrauch erklärt von Otto Schneider''. Leipzig: Teubner **Erstes Bändchen: Demonicus, Euagoras, Areopagiticus. * ''De Callimachi operum tabula, quae extat apud Suidam''. Gotha 1862 * ''Callimachea''. Du volumoj, Leipzig 1870–1873 == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schneider,_Otto_Hermann_Eduard&oldid=- "Schneider, Otto Hermann Eduard"] - fare de Richard Hoche, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 142–143 * Conrad Bursian: ''Otto Schneider.'' Ĉe: ''Biographisches Jahrbuch für Alterthumskunde.'' Jarkolekto 3, 1880, p. 8–9 ([https://archive.org/details/bub_gb_AXg8AAAAIAAJ/page/n1253/mode/2up?view=theater interrete]). == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Otto_Schneider_(Philologe) Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116836911 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schneider, Otto}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskĝintoj en 1815]] [[Kategorio:Mortintoj en 1880]] [[Kategorio:Stralsund]] qkg8p56tbp05wdsjszhol8dd8tqp0fa 9488430 9488429 2026-10-05T05:34:58Z Tirolischleioans 254019 9488430 wikitext text/x-wiki [[file:Otto Schneider - Imagines philologorum.jpg|eta|Otto Schneider]] '''Otto Hermann Eduard SCHNEIDER''' (naskiĝinta la {{Daton|25|4|1815}} en [[Stralsund]], mortinta la {{daton|28|3|1880}} en [[Gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de polica komisario li frekventis la gimnazion de [[Stralsund]]. Sekvis studo de klasika filologio ĉe la [[universitato de Greifswald]]. Laŭ instigo de profesoro [[Georg Friedrich Schömann]] li iris en aŭtuno 1836 al [[Berlino]] kie influadis lin [[August Boeckh]] kaj [[Karl Lachmann]]. Boeckh kontinuigis apogon por Schneider. Post doktoriĝo (1838) li akceptis lin kiel ordan membron je Pedagogia Seminiaro. Post staĝojaro kaj la unuaj spertoj antaŭlernantaroj, Schneider deĵoris je [[Charlottenburg]]. De 1842 li laboris ĉe la gotaa [[ernestinum (Gotha)|Ernesta Gimnazio]] kie li fariĝis en 1855 profesoro. Malgraŭ pluraj vokiĝoj li restis Gotae. Post pensiiĝo en 1869 (malantaŭ aplopleksio) Schneider daŭrigis esploradojn. ==Graveco== Famiĝis li pro diversaj studoj pri la literaturoj helena kaj romia. Krom la disertacio pri ''Scholia'' de [[Aristofano]] (1838) li verkis fundamentajn aĵojn pri la poetoj de [[Aleksandrio]]. Lia eldono de instruaj etaĵoj de [[nikandro de Kolofono|Nikandro]] (1856) kaj de aĵoj de [[Kalimaĥo]] (1870–73) startis longan karieron utiliĝan. Nur trovitaj [[papiruso]]j de la 19-a kaj 20-a jarcentoj eksmodigis ilin. Lia indekso pri [[Naturalis Historia]] (1857–58) ĝuis la lastan represon en 1967. == Skribaĵoj (elekto) == * ''De veterum in Aristophanem scholiorum fontibus commentatio''. Stralsund 1838 (disertacio plilaborita) * ''De censione hastaria veterum Romanorum coniecturae. Epistola ad Eduardum Iacobi''. Berlin 1842 * ''Prolegomena in Callimachi αἰτίων fragmenta''. Gotha 1851 * ''Nicandrea. Theriaca et Alexipharmaca recensuit et collegit, commentationes addidit Otto Schneider''. Leipzig 1856 * ''In C. Plini Secundi naturalis historiae libros indices''. Zwei Bände, Gotha 1857–1858. Nachdruck Hildesheim 1967 * ''Isokrates: Ausgewählte Reden. Für den Schulgebrauch erklärt von Otto Schneider''. Leipzig: Teubner **Erstes Bändchen: Demonicus, Euagoras, Areopagiticus. * ''De Callimachi operum tabula, quae extat apud Suidam''. Gotha 1862 * ''Callimachea''. Du volumoj, Leipzig 1870–1873 == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schneider,_Otto_Hermann_Eduard&oldid=- "Schneider, Otto Hermann Eduard"] - fare de Richard Hoche, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 142–143 * Conrad Bursian: ''Otto Schneider.'' Ĉe: ''Biographisches Jahrbuch für Alterthumskunde.'' Jarkolekto 3, 1880, p. 8–9 ([https://archive.org/details/bub_gb_AXg8AAAAIAAJ/page/n1253/mode/2up?view=theater interrete]). == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Otto_Schneider_(Philologe) Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116836911 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schneider, Otto}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskĝintoj en 1815]] [[Kategorio:Mortintoj en 1880]] [[Kategorio:Stralsund]] 3dkw9y780sy974n4byvrzgabu9b0qy1 9488472 9488430 2026-10-05T10:41:02Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9488472 wikitext text/x-wiki [[file:Otto Schneider - Imagines philologorum.jpg|eta|Otto Schneider]] '''Otto Hermann Eduard SCHNEIDER''' (naskiĝinta la {{Daton|25|4|1815}} en [[Stralsund]], mortinta la {{daton|28|3|1880}} en [[Gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de polica komisario li frekventis la gimnazion de [[Stralsund]]. Sekvis studo de klasika filologio ĉe la [[universitato de Greifswald]]. Laŭ instigo de profesoro [[Georg Friedrich Schömann]] li iris en aŭtuno 1836 al [[Berlino]] kie influadis lin [[August Boeckh]] kaj [[Karl Lachmann]]. Boeckh kontinuigis apogon por Schneider. Post doktoriĝo (1838) li akceptis lin kiel ordan membron je Pedagogia Seminiaro. Post staĝojaro kaj la unuaj spertoj antaŭlernantaroj, Schneider deĵoris je [[Charlottenburg]]. De 1842 li laboris ĉe la gotaa [[ernestinum (Gotha)|Ernesta Gimnazio]] kie li fariĝis en 1855 profesoro. Malgraŭ pluraj vokiĝoj li restis Gotae. Post pensiiĝo en 1869 (malantaŭ aplopleksio) Schneider daŭrigis esploradojn. ==Graveco== Famiĝis li pro diversaj studoj pri la literaturoj helena kaj romia. Krom la disertacio pri ''Scholia'' de [[Aristofano]] (1838) li verkis fundamentajn aĵojn pri la poetoj de [[Aleksandrio]]. Lia eldono de instruaj etaĵoj de [[nikandro de Kolofono|Nikandro]] (1856) kaj de aĵoj de [[Kalimaĥo]] (1870–73) startis longan karieron utiliĝan. Nur trovitaj [[papiruso]]j de la 19-a kaj 20-a jarcentoj eksmodigis ilin. Lia indekso pri [[Naturalis Historia]] (1857–58) ĝuis la lastan represon en 1967. == Skribaĵoj (elekto) == * ''De veterum in Aristophanem scholiorum fontibus commentatio''. Stralsund 1838 (disertacio plilaborita) * ''De censione hastaria veterum Romanorum coniecturae. Epistola ad Eduardum Iacobi''. Berlin 1842 * ''Prolegomena in Callimachi αἰτίων fragmenta''. Gotha 1851 * ''Nicandrea. Theriaca et Alexipharmaca recensuit et collegit, commentationes addidit Otto Schneider''. Leipzig 1856 * ''In C. Plini Secundi naturalis historiae libros indices''. Zwei Bände, Gotha 1857–1858. Nachdruck Hildesheim 1967 * ''Isokrates: Ausgewählte Reden. Für den Schulgebrauch erklärt von Otto Schneider''. Leipzig: Teubner (pluraj volumoj, trakto por lerneja uzo) * ''De Callimachi operum tabula, quae extat apud Suidam''. Gotha 1862 * ''Callimachea''. Du volumoj, Leipzig 1870–1873 == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schneider,_Otto_Hermann_Eduard&oldid=- "Schneider, Otto Hermann Eduard"] - fare de Richard Hoche, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 142–143 * Conrad Bursian: ''Otto Schneider.'' Ĉe: ''Biographisches Jahrbuch für Alterthumskunde.'' Jarkolekto 3, 1880, p. 8–9 ([https://archive.org/details/bub_gb_AXg8AAAAIAAJ/page/n1253/mode/2up?view=theater interrete]). == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Otto_Schneider_(Philologe) Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116836911 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schneider, Otto}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskĝintoj en 1815]] [[Kategorio:Mortintoj en 1880]] [[Kategorio:Stralsund]] edsf83qi3433vgwpy25zzynh0yghel6 9488473 9488472 2026-10-05T10:41:12Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9488473 wikitext text/x-wiki [[file:Otto Schneider - Imagines philologorum.jpg|eta|Otto Schneider]] '''Otto Hermann Eduard SCHNEIDER''' (naskiĝinta la {{Daton|25|4|1815}} en [[Stralsund]], mortinta la {{daton|28|3|1880}} en [[Gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de polica komisario li frekventis la gimnazion de [[Stralsund]]. Sekvis studo de klasika filologio ĉe la [[universitato de Greifswald]]. Laŭ instigo de profesoro [[Georg Friedrich Schömann]] li iris en aŭtuno 1836 al [[Berlino]] kie influadis lin [[August Boeckh]] kaj [[Karl Lachmann]]. Boeckh kontinuigis apogon por Schneider. Post doktoriĝo (1838) li akceptis lin kiel ordan membron je Pedagogia Seminiaro. Post staĝojaro kaj la unuaj spertoj antaŭlernantaroj, Schneider deĵoris je [[Charlottenburg]]. De 1842 li laboris ĉe la gotaa [[ernestinum (Gotha)|Ernesta Gimnazio]] kie li fariĝis en 1855 profesoro. Malgraŭ pluraj vokiĝoj li restis Gotae. Post pensiiĝo en 1869 (malantaŭ aplopleksio) Schneider daŭrigis esploradojn. ==Graveco== Famiĝis li pro diversaj studoj pri la literaturoj helena kaj romia. Krom la disertacio pri ''Scholia'' de [[Aristofano]] (1838) li verkis fundamentajn aĵojn pri la poetoj de [[Aleksandrio]]. Lia eldono de instruaj etaĵoj de [[nikandro de Kolofono|Nikandro]] (1856) kaj de aĵoj de [[Kalimaĥo]] (1870–73) startis longan karieron utiliĝan. Nur trovitaj [[papiruso]]j de la 19-a kaj 20-a jarcentoj eksmodigis ilin. Lia indekso pri [[Naturalis Historia]] (1857–58) ĝuis la lastan represon en 1967. == Skribaĵoj (elekto) == * ''De veterum in Aristophanem scholiorum fontibus commentatio''. Stralsund 1838 (disertacio plilaborita) * ''De censione hastaria veterum Romanorum coniecturae. Epistola ad Eduardum Iacobi''. Berlin 1842 * ''Prolegomena in Callimachi αἰτίων fragmenta''. Gotha 1851 * ''Nicandrea. Theriaca et Alexipharmaca recensuit et collegit, commentationes addidit Otto Schneider''. Leipzig 1856 * ''In C. Plini Secundi naturalis historiae libros indices''. Zwei Bände, Gotha 1857–1858. Nachdruck Hildesheim 1967 * ''Isokrates: Ausgewählte Reden. Für den Schulgebrauch erklärt von Otto Schneider''. Leipzig: Teubner (pluraj volumoj, trakto por lerneja uzo) * ''De Callimachi operum tabula, quae extat apud Suidam''. Gotha 1862 * ''Callimachea''. Du volumoj, Leipzig 1870–1873 == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schneider,_Otto_Hermann_Eduard&oldid=- "Schneider, Otto Hermann Eduard"] - fare de Richard Hoche, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 142–143 * Conrad Bursian: ''Otto Schneider.'' Ĉe: ''Biographisches Jahrbuch für Alterthumskunde.'' Jarkolekto 3, 1880, p. 8–9 ([https://archive.org/details/bub_gb_AXg8AAAAIAAJ/page/n1253/mode/2up?view=theater interrete]). == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Otto_Schneider_(Philologe) Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116836911 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schneider, Otto}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1815]] [[Kategorio:Mortintoj en 1880]] [[Kategorio:Stralsund]] 255ypjeseqxf4030co66wgwono98ifc 9488474 9488473 2026-10-05T10:41:29Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9488474 wikitext text/x-wiki [[file:Otto Schneider - Imagines philologorum.jpg|eta|Otto Schneider]] '''Otto Hermann Eduard SCHNEIDER''' (naskiĝinta la {{Daton|25|4|1815}} en [[Stralsund]], mortinta la {{daton|28|3|1880}} en [[Gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de polica komisario li frekventis la gimnazion de [[Stralsund]]. Sekvis studo de klasika filologio ĉe la [[universitato de Greifswald]]. Laŭ instigo de profesoro [[Georg Friedrich Schömann]] li iris en aŭtuno 1836 al [[Berlino]] kie influadis lin [[August Boeckh]] kaj [[Karl Lachmann]]. Boeckh kontinuigis apogon por Schneider. Post doktoriĝo (1838) li akceptis lin kiel ordan membron je Pedagogia Seminiaro. Post staĝojaro kaj la unuaj spertoj antaŭlernantaroj, Schneider deĵoris je [[Charlottenburg]]. De 1842 li laboris ĉe la gotaa [[ernestinum (Gotha)|Ernesta Gimnazio]] kie li fariĝis en 1855 profesoro. Malgraŭ pluraj vokiĝoj li restis Gotae. Post pensiiĝo en 1869 (malantaŭ aplopleksio) Schneider daŭrigis esploradojn. ==Graveco== Famiĝis li pro diversaj studoj pri la literaturoj helena kaj romia. Krom la disertacio pri ''Scholia'' de [[Aristofano]] (1838) li verkis fundamentajn aĵojn pri la poetoj de [[Aleksandrio]]. Lia eldono de instruaj etaĵoj de [[nikandro de Kolofono|Nikandro]] (1856) kaj de aĵoj de [[Kalimaĥo]] (1870–73) startis longan karieron utiliĝan. Nur trovitaj [[papiruso]]j de la 19-a kaj 20-a jarcentoj eksmodigis ilin. Lia indekso pri [[Naturalis Historia]] (1857–58) ĝuis la lastan represon en 1967. == Skribaĵoj (elekto) == * ''De veterum in Aristophanem scholiorum fontibus commentatio''. Stralsund 1838 (disertacio plilaborita) * ''De censione hastaria veterum Romanorum coniecturae. Epistola ad Eduardum Iacobi''. Berlin 1842 * ''Prolegomena in Callimachi αἰτίων fragmenta''. Gotha 1851 * ''Nicandrea. Theriaca et Alexipharmaca recensuit et collegit, commentationes addidit Otto Schneider''. Leipzig 1856 * ''In C. Plini Secundi naturalis historiae libros indices''. Zwei Bände, Gotha 1857–1858. Nachdruck Hildesheim 1967 * ''Isokrates: Ausgewählte Reden. Für den Schulgebrauch erklärt von Otto Schneider''. Leipzig: Teubner (pluraj volumoj, trakto por lerneja uzo) * ''De Callimachi operum tabula, quae extat apud Suidam''. Gotha 1862 * ''Callimachea''. Du volumoj, Leipzig 1870–1873 == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schneider,_Otto_Hermann_Eduard&oldid=- "Schneider, Otto Hermann Eduard"] - fare de Richard Hoche, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 142–143 * Conrad Bursian: ''Otto Schneider.'' Ĉe: ''Biographisches Jahrbuch für Alterthumskunde.'' Jarkolekto 3, 1880, p. 8–9 ([https://archive.org/details/bub_gb_AXg8AAAAIAAJ/page/n1253/mode/2up?view=theater interrete]). == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Otto_Schneider_(Philologe) Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116836911 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schneider, Otto}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1815]] [[Kategorio:Mortintoj en 1880]] cre69klt81tg7etwjtkymmmfdc36cun 9488479 9488474 2026-10-05T10:43:41Z Tirolischleioans 254019 /* Graveco */ 9488479 wikitext text/x-wiki [[file:Otto Schneider - Imagines philologorum.jpg|eta|Otto Schneider]] '''Otto Hermann Eduard SCHNEIDER''' (naskiĝinta la {{Daton|25|4|1815}} en [[Stralsund]], mortinta la {{daton|28|3|1880}} en [[Gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de polica komisario li frekventis la gimnazion de [[Stralsund]]. Sekvis studo de klasika filologio ĉe la [[universitato de Greifswald]]. Laŭ instigo de profesoro [[Georg Friedrich Schömann]] li iris en aŭtuno 1836 al [[Berlino]] kie influadis lin [[August Boeckh]] kaj [[Karl Lachmann]]. Boeckh kontinuigis apogon por Schneider. Post doktoriĝo (1838) li akceptis lin kiel ordan membron je Pedagogia Seminiaro. Post staĝojaro kaj la unuaj spertoj antaŭlernantaroj, Schneider deĵoris je [[Charlottenburg]]. De 1842 li laboris ĉe la gotaa [[ernestinum (Gotha)|Ernesta Gimnazio]] kie li fariĝis en 1855 profesoro. Malgraŭ pluraj vokiĝoj li restis Gotae. Post pensiiĝo en 1869 (malantaŭ aplopleksio) Schneider daŭrigis esploradojn. ==Graveco== Famiĝis li pro diversaj studoj pri la literaturoj helena kaj romia. Krom la disertacio pri ''Scholia'' de [[Aristofano]] (1838) li verkis fundamentajn aĵojn pri la poetoj de [[Aleksandrio]]. Lia eldono de instruaj etaĵoj de [[nikandro de Kolofono|Nikandro]] (1856) kaj de aĵoj de [[Kalimaĥo]] (1870–73) startis longan karieron utiliĝan. Nur trovitaj [[papiruso]]j de la 19-a kaj 20-a jarcentoj eksmodigis ilin. Lia utila indekso pri [[Naturalis Historia]] (1857–58) ĝuis la lastan represon en 1967. == Skribaĵoj (elekto) == * ''De veterum in Aristophanem scholiorum fontibus commentatio''. Stralsund 1838 (disertacio plilaborita) * ''De censione hastaria veterum Romanorum coniecturae. Epistola ad Eduardum Iacobi''. Berlin 1842 * ''Prolegomena in Callimachi αἰτίων fragmenta''. Gotha 1851 * ''Nicandrea. Theriaca et Alexipharmaca recensuit et collegit, commentationes addidit Otto Schneider''. Leipzig 1856 * ''In C. Plini Secundi naturalis historiae libros indices''. Zwei Bände, Gotha 1857–1858. Nachdruck Hildesheim 1967 * ''Isokrates: Ausgewählte Reden. Für den Schulgebrauch erklärt von Otto Schneider''. Leipzig: Teubner (pluraj volumoj, trakto por lerneja uzo) * ''De Callimachi operum tabula, quae extat apud Suidam''. Gotha 1862 * ''Callimachea''. Du volumoj, Leipzig 1870–1873 == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schneider,_Otto_Hermann_Eduard&oldid=- "Schneider, Otto Hermann Eduard"] - fare de Richard Hoche, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 142–143 * Conrad Bursian: ''Otto Schneider.'' Ĉe: ''Biographisches Jahrbuch für Alterthumskunde.'' Jarkolekto 3, 1880, p. 8–9 ([https://archive.org/details/bub_gb_AXg8AAAAIAAJ/page/n1253/mode/2up?view=theater interrete]). == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Otto_Schneider_(Philologe) Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116836911 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schneider, Otto}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1815]] [[Kategorio:Mortintoj en 1880]] op24374uukre9zx869l6zb5jshq8xd9 0 954498 9488442 2026-10-05T07:09:57Z Crosstor 3176 historiisto 9488442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Nikolao|Miklós]] [[Szabó]]''' [miklOŝ sabO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szabó Miklós''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], parlamenta [[deputito]]. Szabó Miklós<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM96692/e3b92905-6de5-4393-ab32-d3c3701819a8/solr/0/24/0/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=645377&date=2026-10-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1935|5|6}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2000|9|22}} en Budapeŝto. == Biografio == Szabó Miklós maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1954, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1958]]. Post la diplomo li estis edukisto jaron en [[Vác]], inter 1959-1967 li estis [[bibliotekisto]] en historia [[instituto]], poste li ricevis esploristan statuson. Dum agonio de la socialismo en Hungario li aliĝis al la subtera opozicio. Inter 1990-1998 li estis [[parlamentano]]. Li edziĝis en 1985, pli frue i ricevis solan [[premio]]n (1983). == Elektitaj kontribuoj == * ''Politikai kultúra Magyarországon, 1896-1986'' (1989) * ''Múmiák öröksége'' (1995) * ''Viszonylag békésen'' (2000) * ''Az újkonzervativizmus és a jobboldali radikalizmus története, 1867-1918'' (2003) * ''A jó kommunista szilárdan együtt ingadozik a Párttal'' (2013) == Fontoj == * [https://www.parlament.hu/kepviselo/elet/s087.htm biografio hungare kun foto] * [https://epa.oszk.hu/01300/01326/00011/nov1.htm aprezo hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szabo Miklos}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} tfqzg5lq7s7mqhm87cjflxkpqw205nv 0 954499 9488447 2026-10-05T08:10:40Z RG72 11847 Alidirektigis al [[Pendventra porko]] 9488447 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Pendventra porko]] t4nj3hjfajbq3jbwkti9r3wic52vrfk 1 954500 9488448 2026-10-05T08:33:02Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "Nun 3 artikoloj ligas al tiu ĉi paĝo. Laŭ la difino ke pli ol "malmultaj" tekstoj devas atentigi pri paĝo, mi kutime kalkulas ke 3 ankoraŭ estas malmultaj, kaj 4 aŭ 5 jam estas akceptebla kvanto. Do ankoraŭ almenaŭ 1 aŭ du necesas por ne pli esti [[Vikipedio:orfo|orfa artikolo]]. --~~~~" 9488448 wikitext text/x-wiki Nun 3 artikoloj ligas al tiu ĉi paĝo. Laŭ la difino ke pli ol "malmultaj" tekstoj devas atentigi pri paĝo, mi kutime kalkulas ke 3 ankoraŭ estas malmultaj, kaj 4 aŭ 5 jam estas akceptebla kvanto. Do ankoraŭ almenaŭ 1 aŭ du necesas por ne pli esti [[Vikipedio:orfo|orfa artikolo]]. --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 08:33, 5 okt. 2026 (UTC) 4g3f74k64n3yvi499mcpbcjykk99kzs 0 954501 9488454 2026-10-05T08:52:11Z Kani 670 Alidirektigis al [[Granda Bombaja tekstilstriko]] 9488454 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Granda Bombaja tekstilstriko]] rr5vw7cz0jk7b8z2q9229ss8x1nd225 0 954502 9488466 2026-10-05T10:16:51Z Crosstor 3176 historiisto 9488466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Paŭlo|Pál]] Diószegi [[Szabó]]''' [diOsegi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Diószegi Szabó Pál''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[poeto]]. Li havas la nomon ''Diószegi'' ekde 2008. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2378622/8ce4cd7f-99c8-416a-83dc-33a516ea4d15/solr/0/24/2/3/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=708097&date=2026-10-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1974|1|20}} en [[Hódmezővásárhely]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. [[Dosiero:Szabó Pál költő.JPG|maldekstre|eta|{{centre|{{paĝonomo}}}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Attila József]] en [[1999]], poste 2 pedagogiajn diplomojn en 2003 kaj 2006. Inter 2010–2014 li havis historiistan statuson en la universitata instituto. Li doktoriĝis kun [[Ph.D.]] en 2014 en la universitato. Lia esplora esplorkampo estas la hungara mezepoko. Li ankaŭ kontribuis poemojn. == Elektitaj kontribuoj == * ''KaMASZKomédia Shakespeare köpenyében'' (debuta poemaro, 2007) * ''Merénylet a merénylet árnyékában? – Megjegyzések Csépán nádor halálához.'' (2009) * ''IdőmÉrték, húsz év verseiből (1991–2011)'' (poemaro, 2011) * ''1440-Nándorfehérvár első oszmán-török ostroma.'' ([[disertaĵo]], 2014) * ''Csata Belgrádnál – A vár 1717. évi császári ostroma és elfoglalása'' (2017) == Fontoj == * [https://www.szegediiroktarsasaga.hu/tagok/dioszegi-szabo-pal/ biografio hungare kun foto] * [file:///D:/Downloads/dioszegi_szabo_pal_szakm.3.pdf biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dioszegi Szabo Pal}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] {{Portalstrio|Biografio}} bzcfek7qy4m8dasxanapvcff4lzikfj 0 954503 9488482 2026-10-05T10:49:21Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Coxen Hole]] al [[Roatán (urbo)]] 9488482 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Roatán (urbo)]] f99hvmjvykce70p2gntv4svzp0lavij 0 954504 9488489 2026-10-05T11:09:01Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 9488489 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de Esperanto-eldonaĵoj]] 7ocfehqrmzw3to237l9nsbcf5l733n6 0 954505 9488509 2026-10-05T11:57:05Z Kani 670 Alidirektigis al [[Instituto por Socia Esploro]] 9488509 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Instituto por Socia Esploro]] d7sojjy1xbtahvdvkacluhlmgfvvngb